text:
Amukela Nkongomiso Wa Xikwembu Lexi Hanyaka
Amukela Nkongomiso Wa Xikwembu Lexi Hanyaka
“Mi hundzuka . . . mi ya eka Xikwembu lexi hanyaka, lexi endleke tilo ni misava ni lwandle ni swilo hinkwaswo leswi nga eka swona.”—MINTIRHO 14:15.
1, 2. Ha yini swi fanela ku pfumela leswaku Yehovha i “Xikwembu lexi hanyaka”?
ENDZHAKU ka loko muapostola Pawulo na Barnaba va hanyise wanuna un’wana, Pawulo u tiyisekise vahlaleri va le Listra a ku: “Na hina hi vanhu lava nga ni vulema lebyi fanaka ni bya n’wina, naswona hi vula mahungu lamanene eka n’wina, leswaku mi hundzuka eka swilo leswi swa hava mi ya eka Xikwembu lexi hanyaka, lexi endleke tilo ni misava ni lwandle ni swilo hinkwaswo leswi nga eka swona.”—Mintirho 14:15.
2 Yehovha hakunene a hi xifaniso lexi nga hanyiki kambe i “Xikwembu lexi hanyaka”! (Yeremiya 10:10; 1 Vatesalonika 1:9, 10) Ina, Yehovha wa hanya naswona i Xihlovo xa vutomi bya hina. “[Xikwembu] xi nyika vanhu hinkwavo vutomi ni ku hefemula ni swilo hinkwaswo.” (Mintirho 17:25) Xi lava leswaku hi tiphina hi vutomi bya sweswi ni bya le nkarhini lowu taka. Pawulo u engetele hileswaku Xikwembu “[a] xi titshikang[a] xi nga ri na vumbhoni bya leswaku xi endle leswinene, xi mi nyika timpfula ta le tilweni ni tinguva ta mihandzu, xi tata timbilu ta n’wina hi ku helela hi swakudya ni ku khana lokukulu.”—Mintirho 14:17.
3. Ha yini swi fanerile ku tshemba nkongomiso lowu humaka eka Xikwembu?
3 Leswi Xikwembu xi khathalaka hi vutomi bya hina swi hi nyika xivangelo xo tshemba nkongomiso wa xona. (Pisalema 147:8; Matewu 5:45) Van’wana va nga ha tshika ku tshemba nkongomiso wa xona loko va kuma xileriso xa le Bibeleni lexi va nga xi twisisiki kumbe lexi tikombaka xi va tikisela swilo. Hambiswiritano, ku tshemba nkongomiso wa Yehovha swi tikombe ku ri vutlhari. Hi xikombiso: Hambiloko Muisrayele a nga wu twisisi nawu wa ku nga khumbi ntsumbu, a a vuyeriwa loko a wu yingisa. Xo sungula, ku yingisa ka yena a ku ta n’wi tshineta ekusuhi ni Xikwembu lexi hanyaka; xa vumbirhi, a swi ta n’wi pfuna ku papalata mavabyi.—Levhitika 5:2; 11:24.
4, 5. (a) Emahlweni ka nguva ya Vukreste, Yehovha u nyikele nkongomiso wihi malunghana ni ngati? (b) Hi swi tivisa ku yini leswaku nkongomiso wa Xikwembu malunghana ni ngati wu katsa Vakreste?
4 Swa fana ni hi nkongomiso wa Xikwembu malunghana ni ngati. Xi byele Nowa leswaku vanhu a va fanelanga va dya ngati. Kutani hi ku tirhisa Nawu, Xikwembu xi paluxe leswaku ndlela yin’we ntsena leyi amukelekaka laha ngati a yi fanele yi tirhisiwa kona a ku ri ealitarini—leswaku ku rivaleriwa swidyoho. Hi ku tirhisa milawu yoleyo, Xikwembu a xi veka xisekelo xa ndlela leyi tlakukeke yo tirhisa ngati—ku ponisiwa ka vutomi hi ku tirhisa nkutsulo wa Yesu. (Vaheveru 9:14) Ina, nkongomiso wa Xikwembu a wu kombisa leswaku xa khathala hi vutomi ni hi vuhlayiseki bya hina. Loko a vulavula hi Genesa 9:4, mukambisisi wa Bibele wa lembe-xidzana ra vu-19 Adam Clarke, u tsarile: “Xileriso lexi nyikiweke [Nowa] xa ha landzeriwa hi vukheta hi Vakreste va le vuxeni . . . Ehansi ka nawu ngati a yi nga dyiwi, hikuva a yi kokela nyingiso eka ngati leyi a yi ta halateriwa swidyoho swa misava; naswona hi ku ya hi Tievhangeli a yi fanelanga yi dyiwa, hikuva minkarhi hinkwayo yi fanele yi tekiwa tanihi leyi yimelaka ngati leyi halateriweke ku rivalela swidyoho.”
5 Kumbexana mukambisisi loyi a a vulavula hi evhangeli ya xisekelo, kumbe mahungu lamanene lama vulavulaka hi Yesu. Sweswo swi katsa ku va Xikwembu xi rhumele N’wana wa xona leswaku a hi fela, a halata ngati yakwe leswaku hi ta kuma vutomi lebyi nga heriki. (Matewu 20:28; Yohane 3:16; Varhoma 5:8, 9) Nhlamuselo ya mukambisisi loyi yi katse ni xileriso xa le ndzhakunyana xa leswaku valandzeri va Kreste va papalata ngati.
6. Hi wihi nkongomiso wa malunghana ni ngati lowu nyikiweke Vakreste, naswona ha yini?
6 Wa swi tiva leswaku Xikwembu xi nyike Vaisrayele madzana ya milawu. Endzhaku ka loko Yesu a file, vadyondzisiwa vakwe a va nga ha boheki ku yingisa milawu leyi hinkwayo. (Varhoma 7:4, 6; Vakolosa 2:13, 14, 17; Vaheveru 8:6, 13) Hambiswiritano, endzhaku ka nkarhi ku tlakuke xivutiso malunghana ni xilaveko xin’we xa nkoka—ku yimba ka vavanuna. Xana vanhu lava nga riki Vayuda lava a va lava ku vuyeriwa eka ngati ya Kreste a va fanele va yimbisiwa, va kombisa leswaku va ha ri ehansi ka Nawu? Hi 49 C.E., huvo leyi fumaka ya Vukreste yi kanele hi mhaka yoleyo. (Mintirho, ndzima 15) Hi ku kongomisiwa hi moya wa Xikwembu, vaapostola ni vakulukumba va gimete hileswaku ku yimbisiwa loku a ku boha ku hele ni Nawu. Nilokoswiritano, swilaveko swo karhi swa Xikwembu a swa ha boha eka Vakreste. Huvo leyi fumaka yi tsale leswi landzelaka epapileni leri yaka emavandlheni: “Moya lowo kwetsima swin’we na hina hi tsakele ku ka hi nga mi engeteleli ndzhwalo wun’wana, handle ka swilo leswi, leswi fanelaka, ku papalata swilo leswi nyikeriwaka swifaniso swa hava ni ngati ni swilo leswi dlayiweke hi ku tlimbiwa nkolo ni vumbhisa. Loko mi tihlayisa hi vukheta eka swilo leswi, mi ta fuwa.”—Mintirho 15:28, 29.
7. I swa nkoka ku fikela kwihi leswaku Vakreste va ‘papalata ngati’?
7 Kahle-kahle, huvo leyi fumaka a yi teka ku ‘papalata ngati’ ku ri nchumu lowu nga wa nkoka emahanyelweni ku fana ni ku papalata ku tikhoma loko biha hi tlhelo ra rimbewu kumbe ku gandzela swikwembu swa hava. Leswi swi kombisa leswaku ku yirisiwa ka ngati i mhaka ya nkoka. Vakreste lava gandzelaka swifaniso kumbe lava tikhomaka hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu, va nga hundzuki a va nge “yi dyi ndzhaka ya mfumo wa Xikwembu”; “xiavelo xa vona xi ta va . . . rifu ra vumbirhi.” (1 Vakorinto 6:9, 10; Nhlavutelo 21:8; 22:15) Xiya ku hambana loku: Ku nga yingisi nkongomiso wa Xikwembu malunghana ni ku kwetsima ka ngati swi nga endla leswaku munhu a loviseriwa makumu. Ku xixima gandzelo ra Yesu swi nga yisa evuton’wini lebyi nga heriki.
8. I yini lexi kombisaka leswaku Vakreste vo sungula va yingise nkongomiso wa Xikwembu malunghana ni ngati?
8 Vakreste vo sungula va wu twisise njhani nkongomiso wa Xikwembu malunghana ni ngati naswona va wu landzele njhani? Tsundzuka nhlamuselo ya Clarke: “Hi ku ya hi Tievhangeli a yi fanelanga yi dyiwa, hikuva minkarhi hinkwayo yi fanele yi tekiwa tanihi leyi yimelaka ngati leyi halateriweke ku rivalela swidyoho.” Matimu ma tiyisekisa leswaku Vakreste vo sungula va yi yingisile mhaka yoleyo. Tertullian u tsarile: “Anakanya vanhu lava hi torha ra makwanga, a va teka ngati leya ha ku humesiwaka eka swigevenga swo homboloka eminkombisweni ya le tindhawini ta mintlango . . . kutani va famba na yona va ya tshungula vuvabyi bya vona bya switshetshela.” Ku hambana ni vahedeni lava a va dya ngati, Tertullian u vula leswaku Vakreste “a va lavi ni ku vona ngati ya swiharhi eswakudyeni [swa vona] . . . Ringa Vakreste hi ku va nyika tisoseji leti nga ni ngati. U ta swi vona hakunene leswaku [i] nchumu lowu yileke eka vona.” Ina, hambiloko va xungetiwa hi ku dlayiwa, Vakreste a va nga ta yi dya ngati. Nkongomiso wa Xikwembu a wu ri wa nkoka swinene eka vona.
9. Ku papalata ngati a swi katsa yini handle ka ku yi dya hi ku kongoma?
9 Van’wana va nga ha anakanya leswaku huvo leyi fumaka a yi vula ntsena leswaku Vakreste a va nga fanelanga va dya kumbe ku nwa ngati hi ku kongoma, kumbe ku dya nyama leyi ngati ya yona yi nga halatiwangiki kumbe swakudya leswi nga ni ngati. Ina, yoleyo a yi ri nhlamuselo yo sungula ya xileriso xa Xikwembu eka Nowa. Ni vaapostola va lerise Vakreste ku ‘tihlayisa eka swilo leswi dlayiweke hi ku tlimbiwa nkolo,’ nyama leya ha riki ni ngati. (Genesa 9:3, 4; Mintirho 21:25) Hambiswiritano, Vakreste vo sungula a va swi tiva leswaku a ku katseka leswi engetelekeke. Minkarhi yin’wana ngati a yi nwiwa hi xikongomelo xo tshungula. Tertullian u vule leswaku vahedeni van’wana a va nwa ngati leya ha hisaka leswaku va tshungula vuvabyi bya switshetshela. Swi nga ha endleka ngati a yi tirhisiwa na hi tindlela tin’wana leswaku ku tshunguriwa mavabyi kumbe hi ku anakanya leswaku yi ta antswisa rihanyo ra munhu. Hikwalaho, eka Vakreste ku papalata ngati a swi katsa ku papalata ku yi nwa hi xikongomelo xo “tshungula.” Va xi yingisile xileriso xexo hambiloko xi veka vutomi bya vona ekhombyeni.
Ku Tirhisiwa Ka Ngati eVutshungurini
10. Hi tihi tindlela tin’wana leti ngati yi tirhisiwaka ha tona eka swa vutshunguri, leswi tlakusaka xivutiso xihi?
10 Ku tirhisa ngati eka swa vutshunguri se swi tolovelekile. Khale munhu a a pomperiwa ngati hi yoxe—yi humesiwa eka loyi a nyikeleke ha yona, yi vekiwa kutani yi cheriwa eka muvabyi, kumbexana munhu la vavisekeke enyimpini. Endzhakunyana, vaendli va ndzavisiso va dyondze ku hambanisa ngati hi swiaki swa yona leswikulu. Loko madokodela ma pompela swiaki leswi, ma kota ku pompela ngati leyi nyikeriweke eka vavabyi vo hlaya, kumbexana va pompela plasma eka munhu la vavisekeke ivi tisele to tshwuka va ti pompela eka un’wana. Ndzavisiso lowu engetelekeke wu kombise leswaku xiaki xo tanihi plasma ya ngati xi nga hambanisiwa xi va swiphemu swo hlaya, ivi swi pomperiwa eka vavabyi vo tala. Ka ha endliwa matshalatshala lama engetelekeke yo hambanisa swiphemu leswi, naswona ku vikiwa matirhiselo lamantshwa ya swiaki leswi. Xana Mukreste u fanele a angula njhani eku tirhisiweni ka swiphemu swa ngati? Kunene, u tiyimisele hi mbilu hinkwayo leswaku a nge pomperiwi ngati, kambe a hi nge dokodela wakwe u n’wi sindzisa ku pomperiwa xiaki xin’we lexikulu, kumbexana tisele to tshwuka. Kumbe vutshunguri byi nga ha lava leswaku ku tirhisiwa xiphemu xin’we lexitsongo lexi humesiweke eka xiaki xin’wana. Xana nandza wa Xikwembu a nga xi endla njhani xiboho eka swivutiso sweswo, a ri karhi a tsundzuka leswaku ngati ya kwetsima ni leswaku ngati ya Kreste yi ponisa vutomi hi ndlela leyikulu?
11. Hi xihi xiyimo xa vutshunguri lexi pakanisaka malunghana ni ngati lexi Timbhoni se ti nga ni malembe yo tala ti xi namarherile?
11 Malembe yo tala lama hundzeke Timbhoni ta Yehovha ti swi veke erivaleni leswaku ti yime kwihi. Hi xikombiso, ti tsale xihloko ti xi rhumela eka The Journal of the American Medical Association (November 27, 1981; lexi tlheleke xi kandziyisiwa eka broxara leyi nge Xana Ngati Yi Nga Byi Ponisa Njhani Vutomi Bya Wena? matluka 27-9). * Xihloko xolexo xi tshahe rungula ra xona ebukwini ya Genesa, Levhitika na Mintirho. Xi te: ‘Hambileswi tindzimana leti ti nga hlamuseriwangiki hi ndlela ya swa vutshunguri, Timbhoni ti ti teka ti sivela ku pomperiwa ka ngati hi yoxe, ti-RBC (red blood cells [tisele to tshwuka ta ngati]) na plasma, swin’we ni ti-WBC (white blood cell [tisele to basa ta ngati]) na platelet.’ Eka buku ya 2001 leyi nge Emergency Care, ehansi ka nhloko-mhaka leyi nge “Swiaki Swa Ngati,” ku vuriwe leswi: “Ngati yi endliwe hi swiaki swo hlayanyana: plasma, tisele to tshwuka ni to basa ta ngati ni ti-platelet.” Hikwalaho, hi ku pfumelelana ni timhaka ta vutshunguri, Timbhoni ti ala ku pomperiwa ngati hi yoxe kumbe swiaki leswikulu swa yona swa mune.
12. (a) Hi yihi nhlamuselo leyi nyikeriweke malunghana ni swiphemu leswi humesiweke eka swiaki leswikulu swa ngati? (b) Nhlamuselo leyi engetelekeke malunghana ni mhaka leyi yi nga kumiwa kwihi?
12 Xihloko xexo lexi vulavulaka hi vutshunguri xi ye emahlweni xi ku: ‘Xiyimo xa vukhongeri xa Timbhoni a xi ti siveli ku tirhisa [swiphemu] swo tanihi albumin, globulin ya nsawutiso na n’oko wa hemophilia; Mbhoni ha yin’we yi fanele yi endla xiboho xa loko yi ta swi amukela swilo leswi.’ Ku sukela hi 1981, ku humesiwe swiphemu swo tala (swiphemu leswitsongo leswi humesiweke eka swin’wana swa swiaki leswikulu swa mune swa ngati) leswaku swi ta tirhisiwa. Hikwalaho, Xihondzo xo Rindza xa June 15, 2000, a xi ri ni rungula leri pfunaka leri vulavulaka hi mhaka leyi exihlokweni lexi nge “Swivutiso Swa Vahlayi.” Leswaku ku pfuneka vahlayi va timiliyoni, nhlamulo ya kona yi tlhele yi kandziyisiwa eka matluka 29-31 ya magazini lowu. Yi ni vuxokoxoko ni tinhlamuselo leti twalaka, kambe u ta swi xiya leswaku leswi yi swi vulaka swi pfumelelana ni tinhla-nkulu leti hlamuseriweke hi 1981.
Ntirho Wa Ripfalo Ra Wena
13, 14. (a) Ripfalo i yini, naswona ri katseka njhani emhakeni ya ngati? (b) Xikwembu xi nyike Vaisrayele nkongomiso wihi malunghana ni ku dya nyama, kambe i swivutiso swihi leswi nga ha vaka swi tlakukile?
13 Rungula rolero ri lava leswaku u tirhisa ripfalo. Ha yini? Vakreste va pfumelelana eka xilaveko xa ku landzela nkongomiso wa Xikwembu, kambe eka swiyimo swin’wana munhu u fanele a tiendlela xiboho, kutani swi lava leswaku a tirhisa ripfalo. Ripfalo i vuswikoti lebyi hi tswariwaka na byona byo kambisisa timhaka hi tlhela hi endla xiboho, hakanyingi etimhakeni ta mahanyelo. (Varhoma 2:14, 15) Kambe, wa swi tiva leswaku mapfalo a ma fani. * Bibele yi vula leswaku van’wana va ni ‘mapfalo lama tsaneke,’ leswi vulaka leswaku mapfalo ya van’wana ma tiyile. (1 Vakorinto 8:12) Vakreste a va endli nhluvuko hi ndlela leyi fanaka malunghana ni ku dyondza leswi ku rhandza ka Xikwembu ku nga swona, ku khathala hi leswi xi swi anakanyaka, ni ku endla swiboho hi ku pfumelelana ni mianakanyo ya xona. Leswi hi nga swi fanisa ni mhaka ya Vayuda ni ku dya nyama.
14 Bibele yi swi veka erivaleni leswaku munhu la yingisaka Xikwembu a a nga dyi nyama leyi nga humesiwangiki ngati. Xileriso xexo a xi ri xa nkoka swinene lerova masocha ya Vaisrayele ma ve ni nandzu lowukulu loko ma dya nyama leyi nga humesiwangiki ngati, hambileswi xiyimo a xi tikile. (Deteronoma 12:15, 16; 1 Samuwele 14:31-35) Nilokoswiritano, ku nga ha va ku tlakuke swivutiso. Loko Muisrayele a dlaya nyimpfu, xana a a fanele a humesa ngati hi xihatla ku fikela kwihi? Xana a a fanele a tsema nkolo wa xifuwo xexo leswaku a yi humesa? Xana a a swi boha ku hayeka nyimpfu hi milenge ya yona ya le ndzhaku? A a fanele a yi hayeka nkarhi wo tanihi kwihi? Xana a a ta yi humesa njhani ngati ya homu leyikulu? Hambiloko se yi halatiwile, ngati yin’wana yi nga ha salela enyameni. Xana a a fanele a yi dya nyama yo tano? I mani loyi a a ta endla xiboho?
15. Xana Vayuda van’wana va angurise ku yini malunghana ni ku dya nyama, kambe Xikwembu xi lerise yini?
15 Anakanya hi Muyuda la hisekaka la langutaneke ni swivutiso sweswo. A nga ha va a vone swi antswa ku papalata nyama leyi xavisiwaka emakete, kasi Muyuda un’wana a a nga ta yi dya nyama loko swi vonaka onge a yi tlhaveriwe xifaniso. Vayuda van’wana va nga ha va va dye nyama endzhaku ko endla mihivahivana yo karhi leswaku va humesa ngati. * (Matewu 23:23, 24) Xana u anakanya yini hi malangutelo wolawo lama nga faniki? Ku tlula kwalaho, tanihi leswi Xikwembu a xi nga vekanga milawu leyi koxaka leswaku ku endliwa swiendlo leswi hlamuseriweke laha henhla, xana a swi ta va swi fanerile leswaku Vayuda va rhumela swivutiso swo tala ehubyeni ya varhabi leswaku va endleriwa xiboho emhakeni yin’wana ni yin’wana? Hambileswi mukhuva wolowo wu sunguriweke eka Xiyuda, swa tsakisa ku tiva leswaku Yehovha a nga swi lavi leswaku vagandzeri vakwe va ntiyiso va endla swiboho swo tano malunghana ni ngati. Xikwembu xi nyikele nkongomiso wa xisekelo malunghana ni ku dlaya swiharhi leswi tengeke ni ku humesa ngati ya swona, kambe a xi nyikelanga vuxokoxoko byin’wana handle ka byebyo.—Yohane 8:32.
16. Ha yini Vakreste va nga ha vaka ni mavonelo lama hambaneke malunghana ni ku tlhaviwa nayiti leyi nga ni xiphemu lexi humaka eka xiaki xa ngati?
16 Hilaha swi xiyiweke hakona eka tindzimana 11 na 12, Timbhoni ta Yehovha a ti pfumeli ku pomperiwa ngati hi yoxe kumbe swiaki leswikulu swa yona swa mune—plasma, tisele to tshwuka, tisele to basa ni ti-platelet. Kambe, ku vuriwa yini hi swiphemu leswitsongo leswi humesiweke eka swiaki leswikulu, swo tanihi ti-serum leti nga ni masocha ya miri lama lwaka ni mavabyi kumbe lama lwaka ni vuxungu bya nyoka? (Vona tluka 30, ndzimana 4.) Van’wana va gimete hileswaku swiphemu swoleswo leswitsongo, kahle-kahle a swa ha ri ngati hikwalaho a swi katsiwi eka xileriso xo ‘papalata ngati.’ (Mintirho 15:29; 21:25; tluka 31, ndzimana 1) Byebyo i vutihlamuleri bya vona. Ripfalo ra van’wana ri va susumetela ku ala nchumu wihi na wihi lowu humesiweke engatini (ya xiharhi kumbe ya munhu), ku katsa ni xiphemu lexitsongo ngopfu xa xiaki-nkulu xin’we xa ngati. * Kasi van’wana va nga ha pfumela ku tlhaviwa tinayiti ta protheyini ya plasma leswaku yi lwisana ni vuvabyi byo karhi kumbe yi lwa ni vuxungu bya nyoka, kambe va nga ha ala swiphemu leswin’wana leswitsongo. Ku tlula kwalaho, swilo swin’wana leswi humesiweke eka swiaki leswikulu swa mune swa ngati, swi nga va swi endla ntirho lowu fanaka ni wa xiaki hi xoxe emirini lerova Vakreste vo tala va nga swi lavi ku swi amukela.
17. (a) Ripfalo ra hina ri nga hi pfuna njhani loko hi hlamula swivutiso swa malunghana ni swiphemu swa ngati? (b) Ha yini ku endla swiboho emhakeni leyi swi ri mhaka ya nkoka swinene?
17 Leswi Bibele yi swi vulaka malunghana ni ripfalo swa pfuna loko hi endla swiboho swo tano. Goza ro sungula i ku dyondza leswi Rito ra Xikwembu ri swi vulaka ni ku lwela ku letela ripfalo ra wena ha swona. Sweswo swi ta ku pfuna ku endla swiboho leswi pfumelelanaka ni nkongomiso wa Xikwembu ematshan’weni ya ku kombela un’wana leswaku a ku endlela xiboho. (Pisalema 25:4, 5) Malunghana ni ku amukela swiphemu swa ngati, van’wana va te, ‘Mhaka leyi yi tshikeriwa ripfalo ra munhu, hikwalaho a hi ya nkoka.’ Mianakanyo yoleyo yi hoxile. Ku va nchumu wo karhi wu tshikeriwa ripfalo ra munhu a swi vuli swona leswaku a hi wa nkoka. Yi nga va mhaka ya nkoka swinene. Xivangelo xin’wana hileswaku swi nga khumba vanhu lava ripfalo ra vona ri hambaneke ni ra hina. Sweswo hi swi vona eka xitsundzuxo xa Pawulo malunghana ni nyama leyi nga ha vaka yi nyikeriwe eka xifaniso ivi endzhaku yi ya xavisiwa emakete. Mukreste u fanele a khathala hi ku nga ‘vavisi mapfalo lama tsaneke.’ Loko a khunguvanyisa van’wana, a nga ‘onha makwavo loyi Kreste a n’wi feleke’ kutani a dyohela Kreste. Hikwalaho, hambileswi timhaka leti katsaka swiphemu leswitsongo swa ngati ku nga xiboho xa munhu hi xiyexe, swiboho swoleswo swi fanele swi tekiwa swi ri swa nkoka.—1 Vakorinto 8:8, 11-13; 10:25-31.
18. Mukreste a nga swi papalata njhani ku dlaya ripfalo rakwe loko a endla swiboho malunghana ni ngati?
18 Mhaka yin’wana leyi faneleke yi kambisisiwa yi kandziyisa nkoka wa swiboho leswi endliwaka malunghana ni ngati. Mhaka ya kona i ndlela leyi swiboho leswi swi nga ta ku khumba ha yona. Loko ku amukela swiphemu leswitsongo swa ngati swi ta karhata ripfalo ra wena leri leteriweke hi Bibele, a wu fanelanga u ri honisa. Naswona a wu fanelanga u honisa leswi ripfalo ra wena ri ku byelaka swona hikwalaho ka leswi un’wana a nge, “A swi hoxanga ku amukela swiphemu leswi; vo tala va swi amukerile.” Tsundzuka, vanhu va timiliyoni namuntlha va honisa mapfalo ya vona, kutani ma fa, ma va pfumelela ku hemba kumbe ku endla swin’wana leswi hoxeke, swi nga va tovi helo. A swi kanakanisi leswaku Vakreste va fanele va papalata langutelo ro tano.—2 Samuwele 24:10; 1 Timotiya 4:1, 2.
19. Loko hi endla swiboho malunghana ni timhaka ta vutshunguri leti katsaka ngati, i yini lexi hi faneleke hi anakanya swinene ha xona?
19 Loko nhlamulo leyi tlheleke yi kandziyisiwa eka matluka 29-31 yi ya emakumu, yi ri: “Xana ku hambana ka mavonelo ni swiboho leswi endliwaka hi ku landza ripfalo, swi vula leswaku mhaka leyi a yi vuli nchumu? Doo! Leyi i mhaka ya ntikelo.” I ya nkoka swinene hikuva vuxaka bya wena ni “Xikwembu lexi hanyaka” bya katseka. Vuxaka byebyo hi byona ntsena byi nga ku yisaka evuton’wini lebyi nga heriki, lebyi sekeriweke ematimbeni lama ponisaka ya ngati leyi halatiweke ya Yesu. Hlakulela xichavo lexi enteke xa ngati hikwalaho ka leswi Xikwembu xi swi hetisisaka ha yona—xi ponisa vutomi. A swi fanerile leswi Pawulo a tsaleke a ku: “A mi nga ri na ntshembo naswona a mi nga ri na Xikwembu emisaveni. Kambe sweswi evun’weni na Kreste Yesu n’wina lava mi tshameke mi va ekule ngopfu mi le kusuhi hi ngati ya Kreste.”—Vaefesa 2:12, 13.
[Tinhlamuselo ta le hansi]
^ par. 11 Yi kandziyisiwe hi Timbhoni ta Yehovha.
^ par. 13 Pawulo swin’we ni Vakreste van’wana va mune va tshame va ya etempeleni leswaku va ya tibasisa hi ku landza mukhuva. Nawu a wu nga ha tirhi, kambe Pawulo u landzele xitsundzuxo xa vakulukumba va le Yerusalema. (Mintirho 21:23-25) Hambiswiritano, Vakreste van’wana va nga ha va va anakanye leswaku a va nga ta ya etempeleni kumbe va endla mukhuva wo tano wa ku tibasisa. Mapfalo a ma nga fani hi nkarhi wolowo, kasi ni namuntlha a ma fani.
^ par. 15 Encyclopaedia Judaica yi xaxameta milawu “yo tala swinene leyi rharhanganeke” malunghana ni nyama leyi “dyiwaka.” Yi hlamusela leswaku nyama yi fanele yi tshikiwa timinete tingani ematini, ndlela yo humesa ngati ehenhla ka pulanga, muxaka wa munyu lowu faneleke wu cheriwa enyameni ya kona ni leswaku yi fanele yi hlantswiwa kangani ematini yo titimela.
^ par. 16 Hakanyingi nchumu lowu tirhaka swinene eka tinayiti i mirhi yo karhi leyi nga tekiwangiki kona engatini. Kambe minkarhi yin’wana ku nga ha va ku katsiwe mpimo lowutsongo wa swiphemu swa ngati, swo tanihi albumin.—Vona “Swivutiso Swa Vahlayi” eka Xihondzo xo Rindza xa October 1, 1994.
Wa Tsundzuka Xana?
• Xikwembu xi nyike Nowa, Vaisrayele ni Vakreste nkongomiso wihi malunghana ni ngati?
• Malunghana ni ngati, i yini leswi Timbhoni ta Yehovha ti swi alaka hi ku helela?
• Xana mhaka ya ku amukela swiphemu leswitsongo leswi humaka eka swiaki leswikulu swa ngati yi tshikeriwa ripfalo ra munhu hi ndlela yihi, kambe xana i yini leswi mhaka yoleyo yi nga vuliki swona?
• Loko hi endla swiboho, ha yini hi fanele hi anakanya swinene hi vuxaka bya hina na Xikwembu?
[Swivutiso Swa Dyondzo]
[Chati leyi nga eka tluka 22]
(Leswaku u vona rungula leri hleriweke hi ku helela, vona nkandziyiso wa kona)
LANGUTELO RA XISEKELO MALUNGHANA NI NGATI
NGATI HI YOXE
A HI YI AMUKELI
Tisele to tshwuka
Tisele to basa
Ti-platelet
Plasma
MUKRESTE U FANELE A TIENDLELA XIBOHO
Swiphemu leswi humaka eka tisele to tshwuka
Swiphemu leswi humaka eka tisele to basa
Swiphemu leswi humaka eka ti-platelet
Swiphemu leswi humaka eka plasma
[Xifaniso lexi nga eka tluka 20]
Huvo leyi fumaka yi endle xiboho xa leswaku Vakreste va fanele va ‘papalata ngati’
[Xifaniso lexi nga eka tluka 23]
U nga ri honisi ripfalo ra wena loko u fanele u endla xiboho malunghana ni ku amukela xiphemu xa ngati


c: text/html

text:
NDZIMA 17
Ndlela Leyi Xikhongelo Xi Nga Xa Nkoka Ha Yona
1, 2. Ha yini u ehleketa leswaku xikhongelo i nyiko yo hlawuleka naswona ha yini hi fanele hi tiva leswi Bibele yi swi dyondzisaka hi xona?
LOKO misava yi pimanisiwa ni vuako hinkwabyo, i yitsongo swinene. Loko Yehovha a languta misava, vanhu hinkwavo ematikweni hinkwawo va languteka ku fana ni thonsi ra mati ekhuwaneni. (Pisalema 115:15; Esaya 40:15) Hambileswi hi nga vatsongo hi xiyimo loko hi pimanisiwa ni vuako, Pisalema 145:18, 19 yi ri: “Yehovha u le kusuhi ni hinkwavo lava n’wi vitanaka, eka hinkwavo lava n’wi vitanaka hi ntiyiso. U ta enerisa ku navela ka lava va n’wi chavaka, naswona u ta ku twa ku rila ka vona va kombela ku pfuniwa, u ta va ponisa.” Mawaku lunghelo ro tsakisa leri hi nga na rona! Yehovha, Muvumbi wa matimba hinkwawo, u lava ku va ekusuhi na hina naswona u lava ku yingisa swikhongelo swa hina. Hakunene, xikhongelo i xa nkoka, i nyiko yo hlawuleka leyi Yehovha a yi nyikeke un’wana ni un’wana wa hina.
2 Kambe Yehovha u yingisa swikhongelo swa hina ntsena loko hi khongela hi ndlela leyi amukelekaka eka yena. Hi nga swi endla njhani sweswo? A hi voneni leswi Bibele yi swi vulaka hi xikhongelo.
HA YINI U FANELE U KHONGELA EKA YEHOVHA?
3. Ha yini u fanele u khongela eka Yehovha?
3 Yehovha u lava leswaku u vulavurisana na yena hi xikhongelo. Hi swi tivisa ku yini sweswo? Hi kombela u hlaya Vafilipiya 4:6, 7. Anakanyisisa hi xirhambo xolexo xa musa. Mufumi wa vuako hinkwabyo wa ku rhandza naswona u lava leswaku u n’wi byela ndlela leyi u titwaka ha yona ni swiphiqo swa wena.
4. Xana ku khongela nkarhi ni nkarhi swi nga byi tiyisa njhani vunghana bya wena na Yehovha?
4 Xikhongelo xi endla leswaku u va ni vunghana lebyi tiyeke na Yehovha. Loko vanghana va vulavurisana nkarhi ni nkarhi hi leswi va swi anakanyaka, leswi swi va vilerisaka ni matitwelo ya vona, vunghana bya vona byi ya byi tiya. Swa fana ni loko u khongela eka Yehovha. EBibeleni, u kombise mavonelo ni ndlela leyi a titwaka ha yona naswona u ku byela leswi a nga ta swi endla enkarhini lowu taka. U nga phofula ndlela leyi u titwaka ha yona hi ku khongela eka yena nkarhi ni nkarhi. Loko u endla tano, vunghana bya wena na Yehovha byi ta ya byi tiya.—Yakobo 4:8.
HI FANELE HI ENDLA YINI LESWAKU HI TWIWA HI XIKWEMBU?
5. Hi swi tivisa ku yini leswaku Yehovha a nga yingisi swikhongelo hinkwaswo?
5 Xana Yehovha u yingisa swikhongelo hinkwaswo? E-e, a nga swi yingisi hinkwaswo. Enkarhini wa muprofeta Esaya, Yehovha u byele Vaisrayele a ku: “Hambiloko mi endla swikhongelo swo tala, a ndzi yingisi; mavoko ya n’wina ma tele ku halata ngati.” (Esaya 1:15) Loko hi nga ri na vuxiyaxiya, hi nga endla swilo leswi nga hi hambanisaka na Yehovha, leswi nga ta endla leswaku a nga swi yingisi swikhongelo swa hina.
6. Ha yini ripfumelo ri ri ra nkoka? U nga swi kombisa njhani leswaku u ni ripfumelo?
6 Loko hi lava Yehovha a yingisa swikhongelo swa hina, hi fanele hi kombisa ripfumelo eka yena. (Marka 11:24) Muapostola Pawulo u tsale a ku: “Handle ka ripfumelo a swi koteki ku xi tsakisa kahle, hikuva la tshinelelaka Xikwembu u fanele a kholwa leswaku xi kona ni leswaku hi xona muhakeri wa lava va xi lavaka hi mbilu hinkwayo.” (Vaheveru 11:6) Kambe a swi enelanga ku vula leswaku hi ni ripfumelo. Hi fanele hi kombisa ripfumelo ra hina hi ku va hi yingisa Yehovha siku ni siku.—Hlaya Yakobo 2:26.
7. (a) Ha yini hi fanele hi titsongahata loko hi khongela eka Yehovha?(b) Hi nga swi kombisa njhani leswaku hi khongela swi huma embilwini?
7 Hi fanele hi titsongahata loko hi khongela eka Yehovha. Ha yini? Loko hi ya vulavula ni hosi kumbe presidente, hi ntolovelo ha titsongahata. Xana a hi fanelanga hi komba xichavo lexi enteke ni ku titsongahata loko hi vulavula na Yehovha, Xikwembu xa Matimba Hinkwawo? (Genesa 17:1; Pisalema 138:6) Hi fanele hi khongela eka Yehovha swi huma embilwini, ku nga ri ku vula marito lama fanaka hi ku phindhaphindha.—Matewu 6:7, 8.
8. Loko hi khongela hi mhaka yo karhi, i yini leswi hi faneleke hi tlhela hi swi endla?
8 Loko hi khongela hi mhaka yo karhi, hi fanele hi tikarhatela ku endla leswi hi swi vulaka eka xikhongelo xa hina. Hi xikombiso, loko hi khongela eka Yehovha leswaku a hi nyika swilaveko swa hina swa siku ni siku, a hi nge vi lava lolohaka ivi hi langutela leswaku Yehovha a hi nyika swona. Hi fanele hi tirha hi matimba naswona hi amukela ntirho wun’wana ni wun’wana lowu hi nga kotaka ku wu endla. (Matewu 6:11; 2 Vatesalonika 3:10) Loko hi khongela eka Yehovha leswaku a hi pfuna ku nga endli swilo swo biha, hi fanele hi papalata swiyimo leswi nga hi ringaka ku endla tano. (Vakolosa 3:5) Sweswi a hi kambisiseni swivutiso swin’wana leswi tolovelekeke hi xikhongelo.
SWIVUTISO LESWI TOLOVELEKEKE HI XIKHONGELO
9. Hi fanele hi khongela eka mani? Xana Yohane 14:6 yi hi dyondzisa yini hi xikhongelo?
9 Hi fanele hi khongela eka mani? Yesu u dyondzise valandzeri vakwe leswaku va khongela eka “Tata wa hina la nge matilweni.” (Matewu 6:9) U tlhele a ku: “Hi mina ndlela ni ntiyiso ni vutomi. A nga kona loyi a taka eka Tatana handle ko ta ha mina.” (Yohane 14:6) Hi fanele hi khongela eka Yehovha hi vito ra Yesu. Swi vula yini ku khongela hi vito ra Yesu? Leswaku Yehovha a amukela swikhongelo swa hina, hi fanele hi xixima xiavelo xo hlawuleka lexi a xi nyikeke Yesu. Hilaha hi dyondzeke hakona, Yesu u te emisaveni leswaku a ta hi kutsula eka xidyoho ni rifu. (Yohane 3:16; Varhoma 5:12) Yehovha u veke Yesu leswaku a va Muprista Lonkulu ni Muavanyisi.—Yohane 5:22; Vaheveru 6:20.
10. Xana hi fanele hi va endhawini leyi hlawulekeke loko hi khongela? Hlamusela.
10 Xana hi fanele hi va endhawini leyi hlawulekeke loko hi khongela? Doo, Yehovha a nga hi byeli leswaku hi fanele hi nkhinsama kumbe hi yima loko hi khongela. Bibele yi hi dyondzisa leswaku hi nga vulavula na Yehovha eka ndhawu yin’wana ni yin’wana leyi xiximekaka. (1 Tikronika 17:16; Nehemiya 8:6; Daniyele 6:10; Marka 11:25) Lexi nga xa nkoka eka Yehovha i ndlela leyinene leyi hi vulavulaka na yena ha yona, ku nga ri ndhawu leyi hi khongelaka hi ri eka yona. Hi nga khongela hi rito ra le henhla kumbe ra le hansi laha hi nga kona hi nkarhi wun’wana ni wun’wana. Loko hi khongela eka Yehovha, hi nga tiyiseka leswaku u ta hi twa hambiloko van’wana va nga hi twi.—Nehemiya 2:1-6.
11. Hi swihi swilo swin’wana leswi hi nga vulavulaka ha swona na Yehovha?
11 Hi nga khongelela yini? Hi nga khongelela swin’wana ni swin’wana leswi amukelekaka eka Yehovha. Bibele yi ri: “Ku nga khathariseki leswaku i yini lexi hi xi kombelaka hi ku ya hi ku rhandza ka xona, xa hi twa.” (1 Yohane 5:14) Xana hi nga khongela hi swilo leswi khumbaka hina? Ina. Ku khongela eka Yehovha swi fanele swi fana ni ku vulavula ni munghana lonkulu. Hi nga byela Yehovha swilo hinkwaswo leswi nga emianakanyweni ni le timbilwini ta hina. (Pisalema 62:8) Hi nga khongela eka yena leswaku a hi nyika moya wakwe lowo kwetsima lowu nga ni matimba leswaku wu hi pfuna ku endla leswinene. (Luka 11:13) Nakambe hi fanele hi kombela Yehovha leswaku a hi nyika vutlhari byo endla swiboho leswinene naswona hi nga khongelela ku va ni matimba yo kota ku tiyisela swiphiqo. (Yakobo 1:5) Hi fanele hi kombela Yehovha leswaku a hi rivalela swidyoho. (Vaefesa 1:3, 7) Nakambe hi fanele hi khongelela van’wana, ku katsa ni swirho swa ndyangu wa hina swin’we ni vamakwerhu evandlheni.—Mintirho 12:5; Vakolosa 4:12.
12. Hi fanele hi rhangisa yini eswikhongelweni swa hina?
12 Hi fanele hi rhangisa yini eswikhongelweni swa hina? Yehovha ni ku rhandza kakwe. Hi fanele hi n’wi nkhensa swinene hikwalaho ka leswi a hi endleleke swona. (1 Tikronika 29:10-13) Ha swi tiva leswi hikuva loko Yesu a ha ri laha misaveni, u dyondzise vadyondzisiwa vakwe ndlela yo khongela. (Hlaya Matewu 6:9-13.) U vule leswaku a va fanele va rhanga hi ku khongelela leswaku vito ra Xikwembu ri kwetsimisiwa, leswi vulaka leswaku a va fanele va ri teka ri ri leri kwetsimaka. Yesu u kombise leswaku hi fanele hi khongelela Mfumo wa Xikwembu leswaku wu ta nileswaku ku rhandza ka Yehovha ku endleka emisaveni. Endzhaku ko khongelela swilo sweswo swa nkoka leswi Yesu a swi vuleke, hi kona laha hi nga khongelelaka swilo leswi khumbaka hina. Loko hi rhangisa Yehovha ni ku rhandza kakwe eswikhongelweni swa hina, hi kombisa nchumu lowu nga wa nkoka swinene eka hina.
13. Swikhongelo swa hina swi fanele swi leha ku fikela kwihi?
13 Swikhongelo swa hina swi fanele swi leha ku fikela kwihi? Bibele a yi vuli. Swikhongelo swa hina swi nga leha kumbe swi koma, swi titshege hi xiyimo xa kona. Hi xikombiso, hi nga endla xikhongelo xo koma loko hi nga si dya kambe loko hi byela Yehovha hi ndlela leyi hi titwaka ha yona kumbe ku n’wi nkhensa, hi nga endla xikhongelo xo leha. (1 Samuwele 1:12, 15) A hi lavi ku endla swikhongelo swo leha leswaku hi voniwa hi vanhu, ku fana ni van’wana lava endleke sweswo hi nkarhi lowu Yesu a ha ri laha misaveni. (Luka 20:46, 47) Yehovha a nga tsakisiwi hi swikhongelo swa muxaka wolowo. Leswi nga swa nkoka hileswaku hi fanele hi khongela swi huma embilwini.
14. Xana hi fanele hi khongela kangani naswona leswi swi hi dyondzisa yini hi Yehovha?
14 Xana hi fanele hi khongela kangani? Yehovha u hi rhamba leswaku hi vulavula na yena nkarhi na nkarhi. Bibele yi vula leswaku hi fanele hi ‘hambeta hi khongela,’ hi ‘phikelela exikhongelweni’ ni ku ‘khongela minkarhi hinkwayo.’ (Matewu 26:41; Varhoma 12:12; 1 Vatesalonika 5:17) Minkarhi hinkwayo Yehovha u tiyimisele ku hi yingisa. Siku ni siku hi nga n’wi nkhensa hikwalaho ka rirhandzu ni ku hanana kakwe. Nakambe hi nga n’wi kombela leswaku a hi kongomisa, a hi nyika matimba ni ku hi chavelela. Loko hi tlangela lunghelo leri hi nga na rona ra ku khongela eka Yehovha, hi ta vulavula na yena nkarhi wun’wana ni wun’wana.
15. Ha yini hi fanele hi ku “amen” loko hi gimeta xikhongelo?
15 Ha yini hi fanele hi ku “amen” loko hi gimeta xikhongelo? Rito “amen” ri vula leswaku “hakunene” kumbe “a swi ve tano.” I ndlela yo komba leswaku hi pfumelelana ni leswi nga vuriwa exikhongelweni xa hina, leswi kombisaka leswaku ha swi tshemba. (Pisalema 41:13) Bibele yi hi dyondzisa leswaku swi kahle ku vula hi ku “amen,” ku nga ha va hi rito ra le hansi kumbe ra le henhla loko ku gimetiwa xikhongelo ku komba leswaku hi pfumelelana ni leswi vuriweke.—1 Tikronika 16:36; 1 Vakorinto 14:16.
NDLELA LEYI XIKWEMBU XI HLAMULAKA SWIKHONGELO SWA HINA HA YONA
16. Xana Yehovha wa swi hlamula swikhongelo swa hina? Hlamusela.
16 Xana Yehovha wa swi hlamula swikhongelo swa hina? Ina, wa swi hlamula. Bibele yi n’wi vitana “Mutwi wa xikhongelo.” (Pisalema 65:2) Yehovha u yingisa ni ku hlamula swikhongelo swa vanhu va timiliyoni naswona leswi u swi endla hi tindlela to hambanahambana.
17. Yehovha u ti tirhisa njhani tintsumi ni malandza yakwe ya laha misaveni leswaku a hlamula swikhongelo swa hina?
17 Yehovha u tirhisa tintsumi ni malandza yakwe ya laha misaveni leswaku a hlamula swikhongelo swa hina. (Vaheveru 1:13, 14) Ku ni swikombiso swo tala swa vanhu lava khongeleke leswaku va twisisa Bibele naswona endzhakunyana va endzeriweke hi Timbhoni ta Yehovha. Bibele yi komba leswaku tintsumi ta katseka eku vuleni “mahungu lamanene” emisaveni hinkwayo. (Hlaya Nhlavutelo 14:6.) Nakambe, vo tala va hina hi khongele eka Yehovha hi xiphiqo kumbe xilaveko xo karhi kutani hi kume mpfuno lowu hi wu lavaka eka makwerhu wa xinuna kumbe wa xisati la nga Mukreste.—Swivuriso 12:25; Yakobo 2:16.
18. Yehovha u wu tirhisa njhani moya wakwe lowo kwetsima ni Bibele leswaku a hlamula swikhongelo swa hina?
18 Yehovha u tirhisa moya wakwe lowo kwetsima leswaku a hlamula swikhongelo swa hina. Loko hi khongela leswaku a hi pfuna ku langutana ni xiphiqo xo karhi, a nga tirhisa moya wakwe lowo kwetsima leswaku a hi nyika nkongomiso ni matimba. (2 Vakorinto 4:7) Yehovha u tlhela a tirhisa Bibele leswaku a hlamula swikhongelo swa hina ni ku hi pfuna leswaku hi endla swiboho leswinene. Loko hi hlaya Bibele, hi nga kuma matsalwa lama nga hi pfunaka. Yehovha a nga endla leswaku munhu a hlamula yinhla leyi yi nga hi pfunaka eminhlanganweni kumbe nkulu evandlheni leswaku a burisana na hina hi yinhla yin’wana leyi a yi kumeke eBibeleni.—Vagalatiya 6:1.
19. Ha yini swi nga ha vonakaka onge Yehovha a nga si swi hlamula swikhongelo swa hina?
19 Kambe minkarhi yin’wana, hi nga ha tivutisa, ‘Ha yini Yehovha a nga se swi hlamula swikhongelo swa mina?’ Tsundzuka, wa wu tiva nkarhi ni ndlela yo hlamula swikhongelo swa hina. Wa swi tiva leswi hi swi lavaka. Hi nga ha khongela nkarhi ni nkarhi ku kombisa leswaku ha tiyiseka hileswi hi swi vulaka nileswaku hi ni ripfumelo eka yena. (Luka 11:5-10) Minkarhi yin’wana Yehovha a nga hlamula swikhongelo swa hina hi ndlela leyi a hi nga yi langutelanga. Hi xikombiso, hi nga khongela malunghana ni xiphiqo xo karhi xo tika kambe ematshan’weni yo va a xi susa, a nga hi nyika matimba leswaku hi tiyisela.—Hlaya Vafilipiya 4:13.
20. Ha yini hi fanele hi hambeta hi khongela eka Yehovha?
20 Hakunene i lunghelo ku khongela eka Yehovha! Hi nga tiyiseka leswaku u ta hi yingisa. (Pisalema 145:18) Loko hi hambeta hi khongela eka Yehovha swi huma embilwini, vunghana bya hina na yena byi ta ya byi tiya.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ntlhontlho Wa Ku Titsongahata
Ntlhontlho Wa Ku Titsongahata
EKA vanhu vo tala, ku titsongahata swi nga tikomba swi nga pfuni nchumu emisaveni ya namuntlha. Lava va lawulaka van’wana ni lava swi tikombaka swi va fambela kahle va titlakusa, va ni manyunyu, va sindzisa leswaku swilo swi endliwa hi ndlela ya vona. Vanhu hakanyingi va tekelela vutomi bya lava hanyaka hi vulovolovo ni lava nga ni ndhuma, ku nga ri bya lava titsongahataka. Lava swi va fambelaka kahle hakanyingi va tibuma va vula leswaku va humelela hikwalaho ka matimba ya vona. Ematshan’weni yo titsongahata, va tinyungubyisa ngopfu hi ku humelela ka vona.
Muendli wa ndzavisiso wa le Canada u vulavule hi “ku humelela ka moya wa vutianakanyi” etikweni ra ka vona. Van’wana va vona onge hi hanya exikarhi ka vanhu lava rhandzaka ku titsakisa ku tlula mpimo naswona vanhu namuntlha va khathala ngopfu hi vona vini. Eka vanhu vo tano, ku titsongahata a hi nchumu lowu nga bumabumeriwaka.
Ina, a hi vangani lava nga kanetaka leswaku ku titsongahata i swinene eka van’wana, tanihi leswi swi olovaka ku hanyisana ni vanhu lava titsongahataka. Hambiswiritano, eka misava ya hina leyi phikizanaka, van’wana va chava leswaku loko va titsongahata, vanhu va ta va languta va ri lava tsaneke.
Rito ra Xikwembu, ku nga Bibele, ri profete leswaku enkarhini wa hina vanhu va ta va “lava titivaka, lava titlakusaka.” (2 Timotiya 3:1, 2) Xana a wu pfumeli leswaku vuprofeta lebyi byi karhi bya hetiseka? Xana u vona onge ku titsongahata swa vuyerisa? Kumbe, xana u anakanya leswaku munhu loyi a titsongahataka u ta langutiwa a ri loyi a tsaneke, lerova van’wana va tlanga hi yena?
Ntiyiso hileswaku Bibele yi nyika swivangelo leswinene swa ku rhandza ku titsongahata ni ku ku hlakulela. Yi hlamusela langutelo leri hi faneleke hi va na rona hi ku titsongahata naswona yi komba leswaku ku titsongahata ka ntiyiso i mfanelo leyinene, a hi xikombiso xa ku tsana. Xihloko lexi landzelaka xi ta hlamusela leswaku ha yini.
[Xifaniso eka tluka 3]
Hi fanele hi titwa njhani hi leswi hi swi fikeleleke?


text: 13 EAntiyoka a ku ri ni vaprofeta+ ni vadyondzisi evandlheni ra kwalaho, Barnaba na Samiyoni loyi a a vuriwa Nigere, na Lukiyo+ wa le Kirena, na Manahene loyi a dyondzeke na Heroda mufumi wa muganga, na Sawulo.2 Loko va tirhela+ Yehovha erivaleni ni ku titsona swakudya, moya lowo kwetsima wu ku: “Eka vanhu hinkwavo ndzi hlawuleleni Barnaba na Sawulo+ hikwalaho ka ntirho lowu ndzi va vitaneleke wona.”3 Hiloko va titsona swakudya va tlhela va khongela, va va tlhandleka mavoko+ kutani va va tshika va famba.4 Hikwalaho vavanuna lava, lava rhumiweke hi moya lowo kwetsima, va rhelela va ya eSelukiya, kutani va suka kona va tlutela eKipra.5 Kuteloko va fika eSalami va sungula ku twarisa rito ra Xikwembu emasinagogeni ya Vayuda. Nakambe Yohane+ a a ri mulanguteri wa vona.6 Kuteloko va tsemakanye xihlala hinkwaxo va kondza va ya fika ePafo, va hlangana ni wanuna un’wana, la nga noyi, muprofeta wa mavunwa,+ Muyuda loyi vito rakwe a a ri Bariyesu,7 naswona a a ri ni hosana Sergiyo Pawulosi, wanuna la twisisaka. Loko a vitane Barnaba na Sawulo va ya eka yena, wanuna loyi u lave ku twa rito ra Xikwembu hi mbilu hinkwayo.8 Kambe Elima lowa noyi (entiyisweni, vito rakwe ri hundzuluxeriwa hi ndlela yoleyo) a sungula ku kanetana na vona,+ a lava ku hambukisa hosana eripfumelweni.9 Sawulo, loyi nakambe a nga Pawulo, loko a tala moya lowo kwetsima, a n’wi languta swinene10 kutani a ku: “Wena munhu la teleke mixaka hinkwayo ya vukanganyisi ni mixaka hinkwayo ya manyala, wena n’wana wa Diyavulosi,+ wena nala wa xin’wana ni xin’wana lexi lulameke, xana a wu nge tshiki ku soholota tindlela leti lulameke ta Yehovha?11 Kutani, waswivo, voko ra Yehovha ri le henhla ka wena, naswona u ta fa mahlo, a wu nge ku voni ku voninga ka dyambu ku ringana nkarhi wo karhi.” Hi ku hatlisa hunguva leyikulu ni munyama swi n’wi wela ehenhla, kutani a gugurhuteka a lava vanhu va ku n’wi kongomisa hi voko.+12 Kutani hosana,+ loko yi vona leswi endlekeke, yi va mupfumeri, hikuva a yi hlamarisiwe hi dyondzo ya Yehovha.13 Hiloko vavanuna, swin’we na Pawulo, va teka riendzo ra xikepe ku suka ePafo kutani va fika le Perge ePamfiliya.+ Kambe Yohane+ a hambana na vona a vuyela+ eYerusalema.14 Hambiswiritano, vona va suka ePerge, va fika le Antiyoka ePisidiya, kutani va nghena esinagogeni+ hi siku ra savata, va tshama ehansi.15 Endzhaku ka loko Nawu+ ni marito ya Vaprofeta swi hlayiwile erivaleni, tindhuna leti ungamelaka+ sinagoga ti va rhumela rito, ti ku: “Vavanuna, vamakwerhu, loko mi ri ni rito ro karhi ro khutaza vanhu, ri vuleni.”16 Kutani Pawulo a tlakuka, a koweta+ hi voko, a ku:“Vavanuna, Vaisrayele na n’wina van’wana lava chavaka Xikwembu, twanani.+17 Xikwembu xa vanhu lava va Israyele xi hlawule vatata wa hina, naswona xi tlakuse vanhu volavo enkarhini wa vuluveri bya vona etikweni ra Egipta kutani xi va humesa eka rona hi voko leri tlakukeke.+18 Naswona enkarhini wa kwalomu ka malembe+ ya 40 xi va lehisele mbilu hi mukhuva wa vona emananga.19 Endzhaku ka loko xi lovise matiko ya nkombo etikweni ra Kanana, xi ave tiko ra vona hi vuhlolotwana:+20 hinkwaswo sweswo emalembeni ya kwalomu ka 450.“Naswona endzhaku ka swilo leswi xi va nyike vaavanyisi ku fikela eka Samuwele lowa muprofeta.+21 Kambe ku sukela kwalaho va koxe ku va ni hosi,+ kutani Xikwembu xi va nyike Sawulo n’wana wa Kixi, wanuna wa nyimba ya Benjamini,+ hi malembe ya 40.22 Loko xi n’wi susile,+ xi va vekele Davhida a va hosi,+ loyi xi nyikeleke vumbhoni ha yena xi ku, ‘Ndzi kume Davhida n’wana wa Yese,+ wanuna la amukelekaka embilwini+ ya mina, loyi a nga ta endla swilo hinkwaswo leswi ndzi swi navelaka.’+23 Eka vana+ va munhu loyi hi ku ya hi xitshembiso xa xona, Xikwembu xi tise muponisi+ eIsrayele, Yesu,24 endzhaku ka loko Yohane+ a chumayele erivaleni eka vanhu hinkwavo va Israyele hi nkhuvulo lowu kombisaka ku hundzuka, loko Yena a nga si nghena.+25 Kambe loko Yohane a ri karhi a hetisisa pfhumba rakwe, a a vula a ku, ‘Xana mi ehleketa leswaku ndzi mani? A ndzi yena. Kambe, maswivo, yena wa ta endzhaku ka mina loyi maphaxani ya milenge yakwe swi nga ndzi faneriki ku ma ntshunxa.’+26 “Vavanuna, vamakwerhu, n’wina vana va nyimba ya Abrahama ni van’wana exikarhi ka n’wina lava chavaka Xikwembu, rito ra ku ponisiwa loku ri rhumeriwile eka hina.+27 Hikuva vaaki va Yerusalema ni vafumi va vona a va n’wi tivanga Yena,+ kambe, loko va tirha tanihi vaavanyisi, va hetisise swilo leswi vuriweke hi Vaprofeta,+ ku nga swilo leswi hlayeriwaka ehenhla hi Savata yin’wana ni yin’wana,28 naswona, hambileswi va nga xi kumangiki xivangelo xa rifu,+ va koxe eka Pilato leswaku a dlayiwa.+29 Kuteloko va hetisise swilo hinkwaswo leswi tsariweke malunghana na yena,+ va n’wi hawula emhandzini+ va n’wi veka eka sirha-bako ra xitsundzuxo.+30 Kambe Xikwembu xi n’wi pfuxile eka lava feke;+31 naswona masiku yo tala u vonakile eka lava tlhandlukeke na yena ku suka eGaleliya va ya eYerusalema, lava sweswi va nga timbhoni takwe evanhwini.+32 “Kutani hi mi byela mahungu lamanene malunghana ni xitshembiso lexi endliweke eka vatata wa hina,+33 lexi Xikwembu xi xi hetisiseke hi ku helela eka hina vana va vona hi ku pfuxa Yesu;+ hilaha ku tsariweke hakona eka pisalema ya vumbirhi, ‘U n’wana wa mina, ndzi ve Tata wa wena namuntlha.’+34 Naswona mhaka yoleyo ya leswaku xi n’wi pfuxe eka lava feke leswaku a nga ha vuyeli eku onhakeni, xi yi vule hi ndlela leyi, ‘Ndzi ta mi nyika musa wa rirhandzu wa Davhida lowo tshembeka.’+35 Hikwalaho xi vula ni leswi eka pisalema yin’wana, ‘A wu nge n’wi tshiki mutshembeki wa wena a vona ku onhaka.’+36 Hikuva Davhida,+ hi hala tlhelo, u endle ku rhandza ka Xikwembu loku phofuriweke eka xitukulwana xakwe kutani a etlela eku feni, a latiwa ni vatata wakwe naswona u vone ku onhaka.+37 Hi tlhelo lerin’wana, loyi Xikwembu xi n’wi pfuxeke a nga ku vonanga ku onhaka.+38 “Hikokwalaho swi tiveni, vamakwerhu, leswaku hikwalaho ka Yena ndzivalelo wa swidyoho wa twarisiwa eka n’wina;+39 ni leswaku eka swilo hinkwaswo leswi a mi nga ta vuriwa lava pfumalaka nandzu hi nawu wa Muxe,+ un’wana ni un’wana loyi a kholwaka u vuriwa la pfumalaka nandzu ha Yena.+40 Hikokwalaho tivoneleni leswaku leswi vuriwaka eka Vaprofeta a swi ti ehenhla ka n’wina,41 ‘Wu voneni, n’wina vahlekuri, mi wu hlamala, mi nyamalala, hikuva ndzi endla ntirho emasikwini ya n’wina, ntirho lowu mi nga ta ka mi nga wu kholwi hambiloko munhu a mi rungulela wona hi vuxokoxoko.’”+42 Kuteloko va huma, vanhu va kombela leswaku va byeriwa timhaka leti hi savata+ leyi landzelaka.43 Loko nhlengeletano ya sinagoga yi herile, Vayuda ni vaproselita vo tala lava a va gandzela Xikwembu va landzela Pawulo na Barnaba,+ lava loko va vulavula na vona va va khongoteleke+ leswaku va tshama eka musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu.+44 Hi savata leyi tlhandlamaka vanhu vo tala va muti va hlengeletana va ta yingisa rito ra Yehovha.+45 Loko Vayuda va vona mintshungu, va tala mavondzo+ kutani va sungula ku kaneta hi ku sandza swilo leswi a swi vuriwa hi Pawulo.+46 Kutani, Pawulo na Barnaba va vulavula hi vurhena, va ku: “A swi fanela leswaku rito ra Xikwembu ri vuriwa eka n’wina ku sungula.+ Tanihi leswi mi ri bakanyelaka+ ekule na n’wina ni leswi mi titekaka mi nga faneriwi hi vutomi lebyi nga heriki, maswivo, hi hundzulukela eka va matiko.+47 Entiyisweni, Yehovha u veke xileriso eka hina hi marito lawa, ‘Ndzi ku veke u va ku vonakala ka matiko,+ leswaku u va ndlela yo ponisa ku yisa emakun’wini ya misava.’”+48 Loko va matiko va twa sweswo, va tsaka ni ku vangamisa rito ra Yehovha,+ naswona hinkwavo lava a va ri ni mboyamelo lowunene eka vutomi lebyi nga heriki va ve vapfumeri.+49 Ku tlula kwalaho, rito ra Yehovha ri ya ri hangalasiwa etikweni+ hinkwaro.50 Kambe Vayuda+ va kucetela vavasati lava dumeke lava a va gandzela Xikwembu ni vakulukumba va muti, hiloko va xanisa+ Pawulo na Barnaba kutani va va hlongolela ehandle ka mindzilakano ya vona.51 Vona va va phumunhela ritshuri emilengeni ya vona+ kutani va ya eIkoniya.52 Vadyondzisiwa va ya emahlweni va tala ntsako+ ni moya lowo kwetsima.


text:
Hi Wihi Murhangeri La Fanelekaka Namuntlha?
Hi Wihi Murhangeri La Fanelekaka Namuntlha?
Hi 1940, ku ve ni njhekanjhekisano wa vulawuri ePalamendhe ya le Britain. David Lloyd George wa malembe ya 77 hi vukhale, loyi a yingiseleke njhekanjhekisano wa kona, a a ri yena murhangeri loko tiko ra Britain ri hlula eka Nyimpi yo Sungula ya Misava, naswona malembe yo tala lawa a ma heteke etipolitikini ma n’wi pfune ku hlahluvisisa ntirho wa varhangeri. Loko a vulavula ni Huvo yo Endla Milawu hi May 8, u te: “Tiko ri tiyimisele ku pfuna hi tindlela hinkwato, ntsena loko ri ri ni murhangeri, ntsena loko Hulumendhe yi swi kombisa kahle leswaku tipakani ta yona hi tihi, ntsena loko tiko ri tiyiseka leswaku lava va ri rhangelaka va endla leswi va nga swi kotaka.”
MARITO ya Lloyd George ma swi veka erivaleni leswaku vanhu va langutele varhangeri va vona leswaku va va ni vutshila, va endla leswi va nga swi kotaka leswaku va antswisa xiyimo. Wansati un’wana loyi a a pfuneta etsimeni ra xikombelo xa ku vhoteriwa u swi veke hi ndlela leyi: “Loko vanhu va vhotela muungameri, va vhotela munhu loyi va tekaka vutomi, vumundzuku ni vana va vona va swi veka emavokweni yakwe.” Ku khathalela swilo swo tano a hi matlangwana. Ha yini?
Misava ya hina yi tele swiphiqo leswi nga ahlulekiki. Hi xikombiso, hi wihi murhangeri loyi a nga ni vutlhari ni matimba swinene lerova a nga herisa vugevenga ni nyimpi? I mani exikarhi ka varhangeri va namuntlha loyi a nga ni rifuwo ni ntwela-vusiwana lerova a nyika vanhu hinkwavo swakudya, mati yo tenga ni vutshunguri lebyinene? I mani loyi a tivaka ndlela yo sirhelela mbango ni loyi a tiyimiseleke ku wu pfuxeta? I mani loyi a nga ni vuswikoti ni matimba lerova a nga tiyisekisa leswaku vanhu hinkwavo va ta hanya nkarhi wo leha va tsakile?
Vanhu A Va Nge Swi Koti
I ntiyiso leswaku varhangeri van’wana va humelerile hi ndlela yo karhi. Hambiswiritano, va kota ku fuma makume ma nga ri mangani ya malembe ntsena—ivi ku nghena un’wana. Un’wana wa varhangeri va vutshila swinene la tshameke a hanya, ku nga Hosi Solomoni wa tiko ra khale ra Israyele, u anakanyisise hi mhaka yoleyo. U gimete hi ku: “Ndzi venge ntirho wa mina hinkwawo wa matimba lowu ndzi tikarhateke eka wona ehansi ka dyambu, leswaku ndzi ta wu siyela munhu loyi a nga ta ta endzhaku ka mina. Xana i mani la tivaka leswaku u ta tlhariha kumbe u ta va xiphukuphuku? Kambe u ta lawula ntirho wa mina hinkwawo wa matimba lowu ndzi tikarhateke eka wona ni ku kombisa vutlhari eka wona ehansi ka dyambu. Leswi na swona i vuhava.”—Eklesiasta 2:18, 19.
Solomoni a a nga swi tivi loko mutlhandlami wakwe a ta yisa ntirho wakwe lowunene emahlweni kumbe a ta wu hirimuxa hinkwawo. Eka Solomoni, xiendlo xa ku tshamela ku siva vafumi va khale hi lavantshwa a ku ri “vuhava.” Tibibele tin’wana ti vula leswaku endlelo rero a ri “pfuni nchumu,” kumbe ri “kala ndlela.” Vuhundzuluxeri byin’wana byi ri: “Sweswo swi pfumala nhloko na ncila.”
Minkarhi yin’wana ku tirhisiwa madzolonga leswaku ku cinciwa vafumi. Varhangeri lava nga ni vutshila va dlayiwile va ri karhi va endla ntirho wa vona. Abraham Lincoln, muungameri la xiximiwaka swinene wa le United States, u tshame a byela vayingiseri vakwe a ku: “Ndzi hlawuleriwe ku endla ntirho wa nkoka swinene hi xinkarhana, naswona sweswi ma swi vona leswaku ndzi tamerisiwe vulawuri lebyi nga ta hundza ku nga ri khale.” Ntirho wa yena a wu hetanga nkarhi hakunene. Ku nga khathariseki hinkwaswo leswi a swi endleke ni ku navela ka yena ku endlela vanhu leswi engetelekeke, Muungameri Lincoln u fume tiko ra ka vona malembe ya mune ntsena. Loko a ha ku nghena ra vumbirhi exikhundlheni xakwe, u dlayiwe hi munhu loyi a a lava leswaku ku va ni murhangeri lontshwa.
Hambi ku ri varhangeri lavanene a va swi koti ku tiyisekisa vumundzuku bya vona. Kutani ke, xana wena u fanele u tshemba leswaku va nga tiyisekisa bya wena? Bibele yi ri: “Mi nga tshembi vanhu va xiyimo xa le henhla, hambi ku ri n’wana wa munhu wa nyama, loyi a tsandzekaka ku ponisa. Moya wakwe wa huma, a tlhelela entshurini wa yena; hi siku rero miehleketo yakwe ya lova.”—Pisalema 146:3, 4.
Xitsundzuxo xa ku papalata ku titshega hi varhangeri swi nga tika ku xi amukela. Hambiswiritano, Bibele a yi vuli leswaku vanhu a va nge pfuki va kume vurhangeri lebyinene ni lebyi tiyeke. Esaya 32:1 yi ri: “Waswivo! Hosi yi ta fuma hi ku tshembeka.” Yehovha Xikwembu, ku nga Muvumbi wa vanhu, u veke “hosi,” Murhangeri loyi a nga ta lawula timhaka ta misava hi ku helela ku nga ri khale. I mani hosi ya kona? Vuprofeta bya Bibele bya hi byela.
Loyi A Fanekelaka Ku Rhangela Hakunene
Emalembeni ya 2 000 lama hundzeke, ntsumi yi byele wansati wa Muyuda la vuriwaka Mariya yi ku: “U ta tika embelekweni wa wena, u ta veleka n’wana wa jaha, vito ra yena u ta n’wi thya Yesu. Yena u ta va lonkulu naswona u ta vuriwa N’wana wa La nge Henhla-henhla; Yehovha Xikwembu u ta n’wi nyika xiluvelo xa Davhida tata wakwe, naswona u ta va hosi ehenhla ka yindlu ya Yakobe hi masiku, mfumo wakwe a wu nge vi na makumu.” (Luka 1:31-33) Ina, Yesu wa Nazareta i Hosi leyi vuprofeta bya Bibele byi vulavulaka ha yona.
Swifaniso swa vukhongeri hakanyingi swi kombisa Yesu a ri n’wana, munhu la vonakaka onge vo dya va n’wi tsona kumbe munhu loyi a titsonaka ntsako, loyi a amukelaka xin’wana ni xin’wana lexi a endliwaka xona. Swifaniso swo tano a swi susumeteli vanhu leswaku va n’wi tshemba tanihi Mufumi. Kambe Yesu Kreste loyi Bibele yi vulavulaka ha yena u kule a va wanuna wa matimba la teleke migingiriko. Naswona a a ri ni timfanelo tin’wana leti a ti endla leswaku a fanelekela ku va murhangeri. (Luka 2:52) Laha hansi ku ni timfanelo ti nga ri tingani leti a ti kombiseke eka vumunhu byakwe.
Yesu u tshame a tshembekile hi ku helela. Mahanyelo yakwe lama kombisaka ku tshembeka ni ku lulama a ma xiyeka swinene lerova a kala a tlhontlha valala vakwe erivaleni leswaku va kombisa vumbhoni bya swihehlo swa vona. A va swi kotanga. (Yohane 8:46) Tidyondzo takwe to pfumala vukanganyisi ti susumetele vanhu vo tala va timbilu letinene leswaku va va valandzeri vakwe.—Yohane 7:46; 8:28-30; 12:19.
Yesu a a tinyiketele hi ku helela eka Xikwembu. A a tiyimisele ku hetisisa ntirho lowu Xikwembu xi n’wi aveleke wona, lowu a ku nga ri na mukaneti—hambi i munhu kumbe dimona—loyi a a ta n’wi tshikisa wona. Madzolonga a ma n’wi chavisanga. (Luka 4:28-30) Matshimbi ni ndlala a swi n’wi hetanga matimba. (Yohane 4:5-16, 31-34) Hambiloko vanghana vakwe va n’wi siyile, u ye emahlweni a lwela ku fikelela pakani ya yena.—Matewu 26:55, 56; Yohane 18:3-9.
Yesu a a khathala swinene hi vanhu. A a nyika vanhu lava nga ni ndlala swakudya. (Yohane 6:10, 11) A a chavelela lava nga ni gome. (Luka 7:11-15) A a endla leswaku lava feke mahlo va tlhela va vona, lava feke tindleve va tlhela va twa, a tlhela a hanyisa lava vabyaka. (Matewu 12:22; Luka 8:43-48; Yohane 9:1-6) A a khutaza vaapostola vakwe lava tirhaka hi matimba. (Yohane, tindzima 13-17) A a ri “murisi lonene” la khathalelaka tinyimpfu takwe.—Yohane 10:11-14.
Yesu a a gingiriteka. U hlambise vaapostola milenge leswaku a va dyondzisa dyondzo ya nkoka. (Yohane 13:4-15) Milenge yakwe yi tale ritshuri loko a ri karhi a chumayela mahungu lamanene emagondzweni ya le Israyele lawa a ma ri ni ritshuri. (Luka 8:1) Hambiloko a navela ku wisa “enhoveni,” u pfune mintshungu leyi a yi n’wi lava leswaku yi kuma dyondzo leyi engetelekeke. (Marka 6:30-34) Hikwalaho, u vekele Vakreste hinkwavo xikombiso xa ku gingiriteka.—1 Yohane 2:6.
Yesu u hetisise xiavelo xa yena kutani a suka emisaveni. Yehovha Xikwembu u n’wi nyike vuhosi ni vutomi lebyi nga heriki etilweni hileswi a tshameke a tshembekile. Bibele yi vula leswi landzelaka hi Yesu la pfuxiweke eku feni: “Kreste, leswi se a pfuxiweke eka lava feke, a nge he fi nakambe; rifu a ra ha n’wi lawuli nikatsongo.” (Varhoma 6:9) U nga tiyiseka leswaku i Murhangeri lonene wa vanhu. Loko Kreste Yesu a ta lawula misava hi ku helela, a ku nge he vi na xilaveko xa ku veka murhangeri un’wana, hambi ku ri ku cinca vurhangeri. A nge susiwi hi munhu exikhundlheni xakwe, naswona ntirho wakwe a wu nge onhiwi hi mutlhandlami wa vuhunguki. Kambe kahle-kahle u ta endla yini leswaku a pfuna vanhu?
Leswi Murhangeri Yoloye Lontshwa A Nga Ta Swi Endla
Pisalema 72 yi hi nyika vuxokoxoko bya vuprofeta bya ndlela leyi Hosi yoleyo yo hetiseka ni leyi nga riki na makumu yi nga ta fuma ha yona. Eka ndzimana 7 na 8, ha hlaya: “Emasikwini ya yona lowo lulama u ta hluka, ni ku rhula ku ta andza ku fikela n’weti wu nga ha vi kona. Yi ta fuma ku suka elwandle rin’wana ku ya elwandle rin’wanyana ku suka eNambyeni ku ya emakumu ka misava.” Ehansi ka vulawuri bya yona lebyi vuyerisaka, vaaki va laha misaveni va ta tshama va hlayisekile. Yi ta lovisa matlhari hinkwawo lama nga kona naswona yi ta susa torha ra nyimpi etimbilwini ta vanhu. Vanhu lava namuntlha va bvanganyetaka van’wana bya tinghala leti nga kenyiwa hi ndlala kumbe lava fanaka ni tibere leti levelaka vaakelani va tona, va ta va ni mianakanyo leyi cinceke hi ku helela. (Esaya 11:1-9) Ku rhula ku ta va kukulu.
Pisalema 72 yi ya emahlweni yi vula leswi landzelaka eka tindzimana 12 ku ya eka 14: “Yi ta kutsula xisiwana lexi kombelaka ku pfuniwa, ni la xanisekaka ni hinkwavo lava nga riki na mupfuni. Yi ta va ni nsovo eka loyi a pfumalaka ni loyi a nga xisiwana, yi ta ponisa moya-xiviri wa swisiwana. Yi ta kutsula moya-xiviri wa vona eku tshikileriweni ni le madzolongeni, ni ngati ya vona yi ta va ya risima ematihlweni ya yona.” Lava pfumalaka, swisiwana ni lava xanisekaka va ta va swirho swa ndyangu wun’we lowu tsakeke, lowu nga ta va ni vun’we ehansi ka vurhangeri bya Hosi Yesu Kreste. Va ta tshama va tsakile evuton’wini bya vona, a va nge voni maxangu ni ku dya mbitsi.—Esaya 35:10.
Ndzimana 16 ya tshembisa yi ku: “Ku ta va ni mavele yo tala emisaveni; ma ta khapakhapa etinhlohlorhini ta tintshava.” Vanhu va timiliyoni emisaveni namuntlha va hanya endlaleni. Tipolitiki ni makwanga hakanyingi swi endla leswaku swakudya swi nga aviwi kahle, lerova vunyingi bya vanhu, ngopfu-ngopfu vana va fa hi ndlala. Kambe ehansi ka vulawuri bya Yesu Kreste, xiphiqo lexi xi ta nyamalala. Misava yi ta humesa ntshovelo lowukulu wa swakudya swo xawula. Vanhu hinkwavo va ta dya va xurha.
Xana wa swi tsakela ku kuma mikateko yoleyo ya vurhangeri lebyinene? Loko swi ri tano, hi ku khutaza leswaku u dyondza hi ta Murhangeri loyi a nga ta lawula misava hinkwayo hi xitalo ku nga ri khale. Timbhoni ta Yehovha ti ta tsakela ku ku pfuna ku dyondza ha yena. Vuyelo bya kona a byi nge ku heti matimba, hikuva Yehovha Xikwembu hi byakwe u vula leswi landzelaka hi N’wana wakwe: “Ndzi veke hosi yanga ehenhla ka Siyoni, ku nga ntshava ya mina yo kwetsima.”—Pisalema 2:6.
[Bokisi leri nga eka tluka 5]
KU HELERIWA HI NTIRHO HI XITSHUKETA
Hakanyingi mufumi u tshemba leswaku malandza yakwe ma ta n’wi xixima ni ku n’wi seketela loko a ringeta ku tisa ku rhula ni ku endla leswaku vanhu va hanya ehansi ka swiyimo leswinene. Kambe loko vanhu va nga ha n’wi tshembi hi xivangelo xo karhi, a nga tikuma a siviwe hi un’wana. Laha hansi ku ni swikombiso swa swiyimo leswi hi xitshuketa swi endleke leswaku vafumi lava nga ni ndhuma va siya swikhundlha swa vona.
Swiyimo leswi nga tsakisiki leswi vanhu va hanyaka eka swona. Eku heleni ka lembe-xidzana ra vu-18, vaaki vo tala va le Furwa va boheke ku hanya hi ku hakela swibalo swa le henhla kambe va nga kumi swakudya swo nyawula. Swiyimo sweswo swi hoxe xandla eku tuvikeni ka Nhlunga-vuhosi wa le Furwa, lowu nga endla leswaku Hosi Louis wa Vukhume-tsevu a dlayiwa hi ku pulukanyisiwa nhamu emuchinini hi 1793.
Nyimpi. Nyimpi yo Sungula ya Misava yi herise vulawuri bya tin’wana ta tihosi ta matimba swinene ematin’wini. Hi xikombiso, hi 1917 ku kayivela ka swakudya loku vangiweke hi nyimpi eSt. Petersburg le Rhaxiya ku vange Nhlunga-vuhosi wa February. Nhlunga-vuhosi wolowo wu endle leswaku Hosi Nicholas wa Vumbirhi a susiwa exitulwini kutani ku sungula vulawuri bya Vukhomunisi. Hi November 1918, tiko ra Jarimani a ri lava leswaku ku vekiwa matlhari ehansi, kambe Matiko lama ri hlengelaka a ma tshikanga ku ri hlasela ku fikela loko ku simekiwe vulawuri lebyintshwa. Hikwalaho, Hosi Wilhelm wa Vumbirhi wa le Jarimani u boheke ku balekela eNetherlands.
Ku navela mafumelo lamantshwa. Hi 1989 Vulawuri bya Vukhomunisi byi wile. Mimfumo leyi a yi vonaka yi tiye ku fana ni maribye yi hirimukile loko vanhu lava nga ehansi ka yona va lwisana ni Vukhomunisi kutani va simeka mafumelo yo hambana-hambana.
[Swifaniso leswi nga eka tluka 7]
Yesu u nyike vanhu lava nga ni ndlala swakudya, u hanyise lava vabyaka, kutani a vekela Vakreste hinkwavo xikombiso lexinene
[Laha Xifaniso Xi Humaka Kona eka tluka 4]
Lloyd George: Photo by Kurt Hutton/Picture Post/Getty Images


text:
BULO NI MUAKELANI
Xana Mfumo Wa Xikwembu Wu Sungule Rini Ku Fuma? (Xiyenge?1)
Bulo leri landzelaka i bulo leri tolovelekeke leri Mbhoni ya Yehovha yi nga ha vaka na rona ni muakelani. A hi anakanyeni hi Mbhoni leyi vuriwaka Cameron leyi endzeleke wanuna la vuriwaka Jon.
‘HAMBETA U LAVA’ KU TWISISA
Cameron: Jon, hakunene ndzi tiphine hi bulo leri hi vaka na rona nkarhi na nkarhi ra le Bibeleni. * Enkarhini lowu hundzeke loko hi bula, u ndzi vutise hi Mfumo wa Xikwembu. U ndzi vutise leswaku ha yini Timbhoni ta Yehovha ti pfumela leswaku Mfumo wu sungule ku fuma hi lembe ra 1914.
Jon: Ina, a ndzi ri karhi ndzi hlaya wun’wana wa minkandziyiso ya n’wina naswona wu vule leswaku Mfumo wa Xikwembu wu sungule ku fuma hi 1914. Sweswo swi ndzi endle ndzi lava ku tiva hikuva u vula leswaku hinkwaswo leswi mi swi pfumelaka swi sekeriwe eBibeleni.
Cameron: I ntiyiso, swi sekeriwe eBibeleni.
Jon: Ndzi yi hlayile Bibele. Kambe a ndzi tsundzuki ndzi vone tsalwa leri boxeke lembe ra 1914. Kutani ndzi pfule Bibele eka Internet kutani ndzi lava lembe ra “1914.” Ndzi kume leswaku a ri kona.
Cameron: Jon, ndza ku bumabumela hikwalaho ka swivangelo swimbirhi. Xo sungula hikwalaho ka leswi u hlayeke Bibele hinkwayo. Swi le rivaleni leswaku wa ri rhandza Rito ra Xikwembu.
Jon: Ndza ri rhandza. Ndzi ehleketa leswaku ku hava buku yo fana ni Bibele.
Cameron: Ndzi pfumelelana na wena. Xa vumbirhi, ndza ku bumabumela hileswi u pfulaka Bibele loko u ringeta ku kuma nhlamulo ya xivutiso xa wena. Hakunene u endle leswi Bibele yi hi khutazaka ku swi endla: ‘Hambeta u lava’ ku twisisa. * I swinene leswi u endlaka matshalatshala yo tano.
Jon: Ndza nkhensa. Ndzi lava ku ya emahlweni ndzi dyondza. Entiyisweni, ndzi endle ndzavisiso wun’wana kutani ndzi kuma rungula rin’wana leri vulavulaka hi 1914 ebukwini leyi hi yi dyondzaka. Yi boxa norho lowu hosi yi veke na wona—a wu ri malunghana ni murhi lowukulu lowu tsemiweke kutani wu tlhela wu hluka kumbe swin’wana swo fana na swona.
Cameron: I ntiyiso. Vuprofeta byebyo byi tsariwe eka Daniyele ndzima 4. Byi katsa norho lowu Hosi Nebukadnetsara wa le Babilona a veke na wona.
Jon: Ina hi byona. Ndzi byi hlaye hi ku phindha-phindha. Kambe ku vulavula ntiyiso, ni sweswi a ndzi swi voni leswaku byi fambisana njhani ni Mfumo wa Xikwembu kumbe lembe ra 1914.
Cameron: Entiyisweni, Jon, hambi ku ri muprofeta Daniyele a a nga yi twisisi hi ku helela nhlamuselo ya leswi a a huhuteriwe ku swi tsala!
Jon: Hakunene?
Cameron: Ina. Eka Daniyele 12:8 u ri: “Loko ku ri mina, ndzi swi twile, kambe a ndzi nga swi twisisi.”
Jon: Leswi vulaka leswaku a hi mina ntsena ndzi nga yi twisisiki. Sweswo swi ndzi endla ndzi nga karhateki ngopfu.
Cameron: Ntiyiso wa mhaka hileswaku Daniyele a a nga swi twisisi hikuva a wu nga si fika nkarhi wa Xikwembu wa leswaku vanhu va yi twisisa hi ku helela nhlamuselo ya vuprofeta lebyi nga ebukwini ya Daniyele. Kambe sweswi, enkarhini wa hina, hi nga yi twisisa hilaha ku heleleke.
Jon: Ha yini u vula tano?
Cameron: Xiya leswi hi swi hlayaka eka ndzimana leyi landzelaka. Daniyele 12:9 yi ri: “Marito lawa ma endliwe xihundla, ma lemeriwa ku fikela enkarhini wa makumu.” Kutani vuprofeta lebyi a byi ta twisisiwa hilaha ku heleleke, “enkarhini wa makumu.” Kutani hilaha hi nga ta bula hakona ku nga ri khale eka dyondzo ya hina ya Bibele, vumbhoni hinkwabyo byi kombisa leswaku sweswi hi hanya enkarhini wolowo. *
Jon: Kutani, xana u nga ndzi hlamusela vuprofeta lebyi nga eka Daniyele?
Cameron: Ndzi ta endla hilaha ndzi kotaka hakona.
NORHO WA NEBUKADNETSARA
Cameron: Hi ku komisa u nge ndzi rhanga hi ku katsakanya leswi Hosi Nebukadnetsara a swi voneke enorhweni. Kutani endzhaku ka sweswo hi ta bula hileswi wu vulaka swona.
Jon: Hi swona.
Cameron: Enorhweni, Nebukadnetsara u vone murhi lowukulu lowu fikaka etilweni. Kutani u twe murhumiwa wa Xikwembu a lerisa leswaku wu tsemiwa. Hambiswiritano, Xikwembu xi vule leswaku xikundzu xa wona xi siyiwa emisaveni. Endzhaku ka “minkarhi ya nkombo,” murhi a wu ta tlhela wu hluka. * Eku sunguleni vuprofeta lebyi a byi kombetela eka Hosi Nebukadnetsara. Hambileswi a a ri hosi leyi dumeke—ku fana ni murhi lowu fikaka etilweni—u tsemiwe ku ringana “minkarhi ya nkombo.” Xana wa swi tsundzuka leswi endlekeke?
Jon: Doo, a ndzi swi tsundzuki.
Cameron: Swi lulamile. Bibele yi kombisa leswaku Nebukadnetsara u hlangane nhloko ku ringana malembe ya nkombo. Hi nkarhi wolowo, a a nga ta swi kota ku fuma tanihi hosi. Kambe loko minkarhi ya nkombo yi hela, Nebukadnetsara u tlhele a va loyi a hanyeke kahle emianakanyweni kutani a tlhela a sungula ku fuma. *
Jon: Ndza swi twisisa leswi u swi vuleke ku ta fikela sweswi. Kambe xana leswi hinkwaswo swi fambisana njhani ni Mfumo wa Xikwembu ni lembe ra 1914?
Cameron: Ndzi ta hlamusela hi ku komisa, vuprofeta lebyi byi hetiseka kambirhi. Byi hetiseke ro sungula loko vuhosi bya Hosi Nebukadnetsara byi kavanyetiwa. Byi hetiseke ra vumbirhi loko vuhosi bya Xikwembu byi kavanyetiwa. Kutani ku hetiseka ka byona ra vumbirhi ku fambisana ni Mfumo wa Xikwembu.
Jon: Xana u swi tivisa ku yini leswaku ku hetiseka ka vumbirhi ka vuprofeta ku fambisana ni Mfumo wa Xikwembu?
Cameron: Hi kuma xikombiso eka vuprofeta hi byoxe. Hi ku ya hi Daniyele 4:17, vuprofeta byi nyikeriwile “leswaku vanhu lava hanyaka va ta tiva leswaku La nge Henhla-henhla i Mufumi emfun’weni wa vanhu nileswaku loyi a lavaka ku n’wi nyika, u n’wi nyika wona.” Xana u xi xiyile xiga lexi nge ‘mfumo wa vanhu’?
Jon: Ina, xi vula leswaku “La nge Henhla-henhla i Mufumi emfun’weni wa vanhu.”
Cameron: I ntiyiso. Xana u ehleketa leswaku i mani “La nge Henhla-henhla”?
Jon: Ndzi ehleketa leswaku i Xikwembu.
Cameron: I ntiyiso. Kutani sweswo swi hi byela leswaku vuprofeta lebyi a byi nga kombeteli eka Nebukadnetsara ntsena. Byi katsa ‘mfumo wa vanhu,’ ku nga vulawuri bya Xikwembu eka vanhu. Kutani sweswo swa twisiseka loko hi languta mongo wa vuprofeta lebyi.
Jon: Ha yini u vula tano?
BUKU LEYI VULAVULAKA HI MHAKA LEYI FANAKA
Cameron: Buku ya Bibele ya Daniyele yi vulavula hi mhaka leyi fanaka minkarhi yo tala. Yi ya emahlweni yi vulavula hi ku simekiwa ka Mfumo wa Xikwembu ehansi ka vulawuri bya N’wana wa xona, Yesu. Hi xikombiso, a hi tlhele hi kambisisa tindzima ti nga ri tingani. Ndzi kombela u hlaya Daniyele 2:44.
Jon: Swi lulamile. Yi ri: “Emasikwini ya tihosi teto Xikwembu xa le tilweni xi ta veka mfumo lowu wu nga ta ka wu nga lovisiwi. Mfumo lowu wu nga ka wu nga hundziseriwi eka vanhu van’wana. Wu ta pfotlosa kutani wu herisa mimfumo leyi hinkwayo, kambe wona wu ta tshama hilaha ku nga riki na makumu.”
Cameron: Ndza nkhensa. Xana u ehleketa leswaku ndzimana leyi yi kombetela eka Mfumo wa Xikwembu?
Jon: Hmm. A ndzi tiyiseki.
Cameron: Yi vula leswaku Mfumo lowu “wu ta tshama hilaha ku nga riki na makumu.” Hakunene ku vuriwa Mfumo wa Xikwembu, kambe a hi nchumu lowu hi nga wu vulaka hi hulumendhe yihi ni yihi ya vanhu, xana a swi tano?
Jon: Swi tano.
Cameron: Hi lebyi vuprofeta byin’wana lebyi nga ebukwini ya Daniyele lebyi kombetelaka eka Mfumo wa Xikwembu. I vuprofeta lebyi tsariweke eka Daniyele 7:13, 14. Malunghana ni mufumi wa le nkarhini lowu taka, vuprofeta byi ri: “A nyikiwa ku fuma ni xindzhuti ni mfumo, leswaku vanhu, vanhu va matiko ni tindzimi hinkwato va n’wi tirhela. Ku fuma ka yena i ku fuma loku tshamaka hilaha ku nga heriki loku ku nga ta ka ku nga hundzi, mfumo wakwe a wu nge lovisiwi.” Xana ku ni nchumu wo karhi eka vuprofeta lebyi lowu twalaka wu tolovelekile?
Jon: Byi boxa mfumo.
Cameron: U tiyisile. Kambe ku nga ri mfumo wun’wana ni wun’wana. Byi vula leswaku Mfumo lowu a wu ta fuma “vanhu, vanhu va matiko ni tindzimi hinkwato.” Hi marito man’wana, Mfumo lowu a wu ta fuma misava hinkwayo.
Jon: A ndzi nga swi xiyi leswaku yoleyo a ku ri nhlamuselo ya tsalwa. Yi vula tano.
Cameron: Nakambe, xiya leswi vuprofeta byi swi vulaka: “Ku fuma ka [yona] i ku fuma loku tshamaka hilaha ku nga heriki loku ku nga ta ka ku nga hundzi, mfumo [wa yona] a wu nge lovisiwi.” Sweswo swi fana swinene ni vuprofeta lebyi ha ha ku byi hlayaka eka Daniyele 2:44, a swi tano ke?
Jon: Ina, swi tano.
Cameron: A hi pfuxete katsongo leswi hi buleke ha swona ku ta fikela sweswi. Vuprofeta lebyi nga eka Daniyele ndzima 4 byi nyikeriwile leswaku vanhu va ta tiva leswaku “La nge Henhla-henhla i Mufumi emfun’weni wa vanhu.” Marito lawa ma swi kombisa kahle leswaku vuprofeta lebyi byi hetiseka hi ndlela leyikulu ku nga ri eka Nebukadnetsara ntsena. Nakambe eka buku hinkwayo ya Daniyele, hi kuma vuprofeta lebyi vulavulaka hi ku simekiwa ka Mfumo wa Xikwembu ehansi ka vulawuri bya N’wana wa xona. Xana u ehleketa leswaku swa twisiseka ku gimeta hileswaku vuprofeta lebyi nga eka Daniyele ndzima 4 byi tlhela byi kombetela eka Mfumo wa Xikwembu?
Jon: Sweswo swi vonaka swi twisiseka. Kambe ni sweswi a ndzi swi voni leswaku swi fambisana njhani ni lembe ra 1914.
“A KU HUNDZE MINKARHI YA NKOMBO”
Cameron: Tsundzuka leswaku murhi lowu ku vulavuriwaka ha wona eka vuprofeta wu yimela Hosi Nebukadnetsara. Vulawuri byakwe byi kavanyetiwe loko murhi wu tsemiwa kutani wu tshikiwa ku ringana minkarhi ya nkombo, ku nga loko a hlangana nhloko ku ringana nkarhi wo karhi. Minkarhi ya nkombo yi hele loko Nebukadnetsara a tlhela a va loyi a hanyeke kahle emianakanyweni ni ku tlhela a sungula ku fuma. Loko vuprofeta byi hetiseka ra vumbirhi, vulawuri bya Xikwembu a byi ta kavanyetiwa ku ringana nkarhi wo karhi—kambe ku nga ri hileswaku Xikwembu xi tsandzekile hi ndlela yo karhi.
Jon: Ha yini u vula tano?
Cameron: Eminkarhini ya Bibele, ku vuriwa leswaku tihosi ta Vaisrayele leti a ti fuma eYerusalema a ti tshama “exiluvelweni xa Yehovha.” * A ti yimela Xikwembu loko xi fuma vanhu. Kutani vulawuri bya tihosi teto entiyisweni a byi fanekisela vulawuri bya Xikwembu. Hambiswiritano, hi ku famba ka nkarhi, to tala ta tihosi teto ti sungule ku ka ti nga ha xi yingisi Xikwembu naswona vo tala va lava a ti va fuma va landzele xikombiso xa tona xo biha. Hikwalaho ka leswi Vaisrayele va nga yingisangiki, Xikwembu xi pfumelele leswaku va hluriwa hi Vababilona hi 607 B.C.E. Ku sukela enkarhini wolowo, ku hava tihosi leti yimeleke Yehovha eYerusalema. Kutani hi ndlela yoleyo vuhosi bya Xikwembu byi kavanyetiwile. Xana wa swi twisisa leswi ndzi swi vuleke ku ta fikela sweswi?
Jon: Ina.
Cameron: Kutani lembe ra 607 B.C.E. ri funghe ku sungula ka minkarhi ya nkombo kumbe nkarhi lowu vulawuri bya Xikwembu a byi ta kavanyetiwa ha wona. Loko minkarhi ya nkombo yi hela, Xikwembu xi ta veka mufumi lontshwa leswaku a xi yimela—eka nkarhi wa sweswi, a ku ta va un’wana wa le tilweni. Wolowo i nkarhi lowu vuprofeta byin’wana lebyi hi hlayaka ha byona eka Daniyele a byi ta hetiseka ha wona. Kutani ku tlakuka xivutiso xa nkoka lexi nge: Xana minkarhi ya nkombo yi hele rini? Loko ho kota ku hlamula xivutiso xexo, hi ta wu tiva nkarhi lowu Mfumo wa Xikwembu wu sunguleke ku fuma ha wona.
Jon: Ndza swi vona. U nge ndzi vhumbha—minkarhi ya nkombo yi hele hi 1914?
Cameron: U tiyisile! U hlamule swona.
Jon: Kambe xana hi swi tivisa ku yini sweswo?
Cameron: Hi nkarhi wa vutirheli byakwe bya laha misaveni, Yesu u kombise leswaku minkarhi ya nkombo a yi nga si hela. * Kutani yi fanele yi lehile. Minkarhi ya nkombo yi sungule eka malembe ya madzana emahlweni ko va Yesu a ta emisaveni, naswona yi ye emahlweni ku fikela endzhaku ka loko a tlhelele etilweni. Nakambe tsundzuka leswaku nhlamuselo ya vuprofeta bya Daniyele a yi nga ta twisiseka ku fikela “enkarhini wa makumu.” * Lexi tsakisaka, eku heleni ka va-1800, swichudeni swa Bibele a swi byi tsakela swinene vuprofeta lebyi kutani swi byi kambisise hi vukheta. Swi sungule ku twisisa leswaku minkarhi ya nkombo a yi ta hela hi lembe ra 1914. Kutani ku sukela kwalaho swiendlakalo leswikulu emisaveni swi tiyisekisa leswaku hakunene 1914 i lembe leri Mfumo wa Xikwembu wu sunguleke ku fuma etilweni ha rona. A ku ri lembe leri ha rona misava leyi yi ngheneke emasikwini yo hetelela kumbe enkarhini wa makumu. Ndza swi tiva leswaku leri i rungula lerintshwa eka wena ro anakanyisisa ha rona.
Jon: Entiyisweni ndzi ta tlhela ndzi hlaya rungula leri leswaku ndzi ta ri twisisa kahle.
Cameron: U nga vileli. Na mina swi ndzi tekele nkarhi ku twisisa vuprofeta lebyi ni ku hetiseka ka byona. Kambe ndzi tshemba leswaku bulo leri ri ku pfune ku vona leswaku leswi Timbhoni ta Yehovha ti swi pfumelaka malunghana ni Mfumo swi sekeriwe eBibeleni.
Jon: U tiyisile. Minkarhi hinkwayo a ndzi tsakisiwa hi ndlela leyi ripfumelo ra n’wina ri sekeriweke ha yona eBibeleni.
Cameron: Kutani ndza swi vona leswaku na wena u navela ku endla tano. Hilaha ndzi vuleke hakona, leri i rungula ro tala lerintshwa eka wena ro anakanyisisa ha rona hi nkarhi wun’we. Kumbexana wa ha ri ni swivutiso swin’wana. Hi xikombiso, hi xiye leswaku minkarhi ya nkombo yi fambisana ni Mfumo wa Xikwembu naswona yi sungule hi 607 B.C.E. Kambe, xana hi swi tivisa ku yini leswaku minkarhi leyi ya nkombo yi hele hi 1914? *
Jon: Ina, na mina a ndzi tivutisa sweswo.
Cameron: Bibele yi hi pfuna ku twisisa ku leha ka minkarhi ya nkombo. Xana wa swi tsakela ku kambisisa mhaka yoleyo enkarhini lowu taka loko ndzi ta laha? *
Jon: Ina.
Xana ku ni mhaka yo karhi ya le Bibeleni leyi u nga yi twisisiki? Xana u nga tsakela ku tiva leswi Timbhoni ta Yehovha ti pfumelaka eka swona? Loko swi ri tano, u nga kanakani ku vutisa un’wana wa Timbhoni ta Yehovha. U ta swi tsakela ku bula na wena hi mhaka yoleyo.
^ ndzim. 5 Hi ku tirhisa nongonoko wa tona wa dyondzo ya le kaya ya Bibele ya mahala, hakanyingi Timbhoni ta Yehovha ti bula ni vaakelani va tona hi Bibele.
^ ndzim. 21 Vona ndzima 9 ya buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
^ ndzim. 63 Eka vuprofeta byakwe bya malunghana ni masiku ya makumu, Yesu u te: “Yerusalema [lowu fanekiselaka vulawuri bya Xikwembu] wu ta kandziyeriwa hi matiko, kukondza ku hetiseka nkarhi lowu vekiweke wa matiko.” (Luka 21:24) Kutani ku kavanyetiwa ka vulawuri bya Xikwembu a ka ha ri kona enkarhini wa Yesu naswona a ku ta ya emahlweni ku fikela emasikwini ya makumu.
^ ndzim. 67 Vona xiengetelo lexi nge “1914—I Lembe Leri Xiyekaka eVuprofeteni Bya Bibele” eka buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?
^ ndzim. 69 Xihloko lexi landzelaka eka leswi swa ntlhandlamano xi ta tlhuvutsa tindzimana ta Bibele leti endlaka hi twisisa leswaku minkarhi ya nkombo yi lehe ku fikela kwihi.


text:
U Lwele Vugandzeri Lebyi Tengeke
Tekelela Ripfumelo Ra Vona
U Lwele Vugandzeri Lebyi Tengeke
ELIYA u langutise ntshungu lowu a wu ri karhi wu koka milenge wu tlhandlukela eNtshaveni ya Karimeli. Hambileswi a ka ha ri matakuxa, a swi vonaka leswaku vanhu lava va le vuswetini naswona va pfumala swakudya. Malembe manharhu ni hafu ya dyandza ma ve ni vuyelo byo biha eka vona.
Exikarhi ka vona a ku ri ni vaprofeta va 450 va Bali lava a va ri ni manyunyu va tlhela va n’wi venga swinene Eliya, muprofeta wa Yehovha. Hosi ya xisati Yezabele u dlaye malandza yo tala ya Yehovha, kambe wanuna loyi u hambete a lwisana swinene ni vugandzeri bya Bali. Kambe a a ta helela kwihi? Kumbexana vaprista volavo a va ehleketa leswaku wanuna loyi a a nga ta swi kota ku lwisana na vona hinkwavo a ri yexe. (1 Tihosi 18:3, 19, 20) Hambi ku ri Hosi Akabu u tile, a khandziye kalichi yakwe ya vuhosi. Na yena a a nga n’wi rhandzi Eliya.
Muprofeta yoloye loyi a a seketela vugandzeri bya ntiyiso a ri yexe, a a ri kusuhi ni ku vona swiendlakalo leswi hlamarisaka. Loko Eliya a ha langutile, ku tangunuke mphikamakaneta leyikulu ngopfu malunghana ni leswinene ni leswo biha. U titwe njhani loko dyambu ri huma? A a nga chuhanga, tanihi leswi “a a ri munhu la nga ni mintlhaveko yo fana ni ya hina.” (Yakobo 5:17) Hi nga tiyiseka hi nchumu wun’we: Eliya a a tsakile hileswi a a ri yexe hambileswi a a rhendzeriwe hi vanhu lava a va nga ri na ripfumelo, hosi ya vona leyi gwineheke ni vaprista volavo lava nga vadlayi.—1 Tihosi 18:22.
Kambe i yini lexi endleke tiko ra Israyele ri va eka nkitsikitsi lowu? Naswona i yini leswi u nga swi dyondzaka emhakeni leyi? Bibele yi hi khutaza leswaku hi xiyisisa malandza ya Xikwembu lama hisekaka kutani hi “tekelela ripfumelo ra [w]ona.” (Vaheveru 13:7) Sweswi xiya xikombiso xa Eliya.
Ku Kayakaya Loku Tekeke Nkarhi Wo Leha Ku Fika Emakumu
Eka malembe yo tala ya vutomi byakwe, Eliya u vone loko vugandzeri bya Yehovha lebyi a byi ri nchumu wa nkoka etikweni ra rikwavo ni le ka vanhu va ka vona byi honisiwa a nga ri na matimba yo swi sivela. Tiko ra Israyele se a ri ri ni malembe yo tala ri ri karhi ri lwela ku hlawula exikarhi ka vugandzeri lebyi tengeke ni bya mavunwa, exikarhi ka vugandzeri bya Yehovha Xikwembu ni vugandzeri bya swifaniso swa matiko lama ri rhendzeleke. Enkarhini wa Eliya, ku kayakaya koloko a ku tinyike matimba swinene.
Hosi Akabu a a tekane na Yezabele, n’wana wa xisati wa hosi ya Sidoni. Yezabele a a tiyimisele ku hangalasa vugandzeri bya Bali etikweni ra Israyele ni ku herisa vugandzeri bya Yehovha. Hi ku hatlisa, Akabu u sungule ku kuceteriwa hi nsati wakwe. U akele Bali tempele ni alitari naswona u rhangerile eku gandzeleni ka xikwembu lexi xa vuhedeni. U n’wi hlundzukise swinene Yehovha.—1 Tihosi 16:30-33. *
I yini leswi endleke leswaku vugandzeri bya Bali byi va lebyi nyenyetsaka? Byi kanganyise Vaisrayele lerova vo tala va tshika ku gandzela Xikwembu xa ntiyiso. Nakambe a byi hombolokile byi tlhela byi va ni nsele. A byi ri ni tinghwavava ta le tempeleni ta xinuna ni ta xisati, minkhuvo leyi vanhu a va tikhoma hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu ni ku endla magandzelo hi vana. Yehovha u hlamule hi ku rhumela Eliya eka Akabu leswaku a tivisa hi ta dyandza leri a ri ta va kona ku kondza loko muprofeta wa Xikwembu a lerisa leswaku ri hela. (1 Tihosi 17:1) Ku hundze malembe yo hlayanyana emahlweni ko va Eliya a vonana na Akabu kutani a n’wi byela leswaku a hlengeleta vanhu ni vaprofeta va Bali eNtshaveni ya Karimeli.
Kambe, xana ku kayakaya koloko ku hi dyondzisa yini namuntlha? Van’wana va vula leswaku mhaka leyi vulavulaka hi vugandzeri bya Bali a yi hi khumbi namuntlha, tanihi leswi ku nga riki na titempele ni tialitari ta Bali emasikwini ya hina. Kambe mhaka leyi a yo va matimu ntsena, yi hi dyondzisa tidyondzo ta nkoka. (Varhoma 15:4) Rito leri nge “Bali” ri vula “n’wini.” Yehovha u byele vanhu vakwe leswaku va n’wi hlawula tanihi “bali” wa vona kumbe nuna la nga n’wini wa vona. (Esaya 54:5) Xana a wu nge pfumeli leswaku vanhu va ha tirhela vini vo hambana-hambana handle ka Xikwembu xa Matimba Hinkwawo? Swi tano hakunene, hambiloko vanhu va hanyela ku hlongorisa mali, ku rhangisa ntirho, ku tihungasa, ku titsakisa hi tlhelo ra rimbewu kumbe ku gandzela swikwembu swin’wana swo tala handle ka Yehovha, va hlawula n’wini wa vona. (Matewu 6:24; Varhoma 6:16) Hikwalaho, tindlela letikulu leti kombisaka vugandzeri bya Bali ta karhi ta andza namuntlha. Mhaka ya Eliya ya xiendlo lexi a xi ta kombisa leswaku i mani loyi a nga Xikwembu xa ntiyiso exikarhi ka Yehovha na Bali, yi nga hi pfuna ku endla xiboho xa vutlhari malunghana ni loyi hi nga ta n’wi gandzela.
Hi Nga “Va Ni Mianakanyo Yimbirhi” Hi Ndlela Yihi?
Enhlohlorhini ya Ntshava ya Karimeli laha ku baka moya ngopfu, u kota ku ri vona kahle tiko ra Israyele—ku sukela enkoveni wa Kixoni lowu nga ehansi ka Lwandle Lerikulu (Lwandle ra Mediteraniya) leri nga ekusuhi ni tintshava ta Lebanoni leti nga evugimamusi bya le n’walungwini. * Kambe loko dyambu ri tlhava eka maxelo ya siku rolero, tiko a ri ri exiyin’weni lexi nga tsakisiki. Tiko leri eku sunguleni a ri nonile leri Yehovha a a ri nyike Vaisrayele, sweswi a ri vonaka ri ri kwandzasi. Sweswi se a ri vavuriwe swinene hi dyambu leri nga riki ni ntwela-vusiwana, ri onhiwe hikwalaho ka vuhunguki bya vanhu va Xikwembu! Loko ntshungu lowu wu hlengeletanile, Eliya u wu tshinelerile kutani a ku: “Xana mi ta va ni mianakanyo yimbirhi ku fikela rini? Loko Yehovha a ri Xikwembu xa ntiyiso, n’wi landzeleni; kambe loko ku ri Bali, landzelani yena.”—1 Tihosi 18:21.
Xana Eliya a a vula yini hi xiga lexi nge ku “va ni mianakanyo yimbirhi”? Vanhu volavo a va swi xiyanga leswaku a va fanele va hlawula exikarhi ka ku gandzela Yehovha ni ku gandzela Bali. A va ehleketa leswaku va nga swi kota ku va gandzela havumbirhi bya vona—va verhamisa mbilu ya Bali hi ku endla minkhuvo leyi nyenyetsaka kambe va tama va ha kombela tintswalo ta Yehovha Xikwembu. Kumbexana a va ehleketa leswaku Bali a a ta katekisa swibyariwa ni swifuwo swa vona, loko hi hala tlhelo “Yehovha wa mavuthu” a va sirhelela enyimpini. (1 Samuwele 17:45) A va rivale ntiyiso wa xisekelo—lowu ninamuntlha vanhu vo tala va nga wu xiyiki—wa leswaku Yehovha a nga swi lavi leswaku vugandzeri byakwe byi hlanganisiwa ni bya swikwembu swin’wana. U lava ku tinyiketela loku hlawulekeke loku n’wi fanelaka. Vugandzeri byihi na byihi lebyi hlanganisiwaka ni muxaka wun’wana wa vugandzeri a byi amukeleki eka yena naswona bya n’wi nyenyetsa!—Eksoda 20:5.
Kutani Vaisrayele volavo a va ri “ni mianakanyo yimbirhi” ku fana ni munhu loyi a ringetaka ku famba etindleleni timbirhi hi nkarhi wun’we. Namuntlha vanhu vo tala va endla xihoxo lexi fanaka, va pfumelela vabali vo fanekisela leswaku va va xiphemu xa vutomi bya vona, va honisa vugandzeri bya Xikwembu! Xikombelo xa Eliya xa xihatla ni lexi nga erivaleni xa leswaku va tshika ku va ni mianakanyo yimbirhi xi nga hi pfuna leswaku hi tlhela hi kambisisa leswi hi swi rhangisaka evuton’wini ni le vugandzerini bya hina.
Ku Kumisisa Ntiyiso Wa Mhaka
Eliya u tlhele a ringanyeta xiendlo lexi a xi ta paluxa ntiyiso wa mhaka. Xiendlo xa kona a xi olove ngopfu. Vaprista va Bali a va fanele va endla alitari va tlhela va veka gandzelo ehenhla ka yona; kutani va khongela xikwembu xa vona leswaku xi lumeka ndzilo. Eliya na yena a a fanele a endla leswi fanaka. U te: “Xikwembu xa ntiyiso lexi xi nga ta hlamula hi ndzilo hi xona Xikwembu xa ntiyiso.” Eliya a a swi tiva kahle leswaku i mani la nga Xikwembu xa ntiyiso. Ripfumelo rakwe a ri tiye swinene lerova a nga kanakananga ku tshika vaprofeta va Bali ku va vona lava a va ta rhanga va khongela eka xikwembu xa vona leswaku xi lumeka ndzilo. U nyike vakaneti vakwe nkarhi lowu eneleke wo endla swilo hinkwaswo, a va pfumelela ku hlawula nkuzi ya vona leyi a va ta endla xitlhavelo ha yona nileswaku ku va vona lava a va ta rhanga va khongela eka Bali. *—1 Tihosi 18:24, 25.
Nkarhi lowu hi hanyaka eka wona, Yehovha a nga ha ma endli masingita. Hambiswiritano, Yehovha a nga hundzukanga. Hi nga ha tshembela eka yena ku fana na Eliya. Hi xikombiso, loko van’wana va kaneta leswi Bibele yi swi dyondzisaka, a hi fanelanga hi va sivela ku vula mavonelo ya vona. Ku fana na Eliya, hi nga ha langutela leswaku Xikwembu xa ntiyiso xi lulamisa timhaka. Hi nga endla sweswo hi ku va hi nga titshegi hi vutlhari bya hina vini, kambe hi titshega hi Rito ra xona leri huhuteriweke, leri endleriweke “ku lulamisa swilo.”—2 Timotiya 3:16.
Vaprofeta va Bali va ye emahlweni va lunghiselela xitlhavelo xa vona ni ku vitana xikwembu xa vona. Va huwelele hi ku phindha-phindha va ku: “Oho Bali, hi hlamule!” Ku hundze tiawara to tala va ri karhi va huwelela. Bibele yi ri: “Kambe a ku nga ri na rito, a ku nga ri na munhu la hlamulaka.” Ninhlikanhi Eliya u sungule ku va vungunya a vula leswaku Bali u fanele a khomeke ngopfu lerova a nga koti ku va hlamula, nileswaku u ye exihambukelweni a ya titshunxa, kumbe a a etlele kutani a a lava munhu wo ya n’wi pfuxa. Eliya u byele vakanganyisi volavo a ku: “Huwelelani hi rito lerikulu.” Swi le rivaleni leswaku u vone vugandzeri bya Bali byi ri vuphukuphuku ni vukanganyisi, kutani a a lava leswaku vanhu va Xikwembu va vona leswaku a byi ri bya vukanganyisi hakunene.—1 Tihosi 18:26, 27.
Hikwalaho ka sweswo, vaprista va Bali va sungule ku nga ha lawuleki, va “huwelela hi rito lerikulu, va tixeka hi masavula ni matlhari hi ku ya hi ntolovelo wa vona, ku fikela loko va xiririka ngati.” Kambe sweswo a swi pfunanga nchumu! “A ku nga ri na rito naswona a ku nga ri na munhu la hlamulaka, a ku nga ri na loyi a yingisaka.” (1 Tihosi 18:28, 29) Entiyisweni xikwembu lexi va nge i Bali a xi nga hanyi. A ku ri nchumu lowu endliweke hi Sathana leswaku a hambukisa vanhu eka Yehovha. Sweswi ku fana ni le nkarhini lowu hundzeke, ku hlawula n’wini wihi na wihi ematshan’weni ya Yehovha swi va ni vuyelo lebyi hetaka matimba ni lebyi khomisaka tingana.—Pisalema 25:3; 115:4-8.
Ntiyiso Wu Humele eRivaleni
Nindzhenga se a ku ri nkarhi wa Eliya. U lunghise alitari ya Yehovha leyi handle ko kanakana a yi mbundzumuxiwe hi lava a va venga vugandzeri lebyi tengeke. U tirhise maribye ya 12, kumbexana a tsundzuxa vanhu vo tala va tinyimba ta khume ta rixaka ra Israyele leswaku Nawu lowu nyikiweke tinyimba hinkwato ta 12 a wa ha fanele wu yingisiwa. Hiloko a tlhandleka xitlhavelo xakwe ehenhla ka alitari kutani a swi chela hi mati, lawa swi nga ha endlekaka a ma ke eLwandle ra Mediteraniya leri nga ekusuhi. U tlhele a cela khele ematlhelo ya alitari, leri na rona a ri tateke hi mati. Hambileswi a pfumeleleke vaprofeta va Bali leswaku va endla hinkwaswo leswi a swi ta olovisela Bali ku pfurhisa ndzilo, a nga endlanga tano eka Yehovha, tanihi leswi a a nga kanakani leswaku Yehovha a nga pfurhisa ndzilo ehansi ka xiyimo xihi ni xihi.—1 Tihosi 18:30-35.
Loko hinkwaswo swi lunghekile, Eliya u khongerile. Hambileswi xikhongelo lexi a xi komile, a xi ri ni matimba hikuva xi kombise leswi Eliya a a swi teka swi ri swa nkoka swinene. Nchumu wo sungula ni lowu nga wa nkoka swinene, a a lava va tiva leswaku Yehovha a a ri “Xikwembu eIsrayele” ku nga ri Bali. Nchumu wa vumbirhi, a a lava leswaku un’wana ni un’wana a tiva leswaku yena a a ri nandza wa Yehovha ntsena; ku vangama hinkwako ni ku dzunisiwa swi fanele swi yisiwa eka Xikwembu. Nchumu wo hetelela, u kombise leswaku a a ha khathala hi vanhu va ka vona hikuva a a swi langutele hi mahlo-ngati ku vona Yehovha a hundzula “mbilu ya vona.” (1 Tihosi 18:36, 37) Ku nga khathariseki maxangu hinkwawo lawa va tivangeleke wona hikwalaho ko pfumala ripfumelo, Eliya a a ha va rhandza. Eka swikhongelo swa hina vini, xana hi nga kombisa nkhathalelo lowu fanaka malunghana ni vito ra Xikwembu swin’we ni ku titsongahata ni ku va ni ntwela-vusiwana eka vanhu lava lavaka mpfuno?
Loko Eliya a nga si khongela, ntshungu wu nga ha va wu tivutisile loko Yehovha a nga ta n’wi khomisa tingana hilaha Bali a wu khomiseke tingana hakona. Kambe endzhaku ka xikhongelo, xivutiso xa vona xi hlamulekile. Xiviko xi ri: “Hiloko ndzilo wa Yehovha wu wa, wu fika wu hisa gandzelo ro hisiwa ni tihunyi ni maribye ni ntshuri, wu hisa ni mati lawa a ma ri ekheleni.” (1 Tihosi 18:38) Yoleyo yi ve nhlamulo yo hlamarisa hakunene! Kutani vanhu va hlamule njhani?
Hinkwavo ka vona va huwelele va ku: “Yehovha i Xikwembu xa ntiyiso! Yehovha i Xikwembu xa ntiyiso!” (1 Tihosi 18:39) Eku heteleleni va vone ntiyiso. Hambiswiritano, a va nga si ri kombisa ripfumelo nikatsongo. Hakunene, ku pfumela leswaku Yehovha i Xikwembu xa ntiyiso endzhaku ko vona ndzilo wu xika hi le tilweni wu hlamula xikhongelo a hi xikombiso lexi khorwisaka xo kombisa ripfumelo. Kutani Eliya u va kombele leswaku va kombisa ripfumelo ra vona hi ndlela yin’wana. U va kombele ku endla leswi a va fanele va swi endlile eka malembe yo tala lama hundzeke—ku nga ku yingisa Nawu wa Yehovha. Nawu wa Xikwembu a wu vula leswaku vaprofeta va mavunwa ni vagandzeri va swifaniso swa hava va fanele va dlayiwa. (Deteronoma 13:5-9) Vaprista lava va Bali a va ri valala lava hisekaka va Yehovha Xikwembu lava a va lwisana hi vomu ni swikongomelo swakwe. Xana a va fanele va kombiwa musa? Vaprista lava a va vanga ni musa eka vana lava nga riki na nandzu lava va va hiseke va ha hanya tanihi switlhavelo eka Bali. (Swivuriso 21:13; Yeremiya 19:5) Xisweswo, vavanuna lava a swi nga va faneli nikatsongo ku kombiwa musa. Kutani Eliya u lerise leswaku va dlayiwa, kutani va dlayiwile.—1 Tihosi 18:40.
Vaxopaxopi van’wana va manguva lawa va sola leswaku ha yini vaprofeta va Bali va dlayiwile eNtshaveni ya Karimeli. Van’wana va vilerisiwa hileswaku lava hisekelaka vukhongeri va tirhisa xiendlo lexi tanihi nchumu lowu va pfumelelaka ku pfuxa madzolonga ni vanhu van’wana lava nga riki va vukhongeri bya vona. Nakambe lexi vavisaka, namuntlha ku ni swirho swa vukhongeri leswi vangaka madzolonga yo tala lama tsemaka nhlana. Hambiswiritano, Eliya a a nga ri tano. U avanyise hi ndlela yo lulama a yimela Yehovha. Ku tlula kwalaho, Vakreste va ntiyiso va swi tiva leswaku a va nge landzeli xikombiso xa Eliya hi ku dlaya lavo homboloka. Endzhaku ka loko Mesiya a tile emisaveni, nawu lowu tirhaka eka vadyondzisiwa hinkwavo va Yesu wu kumeka eka marito lawa Kreste a ma byeleke Petro: “Vuyisela banga ra wena endhawini ya rona, hikuva hinkwavo lava khomaka banga va ta lova hi banga.” (Matewu 26:52) Yehovha u ta tirhisa N’wana wakwe leswaku a avanyisa enkarhini lowu taka.
Vutihlamuleri bya Vakreste va ntiyiso i ku hanya hi ndlela leyi kombisaka ripfumelo. (Yohane 3:16) Ndlela yin’wana yo endla sweswo i ku tekelela vavanuna vo tshembeka vo fana na Eliya. U gandzele Yehovha hi ndlela yo hlawuleka a tlhela a khutaza van’wana leswaku na vona va endla tano. Hi xivindzi u paluxe vukanganyisi lebyi Sathana a a byi tirhisa ku hambukisa vanhu eka Yehovha. Naswona u tshike Yehovha leswaku a lulamisa timhaka ematshan’weni yo tshembela eka vuswikoti byakwe ni ku endla hilaha a a rhandza hakona. Hakunene, Eliya u lwele vugandzeri lebyi tengeke. Onge un’wana ni un’wana wa hina a nga tekelela ripfumelo rakwe!
[Tinhlamuselo ta le hansi]
^ par. 9 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana ni leswi tshameke swi humelela exikarhi ka Akabu na Eliya, vona xihloko lexi nge “Xana U Na Ripfumelo Ro Fana Ni Ra Eliya?” eka nkandziyiso wa Xihondzo xo Rindza xa April 1, 1992.
^ par. 13 Ntshava ya Karimeli hi ntolovelo yi ni byanyi bya rihlaza tanihi leswi moya lowu nga ni ndzhongo lowu humaka elwandle wu hungelaka ehenhla ka ntshava yoleyo, hakanyingi wu endla leswaku ku va ni mpfula ni mberha yo tala. Leswi a ku vuriwa leswaku Bali hi yena a va tiselaka mpfula, swi le rivaleni leswaku ntshava leyi a yi ri ndhawu ya nkoka laha Bali a a gandzeriwa kona. Xisweswo, leswi ntshava ya Karimeli se a yi ri kwandzasi, ndhawu leyi yi swi paluxe kahle leswaku vugandzeri bya Bali a byi ri bya vukanganyisi.
^ par. 17 Lexi xiyekaka, Eliya u va byele a ku: ‘Mi nga tshiveli ndzilo’ eka xitlhavelo. Swidyondzi swin’wana swi vula leswaku vagandzeri vo tano va swifaniso minkarhi yin’wana a va tirhisa tialitari leti nga ni mbhovo lowu tumbeleke lowu nga ehansi ka tona leswaku va lumeka ndzilo lowu a wu ta vonaka onge wu lumekiwe hi ndlela ya singita.
[Nkomiso eka tluka 20]
Ku hlawula n’wini wihi na wihi ematshan’weni ya Yehovha swi va ni vuyelo lebyi hetaka matimba ni lebyi khomisaka tingana.
[Xifaniso lexi nga eka tluka 21]
“Yehovha i Xikwembu xa ntiyiso!”


text:
Xana A Wu Swi Tiva?
Xana A Wu Swi Tiva?
Ha yini Yesu a horise munhu la feke mahlo hakatsongo-tsongo?
Eka Marka 8:22-26, hi hlaya hi ta Yesu loko a horisa munhu la feke mahlo eBetsayida. Rungula ra kona ri vula leswaku Yesu u rhange hi ku tshwutelela marha ematihlweni ya munhu yoloye kutani a n’wi vutisa leswaku i yini leswi a a swi vona. Nhlamulo ya munhu loyi yi kombise leswaku a a pfilunganyekile hi ndlela yo karhi, hikuva u te: “Ndzi vona vanhu, hikuva ndzi xiya leswi vonakaka onge i mirhi, kambe swa famba-famba.” Hiloko Yesu a tlhela a khumba mahlo ya munhu yoloye. “Kutani munhu loyi a vona kahle, a a hanyisiwile, naswona a a swi vona kahle hinkwaswo.” Swi le rivaleni leswaku Yesu u horise munhu yoloye hakatsongo-tsongo. Ha yini?
Bibele a yi xi hlamuseli xivangelo xa sweswo, kambe hi nga kambisisa leswi nga ha vaka swi endle leswaku a endla tano. Loko munhu loyi a feke mahlo kumbe la velekiweke a ri bofu a sungula ku vona ro sungula endzhaku ka malembe yo tala, ku va ni ku cinca lokukulu evuton’wini byakwe. Hi xikombiso: Ku ve ni nkarhi lowu tihanci ta vamanghimana a ti tirha endzeni ka migodi. Se a ti wu tolovele ngopfu munyama lerova loko ti humesiwe ehandle ka mugodi, ti teke siku hinkwaro leswaku ti kota ku tolovela ku voninga ka dyambu. Eka munhu la feke mahlo, ku tlhela a vona a swi ta lava leswaku ku va ni ku cinca lokukulu swinene evuton’wini byakwe. Manguva lawa, ku ni swiendlakalo swi nga ri swingani laha madokodela ma koteke ku pfuna mabofu leswaku ma tlhela ma vona. Hambiswiritano, vanhu volavo hakanyingi a va pfilunganyiwa hi swilo swo tala leswi va swi vonaka, leswi mahlo ya vona ma swi rhumelaka ebyongweni. Leswi va tsandzekaka ku twisisa ni ku hlamusela mivala ni swivumbeko leswi va rhendzeleke, va ti kuma va pfilunganyekile naswona va nga swi koti ni ku lemuka swilo leswi va swi toloveleke. Hi ku famba ka nkarhi, byongo byi kota ku hlamusela leswi mahlo ma swi vonaka.
Ku va Yesu a horise munhu loyi a a fe mahlo hakatsongo-tsongo eka xiendlakalo lexi swi nga ha va swi kombise leswaku a a n’wi khathalela swinene munhu yoloye. Eku heteleleni, munhu yoloye se “a a swi vona kahle hinkwaswo,” naswona a a swi twisisa khwatsi hinkwaswo leswi a a swi vona.
Esikwini ra Yesu, ha yini a swi tikanyana ku hlaya buku-nsongwa?
Mpimo lowu tolovelekeke wa matluka ya dzovo lawa a ma tirhisiwa ku endla tibuku-nsongwa a ma lehe tisentimitara ta 23 ku ya eka 28 naswona a ma aname tisentimitara ta 15 ku ya eka 23. Matluka wolawo a ma nameketiwa ematlhelo kumbe ma rhungeleriwa hi harani. Minkarhi yin’wana a ku tirhisiwa matluka yo leha. Buku-nsongwa ya Esaya leyi kumiweke eLwandle leri Feke a yi endliwe hi madzovo yo tsindziyela ya 17, lawa hinkwawo ka wona ma leheke kwalomu ka timitara ta nkombo, naswona xiphemu xin’wana xa yona lexi hlayisiweke ni sweswi xa ha lehe timitara teto. Swi nga ha endlela leswaku buku-nsongwa ya Esaya leyi Yesu a yi tirhiseke esinagogeni ya le Nazareta na yona a yi lehe ku ringana na yoleyo.—Luka 4:16, 17.
Malunghana ni rungula leri, Alan Millard u vula leswi ebukwini yakwe: “Muhlayi a a khoma buku [buku-nsongwa] kutani a yi phurumula hi voko rakwe ra ximatsi, hi voko rakwe ra xinene a a khoma emakumu ka yona xisweswo a tlhela a yi tsondzela loko a ri karhi a hlaya rungula leri a ri tsariwe hi tikholumo. Leswaku Yesu a kuma Esaya ndzima 61 leyi a yi hlayeke esinagogeni, a a fanele a phurumula buku-nsongwa hinkwayo kutani a tlhela a yi tsondzela.”—Discoveries From the Time of Jesus.
Enkarhini wolowo, buku ya Esaya a yi nga avanyisiwanga hi tindzima ni tindzimana hilaha swi nga hakona namuntlha. Loko Yesu a nyikiwa buku-nsongwa ya Esaya esinagogeni ya le Nazareta, a a fanele a a lava xiphemu lexi sweswi ku nga Esaya 61:1, 2 eTibibeleni ta hina. Yesu u ‘kume ndhawu’ yoleyo hi ku olova, leswi kombisaka leswaku a a ri tolovele swinene Rito ra Xikwembu.