text:
6 Luhuhi 2009
Mufumakadzi Tshipikara tsha Buthano la Lushaka;
Mudzulatshidulo wa khoro ya Lushaka ya Mavunḓu;
Mufumakadzi Muthusa Muphuresidennde;
Muthusa Tshipikara na Muthusa Mudzulatshidulo wa khoro ya Lushaka ya Mavunḓu;
Muhaṱuli Muhulwane Vho-Langa;
Muthusa Muphuresidennde wa kale wa Afurika Tshipembe na Muphuresidennde wa ANC;
Vhalangavunḓu;
Miraḓo ya Khabinethe na Tshipikara tsha Mavunḓu na Vhusimamilayo;
Muhaṱuli Muhulwane wa kale na Mudzulatshidulo wa kale wa Vhaofisiri vha Phaḽamende;
Vhahulisei, Dziambasada na Dzikhomishinari dza Nṱha na Vhahulisei vha dalelaho mashangoḓavha;
Vharangaphanḓa vha Vhaṱhonifheyaho vha Madzangano a Poḽitiki o Fhambananaho na Miraḓo ya Phaḽamennde, Mahosi a mvelele;
Meyara a ṱhonifheaho wa Ḓorobo ya Cape Town;
Vharangaphanḓa vha vhurereli na vhaimeleli vha vhashumela vhapo;
Vhashumisani na dzikhonani;
Vhaeni vha thonifheaho:
Ndi na ndugelo ya u amba nga Dzulo ḽa Phaḽamennde ya Riphabuliki ya Afurika Tshipembe, mathomoni a heḽi dzulo ḽa mafhedziselo ḽa Vhuraru kha Phaḽamennde yash ya Demokhirasi.
Ndi ima phanḓa ha vhathu vha Afurika Tshipembe ndi tshi ḓiṱukufhadza khatshipiḓa tshe nda tshi ṋewa tsha u dzhia ofisi khulwanesa kha shango tsho vhaho hone nga vhanga ḽa phetho i songo ḓoweleaho ya u tsitsa Muphuresidennde wa kale tshiduloni tsha vhurangaphanda kha muvhuso.
Hanga ndi vhuḓifhinduleli, ha miṅwedzi isi gathi, u ranga phanḓa Khorondangi ya Lushaka u fhedzisa ndaela ya nyanḓano ya African National Congress kha khetho dza 2004, na u adza mutheo wa ndaulo ya poswo dza khetho uri dzi tshimbile zwavhuḓi.
Miṅwedzi miṱanu yo fhiraho ro kona u ṱanganedza dzi tshanduko fhedziha ra kona u bvelaphanḓa na sisteme ya muvhuso hafhu ri isa ndivhuwo dzashu kha sisteme ya ndayotewa, tshumisano ya miraḓo ya khorondangi – ya kale na miswa – na u khwaṱhisa tshanḓa ha vhalangi vhashu vha sekhithara ya tshi tshavha.
Musi ri tshi lavhelesa murahu miṅwahani ya fumiṱhanu yo fhiraho, ndi tama u livhuwa u ḓi ṋekedzela na mushumo muhulwane wa Muphuresidennde Vho- Nelson Mandela na Vho-Thabo Mbeki na vhafumakadzi na vhanna vho shelaho mulenzhe khau endedza tshikepe tsha muvhuso nga fhasi ha demokhirasi: kha Miraḓo na ndaulo, vhusimamilayo u rambalala na mitevhe ya muvhuso na vhulamukanyi; i reilwa nga lutamo lwa u khwinisa vhuleme ha vhutshilo ha vhathu vha Afurika Tshipembe.
Nṱha ha zwoṱhe, ndi ima phanḓa ha vhoiwe ndi tshi ḓi hudza na u vha na fulufhelo kha Afurika Tshipembe ḽine ra khou ḽi pembelela ṋamusi – maipfi o fhambanaho kha khethekanyo, khuḓano na khethululo miṅwahani ya 15 ya kale – ndi zwibveledzwa zwa mishumo na u shumesa ha vhafumakadzi na vhanna vha Afurika Tshipembe kha lwendo lwa vhutshilo.
Ma Afurika Tshipembe vho imela fulufhelo na u konḓelela hune lushaka lwashu lwa vha naho.
Kha tshigwada tsha vhuḓi tsha Afurika Tshipembe miraḓo yashu ya demokhirasi ya phaḽamennde vhe vha ṱangana na khombo nga ṅwedzi wa luhuhi ṅwaha wo fhelaho vha tshi fara mushumo wa nyonesano ya mafhedziselo. Hu tshi katelwa vho Brian Bunting, Billy Nair, Ncumisa Kondlo, John Gomomo, Joe Nhlanhla, Cas Saloojee, John Schippers na Jan van Eck.
Kha hezwi, ndi takalela u engedza nga Mufumakadzi vho-Helen Suzman, mu Afurika Tshipembe wa vhukuma, ane a imela vhuleme ha Phaḽamennde ntswa kha lufhera lwa vhakale.
Ndi ha vha na vhaṅwe vhane vha funashango vhane vha tea u wana mukovhe wa vhuḓi wa khuliso musi ri tshi ḓivhadza hezwi – ḽi nga vha ḓumbu ḽo tou itisahaniho ḽi tshi wisa ikonomi yashu, dzi nga vha mbilahelo dzo tou u itisaho hani dza poḽotiki dzine dza nga ri dalela dzo vhangiwa nga miraḓo yashu kha u shandula muvhuso – lushaka lwashu lu kha tshiimo tshavhuḓi.
Fhedziha, a ro ngo tea u nyadza khaedu dzine ra ṱangana nadzo. U ya fhasi ha ikonomi ya ḽifhasi zwi ḓisa khombo khulwane kha ikonomi yashu ro lavhelesa u fhelelwa nga mishumo na vhuleme ha vhutshilo ha vhathu vhashu.
Nga lwa mvelo, tshanduko ntswa dza poḽotiki dzi nga ḓisa mbudziso nnzhi ufhirisa ṱoḓa phindulo dzine dza vha hone zwino.
Sa masiandoitwa, vhaṅwe vhashu vha nga vha vhono zwi ṱhogomela nga maanḓa nga ha magabelo a tshifhinga nyana a mutsho wa maḓumbu na muya une wa khou fhudzula zwifhaṱuwoni zwashu wa ikonomi i kanganyisaho ire kha mahaḓa ashu na mukosi u ḓaḓisaho wa poḽotiki.
Fhedzi lwashu ndi lwendo lwa fulufhelo na u konḓelela.
Ri nga kha ḓi amba rari, nga tshanduko dzi mangadzaho dza vhuvha, zwipiḓa zwinzhi zwa ndayotewa zwo no lingiwa uri zwi iteye; muṅwe na muṅwe o phasa ndingo dza u bvisela demokhirasi khagala yo fhambanaho i konḓeleleaho.
Demokhirasi yashu ndi ya vhuḓi. I khou hula zwavhuḓi yo khwaṱha, thikhedzo nga ndayotewa ine ya khou konḓa u lingana kha ḽifhasi.
Ndi zwa vhukuma, u konḓelela ha vho-Rapoḽotiki vho ḓi imiselaho kha hoyu ṅwaha wa mbambe ya khetho – dzine roṱhe ria tendelana uri dzi tea u ṱhonifhea nahone dzivhe na mulalo – huna vhuṱanzi ho khwaṱhaho ha mvelaphanḓa ya vhaponyi nahone nga ngomungomu ha demokhirasi yashu.
Ndi vhathu vha Afurika Tshipembe vho khwaṱhisaho uri hu vhe na mvelaphanḓa; nahone ndi vhone vhane vha ḓo londa demokhirasi yashu miṅwahani iḓaho.
Kha vha ntendele, Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidula, nga hoyu mulaedza wo khetheaho ma Afurika Tshipembe vha kombetshedzea u ḓi ṅwalisa na u voutha kha khetho dza lushaka na dza mavunḓu, uri ri kone u vhumba vhuyo hashu.
Hezwi ri fanela u zwi ita maḓuvha oṱhe a mushumo kha dzi ofisi dza ha masipala, phanḓa ha musi rolo ya u voutha i sa athu u vala. Fhedziha ri tea u ṱhanngela ḓuvha ḽa mafhelo a vhege ḽo khetheaho ḽo dzudzanyiwaho nga Khomishini wa khetho dza Afurika Tshipembe (ndi IEC) matshelo na nga Sondaha, ya dzi 7 na dzi 8 dza Luhuhi.
Ndi tea u dovha nda dzhia hetshi tshifhinga u sumbedza uri nga murahu ha maḓuvha maṱuku a ḓaho tshumisano i ḓo ya mafhedziseloni kha Khomishini wa Khetho na Vhalangavunḓu ra ḓo kona u ḓivhadza ḓuvha ḽa dzikhetho.
Miraḓo i Ṱhonifheaho;
Sa demokhirasi ri koloda vhathu vha Afurika Tshipembe vhe nga dzi 27 Lambamai 1994, vho kuvhangana lwa u tou thoma vha tshi itela u dzhia vhuyo havho vha vhu vhea zwanḓani zwavho.
Kha u leluwa hohu fhedzi zwavhuḓi nga maanḓa ri tshi edza u elelwa nga nḓila ine vhathu vha voutha nga tshiphiri kha muvhuso wa vhathu vha vhoṱhe vha shango ḽashu, ri shandukela tshifhinga tsha kale tshine tsha hanedza ndeme ya vhoriṋe roṱhe.
Ndi tshifhinga tshine ra fanela u pembelela mugidi wa u fhedza miṅwaha ya 20th musi ho ṱanganedzwa mulivho wa komiti ya OAU Ad-hoc Tshipembe ha Afurika kha mbudziso yo ṱanganedzwaho nga ṅwedzi wa Ṱhangule, 1989 nga Afurika Tshipembe – wo bvelelaho une wa ḓivhea sa Mulevho wa Harare.
Vhurangeli vhu vhea mutheo wa thendelano kha ḽifhasi, nga kha u ṱanganya lushaka, kha tswikelelo ya nyambedzano Afurika Tshipembe.
Ngomu Afurika Tshipembe, zwo ḓivhadzwa kha maṅwalo nga 1989 Khonferentsini ya Vhumatshelo ha Demokhirasi – I tshi ḓisa na vhafunashango vhoṱhe tsini nyana na lwendo lwa vhutshilo.
Hezwi zwi ranga phaḓa kha u bveledza nyambedzano ye ya ri swikisa kha khetho dza u thoma dza demokhirasi nga 1994.
Ndi tshi dzhia hetshi tshipiḓa, ri tea u bvulela muṅadzi mufu Mupheresidennde wa African National Congress, vho-Oliver Reginald Tambo, nga u thoma u ranga phanḓa kha madzhango na miraḓo ya shango ye yavha tsumbo ya mulalo kha khuḓano dzine dzavha shangoni ḽashu vho ḓi imisela.
Maga haya a vhuhali kha u vhamba mutheo une wa ṱoḓa mulalo na vhupfumedzani, kha fhethu ha dzinndwa na khuḓano, ri tshi humisela murahu vhuḓi ha mazwifhi o balanganaho kha miṅwahani ya kale ya ḓana: hezwi ndi, mafhedziseloni a ṅwaha wa 1909 kha muṱangano muhulwane wa poḽotiki wa ngeletshedzo kha lushaka i vhumbaho Mbumbano kha Afurika Tshipembe.
Sa musi mulayo wo ṱalutshedza tshirunzi tsha vhuḓivhusi ha Afurika Tshipembe sa musi ri tshi zwiḓivha ṋamusi, wovha wo tikiwa nga khethululo ya muvhala.
Hafhu, miṅwahani ya 15 ri kha demokhirasi, ri nga khwaṱhisa ngauri nyofho, u sa tsiredzea na u vhanga vengo kha miṅwaha yo fhiraho ya 100 wo ḓisa khethululo na mulalo u si wa vhukuma vhukati ha vha vhusi, ro vha ri sina thikho fhedzi; fhedziha ro vha ri songo vheiwa fhethu hone zwa vhukuma.
Hedzi nyofho na u sa tsireledzea zwo ḓisa nyengedzedzo ya dzinndwa nga ṅwahafumi. Ndi dzhia he tshi tshifhinga, ri saluthe ṅwana wa vhathu vhashu wa muṱhannga o khwaṱhaho, Solomon Kalushi Mahlangu we a ya thamboni miṅwahani yo fhiraho ya 30 ṱhoho yawe yo nembeledziwa nṱha, nga muhumbulo wa u ḓi hudza uri malofha awe a ḓo sheledza muri wa mbofholowo.
Kha vha ntendele ndi livhuwe Lucas Mahlangu, mukomana/murathu wa Kalushi, o imelaho muṱa wa ha Mahlangu.
Solomon Mahlangu u kha ḓi isa phanḓa na sialala ya masole a miṅwaha ya mulovha, vhane ra vha vhala nga fhasi ha khosi Cetshwayo we nga 1879 a kunda maswole a British kha Isandlwana, u tsireledza mbofholowo ya vhathu vha vharema kha shango lashu na u tambudzwa.
Miṅwahani ya ḓana na furaru(130), ri ḓo vha ri tshi khou tou kanuka fulufhelo na u konḓelela hu dzhenisaho dzimbilu maanḓa.
Kha senthara dza ngudo, khanedzo heneyo nthihi yo engedzwa nga murahu ha nyito ya musi hu tshi fhiswa ḽaiburari na u fariwa ha vhaṅwe vharangaphanḓa vhavho vhahulwane.
Tshigwada tsha vhana vha univesithi vho ṱalusa vhupfiwa havho kha NUSAS vho thoma Dzangano ḽa Matshudeni a Afurika Tshipembe (SASO) miṅwahani yo fhiraho ya 40.
Kha mirafho hu na vharangaphanḓa vha SASO, ri tshikatela: Strini Moodley, Professor Barney Pityana, Steve Biko, Onkgopotse Tiro, Harry Nengwekhulu, Themba Sono, Mapetla Mohapi, Mosioua Lekota, Johnny Issel na Mthuli ka Shezi. U ḓisa fulufhelo kha tshifhinga tshe vhathu vha vha vho ṱovhowa, ri a vha salutha. Ndi tshi dzhia hetshi tshipiḓa, ri tshi tama u ḓivhadza muzwala wa Onkgopotse Tiro, Pat Tlhagwana.
Kha hoyu mulaedza ndi tama u ḓivhadza mufu vho-Ephraim Mogale, muthomi wa vhuphuresidennde miṅwahani ya 30 yo fhiraho ha Congress of South African Students (COSAS), na thanga dzavho.
Ri tshi elelwa vhana vha univesithi miṅwahani ya mulovha vho ṋea mulaedza, vho tulutshelwa mbofholowo nahone muhumbulo hoyu woḓa he wa khwaṱha kha vhaswa.
Mulaedza wa u phulusa wo pfala hoṱhe ṋamusi sa zwe wa ita miṅwahani minzhi yo fhiraho, uri roṱhe ri tea u engedza mukaṋo wa tshifhinga; une zwavhukuma ri tea, nga maipfi a u haneledza a mbofholowo, u vula nḓila khulwane “dza ngudo na dza mvelele”!
Ri ḓo dzhiela nṱha haya madzangano na vharangaphanḓa vhe vha ombedzela fulufhelo na u konḓelela hoḓisaho ndeme ya nndwa ya demokhirasi musi tshiṅwe na tshiṅwe tshi si tsha fulufhedzisa; uri ri kone u hwala vhuḓifhunduleli mahaḓani ashu u bveledza mbofholowo ye yavha na zwikumedzwa zwinzhi, musi vha tshi hana u vha phuli dza vho ḓigedaho vhone vha tshi khou tambula.
Fhedziha, Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidulo a Ṱhonifheaho, ri tea u ḓi vhudzisa: uri nyito dzashu dzi ṱalusa nḓila i thembeaho kha vhathu vha Afurika Tshipembe kha miṅwaha ya fumiṱhanu u bva tshe ha thomiwa demokhirasi; nahone ro bveledza mvelaphanḓa kha vhathu na tshirunzi u bva kha mulayo wa 2004 wa demokhirasi!
Ṋamusi ri na sisteme ya demokhirasi i shumaho zwavhuḓi, yo lavhelesa kupfukisele kwa milayo na u vha khagala, kha vhunzi ha tshitshavha tsho dzhenelelaho na zwiimiswa zwo ḓi imisaho nga zwoṱhe zwa mulayo na nga ndayotewa i tikiwaho nga demokhirasi.
Kha heyi miṅwaha yo fhiraho, ro lulamisa khwiniso ya tshivhumbeo tsha muvhuso. Ro fhaṱa sisteme ntswa ya tshumisano kha kuvhusele mirafhoni yoṱhe, na u khwinisa ṱhanganyelo vhukati havho.
Ndi ngoho, muvhuso u nga ḓihudza ngauri wo shandukisa nḓila ya kutshilele kha demogirafiki ya tshumelo ya tshitshavha, ine yo ṱoḓa u ita uri vhoṱhe vha ṱhonifhe ndeme ya kutshilele kwa vhathu vhashu.
Fhedziha, ngeno vhafumakadzi vho dzhiaho vhuimo vhuhulwane kha tshumelo ya tshitshavha vha tshi lingana 34%, hezwi zwi wela fhasi ha tshivhalo tshe ravha rotshi lavhelela.
Kha tshiimo tsha lushaka na vhusimamilayo ha mavunḓu, tsumbo dzo vha dza uri lushaka kha hoyu ṅwaha lu ḓo ḓivhadza vhafumakadzi vhane tshiimo tshavho tsha ḓo khwinifhadzwa vha re nṱha ha tshivhalo tsha 32% nga ṅwaha wa 2004 nahone ndi fulufhela uri, na vha 40% nga ṅwaha wa 2006 kha khetho dza muvhusowapo.
Ri fulufhela uri miraḓo yoṱhe ya poḽotiki i ḓo, shela mulenzhe kha u bveledza vhurangaphanḓa, musi vha tshi fhedzisa nzudzanyo dza khetho!
Kha mvelaphanḓa dzo itiwaho, kha 0,2%, nyimele i khou takadza nyana malugana na u tholiwa ha vhathu vha vhaholefhali kha muvhuso, ri tshi kala tshivhalo a tshi lingani na 2% ye ravha ri tshi khou ṱoḓa yone.
Kha mbalo dzothe, sekhithara ya phuraivethe i khou salela murahu nga maanḓa.
Zwivhalo zwo fhambananaho hezwo zwo ḓisa khwinifhadzo kha vhukoni ha tshumelo ya tshitshavha, ri tshi katela ndangulo ya masheleni, Senthara ya Tshumelo ya Thusong na dziṅwe nḓisedzo dza tshumelo ntswa, izimbizo na, ya zwino kha Muhasho wa zwa Muno, vharangaphanḓa vha dzifeme.
Fhedziha, zwinzhi zwi ṱoḓa u fhedzwa u khwinisa tshumelo ya mvelele na pfumbudzo dza vhaṅwe vhashumeli vha tshitshavha, nga maanḓa havha vha zwifhaṱuwo-zwa lasha vhane vha dzhenelana na kha tshitshavha thwii.
Sa Vhahulisei vha ḓo zwi tshenzhela, muvhuso washu wo sika nndwa ndi iṅwe ya nyalo ya vhukati yo livhanaho na vhutshinyi.
Hezwi zwi a vhonala, vhukati ha vhaṅwe, kha vhusimamulayo, milayo na milayonyana i vhusaho vhashumeli vha tshitshavha na vha thomi vha ofisi dza poḽotiki dzi ṱoḓaho u fana, tshumisano na vhashumela vhapo na mabindu a tshitshavha na ulwa na vhutshinyi.
Dzi ndugiselo dza sisteme ya vhathu vhane vha ḓolwa na vhutshinyi a i athu u lingana; fhedzi mbuno ndi ya uri sisteme ya muvhuso, ri nga ola mbuno dza u khuthadza dzi swikaho 70% ya milandu ine ya vhigiwa kha tshirathisi i vha ya tshitshavha ngauri muvhuso wo wanulusa zwiito zwo khakheaho na mbuno dza nyito u lwa na zwo.
Khaedu dzi no fana dzo vhudzisa sekhithara dza phuraivethe. Mafhedziseloni, khaedu khulu nga ha mulayo; sa musi zwo vha zwi tshi khou itwa nga khombetshedzo.
Miraḓo i Ṱhonifheaho;
Ndi khou tenda uri roṱhe ro tendelana uri vhuḓi ha lushaka lwashu ho ḓitika, nyimele, kha mvelaphanḓa ine ra ḓo sika u hulisa lupfumo lwa lushaka na u vhona uri mbuelo dza u hula ha ikonomi dzi kovhekanywa u itela vhathu vhoṱhe.
Ndi zwithu zwa tshifhinga tshoṱhe, phanḓa ha tshiimo tsha ikonomi ya ṅwaha wo faho 1980 na zwino nga 1990, Afurika Tshipembe ḽo tshenzhela tshifhinga tshilapfu u thusa ikonomi u hula u bva kha heyo rikhodo ya mbalo mbalo dzo thomaho nga 1940.
Kha ṅwahafumi ya mbofholowo, tshikati tsha ikonomi tsho vha tshi 3% nga ṅwaha, nahone yo khwinisa nga tshikati tsha 5% nga ṅwaha u bva nga 2004 u swika nga 2007.
Musi khasiṱama dzi tshi khou tshimbilelwa zwa vhuḓi, zwi kombetshedzwa nga u huliswa ha mishumo na miholo na u tsa ha inifulesheni na nyingabadelo, dzi tshi tamba tshipiḓa tsha dzo nga he tshi tshifhinga, ri khou ṱuṱuwedzwa nga mbudziso dza vhavouthi vha kule kha sia ḽa u isa phanḓa na uri khuliso dzi ye phanḓa.
Hezwi zwi katela, kha tsumbo ya u thoma, mbadelo dza nṱha kha u vhulunga kha tshitshavha na sekhithara ya phuraivethe. Kha hetshi tshifhinga, miṅwahani miṱanu yofhiraho, ro vha ro ima henefha kha vho 16% ya gross fixed capital sa nḓila ya nzudzanyo dza phesenthe ya Tshelede ya Mveledziso i Dzhenaho shangoni (GDP). Zwa zwino yo no engedzea kha kulugele lune ṋamusi tshivhalo tsha hone tsho ima kha 22%, ine ya vha tsinina 25% ine ya ḓo thusa u fhata matshilo fhedzi nga ṅwaha wa 2014.
Hezwi ndi tshipiḓa tsho vhangwaho nga mbekanyamushumo yo itwaho nga muvhuso u engedza themamveledziso ya tshitshavha.
Ndi mvelele dza phoḽisi u khwinifhadza mutsho wa u vhulungela sekhithara dza phuraivethe; na u sumbedza nḓila siani ḽa zwa masheleni na u ṱola phoḽisi nga nḓila ine ya ḓo engedza twsikelelo kha tshumelo na u fhungudza muhwalo wa inifulesheni ngeno ri tshi ḓo khwaṱhisa nyaluwo ya ikonomi uri i ime fhethu huthihi nahone i dzule lwa tshifhinga tshilapfu.
Ṱhogomelo kha ikonomi ṱhukhusa yo khwinifhadzaho kha ṅwahafumi yo fhiraho, na maanḓa, nga maanḓa ubva 2004 zwo vha nga nḓila ya u ntsha zwikhakhisi kha khuliso yo ḓisaho tshanduko.
Ndi kha heneyi nzulele hune Tsumbamushumo ya u Ṱavhanyezwa na u Kovhekanywa ha Nyaluwo (AsgiSA) ya vha uri i khou shumiswa, hu u khwathisedza uri zwoṱhe zwine zwa vha uri zwi khou salela murahu sa themamveledziso, phoḽisi na tsumbamishumo ya dzi indasiteri, khaedu ya zwikili, u sa vha na tsumba mvelaphanḓa na u sa ṱavhanya ha ndisedzo dza muvhuso.
Zwo ambiwa nga vhusedzi na nga kutevhekanyele.
Ikonomi yashu yo no vuleyaho, i khou vha ine ya khou ḓi dzhenisa kha maitele a ḽifhasi nga vhuphara. Zwiimiswa zwa zwamasheleni ndi yone tsumbo
ya vhuḓi ine ya vha na maanḓa a u ri tsireledza kha maḓumbu a ḽifhasi ane a ṱo ḓa u thithisa ikonomi.
Naho zwo ralo hu kha ḓivha na tshikhala tshihulu u ri hu swikelelwe he tshitshavha tshashu tsha anganyela hone. Ikonomi yashu yo ḓi tika nga maanḓa nga kha u rengiswa ha zwibvelezwa zwa maini na vhulimi. Nga nnḓa ha zwa sekithara ya nḓisedzo, a ri a thu u tou vhona-vho nyaluwo ine ya tou tshuwisa, nga maanḓa kha sekithara khulwane dzo no tou nga dza vhuveledzisi.
Ngauralo, phimo ya zwirengiswa zwi no bvelela mashango ḓavha a i a thu u hula lune i nga swika kha haya mashango ane ra ḓi vhambedza nao. Gwama ḽo ṱukufhala nga maanḓa musi ro dzhena kha khethekanyo khulwane dza zwa nyaluwo.
Zwino ngauri mavhulungele a vho riṋe a vha e fhasi, ri ḓitika nga tshelede ine ya vha i tshi khou dzhena zwezwo, ra vha ri tshi khou i bvisa u ri iye u badela zwikolodo na u i dzhenisa kha tsumbavhuyo dza zwavhubveledzi.
Ho vhu ndi vhuleme vhune shango ḽashu ḽa tea u amba nga haho musi ri tshi khou ḓi ya. Mbudziso ine ya vha ya ndeme ndi ya uri: Naa u aluwa ha ikonomi hu tea u vha hani? Lupfumo lu itelwa uri hu kone u bveledzwa vhutshilo ha vhathu ha vhuḓi kana ha ndeme.
Zwi amba uri, zwauri lupfumo lu khou kovhekanywa u lingana zwi tea u.
Vhudziswa ho thoma ha sedzwa zwiko zwoṱhe zwa ikonomi, zwandeme ndi zwa uri, u kovhekanywa ha vhuḓi ha nyaluwo zwi tea u kwama. U tholwa ha vhathu.
Ndi zwavhukuma, uri tsho vha tshiwo tshine u nga ḓi ṱongisa nga ha tsho musi vhukati ha 1995 na 2003 ikonomi i tshi ita mishumo miswa yo fhelela ya ita Miliyoni na hafu; zwiṅwe-vho zwe zwa tou vhonalesa/anzesa ndi musi vhukati ha 2004 na 2007 hu tshi kona u sikwa mishumo ya 500 000 nga ṅwaha.
Kha tshifhinga tsho fhelaho, zwo tou vha zwa u thoma u bva tshe ra vha na demokhirasi musi hu tshi sikwa mishumo minzhi u fhirisa u vha na vhathu vhaswa vhanzhi vhane vha khou ṱoḓa mishumo, hezwi zwo kona u fhungudza tshivhalo tsha vhathu vha songo tholwaho u bva kha 31% u yakha 23% nga 2007.
Ndi zwone, hezwi a zwo ngo tea u ri pambusa godoni ḽashu la u isa phanḓa na u vhudzisa vhundeme ha hei mishumo, na ndugelo na magavhelo ane vhashumi vha tea u ḓi phina ngao.
Kha u kovhekana ha magavhelo a nyaluwo hu tea u vha ho ṱangaṋwa na u tavhanyedziswa ha nḓisedzo ya ndinganyelo, ho ṱanganyiswa na u maanḓafhadziswa ha vhathu vharema.
Hezwi a si tshimbevha tsha nga ha u khethululo nga lukanda. Arali ri tshi khou tou amba ngoho, shango ḽine ḽa sa kone u ṱanganyisa mirafho yaḽo
yoṱhe kha zwa ndinganyelo ya ikonomi, ḽi nga si kone u swika he ḽa vha ḽi tshi nga kona u swika hone.
Zwauri sekithara dzo ḓi imisaho nga dzoṱhe dzi khou ita vhuṱudze-ṱudze kha u shandukisa nzulele ya zwa vhuminidzhere na mishumo ino ṱoḓa tshenzhemo /zwikili, na u bveledza mishumo miswa na zwinwe-vho; zwi khou ita uri shango ḽi salele murahu kha nyaluwo.
U kovhekana ha mbuyelo dza nyaluwo zwi dovha zwa amba u dzudzanyea na ndinganyelo kha muvhuso u khau phaḓalazwa na u kovhekanywa ha muhwalo wa nḓisedzo ya zwithu kha tshitshavha.
Miraḓo i Ṱhonifheoho vha ḓo vha vha tshi ḓivha nga ha dzi mbalo-mbalo kha zwine zwakwama miholo ya zwitshavha. Naho ndi tshi ḓo dovha nda amba nga ha zwiga zwa mvelapanḓa ye ra vha nayo na khombo ye ra sedzana nayo.
Zwi pfisa vhuṱungu kha muvhuso u ḓivha uri vhushai vhu kha ḓi ya phanḓa na u vha hone kha tshitshavha tshashu, na u sa vha hone ha ndinganyelo ya zwithu ndi ho fhiraho mpimo.
Kha miṅwaha ya 15 yo fhiraho ro lingedza u lwa na heḽi swina nga kha u khwinifhadza miholo ya tshitshavha. Ndi tshi nga tou zwivhea nga nḓila ye
tshigwada tsha vha gudisa vha Yunivesithi ya Stellenbosch tshe tsha vha tsho rangwa phanḓa nga muphurofesa vho-Servaas van der Berg vha zwi vheisa ngayo:
Tsha u thoma, vhushai ha tshelede ho tsela fhasi u bva tshe ra dzhena kha miṅwaha ya ḓana yo fhiraho.U fhungudzwa hu nga fha ho itiswa nga u engezwa hu hulwane ha magavhelo a tshitshavha u bva nga 2002 u ya phanḓa. Vhushai ha tshelede. Tsha vhuvhili, naho u fhungudzwa ha vhushai zwi zwa ndeme, hezwi zwo sikiwa nga ṅwaha wa 1990. Tsha vhuraru, dainamiki ya tsiku na usa vha na ndeme zwo dethamaina nyimele ya phoḽisi…[T]tsiku yo fhungudzea musi mveledziso ya tshanduko i tshivha hone, fhedzi … usa vha na ndeme hazwo a hongo khwinifhala.
(Poverty since the transition: what we know, p8: van der Berg et al, Ṱhangule 2007)
Kha malugana na tshiimo tshisi tsha vhuḓi, vho swikelele mafhedziseloni:
…Ngomu mahayani ri tshi katela vhana (vha tshi ṱaluswa ubva kha vha miṅwaha ya 17 na vhaṱuku), tshivhalo tsha vhana vho vhigiwaho uri vha khou fa nga nḓala tsho fhungudzea (ubva kha tshivhalo tshi fhiraho 31 phesenthe) vhukati ha 2002 na 2006. Hezwi zwi anganya uri tshi imo tsha tsiku tsho khwinifhadzwa, nga maanḓa kha vhathu vhane vha khou tshenzela vhulondolavhapo ha vhuḓisa. U vhulawa nga nḓala ha vhana ho fhela miṅwahani miṋa yo fhiraho.
(Poverty since the transition: what we know, p25: van der Berg et al, Ṱhangule 2007)
Ndi zwa vhukuma, ṱhoḓuluso i kandeledza muhumbulo, une wa sumbedza vhushai ha tshelede vhukati ha vharema na makhaladi ho fhungudzea, ho vhangiwa ngauri vhathu vhanzhi vho wana mishumo vhaṅwe vho wana tshelede ya mundende. Ngeno tshivhalo tsha mbuelo ya mundende 2,5-miḽiyoni nga 1999, nga 2008 hezwi zwo gonya u swika kha 12,4-miḽiyoni.
Ndi mvelele dzi sumbedzaho tswikelelo kha tshelede ya u Unḓa Vhana ya Mundende, ine ya khou engedzwa nga zwigidi zwa 34 mbuelo ya 1999 u ya kha 8,1-miḽiyoni nga 2008.
Sa tshipiḓa tsha u shela muledzhe kha tshelede ya vha shai, ho lavhelelwa 1-miḽiyoni kha tshipiḓa tsha mishumo tsho engedziwaho tsha Mbekanyamushumo ya Vhashumelavhapo yo sikwaho nga 2008, ri sa athu u swika kha mulayo wa khetho dza 2004. Hezwi zwo sika nḓila ya u engedza heyi mbekanyamushumo na u khwinisa vhuleme.
Malugana na tswikelelo kha tshumelo ya zwishumiswa zwa hayani, tshivhalo tshi a ḓi ambela. Sa tsumbo, tswikelelo ya maḓi o kunaho yo khwinifhadzwa ubva kha 62% nga 1996 u swika 88% nga 2008; muḓagasi (58% to 72%); na sanithesheni (52% u swika 73%).
Vhuṱanzi ha mbadelo dza tshitshavha dzi khou vhonala dzo khwinifhala kha tswikelelo ya zwa mutakalo. 95% ya ma Afurika Tshipembe vha dzula vhukule vhulinganaho 5 khiḽomitha na zwifhaṱo zwa mutakalo; zwa zwino ro ḓivhadzwa uri dzikiḽiniki dzi na tswikelelo ya maḓi o kunaho. U thuswa ha Vhana ho engedzea nga tshivhalo tshi linganaho 85%; na nyimele ya maḽaria yo fhungudzea.
Ri pfa vhuṱungu nga kha vhane vho kavhiwa nga HIV na u sa fhungudzea ha tshivhalo tsha u kavhiwa.
Ndi tshi ya phanḓa, mbekanyamushumo ya u lwa na tshitzili hutshi shumiswa antiretroviral a si yone khulwanesa kha ḽifhasi, fhedzi ikhou hula tshifhinga tshoṱhe, kha tshivhalo tsha vhalwadze tshi linganaho 690 000 vho no shumiselwa antiretroviral u lwa na vhulwadze u bva tshe mbakanyamushumo ya thoma.
Fhedziha dzi kiḽiniki nnzhi a dzina mishonga, vhaongi vho teaho, na nḓisedzo ya tshumelo ya maḓi o kunaho na muḓagasi. Kha zwinwe zwa hezwi zwiimiswa, a huna vhalangi na kuitele kwa vhashumi ku ṱoḓa u khwinifhadzwa.
Kha pfunzo, ro vhona uri huna vha litshi vha tshikolo: tshivhalo tsha vhagudi; huna tswikelelo kha u ḓi ṅwalisa zwikoloni zwa phuraimari nahone tshivhalo tsha vha fhiraho kha mbalo tsho khwinifhala, ndi tshi ṋea tsumbo dzo vhalaho.
Kha tshifhinga tshenetshi, nungo nnzhi dzo shumiswa kha u khwinisa themamveledziso kha vhupo vhu shayaho.
Ndi zwa vhukuma ri na tshivhalo tsha vhathu vho litshaho sekondari na theshiari a zwi ṱanganedzei na luthihi, nahone sisteme ya pfunzo husi kale i tea u bveledza vhana vhare na vhukoni vhune ha ṱoḓiwa nga lushaka.
Ndi tshi ḓadzisa, nḓila ya kushumele i vhonalaho, zwoṱhe kha vhagudisi na vhagudi, zwi sumbedza mbilahelo dza lushaka kha mukovhe wo fhiraho.
Tshino mangadza ndi uri hune pfunzo ya ṱoḓea hone uri i kone u fhelisa tsiku, nduhune themamveledziso, tshimbidzo na vhagudisi vha ṱoḓea hone.
Mbekanyamushumo dza tshitshavha dza Muvhuso dzo no khwinifhadza tshi imo tsa vhushai, nga tshivhumbeo tsha dzinnḓu – na 2,6-miḽiyoni ya sapusidi ya u bveledza dzinnḓu.
Ri tea u zwi dzhiela nzele uri mbekanyamushumo dza mukovhe na thikhedzo ya nzudzanyo dza dziposo zwo vha zwi tshi dovha zwo shumiwa nga u ṱavhanya nahone khwine.
Ngau tou katela, ri ḓi hudza nga mvelaphanḓa kha mbekanyamushumo ya vhushaka. Fhedzi ri nga si ḓi takadze nga tshanduko dza ḽisalavhunzi fhedzi.
Kha pfunzo, mutakalo, zwa dzi nnḓu, maḓi kana nyimele ya zwa mutakalo, mbudziso ya vhukati ine ya ri vhudzisa tshifhinga tshoṱhe ndi ya uri ri khwinifhadza hani ndeme ya hei tshumelo! Ri kha ḓivha na lwendo lune ra tea u lu tshimbila.
Miraḓo i Ṱhonifheaho;
Nḓila ya vhutshinyi i kha ḓivha khulwane kha vhutsireledzi ha Afurika Tshipembe. Tshenzemo ya ḓuvha, kha vhushai na vhahura vha sa londi vhathu, ndi iṅwe ya dzi nḓila dzine dza nga vhanga u pondiwa nga vhatshinyi.
Hu na khonadzeo kha tshitshavha na zwiimiswa zwa phuraivethe, huna mikhwa isongo lugaho ya u shumisa zwishumiswa nga nḓila isa ṱanganedzei nga nḓila ya vhutshinyi ndi zwiṅwe zwine zwa ri vhilahedzisa.
Ndi zwone, tshivhalo tsha u engedzea ha vhutshinyi, tsho waniwaho nga 2002, tsho fhungudzea nga maanḓa. Mirafho yo fhambananaho i nga zwi ṱanziela hezwi.
Fhedzi ri a zwi ḓivha uri phungudzo a i athu u luga, a i a thu u swikelela 7-10% ya tshivhalo tshe ratshi lavhelela kha mirafho ya fhambananaho kha vhutshinyi. Vhukhakhi ha u kwashiwa dzinnḓu na mabindu ho no engedzea; na vhutshinyi ha ulwa na vhafumakadzi na vhana a zwi athu u swika kha nḓila ine ya khou ṱoḓea, ndi vhanga ḽa u pfa vhuṱungu.
Hezwi zwi livha kha uri hu vhe na u shayanungo kha vhahura, nga maanḓa kha u fhaṱa vhuthihi kha vhathu zwe zwa vha zwi tshi nga thusa kha u lwa na vhugevhenga. Hezwi zwi livha kha u nyetha ho dzudzanyiwaho kha zwiko zwa vhulamukanyi. kha ṱhoḓuluso yo itiwaho ya vhugevhenga kha u lulamisa vhapfuki vha mulayo. Izwi zwa sumbedza vhushayanungo kha u shuma nga nḓila ya vhuḓi kha dzudzanyo ya khothe, kha zwoṱhe u angaredza zwa thekhiniki, zwifhaṱo na ndangulo.
Hezwi ndi zwithu zwine zwa khou tea u shumiwa nazwo nga nḓila ya u shandukisa zwithu u itela u khwinifhadza tshiimo zwine muhasho wa vhulamukanyi wo no thoma u zwi lugisa.
Fhedzi, havha vhane vhasa kone u ḓilanga kha dzinndwa, ri songa xedza vhuimo kha mbuno ya uri ri ṱhoḓuluso ndi sisteme ya u ḓiphiṋa nga, u luga, vhusimamilayo ha vhuḓi vhu sa athu u tshenzhelwaho shangoni ḽashu.
Hezwi ndi nga ndavha ya tshenzemo ya u shandukisa ha zwiimiswa, nga ndavha ya lutendo lune lwa vha hona kha pfanelo dza vhathu dza mvelele, nḓila ya demokhirasi na kuitele kwe demogirafiki, na sisteme ya vho ya vhuḓifhinduleli.
Fhedziha ri songo ḓi xedza: matshilisano ashu oṱhe, sa tshanduko ine ya kha ḓi ḓo ḓa kha zwiṱeidzhi. Ri kha ḓivha na lwendo lulapfu lune ra tea u lu tshimbila.
Ndi a tenda uri Miraḓo i Ṱhonifheaho vha ḓo tenda uri vhuthu ha demokhirasi vhurereli ha poḽotiki vhutea u wana vhupfiwa ha tshitshavha tsho pfaho vhuṱungu tshine ra thusa tshone nga maanḓa.
Ndi tshi dzia hetshi tshipiḓa, nga kha vhusimamulayo, nyambedzano ya dzitshaka, mulayo na khampheini dzo khwaṱhisa uri maanḓa haya o itelwa u khwinifhadza tshiimo tsha vhana na vhafumakadzi, vhathu vha vhaholefhali na vha aluwa.
Khampheini dza thikhedzo nahone dza mvelele dza vhushumisani he ra vhu fhaṱa na vhaimeleli vha madzangano zwigwada zwo pfiswaho vhuṱtungu, ro khwinisa vhuvha ha zwithu zwine zwa vhakwama, na khwinifhadzo ya ṱhuṱhuwedzo kha zwililo zwavho zwihulwane.
Ndi mushumo wa rekhodo ya u ḓi hudza ine, sa tsumbo, vhafumakadzi-vho ṋewa mishumo ya hayani vha dovha vha ṱanganedza mukovhe une wa fhira tshikati tsha mbadelo ya tsha lushaka ri tshi katela nnḓu na ṱhogomelo ya mutakalo; fhedziha kha hezwo vhukati ha mbekanyamushumo yo mvelahophanḓa kha khunguwedzo ya u thivhela malwadze kha vhana na uri vha vhe na pfushi.
Fhedzi tswikelelo ya mushumo i khou konḓela vhafumakadzi vha mahayani, vhaswa na vhaholefhali. HIV yo kwamesa vhafumakadzi vhaṱuku vho vhalaho. U lwisa vhafumakadzi na vhana zwo no vha nṱhesa nga maanḓa.
Hezwi zwoṱhe ndi tshiga tsha tshifhinga tshiḓaho.
Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidulo a Ṱhonifheaho;
Hezwi ndi zwiṅwe zwa zwibveledzwa zwo ḓisiwaho nga demokhirasi; na bvelaphanḓa ine muvhuso wo i sika kha u swikelela ndaela uri vhathu vha vouthe.
A huna mbuyelo u amba uri, nga hohu u kala, bvelaphanḓa yo sikwaho u bva 1994 yo vha i tshi takadza. Fhedziha khaedu i kha ḓivha i yavhuḓi nahone yo ima fhethu huthihi na ho i tshi nga tima-timisa.
Nga thikhedzo yo lugelaho uri ri ḓi humbudze nga ha pfunzo ya vhusedzi ha fulufhelo na u konḓelela, mvelaphanḓa na tshanduko, nga Muphuresidennde wa kale vho-Nelson Mandela, maṅwalo a vhutshilo, Long Walk to Freedom:
Ndo tshimbila lwendo lulapfu uya kha mbofholowo. Ndo lingedza uri ndi si fhelelwe nga maanḓa; Ndo ḓi ita vhukhakhi musi ndi nḓilani. Fhedziha ndo dzumbulula tshiphiri tshe nda ri musi ndo no fhedza ugonya tshikwara. Nda dzhia tshifhinga nyana tsha u awela, u itela u tswa muhumbulo wa vhugala wo ntangaho, u lavhelesa murahu kha tshikhala tshine nda khou bva khatsho. Fhedzi ndi kona u awela lwa tshifhinga nyana, kha mbofholowo iḓa na vhuḓifhinduleli, fhedziha ndi ngasi vhuye ndalinga nda lenga, kha lwendo lwanga a lu athu u swika magumoni.
Miṅwedzini miṱuku u bva zwino vhathu vha shango ḽashu vha ḓo ṱalusa murangaphanḓa ane vha mu takalela ane a ḓo isa mushumo phanḓa wa u lwela mbofholowo hei ya vhuḓi na miṅwe mitheo ya demokhirasi.
Hafha kuswikele kwashu ku nga kha ḓi fhambana, ndivho ine ra ṱoḓa u i swikelela ndi ine ya vha khagala nahone i sa ḓaḓisi u setha ndayo tewa yashu: u vhumba tshithu tshithihi, husina khethululo nga lukanda, khethululano nga mbeu, demokhirasi na vhupo ho andaho vhune ha tshimbila nḓila nthihi ya u fhaṱa shango ḽakhwine.
Miṅwahani ya rathi yo fhiho, vharangaphanḓa vha lushaka vho kuvhangana kha Nyaluso na Mvelaphanḓa ya samithi nahone vha swikelela nyanḓano kha mushumo une roṱhe ra tea u zwi dzhiela nzhele u khwinisa vhuleme ha matshilo a ma Afurika Tshipembe, zwihulu u lwisa u fhungudza tsiku nga ṅwaha wa 2014. Hezwi zwi katela:
* U sikiwa ha mishumo minzhi, mishumo ya khwine na mishumo ya maimo kha vhoṱhe yo engedziwaho tshileme tsha nṱha tsha u vhulunga, mbekanyamushumo ya vha shumelavhapo, sekhithara ya zwa tshumisano na zwipikwa, tswikelelo vhuponi, nyaluso ya mabindu maṱuku na u tikedza tshumisano;
* U ṋea mulaedza nga khaedu dza u vhulunga nga u khwinisa ku vhulungele, u balanganywa ha zwi shumiswa zwi fanaho na zwine zwabva kha phentsheni, tshelede ya vhathu vha sa shumi, dzi nnḓu, u shela mulenzhe kha sekithara ya masheleni na u khwaṱhisa ikonomi ya vharema;
* Mvelaphanḓa ya mulinganelo, u sika tshenzhemo ya khonadzeo kha u dzhenelela kha zwa masheleni, khathihi na u lapfisa tshumelo; na
* U dzhia maga vhuponi na u thoma bvelaphanḓa, ri tshi katela na nḓisedzo ya themabveledziso na tswikelelo kha tshumelo dza vha dzulapo.
Ndi na fulufhelo uri sa tshipiḓa tsha nyengedzo kha hezwi zwipikwa, vhathu vha Afurika Tshipembe vha ḓo vha vho khetheaho ro sedza ṱhoḓea ya mveledziso ya zwa maitele na u khwinisa sisteme ya pfunzo, u ṋea kushumele kwa vhuḓi, nahone i sa dzhii sia kha ṱhogomelo ya mutakalo; u bveledza vhupo ha mahayani na zwiḽiwa zwo tsireledzeaho, u lwisa zwihulu vhugevhenga na maitele a zwa vhuaḓa.
A thi dzhii aya mafhungo sa tsumbo ngauri oṱhe a fhethu huthihi lune ra nga ṱhanngela fhedzi u ḓo tandulula thaidzo dzoṱhe dza lushaka. Ndi nga nanga u ḓi imisela u kandeledza fhungo ḽa tsiku kha lushaka lwa Afurika Tshipembe. Khaedu yashu ndi u pfukisela vhuḓiimiseli kha mbekanyamushumo na u thoma thandela dzo khwaṱhaho.
Hovhu vhuḓiimiseli kha vhathu vhoṱhe vha kovhekane, sa mbonalo ya zwipikwa zwa mveledziso ya vhuthihi kha dzitshaka.
Nahone vhathu ṋamusi vho livhana na khombo ine ha nga vha na u fhiriselwa phanḓa ha u wana zwipikwa zwa ndeme nga miṅwaha minzhi, arali hu si ṅwahafumi, sa masiandoitwa a nyimele isi ya vhuḓi ya ikonomi ye ya phaḓalala u mona na ḽifhasi.
Mathomoni zwo thoma sa thaidzo ya tshelede u koloda, ndi nyimele ine isa vhe ya vhuḓi kha zwi imiswa zwa u koloda masheleni yo swikelela kha tshiimo tshikonḓaho tsho phaḓalalaho na ḽifhasini, nahone zwi na masiandoitwa kha zwibveledzwa na mbambadzo.
Ri nga kona u fhambana na u sa funesa zwithu, vhalangi vhane vhakolodisa ndi vhone vhane vha khou vhanga nyimele ine isi vhe ya vhuḓi. Ri nga tea u fhelisa miṅwe milayo ya muvhuso ine ya nga a i vhoni tshithu ri tshiya kha u netshedziwa ha mabambiri a thendelo kha mabindu ane a ḓisa phambano kha sisteme ya zwa masheleni. Ri nga zwi ita hezwi zwoṱhe; nahone ri nga zwi dzudzanya zwa vhuḓi.
Tshi hulwane ri tea u ṱanganedza masiandoitwa a mveledziso ya ikonomi ya dzingu ḽashu, na phindulo dza u vhamba maano ane a ḓo fhungudza vhuhali vhune ha nga ḓisa khakhathi lushakani.
Zwine ra zwiḓivha ndi zwa uri mulayo wa zwa u langa vhupo shangoni ḽashu na dzi phoḽisi dza u gaganyagwama dzine dza pikisana na gaganyagwama ine ya mona fhethunthihi dze ra dzi ṱanganedza yo ri thusa uri ri kone u fhambana na vhuhali ha nyimele ya khombo.
Fhedzi roṱhe ro zwi tshenzhela zwihulu uri, ngauri ro dzhenelela zwihulu kha ikonomi ya ḽifhasi, mbilo yashu mashangoḓavha yo haniwa; tswikelelo kha masheleni na u dzhena ha masheleni zwo shanduka lu sa takadzi; u tsela fhasi nga tshipiti ha zwibveledzwa; u sikiwa ha mishumo ho kwamiwa zwihulu na dziṅwe sekhithara dzo fhungudziwa mutengo zwo no shanduka ngoho.
Vhuleme ho vhu ho bvelela khathihi nga tshifhinga tsha u gonya ha mitengo na dzi nzwalelo dzi kha ḓivha nṱha.
U ṱanganya, hetshi ndi tshiga tsha tsumboya vhuṱungu ha mveledziso ya mbuyelo ri tea u ṱandavhudza tshumelo ya vunḓuni na u thoma thandela yashu ya nḓowetshumo. Sa zwenezwo, nga u ralo ro kombetshedzea u lavhelesa fhasi kha u bvumba malugana na khuliso na u sika mishumo.
Ri a zwi ḓivha uri Afurika Tshipembe ḽo kwamea zwiṱuku u fhirisa maṅwe mashango. Ndi zwavhukuma, tshifhingani tshine vhaṅwe vha ḓo vha vha tshi dzhiela nzhele kana thandela dza vhuawela, Afurika Tshipembe na dzhango ḽothe a kha ḓivha o kwamea nga nyaluwo, naho arali i kha ḓivha ndinganyo ya fhasi.
Ngauralo, Miraḓo i Ṱhonifheaho, ndo takala u vhiga nga u dzhenelela ha ofisi ya pheresidennde na vharangaphanḓa vha zwiimiswa zwo fhambananaho zwa lushaka, ri a tendelana uri u ṱavhanya u vhamba maano uri ri dzhenelele hune ha ḓo fhungudza vhuhali na nyimele i si ya vhuḓi lushakani. Thimu yo khethiwaho u shuma u lwisa nzulele heyi i kati na u shuma mushumo muhulwane; nahone dzikiḽasi dzi tevhelaho dzi ḓo phaḓaladzwa fhedzi i kha ḓivha fhasi ha nyambedzano:
Tsha u thoma, muvhuso u ḓo isa phanḓa na thandela dza tshitshavha dza u vhulunga, tshileme tsho engedzea uya kha R690-biḽiyoni miṅwahani miraru iḓaho. Kha hei nyimele, arali zwi tshi nga konadzea, ri ḓo wana nḓila ine ya sikea u unḓa tshelede.
Hezwi zwi angaredza thikhedzo nga zwiimiswa zwashu zwa mveledziso ya zwa masheleni na u koloda tshelede kha madzhendedzi a dzitshaka, na tshumisano na sekhithara dza phuraivethe na u shumisa zwishumiswa zwi langiwaho nga vhashumi u fana na tshelede ya phentsheni.
Tsha vhuvhili, ri ḓo khwaṱhisa mbekanyamishumo dza u thola dza sekhitha dza tshitshavha. Kha luṅwe lurumbu, mbekanyamaitele dza u engedza mishumo kha dzi sekhithara u fana na ya mutakalo, vhushumela vhapo, pfunzo na madzhendedzi a u khwaṱhisa mulayo dzi ḓo bvela phanḓa. Kha luṅwe lurumbu, ri ḓo ṱavhanyedza u ḓivhadza vhuimo vhu tevhelaho ha u engedza mbekanyamushumo ya vhashumeli vha tshitshavha.
Tsha vhuraru, vhukando ha u fhungudza maanḓa kha dzi sekhithara dza phuraivethe na u pikisa u tsela fhasi ha u vhulungwa tshelede na u valwa hu songo teaho ha nḓisedzo ya zwibveledzwa.
Kha tshipiḓa tshawo, muvhuso u ḓo unḓa indasiteriala ya ṋea masheleni na u ṱuṱuwedza nḓisedzo ya zwishumiswa u thusa u livhana na khaedu dzi sekhitharani dzo fhambanaho na u ṱuṱuwedza bveledziso ya zwiimiswa zwa masheleni u thusa zwihulu dzifeme dzo hanganeaho kha nyimele heyi isi ya vhuḓi.
U imiswa ha vhathu mishumoni hutshi tou tevhekana, ri tshi angaredza maḓuvha a vhuawelo o lapfaho, vhugudisi ho engedzwaho, tshifhinga tshiṱuku na u kovhekana ha mishumo. Izwi zwi ḓo ṱanganya nyaluso ya khunguwedzo ya Afurika Tshipembe i ḓi hudzaho na vhukando ho khwaṱhaho u lwisa nḓisedzo i so ngoḓaho nga mulayo ubva mashangoḓavha.
Tsha vhuṋa, muvhuso u ḓo khwaṱhisa na u engedza nḓila ya kushumisele kwa tshelede kha lushaka, ri tshi angaredza u engedzwa ha mvelaphanḓa ya u engedza tswikelelo ya mundende wa vhana u swika kha miṅwaha ya 18 na u fhungudza miṅwaha ya u wana mundende kha vha aluwa vha vhanna ubva kha furathi ṱhaṋu u swika kha miṋwaha ya 60.
U engedza hezwo, ri ḓo shumisa nga maanḓa u ṋea Vhushaka ho Hanganeaho Thuso na zwiḽiwa zwo tsireledzeaho zwihulu ro sedza a vho vha songo tsireledziwaho nga tshikwama tsha vhathu vha sa shumi kana vho shumisaho mbuyelo dzavho.
Ri tea u isa phanḓa na ṱhogomelo yo khetheaho kha khaedu siani ḽa vhuḓifari ha u pikisana kha miraḓo miṅwe kha vhashumisani vhashu. Ngauralo, ri tama uri khomishini a ngavha kha mbambe ya u vhona uri vhuaḓa vhu dzhena dzibuguni.
Ri a fulufhela uri vhashumela vhapo vha ḓo khwinisa tshiimo tshavho kha u ḓisa tshanduko, vhukati ha zwiṅwe zwithu, u engedzea ha mitengo i tshitsa, ndi mbuelo i waniwaho nga tshitshavha.
Maga aya a ḓo ḓivhadzwa nga milayo i pikisanaho na u mona ha phoḽisi dza muvhuso. Fhedziha, ri ḓo vhona uri tshikalo tsha u hadzima masheleni nga muvhuso tshi khou ṱhogomelwa. Hezwi zwi amba u fhungudzwa ha mihasho kha muvhuso zwi ḓo ita uri tshiimo tshivhe tsha vhuḓi.
Nungo dzashu dzi ḓo thusa kha u ṱanganedza maga a u tsireledza fhethu ho ri tangaho na u fhungudza vhuhali ha tshanduko zwi nga thusa kha u sikwa ha mishumo.
Zwoṱhe kha miṱangano ya G20 na miṅwe kha zwiimiswa zwa madzangano, muvhuso washu wo humbela u dzhenelela nga vhukati kha nyimele isi ya vhuḓi nga maanḓa kha mashango o bveledzaho. Ri tenda uri tshifhinga tsho swika tsha u khwaṱhisa demokhirasi na u sedzulusa sisteme ya masheleni; fhedzi nga murahu ha hezwi, haya maanḓa a vhutshinyi na maitele kha tshiimo tsha ḽifhasi a sa furalelei.
Zwihulwane, ri ḓo tsireledza tshumelo mbuya ya sisteme ya ndango yakha thengiso ḽifhasini, u fhedzisa nyambedzano dza Doha Round ya nyambedzano dza mbambadzo ya ḽifhasi, na u vhona uri bvelaphanḓa a i tseli fhasi.
Ri ḓo vhofha nga tshenzhemo ine ngayo ri ṱoḓa vhashumisani vho khwaṱhaho kha vha hulwane vha zwa ikonomi kha vhashumi vha mahayani na tshikalo tsha ḽifhasi, husi ngauri ri ṱoḓa u fhelisa tshiimo tshi si tsha vhuḓifhedzi, fhedziha nga u shumisa maga oteaho.
Shangoni ḽashu ri ḓo dzhia hezwi sa tshipiḓa tsha u dzudzanya lushaka lwashu kha nyaluwo ya maimo a nṱha na nḓila ine ya ri isa kha mvelaphanḓa. Vhulapfu ha tshifhinga kha u wana tsutsumedzo tsho engedziwa. Fhedzi a ri tima timi uri tshifhinga tshazwo tshiḓo ṱavhanya u swika u fhirisa u ḓa u lenga.
Ngauralo, ri vhea hani shango ḽashu vhuimoni ha vhuṱhogwa siani ḽa u wana tshipiḓa tshi songo ḓoweleaho tsho ḓaho shangoni ḽashu, tshine tshavha tshandeme. Ndi amba nga Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA tsha 2010 na Tshiphuga tsha Khuvhangano miṅwedzi isi gathi ri tshi vhala u bva zwino. Thandela na mbekanyamaitele dza bidi dzo no fhela kana dzonovha tsini nau fhela – u bva kha zwi tshiṱediamu, themabveledziso ya vhuendi, maga a tsireledzo, mafhungo a madzulo, kha mutakalo na mbekanyamaitele dza vhathu vhene vha khou humbula u ḓa u dzula lwa tshoṱhe – u khwaṱhisedza fulufhelo kha tshigwada tsha bola ya milenzhe ḽifhasini ine ya ḓo vha thonamenthe ine ya ḓo bvelaphanḓa.
Nahone ri atenda uri, phanḓa ha magundo maṱanu a tshi khou tou tevhekana, thimu ya lushaka i ḓo vha yo novha na fulufhelo ḽa u ḓi dzhenisa gereni ya u tamba zwi songo lavhelelwaho!
Fhedziha nga murahu, ifa ḽa vhukuma ḽi kha maanḓa a u bva fulo Afurika Tshipembe na u ṱanganedza vhueni na lushaka lwa ma Afurika – u shandukisa nḓila ine shango ḽashu ḽa ḓivhea ngayo na dzango vhukati ha vhathu vhaḽifhasi. Zwo ḓi tika nga riṋe rothe; nahone u ita hezwi ri nga si badele na tshithu!
Ri takalela u dzhia hetshi tshipiḓa u tamela mashudu vhaṱaleli vhaṱhe vha thimu ya Afurika Tshipembe kha ṱhuṱhuwedzo ya kutambele kwavhuḓi miṅwahani yo fhiraho. Ri livhuwa zwihulu thimu ya khirikhethe ye ya zwi kona u gonya kha ṱhodzi ya maimo kha ḽifhasi.
A zwi vhudziswi uri ri dzingwena dza ḽifhasi kha Ragabii; Giniel de Villiers na thimu yawe vho kunda tshiphuga tsha Dakar Rally; mitambo yashu ya vhaholefhali vhane vha khou isa phanḓa na uri ri ḓihudze; na thimu yashu ya bola ya milenzhe ya miṅwaha ya fhasi ha 20 ine ya khou shuma zwavhuḓi kha vhupo ha vhuḓi u mona na riṋe.
Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidulo a Ṱhonifheaho;
Vhegeni mbili dzofhiraho, Afurika Tshipembe ḽo fhedza na Mali tshipiḓa tsha mvelaphanḓa musi ri tshielelwa maṅwalo a Timbuktu.
Hezwi zwo swikisa kha mbuno dza vhufa kha Afurika sa masithesele siani ḽa zwa saintsi na maṅwalo, filosofi na khomese, zwo kanganyiswa nga u shumiselwa mbambadzo na u kanganyiswa ha lupfumo lwa Afurika.
U thomiwa ha hezwi zwi ḓo ita uri rikone u takuwa na maṅwe mashango u khwaṱhisa nzulele ya vhathu.
Ndi ngoho miṅwahani ya 15 yo fhiraho ro shumisa u vhona uri shango ḽa afurika ḽi khou wana mvusuluso ya zwine ra ri zwi tea u itwa ngauri ro vha ri tshi khou hasha ri sina maanḓa uri Afurika ḽi tea u dzhiela nzhele vhuswa vhune ha tea u itwa uri Afurika ḽi pembele nga murahu ha miṅwaha ya ḓana. Vhukuma kuma nga zwiṱuku, dzhango ḽashu li khou bvelaphanḓa u ri swikisa kha mvusuluso ya, dzhango ḽashu ḽi khou bvelaphanḓa na u khwinifhadza nyimele, na ṱhoḓea dza vhathu dza ambiwaho nṱha kha adzhenda ya vharangaphanḓa, u ṱhogomela fulufhelo na u konḓelela kha tshiimo tsha ḽifhasi.
Ndi zwenezwo nahone zwenezwo fhedzi, zwe zwa ḓivhadzwa kha u konḓelela u thusa vhathu vha Zimbabwe u wana thandululo ya nyimele isi ya vhuḓi kha shango ḽavho. Ri takalela u dzhia hetshi tshifhinga u tamela mashudu miraḓo ya poḽotiki kha ḽa Zimbabwe u fhedzisa nyambedzano, u isa tshumelo ine yo dzula i lutamo lwa vhathu vha shango ḽeḽo na kha dzhango ḽoṱhe nga u angaredza: hezwi ndi, muvhuso wo dzikaho une wa ḓo kona u amba nga khaedu dzo livhanaho na vhadzulapo. Ro kwamea, nga upfa uri mulovha, Phaḽamennde ya vhathu vha Zimbabwe yo ṱanganedza tshanduko dza 19 kha ndayotewa, u vhea theo dza bveledziso ya muvhuso tshitshavhani tshoṱhe.
Vha tshimbidzi vha SADC vho ambiwaho nga nḓila yo khetheaho nga hetshi tshifhinga, Muphuresidennde wa kale vho-Thabo Mbeki na thimu yo ḓi netisaho na u konḓelela u thusa kha tswikelelo ya mveledziso ya mvelaphanḓa ya mafhedziselo.
Zwino mushumo wa u fhaṱulula u nga ḓi thoma; nahone Afurika Tshipembe kha ḽi dzule ḽo lugela u thusa nga hune ḽa nga kona hone. Nga ṱhonifho heyi, hu na ṱhodea ya tshihaḓu ya u thusa u lwa na vhuleme ha vhulondavhathu vhusi ha vhuḓi kha shango heḽi. Ri na fulufhelo ḽa uri, ngauri lushaka lu na ndavha, mashango a ḽifhasi a ḓo ṱanganya vhadzulapo vha Zimbabwe sa musi vha tshi khou duga kha gwala ḽiswa.
Ri ṱuṱuwedza hafhu uri, zwine zwa nga konadzea na u thoma zwi nga sumbedza u ṱalusa mvelaphanḓa kha vhathu vha Democratic Republic of Congo kha mugwalabo wavho we vha dzenelela na u andisa, hei mvelaphanḓa yo khwaṱhaho.
U shumisana ho fhaṱa tshifhinga vhukati ha vhurangaphanḓa ha DRC na Rwanda zwi bvisela thembo kha u tavhanya u lugisa fhungo ḽa tsireledzo na u shumana na fhungo ḽa u khwaṱhisa nyimelo na u thusa u lwa na vhuleme ha vhulondavhathu vhusi ha vhuḓi; fhedzi, ri a fulufhela, hafhu na u dzia uri zwi kha nyambedzano dza poḽotiki. Kha fhungo heḽi, ri ḓo isa phanḓa na u shumisana na maṅwe mashango na dzangano ḽa Afurika u bveledza zwipikwa shangoni ḽa Burundi, Sudan, Western Sahara, Côte d’Ivoire, Somalia na huṅwevho.
Sa musi ro ḓo ṱanzielwa nga mvelaphanḓa yo fhambanaho miṅwedzini isi gathi yo fhiraho, Afurika Tshipembe ḽi ḓo shumisa ndugelo dzau shandukisa SADC u khwaṱhisa zwi imiswa zwa dzingu, na tsikeledzo kha u khwaṱhisa samithi u dzhia nḓila yo khwaṱhaho na tshiṱirathedzhi tsha nyito ya u ṱanganya dzingu.
Ndi tama hafhu u dovha nda khwinisa nyambedzano dza SADC na makhethe ya Vhubvaḓuvha ha Afurika na Tshipembe ha Afurika (COMESA) na Vhupo ha Vhubvaḓuvha ha Afurika (EAC). Heyi nḓila i ḓo ṱhogomeliwa uri hu engedziwe hu sina vhushayanungo kha vhushaka vhune ra ḓiphina nga Southern African Customs Union (SACU).
Kha hovhu vhuṱambo ri tama u engedza u tamela mashudu vhathu na vhurangaphanḓa ha Zambia, Ghana na Amerika kha khetho dzi sumbedzaho mukaṋo wo ṱukufhalaho nga murahu kha muvhuso wa lushaka lwavho.
Ri ḓo dzulela u ṱoḓa tshumisano yo khwaṱhaho kha haya na maṅwe mashango ri tshi kombetshedza zwine zwa vha zwa vhuḓi kha vhathu.
Ndi ndugelo dzashu uri uno ṅwaha u tshi ya mafhedziseloni ri pembelela miṅwaha ya ḓana yo fhiraho lwa u tou thoma kha dipuḽoma ya vhushaka na vhathu vha Riphabuliki ya China. Miṅwahani heyi, zwo novha khagala u fhirisisa maḓuvhani a murahu uri hono vha na tshenzemo ya mbuyelo ino ḓo binduliwa nga vhashumisani vhashu.
Ri tama u isa vhuḓinekedzeli hashu tshitshavhani u itela vhuṱama ha tsinisa he ra vhusika na shango ḽa Brazil na India nga IBSA; nahone ndi zwa vhukuma shango ḽashu ḽo sika vhuthihi ho khwaṱhaho na shango ḽa Russia, na mashango are Asia, na Vhubvaḓuvhakati na Latin na Devhula ha Amerika.
Ro no amba miṱanganoni yo vhalaho ri tshi ṱalusa u kwamea hashu nga khuḓano dza dzi phuresidennde mashangoni a vhubvaḓuvhakati nga u angaredza kha ḽa Israel na Palestina nga u ṱalusa.
U shoniswa hashu ho ṋaṋa musi khuḓano idzi dzo sia vhadzulapo vha tshi vho luza matshilo avho – ri tshi katela na vhana, vhafumakadzi na vhathu vha vha aluwa – ngoho ngoho a zwi ṱalutshedzei.
A huna u dzumba zwiito zwi nonga hezwi zwa dzinndwa na u vhaisana. Hafhu ri fulufhela nga tshino tshifhinga maḓuvhani a ḓaho, maanḓa maswa kha tshitshavha tsha ḽifhasi u wana thandululo ya khuḓano hei ine ya ḓo aṋwa mitshelo, uri ma-Israele na ma-Palesitina ḽido kona u ḓi phina nga mulalo na tsireledzo sa vhahura nga ngomu ha muvhuso wavho wa u shengedza.
U tamela mashudu kha muvhuso na vhathu vha Cuba kha u fhedza miṅwaha ya 50th kha vhuḓilangi na, mbofholowo ya u khetha nḓila ya mvelaphanḓa.
Ro zwi kona kha ṅwaha wo fhiraho u fhedzisa nyambedzano na European Union kha tshiṱirathedzhi tsha tshumisano; nahone ri fulufhela uri murunzi une wa ḓo ri sumbedza vhuḓiimiseli u ḓo kunda musi ri tshi swika magumoni a pfano dza nyambedzano dza Thendelano dza Vhushumisani dza Ikonomi kha mashango ashu a dzingu.
Ri lavhelela phanḓa kha tshumisano yo khwaṱhaho lwa mafhedziselo musi ri tshi fara muṱangano wa Samithi ya EU-Afurika Tshipembe husi kale kha hoyu ṅwaha.
Khathihi na maṅwe mashango a Tshipembe ri ḓo bvelaphanḓa na u tevhela nḓila yo dzudzanyeaho ya u Vhumba Lushaka, Tshikwama tsha Ḽifhasi ḽothe tshi Ṱhogomeliwaho na dzinwe thendelano dza zwiimiswa uri hu vhonale tshanduko na u shandukisa vhukuma kuma dzango na kushumele kha demokhirasi, u luga na mikhwa i pfukiseaho.
Ri ḓo di nekedzela khau swikelela zwipikwa zwa thendelano ya ḽifhasi, ro katela na dzi Kyoto Protocol na mvelaphanḓa yayo kha mbuelo ya vhumatshelo ha mirafho ya vhathu vhashu na vhathu vha ḽifhasi.
Mufumakadza Tshipikara na Mudzulatshidulo a Ṱhonifheyaho;
U ḓivhadza hei ndi mishumo ye ra lingedza nga maanḓa milayo mivhili yo ḓoweleaho: ṱhoḓea kha riṋe u fhedzisa ndaela ri tshiya nga muvhuso wa 2004; na u vhona uri muvhuso u tevhelaho nga murahu ha dzikhetho u thoma kha nḓila yo khuriwaho uri u kone u bveledza mbekanya mushumo hu sina zwino vhalengisa.
Miṅwedzini isi gathi itevhelaho musi ro lindela dzikhetho dza lushaka na dza vunḓu, ri ḓo lingedza nga nḓila dzoṱhe u fhedzisa ndaela dza vhadzulapo. Sa tshipiḓa tsha thandela nnzi dzire kha maga a mbekanyamushumo dza muvhuso, ri ḓo sedzesa kha:
* sika ndadzo dza ndeme u khwinisa nḓisedzo ya tshumelo na mveledziso ya khwine nga ngomu na kuvhusele kha muvhuso, ri tshi katela na tshiṱirathedzhi tsha mbekanyamaitele kha lushaka;
* u isa phanḓa na u lwa nndwa ya khampheini dza tsiku na u fhedzisa mvetomveto dza tshiṱirathedzhi tsha u lwa na tsiku kha vhukwamani na tshitshavha u bva zwino;
* u thoma mbekanyamushumo dzine dza ḓo thusa kha u fhelisa vhulwadze ha dali kha zwipiḓa zwa mashango o fhambananaho;
* u isa phanḓa na ṱhoḓisiso na u kwamana na Comprehensive Social Security System, ri tshi katela na ndavha ya National Health Insurance;
* u ṱuṱuwedza khampheini ya u vhulunga mafulufulu, u itela u laula lutsinga lwa vhuleme na u shandukisa vhuḓifari hashu, nga tshenetsho tshifhinga hu tavhanyedziswe thandela ya u fhaṱa khaphasithi ntswa na u shumisa vhathu vhoteaho kha mafulufulu – u faedza hezwi kha u ḓadzisa kha zwi itisi zwa tshanduko dza kilaimeithi, zwishumiswa sa malasha, gese na maḓi zwi khou thoma u ya u gonya nazwone;
* mushumo wo teaho kha zwigwada zwa vhathu mawanwa a ṱhoḓuluso ya vhuvhili kha mveledziso ya ikonomi sa mbekanyamushumo ya vhashumelavhapo, ṱhuṱhuwedzo kha mabindu maṱuku na mabindu maṱukusa na mvelaphanḓa mahayani;
* u khwaṱhisa maitele a sisteme ya vhulamukanyi kha vhutshinyi, ri tshi katela na khaphasithi dza khwine dza u gonyiswa ha tshivhalo tsha vhaofisiri ho engedzeya nga u ṱavhanya, kushumisele ku takadzaho kha tsivhudzo na thekhinolodzhi ya vhudavhidzani, na ndangulo ya khwine dzi khotho; na
* u engedza ku tshimbidzele kwa ndivho malugana na khethululo nga mbeu sa 50/50 yo imela tshivhumbeo tsha u dzhia maga, mvelaphanḓa ya vhaswa, ndugelo dza vhaholefhali na dza vhana – ri tshi katela u fhedzisa nyambedzano na phoḽisi ya vhaswa ya lushaka, ndugiselo dza u bveledza Nyambedzano ya Vhaswa vha Afurika musi yo no bveledziswa nga Phaḽamennde, na Dzulo ḽa Lushaka ḽa Vhaswa ḽa Mveledziso ya Dzhendedzi, u ṋekedza protocol dza SADC kha mbeu na Mveledziso ya Phaḽamennde, u engedza vha ṱoli vha milandu kha ndugelo dza vhathu vha mimasipala u dzudzanya phondi dza ndugelo dza vhaholefhali u swika kana u fhira 60%.
Hedzi na dziṅwe mbekanyamushumo, ndi tshi katela na tsheo i ḓivheaho kha mulaedza wa lushaka mahola nga ṅwedzi wa luhuhi, yo foma thikho ya u fhedzisela yo khwaṱhaho kha mulayo wa mutheo wa vhumatshelo.
Ri ḓo khwaṱhisa nungo dzashu kha u ṱuṱuwedza nga mafulufulu, fulufhelo na u konḓelela ha vhadzulapo vha Afurika Tshipembe uri vha bveledze zwivhuya zwine zwavha zwavhuḓi kha rine roṱhe. Hezwi, na hezwi kha zwi hulwana, ndi vhubvo ha fulufhelo ḽashu musi ri tshi amba uri lushaka lwashu lu kha muvhuso wa vhuḓi. Demokhirasi yashu ndi ya vhuḓi. I khou hula yo khwaṱha.
Hafhu, kha maipfi a muphuresidennde wa kale vho-Mandela, “[ri] songo vhuya ra linga ra lenga, kha lwendo [lwashu] a lu athu u swika magumoni”
Ndi a livhuwa.
Issued by: The Presidency
6 February 2009


c: text/html

text:
Xikongometo xa hina
Mateu, 19:14 kambe Yesu a ku: tisani swilhange, mi nga swi siveleni e kuta kamina, hikuva nfumu wa matilo wa lava fanaka na swona.
Bibele ya la vatsongo yi kona leswaku swilhangi swi tiva Yesu hi ku pakela ka switori swa bibele leswi kombisiweke ni swigwa swinwana swa ku pfuneta swa muxaka yo hambana hambana ni mayendlelo yo hambana hambana, ku patsa ni network ya misava ya ma computadori, ma celulari/PDA, swibukwani swa ku printiwa ni mabuku ya tikori hi lirimi linwana na linwana le li vulavuliwaka hi swilhange. unwana na unwana loku swi koteka, switori leswi swa bibele swi fanela ku phakeliwa hi mahala ka 1.8 wa mabilioni ya swilhange swa misava.
Switori swa ku printiwa hi mahala!
Muphakeli wa swi bukwani swa evangeli swoswi a printa a tlela a rumela switori swinwani swa lisima swa Bibele ya la vatsongo – ya tikori matlelu hinkwawu- hi mahala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Below is a poetic narration of what happened e #WitsFeesMustFall hi Xitsonga xidzi.
Hi nge pfuki hi byi rivele vurhena bya N’wa-Mukhavele.
GARINGANI WA GARINGANI;
Xikandza xa hulukati* xa voneka
Nkati ya Xinkankaka* ya ngwingwa
Holoxi yi xi sale ndzhaku
Swigingi swa twala
Hi ngulumelo wa ku hima ka nkondzo
Evembeni ra ribye na nhlaka wa ntima
Minkulungwana! Swivuvutana!
Exidziveni xa nkitsikitsi, matoya ma nwela
Tinhenha ti languta emahlweni.
Varindzi va khokholo
Va hoxetela musi wo humesa mihloti
Nkati ya xinkankaka yi va languta
Yi hima hansi bya hulukati, yi cinisa tingula ta mafi
Varindzi va rhurhumela
N’waBaxani xi va tshinelela
Ku fana na ntsandze wa ximuwu
Ku va na nsiva-sivani, ntlangu wa varisi
Varindzi va khokholo, va hayeka minseve
va wa mapa.
Phuuu Choyoyoyo! Xa hina i Vutsonga.
- Hulukati* – Female Elephant
- Nkati ya Xinkankaka* – She Wolf
Image credit: Leeroy Jason / marieclaire.co.za / Sarah Mokwebo


text:
Mapele Nghunghunyani u vuyile, lembe leri u famba na Team Shirimani. Wa tshivelela lembe leri, u teke line ya khehla ya 2014 ya Mindzhumbha+Disco, laha ku nga cheliwa na xipayisisi xa Mambaulele, Nice Rikhotso na Mafosi. Lexi nga kona hi leswaku vito ra album ri tikela ku tlula vunanga lebyi nga endzei ka yona.
Mapele lembe leri nga hundza a famba na Mindzumbha ya Rhangani, ivi a n’wi hlanganisa na Kondos. Benny Mayengani happened ku dyela Mapele cheri, leswi swi nga endla ku Mapele a tikuma a tirha na khale ka valala va Benny Mayengani eka vunanga bya Mindzhumba, ku nga Team Shirimani. Phe enemy ya Benny i enemy ya Rhangani, so there was no way Mapele a ha ta tirhisana na Rhangani. Mapele u humesi Beef song a yi kongomisa ka Benny, Rhangani na vaseketeri va Black Poison – calling them vo Nyaope.
Xana ku dyeliwa ka Mapele swi nga va swi tise ku cinca hi ndlela yihi eka Vunanga byakwe?
Ku nga va ku ri na ku cinca eka vusumi bya Mapele?
Ku nga va ku ri na ku cinca eka yimbelelo ra Mapele?
Xana xiyimo xa vunanga bya Mapele xi tlakukile?
A hi sunguleni hi nghoma leyi yi nga yo sungula eka album, Matshivela;
Matshivela yi na vavavoom due to its lyrics ta catchy, kambe i Xigupandza xin’wani! Matshivela yi famba hi beat ya Song of The Day ya Joe Shirimani, yi bazeliwa hi guwa ra Sayicology na Ntsako Shirimani. The song is good, but when we compare it to the remix, ya losa, remix yi hundla ku tlula original mix.
Letin’wani tinsimu ti fana na te ta malembe man’wani, the only difference i ti feature leti nga kona. This album sounds like a Team Shirimani album without Mr Post na Beef. Xigubu i xa Team Shrimani, na mahlengelelo ya tinsimu ya fana na ya Team Shirimani. Lexi va nga tsandeka ku hi phamela xona Tatana Mapele, i ndlela yintswa ya ku yimbelela tinsimu; hinkwato ti famba hi Tune* yin’we, ku fana na electro ya Solly Makamu. Its high time va dyondza ku endla vunanga ku fana na Benny Mayengani. Benny wa swi kota ku cinca ti Tune from track 1 to the last track a nga repeat’i Tune.
*Mpfumawulo (Vun’we) | Mimpfumawulo (Vunyingi)
Swi la vo Mapele va teka nkarhi ku endla tinsimu, va nga ngeti ti Tune ta khale na marimba ya khale. Phe while playing this album, u tsundzuka tinsimu leti landzelaka:
- Joe Shirimani – Song of the day
- Joe Shirimani – Mkhunga Mbuti ( 2015 Track 8)
- Sayicology – Vam dancar
- Mapele ft Flora Chauke – DJ
- Mapele ft Nurse – Malamulele
- Mapele na Nurse – Good Friday
- Mapele – Tihosi
The album is balanced vocally and lyrically, va lo hi robber la ko ngeta ti Tune na ti beat!


text:
Xitsonga: Thyeke
Scientific: Amaranthus retroflexus / Amaranthus hypochondriacus
Thyeke i ximilani lexi nga hangalaka no tata misava hinkwayo. Xa mila enhoveni, nakambe xa byariwa tani hi swimilani swa mihandzu leyi nga kona eka vuxavisi. Hambi leswi xi nga tata misava, xi tirhisiwa ku hambana, hi ku ya hi mintolovelo ya vanhu. Ku na lava va nga swi tiveki ku thyeke i ximilani xo dyiwa hi vanhu, va xi teka ku ri ximilani xa nhova lexi faneleke ku hlakuriwa, xi hoxiwa etaleni, xi hisiwa.
Thyeke, eka Vatsonga, i ximilani xa nkoka ngopfu.
Xa tirha tani hi murhi wa xikuna, ngopfu eka swihlangi. Thyeke ra khuvutiwa, ri cheriwa swimatani, ivi n’wana a cheriwa hala ndzaku, ku hunguta xikuna kumbe switapani. Thyeke i ximilani lexi rhandziwaka hi tihomu na timbuti, hambi ku ri tinyarhi na tihongonyi. Tani hi swakudya, thyeke i xixevo xa xiyimo xa le henhla, hi ku nandzika na hi ku aka miri. Thyeke ra pfumela ku tshakatiwa kumbe ku kandzeriwa.
Thyeke ri na swihlawuleki leswi:
- Ri aka no tiyisa miri
- Ri wisisa minkarhalo
- Ri basisa marhumbu
- Ri endla ndzeni ku vevuka
- Ri engetela ngati
- Ri basisa ngati
- Ri basisa tiyinso
- Ri tiyisa marhambu
- Ri pfuneta eka nkululu wa mafurha lama nga lavekiku emirini
Na swin’wani
Thyeke ri na tinxaka to hambana, kambe vuhlawuleki bya kona bya fana. Thyeke ri wela eka swimilani leswi vativi va swa madyele va kuceteleka ku swi dyiwa hi minkarhi, ku endlela ku sivela mavabyi, na ku tiyisa miri, ku nga ndlela ya rihanyo leri tengeke.
Image source: newton.physics.uiowa.edu


text:
Mushumo wa Ṱhanzi dza Yehova u Tikedzwa Hani nga zwa Dzitshelede?
Mushumo washu wa u huwelela u tikedzwa tshoṱhe nga miṋeelo ya u ḓifunela i bvaho kha Ṱhanzi dza Yehova. Hu itwi kose-kose miṱanganoni yashu nahone a zwi ṱoḓei uri miraḓo yashu i bvise tshafumi. (Mateo 10:7, 8) Nṱhani hazwo, hu na mabogisi a miṋeelo miṱanganoni yashu u itela uri arali muthu a tshi ṱoḓa u ṋeela, a ite nga u ralo. A ri ḓivhadzi madzina a vhathu vhane vha ṋeela.
Tshiṅwe tshine tsha u ita uri ri kone u badela tshinyalelo dzashu ndi uri a ri na vhafunzi vhane vha holelwa. Zwiṅwe hafhu, Ṱhanzi a dzi badelwi musi dzi tshi ya nnḓu nga nnḓu nahone fhethu hune ra hu shumisela vhurabeli hashu hu a ṱhonifhea.
Miṋeelo naho i ifhio ine ya rumelwa ofisini dza Ṱhanzi dza Yehova i shumiselwa u thusa vhathu vho welwaho nga khombo dza mupo, u tikedza vharumiwa na vhaḓinḓa vha dalelaho, u thusa u fhaṱa nnḓu dzashu dza vhurabeli mashangoni a bvelaho phanḓa na u gandisa na u rumela Dzibivhili na dziṅwe khandiso dza Vhukriste.
Muthu muṅwe na muṅwe u ita phetho arali a tshi ṱoḓa u ṋeela u itela u badelela tshinyalelo dza tshivhidzo, mushumo washu wa shango ḽoṱhe kana vhuvhili hazwo. Tshivhidzo tshiṅwe na tshiṅwe tshi ḓivhadza miraḓo yatsho mivhigo ya zwa dzitshelede tshifhinga tshoṱhe.
Gudani Zwo Engedzeaho
Nḓila Ine Mushumo Washu Wa Tikedzwa Ngayo Nga Zwa Dzitshelede
Vhonani nḓila ine thikhedzo ya ṋewa ngayo na nḓila ine miṋeelo ine ya bviswa ngayo shangoni ḽoṱhe.


text:
Pimanyisa a vanghana va Jehova
“Jehova i na ni wuhlengeli ni lava va mu chavako, i ta va tivisa a xivumelwano xakwe.” — TIS. 25:14.
TISIMU: 27, 21
1-3. a) Hikuyini hi tiyisekako lezaku hi nga maha vanghana va Nungungulu? b) Hi vamani hi to wulawula hi vona ka nzima leyi?
LOMU ka Biblia, Abrahama i kumbukiwa makhati manharu kota xaka kutani munghana wa Nungungulu. (2 Kro. 20:7; Isa. 41:8; Jak. 2:23) Kunene, a wanuna loye wa kukholwa hi yena yece loyi a Biblia gi wulako hi kukongoma lezaku i wa hi munghana wa Nungungulu. Xana lezo zi wula ku Abrahama hi yena yece a vileko munghana wa Jehova? Ahihi, a Biblia gi komba lezaku ni wihi munhu a ngava munghana wa Nungungulu.
2 A Mhaka ya Nungungulu yi tele hi matimu ya vavanuna ni vavasati va kukholwa lava va nga chava Jehova, va kholwa ka yena, va tlhela va maha vanghana vakwe. (Gonza Tisimu 25:14.) Mupostoli Paule i wulawulile hi “xidlemo xa hombe xa vakustumunyu,” lava handle ko kanakana va nga hi vanghana va Nungungulu. (Maheb. 12:1) A xidlemo lexi xi wumbiwa hi vanhu vo hambanahambana.
3 A hi woneni zikombiso za vanghana vanharu va Nungungulu hi zi kumako lomu ka matimu ya Biblia. Hi ta wulawula hi 1) Rute, a noni yo tsumbeka ya le Moabi; 2) Hezekia, hosi yo lulama ya Juda; na 3) Maria, mamani wa Jesu wa kutikoramisa. Hi nga gonza yini ka ndlela leyi munwe ni munwani wabye a nga maha hi yona wunghana na Nungungulu?
I KOMBISILE LIRANZO LO TSUMBEKA
4, 5. Xiboho muni xo karata lexi Rute a nga fanele ku maha, niku hikuyini xi nga karata? (Wona mufota kusanguleni ka nzima.)
4 Hi nga alakanyela tinoni tinharu na ti tsemakanya a mikova ya Moabi. Hi Naomi ni vakatamwane vakwe, Rute na Orpa. Lomu ndleleni, Orpa i sangula ku tsawukana navo, hakuva i bohile ku tlhela kaya kakwe le Moabi. Naomi i ti yimisele ku simama aya tikweni gakwe ga Israeli. I sele na Rute, loyi ku lavekako lezaku a maha xiboho xa lisima nguvu wutomini gakwe. I fanele ku hlawula lezaku i ta tlhela ka vanhu vakwe le Moabi kutani i ta woma ni nwingi wakwe Naomi vaya Betlehema. — Rute 1:1-8, 14.
5 Zi wa olova ku Rute a ti byela lezaku a maxaka yakwe ma le Moabi. Ku wa hi ni mamani wakwe ni maxaka manwani lawa ma nga wa ta mu amukela ma tlhela ma mu hlayisa. Moabi gi wa hi tiko gakwe ga mabeleko. A mahanyela ya Moabi, ni lirimi, ni vanhu va kona i wa zi tolovele. Naomi i wa nga hi na ku mu tsumbisa lezaku i ta ya kuma zilo lezo le Betlehema. Hikwalaho, i lo khongotela Rute lezaku a sala Moabi. Naomi i wa chava ku kala a nga zi koti ku mu lavela nuna kutani ku mu lavela muti a katamwane wakwe. I wa ta maha yini Rute? Wona a kuhambana ku nga hi kona xikari ka Rute na Orpa, loyi tlhelileko “a famba kabye ni ka nungungulu wa ka kabye.” (Rute 1:9-15) Xana Rute i wa zi lava ku tlhela ka vanungungulu va ka kabye? Ahihi.
6. a) Xiboho muni xa wutlhari lexi Rute a xi mahileko? b) Hikuyini Boazi a nga wula lezaku Rute i lavile wuponelo hasi ka tipapa ta Jehova?
6 Zi wonekisa ku khwatsi Rute i wa gonzile zokari ha Jehova Nungungulu, kuzilava ka nuna wakwe kutani ka Naomi. Jehova i wa nga fani ni vanungungulu va Moabi. Rute i wa zi tiva lezaku Jehova wa faneleka hi ku ranziwa ni ku khozelwa. Hambulezo, a ku tiva lezo basi zi wa nga eneli. I wa fanele ku maha xiboho. I wa ta hlawula Jehova kota Nungungulu wakwe ke? Rute i hlawulile hi wutlhari. I te ngalo: “A vanhu va wena mbanhu va minawu; a Nungungulu wa wena i Nungungulu wa minawu.” (Rute 1:16) A ku ehleketa hi liranzo leli Rute a nga hi nalo hi Naomi za khumba mbilu, kanilezi a liranzo lakwe ka Jehova hi lona li nga la lisima nguvu. Hi nzhako ka xikhati, Boazi i lo mu dzunza hi lezi a lavileko wuponelo hasi ka tipapa ta Jehova. (Gonza Rute 2:12.) Lezo zi nga hi alakanyisa a vinyani gi fihlalako hasi ka tipapa ta mupswali wa gona. (Tis. 36:7; 91:1-4) Jehova i lova mupswali wo kota loye ka Rute. I lo mu chachazela hi kukholwa kakwe, niku a nga tshukangi a vile ni xigelo xa ku ti sola hi xiboho xakwe.
7. Xini xi nga vunako lava va kanakanako ku hendleleta wutomi gabye ka Jehova?
7 A vanhu vo tala va gonza va tiva Jehova, kanilezi a va mahi xiboho xa ku chavela kakwe. A va zi lavi ku ti hendleleta va maha malanza yakwe ma bapatizilweko. Loku u kanakana ku ti hendleleta ka Jehova, u tshuka u ti wutisa ku hikuyini? A vanhu vontlhe va hanyako va tirela nungungulu wo kari. (Jox. 24:15) Kanilezi Jehova hi yena yece a Nungungulu a ringanako ku khozelwa. A ku ti hendleleta ka yena i ndlela ya yi nene nguvu ya ku komba lezaku wa kholwa ka yena. I ta ku vuna ku hanya hi kuyelana ni xiboho lexo hambu loku wo kumana ni xikarato muni. Hi zalezo a nga maha ka Rute.
“I LO NAMARELA KA JEHOVA”
8. Tlhamusela a xiyimo lexi Hezekia a nga kulela ka xona.
8 A ku hambana na Rute, Hezekia i pswalilwe ka tiko gi ti hendleletileko ka Jehova. Kanilezi, a hi vontlhe vaIsraeli va nga hanya hi kuyelana ni kutihendleleta loko. A papai wa Hezekia, Hosi Ahaza, munwe wabye. A wanuna loye wo biha i lo peta mufumo wa Juda wukhozelini ga zifananiso, a tlhela a chakisa a tempeli ya Jehova le Jerusalema. Za bayisa a ku alakanya wunwanana ga Hezekia, hakuva a vamakabye vakwe va delwe hi ndlela yo tshisa nguvu. Va hisilwe na va hanya kota muphahlelo ka nungungulu wa mawunwa! — 2 Tih. 16:2-4, 10-17; 2 Kro. 28:1-3.
9, 10. a) Hikuyini zi nga olova ku Hezekia ava ni xiviti? b) Hikuyini hi nga faneliko ku zangarela Nungungulu? c) Hikuyini hi nga faneliko ku alakanya lezaku a xiyimo lexi hi nga kulela ka xona xi gema lezi hi to hanyisa zona?
9 Zi wa olova ku Hezekia a kula na a hi ni xiviti na Nungungulu. A vokari a va kumanangi ni zilo zo tshisa ku fana na Hezekia, kanilezi va alakanya lezaku va na ni xigelo xo zwala xa ku “vukela Jehova” kutani ku zangarela hlengeletano yakwe. (Mav. 19:3) A vanwani kambe va alakanya lezaku a kuva va kulele ngangweni wu nga hanya wutomi go biha zi va konela ku hanya wutomi go bihawo, va phinda a zihoxo za vapswali vabye. (Ezek. 18:2, 3) Maalakanyo ya lisine lawo ke?
10 A matimu ya wutomi ga Hezekia ma hi nyika hlamulo wo tiya waku: A hi lisine! A ku na xigelo ni xinwe xo zwala xa ku zangarela Jehova, hakuva a hi yena a vangako zilo zo biha lezi zi humelelako vanhu tikweni legi go biha. (Joba 34:10) Lisine lezaku a vapswali va ngava ni ntamu wa hombe wa ku vuna kutani ku onha vana vabye. (Mav. 22:6; Kol. 3:21) Kanilezi, lezo a zi wuli lezaku a xiyimo lexi a nga kulela ka xona laha ngangweni xo mu gemela lezi a faneleko ku hanyisa zona. Jehova i hi nyikile xinyikiwo xa lisima hontlheni — xa kuva hi tlhatlheka ku hlawula lezi hi lavako ku maha ni lezi hi lavako ku hanyisa zona. (Deut. 30:19) Hezekia i xi tirisisile kuyini a xinyikiwo lexo?
11. Xini xi nga maha ku Hezekia ava yinwe ya tihosi ta ti nene nguvu ta Juda?
11 Hambu lezi Hezekia a nga hi n’wana wa yinwe ya tihosi to biha nguvu ta Juda, yena wutsumbu ive yinwe ya tihosi ta ti nene nguvu. (Gonza 2 Tihosi 18:5, 6.) A papai wakwe i wa hi xikombiso xo biha nguvu, kanilezi ku wa hi ni vanwani va nga hi zikombiso zi nene. Isaya, na Mika, na Hosea va wa hi vaprofeti ka masiku lawo. Hi nga ha alakanyela Hosi Hezekia na a ehleketa hi magezu ma pimisilweko ya vavanuna lavo va kukholwa, a tsika wusungukati ni kukawuka ka Jehova zi nghena mbilwini yakwe. Hikwalaho, i lo sangula ku lulamisa a zilo zo biha lezi a papai wakwe a nga zi mahile. I mahile lezo hi ku basisa tempeli, a basisa vanhu ka zionho zabye, a tlhela a maha tsima ga hombe nguvu ga ku fayetela zifananiso. (2 Kro. 29:1-11, 18-24; 31:1) Laha a nga kumana ni zikarato za hombe, zo kota xikhati lexi Senakeribe hosi ya Assiria a nga mu dzukisela aku i ta lovisa Jerusalema, Hezekia i lo kombisa kutiya-hlana ni kukholwa ka hombe. I lo tsumba Nungungulu a tlhela a tiyisa vanhu vakwe hi magezu ni xikombiso. (2 Kro. 32:7, 8) Hi kufamba ka masiku, laha ku nga laveka lezaku a kawukiwa hi kuva a kombisile matshanza, Hezekia i lo ti koramisa a ti sola. (2 Kro. 32:24-26) Zi te dlunya lezaku Hezekia a nga tsikangi a xiyimo lexi a kuleleko ka xona xi mu onhela wutomi gakwe kutani wumanziko gakwe. Wutshanwini ga lezo, i lo komba lezaku i wa hi munghana wa Jehova niku xikombiso xi nene xo ringana ku xi tekelela.
12. A votala nyamutlha va kombisa kuyini lezaku vanghana va Jehova a ku fana na Hezekia?
12 Kota lezi hi hanyako tikweni ga tihanyi, legi gi nga hava liranzo, a zi hlamalisi lezi a vanana vo tala va kulako na va nga kumi liranzo ni kuvikelwa hi vapswali. (2 Tim. 3:1-5) A maKristu yo tala nyamutlha ma kulele ka xiyimo xo bayisa mingangweni yabye, kanilezi va mahile wunghana gi nene na Jehova. A ku fana na Hezekia, va komba lezaku a xiyimo lexi munhu a kuleleko ka xona a xi mu gemeli a wumanziko gakwe. Nungungulu i hi nyikile a xinyikiwo xa ku ti hlawulela, niku hi na ni lungelo ga ku tirisa xinyikiwo lexo kasi ku namarela ka Jehova hi tlhela hi mu tisela wudzunzo ni wudumo, a ku fana na Hezekia.
MARIA I TE: “NZI NANZA GA HOSI” JEHOVA!
13, 14. Hikuyini a xiavelo xa Maria xi nga woneka na xi karata nguvu, hambulezo i hlamulisile kuyini?
13 Anzhako ka mazana ya malembe kusukela masikwini ya Hezekia, a nhwana wo kari wo ti koramisa wa muJuda le Nazareta i lo maha wunghana go hlawuleka na Jehova. A ku na munhu munwani a tshukileko a kuma xiavelo xo fana ni lexi a nyikilweko. I nyikilwe xiavelo xa ku xura nyimba, a beleka a tlhela a wundla a N’wana a belekilweko yece wa Nungungulu! Hi nga ehleketa hi lezi Jehova a nga mu tsumbisa zona Maria, n’wana Heli, laha ka kuza a mu nyika xiavelo lexo xo hlamalisa. Kanilezi, i ti zwisile kuyini Maria a xikhati lexi a ngazwa xiavelo lexo?
14 Za olova ku alakanyela ntsena a lungelo go tsakisa legi Maria a nyikilweko, hi rivala a zilo zinwani lezi kuzilava zi nga mu karata nguvu. A ngelosi ya Nungungulu Gabrieli yi mu byelile lezaku i wa ta xura nyimba hi xihlamaliso — na a nga etlelangi ni wanuna. Kanilezi, yi wa nga taya ka maxaka ni vaakelane va Maria yi ya tlhamusela lezaku Maria i xurisile kuyini nyimba. Va wa ta alakanya yini? Kuzilava Maria i wa karateka hi Josefa, loyi a nga mu tsumbisile. I wa ta mu byelisa kuyini lezaku a nyimba leyi a nga nayo a hi ya munwani wanuna ke? Hi nga ehleketa kambe hi wutihlamuleli ga ku wundla N’wana a belekilweko yece wa loyi a Hunzeleleko Kutlakuka, a tlhela a mu hlayisa ni ku mu gonzisa! A hi zi tivi zontlhe lezi zi tileko ka mapimo ya Maria a xikhati lexi a nga wulawula na Gabrieli. Hambulezo, ha zi tiva lezaku i mu hlamulile aku: “Hi zona, nzi nanza ga Hosi; a zi maheke ka mina kota lezi u wulileko.” — Luka 1:26-38.
15. Hikuyini a kukholwa ka Maria ku hlamalisako?
15 Wa ku wona a kukholwa loku Maria a nga hi nako? I wa hi nanza gi longileko ku tirela nwinyi wa gona. Hi ndlela leyo, Maria i lo ti veka mandleni ya Nwinyi wakwe, Jehova, na a tsumba lezaku i wa ta mu hlayisa ni ku mu vikela. I wa lava ku mu tirela ni ka yihi ndlela leyi Jehova a nga yi wona na yi faneleka. Ku wata hi kwihi a kukholwa loko? A kukholwa a wu pswaliwi nako. I mbhanzu wa kutikarata ka munhu ni makatekwa ya Nungungulu. (Efe. 2:8) Xana xi kona xi kombako lezaku Maria i mahile xo kari kasi ku tiyisa kukholwa kakwe? Ina, xi kona. Ehleketa hi lezi a nga ingiselisa zona ni mawulawulela yakwe.
16. Xini xi kombako lezaku Maria i wa zi tiva ku ingisela?
16 Lezi Maria a nga ingiselisa zona. A Biblia gi hi kuca ku ‘hatlisa kuzwa, hi nonoka ku wulawula.’ (Jak. 1:19) Xana Maria i wa zi tiva ku ingisela? Zi wonekisa lezo. A Ivangeli ya Luka yi hi komba makhati mambiri lezaku Maria i wa ingisela khwatsi a timhaka ti nga ni tlhamuselo wo eta wa moya, niku i wa ti nyika xikhati xa ku ehleketa hi lezi a nga zizwa. A xikhati lexi Jesu a nga pswaliwa, a varisi vo ti koramisa va lo tivisa Maria a mahungu lawa va byelilweko hi ngelosi. Anzhako ka 12 wa malembe, hambu lezi a nga ha hi mufanyana, Jesu i lo wula magezu ma nga hi ni tlhamuselo wa hombe wa moya. Ka makhati lawo hi wumbiri ga wona, Maria i lo ingisela, a zi hlayisa mbilwini yakwe, a tlhela a ehleketa hi lezi a zi zwileko. — Gonza Luka 2:16-19, 49, 51.
17. Hi nga gonza yini ka Maria hi ndlela leyi a nga wulawula hi yona?
17 Mawulawulela ya Maria. Magezu ma tsongwani nguvu ya Maria ma tsalilweko lomu ka Biblia. I khati ginwe ntsena a nge khwatsi i wulile magezu yo talanyana, gi nga ka Luka 1:46-55. A magezu lawo ma komba lezaku Maria i wa yi tiva khwatsi a Mitsalo yi pimisilweko. A magezu yakwe mo khwatsi ma longoloka ni magezu yo kari ya mukhongelo wa Hana, a mamani wa muprofeti Samueli. (1 Sam. 2:1-10) Zi wonekisa ku khwatsi Maria i tshahile Mitsalo a xipimo xa 20 wa makhati kuwulawuleni kakwe. Zi te dlunya lezaku i wa hi wasati a nga tlhatlheka ku wulawula hi zilo za moya. Maria i wa nga chavi ku humesa lezi zi nga hi mbilwini yakwe, leyi yi nga tele hi lisine lo saseka leli a nga li gonzile ka munghana wakwe wa hombe, Jehova Nungungulu.
18. Hi nga ku pimanyisisa kuyini kukholwa ka Maria?
18 Hinawu hi nga tshuka hi nyikwa xiavelo hi Jehova xi wonekisako ku khwatsi xa binza. Ngha hi ti koramisa a ku fana na Maria, hi ti veka mandleni ya Jehova, na hi tsumba lezaku i ta hi vuna. Hi nga pimanyisa a kukholwa ka Maria hi ku ingisela khwatsi lezi hi zi gonzako xungetano hi Jehova ni makungo yakwe, hi ehleketa hi zilo za moya, ni ku bhulela vanwani hi kutsaka lezi hi zi gonzileko.— Tis. 77:11, 12; Luka 8:18; Rom. 10:15.
19. Zini hi nga tiyisekako lezaku hi ta zi kuma loku hi pimanyisa a zikombiso za hombe za kukholwa zi nga lomu ka Biblia?
19 Hi mani a kanakanako lezaku Rute, na Hezekia, na Maria va wa hi vanghana va Jehova, a ku fana na Abrahama, loyi a hanyileko mahlweni kabye? Vona ni vontlhe lava va wumbako a “xidlemo xa hombe xa vakustumunyu” zinwe ni vanhu vanwani va kukholwa va hanyileko misaveni, va ti buzile hi lungelo go tsakisa ga kuva vanghana va Nungungulu. Ngha hi simama ku pimanyisa zikombiso lezo za kukholwa. (Maheb. 6:11, 12) A xikhati hi mahako lezo, hi nga tiyiseka lezaku hi tava ni nchachazelo wa hombe — wa ku maha vanghana va Nungungulu kala kupinzuka!


text:
THIS DOCUMENT MAY BE DOWNLOADED FREE OF CHARGE FOR PERSONAL USE
EKA CHAPUTARA YA 12 KU FIKA KA 15:13, PAWULO U KOMBISA KU HANYA KA VA KRISTE
AD. VAKRISTE TANI HI GANDZELO LERI HANYAKA (12:1-8)
Tani hi leswi Kriste a nga nyikela vutomi bya yena tani hi gandzela leri hanyaka ku xavela vanhu va yena eku ponisiwa loku ko hlamarisa, Pawulo a kondletela va Kriste leswaku va nyikela vutomi bya vona tani hi gandzela leri hanyaka eka Yena. Leswa swa fanela leswaku va pfumela tani hi loko ku ri xikombiso xa ku twisiseka. Ku hanya vutomi byo tenga hi leswi nga to tsakisa Hosi. Tani hi leswi eminkarhini leyi hundzeke ku nyikela swifuwo tani hi magandzelo e alitarini aku ri ndlela yo dzunisa Xikwembu. Endlelo lero ra magandzelo ya vona aswi fanekisiwa ni ku dzunisa Xikwembu hi thlelo ra ximoya.
Ku twisisa leswi tsakisaka Yena, mukhuva lowu va ehleketa ka ha wona wu fanele ku pfuxetiwa hi vuntshwa. Miehleketo ya le ndzaku a ku ri ya xinyama leyi ti lavelaka swa yona ntsena, kambe Maendlelo lama ntshwa ya ku fambisa hi moya hi lawa landzelaka ku rhandza ka Xikwembu. Tani hi leswi rito leri tsariweke ra Xikwembu ri nga koteki ku tirhana na nchumu wihi kumbe wihi, hikwalaho moya wo kwetsima hi wona wu byisaka miehleketo no komba Maendlelo hi nkwawo ya Xikwembu eka vutomi bya va Kriste, hi fanele ku tshembela eka moya lowo kwetsima ni miehleketo leyi pfuxetiweke ku tsundzuxiwa ha Yena leswaku hi swihi leswi lulameke ni leswi hoxekeke e mahlweni ka Xikwembu. Kongomelo I ku dyondzisa mianakanyo leyintshwa ku fika eka ku hetiseka.
Hi ku endla leswi, I swa nkoka ku va na mianakanyo leyi tengeke ni vonelo lerihlantswekeke ra wena nwini ku nga ri ku ti anakanya swa wena ni leswi u nga kotaka ku swi fikelela evutonwini ni le ka mugangawa wena. Hi ku tirhisana na va Kriste kulobye,I, I swa nkoka ku tiva leswaku ku tiva leswaku Xikwembu xi cherile tinyiko to hambana hambana eka va Kriste kulobye,I na kona va nwana va nga va na tinyiko leti kulu ku hundza wena, Kereke yi fanekisiwa na miri wa munhu lowu nga na swirho swo tala, matihlo,tindleve,nhompfu,mavoko,tintiho,milenge ni swo hambana hambana, xirho xi nwana na xinawana lexi nga mirini xi tumbuluxiwe hi Xikwembu leswaku xi tirha ntirho wa xona emirini leswi nga ta vuyerisa miri hinkwawo.
Tinyiko ta moya hi leti:
• Vaprofeta lebyi kunga rito ra Xikwembu leri taka ka munhu laha a faneleke ku ti amukela hi ku pfumela.
• Ku tirhela: loyi a tirhelaka a tiveke hansi ka lava a va tirhelaka tani hi laha Kriste a swi endleke. A tshembeka no va na ripfumelo leri hetisekeke. A karhi a swi anakanya leswaku Hosi yite: “ku na ku kateka eka ku tirhela ku tlula ku tirheriwa’’.
• Ku dyondzisa: loyi a dyondzisaka a tinyikela nkarhi wo dyondza rito leswaku a ri vula hi ndlela leyi faneleke ni leswaku a ta kota ku lemukisa eka tidyondzo leti hambukeke.
• Kunyika no komba mintirho ya tintswalo: kuna na lava Xikwembu xi va katekiseke eka swa le mandleni ni ka Cuma lexi nghenaka eka vona, hi mukhuva wa lowo a va vi ni moya wo nyika eka lava pfumalaka. A va hlayisi leswi lavelaka ka vona ntsena va nga vi na makwanga.
• Ku hlohlotela: loyi a hlohlotelaka va nwana ave na ku twisisa emhakeni yo twela vusiwana, na kambe a va na ku twisisa leswaku ku tsana loku tisiwa ka hi maxangu I ka muxaka wihi, na kambe a ve xikombiso lexinene xa ku hlula miring na kona a kota ku tsaka ehosini hambi ari ka swiyimo swihi kumbe swihi.
• Vurhangeri: loyi a rhangelaka a ngavi hosi kambe a ve loyi a rhangelaka hi ntwelavusiwa ku nga ri ku ti fuwisa hi leswi a nga murhangeri, kambe a tintsongohata no rhangela hi laha swi nga ta vuyerisa lava nwi rhangelaka.
AE. SWIYENGE SWA VUKRISTE LESWI LAVAKA KU ANTSWISIWA (12:9-21)
• Rirhandzu leri nga na ntwela vusiwana.
• Swo biha swi fanele ku vengiwa.
• Ku namarhela leswi nene no ka swi nga tshikiwi swi famba.
• Xixima lava nga le henhla ka wena.
• U nga pfumeri ku torha ro gandzela Xikwembu no xi endlela leswi nene. U nga titimeli.
• Tsaka hi tshemba leri a ri vekeke eka wena.
• Leha mbilu loko u ri ka swi yimo.
• Tshembeka eku khongeleni.
• Avelana tinyiko ta wena ni swo saseka eka lava pfumalaka na swona u pfulela kaya ra wena ngopfu lava nga le ku cukumetiweni le handle ka muti.
• Katekisa lava ku xaniseka u nga va rhukani.
• Tsaka hi mbilu ni lava katekisiweke u nga va vondzoki.
• Rila ni lava rilaka, u nga va tsanwi hi kwalaho ka ku vaviseka ka vona.
• Hanya hi ku rhula ni munhu unwana na u nwana. Ngopfu ngopfu va akelwana va wena.
• U nga vi na makatla no hanya ni lava nga le ka swi yimo swa le henhla, kambe hanya na vanhu hi nkwavo ni lava nyenyiwaka hi kwalaho ko tsana ka vona.
• U nga ti voni la antswa ka ngopfu emahlweni ka wena.
• U nga tlheriseli swo biha hi swo biha.
• Khendlukela Xikwembu eku tlherisela swo biha u nga yimi ematshanwini ya Xona.
• Hanya hi ku hambana ka moya, nyika nala wa wena swa ku dya loko a twa ndlela, ni mati loko a twa torha, eku va khomisi tingana.
• Hlula hinkwaswo leswo biha hi ku endla leswi nene.
AF. KU TI VEKA HANSI KA VURHANGERI (13:1-7)
• Endlelo ra vutomi ro nyika vulawuri hi swi yenge swa mfumo swo hambana hambana ni ku fuma eka swi yenge swo karhi, I endlelo ra Xikwembu.
• Loyi a tsanwaka Vurhangeri eku fumeni ku nwana na ku nwana u ta avanyisiwa hi Xikwembu.
• Lava va nga le ka Vurhangeri va endla ntirho wa kahle wo fuma vanhu hikwalaho a va fanelanga ku chaviwa loko va landzelela nawu.
• Lava endlaka leswo biha va endla swona loko va chava maphorisa lama nga khoma swibalesa leswi va leriseke hi Xikwembu eku swi khoma leswaku na wu ta landzeleriwa eka lava tlulaka nawu.
• Ku tiveka hansi ka Vurhangeri swi lulamile, kambe aku ve hi ripfalo leri nene kungavi hi ku chava ku avanyisiva hikwalaho ka leswo biha.
• Ehleketa hi vukheta eka mhaka leyi: a hi xivangelo xa wena ku hakela xibalo, a h leswaku vanhu va ta thoriwa ku vona leswaku nawu wa landzeleriwa, ni leswaku mi ti hanyela hi ku rhula etikweni.
• Hikwalaho hakela xibalo kutani u xixima lava nga le vurhangerini.
AG. RIRHANDZU HI KONA KU HETISEKA KA NAWU WA XIKWEMBU. (13:8-10)
Milawu hi nkwayo ya Xikwembu yi nga katsiwa kanwe hi rito leri “Rirhandzu,” hikwalaho hi faneleke ku rhandza va ma kweru, hi endla sweswo hi ta va hi hlayisile nawu hinkwawo wa Xikwembu ku nga ri ku endla swo biha eka wa rikwenu kumbe eka vanhu hi nkwavo hi endla leswi nene. Rirhandzu ri fana na xikweleti lexi nga heriki kutani hi ta fanela ku xi hakela hi laha ku nga heriki.
AH. MINKARHI YA MAKUMU LEYI HI HANYAKA KA YONA YI LAVA HI TINYIKETA KU HANYA VU TOMI LEBYO TENGA (13:11-14)
Ku hetisisa nawu wa rirhandzu, ha fanela ku pfuka evurhogweni ni ku twisisa vunkoka bya nkarhi lowu hi hanyaka eka wona tani hi leswi hi nga ka minkarhi yo hetelela ya laha emisaveni. Vusiku lebyi telaka misava hikwalaho ko wa ka munhu byi le ku suhi ni siku ro kwetsima ra ku ponisiwa ka hosi ko saseka ku le ku suhi.
Hikwalaho a hi humeni hi lwa hi matimba leswi hi ka ka siku ro vonakala hi nga ti xaxameti ni leswo biha swa munyama ku nga vudakwa, vuoswi, makwanga, mavondzo, kambe a hi ti funengeteni hi ku kwetsima ka Hosi Yesu Kriste leswaku hi nga tsakisa ku navela ka vudyoho bya ntumbuluko.
AI. VO TSANA NI VA MATIMBA (14:1-15:13)
Ku avanyisa ka 14 ni xiyenge xo sungula xa ku avanyisa ka 15 swi hlamusela leswaku eka nhlengeletano yi nwana na yi nwana ku ta va na lava ha ku amukelaka Kriste na swona va ha tsanile eku pfumeleni ka vona kasi va nwana i va Kriste va khale lava ripfumelo ra vona ra ha tiyile. Kasi ku Na lava humaka eka Maendlelo ya vujuda, Ni lava humaka eka Maendlelo ya va matiko. Hi kwalaho ko hambana loku va Kriste va ta tshama vari na ku hambana hi miehleketo loko swi fika eka ku hanya vutomi bya vuKriste.
Xiphiqo xi nge humi eka ku hambana ka mavonelo, ku fana na swa vutomi kunga: vudakwa, vuoswi, ku dlaya. Swirho hi nkwaswo swi ta pfumelelana leswaku leswi I muxaka wa vudyoho emahlweni ka Xikwembu na kona swilo swo tano swi fanele ku nga endliwi. Kahari na tindlela leti humelelaka hikwalaho ka mukhuva ya hina leswi nga endlaka ku va na ku hambana. Mujuda loyi a ha ku amukelaka Hosi u ta tshama a lava ku hlayisa siku ra Paseka, hambi loko a swi tiva leswaku ku endla sweswo a swi nwi nyiki pfumelela wo nghena etilweni. Kasi swirho leswi humaka eka mukhuva wa va matiko leswi nga vangiki na nkateko wo tiva hi ta masiku lawa eka vona a swi nge vi swa nkoka ku hlayisa masiku lawa kambe ku to va ndzhwalo.
Xinawana xi yenge lexi nga vangaka ku hambana, hi leswi faneleke ku dyiwa na leswi nga fanekeriki ku dyiwa. Va juda va ta tiyisisa leswaku ku na swi fuwo swo karhi leswi nga faneriki ku dyiwa tani hi loko swi yirisiwile, ku dya swi karhi sweswo swi nga va endla va va lava nga basangiki emahlweni ka Xikwembu, mujuda loyi a ha ku tinyikela ka eka Kriste swi ta nwi tikela ku dya nyama ya: nguluve, donki, nyoka, mbyana, kasi lava humaka eka va matiko va ta vona ku nga ri na Xiphiqo ku dya nchumu wihi kumbe wihi lowu Xikwembu xi wu tumbuluxeke.
Xiphiqo xa vunharu kunga va ku dya nyama leyi tlhaveriwe ke swi faniso swa swi kwembu swa hava. Hi nkwavo va juda na va matiko va ta vona ku ri ku khomisi Xikwembu tingana ku endla sweswo. Tani hi loko va ha ku hundukela eka Kriste. Kasi lava ku nga khale vari ka Kriste va tiva leswaku ku Na Xikwembu Xinwe lexi nga hlanganyisiweki ni swi kwembu swa hava. Kambe anga dya nyama yi nwana na yi nwana leyi wekiweke atafuleni ntsena loko a nga ri na ripfalo leri nwi avanyisaka leswaku swaku dya leswi swi endliweke hi ku landzelela mpimanyiso wa swi kwembu swo hava, ku fana na swama halaai leswi xavisiwaka eka switolo swa mamuslim.
Pawulo u nyika tinhlamulo ti mbirhi eka Xiphiqo lexi nga eka nhlengeletano. Xosungula Pawulo u hlamusela leswaku swiphiqo leswi swi na Maendlelo lawa munhu hi yexe a fanelaka ku tirhisa ripfalo ra yena. Leswi swi fanele ku va mhaka leyi nga eka mupfumeri na hosi ya yena, loyi kunga Kriste. Tani hi leswi emisaveni munhu a nge twisisa leswaku nandza hikwalaho ka yini a tirhela nwini wa yena, hi laha nandza yena nwini a swi tivaka leswaku yena na Nwini wa yena va tirhisana ku yini, munhu wa le handle a nge swi koti ku nghenelela.
Xa vumbirhi, muKriste a nga fanelanga ku endla swilo leswi a nga na ku kanakana eka swona hambi swi ri swilo swa kahle. Eka mhaka leyi a hi mhaka ya leswaku I swilo swa kahle kumbe ahi swa kahle, kambe ntsena loko ku endliwa swilo leswi ku kanakaniwaka leswaku swi nga va swi nga ri kahle, ku endla sweswo ku ta va ku tsanwiwa Kriste.
Tani hi leswi eka swi yenge swi nwana, matsalwa a ya nyiki erivaleni ndlela yo komba swo hoxeka ni swa kahle kambe ya tshikela muKriste unwana na unwana mhaka leyi eka yena hikwalaho a swi hi faneli ku avanyisana eka ku hambana hi miehleketo.
Ndlela ya vunharu leyi va Kriste va fanele ku yi tirhisa, hi leswaku eminkarhini hi nkwayo va fanele ku endla hi rirhandzu ku nga ri hi ndlela leyi yi nga ta endla leswaku va Kriste lava tsaneke va tsandzeka no wa. Eka tiko ra vukhongeri swa ha swo tika ku dya nyama leyi tlhaveriwe ke swi faniso, swi ta va swi hoxekile eka murhangeri wa muKriste, loyi a nga na ku twisisa hi ku ntshuxeka loku nga ka Kriste, kutani a tirhisa ku ntshuxeka loku kutani a dya nyama ya leyo. U ta tisa mianakanyo ya leswaku a hi nchumu ku tekela ehansi milawu yi nwana ya Xikwembu evutonwini bya munhu. Leswi swi ta endla leswaku va Kriste lava hariki va ntsongo eripfumelweni va hanya vutomi byo pfumala vutihlamuleri eku fambeni ka vona na Xikwembu, kutani va nyika dyavulosi nkarhi wo va phasa kutani vutomi bya vona byi ta kanganyisiwa kutani va suka eka Hosi Yesu.
Hikwalaho, eka swi yenge leswi matsalwa ya nga e ri valeni ha fanela ku va na ntiyiso; eka swi yenge swo karhi hi va lava ntshuxekeke ku amukelana; kutani eka Maendlelo hi nkwawo hi tirhisana hi rirhandzu.
Ndzimana ya 17 na 18 I ta nkoka: “ hikuva mfumo wa matilo a hi ku dya no nwa kambe I ku lulama na ku rhula na ku tsaka eka moya lowo kwetsima, hikuva unwana na unwana la tirhelaka Kriste hi mukhuva lowu, u tava a tsakisa Xikwembu no amukeriwa hi vanhu,’’ nawu wa Muxe wu tiyisisa eka leswi swi nga faneriki hi ku dyiwa no khumbiwa, kambe swiringanyeto sweswo aswri ndzhuti wa swa ximoya leswi nga ta ta swa ntiyiso; a va fanekele ku twa ku suka eka Xikwembu leswaku I mukhuva wihi lowu a va fanele ku wu landzelela eka Yena na ku tiva leswaku hi swihi va faneleke ku swi tsanwa. Hosi Yesu u hlamusela nawu lowu hi ku vula leswaku munhu a nga thyakisi n leswi humaka handle ku nghena ka yena, kambe u thyakisi hi leswi sukaka endzeni ka yena emakorweni ya mbilu, tani hi swendlo ni Marito lama tisaka ku sandzeka eka Xikwembu. (Matt 15:11, 18). Hikwalaho Pawulo a fikaka emakumu ka matsalwa lawa hi Marito lawa nga ka Tindzimana leti 13: “Xikwembu xa ku tshemba a xi mi Tate hi ku tsaka na ku rhula loko mi tiseketela hi Xona. Leswaku mi ta khulukela hi matimba ya ku tsaka loku nga ka moya lowo kwetsima.’’
AJ. MAKUNGU YA PAWULO NA KU XEWETA (15:14-16:27)
Eku pfaleni ka papila leri, Pawulo Xosungula u vula makungu ya yena ya mundzuku, a hlaya leswaku ari na makungu yo ya Jerusalema eku yisa swi hanano leswi nyikiweke hi tinhlengeletano tinwana, endzhaku ka sweswo u ni makungu yo yisa evangeli e Spain ni le Rome kutani a tlhela a va na ku navela ku va endzela leswaku a ta avelana na vona tinyiko to hambana hambana ta ximoya. Tani hi leswi a ri ni ku vonela kule ku nyenyiwaka loku va juda va nga ta nwi endla ha kona a va hlohlotela leswaku va nwi khongelela. Eku landzela sweswo u rhumerile marungula eka nhlayo yo karhi ya vanhu a vula Marito yo ringana 26 ku ri lava a nga tirha na vona eka ntirho wa Xikwembu loko a nga si vhakela e Rhoma, leswi komba ka rirhandzu leri nene ari na rona eka vanhu va Xikwembu,
Tani hi laha eka mapapila ya yena yo hlaya, a va lemukisa hi swirho leswi ti lavelaka swa vona va hambukisaka ni matsalwa ya Xikwembu hi Xikongomelo xo ti vuyerisa, hi kwalaho ka sweswo va hambukisaka lavo tala ni ku vanga ku hambana eka nhlengeletano.
Hi kwalaho ka sweswo sathana, a va na ku langutela leswaku Xikwembu xa ku rhula xi tava emilengeni ya yena.
U engete a rhumela marungula ku suka eka vatirhi kulobye, ku suka e Rhoma, a pfala papila ra yena hi ku kombisa ku Gandzela eka Xikwembu, a humelerisa ripfumelo ra yena eka Hosi leri pfuneke ku tumbuluxa tinhlengeletano hi evhangeli leswi kombesiweke eka papila leri a va rhumeleke.
PLEASE GO TO “CONTACT US“ TO SEND US YOUR REQUEST, QUERY OR COMMENT.


text:
A Hosi yi tlhele yi hlamusela xitori lexi landzelaka, lexi nga vaka xi vulavule hi ku enta eka wansati loyi a pfukeke a yingisela.
LUKA 15:8-10
- A wansati loyi a a nga pfumali mali tani hi laha ntalo wa hina hi pfumalaka hi kona. A wansati loyi a a ri ni 10 wa macheleni ya siliverhe. A vanhu lava a va dyondze ngopfu ta ndlela ya vutomi enkarhi ni wa Yesu, va vula leswaku a cheleni rin’wana ni rin’wana a ri enela muholo wa siku. A muholo wa siku a wu faneri ku yeyisiwa. Loko munhu a tirhe ngopfu emunwini, kumbe a tirhe endlwini ya munhu wo karhi a lulamisela mubedo, a hlampswa swibya, a hlampswa a tlhela a ayina naswona a tlhela a basisa mafasitere, a mali yeli a nyikiwaka hi nkarhi wa ku chayisa I ya risima swinene eka wena. Kutani loko yi ku lahlekela endleleni yak u ya ekaya, u nga rila ngopfu hambi loko u swi tiva leswaku u ni yinwana ya 9 wa masiku leyi u yi vekeke ehansi ka mubedo. Hikuva un’wana ni un’wana wa hina, a muholo wa siku rin’wana ni rin’wana wu ni tirho wa wona.
- A ku ri ni xivangelo xin’wana lexi a cheleni ri ngava ni risima eka loyi wansati. A vavasati va mayuda a va amukela 10 wa macheleni ya siliverhe ya xihima xa muchato wa vona. Loko cheleni ra kona ri ni mbhovo exikarhi, a va ri hulela ngoti va ri boha leswaku ri ta hlayiseka swinene, va ri veka endhawini yo hlayiseka. A ri fana ni ringi ya muchato, a swi vava ngopfu loko ngoti leyi va huleleke hi yona cheleni yi tshuka yi tsemeka kutani cheleni rin’we ri lahleka, a swi languteka onge a muchato wa kona wu nyamisiwile.
- A wansati loyi a muchato a wu ri wa risima, a a nga ta pfumela leswaku ribye ni rin’we ri nga susiwi leswaku a kota ku kuma cheleni ra yena. A cheleni ro taniya, a ri nga fani ni man’wani naswona a ri nga cinciwi hi rin’wana.
- Hikwalaho ka swivangelo leswi, a wansati wa xitori xa Yesu a a khunguvanyeka swinene loko a tsumbula leswaku eka 10 wa macheleni ku chota rin’we. A tshika hinkwaswo leswi a a endla swona a layitha rivoni leswaku a ta kota k uvona kahle, a teka nkukulu a kukula yindlo hinkwayo. Kutani a vona nchumu lowu layithaka, a tshika nkukulu, a khinsama hi matsolo ya yena, a kuma leswaku hi rona, a ri teka a hantlisa a humela ehandle na a ri khomile hi mavoko a ri tlakusela ehenhla na a huwelela eka vaakelani, na vona va ri karhi va ta ka yena hi ku twa huwa ra ntsaku wa yena; “Ndzi ri kumile, ndzi ri kumile,” a Ava byela hi ta cheleni ra yena leri a ri lahlekile leri kutani a ri kumeke. Entiyisweni lano k uva ku ri ni ku tsaka ngopfu swinene, minkolo ni milomo ya ahlamisiwa swinene hi ku phemelana ntsaku swin’we ni n’wini wa cheleni.
- Tani hi cheleni ra siliverhe leri ku namekiwaka xifaniso xa hosi ya tiko rolero, a vutomi bya munhu un’wana ni un’wana byi endliwile hi silivere leri eka yona a xifaniso xa Xikwembu xi lemiweke kona. Un’wana ni un’wana a ni risima ngopfu eka Tatana. Un’wana a nge pfariwi hi un’wana. Ni sweswi xi le ku rholeleni ka macheleni lama lahlekeke leswaku ma ta nyikeriwa enkhuvini wa muchato wa N’wana wa xona. Hambi loko a va kumile lava 9 wa ri karhi a layitha rivoni ra rito ra yena a tirhisa malandza ya yena layo tala leswaku ma lava cheleni lera ha saleke. Kutani loko a n’wi kuma kutani mudyohi loyi wo lahleka a nghenisiwa hi nyangwa lowo khuma, kutani atintsumi ni vakwetsimi lava hi rhangeleke va huwelela va ku: “Hi leri cheleni ra silivere ra Hosi leyi a ri a lahlekile hi malembe ri li echakeni; haleluya, a ku dzunisiwe Hosi!”
- Xana a n’wana wa wena kumbe ntombhi ya wena swi nga endleka va ri cheleni ra Xikwembu leri lahlekeke? Khutazeka hi ku tiva leswaku a xi se gama ku famba xi va lava. Ku fana ni n’winyi wa macheleni loyi a hlayelaka macheleni ya yena exikhwameni, hikuva wa swi tiva leswaku I mani loyi a nga nhenaka a langutisisa matlhelo hinkwawo ta misava leyi, ni Evhangeli ya yena ku ko a va loyi a hlayisekeke eka ngoti leyi a boheke cheleni ra yena hi yona.
PLEASE GO TO “CONTACT US” TO SEND US YOUR REQUEST, QUERY OR COMMENT


text:
Sunday, 9 March 2014
First Test Post
Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hi Hi hi hi hi hi hi hi hiRead More
Posted by Shaswat Shah at 03:01 No comments:
Subscribe to: Posts (Atom)


text:
VANTSHWA VA VUTISA
Ndzi Fanele Ndzi Endla Yini Loko Ndzi Xanisiwa?
Nakambe, hlaya swiringanyeto leswi humaka eka tintangha ta wena ni leswi vadyondzisi va swi vulaka hi ku xanisiwa u tlhela u twa leswi hi swi vulaka malunghana ni ku xanisiwa.
Ku xanisiwa a hi matlangwana. Ndzavisiso wun’wana wa le Britain wu kombise leswaku vantshwa lava tisungeke lava tlulaka 40 wa tiphesente, lava ku vulavuriweke ha vona eka mahungu, swi tikomba va endle sweswo hikwalaho ko xanisiwa.
Ku xanisiwa swi vula yini?
Ku xanisiwa a swi katsi ku biwa ntsena. Swi nga ha katsa ni leswi landzelaka.
Ku hlaseriwa hi marito. Celine la nga ni malembe ya 20 u ri: “
Vanhwanyana va nga vulavula marito yo tlhava. A ndzi nge ma rivali mavito lawa a va ndzi vitana ha wona ni leswi va swi vuleke. A va ndzi endla ndzi titwa ndzi ri xikangalafula. A swi ta antswa loko a va lo ndzi ba kunene.”
Ku papalatiwa. Haley la nga ni malembe ya 18 u ri: “
Vadyondzi-kulorhi a va sungula ku ndzi papalata. Ndlela leyi a va tshama ha yona hi nkarhi wa swakudya exikolweni, a yi kombisa leswaku a va lavi ku tshama na mina. Ndzi hete lembe hinkwaro ndzi rila naswona ndzi dya ndzi ri ndzexe.”
Ku xanisa hi ku tirhisa swilo swa elektroniki. Daniel la nga ni malembe ya 14 u ri: “
Hi ku tlika-tlika ku nga ri kungani ekhompyuteni, u nga ha onha ndhuma kumbe vutomi bya munhu un’wana. Swi nga ha twala swi ri ku hundzeleta kambe swi nga humelela!” Ku xanisa hi ku tirhisa swilo swa elektroniki swi katsa ku rhumela swifaniso leswi nga basangiki kumbe ku rhumela marungula hi selfoni.
Ha yini vanhu va xanisa van’wana?
Hi leswi swivangelo leswi tolovelekeke.
Na vona va xanisiwile. Mufana un’wana la vuriwa Antonio la nga ni malembe ya 21 u ri: “
A ndzi xanisiwa hi tintangha ta mina naswona sweswo swi endle leswaku na mina ndzi sungula ku xanisa van’wana leswaku ndzi ta amukeleka eka tona. Kambe hi ku famba ka nkarhi, ndzi swi xiyile leswaku leswi a ndzi swi endla a swi hoxile!”
Va tekelela vanhu vo biha. Eka buku ya yena leyi nge, Life Strategies for Dealing With Bullies, Jay McGraw u tsale a ku: “
Hakanyingi vantshwa lava xanisaka van’wana . . . va vone vatswari va vona, vabuti, vasesi kumbe swirho swin’wana swa le ndyangwini swi xanisa van’wana.”
Va endla onge va antswa ku tlula van’wana kambe entiyisweni a swi tano. Eka buku ya yena leyi nge, The Bully, the Bullied, and the Bystander, Barbara Coloroso u ri: “
Vana lava xanisaka van’wana va titwa va antswa ku tlula van’wana kambe entiyisweni swi va swi nga ri tano.”
I mani la talaka ku xanisiwa?
Lava papalataka ku tshama ni van’wana. Vantshwa lava nga tihlanganisiki ni van’wana, swa olova leswaku va xanisiwa.
Vantshwa lava tikombaka va hambanile ni van’wana. Vanhu va tala ku xanisa vantshwa van’wana hikwalaho ka ndlela leyi va langutekaka ha yona, rixaka ra vona kumbe vukhongeri bya vona hambi ku ri ku lamala ko karhi—vaxanisi va lava nchumu wun’wana ni wun’wana lowu va nga wu tirhisaka ku ku xanisa ha wona.
Vantshwa lava nga titshembiki. Vaxanisi va hatla va xiya lava vantshwa lava nga titshembiki. Vantshwa vo tano va xanisiwa hi ku olova hikuva a va swi koti ku tiyimela.
U nga endla yini loko u xanisiwa?
U nga lwi. Kylie nhwanyana la nga ni malembe ya 21 u ri: “
Vaxanisi va lava ku vona loko va ta humelela eka leswi va swi endlaka. Loko u nga lwi, va hela matimba.” Bibele yi ri: “
Lowo tlhariha u tshama a rhulile ku fika emakumu.”—Swivuriso 29:11.
U nga tlheriseli. Ku rihisela swi ta nyanyisa xiyimo, a ku nge lulamisi nchumu. Bibele yi ri: “
Mi nga tlheriseli swo biha hi swo biha hambi eka mani.”—Varhoma 12:17; Swivuriso 24:19.
U nga tinghenisi eka swiphiqo. Endla hilaha u nga kotaka hakona leswaku u papalata vanhu ni swiyimo leswi nga ha endlaka u xanisiwa.—Swivuriso 22:3.
Ringeta ku endla leswi nga languteriwangiki. Bibele yi ri: “
Loko nhlamulo yi olova, yi tlherisa vukarhi.”—Swivuriso 15:1.
Swi be hi makatla. Hi xikombiso, loko loyi a ku xanisaka a vula leswaku u nyuherile, u nga ha ku: “
Ndzi nga swi kota ku wu hungutanyana miri.”
Hambana na yena. Nora la nga ni malembe ya 19 u ri: “
Ku va u miyela swi ta komba leswaku u wupfile naswona a wu fani ni loyi a ku xanisaka. Nakambe swa kombisa leswaku wa swi kota ku tikhoma—ku nga nchumu lowu loyi a ku xanisaka a nga riki na wona.”
Hlakulela ku titshemba. Rita nhwanyana la nga ni malembe ya 20 u ri: “
Vaxanisi va swi xiya loko u chava naswona va nga ha tirhisa ku chava ka wena leswaku va heta ku titshemba loku u nga na kona.”
Byela munhu un’wana. Nkambisiso wun’wana wu vula leswaku vanhu lava tlulaka hafu lava xanisiwaka eka Internet, a va byeli munhu naswona swi nga endleka sweswo swi vangiwa hi tingana (ngopfu-ngopfu eka vafana) kumbe ku chava leswaku xiyimo xi ta nyanya. Kambe tsundzuka leswaku vaxanisi va tsaka loko u tumbeta u nga byeli munhu. Ku vulavula i goza ro sungula ro swi herisa.


text:
Ntivo-vuthlarhi, hiku angarha, i xiyimiso xo hlengeleta vutivi hindlela leyi hlahluvekaka. Hi ku kongoma ntivo-vuthlarhi i ndlela yo hlengeleta vutivi hi ku pima, kuringeta, na hi ku dyondza ntumbuluko, ku hlanganisa na marungula ya vu tivi lebyi hlengeletiweke hi vanhu hi ku hlahluva.
Va nwa-vuthlarhi seketela ku ti thsega hi tindlela ta ntivo-vuthlarhi, leswaku va vumba no hlela tinhlamuselo to ntumbuluko hi ku tirhisa ku pima no tiyisekisa mbuyelo wa kuhlahluva no ringeta. Hikwalaho Ntivo vuthlarhi(Science) byi ringeta ku papalata tinhlamuselo leti sekeriweke aka mimoya kufekela laha tinhlamuselo hinkwato ti hlahluviwa no tiyisekisiwa, naswona byi ala tinhlamuselo ta vukhale bya ma endlelo.
Marhavi ya ntivo-vuthlarhi ma hambanisiwa hi mintlawa yimbirhi: Ntivo-ntumbuluko(Natural sciences), vu kambisisi bya mafamisele ya ntumbuluko; Ntivo-ntumbuluko(Social sciences), vukambisisi bya ma hanyele ya vanhu. Leswaku dyondzo ya Tinhlayo yi tekiwa tani hi rhavi ra ntivo-vuthlarhi, swi le eka loyi a swi bumabumelaka.


text:
- #DearGenge mi kavanyeta swigangu swa vavasati van’wina, mi vuyela yini kaya?
- #DearGenge tshikani ku corrupt’a tin’anga, loko u lava promotion, xava roll-on u tivana na mati!
- #DearGenge hambanani no yimela ti bonus’i kuve a mi tirhi!
- #DearGenge Danone a hi mukapu wa n’wana.
- #DearGenge ku va na movha a swi vuli ku se u sasekini.
- #DearGenge leswi mi nga swi twa mayelana na vanhwanyana va le Stinkwater, i ntiyiso.
- #DearGenge google a hi ya Porn ntsena.
- #DearGenge ku dyiwa swirhende i vutomi, u nga lwi, amukela! Hi ta tshika ku ku hleka… after 8 weeks.
- #DearGenge loko mi lava ku humesa president Zuma, endlani leswi mi nga swi endla ka president Thabo Mbeki, mi nga hi rhaseli ka Facebook.
- #DearGenge moya wo xava ti dvd player na swipakara swo chaya December yin’we ntsena, ivi switswha, must fall.
Image source: nairobiwire.com