c: application/epub+zip

text:
Leswi Nga Endzeni
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
“U Fanele U Rhandza Yehovha Xikwembu Xa Wena”
TLUKA 12 • TINSIMU: 3, 65
“U Fanele U Rhandza Warikwenu Kukota Loko U Tirhandza”
TLUKA 17 • TINSIMU: 84, 72
Xana U Teka Ku Tsana Ka Van’wana Hilaha Yehovha A Ku Tekaka Hakona?
TLUKA 23 • TINSIMU: 77, 79
Pfuna Van’wana Leswaku Va Wupfa Hi Tlhelo Ra Moya
TLUKA 28 • TINSIMU: 42, 124
▪ “U Fanele U Rhandza Yehovha Xikwembu Xa Wena”
▪ “U Fanele U Rhandza Warikwenu Kukota Loko U Tirhandza”
Swihloko leswi swi tlhuvutsa swileriso swimbirhi leswikulu swa Nawu, hilaha Yesu Kreste a swi hlamuseleke hakona. Twana leswi Yesu a a vula swona loko a ku hi fanele hi rhandza Yehovha hi mbilu ya hina hinkwayo, moya-xiviri ni mianakanyo ya hina hinkwayo. Twana leswi hi nga swi endlaka ku kombisa leswaku hi rhandza warikwerhu hilaha hi tirhandzaka hakona.
▪ Xana U Teka Ku Tsana Ka Van’wana Hilaha Yehovha A Ku Tekaka Hakona?
▪ Pfuna Van’wana Leswaku Va Wupfa Hi Tlhelo Ra Moya
Hi nga va pfuna njhani lava titwaka va tsanile? Yoleyo i yin’wana ya timhaka leti tlhuvutsiwaka eka swihloko leswi. Swi tlhela swi hlamusela ndlela leyi hi nga va pfunaka ha yona vamakwerhu va xinuna lava ha riki vantshwa kumbe lava ha ku khuvuriwaka leswaku va wupfa hi tlhelo ra moya.
3 “Khulela Nenge Wa Wena Ndlela” Leswaku U Endla Nhluvuko
8 U Nga Va Pfuna Njhani Vapfumeri-kuloni Lava Tshikiweke?
XIFUNENGETO: Vaphasi va tihlampfi lava tshamaka etlhelo ka Nambu wa Okavango le Botswana, lava vulavulaka Ximbukushu va twa mahungu lamanene
2 021 000
2 096
47
5 735
LOKO vanhu va Xikwembu va suka eBabilona hi 537 B.C.E., Yehovha u nghenelerile eka riendzo ra vona ro ya eYerusalema. U va byele leswi: “Basisani ndlela ya vanhu. Fumbani, fumbani gondzo lerikulu. Ri suseni maribye.” (Esa. 62:10) Anakanya ndlela leyi Vayuda van’wana va nga ha vaka va swi endle ha yona sweswo. Lava a va rhange emahlweni va nga ha va va lulamise gondzo, kumbexana va pfala magoji ni ku lunghisa tindhawu leti a ti nga fambeki. Sweswo swi fanele swi pfune vamakwavo lava va landzeleke loko va tlhelela ka rikwavo.
Hi nga ha teka sweswo tanihi xifaniso xa ndlela leyi nga ta endla leswaku hi fikelela tipakani ta hina ta moya. Yehovha u lava leswaku malandza yakwe hinkwawo ma famba egondzweni rolero ma nga kavanyetiwi hi swilo leswi nga lavekiki. Rito Rakwe ra hi tsundzuxa: “Khulela nenge wa wena ndlela, naswona onge tindlela ta wena hinkwato ti nga simekiwa ti tiya.” (Swiv. 4:26) Ku nga khathariseki leswaku u muntshwa kumbe se u kurile, u nga vona vutlhari bya xitsundzuxo xolexo xa Xikwembu.
U nga ha va u tshame u twa vanhu va vula swo fana ni leswi hi n’wana wa kondlo-a-ndzi-dyi: ‘Swilo swi tikomba swi ta n’wi fambela kahle evuton’wini.’ Hi ntolovelo vantshwa va ni rihanyo lerinene, va anakanya hi ku hatlisa naswona va navela leswaku swilo swi va fambela kahle evuton’wini. Bibele yi tiyisile loko yi ku: “Ku saseka ka majaha i matimba ya wona.” (Swiv. 20:29) Muntshwa la tirhisaka vuswikoti ni matimba ya yena ku tirhela Yehovha a nga fikelela tipakani ta moya a tlhela a kuma ntsako wa xiviri.
Nilokoswiritano, u nga swi xiya leswaku vuswikoti bya vantshwa byi tekiwa byi ri bya nkoka ngopfu emisaveni. Loko muntshwa la nga Mbhoni a tirha kahle exikolweni, mutsundzuxi, mudyondzisi kumbe mudyondzi-kulobye a nga ha n’wi hlohlotela ku kuma dyondzo leyi tlakukeke leswaku swilo swi ta n’wi fambela kahle eka mafambiselo lawa ya swilo. Kumbe muntshwa la nga n’wamatsambu a nga kuma leswaku u hlohloteriwa ku nghenela ntirho wo tihanyisa wa swa mintlango. Xana u tshame u tikuma u ri exiyin’weni xo tano, kumbe u tiva un’wana loyi a langutanaka ni ntshikilelo wo tano? I yini lexi nga pfunaka Mukreste leswaku a endla swiboho swa vutlhari?
Tidyondzo ta le Bibeleni ti nga pfuna munhu ku tilulamisela ku famba endleleni leyinene evuton’wini. Eklesiasta 12:1 yi ri: “Sweswi tsundzuka Mutumbuluxi wa wena Lonkulu emasikwini ya vujaha bya wena.” Xana wena kumbe muntshwa un’wana mi nga n’wi ‘tsundzuka njhani Mutumbuluxi wa n’wina Lonkulu’ hi ndlela leyinene?
Anakanya hi leswi humeleleke Eric* wa le Afrika Vupela-dyambu. A a rhandza ku tlanga bolo ya milenge. Loko a ri ni malembe ya 15, u hlawuriwe ku tlanga eka xipano xa tiko. Sweswo a swi vula leswaku ku nga ri khale a a ta langutela ku leteriwa eka swa mintlangu hi ndlela ya xiyimo xa le henhla eYuropa, kumbexana a a ta va mutlangi wa bolo ya milenge la dumeke. Kambe xana xitsundzuxo xa ku “tsundzuka Mutumbuluxi wa wena Lonkulu” a a ta xi tirhisa njhani? Naswona wena kumbe munghana wa wena la ha riki muntshwa mi nga dyondza yini emhakeni ya yena?
Loko Eric a ha ri exikolweni, u sungule ku dyondza Bibele ni Timbhoni ta Yehovha. Hikwalaho u sungule ku dyondza leswaku Mutumbuluxi wakwe u ta swi herisela makumu swiphiqo swa vanhu. Eric u swi xiyile leswaku i swa nkoka ku tirhisa nkarhi ni matimba yakwe leswaku a endla ku rhandza ka Xikwembu. Hikwalaho ka xiboho xolexo xa vutlhari, Eric a nga hlawulanga ku va mutlangi la nga ni ndhuma. Ku ri na sweswo, u khuvuriwile naswona u tikarhatele ku endla nhluvuko hi tlhelo ra moya. Hi ku famba ka nkarhi, u ve nandza wa vutirheli naswona endzhaku ka sweswo u rhambiwile eXikolweni xa Bibele xa Vamakwerhu lava nga Tekangiki.
Loko a a ve mutlangi la nga ni ndhuma, a a ta va a dumile naswona a ri ni mali yo tala. Kambe u vone ntiyiso wa nawu lowu kongomisaka wa le Bibeleni lowu nge: “Swilo swa nkoka swa la fuweke i muti wakwe lowu tiyeke, naswona swi fana ni rirhangu leri sirhelelaka loko a anakanya.” (Swiv. 18:11) Nsirhelelo lowu munhu a nga ha vonakaka a ri na wona loko a ri ni rifuwo a hi wa xiviri. Ku tlula kwalaho, lava lwelaka ku fuwa hi ntolovelo ‘va titlhava hinkwako-nkwako hi switlhavi swo tala.’—1 Tim. 6:9, 10.
Lexi tsakisaka, vantshwa vo tala va kume ntsako ni nsirhelelo hi ku nghenela ntirho wa nkarhi hinkwawo. Eric u ri: “Ndzi joyine ‘ntlawa’ lowukulu wa vatirheli va nkarhi hinkwawo va Yehovha. Wolowo i ntlawa lowunene lowu ndzi nga vaka eka wona, naswona ndzi nkhensa Yehovha hi leswi a ndzi kombeke ndlela yin’we ntsena leyi endlaka leswaku munhu a kuma ntsako wa xiviri naswona swilo swi n’wi fambela kahle evuton’wini.”
Ku vuriwa yini hi wena? Ematshan’weni yo tivekela tipakani ta misava leyi, ha yini u nga simeki “tindlela ta wena” ti tiya eka Yehovha hi ku teka vuphayona?—Vona bokisi leri nge “Ku Kuma Dyondzo Leyi Nga Kumekiki eYunivhesiti.”
Loko mpatswa wun’wana wu endzele erhavini ra le United States, wu xiye ndlela leyi swirho swa ndyangu wa Bethele leswi tirhelaka Yehovha kwalaho a swi tsake ha yona. Endzhakunyana makwerhu yoloye wa xisati u tsale a ku: “Se a hi yi toloverile ndlela leyi a hi endla swilo ha yona.” Mpatswa lowu wu endle xiboho xo wu tirhisa hi ndlela leyinene nkarhi ni matimba ya wona entirhweni wa Yehovha.
Kambe, mindzulamiso leyi mpatswa lowu a wu lava ku yi endla a yi vonaka yi nga ta koteka. Kambe siku rin’wana wu anakanye hi Ndzimana ya siku rolero. A ku ri Yohane 8:31, laha hi hlayaka marito ya Yesu lama nge: “Loko mi tshama eritweni ra mina, hakunene mi vadyondzisiwa va mina.” Hikwalaho wu te: “Xin’wana ni xin’wana lexi hi xi endlaka leswaku hi olovisa vutomi xi ta hi vuyerisa.” Wu xavise yindlu ya wona leyikulu, wu tshika ni swilo swin’wana leswi a swi nga ri swa nkoka kutani wu rhurhela evandlheni leri a ri lava mpfuno. Sweswi wa phayona naswona wu tlhela wu pfuneta ku aka Tiholo ta Mfumo ni ku pfuneta emintsombanweni ya muganga. Wu titwa njhani? “Hi hlamarisiwa hi ndlela leyi hi tsakeke ha yona hileswi hi hanyaka vutomi byo olova, hi endla leswi nhlengeletano ya Yehovha yi hi khutazaka ku swi endla.”
Solomoni u tsale a ku: “Loko ku ri mahlo ya wena, ma fanele ma languta emahlweni hi ku kongoma, ina, mahlo ya wena lama vangamaka ma fanele ma honolela emahlweni ka wena hi ku kongoma.” (Swiv. 4:25) Ku fana ni muchayeri la langutaka laha a yaka kona, hi fanele hi papalata swilo leswi nga hi sivelaka ku tivekela tipakani ta moya ni ku ti fikelela.
Hi tihi tipakani ta moya leti u nga tivekelaka tona u tlhela u ti fikelela? Ku nghenela ntirho wa nkarhi hinkwawo i pakani leyinene. Yin’wana ku nga va ku tirha ni vandlha ra le kusuhi leri nga ni xilaveko xa vahuweleri lava nga ni ntokoto leswaku va ri pfuna ku hlanganisa nsimu ya rona leyikulu. Kumbe u nga ha ya evandlheni leri nga ni vahuweleri vo tala, kambe ri kayivelaka vakulu ni malandza ya vutirheli. Xana u nga pfuneta hi yin’wana ya tindlela toleto? Ha yini u nga burisani ni mulanguteri wa xifundzha, ku vona loko swi nga koteka leswaku u pfuna? Loko u tsakela ku tirhela ekule ni le kaya, u nga kombela rungula leri engetelekeke malunghana ni mavandlha ya le kule lama lavaka mpfuno.*
A hi tlheleleni eka xiendlakalo lexi hlamuseriweke eka Esaya 62:10. Swi nga ha endleka leswaku Vayuda van’wana va tirhe hi matimba va lulamisa ni ku basisa gondzo leri yaka eka rikwavo leswaku vanhu va Xikwembu va kota ku fika ekaya. Loko u tikarhatela ku fikelela tipakani ta wena entirhweni wo kwetsima, u nga heli matimba. Xikwembu xi nga ku pfuna leswaku u fikelela tipakani toleto. Yana emahlweni u kombela vutlhari eka Yehovha loko u ri karhi u ringeta ku susa swihinga emahlweni ka wena. Hi ku famba ka nkarhi, u ta vona ndlela leyi a nga ku pfunaka ha yona ku “khulela nenge wa wena ndlela.”—Swiv. 4:26.
^ ndzim. 8 Vito ri cinciwile.
^ ndzim. 18 Vona buku leyi nge, Ku Hleleriwa Ku Endla Ku Rhandza Ka Yehovha, matluka 111-112.
Matsalwa a ma nyikeli vumbhoni lebyi lwisanaka ni ku hisa ntsumbu.
Ku ni marungula man’wana ya le Bibeleni lama hlamuselaka leswaku ku ni mintsumbu kumbe marhambu ya vanhu lava feke lama hisiweke. (Yox. 7:25; 2 Tikr. 34:4, 5) Leswi swi nga ha va swi kombise leswaku vanhu volavo a va nga faneriwi hi ku lahliwa hi ndlela yo xiximeka. Kambe loko ntsumbu wu hisiwa, a hi minkarhi hinkwayo a swi vula leswaku a wu nga faneriwi hi ku lahliwa hi ndlela leyi xiximekaka.
Leswi hi nga swi vona emhakeni ya ku fa ka Hosi Sawulo ni majaha yakwe manharhu. Hi mune ka vona va fe va ri karhi va lwa ni Vafilista. Un’wana wa majaha yakwe a ku ri Yonathani, loyi a a ri munghana lonkulu tlhelo museketeri wo tshembeka wa Davhida. Loko Vaisrayele lava nga ni vurhena lava a va tshama eYabexe-giliyadi va twa leswi humeleleke, va ye va ya teka mintsumbu yoleyo ya mune, va yi hisa, kutani va celela marhambu ya kona. Hi ku famba ka nkarhi Davhida u bumabumele Vaisrayele volavo hi leswi va swi endleke.—1 Sam. 31:2, 8-13; 2 Sam. 2:4-6.
Ntshembo wa le Matsalweni wa vafi i ku pfuxiwa eku feni—ku va Xikwembu xi endla leswaku munhu a tlhela a hanya. Ku nga khathariseki leswaku munhu la feke wa hisiwa kumbe a nga hisiwi, Yehovha a nga tsandzeki ku pfuxa munhu eku feni a ri ni miri lowuntshwa. Vaheveru vanharhu vo tshembeka lava a va fanele va dlayiwa hi ku hoxiwa ekheleni ra ndzilo hilaha Hosi Nebukadnetsara a a lerise hakona, a va kalanga va chava ku dlayiwa hi ndzilo hikuva Xikwembu a xi ta va pfuxa. (Dan. 3:16-18) Sweswo swi ve tano ni le ka malandza yo tshembeka ya Yehovha lawa a ma fanele ma dlayiwa ivi endzhaku ma hisiwa etikampeni ta nxaniso ta Manazi. Malandza yo tshembeka ya Xikwembu yo hambana-hambana ma fe loko ku ve ni ku buluka ko karhi kumbe hi tindlela tin’wana leti endleke leswaku ku lahleka vuthala bya lomu mintsumbu kumbe marhambu ya vona swi nga kona. Kambe ma ta pfuxiwa.—Nhlav. 20:13.
Yehovha a nga boheki ku tlhela a hlanganisa miri wa khale wa munhu leswaku a ta kota ku n’wi pfuxa eku feni. Leswi swi kombisiwa hi ndlela leyi Xikwembu xi va pfuxaka ha yona Vakreste lava totiweke leswaku va ya hanya etilweni. Ku fana na Yesu, loyi a “hanyisiweke a ri wa moya,” Vakreste lava totiweke na vona va pfuxiwa va ri vanhu lava fanaka kambe va ri ni mimiri ya moya. A xi kona xirho xa miri wa vona wa nyama lexi xi fambaka na vona etilweni.—1 Pet. 3:18; 1 Kor. 15:42-53; 1 Yoh. 3:2.
Ntshembo wa hina wa ku pfuxiwa eku feni, a wu titsheganga hi leswi nga ha endliwaka hi ntsumbu, kambe wu titshege hi ku va ni ripfumelo eka vuswikoti bya Xikwembu byo hetisisa switshembiso swa xona. (Mint. 24:15) I ntiyiso leswaku hi nga ha va hi nga yi twisisi hi ku helela ndlela leyi Xikwembu xi ri endleke ha yona singita ra ku pfuxa vanhu eku feni enkarhini lowu hundzeke kumbe ndlela leyi xi nga ta va pfuxa ha yona enkarhini lowu taka. Nilokoswiritano, hi veka ntshembo wa hina eka Yehovha. U hi nyike “xitiyisekiso” hi ku pfuxa Yesu.—Mint. 17:31; Luka 24:2, 3.
Vakreste va fanele va yi tekela enhlokweni mikhuva, langutelo ra vanhu va le ndhawini ya ka vona ni swilaveko swa nawu loko swi ta emhakeni yo lahla vanhu lava feke. (2 Kor. 6:3, 4) Kutani, i xiboho xa munhu hi yexe kumbe xa ndyangu xa leswaku ntsumbu wu ta hisiwa kumbe wu ta lahliwa kunene.
Swi nga ha endleka leswaku u tiva munhu wo karhi kumbexana vo hlayanyana lava tshikiweke. Sweswo swi vangiwa hi leswi ku dlaya vukati se ku tolovelekeke. Hi xikombiso, ndzavisiso lowu endliweke ePoland wu kombise leswaku vanhu lava nga ni malembe ya kwalomu ka 30, lava nga ni malembe manharhu ku ya eka tsevu va nghenele vukati va ta tshikiwa; naswona a hi vanhu va malembe wolawo ntsena lava dlayaka vukati.
Entiyisweni, xiviko xa Nhlangano wa le Spain wa Nawu wa Ndyangu xi vule leswaku “tinhlayo ti kombisa leswaku [eYuropa] hafu ya vanhu lava nghenelaka vukati va ta byi dlaya.” Ematikweni man’wana lama fuweke, xiyimo xa fana.
I yini leswi katsekaka eka vuyelo lebyi lebyi tolovelekeke? Mutsundzuxi un’wana wa ta vukati la nga ni ntokoto wa le Yuropa Vuxa u te: “Ku dlaya vukati ku hetisisa swilo leswi se swi endlekeke—ku hela ka vuxaka ni ku hambana loku vaka kona, ku nga nchumu lowu vavaka swinene.” U ye emahlweni a vula leswaku hakanyingi endzhaku ka sweswo ku va ni “ku hlundzuka, ku tisola, ku hela matimba, gome ni ku khomisiwa tingana.” Minkarhi yin’wana sweswo swi endla leswaku munhu a anakanya ku tidlaya. “Loko huvo se yi ku hetisisile ku dlaya vukati, xiyenge lexi landzelaka xa sungula. Leswi munhu la tshikiweke a titwaka a ri xikamba naswona a fularheriwile, a nga ha sungula ku tivutisa a ku: ‘Leswi se ndzi tshikiweke, kahle-kahle ndzi mani? Hi xihi xikongomelo xa mina evuton’wini?’”
Loko Ewa a tsundzuka ndlela leyi a a titwa ha yona malembe yo hlayanyana lama hundzeke, u ri: “A ndzi khomiwa hi tingana swinene loko vaakelani va mina ni vatirhi-kulorhi va ndzi vitana ‘wansati la tshikiweke,’ endzhaku ka loko nuna wa mina a dlaye vukati. A ndzi hlundzukile swinene. Leswi a a ndzi siye ni vana vambirhi, a ndzi boheka ku va manana ndzi tlhela ndzi va tatana.”* Adam, loyi a veke nkulu loyi a a xiximiwa ku ringana malembe ya 12, u ri: “A ndza ha ri na xindzhuti naswona minkarhi yin’wana ndzi hlundzuka swinene naswona ndza ringeka leswaku ndzi tihambanisa ni vanhu van’wana.”
Van’wana swi va tikerile ku tlhela va kota ku ringanisela hikwalaho ko karhateka hi vumundzuku bya vona, hambiloko se va ri ni malembe yo tala va dlaye vukati. Va nga ha tibyela leswaku van’wana a va na mhaka na vona. Ku tlula kwalaho, mutsari un’wana wa phepha-hungu la tsalaka hi timhaka toleto u vula leswaku vanhu volavo va fanele va “cinca mikhuva ya vona kutani va dyondza ku langutana ni swiphiqo va ri voxe.”
Stanisław u ri: “Loko hi ta va hi dlaye vukati, khale ka nsati wa mina a a nga ndzi pfumeleli ku vona vana va mina vambirhi va vanhwanyana. Sweswo swi endle ndzi vona onge a ku nga ha ri na munhu loyi a a ri na mhaka na mina ni leswaku Yehovha u fanele a ndzi fularherile. A ndzi nga ha swi naveli ku ya emahlweni ndzi hanya. Hi ku famba ka nkarhi ndzi yi xiyile ndlela leyi mianakanyo yoleyo ya mina a yi hoxe ha yona.” Wansati la karhatekeke la vuriwaka Wanda loyi a tshikiweke loyi na yena a a nga tiyiseki hi vumundzuku byakwe u ri: “A ndzi tiyiseka leswaku endzhaku ka nkarhi, vanhu—ku katsa ni vapfumeri-kulorhi—a va nge he khathali hi mina ni hi vana va mina. Hambiswiritano, ndza yi vona ndlela leyikulu leyi vamakwerhu va hi khutazeke va tlhela va hi pfuna ha yona loko ndzi ri karhi ndzi tikarhatela ku kurisa vana va mina leswaku va va vagandzeri va Yehovha.”
Tinhlamuselo toleto ti swi kombisa kahle leswaku van’wana endzhaku ka loko va tshikiwile va titwa va hele matimba. Va nga ha titekela ehansi va anakanya leswaku a va pfuni nchumu naswona vanhu van’wana a va fanelanga va khathala hi vona. Va nga ha tlhela va xopaxopa vanhu lava va hanyaka na vona. Hikwalaho, va nga ha sungula ku anakanya leswaku vamakwerhu evandlheni a va na rirhandzu ni ntwela-vusiwana. Kambe mintokoto yo tanihi ya Stanisław na Wanda yi kombisa leswaku vanhu lava tshikiweke va nga swi xiya leswaku vamakwavo va xinuna ni va xisati va khathala swinene ha vona. Entiyisweni, Vakreste-kulobye va va khathalele hi ndlela leyikulu hambiloko mpfuno wa vona eku sunguleni a wu nga xiyiwi.
Tsundzuka leswaku ku nga khathariseki matshalatshala ya hina lamakulu, vapfumeri-kulorhi lava tshikiweke va nga ha pfa va va ni xivundza. Vamakwerhu va xisati lava tshikiweke va nga ha anakanya leswaku vanhu vo tala a va na mhaka na vona. Alicja u ri: “Se ndzi ni malembe ya nhungu ndzi tshikiwile. Kambe minkarhi yin’wana ndzi pfa ndzi titwa ndzi nga pfuni nchumu. Hi minkarhi yoleyo, ndzi tala ku tihambanisa ni vanhu kutani ndzi rila swinene ndzi tlhela ndzi titshandza.”
Hambileswi xiyimo lexi hlamuseriwaka laha xi tolovelekeke eka vanhu lava tshikiweke, Bibele ya tsundzuxa malunghana ni ku tihambanisa ni van’wana. Loko munhu a nga endli swilo hi ku pfumelelana ni ndzayo leyi a nga ha fularhela “vutlhari hinkwabyo lebyi pfunaka.” (Swiv. 18:1) Kambe, loyi a titwaka a ri ni xivundza u fanele a swi tsundzuka leswaku ku nga tshameli ku lava xitsundzuxo kumbe nchavelelo eka munhu wa rimbewu leri hambaneke ni ra yena i vutlhari lebyi pfunaka. Loko a yingisa xitsundzuxo lexi a nge susumeteleki ku rhandzana ni munhu loyi a nga tekanangiki na yena.
Vapfumeri-kulorhi lava tshikiweke va nga ha karhateka hi vumundzuku va tlhela va titwa va ri ni xivundza hambi ku ri ku fularheriwa. Loko hi swi xiya leswaku swi tolovelekile ku titwa hi ndlela yoleyo ni leswaku swa tika ku hlula ku titwa ko tano, hi fanele hi tekelela Yehovha hi ku seketela vamakwerhu volavo va xinuna ni va xisati hi ku tshembeka. (Ps. 55:22; 1 Pet. 5:6, 7) Hi nga tiyiseka leswaku mpfuno wihi na wihi lowu hi nga ha va nyikaka wona va ta wu tlangela swinene. Entiyisweni evandlheni va ta kuma mpfuno lowu humaka eka vanghana va ntiyiso.—Swiv. 17:17; 18:24.
^ ndzim. 6 Mavito man’wana ma cinciwile.
“U fanele u rhandza Yehovha Xikwembu xa wena hi mbilu ya wena hinkwayo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo ni hi mianakanyo ya wena hinkwayo.”—MAT. 22:37.
1. Ha yini ndlela leyi Xikwembu ni N’wana wa xona a va rhandzana ha yona yi kurile?
YESU KRESTE, N’wana wa Yehovha u te: “Ndza n’wi rhandza Tatana.” (Yoh. 14:31) U tlhele a ku: “Tatana u ni xinakulobye eka N’wana.” (Yoh. 5:20) Sweswo a swi fanelanga swi hi hlamarisa. Phela, a a ri “mutirhi la nga ni vuswikoti” wa Xikwembu ku ringana malembe yo tala swinene loko a nga si ta laha misaveni. (Swiv. 8:30) Loko Yehovha na Yesu va ri karhi va tirha swin’we, Yesu u dyondze swo tala malunghana ni timfanelo ta Tata wakwe naswona a a ri ni swivangelo swo tala swo n’wi rhandza. Entiyisweni, vuxaka lebyikulu bya vona byi endle leswaku ndlela leyi a va rhandzana ha yona yi kula.
2. (a) Swi katsa yini ku rhandza munhu wo karhi? (b) Hi swihi swivutiso leswi hi nga ta swi tlhuvutsa?
2 Ku rhandza munhu wo karhi swi katsa ku va ni xinakulobye lexikulu na yena. Mupisalema Davhida u yimbelerile a ku: “Ndzi ta va ni xinakulobye na wena, Wena Yehovha ntamu wa mina.” (Ps. 18:1) Hi fanele hi titwa hi ndlela yoleyo hi Xikwembu, hikuva xi ni xinakulobye na hina. Loko hi yingisa Yehovha, u ta hi kombisa rirhandzu. (Hlaya Deteronoma 7:12, 13.) Kambe, xana hi nga swi kota ku rhandza Xikwembu tanihi leswi swi nga kotekiki leswaku hi xi vona? Swi vula yini ku rhandza Yehovha? Ha yini hi fanele hi n’wi rhandza? Hi nga swi kombisa njhani leswaku ha xi rhandza Xikwembu?
3, 4. Ha yini swi koteka leswaku hi rhandza Yehovha?
3 “Xikwembu i Moya”; hikwalaho a hi nge swi koti ku xi vona. (Yoh. 4:24) Kambe, swa koteka ku rhandza Yehovha naswona eMatsalweni hi lerisiwa ku n’wi rhandza. Hi xikombiso, Muxe u byele Vaisrayele a ku: “Kutani u fanele u rhandza Yehovha Xikwembu xa wena hi mbilu ya wena hinkwayo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo ni hi matimba ya wena lamakulu hinkwawo.”—Det. 6:5.
4 Ha yini swi koteka ku rhandza Xikwembu swinene? Hikuva xi hi vumbe hi ri ni xilaveko xo xi gandzela xi tlhela xi hi nyika vuswikoti byo kombisa rirhandzu. Loko xilaveko xolexo xa hina hi xi enerisa kahle, ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona Yehovha ya kula naswona hi va ni xivangelo lexi twalaka xo tsaka. Yesu u te: “Va tsaka lava khathalaka hi xilaveko xa vona xa moya, hikuva mfumo wa matilo i wa vona.” (Mat. 5:3) Ku vuriwe leswi landzelaka malunghana ni leswi van’wana va swi vulaka ku navela loku vanhu va velekiwaka va ri na kona ko lava ku gandzela: “Leswi vanhu emisaveni hinkwayo va lavisiseke xivumbiwa lexi tlakukeke eka vona va tlhela va pfumela eka xona, sweswo swi fanele swi hi susumetela ku va ni xichavo ni ku hlamala.”—Buku leyi nge Man Does Not Stand Alone, hi A. C. Morrison.
5. Hi swi tivisa ku yini leswaku swa pfuna ku lavisisa Xikwembu?
5 Xana a swi pfuni nchumu ku lavisisa Xikwembu? Swa pfuna hikuva xi lava leswaku hi xi kuma. Muapostola Pawulo u yi veke erivaleni mhaka yoleyo loko a chumayela ntlawa wa vanhu lava a va hlengeletane eAreyopago. Sweswo swi endleke laha a ku vonaka tempele leyi a yi vuriwa Parthenon, leyi a yi nyiketeriwe eka Atena, xikwembukati lexikulu xa le mutini wa khale wa Atena. Tianakanye u ri kwalaho loko Pawulo a ri karhi a vulavula hi “Xikwembu lexi endleke misava ni swilo hinkwaswo leswi nga eka yona,” ivi a hlamusela leswaku a xi “tshami etitempeleni leti endliweke hi mavoko.” Muapostola loyi u tlhele a vula leswaku Xikwembu “hi munhu un’we xi endle matiko hinkwawo ya vanhu, leswaku va tshama ehenhla ka vuandlalo hinkwabyo bya misava, kutani xi yimise minkarhi leyi vekiweke ni ku veka maava ya lomu ku tshamaka vanhu, leswaku va lava Xikwembu, loko vo tshuka va xi ambamba kutani va xi kuma hakunene, hambileswi, entiyisweni, xi nga riki kule ngopfu ni un’wana ni un’wana wa hina.” (Mint. 17:24-27) Vanhu va nga xi kuma Xikwembu. Timbhoni ta Yehovha to tlula timiliyoni ta nkombo ni hafu ‘ti xi kumile hakunene’—naswona ta xi rhandza swinene.
6. Yesu u vule leswaku hi xihi “xileriso lexikulu ni xo sungula eka hinkwaswo”?
6 Hi fanele hi rhandza Yehovha swi suka embilwini. Yesu u veke mhaka yoleyo erivaleni loko Mufarisi un’wana a n’wi vutisile a ku: “Mudyondzisi, hi xihi xileriso lexikulu eka hinkwaswo eNawini?” Yesu u te: “‘U fanele u rhandza Yehovha Xikwembu xa wena hi mbilu ya wena hinkwayo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo ni hi mianakanyo ya wena hinkwayo.’ Lexi hi xona xileriso lexikulu ni xo sungula eka hinkwaswo.”—Mat. 22:34-38.
7. Swi vula yini ku rhandza Xikwembu hi (a) ‘mbilu ya hina hinkwayo’? (b) ‘moya-xiviri wa hina hinkwawo’? (c) ‘mianakanyo ya hina hinkwayo’?
7 Yesu a a vula yini loko a ku hi fanele hi rhandza Xikwembu hi ‘mbilu ya hina hinkwayo’? A a vula leswaku hi fanele hi rhandza Yehovha hi mbilu ya hina yo fanekisela hinkwayo, leyi lawulaka ku navela, mintlhaveko ya hina ni ndlela leyi hi titwaka ha yona. Hi fanele hi tlhela hi n’wi rhandza hi ‘moya-xiviri wa hina hinkwawo,’ kumbe hi vutomi bya hina ni hinkwaswo leswi hi swi endlaka. Ku tlula kwalaho, hi fanele hi rhandza Xikwembu hi ‘mianakanyo ya hina hinkwayo,’ kumbe hi ndlela leyi hi anakanyaka ha yona. Entiyisweni, hi fanele hi rhandza Yehovha hi ku helela.
8. Ku rhandza Xikwembu hi ku helela swi ta hi susumetela ku endla yini?
8 Loko hi rhandza Xikwembu hi mbilu, moya-xiviri ni mianakanyo ya hina hinkwayo hi ta dyondza Rito ra xona minkarhi hinkwayo, hi endla hinkwaswo leswi xi lavaka leswaku hi swi endla hi tlhela hi chumayela mahungu lamanene ya Mfumo hi ku hiseka. (Mat. 24:14; Rhom. 12:1, 2) Loko hi rhandza Yehovha hakunene hi ta tshinela swinene eka yena. (Yak. 4:8) A hi nge swi koti ku hlamusela swivangelo hinkwaswo leswi endlaka hi fanele hi rhandza Xikwembu. Hambiswiritano, a hi kambisiseni swivangelo swi nga ri swingani.
9. Ha yini u rhandza Yehovha tanihi Mutumbuluxi wa hina loyi a hi nyikaka leswi hi swi pfumalaka?
9 Yehovha i Muvumbi wa hina naswona u hi nyika hinkwaswo leswi hi swi pfumalaka. Pawulo u te: “Ha xona hi ni vutomi, ha famba hi tlhela hi va kona.” (Mint. 17:28) Yehovha u hi nyike misava leyi yo saseka leswaku hi tshama eka yona. (Ps. 115:16) U tlhela a hi nyika swakudya ni swilo swin’wana leswi hi swi pfumalaka leswaku hi kota ku hanya. Hi yona mhaka Pawulo a byeleke vanhu va le Listra lava a va gandzela swikwembu swa hava leswaku “Xikwembu lexi hanyaka [a xi titshikangi] xi nga ri na vumbhoni bya leswaku xi endle leswinene, xi mi nyika timpfula ta le tilweni ni tinguva ta mihandzu, xi tata timbilu ta n’wina hi ku helela hi swakudya ni ku khana lokukulu.” (Mint. 14:15-17) Xana xolexo a hi xivangelo xo rhandza Mutumbuluxi wa hina Lonkulu loyi hi rirhandzu a hi nyikaka hinkwaswo leswi hi swi pfumalaka?—Ekl. 12:1.
10. Hi fanele hi titwa njhani hi lunghiselelo ra Xikwembu ra ku susa xidyoho ni rifu?
10 Xikwembu xi ta susa xidyoho ni rifu leswi hi swi kumeke eka Adamu. (Rhom. 5:12) Entiyisweni, “Xikwembu xi tiyisekisa rirhandzu ra xona n’wini eka hina, hileswi Kreste a hi feleke, loko ha ha ri vadyohi.” (Rhom. 5:8) A swi kanakanisi leswaku hi n’wi rhandza swinene Yehovha hikuva u endle leswaku swi koteka leswaku hi rivaleriwa swidyoho swa hina, loko hi hundzuka hi tlhela hi kombisa ripfumelo eka gandzelo ra nkutsulo ra Yesu.—Yoh. 3:16.
11, 12. Yehovha u hi nyike ntshembo hi tindlela tihi?
11 Yehovha ‘u hi nyika ntshembo lowu hi endlaka hi tsaka hi tlhela hi va ni ku rhula.’ (Rhom. 15:13) Ntshembo lowu humaka eka Xikwembu wu endla leswaku hi kota ku tiyisela loko ripfumelo ra hina ri ringiwa. Vatotiwa lava ‘tshembekaka ku ya fikela eku feni va ta nyikiwa harhi ya vutomi bya le tilweni.’ (Nhlav. 2:10) Vanhu lavan’wana lava tshembekaka lava nga ni ntshembo wo hanya laha misaveni va ta kuma mikateko leyi nga heriki emisaveni leyi nga Paradeyisi. (Luka 23:43) Hi titwa njhani hi ntshembo wa hina? Xana a hi vi ni ntsako ni ku rhula hi tlhela hi rhandza Munyiki wa “nyiko yin’wana ni yin’wana leyinene ni nyiko yin’wana ni yin’wana leyi hetisekeke”?—Yak. 1:17.
12 Xikwembu xi hi nyike ntshembo lowu tsakisaka wa ku pfuxiwa ka vafi. (Mint. 24:15) Hi va ni gome swinene loko hi feriwa hi munhu loyi hi n’wi rhandzaka, kambe leswi hi nga ni ntshembo wa ku pfuxiwa ka vafi, ‘a hi vi ni mbitsi hilaha lava nga riki na ntshembo va endlaka hakona.’ (1 Tes. 4:13) Hikwalaho ka rirhandzu, Yehovha Xikwembu wa swi tsakela ku pfuxa vafi, ngopfu-ngopfu lavo tshembeka vo tanihi Yobo wo lulama. (Yobo 14:15) Anakanya ndlela leyi swi nga ta tsakisa ha yona loko lava pfuxiweke eku feni va tlhela va amukeriwa laha misaveni. Timbilu ta hina ti n’wi rhandza swinene Tata wa hina wa le tilweni, loyi a hi nyikeke ntshembo wo tsakisa wa ku pfuxiwa ka vafi.
13. Hi byihi vumbhoni lebyi kombisaka leswaku Xikwembu xa hi khathalela hakunene?
13 Yehovha wa hi khathalela hakunene. (Hlaya Pisalema 34:6, 18, 19; 1 Petro 5:6, 7.) Leswi hi swi tivaka leswaku minkarhi hinkwayo Xikwembu xa hina lexi hi rhandzaka xi tiyimiserile ku pfuna lava tshembekaka eka xona, hi titwa hi sirhelelekile tanihi xiphemu xa “ntlhambi wa madyelo ya [xona].” (Ps. 79:13) Ku tlula kwalaho, ndlela leyi Xikwembu xi hi rhandzaka ha yona yi ta vonaka eka leswi xi nga ta hi endlela swona hi ku tirhisa Mfumo wa Mesiya. Endzhaku ka loko Yesu Kreste, Hosi leyi hlawuriweke hi xona a ta va a herise madzolonga, ku tshikileriwa ni vuhomboloki, vanhu lava yingisaka va ta va ni ku rhula va tlhela va kuma hinkwaswo leswi va swi lavaka leswaku va tiphina hi vutomi. (Ps. 72:7, 12-14, 16) Loko hi anakanyisisa hi switshembiso leswi, hi susumeteleka ku rhandza Xikwembu xa hina lexi hi khathalelaka, hi mbilu, moya-xiviri, matimba ni mianakanyo ya hina hinkwayo.—Luka 10:27.
14. Hi rihi lunghelo lerikulu leri Xikwembu xi hi nyikeke rona?
14 Yehovha u hi nyike lunghelo lerikulu ra ku va Timbhoni ta yena. (Esa. 43:10-12) Hi rhandza Xikwembu hi leswi xi hi nyikeke lunghelo leri ra ku seketela vuhosi bya xona ni ra ku nyika vanhu ntshembo wa xiviri emisaveni leyi, leyi nga ni maxangu. Ku tlula kwalaho, hi nga vulavula hi ri ni ripfumelo ni ku khorwiseka hikuva hi chumayela mahungu lamanene lama sekeriweke eRitweni ra Xikwembu xa ntiyiso, lexi switshembiso swa xona swi hetisekaka minkarhi hinkwayo. (Hlaya Yoxuwa 21:45; 23:14.) Mikateko swin’we ni swivangelo leswi hi nga na swona swo rhandza Yehovha swi tele ngopfu. Kambe hi nga swi kombisa njhani leswaku ha n’wi rhandza?
15. Ku dyondza ni ku tirhisa leswi hi swi dyondzaka eRitweni ra Xikwembu swi nga hi pfuna njhani?
15 Dyondza Rito ra Xikwembu nkarhi na nkarhi u tlhela u tirhisa leswi u swi dyondzaka. Loko hi endla tano hi ta va hi kombisa leswaku hi rhandza Yehovha naswona hi swi lava hi mbilu hinkwayo leswaku rito ra yena ri va “ku vonakala endleleni ya [hina].” (Ps. 119:105) Loko hi ri ni swiphiqo hi nga chaveleriwa hi switiyisekiso swa rirhandzu swo fana ni leswi: “Oho Xikwembu, mbilu leyi tshovekeke yi tlhela yi pfotloseka a wu nge yi languteli ehansi.” “Oho Yehovha, musa wa wena wa rirhandzu wu hambete wu ndzi seketela. Loko miehleketo ya mina leyi ndzi karhataka yi tele endzeni ka mina, nchavelelo wa wena wu sungule ku vukarha moya-xiviri wa mina.” (Ps. 51:17; 94:18, 19) Yehovha u va kombisa tintswalo lava xanisekaka kasi na Yesu u va twela vusiwana vanhu. (Esa. 49:13; Mat. 15:32) Loko hi dyondza Bibele, hi nga dyondza hi ndlela leyi Yehovha a hi rhandzaka ha yona lerova hi kurisa ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona.
16. Ku khongela nkarhi na nkarhi swi nga yi kurisa njhani ndlela leyi hi rhandzaka Xikwembu ha yona?
16 Khongela eka Xikwembu nkarhi na nkarhi. Swikhongelo swa hina swi hi tshineta eka “Mutwi wa xikhongelo.” (Ps. 65:2) Loko hi swi xiya leswaku Xikwembu xa swi hlamula swikhongelo swa hina, ndlela leyi hi xi rhandzaka ha yona ya kula. Hi xikombiso, hi nga ha va hi swi xiyile leswaku a xi swi pfumeleli leswaku hi ringiwa hi ndlela leyi tlulaka leswi hi nga swi tiyiselaka. (1 Kor. 10:13) Loko hi vilerisiwa hi swo karhi ivi hi khongela eka Yehovha hi mbilu hinkwayo, hi nga ha va ni “ku rhula ka Xikwembu” lokukulu. (Filp. 4:6, 7) Minkarhi yin’wana hi nga khongela hi mbilu—ku fana na Nehemiya—ivi hi swi xiya leswaku xikhongelo xa hina xi hlamuriwile. (Neh. 2:1-6) Loko hi “phikelela exikhongelweni” ivi hi swi xiya leswaku Yehovha u hlamula swikhongelo swa hina, ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona ya kula, naswona loko ripfumelo ra hina ri ringiwa hi ta tiyiseka leswaku u ta hi pfuna leswaku hi tiyisela.—Rhom. 12:12.
17. Loko hi rhandza Xikwembu, hi ta yi teka njhani mhaka ya ku ya eminhlanganweni?
17 Yana eminhlanganweni ya Vukreste nkarhi na nkarhi ni le tinhlengeletanweni ni le mintsombanweni. (Hev. 10:24, 25) Vaisrayele a va hlengeletana leswaku va ta yingisela ni ku dyondza hi Yehovha leswaku va ta n’wi gandzela hi xichavo lexikulu va tlhela va yingisa Nawu wa yena. (Det. 31:12) Loko hi xi rhandza hakunene Xikwembu a swi nge hi tikeli ku endla ku rhandza ka xona. (Hlaya 1 Yohane 5:3.) Hikwalaho, hi nga pfumeleli nchumu xi hi endla hi yi tekela ehansi mhaka ya ku ya eminhlanganweni. A hi fanelanga hi pfumelela leswaku rirhandzu leri a hi rhandza Yehovha ha rona eku sunguleni ri hola.—Nhlav. 2:4.
18. Ndlela leyi hi rhandzaka Xikwembu ha yona yi hi susumetela ku endla yini hi mahungu lamanene?
18 Byela van’wana “ntiyiso wa mahungu lamanene” hi ku hiseka. (Gal. 2:5) Ndlela leyi hi rhandzaka Xikwembu ha yona yi hi susumetela ku vulavula hi Mfumo wa Mesiya loyi a nga N’wana wa xona la rhandzekaka, loyi a nga ta “famba hi ndlela ya ntiyiso” eArmagedoni. (Ps. 45:4; Nhlav. 16:14, 16) Mawaku ndlela leyi swi tsakisaka ha yona ku hlanganyela eku endleni ka vadyondzisiwa hi ku pfuna vanhu leswaku va dyondza hi rirhandzu ra Xikwembu ni hi misava ya xona leyintshwa leyi xi yi tshembiseke!—Mat. 28:19, 20.
19. Ha yini hi fanele hi tlangela lunghiselelo ra Yehovha ro risa ntlhambi wa yena?
19 Tlangela lunghiselelo ra Xikwembu ro risa ntlhambi wa xona. (Mint. 20:28) Vakulu lava nga Vakreste i lunghiselelo ra Yehovha, loyi minkarhi hinkwayo a hi navelelaka leswinene. Vakulu va fana ni “ndhawu ya ku tifihla emhehweni ni vutumbelo exidzedzeni, ku fana ni swinambyana swa mati etikweni leri nga riki na mati, ku fana ni ndzhuti wa ribye lerikulu etikweni leri omeke.” (Esa. 32:1, 2) Anakanya ndlela leyi hi titwaka hi sirheleleke ha yona loko hi kuma vutumbelo loko ku ri ni mheho leyikulu kumbe xidzedze xo chavisa kumbe loko hi kuma ndzhuti loko dyambu ri hisa ngopfu! Hilaha ku fanaka, vakulu va hi nyika mpfuno ni xikhutazo lexi hi xi lavaka leswaku hi ya emahlweni hi tirhela Yehovha hambiloko hi ri ni swiphiqo evuton’wini. Loko hi yingisa lava rhangelaka exikarhi ka hina, hi kombisa ndlela leyi hi ti tlangelaka ha yona “tinyiko [leti] leti nga vanhu” naswona hi kombisa leswaku ha xi rhandza Xikwembu na Kreste, Nhloko ya vandlha.—Efe. 4:8; 5:23; Hev. 13:17.
20. Loko u rhandza Xikwembu, u ta angula njhani eka marito lama nga eka Yakobo 1:22-25?
20 Loko u ri ni vuxaka lebyikulu na Yehovha, u ta va ‘muendli wa rito, ku nga ri mutwi ntsena.’ (Hlaya Yakobo 1:22-25.) “Muendli” u ni ripfumelo leri humesaka mintirho yo tanihi ku chumayela hi ku hiseka ni ku hlamula eminhlanganweni ya Vukreste. Leswi u rhandzaka Yehovha hakunene, u ta yingisa “nawu lowu hetisekeke” wa yena, lowu katsaka swilo hinkwaswo leswi a swi languteleke eka wena.—Ps. 19:7-11.
21. Swikhongelo swa wena leswi humaka embilwini swi nga ha fanisiwa na yini?
21 Loko u rhandza Yehovha Xikwembu u ta susumeteleka ku khongela eka yena nkarhi na nkarhi hi mbilu hinkwayo. Mupisalema Davhida u fanise swikhongelo swakwe ni murhi wa risuna lowu a wu hisiwa siku ni siku ehansi ka ntwanano wa Nawu, a yimbelela a ku: “Onge xikhongelo xa mina xi nga lunghiseleriwa xi va murhi wa risuna emahlweni ka wena [Yehovha], ku tlakuka ka swandla swa mina ku fana ni gandzelo ra mavele ra nimadyambu.” (Ps. 141:2; Eks. 30:7, 8) Onge swikhongelo swa wena swa ku titsongahata, leswi humaka embilwini ni marito ya wena lama humaka embilwini yo dzunisa ni yo nkhensa Xikwembu ma nga fana ni nun’hwelo wo nandziha wa murhi wa risuna lowu fanekiselaka swikhongelo leswi amukelekaka.—Nhlav. 5:8.
22. Hi ta bula hi rirhandzu ra muxaka muni exihlokweni lexi landzelaka?
22 Yesu u vule leswaku hi fanele hi rhandza Xikwembu ni warikwerhu. (Mat. 22:37-39) Hilaha hi nga ta swi vona hakona loko hi ya emahlweni hi bula hi mfanelo leyi, ndlela leyi hi rhandzaka Yehovha ha yona ni milawu yakwe leyi kongomisaka swi ta hi pfuna leswaku hi tirhisana kahle ni vanhu van’wana naswona hi kombisa leswaku hi rhandza warikwerhu.
“[Xileriso] xa vumbirhi, lexi fanaka na xona, xi ri, ‘U fanele u rhandza warikwenu kukota loko u tirhandza.’”—MAT. 22:39.
1, 2. (a) Yesu u vule leswaku hi xihi xileriso xa vumbirhi lexikulu xa Nawu? (b) Hi swihi swivutiso leswi hi nga ta swi tlhuvutsa sweswi?
MUFARISI un’wana u tshame a ringa Yesu hi ku n’wi vutisa xivutiso lexi nge: “Mudyondzisi, hi xihi xileriso lexikulu eka hinkwaswo eNawini?” Hilaha swi hlamuseriweke hakona exihlokweni lexi hundzeke, Yesu u vule leswaku “xileriso lexikulu ni xo sungula eka hinkwaswo” hi lexi nge: “U fanele u rhandza Yehovha Xikwembu xa wena hi mbilu ya wena hinkwayo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo ni hi mianakanyo ya wena hinkwayo.” Yesu u tlhele a ku: “Xa vumbirhi, lexi fanaka na xona, xi ri, ‘U fanele u rhandza warikwenu kukota loko u tirhandza.’”—Mat. 22:34-39.
2 Yesu u vule leswaku hi fanele hi rhandza warikwerhu kukota loko hi tirhandza. Hikwalaho hi fanele hi tivutisa swivutiso leswi: Kahle-kahle warikwerhu i mani? Hi nga n’wi kombisa njhani rirhandzu?
3, 4. (a) Yesu u xi hlamule hi xifaniso xihi xivutiso lexi nge: “Xana kahle-kahle warikwerhu i mani”? (b) Musamariya u n’wi pfune njhani wanuna loyi a a tekeriwe swilo swakwe, a biwa ivi a siyiwa a ri kusuhi ni ku fa? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
3 Kambe xiya leswi Yesu a swi vuleke loko wanuna un’wana loyi a a tiendla wo lulama a n’wi vutisile a ku: “Xana kahle-kahle warikwerhu i mani?” Loko Yesu a n’wi hlamula u hlamusele xifaniso xa Musamariya lonene. (Hlaya Luka 10:29-37.) A hi ta langutela leswaku muprista la nga Muisrayele ni Mulevhi a va ta va varikwavo lavanene loko va vona wanuna la tekeriweke swilo swakwe, a biwa ivi a siyiwa a ri kusuhi ni ku fa. Kambe va lo n’wi hundza va nga n’wi pfuni. Wanuna loyi u pfuniwe hi Musamariya—munhu loyi rixaka ra ka vona a ri xixima Nawu wa Muxe kambe Vayuda a va ri venga.—Yoh. 4:9.
4 Musamariya lonene u chele mafurha ni vhinyo etimbangeni ta wanuna la vavisekeke leswaku a n’wi pfuna ti hola. Tidenari timbirhi leti a ti siyeke ni n’wini wa yindlu ya vafambi leswaku a sala a khathalela wanuna yoloye a ti ringana ni kwalomu ka muholo wa masiku mambirhi. (Mat. 20:2) Hikwalaho swa olova ku vona leswaku i mani la tikombiseke a ri warikwavo wa xiviri wa wanuna loyi a a vavisiwile. Xifaniso xa Yesu xi hi dyondzisa ku kombisa warikwerhu ntwela-vusiwana ni rirhandzu.
5. Malandza ya Yehovha ma swi kombise njhani leswaku ma rhandza warikwavo endzhaku ka loko ku ve ni Xidzedze lexi vuriwaka Sandy?
5 Minkarhi yo tala swa tika ku kuma vanhu lava nga ni ntwela-vusiwana ku fana ni Musamariya lonene. Sweswo swi tano ngopfu-ngopfu “emasikwini [lawa] yo hetelela” ya mangava laha vanhu vo tala va nga riki na xinakulobye xa ntumbuluko, va nga ni tihanyi naswona va nga rhandziki vunene. (2 Tim. 3:1-3) Hi xikombiso, ku nga ha va ni swiyimo swo tika hi nkarhi wa mhangu ya ntumbuluko. Anakanya hi leswi humeleleke loko Xidzedze lexi vuriwaka Sandy xi hlasele Doroba ra New York eku heleni ka October hi 2012. Endhawini yin’wana leyi hlaseriweke swinene edorobeni rolero, vanhu van’wana va yivele vaaki lava se a va ri eku xanisekeni hikwalaho ka leswi a va nga ri na gezi ni swilo swin’wana leswi a va swi pfumala. Timbhoni ta Yehovha ti pfune vamakwavo ni van’wana endhawini yoleyo. Vakreste va endla tano hikwalaho ka leswi va rhandzaka warikwavo. Hi tihi tindlela tin’wana leti hi nga kombisaka ha tona leswaku hi rhandza warikwerhu?
6. Ntirho wa hina wo chumayela wu fambisana njhani ni ku kombisa rirhandzu?
6 Pfuna vanhu hi tlhelo ra moya. Sweswo hi swi endla hi ku tikarhatela ku va tisela “nchavelelo lowu humaka eMatsalweni.” (Rhom. 15:4) A swi kanakanisi leswaku hi kombisa rirhandzu loko hi byela van’wana ntiyiso wa le Bibeleni loko hi endla ntirho wa hina wo chumayela. (Mat. 24:14) Mawaku lunghelo leri hi nga na rona ro twarisa rungula ra Mfumo leri humaka eka “Xikwembu lexi nyikaka ntshembo”!—Rhom. 15:13.
7. I yini nawu lowu dumeke wa mahanyelo, naswona hi katekisiwa njhani loko hi wu landzela?
7 Landzela nawu lowu dumeke wa mahanyelo. Nawu lowu wu kumeka eka marito lama vuriweke hi Yesu eka Dyondzo yakwe ya le Ntshaveni lowu nge: “Swilo hinkwaswo, leswi mi lavaka vanhu va swi endla eka n’wina, na n’wina mi fanele mi swi endla eka vona; leswi, entiyisweni hi leswi vuriwaka hi Nawu ni Vaprofeta.” (Mat. 7:12) Loko hi khoma van’wana hilaha Yesu a leriseke hakona, hi endla hi ku pfumelelana ni xikongomelo xa “Nawu” (Genesa ku ya fika eka Deteronoma) ni “Vaprofeta” (tibuku ta vuprofeta leti nga eMatsalweni ya Xiheveru). Matsalwa wolawo ma kombisa kahle leswaku Xikwembu xi katekisa lava va kombisaka van’wana rirhandzu. Hi xikombiso, Yehovha u vule leswi landzelaka hi ku tirhisa Esaya: “Hlayisani vululami, mi endla leswi lulameke . . . Wa tsaka munhu wa nyama la endlaka leswi.” (Esa. 56:1, 2) Ha katekisiwa hakunene loko hi rhandza warikwerhu hi tlhela hi hanya hi ku landza nawu lowu dumeke wa mahanyelo.
8. Ha yini hi fanele hi rhandza valala va hina, naswona ku nga ha endleka yini loko hi endla tano?
8 Rhandza valala va wena. Yesu u te: “Mi swi twile leswaku ku vuriwe va ku, ‘U fanele u rhandza warikwenu u venga nala wa wena.’ Hambiswiritano, mina ndzi ri eka n’wina: Hambetani mi rhandza valala va n’wina, mi khongelela lava mi xanisaka; leswaku mi tikombisa mi ri vana va Tata wa n’wina la nge matilweni.” (Mat. 5:43-45) Muapostola Pawulo u vule ndzayo leyi fanaka loko a tsala a ku: “Loko nala wa wena a ri ni ndlala, n’wi phamele; loko a ri ni torha, n’wi nyike swakunwa.” (Rhom. 12:20; Swiv. 25:21) Hi ku ya hi Nawu wa Muxe, munhu a a fanele a pfuna nala wakwe ku rhula ndzhwalo wa xifuwo xakwe lexi weke. (Eks. 23:5) Loko va tirhisana hi ndlela leyi, vanhu lava va tshameke va va valala a va ta va vanghana lavakulu. Leswi Vakreste va kombisaka rirhandzu, valala va hina vo tala va cince ndlela leyi a va titwa ha yona hi hina. Loko hi rhandza valala va hina—hambi ku ri vaxanisi lava nga ni tihanyi—hi ta tsaka swinene loko van’wana va vona va va Vakreste va ntiyiso.
9. Yesu u vule yini malunghana ni ku endla ku rhula ni vamakwerhu?
9 “Lavisisani ku rhula ni vanhu hinkwavo.” (Hev. 12:14) Vanhu volavo va katsa vamakwerhu, hikuva Yesu u te: “Loko u tisa nyiko ya wena ealitarini kutani u tsundzuka kwalaho leswaku ku ni mhaka leyi makwenu a ku hehlaka ha yona, siya nyiko ya wena kwalaho mahlweni ka alitari, u famba; u rhanga u ya endla ku rhula ni makwenu, kutani loko u vuya, u nyikela nyiko ya wena.” (Mat. 5:23, 24) Xikwembu xi ta hi katekisa loko hi rhandza vamakwerhu naswona hi hatla hi teka goza leswaku hi endla ku rhula na vona.
10. Ha yini hi nga fanelanga hi avanyisa van’wana?
10 U nga avanyisi van’wana. Yesu u te: “Tshikani ku avanyisa leswaku mi nga avanyisiwi; hikuva ku avanyisa loku mi avanyisaka ha kona, mi ta avanyisiwa ha kona; naswona xipimo lexi mi pimaka ha xona, va ta mi pimela ha xona. Kutani, ha yini u languta xilavi lexi nga etihlweni ra makwenu, kambe u nga lemuki ntsandza lowu nga etihlweni ra wena? Kumbe, u nga vurisa ku yini eka makwenu u ku, ‘Ndzi pfumelele ndzi susa xilavi etihlweni ra wena’; kasi, waswivo, ku ni ntsandza etihlweni ra wena? Mukanganyisi! Sungula u susa ntsandza etihlweni ra wena n’wini, kutani u ta yi vona kahle ndlela yo susa xilavi etihlweni ra makwenu.” (Mat. 7:1-5) Yoleyo i ndlela ya matimba yo hi byela leswaku a hi fanelanga hi xopaxopa vanhu van’wana loko va endla swihoxo leswitsongo kasi hina hi endla swihoxo leswikulu.
11, 12. Hi yihi ndlela yo hlawuleka leyi hi kombisaka ha yona leswaku hi rhandza warikwerhu?
11 Hi lava ku kombisa warikwerhu rirhandzu hi ndlela yo hlawuleka. Ku fana na Yesu, hi chumayela mahungu lamanene ya Mfumo. (Luka 8:1) Yesu u lerise valandzeri vakwe ku “endla vanhu va matiko hinkwawo va va vadyondzisiwa.” (Mat. 28:19, 20) Loko hi endla ntirho wolowo, hi ringeta ku pfuna varikwerhu leswaku va suka egondzweni ro anama ri tlhela ri pfuleka leri yisaka endzovisweni kutani hi va komba ndlela yo famba egondzweni ro lala leri yisaka evuton’wini. (Mat. 7:13, 14) A swi kanakanisi leswaku Yehovha wa ma katekisa matshalatshala wolawo.
12 Ku fana na Yesu, hi pfuna vanhu leswaku va khathala hi xilaveko xa vona xa moya. (Mat. 5:3) Eka lava va yingisaka, hi enerisa xilaveko xolexo xa vona hi ku va byela “mahungu lamanene ya Xikwembu.” (Rhom. 1:1) Lava va amukelaka rungula ra Mfumo va vuyelelana na Xikwembu hi ku tirhisa Yesu Kreste. (2 Kor. 5:18, 19) Kutani, loko hi chumayela mahungu lamanene hi kombisa leswaku hi rhandza warikwerhu hi ndlela ya nkoka swinene.
13. U titwa njhani hi ku hlanganyela entirhweni wa hina wo hlawuleka wa ku va vahuweleri va Mfumo?
13 Loko hi lunghiselela kahle loko hi ya endla maendzo yo vuyela ni loko hi ya fambisa tidyondzo ta Bibele, hi kota ku dyondzisa vanhu ku yingisa milawu ya Xikwembu leyinene. Leswi swi nga ha endla leswaku xichudeni xa Bibele xi hundzula vutomi bya xona. (1 Kor. 6:9-11) Swa khutaza hakunene ku vona ndlela leyi Xikwembu xi va pfunaka ha yona lava nga ni “mboyamelo lowunene eka vutomi lebyi nga heriki” leswaku va endla mindzulamiso ivi va va vanghana va xona. (Mint. 13:48) Eka vo tala, gome ri siviwa hi ntsako kasi ku vilela ku tlula mpimo ku siviwa hi ku tshemba Tata wa hina wa le tilweni. A hi ku tsakisa ka swona ku vona nhluvuko wa moya lowu endliwaka hi vanhu lavantshwa! Xana a wu pfumeli leswaku i nkateko ku rhandza varikwerhu hi ndlela leyi yo hlawuleka tanihi vahuweleri va Mfumo?
14. Pawulo u ri hlamusele njhani rirhandzu eka 1 Vakorinto 13:4-8?
14 Loko hi tirhisana ni varikwerhu, ku tirhisa leswi Pawulo a swi tsaleke malunghana ni rirhandzu swi nga sivela swiphiqo swo tala, swi nga tisa ntsako naswona swi nga endla leswaku Xikwembu xi hi katekisa. (Hlaya 1 Vakorinto 13:4-8.) A hi kambisiseni leswi Pawulo a swi vuleke malunghana ni rirhandzu kutani hi vona ndlela leyi hi nga n’wi rhandzaka ha yona warikwerhu kukota loko hi tirhandza.
15. (a) Ha yini hi fanele hi va ni mbilu yo leha ni musa? (b) Ha yini hi fanele hi papalata mavondzo ni ku tikurisa?
15 “Rirhandzu ri ni mbilu yo leha ni musa.” Tanihi leswi Xikwembu xi lehiseke mbilu xi tlhela xi va ni musa loko xi tirhisana ni vanhu lava nga hetisekangiki, hi fanele hi lehisa mbilu hi tlhela hi va ni musa loko van’wana va endla swihoxo naswona va nga anakanyeli, kumbe va hi khoma hi ndlela yo biha. “Rirhandzu a ri na mavondzo,” hikwalaho rirhandzu ra ntiyiso a ri nge endli leswaku hi navela swilo swa munhu un’wana kumbe malunghelo lawa a nga na wona evandlheni. Ku tlula kwalaho, loko hi ri ni rirhandzu, a hi nge tikurisi kumbe hi tikukumuxa. Phela, “mahlo lama titlakusaka ni mbilu leyi tikurisaka, rivoni ra lavo homboloka, i xidyoho.”—Swiv. 21:4.
16, 17. Hi nga swi endla njhani swilo hi ku pfumelelana na 1 Vakorinto 13:5, 6?
16 Rirhandzu ri ta hi susumetela ku tikhoma hi ndlela yo tenga eka warikwerhu. A hi nge n’wi hembeli, hi n’wi yivela kumbe hi endla nchumu wun’wana ni wun’wana lowu nga ta endla leswaku hi tlula milawu ya Yehovha. Rirhandzu ri ta tlhela ri hi sivela ku nga lavi leswi vuyerisaka hina ntsena kambe ni leswi vuyerisaka van’wana.—Filp. 2:4.
17 Rirhandzu ra xiviri a ri hlundzuki hi ku olova naswona a “ri hlayisi mhaka yo biha,” onge loko van’wana va hi twisa ku vava minkarhi hinkwayo hi tsala ehansi. (1 Tes. 5:15) Loko ho va ni xikhomela a hi nge xi tsakisi Xikwembu naswona entiyisweni hi ta va hi pfurhetela ndzilo lowu wu nga pfurhaka ivi wu hi vavisa wu tlhela wu vavisa van’wana. (Lev. 19:18) Rirhandzu ri endla leswaku hi tsaka ni ntiyiso, naswona a ri nge hi pfumeleli leswaku hi “[tsaka] hi leswi nga lulamangiki,” hambiloko munhu loyi a hi vengaka a khomiwa hi ndlela yo biha.—Hlaya Swivuriso 24:17, 18.
18. Hi dyondza yini malunghana ni rirhandzu eka 1 Vakorinto 13:7, 8?
18 Xiya leswi Pawulo a yeke emahlweni a swi vula malunghana ni rirhandzu. U vule leswaku rirhandzu “ri byarha swilo hinkwaswo.” Loko munhu wo karhi o hi khunguvanyisa kambe a kombela ku rivaleriwa, rirhandzu ri ta hi susumetela ku n’wi rivalela. Rirhandzu “ri kholwa swilo hinkwaswo” leswi nga eRitweni ra Xikwembu naswona ri hi endla hi tlangela swakudya swa moya leswi hi swi kumaka. Rirhandzu “ri va ni ntshembo eka swilo hinkwaswo” leswi tsariweke eBibeleni naswona ri hi susumetela ku tihlamulela eka van’wana lava lavaka ku tiva hi ta ntshembo wa hina. (1 Pet. 3:15) Loko hi langutane ni swiyimo swo tika swinene, hi khongela hi tlhela hi va ni ntshembo wa leswaku ku ta va ni vuyelo lebyinene. Rirhandzu “ri tiyisela swilo hinkwaswo,” ku nga khathariseki leswaku hi loko hi dyoheriwa ni ku xanisiwa hi van’wana kumbe loko hi weriwa hi miringo yin’wana. Ku tlula kwalaho, “rirhandzu a ri heli.” Ri ta kombisiwa hi vanhu lava yingisaka hilaha ku nga heriki.
19, 20. I ndzayo yihi ya le Matsalweni leyi faneleke yi hi susumetela ku ya emahlweni hi rhandza warikwerhu?
19 Loko hi yingisa ndzayo ya le Bibeleni, hi ta ya emahlweni hi rhandza warikwerhu. Rirhandzu rolero ri katsa ku rhandza vanhu hinkwavo ku nga ri vanhu va rixaka ra ka hina ntsena. Hi fanele hi tlhela hi tsundzuka leswaku Yesu u te: “U fanele u rhandza warikwenu kukota loko u tirhandza.” (Mat. 22:39) Xikwembu na Kreste va langutele leswaku hi rhandza warikwerhu. Loko hi nga tiyiseki hi leswi hi faneleke hi swi endla eka xiyimo xo karhi lexi katsaka warikwerhu, hi fanele hi khongela eka Xikwembu leswaku xi hi kongomisa hi moya lowo kwetsima. Loko hi endla tano Yehovha u ta hi katekisa naswona u ta hi pfuna leswaku hi kombisa rirhandzu.—Rhom. 8:26, 27.
20 Xileriso xa leswaku hi rhandza warikwerhu kukota loko hi tirhandza xi vuriwa “nawu wa vuhosi.” (Yak. 2:8) Endzhaku ko vulavula hi swileriso swin’wana swa Nawu wa Muxe, Pawulo u te: “Ni xileriso xin’wana ni xin’wana lexi nga kona, swi katsakanyiwa hi rito leri ri nge, ‘U fanele u rhandza warikwenu kukota loko u [tirhandza].’ Rirhandzu a ri endli leswo biha eka warikwavo; hikokwalaho, rirhandzu i ku hetiseka ka nawu.” (Rhom. 13:8-10) Hikwalaho hi fanele hi ya emahlweni hi rhandza warikwerhu.
21, 22. Ha yini hi fanele hi rhandza Xikwembu ni warikwerhu?
21 Loko hi ri karhi hi anakanyisisa hi lexi endlaka hi fanele hi rhandza warikwerhu, i swinene ku anakanya hi marito ya Yesu ya leswaku Tata wakwe u “[tsuvukisa] dyambu ra yena eka vanhu vo homboloka ni lavanene naswona [u nisa] mpfula yakwe ehenhla ka vanhu lava lulameke ni lava nga lulamangiki.” (Mat. 5:43-45) Hi fanele hi rhandza varikwerhu ku nga khathariseki leswaku va lulamile kumbe a va lulamanga. Hilaha se hi buleke hakona, ndlela ya nkoka yo kombisa rirhandzu rolero i ku va byela rungula ra Mfumo. Loko varikwerhu va amukela mahungu lamanene hi ku tlangela lokukulu va ta kuma mikateko.
22 Hi ni swivangelo swo tala swo rhandza Yehovha hi ku helela. Nakambe ku ni tindlela to tala leti hi nga kombisaka ha tona leswaku hi rhandza warikwerhu. Loko hi rhandza Xikwembu ni warikwerhu, hi xixima leswi Yesu a swi vuleke hi timhaka leti ta nkoka. Xa nkoka swinene, hi tsakisa Yehovha, Tata wa hina wa rirhandzu wa le tilweni.
Xana u yi hlaye hi vukheta minkandziyiso ya sweswinyana ya Xihondzo xo Rindza? A hi vone loko u nga swi kota ku hlamula swivutiso leswi landzelaka:
Hi wihi nkarhi lowu xinyimpfana xa Paseka a xi fanele xi tlhaviwa ha wona hi Nisani 14?
Vuhundzuluxeri byin’wana bya Bibele byi vula leswaku a xi fanele xi tlhaviwa “exikarhi ka madyambu mambirhi,” leswi vulaka leswaku hi nkarhi wa mpimavayeni kumbe loko dyambu ri pela—endzhaku ka loko dyambu ri perile kambe loko ka ha vona. (Eks. 12:6)—12/15, matluka 18-19.
Hi yihi milawu leyi kongomisaka ya le Bibeleni leyi vantshwa va nga yi tirhisaka ku endla swiboho swa vutlhari?
Yinharhu ya kona hi leyi (1) Lava Mfumo wa Xikwembu ni ku lulama ka xona ku sungula. (Mat. 6:19-34) (2) Kuma ntsako hi ku tirhela van’wana. (Mint. 20:35) (3) Kuma ntsako hi ku tirhela Xikwembu wa ha ri muntshwa. (Ekl. 12:1)—1/15, matluka 19-20.
Hi vahi vagadi va mune va tihanci lava va ti gadeke ku sukela hi 1914?
Yesu, mugadi wa hanci yo basa, u teke goza ro hlongola Sathana ni madimona yakwe etilweni. Mugadi wa hanci ya muvala wo tshwuka-xindzilo u fanekisela tinyimpi leti xaniseke vanhu. Mugadi wa hanci ya ntima u fanekisela ndlala. Mugadi wa hanci yo kwalala u dlaya vanhu va timiliyoni hi ntungu. (Nhlav. 6:2-8)—2/1, matluka 6-7.
“Nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana” wu ta endleka rini? (Nhlav. 19:7)
“Nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana” wu ta endleka endzhaku ka loko Hosi, Yesu Kreste, a hetise ku hlula ka yena, endzhaku ka loko Babilona Lonkulu a lovisiwile ni le ndzhaku ka nyimpi ya Armagedoni.—2/15, tluka 10.
Ha yini Vayuda va le nkarhini wa Yesu a va ‘langutele’ Mesiya? (Luka 3:15)
A hi nge swi tivi hi ku kongoma leswaku Vayuda va le nkarhini wa Yesu a va byi twisisa vuprofeta bya Daniyele lebyi vulavulaka hi Mesiya hilaha hi byi twisisaka hakona. (Dan. 9:24-27) Hambiswiritano, va nga ha va va twe leswi ntsumi yi swi byeleke varisi van’wana kumbe leswi vuriweke hi muprofeta wa xisati Ana loko a vona Yesu loko a ha ri ricece etempeleni. Nakambe, vangoma va swilo swa le mpfhukeni va tile va ta lava “loyi a nga velekeriwa ku va hosi ya Vayuda.” (Mat. 2:1, 2) Endzhakunyana, Yohane lowo Khuvula u hlamusele leswaku Kreste a a ta humelela ku nga ri khale.—2/15, matluka 26-27.
Hi nga swi papalata njhani leswaku Ina wa hina a nga vi E-e? (2 Kor. 1:18)
Entiyisweni, minkarhi yin’wana hi nga ha tsandzeka ku endla leswi hi swi tshembiseke hikwalaho ka swiyimo leswi hi nga kotiki ku swi lawula. Kambe loko hi endle xitshembiso kumbe xihlambanyo, hi fanele hi endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka leswaku hi xi hetisisa.—3/15, tluka 32.
Hi nga wu papalata njhani ndzingo wo languta swifaniso leswi pfuxaka ku navela ku endla timhaka ta masangu?
Hi lawa magoza manharhu lama pfunaka (1) Loko ho tikuma hi pfule swifaniso swa timhaka ta masangu hi nga swi xiyanga, a hi nambe hi swi pfala. (2) Ku lawula mianakanyo ya hina hi ku anakanya swilo leswinene ni hi ku khongela eka Xikwembu. (3) Ku lawula swiendlo swa hina hi ku papalata tifilimi kumbe ti-Web site leti kombisaka swilo swa timhaka ta masangu.—4/1, matluka 10-12.
Hi byihi vuyelo lebyi nga languteriwangiki lebyi nga ha vaka kona loko Mukreste a siya ndyangu wakwe leswaku a ta hola mali yo tala etikweni rin’wana?
Loko vatswari va hlawula ku ka va nga tshami swin’we tanihi ndyangu, vana va nga ha vaviseka emintlhavekweni ni mahanyelo ya vona ma nga ha khumbeka. Va nga ha venga mutswari kumbe vatswari va vona. Naswona vanhu lava kuleke lava nga tshamiki ni vanghana va vona va vukati va nga ha langutana ni miringo ya ku tikhoma hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu.—4/15, matluka 19-20.
Ha yini milenge ya swigevenga leswi dlayiweke hi ku hayekiwa emhandzini a yi tshoviwa?
Varhoma a va dlaya swigevenga swin’wana hi ku swi hayeka emhandzini. Vayuda va kombele leswaku milenge ya swigevenga leswi a swi ri ematlhelo ka Yesu yi tshoviwa. Sweswo a swi ta endla leswaku swigevenga sweswo swi tikeriwa hi ku hefemula ivi swi hatla swi fa. Xisweswo, a swi nga ta boheka ku hayekiwa vusiku hinkwabyo emhandzini. (Det. 21:22, 23)—5/1, tluka 11.
Hi swihi swivutiso swa mune leswi hi faneleke hi swi tsundzuka loko hi vulavula ni vanhu ensin’wini?
I vamani vanhu lava ndzi va chumayelaka? Ndzi va chumayela kwihi? Hi wihi nkarhi lowunene wo va endzela? Ndzi fanele ndzi vulavula na vona njhani?—5/15, matluka 12-15.
Ku dzaha swi ni khombo hi ndlela yihi?
Swi dlaye vanhu va 100 000 000 eka malembe ya dzana lama hundzeke. Sweswi swi dlaya vanhu va kwalomu ka 6 000 000 hi lembe.—6/1, tluka 3.
“Swirho swa miri leswi vonakaka onge swi tsanile swa laveka.”—1 KOR. 12:22.
1, 2. Ha yini Pawulo a a va twisisa vanhu lava tsaneke?
HINKWERHU minkarhi yin’wana hi titwa hi tsanile. Masiku man’wana loko hi nga titwi kahle, hi nga ha va hi nga ri na matimba naswona swi nga ha hi tikela ku endla leswi hi faneleke hi swi endla. Kambe a hi nge u titwa hi ndlela yoleyo ku ringana nkarhi wo leha. Loko u ri exiyin’weni xolexo, xana a wu nga ta swi tlangela loko van’wana va ku twela vusiwana?
2 Muapostola Pawulo a a swi tiva leswaku swi njhani ku tshikileriwa hambi ku ri ku tsanisiwa hi mintshikilelo ya le handle ka vandlha ni ya le ndzeni ka rona. Minkarhi yo hlayanyana a a vona onge a nge he swi koti ku ya emahlweni. (2 Kor. 1:8; 7:5) Loko Pawulo a anakanyisisa hi vutomi byakwe ni hi maxangu yo tala lawa a langutaneke na wona tanihi Mukreste wo tshembeka, u pfumerile a ku: “I mani la tsaneke, kutani mina ndzi nga tsani?” (2 Kor. 11:29) Naswona malunghana ni swirho swo hambana-hambana swa vandlha ra Vukreste, leswi fanisiwaka ni swirho swa miri wa munhu, Pawulo u vule leswaku leswi “vonakaka onge swi tsanile swa laveka.” (1 Kor. 12:22) Xana a a vula yini? Ha yini hi fanele hi teka lava va vonakaka va tsanile hilaha Yehovha a va tekaka hakona? Naswona loko hi endla tano hi ta vuyeriwa njhani?
3. I yini lexi nga khumbaka ndlela leyi hi va tekaka ha yona lava lavaka mpfuno evandlheni?
3 Hi hanya emisaveni leyi vanhu va anakanyaka leswaku loko swilo swi ta ku fambela kahle u fanele u va wa ha ri muntshwa naswona u ri ni matimba. Vo tala va endla xin’wana ni xin’wana leswaku va kuma leswi va swi lavaka, hakanyingi va nga ri na mhaka ni ndlela leyi lava tsaneke va titwaka ha yona. A wu amukeleki mukhuva wolowo, kambe hi nga ha sungula ku va ni langutelo ro biha hi nga swi xiyi malunghana ni lava lavaka mpfuno nkarhi na nkarhi, hambi ku ri evandlheni. Kambe hi nga va ni langutelo leri ringaniseriweke, leri fanaka ni ra Xikwembu.
4, 5. (a) Xifaniso lexi nga eka 1 Vakorinto 12:21-23 xi hi pfuna njhani ku twisisa ndlela leyi Yehovha a tekaka un’wana ni un’wana wa hina ha yona? (b) Hi nga vuyeriwa njhani loko hi pfuna lava tsaneke?
4 Hi nga twisisa ndlela leyi Yehovha a ku tekaka ha yona ku tsana ka vanhu eka xifaniso lexi kumekaka eka papila ro sungula ra Pawulo leri a ri ya eka Vakorinto. Eka ndzima 12, Pawulo u hi tsundzuxa leswaku ni xirho xa miri wa munhu lexi vonakaka xi tsane swinene xi ni ntirho. (Hlaya 1 Vakorinto 12:12, 18, 21-23.) Vanhu van’wana lava pfumelaka eka ku tihundzukela ka swilo va vule leswaku swirho swin’wana swa miri a swi laveki. Nilokoswiritano, leswi kumiweke loko ku endliwa ndzavisiso hi miri wa munhu swi kombise leswaku swirho swa miri leswi tshameke swi tekiwa swi nga pfuni nchumu entiyisweni swi endla ntirho wa nkoka.* Hi xikombiso, van’wana a va kanakana loko swikunwana leswitsongo swi ri ni ntirho; kambe sweswi se swa xiyiwa leswaku swi endla leswaku miri wa hina hinkwawo wu nga tsekatseki loko hi yimile.
5 Xifaniso xa Pawulo xi kandziyisa leswaku swirho hinkwaswo swa vandlha ra Vukreste i swa nkoka. Sathana u susa vanhu xindzhuti, naswona u lava hi anakanya leswaku Yehovha a nga na mhaka na hina. (Yobo 4:18, 19) Kambe Yehovha u teka malandza yakwe hinkwawo, ku katsa ni lawa ma vonakaka ma tsanile, tanihi lama ‘lavekaka.’ Mhaka yoleyo yi fanele yi pfuna un’wana ni un’wana wa hina ku tsaka hi xiphemu lexi hi nga na xona evandlheni ra ka hina ni hi ku va xiphemu xa vandlha ra vanhu va Xikwembu emisaveni hinkwayo. Hi xikombiso, anakanya hi nkarhi lowu u tshambuluteke voko ra wena leswaku u pfuna mudyuhari la lavaka mpfuno. Swi nga ha endleka u boheke ku hunguta ndlela leyi u fambaka ha yona. Xana ku pfuna munhu un’wana a swi hetisisanga xikongomelo xa nkoka swi tlhela swi ku endla u tsaka? Loko hi pfuna van’wana ha tsaka hikwalaho ko va khathalela, naswona hi ya hi lehisa mbilu swinene, hi va ni rirhandzu lerikulu hi tlhela hi wupfa. (Efe. 4:15, 16) Tata wa hina la nga ni rirhandzu wa swi tiva leswaku vandlha leri tekaka swirho swa rona hinkwaswo swi ri swa nkoka, ku nga khathariseki ku tsana ka swona, ri kombisa leswaku ra ringanisela naswona ri ni rirhandzu.
6. Pawulo u ri tirhise njhani minkarhi yin’wana rito leri nge “tsaneke” ni leri nge “tiya”?
6 Lexi tsakisaka, loko Pawulo a tsalela Vakorinto, u tirhise rito leri nge “tsaneke” ni leri nge “tsana” loko a vulavula hi ndlela leyi vanhu lava nga riki vapfumeri a va va teka ha yona Vakreste va le minkarhini ya vaapostola a tlhela a kombetela eka ndlela leyi yena a a titeka ha yona. (1 Kor. 1:26, 27; 2:3) Loko Pawulo a vulavula hi vanhu lava a va ‘tiyile,’ a a nga tiyimiselanga ku endla Vakreste van’wana va titwa va tlakukile. (Rhom. 15:1) Ku ri na sweswo, a a vula leswaku Vakreste lava nga ni ntokoto swinene a va fanele va va lehisela mbilu lava nga siki dzimaka timitsu va tiya entiyisweni.
7. I yini lexi nga ha endlaka leswaku hi nga va pfuni lava lavaka mpfuno?
7 Loko hi pfuna “xisiwana,” hi tekelela Yehovha hi tlhela hi amukeleka eka yena. (Ps. 41:1; Efe. 5:1) Kambe, minkarhi yin’wana hi nga ha tshika ku pfuna vanhu lava pfumalaka hikwalaho ka leswi hi nga ni langutelo ro biha hi vona. Kumbe leswi hi nga tiyisekiki hi leswi hi faneleke hi swi vula, hi nga ha titwa hi khomiwa hi tingana ivi hi fambela ekule ni lava kokaka ku tika. Makwerhu wa xisati la vuriwaka Cynthia,* loyi nuna wakwe a n’wi sukeleke u ri: “Loko vamakwerhu va ku papalata kumbe va nga endli swilo hilaha a wu langutele leswaku vanghana lavakulu va ta endla hakona, swi nga ku twisa ku vava. Loko u langutane ni miringo, u lava ku va swin’we ni vanhu.” Davhida wa khale a a swi tiva leswaku swi njhani ku papalatiwa.—Ps. 31:12.
8. I yini lexi nga ta hi pfuna leswaku hi va ni ntwela-vusiwana swinene?
8 Hi ta va ni ntwela-vusiwana swinene loko hi tsundzuka leswaku van’wana va vamakwerhu lava rhandzekaka va tsanile hikwalaho ko langutana ni swiyimo swo tika—ku nga vi ni rihanyo lerinene, ku tshama endyangwini lowu swirho swin’wana swa wona swi nga riki Timbhoni kumbe ku va ni ntshikilelo wa mianakanyo. Siku rin’wana na hina hi nga ha tikuma hi ri exiyin’weni lexi fanaka. Loko va nga si nghena eTikweni leri Tshembisiweke, Vaisrayele lava a va ri swisiwana naswona va tsanile etikweni ra Egipta, va tsundzuxiwile leswaku a va nga fanelanga va ‘nonon’hwisa timbilu ta vona’ eka vamakwavo lava xanisekaka. Yehovha a a langutele leswaku va teka swisiwana tanihi leswi faneleke swi pfuniwa.—Det. 15:7, 11; Lev. 25:35-38.
9. Hi wihi nchumu wo sungula lowu hi faneleke hi wu endla loko hi pfuna lava nga ni swiphiqo? Kombisa.
9 Ematshan’weni yo avanyisa van’wana kumbe ku va sola, hi fanele hi va chavelela hi tlhelo ra moya lava langutaneke ni swiyimo leswi nga tsakisiki. (Yobo 33:6, 7; Mat. 7:1) Hi xikombiso: Loko munhu la vavisekeke loyi a a famba hi xithuthuthu a fika exibedlhele, xana madokodela ni vaongori va heta nkarhi va ri karhi va burisana hi leswaku xana ku nga ha va ku ri yena la vangeke mhangu yoleyo? Doo, va namba va n’wi pfuna. Hilaha ku fanaka, loko mupfumeri-kulorhi a tsanile hikwalaho ka swiphiqo swa yena, nchumu wo sungula lowu hi faneleke hi wu endla ku fanele ku va ku n’wi pfuna hi tlhelo ra moya.—Hlaya 1 Vatesalonika 5:14.
10. Xana vanhu van’wana lava vonakaka va tsanile va nga ha va va ‘fuwile eripfumelweni’ hi ndlela yihi?
10 Loko ho anakanyisisa hi xiyimo xa vamakwerhu, hi nga ha kuma leswaku a va tsananga nikatsongo. Anakanya hi vamakwerhu va xisati lava nga ni malembe yo tala va ri karhi va tiyisela ku kanetiwa hi vanuna va vona. Van’wana va nga ha vonaka va ri swisiwana naswona va tsanile, kambe xana a va kombisi ripfumelo lerikulu ni matimba ya moya? Loko u vona manana la nga yexe a ta eminhlanganweni nkarhi na nkarhi swin’we ni n’wana wakwe kumbe vana vakwe, xana ripfumelo ra yena ni ku tiyimisela ka yena a swi ku tsakisi? Naswona ku vuriwa yini hi vantshwa lava namarhelaka ntiyiso ku nga khathariseki nkucetelo wo biha wa le xikolweni? Ha swi xiya leswaku vanhu vo tano lava nga ha vonakaka va tsanile va nga ha va va ‘fuwile eripfumelweni’ ku fana ni lava nga exikarhi ka hina lava swilo swi va fambelaka kahle.—Yak. 2:5.
11, 12. (a) I yini lexi nga ta hi pfuna ku anakanya hi ndlela leyi Yehovha a anakanyaka ha yona loko vamakwerhu va endla swihoxo? (b) Hi dyondza yini eka ndlela leyi Yehovha a tirhisaneke na Aroni ha yona?
11 Ha pfuniwa ku teka ku tsana ka van’wana hilaha Yehovha a ku tekaka hakona hi ku xiya ndlela leyi a ti tameleke ha yona timhaka loko a tirhisana ni malandza ya yena man’wana. (Hlaya Pisalema 130:3.) Hi xikombiso, loko a wu ri na Muxe loko Aroni a endle xifaniso xa rhole ra nsuku, xana a wu ta va u titwe njhani hi swivangelo leswi nga twaliki leswi Aroni a a tiyimelela ha swona? (Eks. 32:21-24) Kumbe xana a wu ta va u ri teke njhani langutelo ra Aroni loko a yingisele makwavo wa yena Meriyamu, ivi a sola Muxe hileswi a tekeke nsati wumbe? (Tinhl. 12:1, 2) A wu ta va u endle yini loko Aroni na Muxe va tsandzeke ku dzunisa Yehovha loko A va humesela mati hi singita eMeriba?—Tinhl. 20:10-13.
12 Yehovha a a ta va a n’wi xupurile Aroni hi nkarhi wolowo hikwalaho ko endla swihoxo swoleswo. Kambe U swi xiyile leswaku Aroni a a nga ri munhu wo homboloka. Swi tikomba onge Aroni u pfumelele swiyimo kumbe nkucetelo wa van’wana leswaku wu n’wi tshikisa ku endla leswinene. Kambe a a swi pfumela swihoxo swa yena naswona a a seketela vuavanyisi bya Yehovha. (Eks. 32:26; Tinhl. 12:11; 20:23-27) Yehovha u hlawule ku languta swinene ripfumelo ra Aroni ni ku hundzuka ka yena. Hi yona mhaka endzhaku ka malembe yo tala, Aroni ni vatukulu vakwe a va ha tsundzukiwa tanihi vanhu lava chavaka Yehovha.—Ps. 115:10-12; 135:19, 20.
13. Hi nga yi kambisisa njhani ndlela leyi hi va tekaka ha yona vanhu lava vonakaka va tsanile?
13 Leswaku hi anakanya hi ndlela leyi Yehovha a anakanyaka ha yona, hi fanele hi kambisisa ndlela leyi hi va tekaka ha yona vanhu lava vonakaka va tsanile. (1 Sam. 16:7) Hi xikombiso, xana hi endla yini loko muntshwa a nga hlawuli vuhungasi byakwe hi vutlhari kumbe a ri ni langutelo ro biha? Ematshan’weni yo n’wi xopaxopa swinene, ha yini hi nga anakanyisisi hi leswi hi nga swi endlaka leswaku hi n’wi pfuna a kula hi tlhelo ra moya? Hi nga teka goza ro pfuna munhu la lavaka mpfuno, naswona loko hi endla tano hi ta ya hi n’wi lehisela mbilu swinene naswona ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona yi ta kula.
14, 15. (a) Yehovha u titwe njhani hi leswi Eliya a nga vangiki na xivindzi swa xinkarhana? (b) Hi nga dyondza yini eka leswi humeleleke Eliya?
14 Hi tlhela hi pfuniwa ku antswisa ndlela leyi hi va tekaka ha yona van’wana hi ku ringanisa mianakanyo ya hina ni leswi Yehovha a swi endleke loko malandza ya yena man’wana ma tshikilelekile emianakanyweni. Un’wana wa wona a ku ri Eliya. Hambileswi a tlhontlheke vaprofeta va Bali va 450 hi xivindzi, Eliya u balekile loko a twe leswaku Hosi ya xisati Yezabele a a lava ku n’wi dlaya. Endzhaku ko famba tikhilomitara ta kwalomu ka 150 a ya eBera-xeba, u ye endzeni-ndzeni ka mananga. Leswi muprofeta loyi a a karharisiwe hi riendzo rakwe laha dyambu a ri hisa swinene, u tshame ehansi ka murhi kutani a “kombela leswaku moya-xiviri wakwe wu fa.”—1 Tih. 18:19; 19:1-4.
15 Yehovha u titwe njhani loko a languta a ri etilweni kutani a vona muprofeta wakwe wo tshembeka a ri ni gome? Xana u fularhele nandza wakwe hikwalaho ka leswi a tshikilelekeke swa xinkarhana ni leswi a nga vangiki na xivindzi? Nikatsongo! Yehovha u swi vonile leswaku Eliya a a chuhile hiloko a rhumela ntsumi. Ntsumi yoleyo yi khutaze Eliya kambirhi leswaku a dya swakudya. Hikwalaho, riendzo ra yena a ri nga ta “[leha] ngopfu ku tlula matimba ya [yena].” (Hlaya 1 Tihosi 19:5-8.) Yehovha u yingise muprofeta loyi wa yena kutani a n’wi nyika mpfuno lowu a a wu lava ni le mahlweni ka ku va Yehovha a n’wi nyika swiletelo.
16, 17. Hi nga yi tekelela njhani ndlela leyi Yehovha a n’wi khathaleleke ha yona Eliya?
16 Hi nga xi tekelela njhani Xikwembu xa hina lexi khathalaka? A hi fanelanga hi hatlisela ku nyika vanhu xitsundzuxo. (Swiv. 18:13) Swi nga antswa leswaku hi rhanga hi va kombisa ntwela-vusiwana vanhu lava nga ha anakanyaka leswaku a va “xiximeki ngopfu” hikwalaho ka swiyimo swa vona. (1 Kor. 12:23) Endzhaku ka sweswo hi ta swi tiva leswi va swi lavaka hakunene kutani hi ta kota ku va pfuna.
17 Hi xikombiso, anakanya hi Cynthia loyi se hi vulavuleke ha yena, loyi nuna wakwe a n’wi siyeke ni vana vakwe vambirhi va vanhwanyana. Va tikume va ri voxe. Timbhoni letin’wana ti va pfune njhani? U ri: “Endzhaku ka loko hi ti bele riqingho hi ti byela leswi humeleleke, ti fike endlwini ya hina ku nga si hela ni timinete ta 45. A ti ri karhi ti rila. A ti nga hi siyi hi ri hexe eka masiku mambirhi kumbe manharhu yo sungula. Leswi a hi nga dyi hi ndlela leyi faneleke naswona a hi karhatekile, ti hi tekile ku ringana nkarhi wo karhi.” Swi nga ha endleka leswaku sweswo swi ku tsundzuxa leswi Yakobo a swi tsaleke a ku: “Loko makwenu a swerile naswona a pfumala swakudya leswi ringaneke swa siku, kambe un’wana wa n’wina a ku eka yena: ‘Famba hi ku rhula, u kufumela, u xurha,’ kambe a nga n’wi nyiki swilaveko swa miri wa yena, swi pfuna yini ke? Xisweswo, na rona ripfumelo, loko ri nga ri na mintirho, ri file hi vurona.” (Yak. 2:15-17) Hikwalaho ka nseketelo wa vamakwerhu volavo, Cynthia ni vana vakwe va vanhwanyana va kume matimba yo teka vuphayona bya nkarhinyana endzhaku ka tin’hweti ta tsevu ku humelele mhaka yoleyo yo vava.—2 Kor. 12:10.
18, 19. (a) Hi nga va pfuna njhani lava tsaneke? (b) I vamani va vuyeriwaka loko hi pfuna lava titwaka va tsanile?
18 Swi nga ha endleka wa swi tiva leswaku swi teka nkarhi ku hlakarhela loko u vabye nkarhi wo leha. Hilaha ku fanaka, Mukreste loyi a tsanisiweke hi swiphiqo swakwe kumbe swiyimo swo tika swinene swi nga ha n’wi tekela nkarhi wo leha ku tlhela a hlakarhela hi tlhelo ra moya. I ntiyiso leswaku swi nga ha lava leswaku mupfumeri-kulorhi a tiyisa ripfumelo rakwe hi ku va ni dyondzo ya munhu hi yexe, hi ku khongela a tlhela a endla mintirho yin’wana ya Vukreste. Kambe xana hi ta n’wi lehisela mbilu a kala a hlakarhela? Naswona loko a ri karhi a hlakarhela, xana hi ta n’wi kombisa rirhandzu? Xana hi ta tikarhatela ku pfuna lava tsaneke leswaku va titwa va ri va nkoka naswona va swi vona leswaku ha va rhandza?—2 Kor. 8:8.
19 A hi fanelanga hi rivala leswaku loko hi ri karhi hi seketela vamakwerhu, hi ta kuma ntsako lowu hi nga wu kumaka ntsena loko hi nyika van’wana. Hi tlhela hi hlakulela ntwela-vusiwana ni ku lehisa mbilu. Kambe ku ni vuyelo byin’wana. Vandlha hinkwaro ri ta kombisa rirhandzu. Xa nkoka swinene, hi ta va hi tekelela Yehovha, loyi a tekaka vanhu hinkwavo va ri va risima. Hinkwerhu hi ni swivangelo leswi twalaka swo yingisa xikhutazo xo “pfuna lava tsaneke.”—Mint. 20:35.
^ ndzim. 4 Ebukwini yakwe leyi nge The Descent of Man, Charles Darwin u vule leswaku ku ni swirho swo hlayanyana swa miri “leswi nga pfuniki nchumu.” Un’wana wa vaseketeri va dyondzo yakwe u vule leswaku a ku ri ni “swirho leswi nga tirhiki nchumu” swo tala emirini wa munhu, ku katsa na appendix ni thymus.
^ ndzim. 7 Vito ri cinciwile.
“Ndzi ta ku tsundzuxa ndzi veke tihlo ra mina ri ri ehenhla ka wena.”—PS. 32:8.
1, 2. Yehovha u ma teka njhani malandza yakwe ya laha misaveni?
LOKO vatswari va hlalela vana va vona loko va ri karhi va tlanga, va hlamarisiwa hi vuswikoti lebyi vana volavo va tswariweke na byona. Xana na wena u tshame u swi xiya sweswo? N’wana un’wana a nga ha va a ri ni vuswikoti byo tsutsuma, loko makwavo wakwe a ri ni vuswikoti byo mpfampfarhuta kumbe ku endla swilo swin’wana. Kambe ku nga khathariseki vuswikoti lebyi vana va nga na byona, vatswari va swi tsakela ku pfuna vana va vona leswaku va tirhisa vuswikoti bya vona hi ndlela leyinene.
2 Tanihi mutswari la nga ni rirhandzu, Yehovha wa ma rhandza malandza yakwe. U teka malandza yakwe ya namuntlha tanihi “swilo leswi navelekaka swa matiko hinkwawo.” (Hag. 2:7) I ya risima hikwalaho ka ripfumelo ra wona ni ku tinyiketela ka wona. Kambe u nga ha va u swi xiyile leswaku vamakwerhu va xinuna ni va xisati na vona va ni vuswikoti byo hambana-hambana. Vamakwerhu van’wana va xinuna va ni vuswikoti byo dyondzisa, kasi van’wana va ni vuswikoti byo hlela timhaka. Vamakwerhu va xisati vo tala va ni vuswikoti byo dyondza tindzimi timbe va tlhela va ti tirhisa ensin’wini, kasi van’wana i xikombiso lexinene xo seketela lava lavaka ku khutaziwa kumbe ku khathalela lava vabyaka. (Rhom. 16:1, 12) Xana a hi swi tlangeli ku va evandlheni leri nga ni vamakwerhu vo tano?
3. Hi swihi swivutiso leswi hi nga ta swi kambisisa exihlokweni lexi?
3 Hambiswiritano, Vakreste van’wana, ku katsa ni vantshwa kumbe vamakwerhu va xinuna lava ha ku khuvuriwaka, va nga ha titwa va nga ntshunxekanga evandlheni. Hi nga va pfuna njhani leswaku va wupfa hi tlhelo ra moya? Ha yini hi fanele hi ringeta ku languta leswinene eka vona, xisweswo hi va teka hi ndlela leyi Yehovha a va tekaka ha yona?
4, 5. Rungula leri nga eka Vaavanyisi 6:11-16 ri swi kombisa njhani leswaku Yehovha u vona leswi malandza yakwe ma nga kotaka ku swi endla?
4 Marungula yo tala ya le Bibeleni ma swi veka erivaleni leswaku Yehovha a nga voni leswinene ntsena eka malandza yakwe, kambe u tlhela a vona ni leswi ma nga kotaka ku swi endla. Hi xikombiso, loko Gidiyoni a hlawuriwile leswaku a ntshunxa vanhu va Xikwembu eku tshikileriweni hi Vamidiyani, u fanele a hlamarile loko ntsumi yi ku eka yena: “Yehovha u na wena, wena wa matimba, wa vurhena.” Swi tikomba kahle leswaku hi nkarhi wolowo Gidiyoni a a nga titwi a ri wa “matimba.” U ku xiyile ku kanakana kakwe naswona a a titwa a nga ri wa nkoka. Kambe hilaha bulo leri nga landzela ri swi kombiseke hakona, Yehovha a a ri ni langutelo lerinene hi nandza wakwe ku tlula leri Gidiyoni a a ri na rona hi yena n’wini.—Hlaya Vaavanyisi 6:11-16.
5 Yehovha a a tiyiseka leswaku Gidiyoni a a ta kutsula Vaisrayele hikuva A a xiye vuswikoti byakwe. Hi xikombiso, ntsumi ya Yehovha yi xiye ndlela leyi Gidiyoni a a hula koroni ha yona hi matimba ya yena hinkwawo. Ku ni nchumu wun’wana lowu kokeke ntsumi yoleyo mahlo. Eminkarhini ya Bibele, hi ntolovelo varimi a va hula mavele endhawini leyi nga rivala leswaku moya wu ta hunga mungu. Lexi hlamarisaka, Gidiyoni a a hula koroni exihundleni exikamelweni xa madiriva leswaku a tumbetela Vamidiyani ntshovelo wakwe lowutsongo. Hakunene rolero a ku ri endlelo ra vutlhari! A swi hlamarisi leswi emahlweni ka Yehovha, Gidiyoni a a nga ri murimi loyi a a ri ni vuxiyaxiya ntsena—a a ri wanuna wo tlhariha. Yehovha u vone leswi a nga kotaka ku swi endla ivi a n’wi letela.
6, 7. (a) Ndlela leyi Yehovha a a n’wi teka ha yona muprofeta Amosi a yi hambane njhani ni ya Vaisrayele van’wana? (b) I yini leswi a swi kombisa leswaku Amosi a a wu fanelekela ntirho wolowo?
6 Hilaha ku fanaka, emhakeni ya muprofeta Amosi ha swi vona leswaku Yehovha u xiye leswi un’wana wa malandza yakwe a nga kotaka ku swi endla, hambiloko eka vo tala a a vonaka a nga ri wa nkoka kumbe a ri wa xiyimo xa le hansi. Amosi u tihlamusele tanihi murisi wa tinyimpfu ni mukhi wa makuwa ya swinkuwana—lawa a ma tekiwa ma ri swakudya swa swisiwana. Loko Yehovha a hlawule Amosi leswaku a ya sola tinyimba ta khume ta Israyele leti a ti gandzela swifaniso swa hava, Vaisrayele van’wana va nga ha va va anakanye leswaku a a nga wu fanelekeli ntirho wolowo.—Hlaya Amosi 7:14, 15.
7 Amosi a a huma eximutanini lexi nga xoxe, kambe leswi a a tiva swo tala hi mikhuva ya le nkarhini wakwe ni vafumi va kona swi kombisa leswaku a a nga tekeli swilo ehansi. A swi kanakanisi leswaku a a swi tiva kahle swiyimo swo biha swa le Israyele, naswona swi nga ha endleka vaxavisi lava famba-fambaka a va n’wi byerile hileswi endlekaka ematikweni ya le kusuhi. (Amo. 1:6, 9, 11, 13; 2:8; 6:4-6) Swidyondzi swo tala swa Bibele namuntlha swi bumabumela Amosi hi ku va mutsari la nga ni vutshila. Muprofeta yoloye a nga hlawulanga marito yo olova ni ya matimba ntsena kambe u swi tirhise kahle swifananisi naswona a a tlanga hi marito. Entiyisweni, leswi Amosi a n’wi hlamuleke hi xivindzi Amaziya muprista wo homboloka, swi tiyisekise leswaku Yehovha a a hlawule munhu la fanelekaka naswona a a ta tirhisa vuswikoti byakwe lebyi swi nga ha endlekaka a byi nga vonaki eku sunguleni.—Amo. 7:12, 13, 16, 17.
8. (a) Hi xihi xitiyisekiso lexi Yehovha a xi nyikeke Davhida? (b) Ha yini marito lama nga eka Pisalema 32:8 ma khutaza eka lava nga riki na xivindzi kumbe vuswikoti?
8 Yehovha wa swi xiya leswi nandza wakwe ha un’we a nga kotaka ku swi endla. U tiyisekise Hosi Davhida leswaku u ta n’wi kongomisa, ‘tihlo rakwe ri ri ehenhla ka yena.’ (Hlaya Pisalema 32:8.) Xana wa swi vona leswaku ha yini sweswo swi fanele swi hi khutaza? Hambiloko hi nga ri na xivindzi, Yehovha a nga hi pfuna leswaku hi endla swo tlula leswi a hi swi anakanya ivi hi fikelela tipakani ta hina leti a hi nga ehleketi leswaku hi nga ti fikelela. Ku fana ni mudyondzisi loyi a nga ha kongomisaka xichudeni lexi nga riki na ntokoto hakatsongo-tsongo, Yehovha u tiyimiserile ku hi kongomisa loko hi ri karhi hi endla nhluvuko hi tlhelo ra moya. Yehovha a nga ha tlhela a tirhisa vapfumeri-kulorhi leswaku va hi pfuna hi wupfa hi tlhelo ra moya. Njhani?
9. Hi nga xi tirhisa njhani xikhutazo xa Pawulo xo ‘veka tihlo’ etimhakeni ta van’wana?
9 Pawulo u khutaze Vakreste hinkwavo leswaku va ‘veka tihlo’ etimhakeni ta vapfumeri-kulobye. (Hlaya Vafilipiya 2:3, 4.) Mongo wa ndzayo ya Pawulo hi leswaku hi fanele hi xiya vuswikoti lebyi van’wana va nga na byona ivi hi va byela hi byona. Hi titwa njhani loko munhu un’wana a xiya nhluvuko lowu hi wu endleke? Hakanyingi, swi hi khutaza ku endla nhluvuko lowu engetelekeke, hi tikarhata swinene. Hilaha ku fanaka, loko hi tinyika nkarhi wo xiya matshalatshala lawa vapfumeri-kulorhi va ma endlaka, va ta khutazeka leswaku va endla nhluvuko naswona va tirhela Yehovha hi ndlela leyinene.
10. I vamani lava ngopfu-ngopfu va nga ha lavaka leswaku hi xiya leswi va swi endlaka?
10 I vamani lava ngopfu-ngopfu va nga ha lavaka leswaku hi xiya leswi va swi endlaka? Entiyisweni hinkwerhu ka hina hi lava leswaku leswi hi swi endlaka swi xiyiwa. Hambiswiritano, vantshwa kumbe vamakwerhu va xinuna lava ha ku khuvuriwaka va fanele va swi xiya leswaku va katsiwa emintirhweni ya vandlha. Sweswo swi ta va pfuna ku twisisa leswaku i va nkoka exikarhi ka vanhu va Yehovha. Hi hala tlhelo, Rito ra Xikwembu ri va khutaza ku navela ku fanelekela vutihlamuleri lebyi engetelekeke, kambe loko hi nga wu tlangeli ntirho lowu va wu endlaka, ku navela koloko ku nga ha hela.—1 Tim. 3:1.
11. (a) Nkulu un’wana u ri pfune njhani jaha rin’wana leswaku ri hlula tingana? (b) U dyondza yini eka ntokoto wa Julien?
11 Ludovic, nkulu loyi a vuyeriweke hikwalaho ka leswi ku xiyiweke leswi a a swi endla loko a ha ri ntsongo u ri: “Loko ndzi tlangela leswi endliwaka hi makwerhu wo karhi, u endla nhluvuko hi ku hatlisa.” Ludovic loko a vulavula hi Julien, jaha leri a ri ri ni tingana u ri: “Leswi minkarhi yin’wana Julien a a ringeta ku endla leswi engetelekeke evandlheni, a a nga titshembi naswona a a endla swilo hi ndlela leyi nga tolovelekangiki. Kambe a ndzi swi vona leswaku a a ri ni musa naswona a a swi lava hi mbilu hinkwayo ku pfuna van’wana evandlheni. Hikwalaho, ematshan’weni yo n’wi xopaxopa, ndzi langute swinene timfanelo takwe letinene, ndzi ringeta ku n’wi khutaza.” Hi ku famba ka nkarhi Julien u fanelekele ku va nandza wa vutirheli naswona sweswi i phayona ra nkarhi hinkwawo.
12. Hi yihi mfanelo ya nkoka leyi lavekaka ku pfuna un’wana leswaku a wupfa hi tlhelo ra moya? Nyika xikombiso.
12 Loko hi lava ku pfuna van’wana leswaku va wupfa hi tlhelo ra moya, hi fanele hi va ni vuxiya-xiya. Hilaha swi kombisiweke hakona eka ntokoto wa Julien, swi nga ha lava leswaku hi honisa ku tsana ka vona ivi hi languta timfanelo letinene ni vuswikoti bya vona lebyi nga ha antswisiwaka. Leswi swi fana ni ndlela leyi Yesu a tekeke muapostola Petro ha yona. Hambileswi minkarhi yin’wana Petro a a vonaka a nga tiyanga eripfumelweni, Yesu u vule leswaku ripfumelo rakwe a ri ta tiya ku fana ni ribye.—Yoh. 1:42.
13, 14. (a) Hi yihi ndlela leyi Barnaba a kombiseke ku twisisa ha yona emhakeni ya jaha leri vuriwaka Marka? (b) Makwerhu loyi a ha ri muntshwa u vuyeriwe njhani eka mpfuno wo fana ni lowu Marka a wu kumeke? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
13 Barnaba u kombise ku twisisa loku fanaka emhakeni ya Yohane, loyi a a ri ni xivongo xa Xirhoma xa Marka. (Mint. 12:25) Eka riendzo ra Pawulo ro sungula ra vurhumiwa laha a a famba na Barnaba, Marka a a ri “mulanguteri wa vona,” kumbexana a a khathalela swilaveko swa vona swa nyama. Hambiswiritano, loko va fika ePamfiliya, Marka u va sukerile. Va boheke ku famba va ri voxe hi le n’walungwini va hundza endhawini leyi a yi dume hi ku va ni swigevenga. (Mint. 13:5, 13) Hambiswiritano, Barnaba u langute timfanelo letinene ta Marka, ku nga ri ku tsana ka yena, kutani a ya emahlweni a n’wi letela. (Mint. 15:37-39) Leswi swi pfune jaha rolero leswaku ri va nandza wa Yehovha la wupfeke. Lexi tsakisaka, Marka a a ri le Rhoma na Pawulo, loyi hi nkarhi wolowo a a khotsiwile kutani Marka u n’wi pfune ku rhumela marungula eka Vakreste va le vandlheni ra le Kolosa naswona Pawulo u vulavule kahle hi Marka. (Kol. 4:10) Anakanya ndlela leyi Barnaba a a tsake ha yona loko Pawulo a kombele Marka leswaku a n’wi pfuna.—2 Tim. 4:11.
14 Alexandre, nkulu loyi a ha ku bumabumeriwaka, u tsundzuka ndlela leyi makwerhu un’wana a n’wi pfuneke ha yona: “Loko ndza ha ri ntsongo, a swi ndzi tikela ku khongela emahlweni ka vanhu. Nkulu un’wana u ndzi kombe ndlela leyi ndzi nga tilunghiselelaka ha yona ni ku endla leswaku ndzi titwa ndzi ntshunxekile. Ematshan’weni yo tshika ku ndzi avela ku khongela, nkarhi na nkarhi a a ndzi kombela leswaku ndzi khongela eka nhlangano wa nsimu. Hi ku famba ka nkarhi ndzi ye ndzi titshemba.”
15. Pawulo u swi kombise njhani leswaku u va teka va ri va nkoka vamakwavo?
15 Loko hi vona mfanelo leyinene eka Mukreste un’wana, xana ha n’wi bumabumela? Eka Varhoma ndzima 16, Pawulo u vulavule hi vapfumeri-kulobye vo tlula 20 lava a a va rhandza hikwalaho ka timfanelo leti a va ri na tona. (Rhom. 16:3-7, 13) Hi xikombiso, Pawulo u pfumerile leswaku Androniko na Yuniya a va ri ni nkarhi wo leha va ri karhi va tirhela Kreste ku tlula yena Pawulo, a kandziyisa ku tiyisela ka vona tanihi Vakreste. Pawulo u tlhele a vulavula hi ndlela ya rirhandzu hi mana wa Rhufasi, kumbexana a a vulavula hi rirhandzu leri manana yoloye a tshameke a n’wi kombisa rona.
16. Ku nga ha va ni vuyelo byihi loko vantshwa va bumabumeriwa?
16 Ku nga ha va ni vuyelo lebyinene loko hi bumabumela van’wana hi mbilu hinkwayo. Anakanya hi mhaka ya Rico, jaha ra le Furwa, loyi a a hele matimba hikwalaho ka leswi tata wakwe loyi a a nga ri Mbhoni a a nga swi lavi leswaku Rico a khuvuriwa. Rico a a anakanya leswaku u ta boheka ku rindza ku kondza a kula hilaha ku ringaneke leswaku a ta kota ku tirhela Yehovha hi ku helela. Xin’wana lexi a xi n’wi vangela gome hileswi a a hlekuriwa exikolweni. Frédéric, nkulu wa vandlha loyi a komberiweke ku dyondza ni jaha leri u ri: “Ndzi bumabumele Rico hikuva ku kanetiwa koloko a ku kombisa leswaku a a ri ni xivindzi xo chumayela.” Xibumabumelo xolexo xi endle leswaku Rico a tiyimisela swinene ku tshama a ri xikombiso lexinene naswona xi n’wi pfune ku antswisa vuxaka byakwe ni tata wakwe. Rico u khuvuriwe loko a ri ni malembe ya 12.
17. (a) Hi nga va pfuna njhani vamakwerhu ku endla nhluvuko? (b) Murhumiwa un’wana u va pfune njhani vamakwerhu va xinuna lava ha riki vantshwa naswona ku ve ni vuyelo byihi?
17 Nkarhi na nkarhi loko hi bumabumela vapfumeri-kulorhi hikwalaho ka swiavelo leswi va swi endleke kahle kumbe hikwalaho ka xikombiso lexinene, va ta ya va susumeteleka swinene ku tirhela Yehovha hilaha ku engetelekeke. Sylvie,* loyi a a ri ni malembe yo tala a tirha eBethele ya le Furwa, u vule leswaku vamakwerhu va xisati va nga va bumabumela vamakwerhu va xinuna. U vule leswaku vavasati va nga xiya swilo leswi vamakwerhu va xinuna swi nga endlekaka va nga swi xiyi. Hikwalaho, “marito [ya vona] yo khutaza ma nga engetela eka leswi vamakwerhu lava nga ni ntokoto va swi vulaka.” U ye emahlweni a ku: “I vutihlamuleri bya mina ku bumabumela van’wana.” (Swiv. 3:27) Jérôme loyi a nga murhumiwa le French Guiana, u pfune majaha yo tala leswaku ma va varhumiwa. U ri: “Ndzi xiye leswaku loko ndzi bumabumela vamakwerhu va xinuna lava ha riki vantshwa hikwalaho ka swilo swo karhi leswi va swi endleke ensin’wini kumbe hi leswi va nyikeleke tinhlamulo letinene, va sungula ku va ni xivindzi. Hikwalaho, va antswisa vuswikoti bya vona.”
18. Ha yini swi vuyerisa ku tirha ni vamakwerhu lava ha riki vantshwa?
18 Hi nga tlhela hi khutaza vamakwerhu leswaku va endla nhluvuko hi tlhelo ra moya hi ku tirha na vona. Nkulu a nga ha kombela makwerhu wa xinuna loyi a ha riki muntshwa, loyi a swi tivaka ngopfu ku tirhisa tikhompyuta leswaku a printa rungula ro karhi eka jw.org, leri nga khutazaka vadyuhari lava nga riki na tikhompyuta. Kumbe loko u basisa Holo ya Mfumo kumbe u lunghisa swo karhi eka yona ha yini u nga kombeli makwerhu wa xinuna la ha riki muntshwa leswaku a ku pfuna? Loko u endla tano u ta kota ku vona vuswikoti bya vona kutani u va bumabumela ivi u vona vuyelo bya kona.—Swiv. 15:23.
19, 20. Ha yini hi fanele hi pfuna van’wana leswaku va endla nhluvuko?
19 Loko Yehovha a hlawule Yoxuwa leswaku a rhangela Vaisrayele, U tlhele a lerisa Muxe leswaku a “khutaza” ni ku “tiyisa” Yoxuwa. (Hlaya Deteronoma 3:28.) Vanhu vo tala va sungula ku gandzela Yehovha. Vakreste hinkwavo lava nga ni ntokoto—ku nga ri vakulu ntsena—va nga pfuna vamakwerhu va xinuna lava ha riki vantshwa ni lava ha riki vantshwa entiyisweni leswaku va wupfa hi tlhelo ra moya. Hikwalaho vo tala va ta nghenela ntirho wa nkarhi hinkwawo naswona vo tala va ta ‘faneleka ku dyondzisa van’wana.’—2 Tim. 2:2.
20 Ku nga khathariseki leswaku vandlha leri hi hlanganyelaka eka rona i rikulu naswona ri ni vamakwerhu va xinuna vo tala lava nga ni ntokoto, kumbe hi hlanganyela ni ntlawa lowutsongo lowu wa ha ta vaka vandlha, a hi kunguhateleni vumundzuku. Leswaku hi kota ku endla tano hi fanele hi tekelela Yehovha kutani hi languta leswinene eka malandza yakwe.
^ ndzim. 17 Vito ri cinciwile.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn risimu 3 “Xikwembu I Rirhandzu”***
Risimu 3
“Xikwembu I Rirhandzu”
(1 Yohane 4:7, 8)
1. Hosi ya hi rhamba yi ri,
‘Tshinelani ka mina.’
Hi kombisa ku yi rhandza,
Hi mintirho ya hina.
Hi yo ndlela ya vutomi;
Bya xiviri ka hina.
Hi ta kombisa rirhandzu,
Ro kotisa ra Kreste.
2. Loko hi rhandza Xikwembu;
Hi ta rhandza van’wana.
Xi nge tshiki ku hi pfuna;
Xi hi nyika matimba.
Rirhandzu ri ni tintswalo;
Ri pfumala mavondzo.
A hi rhandzen’ vamakwerhu.
Hi ta katekisiwa.
3. A hi tshikeni rivengo;
Hi va vanhu vo rhula.
A hi tshamen’ ka Xikwembu;
Xi ta hi kongomisa:
Hi rhandza van’wana vanhu,
Ni Xikwembu xa hina.
A hi veni ni rirhandzu
Ra Xikwembu xa hina.
(Nakambe vona Mar. 12:30, 31; 1 Kor. 12:31–13:8; 1 Yoh. 3:23.)
^ ***sn risimu 65 “Ndlela Hi Leyi”***
Risimu 65
“Ndlela Hi Leyi”
(Esaya 30:20, 21)
1. Leyi hi yo ntsena
Ndlela ya ku rhula.
I ndlela ya khale.
U dyondze ha yona,
Ka dyondzo ya Yesu
Leyi u yi tweke.
Leyi hi yo ndlela,
Hi yo ya ku rhula.
(Khorasi)
2. Leyi hi yo ndlela
Lulama ha yona.
Hosi ya ku rhamba
Ku famba na yona.
Yi ni rirhandzu ra
Ntiyiso ka hina.
Leyi hi yo ndlela
Ya rona rirhandzu.
(Khorasi)
3. Leyi hi yo ndlela
Yo famba ha yona.
Ku hava yo antswa
Hi nga ta yi kuma.
Ku hava yo rhula,
Ndlela ya rirhandzu.
Leyi hi yo ndlela,
Hi nkhensa yo Hosi.
(KHORASI)
Leyi hi yo ndlela, Yi landzele.
Lulama ha yona, U nga suki!
Xikwembu xi ri: ‘Hi yo ndlela;
Lulama ha yona, Hi yo ndlela.’
(Nakambe vona Ps. 32:8; 139:24; Swiv. 6:23.)
^ ***sn risimu 84 “Ndza Swi Lava”***
Risimu 84
“Ndza Swi Lava”
(Luka 5:13)
1. Yesu u hi rhandze ngopfu
U siye matilo a ta.
U te ni ntiyiso,
a wu dyondzisa;
Ntiyiso u wu rhandzile.
Yes’u chavelele vanhu,
Vavabyi a va hanyisa.
A tshembeka ntirhweni wa yena
“Ndza swi lava” rhuma mina.
2. Ha ku nkhensa we Yehovha
Hi ku rhuma hlonga raku,
Ha tiphina ngopfu,
hi tirha swin’we,
Hi pfuna vanhu vo rhula.
Loko hi ri ni rirhandzu
Vo tala va ta swi xiya.
Loko noni yi ku u yi pfuna,
“Ndza swi lava” ku ku pfuna.
(Nakambe vona Yoh. 18:37; Efe. 3:19; Filp. 2:7.)
^ ***sn risimu 72 Ku Hlakulela Mfanelo Ya Rirhandzu***
Risimu 72
Ku Hlakulela Mfanelo Ya Rirhandzu
(1 Vakorinto 13:1-8)
1. Hi nkhinsama eka Xikwembu,
Hi dyondza vunene bya xona.
Eka hinkwaswo lexikulu
Hi ro rirhandzu, i ra nkoka.
Hinkwaswo hi nga va na swona,
Xa nkoka ngopfu i rirhandzu.
A hi kuriseni rirhandzu;
Hi ta tiya ndlelen’ ya Hosi.
2. Loko hi dyondzisa tinyimpfu,
Hi nga dyondzisi ntsena Rito.
A hi ti kombisen’ri rhandzu,
Hi mintirho ni hi swiendlo.
Rirhandzu ri endla hi tiya,
Ri kota ku byarha maxangu.
Ni le miringweni tsundzuka,
Rirhandzu a ri nge tsandzeki.
(Nakambe vona Yoh. 21:17; 1 Kor. 13:13; Gal. 6:2.)
^ ***sn risimu 77 Vana La Rivalelaka***
Risimu 77
Vana La Rivalelaka
(Pisalema 86:5)
1. Hi musa Yehovha
U nyikele hi Yesu
A hi rivalela swivi
Ni ku herisa rifu.
Loko hina hi hundzuka,
U ta hi rivalela
Hi nkutsulo wa N’wanakwe
Swin’we ni vito rakwe.
2. Ha rivaleriwa
Loko hi rivalela
Onge hi nga rivalela,
Hi kombisa rirhandzu.
Hi lehiselana mbilu,
Hi tshiketa rivengo;
Hi xixima vamakwerhu,
Hi va rhandza swinene.
3. A hi tiviweni
Hi tintswalo hinkwerhu.
Hi nge tshami ni mahlundzu
Ya rivengo ni lunya.
Loko ho kota Yehovha
Hi rirhandzu ra Yena,
Hi ta va ni ndzivalelo;
Hi kotisa Yehovha.
(Nakambe vona Mat. 6:12; Efe. 4:32; Kol. 3:13.)
^ ***sn risimu 79 Mfanelo Ya Musa Yi Ni Matimba***
Risimu 79
Mfanelo Ya Musa Yi Ni Matimba
(Vaefesa 4:32)
1. Yehovha, ha tsaka ku n’wi tiva,
Hi Rito ra yena:
Ni leswi a tlakukeke ngopfu,
U ni musa ni rirhandzu.
2. Lava tikiwaka Yesu u ri
Va siya mimpingu.
Joko rakwe ra vevuka ngopfu,
Wa phyuphyisa u ni nsovo.
3. Hinkwerhu a hi tekeleleni,
Xikwembu na Yesu.
A hi kombiseni hi mintirho
Tintswalo ni ntsetselelo.
(Nakambe vona Mik. 6:8; Mat. 11:28-30; Kol. 3:12; 1 Pet. 2:3.)
^ ***sn risimu 42 “Pfuna Lava Tsaneke”***
Risimu 42
“Pfuna Lava Tsaneke”
(Mintirho 20:35)
1. Matsanelo ya hina
Ma tele ngopfu.
Kambe Hosi ya hina
Ya ha hi rhandza.
Yi tele tintswalo;
Swin’we ni rirhandzu.
A hi dyondzen’ ku rhandza
Lava tsaneke.
2. Pawulo u vurile,
‘Ndzi ni ku tsana.’
Kambe ngati ya Kreste,
Yi hi xavile.
Lava va tsaneke
I vanhu va Hosi.
Hi ta rila na vona
Hi va tiyisa.
3. Hi nga rhandzi ku sola
Lava tsaneke,
Ku va rhandza swa pfuna
Ka va tiyisa.
Onge hi nga tiya
Hi va khongotela;
Va ta tiya va tsaka,
Hi ku va rhandza.
(Nakambe vona Esa. 35:3, 4; 2 Kor. 11:29; Gal. 6:2.)
^ ***sn risimu 124 Va Amukeleni Hi Malwandla***
Risimu 124
Va Amukeleni Hi Malwandla
(Mintirho 17:7)
1. Malwandla ya Yehovha i makulu.
U rhandza hinkwerhu, a nga hlawuli.
U hi nyika mpfula
ni dyambu hinkwerhu;
Wa hi hlayisa hi swakudya.
Na hina loko hi pfuna van’wana,
Hi tekelela Xikwembu xa hina.
Xi ta hi hakela, malwandla ya hina.
Rirhandzu rerhu ra ntiyiso.
2. Rirhandzu ra ku pfuna van’wanyana
Ri nga tswala mihandzu leyinene.
A hi va pfuneni
hinkwavo ka vona,
Hambiloko hi nga va tivi.
Kukota Lidiya, ha va ‘Am’kela.’
Va kuma ku rhula va tshamiseka.
Tatana u vona lava ringisaka,
Mintirho yakwe ya malwandla.
(Nakambe vona Mint. 16:14, 15; Rhom. 12:13; 1 Tim. 3:2; Hev. 13:2; 1 Pet. 4:9.)
^ (1 Kor. 15:42-53) Ni ku pfuka ka vafi ku tano. Wu byariwa wu ri lowu onhakaka, wu pfuxiwa wu ri lowu nga onhakiki. 43 Wu byariwa wu ri lowu tsongahatekaka, wu pfuxiwa wu ri lowu vangamaka. Wu byariwa wu ri lowu tsaneke, wu pfuxiwa wu ri ni matimba. 44 Wu byariwa wu ri miri wa nyama, wu pfuxiwa wu ri miri wa moya. Loko ku ri ni miri wa nyama, ni wa moya wu kona. 45 Nakambe swi tsariwe hi ndlela leyi: “Munhu wo sungula Adamu u ve moya-xiviri lowu hanyaka.” Adamu lowo hetelela u ve moya lowu nyikaka vutomi. 46 Nilokoswiritano, wo sungula a hi wa moya, kambe i wa nyama, kutani ku landzela lowu nga wa moya. 47 Munhu wo sungula u huma emisaveni naswona u endliwe hi ntshuri; munhu wa vumbirhi u huma etilweni. 48 Leswi loyi a endliweke hi ntshuri a nga swona, hi leswi lava va endliweke hi ntshuri va nga swona na vona; leswi loyi a nga wa le tilweni a nga swona, hi leswi lava va nga va le tilweni va nga swona. 49 Naswona leswi hi ambaleke xifaniso xa loyi a endliweke hi ntshuri, hi ta ambala ni xifaniso xa lowa le tilweni. 50 Hambiswiritano, ndza mi byela vamakwerhu, nyama ni ngati a swi nge yi dyi ndzhaka ya mfumo wa Xikwembu, ni ku onhaka a ku nge yi dyi ndzhaka ya ku nga onhaki. 51 Maswivo! Ndzi mi byela xihundla xo kwetsima: A hi hinkwerhu hi nga ta etlela eku feni, kambe hinkwerhu hi ta hundzuriwa, 52 hi nkarhinyana, hi ku tsopeta ka tihlo, hi nkarhi wa nanga yo hetelela. Hikuva mhalamhala yi ta rila, ivi vafi va pfuxiwa va ri lava nga onhakiki, kutani hi ta hundzuriwa. 53 Hikuva nchumu lowu wu onhakaka wu fanele ku ambala ku ka wu nga onhaki, ni nchumu lowu wu faka, wu fanele wu ambala ni ku ka wu nga fi.
^ (Mat. 6:19-34) “Tshikani ku tihlayisela xuma emisaveni, laha nsumba ni nkurhe swi dyaka kona, ni laha makhamba ma tshovaka kona ma yiva. 20 Ku ri na sweswo, tihlayiseleni xuma etilweni, laha nsumba ni nkurhe swi nga dyiki kona, ni laha makhamba ma nga tshoviki kona ma yiva. 21 Hikuva laha xuma xa wena xi nga kona, hi laha ni mbilu ya wena yi nga ta va kona. 22 “Rivoni ra miri i tihlo. Kutani, loko tihlo ra wena ri olova, miri wa wena hinkwawo wu ta vangama; 23 kambe loko tihlo ra wena ri hombolokile, miri wa wena hinkwawo wu ta va ni munyama. Loko hakunene ku vonakala loku nga eka wena ku ri munyama, munyama wolowo i wukulu ngopfu! 24 “Ku hava loyi a nga vaka hlonga ra tihosi timbirhi; hikuva u ta venga yin’wana a rhandza leyin’wana, kumbe u ta namarhela yin’wana a yi langutela ehansi leyin’wana. A mi nge vi hlonga ra Xikwembu ni ra Rifuwo. 25 “Hikwalaho ndzi ri eka n’wina: Tshikani ku vilela hi mimoya-xiviri ya n’wina malunghana ni leswi mi nga ta swi dya kumbe leswi mi nga ta swi nwa, kumbe ku vilela hi mimiri ya n’wina hi leswi mi nga ta swi ambala. Xana moya-xiviri a wu swi tluli swakudya, miri na wona a wu swi tluli swiambalo ke? 26 Xiyisisani swinene tinyenyana ta tilo, hikuva a ti byali mbewu, a ti tshoveli, a ti hlengeleti eswitlatini; kambe, Tata wa n’wina wa le tilweni wa ti wundla. Xana a mi ti tluli hi risima? 27 I mani eka n’wina loyi a nga engetelaka xisungunu xin’we eka mpimo wakwe wa vutomi hikwalaho ka ku vilela? 28 Nakambe, ha yini mi vilela hi swiambalo? Dyondzani eka makhon’wa ya nhova leswi ma kurisaka xiswona; a ma tirhi, a ma swuli; 29 kambe ndza mi byela leswaku hambi ku ri Solomoni eku vangameni kakwe hinkwako a nga ambalanga ku fana ni rin’we ra wona. 30 Kutani, loko Xikwembu xi xi ambexa hi ndlela yoleyo ximila xa nhova, lexi nga kona namuntlha kasi mundzuku xi ta hoxiwa exitikweni, xana a xi nge mi ambexi ngopfu, n’wina mi nga ni ripfumelo leritsongo? 31 Xisweswo mi nga tshuki mi vilela kutani mi ku, ‘Xana hi ta dya yini?’ kumbe, ‘Xana hi ta nwa yini?’ kumbe, ‘Xana hi ta ambala yini?’ 32 Hikuva hinkwaswo leswi i swilo leswi va matiko va swi lavisisaka hi mapfundza. Hikuva Tata wa n’wina wa le tilweni wa swi tiva leswaku ma swi lava swilo leswi hinkwaswo. 33 “Kutani, hambetani mi lava mfumo ni ku lulama ka yena ku sungula, xisweswo swilo leswin’wana hinkwaswo mi ta engeteleriwa swona. 34 Kutani, mi nga tshuki mi vilela hi siku leri tlhandlamaka, hikuva siku leri tlhandlamaka ri ta va ni mivilelo ya rona. Vubihi bya siku rin’wana ni rin’wana byi enele rona.
^ ***w13 12/15 matl. 18-19 ‘Lexi Xi Ta Va Xitsundzuxo Eka N’wina’***
xi rhumele khombo ra vukhume leri susumeteleke Faro ku va ntshunxa, ku nga ku dlayiwa ka mativula ya Vaegipta.—Eks. 1:11; 3:9, 10; 5:1, 2; 11:1, 5.
5 Kambe Vaisrayele a va fanele va endla yini loko va nga si ntshunxiwa? A ku ri hi ximun’wana hi 1513 B.C.E., hi n’hweti ya Xiheveru ya Abibi leyi endzhakunyana yi vitaniweke Nisani. Xikwembu xi byele Vaisrayele leswaku hi siku ra vukhume ra n’hweti yoleyo a va fanele va sungula ku tilunghiselela leswi nga ta endleka hi Nisani 14. Siku rolero a ri sungula loko dyambu ri pela hikuva masiku ya Xiheveru a ma sungula ma tlhela ma hela loko dyambu ri pela. Hi Nisani 14, ndyangu wun’wana ni wun’wana a wu fanele wu dlaya nyimpfu ya xinuna (kumbe mbuti) kutani wu xuva hi yin’wana ya ngati ya kona emarimbeni ya tiyindlu ta vona. (Eks. 12:3-7, 22, 23) Ndyangu a wu fanele wu dya nyama leyi oxiweke ya nyimpfu ni xinkwa xo kala comela ni matsavu. Ntsumi ya Xikwembu a yi ta hundza etikweni rero kutani yi dlaya mativula ya Vaegipta, kambe Vaisrayele lava yingiseke a va ta sirheleriwa ivi endzhaku va ntshunxiwa.—Eks. 12:8-13, 29-32.
6 Vaisrayele a va fanele va tsundzuka ku ntshunxiwa ka vona emalembeni lawa a ma ta landzela. Xikwembu xi va byele leswi: “Siku leri ri ta va xitsundzuxo eka n’wina naswona mi ta ri tlangela ri va nkhuvo wa Yehovha eka switukulwana swa n’wina hinkwaswo. Mi ta ri tlangela ri va nawu wa hilaha ku nga riki na makumu.” Nkhuvo wa ti-14 a wu fanele wu landzeriwa hi nkhuvo wa masiku ya nkombo. Paseka a yi ri hi Nisani 14, kambe vito leri nge Paseka a ri tirhisiwa ni le ka masiku ya nhungu ya nkhuvo. (Eks. 12:14-17; Luka 22:1; Yoh. 18:28; 19:14) Paseka a yi ri wun’wana wa minkhuvo leyi vekiweke (“swinkhubyana swa lembe na lembe,” The Bible in Living English) lowu Vaheveru a va fanele va wu tlangela lembe ni lembe.—2 Tikr. 8:13.
7 Yesu ni vaapostola vakwe a va yi tlangela Paseka tanihi leswi a va ri Vayuda naswona a va ri ehansi ka Nawu wa Muxe. (Mat. 26:17-19) Loko va yi tlangela ro hetelela, Yesu u sungule xiendlakalo lexintshwa lexi valandzeri vakwe a va fanele va xi tsundzuka lembe ni lembe, ku nga Xilalelo xa Hosi. Kambe a va fanele va xi tsundzuka hi siku rihi?
XILALELO XA HOSI A XI RI RINI?
8 Leswi Yesu a sunguleke Xilalelo xa Hosi endzhakunyana ka ku tlangela Paseka, xiendlakalo lexi lexintshwa a xi ta endleka hi siku ra Paseka. Kambe, u nga ha va u swi xiyile leswaku siku ra Paseka ya Vayuda leri kombisiwaka eka tikhalendara tin’wana ta manguva lawa ri nga ha va ri hambana hi siku rin’we kumbe yo hlayanyana ni siku leri hi tsundzukaka rifu ra Kreste ha rona. Ha yini ku ri ni ku hambana? Nhlamulo ya kona yi katsa xileriso lexi Xikwembu xi xi nyikeke Vaisrayele. Endzhaku ka loko Muxe a vule leswaku “nhlengeletano hinkwayo ya ntshungu wa Israyele yi [fanele yi] tlhava” xinyimpfana, u vule leswaku sweswo a va fanele va swi endla rini hi Nisani 14.—Hlaya Eksoda 12:5, 6.
9 Buku leyi vuriwaka The Pentateuch and Haftorahs yi kombisa leswaku Eksoda 12:6 yi vula leswaku xinyimpfana a xi fanele xi dlayiwa “exikarhi ka madyambu mambirhi.” Tibibele tin’wana ti tirhisa xiga xolexo. Tin’wana, ku katsa na Tanakh ya Vayuda, ti xi hundzuluxela ti ku “loko dyambu ri perile.” Kasi tin’wana ti ri “hi nkarhi wa mpimavayeni,” kumbe “loko dyambu ri pela.” Hikwalaho xinyimpfana a xi fanele xi dlayiwa endzhaku ka ku pela ka dyambu kambe loko ka ha vona, eku sunguleni ka Nisani 14.
10 Emalembeni lama landzeleke, Vayuda van’wana a va anakanya leswaku swi fanele swi teke tiawara to tala ku dlaya swinyimpfana hinkwaswo leswi tisiweke etempeleni. Hikwalaho a ku anakanyiwa leswaku Eksoda 12:6 a yi vula eku heleni ka Nisani 14, exikarhi ka nkarhi lowu dyambu a ri sungula ku rhenga (nindzhenga) ni le ku heleni ka siku loko dyambu ri pela. Kambe loko marito wolawo a ma vula sweswo, xana va sungule rini ku dya swakudya swa kona? Profesa Jonathan Klawans, la nga ni ntokoto hi Vuyuda bya khale, u te: “Siku lerintshwa ri sungula loko dyambu ri pela, hikwalaho gandzelo ri endliwa hi ti-14 kambe Paseka yi sungula hi ti-15 ni swakudya swa kona swi dyiwa hi siku rero, hambileswi ku landzelelana loku ka masiku ku nga boxiwiki eka Eksoda.” U tlhele a tsala a ku: “Tibuku ta varhabi . . . a ti vuli leswaku ti hi byele ndlela leyi Seder [swakudya swa Paseka] a yi dyiwa ha yona emahlweni ka ku lovisiwa ka Tempele” hi 70 C.E.—Marito hi lo voyamisa.
11 Hikwalaho hi ni xivangelo xo vutisa leswaku, Ku vuriwa yini hi Paseka ya hi 33 C.E.? Hi Nisani 13, loko ku tshinela siku ‘leri a ku fanele ku endliwa xitlhavelo xa gandzelo ra paseka ha rona,’ Kreste u byele Petro na Yohane a ku: “Fambani mi ya lunghiselela paseka leswaku hi ta dya.” (Luka 22:7, 8) ‘Hiloko nkarhi wu fika’ wo dya swakudya swa Paseka, endzhaku ka ku pela ka dyambu hi Nisani 14, leyi a yi ri hi Ravumune nimadyambu. Yesu u dye swakudya swoleswo ni vaapostola vakwe, ivi endzhaku ka sweswo a sungula Xilalelo xa Hosi. (Luka 22:14, 15) Hi vusiku byebyo u khomiwile kutani a tengisiwa. Yesu u beleriwe ninhlikanhi hi Nisani 14, naswona u fe hi ndzhenga wolowo. (Yoh. 19:14) Hikwalaho, “Kreste la nga paseka ya hina u endliwe xitlhavelo” hi siku leri xinyimpfana xa Paseka xi dlayiweke ha rona. (1 Kor. 5:7; 11:23; Mat. 26:2) Yesu u lahliwe loko siku ra Xiyuda ri ri ekusuhi ni ku hela—siku ra Nisani 15 ri nga si sungula.—Lev. 23:5-7; Luka 23:54.
XITSUNDZUXO LEXI U NGA DYONDZAKA SWO KARHI EKA XONA
12 A hi anakanyisiseni hi leswi endlekeke
^ ***w14 1/15 matl. 19-20 Endla Swiboho Swa Vutlhari Wa Ha Ri Muntshwa***
lowu u nga ta boheka ku kuma ndzetelo wutsongo? Van’wana va n’wina vantshwa lava nga Vakreste va tshama etindhawini leti nga le vuswetini; van’wana va tshama emadorobeni lama fuweke. Emisaveni hinkwayo, a mi na vumunhu lebyi fanaka, vuswikoti lebyi fanaka, ntokoto lowu fanaka, a mi rhandzi swilo leswi fanaka naswona a mi na ripfumelo leri fanaka. Kumbexana mi hambana swinene ku fana ni vantshwa va Vaheveru lava a va ri aEgipta wa khale lava a va hambanile na Muxe. A a ri n’wana wa n’wana wa hosi naswona a a fuwile kasi Vaheveru lavan’wana a va ri mahlonga. (Eks. 1:13, 14; Mint. 7:21, 22) A va hanya enkarhini lowu a va fanele va endla swiboho leswikulu ku fana na hina. (Eks. 19:4-6) Un’wana ni un’wana a a fanele a endla xiboho xa loko a ta tirhela Yehovha hi mbilu hinkwayo. Muxe u endle xiboho lexinene.—Hlaya Vaheveru 11:24-27.
8 Yehovha wa ku pfuna leswaku u endla swiboho swa vutlhari loko wa ha ri muntshwa. U ku nyika xitsundzuxo hi ku tirhisa nkongomiso lowu sekeriweke eBibeleni, lowu u nga wu tirhisaka eswiyin’weni swin’wana ni swin’wana leswi u nga tikumaka u ri eka swona. (Ps. 32:8) Ku engetela kwalaho, vatswari va wena lava nga vapfumeri ni vakulu va vandlha va nga ku komba ndlela leyi u faneleke u wu tirhisa ha yona nkongomiso lowu. (Swiv. 1:8, 9) A hi kambisiseni minkongomiso yinharhu leyi sekeriweke eBibeleni, leyi nga ku pfunaka ku endla swiboho swa vutlhari leswi nga ta khumba vumundzuku bya wena hi ndlela leyi vuyerisaka.
MINKONGOMISO YINHARHU LEYI SEKERIWEKE EBIBELENI LEYI NGA KU PFUNAKA
9 Lava Mfumo wa Xikwembu ni ku lulama ka xona ku sungula. (Hlaya Matewu 6:19-21, 24-26, 31-34.) Yehovha u hi kombisa xichavo hi ku hi nyika ntshunxeko wo tihlawulela. A nga vuli leswaku u fanele u heta nkarhi wo tanihi kwihi wa vuntshwa bya wena u ri karhi u chumayela hi Mfumo. Kambe Yesu u hi dyondzise nkoka wo lava Mfumo ku sungula. Ndlela leyi u swi tirhisaka ha yona leswi a swi vuleke swi ta endla leswaku u pfulekeriwa hi nkarhi wo kombisa ndlela leyi u xi rhandzaka ha yona Xikwembu, ndlela leyi u khathalaka ha yona hi vaakelani va wena ni ndlela leyi u wu tlangelaka ha yona ntshembo wa vutomi lebyi nga heriki. Loko u ri karhi u anakanyisisa hi ku nghenela vukati ni ntirho, anakanya hi loko swiboho swa wena swi ta ku vangela ku vilela swinene hi swilaveko swa wena swa nyama kumbe swi ta kombisa leswaku u hisekela Mfumo wa Xikwembu ni ku lulama ka xona.
10 Kuma ntsako hi ku tirhela van’wana. (Hlaya Mintirho 20:20, 21, 24, 35.) Yesu hi musa u hi dyondzise ntiyiso lowu wa xisekelo evuton’wini. A a tsake swinene evuton’wini hikuva a a endla ku rhandza ka Tata wakwe ematshan’weni yo endla ku rhandza ka yena. Yesu a a tsakela ku vona vanhu va timbilu letinene va amukela mahungu lamanene. (Luka 10:21; Yoh. 4:34) Kumbexana se u wu kumile ntsako wolowo loko u ri karhi u pfuna van’wana. Loko u sekela swiboho swa wena leswikulu eka minkongomiso leyi sekeriweke eBibeleni, leyi Yesu a yi dyondziseke, u ta kuma ntsako naswona u ta tsakisa Yehovha.—Swiv. 27:11.
11 Hi nga va ni ntsako lowukulu loko hi tirhela Yehovha. (Swiv. 16:20) Swi tikomba onge Baruku matsalana wa Yeremiya a a yi rivele mhaka yoleyo. A ku ri ni nkarhi lowu a a nga ha swi tsakeli ku tirhela Yehovha. Yehovha u n’wi byele leswi: “U tshamela ku lava swilo leswikulu. U nga tshameli ku swi lava. Hikuva ndzi tisa khombo ehenhla ka nyama hinkwayo, . . . naswona ndzi ta ku nyika moya-xiviri wa wena kukota leswi phangiweke etindhawini hinkwato leti u nga ta ya eka tona.” (Yer. 45:3, 5) U swi vonisa ku yini? I yini lexi a xi ta endla leswaku Baruku a tsaka—xana a ku ta va ku lava swilo leswikulu kumbe ku pona tanihi nandza wo tshembeka wa Xikwembu loko muti wa Yerusalema wu lovisiwa?—Yak. 1:12.
12 Makwerhu un’wana wa xinuna la kumeke ntsako hikwalaho ko pfuna van’wana i Ramiro. U ri: “Ndzi huma endyangwini lowu nga swisiwana lowu tshamaka eximutanini xin’wana eTintshaveni ta Andes. Hikwalaho loko buti wa mina a vule leswaku u ta ndzi hakelela ku ya eyunivhesiti, a ku ri lunghelo lerikulu. Kambe a ndza ha ku khuvuriwa tanihi Mbhoni ya Yehovha naswona a ndzi kume xirhambo—phayona rin’wana a ri ndzi rhambe ku ya chumayela na rona exidorobanini xin’wana lexitsongo. Ndzi fambe na rona, ndzi fika ndzi dyondza ku tsemeta misisi kutani ndzi pfula ndhawu yo tsemeta vanhu misisi eka yona leswaku ndzi ta kota ku tihanyisa. Loko hi ri karhi hi dyondzisa vanhu Matsalwa, vo tala va kombise ku tlangela lokukulu. Endzhakunyana, ndzi sungule ku hlanganyela ni vandlha leri a ra ha ku vumbiwa leri a ri tirhisa ririmi ra kwalaho. Se ndzi ni malembe ya khume ndzi ri phayona ra nkarhi hinkwawo. A ku na ntirho wun’wana lowu nga ndzi nyikaka ntsako lowu ndzi wu kumaka loko ndzi ri karhi ndzi pfuna vanhu ku dyondza mahungu lamanene hi ririmi ra vona.”
13 Kuma ntsako hi ku tirhela Yehovha wa ha ri muntshwa. (Hlaya Eklesiasta 12:1.) A wu fanelanga u anakanya leswaku u fanele u rhanga u kuma ntirho lowu holelaka leswaku u ta kota ku tirhela Yehovha loko se u kurile. Nkarhi lowunene wo sungula ku tirhela Yehovha hi mbilu ya wena hinkwayo hi loko wa ha ri muntshwa. Vantshwa vo tala a va na vutihlamuleri byo tala bya ndyangu naswona va ni rihanyo lerinene ni matimba yo kota ku endla swiavelo swo tika. U nga tsakela ku n’wi endlela yini Yehovha loko wa ha ri muntshwa? Kumbexana pakani ya wena i ku va phayona. U nga ha va u lava ku ya tirha ensin’wini leyi ku vulavuriwaka ririmi rimbe. Kumbexana u vona tindlela tin’wana leti u nga endlaka leswi engetelekeke evandlheni ra ka n’wina. Ku nga khathariseki leswaku pakani ya wena hi yihi entirhweni wa Xikwembu, u fanele u kuma ndlela yo tihanyisa. U ta lava ndzetelo wo fika kwihi? Xana u ta hlawula yini?
TIRHISA MINKONGOMISO LEYI SEKERIWEKE EBIBELENI LESWAKU U ENDLA SWIBOHO SWA VUTLHARI
14 Minkongomiso yinharhu ya le Bibeleni leyi hi
^ ***w14 2/1 matl. 6-7 Sathana Hi Yena A Vangaka Nyimpi Ni Ku Xaniseka***
Xana Leswi Fanekiseriwaka Hi Vagadi Va Tihanci Va Mune Swi Le Ku Hetisekeni?
Hanci yo basa, leyi mugadi wa yona ku nga hosi ya le tilweni. Hosi, Yesu Kreste hi yena loyi a fambaka hi ndlela ya ku lulama. (Pisalema 45:4) Ntirho wakwe wo sungula i ku herisa Sathana ni madimona yakwe.—Nhlavutelo 6:2; 12:9.
Hanci ya muvala wo tshwuka-xindzilo, leyi mugadi wa yona a nga na vulawuri byo “susa ku rhula emisaveni.” (Nhlavutelo 6:4) Ku sukela hi 1914, nyimpi yi vange mavabyi lama dlayeke vanhu vo tala. Endzhaku ka malembe ya 21 Nyimpi yo Sungula ya Misava yi herile, nyimpi ya vumbirhi ya misava yi dlaye vanhu vo tala. Ku ringanyetiwa leswaku Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava yi dlaye vanhu va kwalomu ka timiliyoni ta 60. Ku sukela hi 1945 nyimpi se a ku ri tshamela-maxelo. Van’wamatimu van’wana va ringanyeta leswaku ku dlayiwe vanhu va madzana ya timiliyoni enyimpini hi lembe ra 1900.
Hanci ya ntima, leyi mugadi wa yona a tameleke xikalo evokweni ra yena leswaku a fanekisela ndlala. (Nhlavutelo 6:5, 6) Hi nkarhi wa nyimpi yo sungula ya misava ku fe vanhu va kwalomu ka 750 000 eJarimani hikwalaho ka ndlala. Hi 1921, vanhu vo tlula timiliyoni timbirhi va le Rhaxiya va dlaye hi ndlala naswona a swi tekanga nkarhi leswaku makhombo lama fanaka ma hlasela ni le tindhawini tin’wana. Ku ringanyetiwa leswaku vanhu va 70 wa timiliyoni va dlaye hi ndlala hi lembe ra 1900. Lembe ni lembe, ku kayivela ka swakudya ku endla leswaku ku fa vana vo tlula timiliyoni tinharhu lava nga ehansi ka malembe ya ntlhanu.
Hanci yo kwalala, leyi mugadi wa yona a tisaka rifu hi ku tirhisa ntungu lowu dlayaka. (Nhlavutelo 6:8) Mukhuhlwana wa le Spain i ntungu lowukulu wo sungula lowu veke kona hi lembe ra 1900. Hambileswi swiviko swa kona swi nga faniki, kambe xin’wana xi ringanyeta leswaku mukhuhlwana lowu wu dlaye vanhu va kwalomu ka timiliyoni ta 50. Buku leyi nge Man and Microbes yi ri: “Ntungu lowu i wun’wana wa makhombo yo biha swinene ematin’wini. Hambi ku ri ntungu wa nhlaribya a wu dlayanga vanhu vo tala hi ku hatlisa ku fana ni ntungu lowu.” Mpondzo, dari ni rifuva i man’wana ya mavabyi lama endleke leswaku ku fa vanhu va madzana ya timiliyoni hi lembe ra 1900.
^ ***w14 2/15 tl. 10 Tsakani Hikwalaho Ka Nkhuvo Wa Vukati Bya Xinyimpfana!***
u “tisasekisele nuna wa yena.” Muti lowu wa le tilweni wu ni “ku vangama ka Xikwembu” naswona wa vangama, “ku fana ni ribye ra risima ngopfu, kukotisa ribye ra yaspere leri hatimaka ku fana ni kristala yo tenga.” (Nhlav. 21:10, 11) Ku vangama ka muti wa Yerusalema Lowuntshwa ku hlamuseriwe hi ndlela yo saseka ebukwini ya Nhlavutelo. (Nhlav. 21:18-21) A swi hlamarisi leswi mupisalema a hlamuselaka mutekiwa tanihi loyi a ‘vangamaka swinene’! Phela, nkhuvo wa vukati wa hosi wu endleka etilweni.
9 Mutekiwa u tisiwa eka Muteki—Hosi leyi nga Mesiya. A a ri karhi a n’wi lunghiselela, ‘a n’wi basisa hi ku n’wi hlantswa hi mati a tirhisa rito.’ Wa ‘kwetsima naswona a nga na xisolo.’ (Efe. 5:26, 27) Mutekiwa wakwe na yena u fanele a ambala a fanelekela xiendlakalo lexi. Ndlela leyi a nga ambala ha yona ya xi fanelekela xiendlakalo lexi. “Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku,” naswona “u ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke.” Eka nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana, “u pfumeleriwe ku ambala nguvu ya ntsembyana wa risima, yo vangama, leyi baseke, hikuva nguvu ya ntsembyana wa risima yi yimela swiendlo swo lulama swa vakwetsimi.”—Nhlav. 19:8.
‘NKHUVO WA VUKATI WU FIKILE’
10 Hlaya Nhlavutelo 19:7. Nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu ta endleka rini? Hambileswi ‘nsati wa xona a tilunghiseleke’ nkhuvo wa vukati, leswi vuriwaka endzhaku ka sweswo a swi hlamuseli nkhuvo wa vukati. Ku ri na sweswo, swi hlamusela xiyenge xo hetelela xa nhlomulo lowukulu. (Nhlav. 19:11-21) Xana leswi swi vula leswaku nkhuvo wa vukati wu endleka emahlweni ka ku va Hosi leyi nga Muteki yi hetisa ku hlula ka yona? Doo! Swiendlakalo leswi nga ebukwini ya Nhlavutelo a swi hlamuseriwi hi ku landzelelana ka swona. Eka Pisalema ya vu-45, nkhuvo wa hosi wu va kona endzhaku ka loko Hosi, ku nga Yesu Kreste a khame banga rakwe kutani a ‘ya hlula’ valala vakwe.—Ps. 45:3, 4.
11 Hikwalaho, hi nga gimeta hileswaku swiendlakalo sweswo swi ta endleka hi ndlela leyi: Xo sungula, ku ta lovisiwa “nghwavava leyikulu,” ku nga Babilona Lonkulu loyi a nga mfumo wa misava wa vukhongeri bya mavunwa. (Nhlav. 17:1, 5, 16, 17; 19:1, 2) Endzhaku ka sweswo, Kreste u ta lovisa mafambiselo yo homboloka ya Sathana eArmagedoni, ku nga “nyimpi ya siku lerikulu ra Xikwembu xa Matimba Hinkwawo.” (Nhlav. 16:14-16; 19:19-21) Eku heteleleni, Hosi leyi nga Nhenha yi ta hetisa ku hlula ka yona hi ku hoxa Sathana ni madimona yakwe ekheleni ro enta, laha va nga ta tsandzeka ku vavisa vanhu, onge hiloko va lo fa.—Nhlav. 20:1-3.
12 Loko Vakreste lava totiweke va heta pfhumba ra vona ra laha misaveni hi nkarhi wa vukona bya Kreste, va pfuxeriwa ku ya hanya etilweni. Loko Babilona Lonkulu a ta va a lovisiwile, Yesu u ta hlengeleta masalela ya swirho swa ntlawa wa mutekiwa leswaku ma va na yena. (1 Tes. 4:16, 17) Hikwalaho, swirho hinkwaswo swa “mutekiwa” swi ta va swi ri etilweni emahlweni ka ku va nyimpi ya Armagedoni yi sungula. Endzhaku ka nyimpi yoleyo, nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu nga sungula. Nkhuvo wolowo wa vukati wu ta va wu tsakisa swinene. Nhlavutelo 19:9 yi ri: “Va tsaka lava rhambiweke exilalelweni xa nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana.” Swirho swa ntlawa wa mutekiwa swa 144 000 swi ta va swi tsakile hakunene. Hosi leyi nga Muteki na yona yi ta tsaka swinene ku va swin’we ni vanakulobye va yona lava totiweke etilweni, va ‘dya ni ku nwa hi ndlela yo fanekisela etafuleni ra yona eMfun’weni wa yona.’ (Luka 22:18, 28-30) Kambe, nkhuvo wa vukati
^ ***w14 2/15 matl. 26-27 Swivutiso Swa Vahlayi***
SWIVUTISO SWA VAHLAYI
Hi xihi xisekelo lexi Vayuda lava hanyeke kwalomu ka malembe ya 2 000 lama hundzeke a va ri na xona xo ‘langutela’ Mesiya?
▪ Emasikwini ya Yohane lowo Khuvula, “vanhu a va ri eku languteleni, hinkwavo va ri karhi va kanela etimbilwini ta vona malunghana na Yohane: ‘Xana a nga va a ri Kreste?’” (Luka 3:15) Ha yini Vayuda a va langutele leswaku Mesiya a a ta humelela hi nkarhi wolowo? Ku ni swivangelo swo hlayanyana.
Endzhaku ka loko Yesu a velekiwile, ntsumi ya Yehovha yi humelele eka varisi lava a va khathalela mintlhambi ya vona enhoveni ekusuhi ni le Betlehema. Ntsumi yoleyo yi te: “Namuntlha mi velekeriwe Muponisi, loyi a nga Kreste Hosi, emutini wa Davhida.” (Luka 2:8-11) Endzhaku ka sweswo, ntsumi yoleyo yi joyiniwe hi “vunyingi bya vuthu ra le tilweni . . . [va] vonga Xikwembu [va] ku: ‘Ku vangama a ku ve ehenhla-henhla eka Xikwembu, ni le henhla ka misava ku va ni ku rhula exikarhi ka vanhu lava amukelekaka.’”—Luka 2:13, 14.
Xitiviso xolexo xi va khumbe swinene varisi volavo lava titsongahataka. Va nambe va kongoma eBetlehema, naswona loko va fika va kuma Yosefa na Mariya na Yesu loyi a ha ri ricece, “va vule marito lawa va byeriweke wona malunghana ni n’wana loyi lontsongo.” Hikwalaho, “hinkwavo lava va swi tweke va hlamarisiwa hi swilo leswi varisi va va byeleke swona.” (Luka 2:17, 18) Xiga lexi nge “hinkwavo lava va swi tweke” xi vula leswaku varisi lava va vulavule ni van’wana handle ka Yosefa na Mariya. Endzhaku ka sweswo, loko varisi va muka, va ye emahlweni va “vangamisa ni ku vonga Xikwembu hikwalaho ka swilo hinkwaswo leswi va swi tweke ni leswi va swi voneke, hilaha va byeriweke swona hakona.” (Luka 2:20) Entiyisweni, varisi volavo a va tshamanga na swona swilo leswinene leswi va swi tweke malunghana na Kreste!
Loko Mariya a tisa n’wana wakwe wa mativula wa jaha eYerusalema leswaku a n’wi nyikela eka Yehovha, hilaha Nawu wa Muxe a wu lerise hakona, Ana muprofeta wa xisati u “[sungule] ku yisa minkhenso eka Xikwembu ni ku vulavula hi n’wana eka hinkwavo lava rindzeleke ku kutsuriwa ka Yerusalema.” (Luka 2:36-38; Eks. 13:12) Hikwalaho, mahungu ya leswaku Mesiya u humelerile ma ye emahlweni ma hangalaka.
Endzhakunyana, “vangoma va swilo swa le mpfhukeni lava humaka etindhawini ta le vuxeni va ta eYerusalema, va ku: ‘U kwihi loyi a nga velekeriwa ku va hosi ya Vayuda? Hikuva hi vone nyeleti ya yena loko hi ri evuxeni, kutani hi tele ku ta n’wi nkhinsamela.’” (Mat. 2:1, 2) Loko “Hosi Heroda a twa leswi, a karhateka, ni muti hinkwawo wa Yerusalema wu karhateka swin’we na yena; loko a hlengelete hinkwavo vaprista lavakulu ni vatsari va tiko, a sungula ku va vutisisa laha Kreste a a ta velekeriwa kona.” (Mat. 2:3, 4) Hikwalaho vanhu vo tala va lemukisiwile: Munhu loyi a a ta va Mesiya a a fikile!
Luka 3:15, leyi tshahiweke hala henhla, yi kombisa leswaku Vayuda van’wana a va anakanya leswaku swi nga ha endleka leswaku Yohane lowo Khuvula a a ri Kreste. Hambiswiritano, Yohane u kanetane ni mhaka yoleyo hi ku vula marito lawa: “Loyi a taka endzhaku ka mina wa ndzi tlula hi matimba, loyi maphaxani ya yena swi nga ndzi faneriki ku ma hluvula. Yena u ta mi khuvula hi moya lowo kwetsima ni hi ndzilo.” (Mat. 3:11) Marito ya Yohane lama kombisaka ku titsongahata ma kurise ndlela leyi Mesiya a a languteriwe ha yona.
Xana Vayuda lava hanyeke kwalomu ka malembe ya 2 000 lama hundzeke va hlayele nkarhi lowu Mesiya a a ta fika ha wona va wu sekele eka vuprofeta bya mavhiki ya 70 lebyi tsariweke eka Daniyele 9:24-27? Hambileswi sweswo swi nga ha endlekaka, kambe a hi tiyiseki ha swona. Ntiyiso wa mhaka hi leswaku enkarhini wa Yesu a ku ri ni tinhlamuselo to tala leti kanetanaka ta mavhiki ya 70, naswona ku hava ni yin’we leyi fanaka ni ndlela leyi hi byi twisisaka ha yona sweswi vuprofeta lebyi.
Vaessene, lava vanhu vo tala a va anakanya leswaku i mpambukwa wa Vayuda lowu a wu tihanyela woxe, a va dyondzisa leswaku Vamesiya vambirhi a va ta humelela loko malembe ya 490 ma ri ekusuhi ni ku hela, kambe a hi tiyiseki leswaku Vaessene a va sekele mahlayelelo ya vona eka vuprofeta bya Daniyele. Hambiloko a va ma sekele eka byona, swa tika ku anakanya leswaku Vayuda a va kuceteriwe hi mahlayelelo ya nxaxamelo wa swiendlakalo ya ntlawa wolowo lowu a wu hanya woxe.
Exikarhi ka lembe ra 101 ni ra 200 C.E., Vayuda van’wana a va pfumela leswaku mavhiki ya 70 a ma katsa nkarhi lowu sukelaka eku lovisiweni ka tempele yo sungula hi 607 B.C.E. ku ya eku lovisiweni ka tempele ya vumbirhi hi 70 C.E., kasi van’wana a va hlanganisa ku hetiseka ka vuprofeta lebyi ni nkarhi wa Vamakabiya lowu sunguleke kwalomu ka 170 B.C.E. Hikwalaho a ku nga ri na ku twanana loku twalaka malunghana ni ndlela leyi mavhiki ya 70 ma faneleke ma hlayeriwa ha yona.
Loko ndlela leyi mavhiki ya 70 a ma hlayeriwa ha yona a yi twisisiwe kahle eminkarhini ya vaapostola, munhu a a ta anakanya leswaku vaapostola ni Vakreste van’wana vo sungula a va ta vulavula hi wona tanihi vumbhoni bya leswaku Mesiya la tshembisiweke u fike hi nkarhi lowu faneleke a ri Yesu Kreste. Hambiswiritano, a ku na vumbhoni bya leswaku Vakreste vo sungula a va ma twisisa hi ndlela yoleyo.
Ku ni yinhla yin’wana leyi faneleke yi xiyiwa. Vatsari va Tievhangeli a va tala ku vula leswaku vuprofeta byo karhi lebyi kumekaka eMatsalweni ya Xiheveru byi hetiseke eka Yesu Kreste. (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16) Kambe, ku hava ni un’we wa vona la hlanganisaka ku humelela ka Yesu emisaveni ni vuprofeta bya mavhiki ya 70.
Hi ku katsakanya: A hi nge tiyisekisi leswaku vanhu va le nkarhini wa Yesu a va byi twisisa kahle vuprofeta bya mavhiki ya 70. Hambiswiritano, Tievhangeli ti nyikela swivangelo swin’wana leswi twalaka swa leswaku ha yini vanhu “a va ri eku languteleni” ka Mesiya.
[Tinhlamuselo ta le hansi]
Bibele a yi vuli leswaku tintsumi ti yimbelerile endzhaku ka ku velekiwa ka Yesu.
Hi nga ha tivutisa, Vangoma va swilo swa le mpfhukeni va ku vone njhani ku hlangana loku nga kona exikarhi ka ku humelela ka “nyeleti” eVuxeni ni ku velekiwa ka “hosi ya Vayuda”? Xana swi nga ha endleka leswaku va twe mahungu ya ku velekiwa ka Yesu loko va ri karhi va tsemakanya hi le Israyele?
Leswaku u kuma ndlela leyi hi byi twisisaka ha yona sweswi vuprofeta bya mavhiki ya 70, vona ndzima 11 ya buku leyi nge Nyikela Nyingiso Eka Vuprofeta Bya Daniyele!
^ ***w14 3/15 tl. 32 Switshembiso Swa Wena—Xana ‘I Ina Swi Tlhela Swi Va E-e’?***
hinkwayo a a swi hetisisa leswi a a swi tshembisa. (2 Kor. 1:19) Pawulo a a tshembeka a a nga endli switshembiso “hi tlhelo ra nyama.” (2 Kor. 1:17) Ku ri na sweswo, a a “famba hi moya.” (Gal. 5:16) Loko a tirhisana ni van’wana a a va navelela leswinene. Ina wa yena a a ri Ina!
XANA INA WA WENA I INA?
Masiku lawa, swi tolovelekile leswaku vanhu lava nga hanyiki hi milawu ya Bibele va endla switshembiso ivi va nga swi hetisisi loko ku va ni swiphiqo switsongo kumbe loko ku humelela swo karhi leswi va tsakisaka swinene. Etimhakeni ta mabindzu a hi minkarhi hinkwayo “ina” a vaka “ina” hambiloko ntwanano wa kona wu tiyisekisiwe hi ku tsariwa ehansi. Vanhu vo tala a va ha teki vukati, lebyi nga ntwanano exikarhi ka vanhu vambirhi, tanihi xiboho xa vutomi hinkwabyo. Ku ri na sweswo, nhlayo leyi kulaka swinene ya vanhu lava dlayaka vukati yi kombisa leswaku vo tala va teka vukati byi ri ntwanano wo hungasa lowu nga herisiwaka hi ku olova.—2 Tim. 3:1, 2.
Ku vuriwa yini hi wena? Xana Ina wa wena i Ina? Entiyisweni, hilaha hi swi voneke hakona eku sunguleni ka xihloko lexi, swi nga ha endleka leswaku u boheka ku nga xi hetisisi xitshembiso xo karhi, ku nga ri hi leswi u nga tshembekiki, kambe hikwalaho ka swiyimo leswi u nga kotiki ku swi lawula. Kambe loko wena Mukreste u endla xitshembiso kumbe xiboho xo karhi, u fanele u endla hinkwaswo leswi u nga swi kotaka leswaku u xi hetisisa. (Ps. 15:4; Mat. 5:37) Loko u endla tano, u ta tiviwa tanihi munhu la tshembekaka, la hetisisaka leswi a swi vuleke, la vulavulaka ntiyiso nkarhi hinkwawo. (Efe. 4:15, 25; Yak. 5:12) Loko vanhu va swi xiya leswaku wa tshembeka siku ni siku, va nga ha tsakela ku ku yingisela loko u bula na vona hi ntiyiso wa Mfumo wa Xikwembu. Hikwalaho, a hi tiyisekeni leswaku Ina wa hina i Ina hakunene!
^ ***w14 4/1 matl. 10-12 U Nga Swi Kota Ku Hlula Ndzingo!***
U Nga Swi Kota Ku Hlula Ndzingo!
“A ndzi nga tiyimiselanga ku vona swilo swa timhaka ta masangu kambe ndzi nghene eka Internet ivi hi xitshuketa ku humelela xinavetiso. Ndzi lo tikuma ndzi xi pfurile.”—CODY.
“Ntombhi yo xonga leyi a ndzi tirha na yona yi sungule ku ndzi tsakela. Siku rin’wana yi vule leswaku hi famba swin’we ehotela hi ya ‘hungasana.’ A ndzi swi tiva kahle leswaku yi vula yini.”—DYLAN.
“VAN’WANA va vula leswaku ndzingo i nchumu lowu tsakisaka. Kasi van’wana va wu teka wu ri nala loyi va nga endlaka xin’wana ni xin’wana leswaku va n’wi hlula. Wena u ri yini? Loko u langutane ni ndzingo, xana u fanele u wu pfumelela wu ku hlula kumbe u fanele u lwela ku wu hlula?
I ntiyiso leswaku a hi miringo hinkwayo leyi nga ku nghenisaka ekhombyeni. Nchumu wutsongo wo fana ni ku yiva makokisi a wu nge ku onheli vumundzuku bya wena. Kambe ku hluriwa hi miringo yin’wana ngopfu-ngopfu leyi nga endlaka leswaku u tikhoma hi ndlela yo biha hi swa masangu, swi nga va ni vuyelo byo biha swinene. Bibele yi ri: ‘Un’wana ni un’wana la endlaka vuoswi . . . u ni mbilu yo hunguka; loyi a swi endlaka u lovisa moya-xiviri wakwe.’—Swivuriso 6:32, 33.
Loko u ringeka ku endla swilo swo biha, xana u ta endla yini? Bibele yi ri: “Xikwembu xi rhandza leswaku mi kwetsimisiwa, mi papalata vumbhisa; leswaku un’wana ni un’wana wa n’wina a tiva ndlela yo lawula xibya xakwe hi ku kwetsima ni ku xiximeka.” (1 Vatesalonika 4:3, 4) U nga swi kota njhani ku hlula ndzingo? Xiya magoza lamanharhu lama nga ku pfunaka.
Goza 1: Lawula Mahlo Ya Wena
Loko hi hlalela swifaniso leswi pfuxaka ku navela ku endla swa masangu, hi ta navela ku swi endla. Loko Yesu a vulavula hi ndlela leyi ku vona ni ku navela swi fambisanaka ha yona, u te: “Un’wana ni un’wana la tshamelaka ku languta wansati lerova a n’wi navela, ana se u endle vuoswi na yena embilwini yakwe.” Loko a thathela u te: “Loko tihlo rero ra wena ra xinene ri ku khunguvanyisa, ri xokole u ri cukumeta ekule na wena.” (Matewu 5:28, 29) Xana Yesu a a vula yini? Leswaku hi kota ku hlula ndzingo, hi fanele hi tiyimisela ku papalata hi ku helela ku hlalela swilo leswi pfuxaka ku navela ku endla timhaka ta masangu.
Hi xikombiso: A hi nge u tikume u langute ndzilo lowu dlayaka mahlo wa muchini wo hiselela tinsimbi. Xana a wu ta ya emahlweni u wu honolela? Nikatsongo. A wu ta languta etlhelo kumbe u tipfala mahlo. Hilaha ku fanaka, loko wo tshuka u vona swilo swa timhaka ta masangu, ku nga ha va etibukwini, eka switirhisiwa swa elektroniki kumbe u swi vona hi ku kongoma—swi papalate hi ku hatlisa. Sirhelela mianakanyo ya wena. Juan, loyi khale a a godzomberiwe hi ku hlalela swilo swa timhaka ta masangu u ri: “Minkarhi yo tala loko ndzi vona wansati wo saseka, ndza ringeka leswaku ndzi n’wi languta kambirhi kanharhu. Kutani ndzi tibyela leswaku a ndzi lavi ku n’wi languta naswona ndzi namba ndzi khongela eka Yehovha. Loko ndzi heta ku khongela, ndzingo wolowo wu namba wu hela.”—Matewu 6:9, 13; 1 Vakorinto 10:13.
Xiya xikombiso xa wanuna wo tshembeka ku nga Yobo, loyi a nga te: “Ndzi endle ntwanano ni mahlo ya mina. Xana ndzi nga n’wi langutisisa ku yini nhwana?” (Yobo 31:1) Ha yini na wena u nga endli xiboho lexi fanaka?
Ringeta leswi: Loko u tikuma u langute swifaniso swa timhaka ta masangu u nga swi xiyanga, hi ku hatlisa languta etlhelo. Tekelela mutsari wa Bibele loyi a khongeleke a ku: “Endla leswaku mahlo ya mina ma hundza ma nga swi voni swilo leswi nga pfuniki nchumu.”—Pisalema 119:37.
Goza 2: Lawula Mianakanyo Ya Wena
Tanihi leswi hinkwerhu hi nga hetisekangiki, minkarhi yin’wana hi lwisana ni ku navela ko biha. Bibele yi ri: “Un’wana ni un’wana u ringiwa hi ku kokiwa ni ku wongiwa hi ku navela ka yena n’wini. Kutani ku navela, loko ku xurhe, ku veleka xidyoho.” (Yakobo 1:14, 15) U nga wu papalata njhani ndzingo lowu swi tikaka ku langutana na wona?
Tsundzuka leswaku loko u va ni ku navela ko biha, swi titshege hi wena leswaku u ta langutana njhani na kona. Lwisana ni ku navela koloko naswona u ku susa hi ku helela emianakanyweni ya wena. Wanuna loyi a vuriwaka Troy loyi a a godzomberiwe hi swilo leswi kombisaka timhaka ta masangu eka Internet u ri: “Ndzi lwisane ni ku tshika ku anakanya hi swilo swo biha hi ku va ndzi tshama ndzi ri karhi ndzi ehleketa hi swilo leswinene. A swi nga olovi hikuva a ndzi tlhela ndzi wela endzingweni lowu fanaka. Kambe eku heteleleni ndzi swi kotile ku lawula mianakanyo ya mina.” Wansati loyi a vuriwaka Elsa loyi loko a ha ri muntshwa a lwisaneke ni ndzingo wa ku tikhoma hi ndlela yo biha hi swa masangu u ri: “Hi ku tshama ndzi khomekile ni ku khongela eka Yehovha, ndzi swi kotile ku lwisana ni ku navela ko biha.”
Ringeta leswi: Loko u teriwa hi ku navela ko biha, namba u khongela. Lwisana ni ku navela ko biha hi ku tshama u ri karhi u ehleketa hi “swilo swin’wana ni swin’wana swa ntiyiso, swilo swin’wana ni swin’wana swa ntikelo lowukulu, swilo swin’wana ni swin’wana swo lulama, swilo swin’wana ni swin’wana swo tenga, swilo swin’wana ni swin’wana leswi rhandzekaka, swilo swin’wana ni swin’wana leswi ku vulavuriwaka kahle ha swona, hinkwaswo leswi nga kona swa vunene ni hinkwaswo leswi nga kona leswi dzunekaka.”—Vafilipiya 4:8.
Goza 3: Lawula Swiendlo Swa Wena
Swi nga olova leswaku u wela ekhombyeni loko ku va ni ku navela, ndzingo ni ku pfulekeriwa hi nkarhi wo swi endla. (Swivuriso 7:6-23) U nga swi papalata njhani ku wela ekhombyeni?
Bibele yi nyikela xitsundzuxo xa vutlhari yi ku: “U tlharihile la voneke khombo kutani a tumbela, kambe la nga riki na ntokoto u ye emahlweni kutani u fanele a xupuriwa.” (Swivuriso 22:3) Kutani lawula swiendlo swa wena hi ku papalata swiyimo leswi vangaka leswaku u wela endzingweni. (Swivuriso 7:25) Wanuna loyi a vuriwaka Filipe loyi a hluleke ku godzomberiwa hi swilo leswi kombisaka timhaka ta masangu u ri: “Ndzi veka khompyuta ya ka hina erivaleni kutani ndzi hoxa ni progreme leyi lawulaka matirhiselo ya Internet. Ndzi nghena eka Internet ntsena loko ndzi ri ni vanhu van’wana.” Hilaha ku fanaka, Troy loyi ku vulavuriweke ha yena eku sunguleni u ri: “Ndzi papalata ku hlalela tifilimi leti kombisaka swilo swa timhaka ta masangu ni ku tshama ni vanhu lava vulavulaka hi swa masangu. A ndzi lavi ku tinghenisa ekhombyeni.”
Ringeta leswi: Kambisisa kahle swiyimo leswi endlaka u wela endzingweni kutani u tiva leswaku u nga swi papalata njhani.—Matewu 6:13.
U NGA HELI MATIMBA!
Xana u fanele u endla yini loko wo wela endzingweni hambiloko u tikarhate hi matimba leswaku u wu papalata? U nga heli matimba naswona u nga tshiki ku lwisana na wona. Bibele yi ri: “Lowo lulama a nga ha wa ka nkombo, kunene u ta pfuka.” (Swivuriso 24:16) Tata wa hina wa le tilweni u hi khutaza leswaku hi “pfuka.” Xana u ta swi amukela loko a ku pfuna hileswi a nga ni rirhandzu? Kutani hambeta u khongela eka yena. Tiyisa ripfumelo ra wena hi ku dyondza Rito rakwe ni hi ku va kona eminhlanganweni ya Vukreste. Tshemba xitshembiso xa Xikwembu lexi nge: “Ndzi ta ku nyika matimba. Kunene ndzi ta ku pfuna.”—Esaya 41:10.
Cody loyi ku vulavuriweke ha yena eku sunguleni ka xihloko u ri: “Ndzi tikarhate hi matimba leswaku ndzi lwisana ni ku godzomberiwa hi swifaniso swa timhaka ta masangu. Ndzi rhete ko hlayanyana kambe hi ku pfuniwa hi Xikwembu ndzi swi kotile ku hlula mukhuva lowu.” Dylan loyi na yena ku vulavuriweke ha yena eku sunguleni u ri: “A swi ta va swi ndzi oloverile ku endla timhaka ta masangu ni ntombhi leyi a ndzi tirha na yona. Kambe ndzi yime ndzi tiya ndzi yi byela leswaku a swi nge koteki. Swa tsakisa ku va ni ripfalo leri baseke. Kambe lexi nga xa nkoka hi leswaku Yehovha wa tinyungubyisa hi mina.”
Loko u yima u tiyile u hlula ndzingo, u nga tiyiseka leswaku Xikwembu xi ta tinyungubyisa ha wena!—Swivuriso 27:11.
[Nhlamuselo ya le hansi]
Mavito ma cinciwile exihlokweni lexi.
[Xifaniso lexi nga eka tluka 11]
Loko u vona swilo swa timhaka ta masangu, swi papalate hi ku hatlisa
[Xifaniso lexi nga eka tluka 11]
Loko u teriwa hi ku navela ko biha, namba u khongela
[Xifaniso lexi nga eka tluka 12]
“Ndzi nghena eka Internet ntsena loko ndzi ri ni vanhu van’wana”
^ ***w14 4/15 matl. 19-20 Ku Hava Loyi A Nga Vaka Hlonga Ra Tihosi Timbirhi***
va va kongomisa. (Swiv. 31:10, 27, 28) Swo tala swa leswi vana va swi dyondzaka eka vatswari va vona, ngopfu-ngopfu etimhakeni ta moya, hi leswi va swi twaka loko vatswari va vona va ri karhi va vulavula hi Yehovha siku ni siku ni loko va tivonela hi voxe xikombiso xa vona.
VUYELO LEBYI NGA LANGUTERIWANGIKI
8 Loko vanhu va nga si rhurhela ematikweni man’wana va ringeta ku xiya makhombo ni swilo leswi va nga ta boheka ku titsona swona, kambe a va talanga lava byi vonaka ka ha ri emahlweni vuyelo bya ku sukela mindyangu ya vona. (Swiv. 22:3) Endzhakunyana ka loko Marilyn a rhurhile, u sungule ku karhateka emintlhavekweni hileswi a a ri ekule ni ndyangu wakwe. Nuna wa yena ni n’wana wa yena na vona a va titwa hi ndlela leyi fanaka. N’wana wa yena Jimmy a a tshamela ku n’wi vutisa a ku: “Ha yini u fambe u ndzi siya?” Naswona loko tin’hweti leti Marilyn a a kunguhate ku famba tona ti hundzuka malembe, u xiye swilo swin’wana leswi a swi nga n’wi dyisi byi rhelela endyangwini wakwe. Jimmy a a nga ha vulavuli ngopfu naswona a a nga ha swi tsakeli ku n’wi byela ndlela leyi a a titwa ha yona. Marilyn u vula marito lawa a ri ni gome: “A nga ha ndzi rhandzi.”
9 Loko vatswari ni vana va nga tshami swin’we tanihi ndyangu, va nga ha khumbeka emintlhavekweni naswona mahanyelo ya vona ma nga ha onhaka. Loko vana va ha ri vatsongo naswona va heta nkarhi wo leha va nga ri na vatswari va vona va khumbeka swinene. Marilyn u byele Jimmy leswaku u rhurhe hikwalaho ka leswi a a lava ku pfuna yena. Kambe eka Jimmy a swi vonaka onge mana wakwe a a nga ha n’wi rhandzi. Eku sunguleni, loko mana wakwe a nga ri kona a swi nga n’wi khomi kahle. Kambe, hi ku famba ka nkarhi, loko mana wakwe a endzile ekaya a swi nga ha n’wi tsakisi. Jimmy a anakanya leswaku mana wakwe a a nga ha faneriwi hi ku rhandziwa ni hi ku yingisiwa, hilaha swi tolovelekeke hakona eka vana lava vatswari va vona va nga tshamiki na vona.—Hlaya Swivuriso 29:15.
10 Hambileswi Marilyn a ringeteke ku antswisa swilo hi ku rhumela mali ni tinyiko, u swi vonile leswaku a a tihambanisa ni n’wana wakwe naswona a a swi xiya leswaku a a n’wi dyondzisa ku rhandza mali ku tlula ndyangu wa ka vona hambi ku ri Yehovha. (Swiv. 22:6) Jimmy a a byela mana wakwe a ku: “U nga ha vuyi. U ndzi rhumela tinyiko ntsena.” Marilyn u sungule ku swi xiya leswaku a a nga ta swi kota ku kurisa n’wana wakwe hi ku n’wi tsalela mapapila, ku n’wi bela riqingho kumbe ku vulavula na yena va ri karhi va vonana eka khamera. U ri: “Eka Internet a wu nge n’wi angarhi n’wana wa wena kumbe ku n’wi ntswontswa leswaku a etlela kahle.”
11 Vuxaka bya Marilyn na Yehovha swin’we ni bya nuna wakwe James na byona byi khumbekile. A a kota ku va ni vamakwavo lava nga Vakreste ni ku ya ensin’wini siku rin’we hi vhiki kumbe nkarhi wa le hansi ka wolowo naswona a a fanele a ala ku etlela ni muthori wakwe. Leswi a va nga ta kota ku burisana hi swiphiqo swa vona, Marilyn na James va byele van’wana ndlela leyi va titwaka ha yona naswona a ku sele katsongo va endle vuoswi. Marilyn u swi xiyile leswaku hambileswi yena ni nuna wakwe va nga byi endlangiki vuoswi, a va nga ta swi kota ku landzela xileriso xa le Bibeleni xo enerisa swilaveko swa vona swa mintlhaveko ni swa rimbewu loko va nga tshami swin’we. A va nga ta swi kota ku burisana hi leswi swi tshukaka swi fika emianakanyweni ya vona, ku vonana kumbe ku n’wayitelelana, ku khomana hi mavoko, ku angarhana hi ndlela ya rirhandzu, ku kombisana ‘swikombiso leswikulu swa rirhandzu,’ kumbe ku nyikana “mfanelo” ya vukati. (Risim. 1:2; 1 Kor. 7:3, 5) Naswona a va nga ta swi kota ku gandzela Yehovha swin’we ni n’wana wa vona. Marilyn u ri: “Loko entsombanweni ndzi twe leswaku i swa nkoka leswaku hi va ni vugandzeri bya ndyangu nkarhi na nkarhi leswaku hi ta pona siku lerikulu ra Yehovha, ndzi swi xiyile leswaku a ndzi fanele ndzi tlhelela ekaya. A ndzi fanele ndzi tiyisa vunghana bya mina na Yehovha ni vuxaka bya ndyangu wa mina.”
XITSUNDZUXO LEXINENE NI LEXO BIHA
12 Loko Marilyn a endle xiboho xo tlhelela ka rikwavo van’wana va n’wi nyike xitsundzuxo lexinene kasi van’wana va n’wi nyike xitsundzuxo xo biha. Vakulu va le vandlheni leri a a hlanganyela eka rona va n’wi bumabumerile hikwalaho ka ripfumelo ni xivindzi xakwe. Kambe van’wana lava na vona a va nga tshami ni vanghana va vona va vukati ni mindyangu ya vona a va n’wi bumabumelanga. Ematshan’weni yo landzela xikombiso xakwe lexinene, va ringete ku n’wi heta matimba. Va te: “U ta tlhela u vuya laha ku nga ri khale. U ta tihanyisa hi yini loko u tlhelela ka rikwenu?” Ematshan’weni yo vula marito wolawo lama hetaka matimba, Vakreste va fanele va “vuyisa mianakanyo ya vaxisati lavatsongo, ku rhandza vanuna va vona, va rhandza vana va vona va [tirha] ekaya,” ekaya ra vona, “leswaku rito ra Xikwembu ri nga tseketseriwi.”—Hlaya Tito 2:3-5.
13 Vanhu vo tala lava rhurheleke ematikweni man’wana va kulele eka mindhavuko leyi rhangisaka ngopfu ndhavuko ni vutihlamuleri lebyi va nga na byona endyangwini, ngopfu-ngopfu eka vatswari. Mukreste u fanele a va ni ripfumelo leri tiyeke leswaku a nga fambisani ni ku navela ka ndyangu wakwe loko ku navela koloko ku nga n’wi tsakisi Yehovha.
^ ***w14 5/1 tl. 11 Xana A Wu Swi Tiva?***
XANA A WU SWI TIVA?
Ha yini ku dlayiwa ka swigevenga a swi katsa ni ku va swi tshoviwa milenge?
Malunghana ni ku dlayiwa ka Yesu swin’we ni swigevenga swimbirhi etimhandzini ta nxaniso, rungula leri kumekaka eka Evhangheli ri ri: ‘Vayuda va kombele Pilato leswaku ku tshoviwa milenge ya vona kutani mintsumbu yi susiwa.’—Yohane 19:31.
Nawu wa Xiyuda a wu vula leswaku ntsumbu wa xigevenga, lowu a wu ta hayekiwa emhandzini endzhaku ka loko xi dlayiwile ‘wu nga tshuki wu tshama vusiku hinkwabyo emhandzini.’ (Deteronoma 21:22, 23) Vayuda a va tirhisa nawu lowu Varhoma a va wu tirhisa eka vanhu lava va va dlayeke hi ku va hayeka emhandzini. Ku tshova milenge ya vavanuna lava a swi ta endla leswaku va hatla va fa, kutani va lahliwa Savata yi nga si sungula nimadyambu.
Eka swiendlakalo swo tala swa ku dlayiwa ka vanhu, munhu loyi a voniweke nandzu a a beleriwa mavoko ni milenge emhandzini hi swipikiri. Loko mhandzi yi yimisiwile, a a ta siyiwa a hayekiwile a ri karhi a twa ku vava swinene, miri wakwe wu ri karhi wu tikela swipikiri leswi a beleriweke ha swona. Leswaku munhu yoloye a kota ku hefemula a a fanele a sima hi swipikiri leswi a beleriweke ha swona. Loko marhambu ya milenge yakwe ma tshoveka, a a nga ha ta swi kota ku endla tano. Leswi a a tsandzeka ku hefemula a swi endla leswaku a hatla a fa.
Swipelupelu a swi tirhisiwa njhani enyimpini khale?
Xipelupelu i tlhari leri Davhida a ri tirhiseke ku dlaya Goliyadi lowa xihontlovila. Swi nga endleka leswaku Davhida u dyondze ku tirhisa tlhari leri a ha ri mufana loko a ri karhi a risa.—1 Samuwele 17:40-50.
Xifaniso xa xipelupelu xi kumeka eka swifaniso swa vutshila swa le Egipta ni swa le Asiriya swa le minkarhini ya ku tsariwa ka Bibele. Tlhari leri a ri ri ni xikhwama xa dzovo kumbe lapi leri rhungeleriweke eka tintambhu timbirhi. Mutirhisi wa xipelupelu a a ta hoxa ribye ra xirhendzevutana leri anameke ku sukela eka 5 ku ya eka 7,5 wa tisentimitara exikhwameni xexo naswona ri tika kwalomu ka 250 wa tigiramu. A a ta ndzulukisa xipelupelu ehenhla ka nhloko yakwe kutani a tshika ntambhu yin’we leswaku ribye ri ta kota ku tsutsuma hi rivilo lerikulu naswona ri kongome laha a lavaka ri ya kona.
Vayimburi va le Vuxa-xikarhi va kume maribye yo tala lawa a ma tirhisiwa eka xipelupelu etinyimpini ta khale. Swi nga ha endleka leswaku masocha lawa a ma ri ni vutshila a ma ndzulukisa maribye hi rivilo leri endlaka 160 ku ya eka 240 wa tikhilomitara hi awara. Swidyondzi a swi pfumelelani na yona mhaka ya leswaku xipelupelu a xi aname ku ringana ni vurha kambe xipelupelu a ku ri tlhari leri nga ni khombo.—Vaavanyisi 20:16.
[Xifaniso lexi nga eka tluka 11]
Xifaniso lexi kovotliweke xa Vaasiriya lava khomeke swipelupelu va hlasela muti lowu tiyisiweke wa Vayuda
[Xihlovo Xa Kona]
© Erich Lessing/Art Resource, NY
^ ***w14 5/15 matl. 12-15 Khoma Van’wana Hi Ndlela Leyi U Lavaka Ku Khomiwa Ha Yona eNsin’wini***
leswi u nga swi kotaka leswaku u khoma munhu yoloye hi ndlela yoleyo.—1 Kor. 10:24.
3 Hi tala ku tirhisa nawu lowu loko hi tirhisana ni vapfumeri-kulorhi. Kambe Yesu a nga vulanga leswaku hi fanele hi tirhisa nawu lowu loko hi tirhisana ni vapfumeri-kulorhi ntsena. Entiyisweni u vulavule hi nawu lowu loko a hlamusela ndlela leyi hi faneleke hi va khoma ha yona vanhu van’wana hambi ku ri valala va hina. (Hlaya Luka 6:27, 28, 31, 35.) Loko hi fanele hi khoma valala va hina hi ndlela leyi hi lavaka ku khomiwa ha yona, i swa nkoka swinene leswaku hi landzela nawu wolowo loko hi chumayela vanhu van’wana—lava vo tala va vona va nga ha vaka va ri ni “mboyamelo lowunene eka vutomi lebyi nga heriki.”—Mint. 13:48.
4 Sweswi hi ta bula hi swivutiso swa mune leswi hi faneleke hi swi tsundzuka loko hi ri ensin’wini leswi nge: I vamani vanhu lava ndzi va chumayelaka? Ndzi va chumayela kwihi? Hi wihi nkarhi lowunene wo endzela vanhu? Ndzi fanele ndzi vulavula na vona njhani? Hilaha hi nga ta swi vona hakona, swivutiso leswi swi nga hi pfuna ku twisisa ndlela leyi vanhu lava hi va chumayelaka va lavaka ku khomiwa ha yona, kutani hi vulavula na vona hi ndlela leyi faneleke.—1 Kor. 9:19-23.
I VAMANI LAVA NDZI VA CHUMAYELAKA?
5 Loko hi ri ensin’wini, hi nga rivali leswaku vanhu lava hi vulavulaka na vona a va fani. Swiyimo ni swiphiqo swa munhu ha un’we swa hambana. (2 Tikr. 6:29) Loko u chumayela munhu mahungu lamanene, tivutise: ‘Loko a ndzi ri munhu loyi ndzi n’wi chumayelaka, a ndzi ta lava ku khomiwa njhani? Xana a ndzi ta lava leswaku vanhu va tsutsumela ku endla swiboho hi mina kumbe va ndzi avanyisa va nga si ndzi tiva? Kumbe a ndzi ta lava leswaku va rhanga va ndzi tiva?’ Ku anakanyisisa hi swivutiso swoleswo swi nga hi tsundzuxa ku khoma n’wini wa muti un’wana ni un’wana hi ku pfumelelana ni swiyimo swakwe.
6 A nga kona munhu loyi a lavaka ku vitaniwa “munhu wo biha.” Hi xikombiso: Tanihi Vakreste, hi tikarhatela ku tirhisa ndzayo ya le Bibeleni ya leswaku ‘marito ya hina ma va ni nsovo nkarhi hinkwawo.’ (Kol. 4:6) Hambiswiritano, leswi hi nga hetisekangiki minkarhi yin’wana hi vula swilo leswi hi tisolaka ha swona endzhaku ka nkarhi. (Yak. 3:2) Loko ho vulavula ni munhu un’wana hi ndlela yo biha—kumbexana hi leswi siku ra hina a ri nga ri rinene—a hi nge lavi ku vitaniwa “munhu la nga ni nsele” kumbe “la nga anakanyeliki.” Hi ta lava leswaku munhu yoloye a hi anakanyela. Xana na hina a hi fanelanga hi anakanyela van’wana?
7 Loko munhu wo karhi loyi u n’wi kumaka ensin’wini a tikomba a ri ni moya wo lwa, xana a swi nge vi swinene ku lava ku twisisa leswaku ha yini a ri hi ndlela yoleyo? Xana swi nga ha endleka leswaku u tshikilelekile entirhweni kumbe exikolweni? Xana u ni xiphiqo lexikulu xa rihanyo? Vini va miti vo tala lava a va hlundzukile loko Timbhoni ti va endzela ro sungula va angule kahle loko va khomiwa hi musa ni hi xichavo.—Swiv. 15:1; 1 Pet. 3:15.
8 Ensin’wini hi chumayela vanhu va swiyimo swo hambana-hambana. Hi xikombiso, eka malembe ma nga ri mangani lama hundzeke, ku kandziyisiwe mintokoto yo tlula 60 eka Xihondzo xo Rindza eka swihloko leswi nge “Bibele Yi Hundzula Vutomi Bya Vanhu.” Van’wana va vanhu lava ku vulavuriweke ha vona eka swihloko swoleswo a va ri makhamba, swidakwa, swirho swa mintlawa ya swigevenga kumbe a va godzomberiwe hi swidzidziharisi. Van’wana a va ri van’watipolitiki, varhangeri va vukhongeri kumbe a va yi rhandza swinene mintirho ya vona yo tihanyisa. Van’wana a va ri ni mahanyelo yo biha. Kambe, hinkwavo ka vona va twe mahungu lamanene, va pfumela ku dyondzeriwa Bibele, va hundzula vutomi bya vona kutani va amukela ntiyiso. Hikwalaho, a hi fanelanga hi anakanya leswaku vanhu van’wana a va nge pfuki va amukele rungula ra Mfumo. (Hlaya 1 Vakorinto 6:9-11.) Ku ri na sweswo, ha swi xiya leswaku “vanhu va mixaka hinkwayo” va nga ma amukela mahungu lamanene.—1 Kor. 9:22.
NDZI VA CHUMAYELA KWIHI VANHU?
9 Loko hi ri ensin’wini hi va chumayela kwihi vanhu? Hakanyingi hi va chumayela emakaya ya vona. (Mat. 10:11-13) Ha swi tsakela loko van’wana va xixima makaya ya hina. Phela, makaya ya hina i ya nkoka eka hina. Hi lava leswaku ma va ndhawu leyi hi titwaka hi sirhelelekile loko hi ri eka yona. Ni vaakelani va hina hi fanele hi va xixima hi ndlela leyi fanaka. Hikwalaho, loko hi chumayela hi yindlu ni yindlu, hi fanele hi anakanya hi ndlela leyi hi ma tekaka ha yona makaya ya vona.—Mint. 5:42.
10 Emisaveni ya namuntlha leyi taleke vugevenga, vini va miti vo tala a va va tshembi vanhu lava nga va tiviki. (2 Tim. 3:1-5) A hi fanelanga hi endla nchumu lowu nga ta endla leswaku vanhu va nga hi tshembi. Hi xikombiso, a hi nge hi nghena emutini ivi hi fika hi gongondza. Loko ku nga hlamuli munhu, hi nga ha ringeka leswaku hi hlometela hi fasitere kumbe hi rhendzeleka ni yindlu hi lavana ni n’wini wa muti. Endhawini ya ka n’wina, xana sweswo swi nga hlundzukisa n’wini wa muti? Vaakelani va yena va nga ha ehleketa yini? I ntiyiso leswaku hi lava ku chumayela vanhu vo tala hilaha hi nga kotaka hakona entirhweni wa hina wo chumayela. (Mint. 10:42) Hi hisekela ku huwelela rungula leri khutazaka, naswona xikongomelo xa hina i xinene. (Rhom. 1:14, 15) Nilokoswiritano, hi vutlhari hi papalata ku endla nchumu wihi na wihi lowu nga khunguvanyisaka vanhu va le nsin’wini ya hina. Muapostola Pawulo u tsale a ku: “A hi nyiki xivangelo ni xin’we xa ku khunguvanyeka hi ndlela hambi yi ri yihi, leswaku vutirheli bya hina byi nga kumiwi byi ri ni xihoxo.” (2 Kor. 6:3) Loko hi xixima makaya ya vanhu va le nsin’wini ya hina, mahanyelo ya hina ma nga ha endla leswaku vanhu van’wana va tsakela ntiyiso.—Hlaya 1 Petro 2:12.
NDZI VA ENDZELA RINI VANHU?
11 Leswi hi nga Vakreste, vo tala va hina hi tshama hi khomekile. Leswaku hi kota ku endla mintirho ya hina, hi fanele hi kunguhata ka ha ri emahlweni kutani hi wu hlela kahle nkarhi wa hina. (Efe. 5:16; Filp. 1:10) Loko xiyimiso xa hina xo kavanyetiwa hi nchumu wo karhi, hi nga ha hela matimba. Hikwalaho ha swi tlangela loko van’wana va xixima nkarhi wa hina va tlhela va swi twisisa leswaku swi nga ha endleka hi nga ri na nkarhi wo tala wo wu heta na vona. Loko hi anakanya hi ndzayo leyi dumeke ya Yesu, hi nga swi kombisa njhani leswaku hi xixima lava hi va chumayelaka?
12 Hi fanele hi ringeta ku kambisisa nkarhi lowunene wo endzela vini va miti. Ensin’wini ya hina, vanhu va kumeka rini emakaya? Va wu kuma rini nkarhi wo yingisela? Hi fanele hi lava tindlela to antswisa xiyimiso xa hina leswaku hi va endzela hi minkarhi yoleyo. Ematikweni man’wana, vanhu va yingisela swinene loko hi endla ntirho wa hina wo chumayela hi yindlu ni yindlu loko se ri rhengile kumbe nimadyambu. Loko swi ri tano ensin’wini ya n’wina, xana mi nga hlela ku chumayela hi yindlu ni yindlu hi minkarhi yoleyo? (Hlaya 1 Vakorinto 10:24.) Hi nga tiyiseka leswaku Yehovha u ta katekisa matshalatshala wahi ni wahi lawa hi ma endlaka leswaku hi chumayela hi minkarhi leyi vanhu va kumekaka ha yona ensin’wini ya hina.
13 Hi yihi ndlela yin’wana leyi hi nga kombisaka ha yona leswaku ha n’wi xixima n’wini wa muti? Loko hi kume munhu loyi a yingiselaka rungula ra hina, hi fanele hi n’wi chumayela kahle kambe a hi fanelanga hi vulavula na yena nkarhi wo leha. Swi nga ha endleka n’wini wa muti a vekele nkarhi wolowo etlhelo leswaku a ta endla swilo swin’wana leswi a swi tekaka swi ri swa nkoka. Loko a vula leswaku u khomekile, hi nga vula leswaku hi ta komisa—hikwalaho hi fanele hi komisa. (Mat. 5:37) Loko hi gimeta bulo ra hina, swi nga va swinene ku n’wi vutisa leswaku hi wihi nkarhi lowunene lowu hi nga tlhelaka hi n’wi endzela ha wona. Vahuweleri van’wana va ri: “Ndzi nga tsakela ku tlhela ndzi ku endzela. Xana u nga tsakela leswaku ndzi ku bela riqingho kumbe ndzi ku rhumelela rungula loko ndzi nga si ta?” Loko hi endla leswaku swiyimo swa hina swi pfumelelana ni swa vanhu va le nsin’wini ya hina, hi ta va hi landzela xikombiso xa Pawulo, loyi a a “nga lavi leswaku ku pfuneka [yena], kambe ku pfuneka vo tala, leswaku va ponisiwa.”—1 Kor. 10:33.
NDZI FANELE NDZI VULAVULA NJHANI NI VANHU?
14 A hi nge siku rin’wana u beriwa riqingho hi munhu loyi u nga ri tiviki rito ra yena. A wu n’wi tivi, kambe u ku vutisa swivutiso malunghana ni muxaka wa swakudya leswi u swi rhandzaka. Wa tivutisa leswaku munhu yoloye i mani ni leswaku u lava yini kahle-kahle. Kumbexana u nga ha bula na yena katsongo hi xichavo, kambe u ta lava ku n’wi kombisa leswaku u lava ku tsema bulo. Hi hala tlhelo, a hi nge munhu la beke riqingho wa ku byela leswaku hi yena mani, a tlhela a ku byela leswaku u tirha ku pfuna vanhu leswaku va dya swakudya leswi nga ni rihanyo, ivi hi musa a ku byela leswaku u ku khomele rungula ro karhi leri nga ha ku pfunaka. A swi kanakanisi leswaku u ta n’wi yingisela. Phela, ha swi tsakela loko vanhu va titivisa loko va vulavula na hina. Hi nga xi kombisa njhani xichavo lexi fanaka eka vanhu lava hi va kumaka ensin’wini?
15 Etindhawini to tala, hi fanele hi xi hlamusela kahle xivangelo xa riendzo ra hina eka n’wini wa muti. I ntiyiso leswaku hi ni rungula ra nkoka leri n’wini wa muti a nga riki na rona, kambe a hi nge a hi titivisi eka n’wini wa muti ivi hi namba hi sungula xingheniso xa hina hi xivutiso xo fana ni lexi: “Hi xihi xiphiqo lexi a wu ta xi tlhantlha loko a wo kota ku tlhantlha xiphiqo xihi na xihi emisaveni?” Ha swi tiva leswaku xikongomelo xa xivutiso xolexo i ku tiva leswi munhu yoloye a swi anakanyaka, leswaku hi ta tirhisa Bibele eka bulo ra hina. Hambiswiritano, n’wini wa muti a nga ha tivutisa a ku: ‘I mani munhu loyi ndzi nga n’wi tiviki naswona ha yini a ndzi vutisa xivutiso lexi? U lava yini munhu loyi?’ Hikwalaho hi fanele hi ringeta ku endla leswaku n’wini wa muti a tsakela ku bula na hina. (Filp. 2:3, 4) Hi nga swi endlisa ku yini sweswo?
16 Mulanguteri un’wana wa xifundzha u kume leswaku xingheniso lexi landzelaka xa tirha. Endzhaku ko xewetana ni n’wini wa muti a tlhela a titivisa, u n’wi nyika xiphephana lexi nge Xana Wa Swi Lava Ku Kuma Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Nkoka Swinene eVuton’wini? ivi a ku: “Namuntlha hi nyika vanhu hinkwavo va le ndhawini leyi xiphephana lexi. Xi ni swivutiso swa tsevu leswi vanhu vo tala va swi vutisaka. Hi lexi xa wena.” Makwerhu loyi u vula leswaku vanhu vo tala va sungula ku ntshunxeka katsongo loko va tiva xikongomelo xa ku endzeriwa ka vona. Hakanyingi swa olova ku ya emahlweni ni bulo hi nkarhi wolowo. Endzhaku ka sweswo, mulanguteri wa xifundzha u vutisa munhu yoloye a ku: “Xana u tshame u tivutisa xin’wana xa swivutiso leswi?” Loko n’wini wa muti a hlawula xivutiso xin’we, makwerhu loyi u pfula xiphephana xexo ivi a vulavula hi leswi Bibele yi swi vulaka hi xivutiso xexo. Loko n’wini wa muti a nga hlawuli xivutiso, mulanguteri wa xifundzha u hlawula xivutiso ivi a ya emahlweni ni bulo handle ko khomisa n’wini wa muti tingana. Entiyisweni, ti tele tindlela to sungula bulo. Etindhawini tin’wana, vini va miti va nga ha langutela leswaku hi landzela mikhuva yo karhi loko hi xeweta vanhu hi nga si va byela xikongomelo xa ku va endzela ka hina. Hi fanele hi swi twisisa leswaku i swa nkoka ku endla leswaku xingheniso xa hina xi pfumelelana ni swiyimo leswaku vanhu va le ndhawini ya ka hina va ta lava ku yingisa rungula ra hina.
YANA EMAHLWENI U LANDZELA NAWU LOWU DUMEKE WA MAHANYELO LOKO U RI ENSIN’WINI
17 Kutani, hi tihi tindlela tin’wana leti hi landzelaka ndzayo ya Yesu ha tona kutani hi khoma vanhu lava hi va chumayelaka hi ndlela leyi hi lavaka ku khomiwa ha yona? Hi khoma n’wini wa muti un’wana ni un’wana hi ku ya hi xiyimo xakwe. Hi xixima kaya ra n’wini wa muti. Hi tikarhatela ku ya ensin’wini hi minkarhi leyi vini va miti va talaka ku kumeka ha yona emakaya naswona va nga ha vaka ni nkarhi wo hi yingisa. Hi hlamusela rungula ra hina hi ndlela leyi nga ta endla vanhu va le nsin’wini ya hina va lava ku yingisa.
18 Hi kuma mikateko yo tala loko hi khoma lava nga ensin’wini ya hina hi ndlela leyi hi lavaka ku khomiwa ha yona. Loko hi khoma van’wana hi musa hi tlhela hi va anakanyela, hi endla leswaku ku voninga ka hina ku vonakala, hi kombisa leswaku hi tirhisa milawu ya le Matsalweni naswona hi vangamisa Tata wa hina wa le tilweni. (Mat. 5:16) Hi nga ha endla leswaku vanhu vo tala va lava ku dyondza ntiyiso loko hi va khoma hi xichavo. (1 Tim. 4:16) Ku nga khathariseki leswaku lava hi va chumayelaka va ri amukela rungula ra Mfumo kumbe e-e, ha eneriseka hi ku tiva leswaku hi endla leswi hi swi kotaka entirhweni wa hina wa nsimu. (2 Tim. 4:5) Onge un’wana ni un’wana wa hina a nga tekelela muapostola Pawulo loyi a tsaleke a ku: “Ndzi endla swilo hinkwaswo hikwalaho ka mahungu lamanene, leswaku ndzi ma avela van’wana.” (1 Kor. 9:23) Onge minkarhi hinkwayo hi nga khoma lava nga ensin’wini ya hina hi ndlela leyi hi lavaka ku khomiwa ha yona.
^ ***w14 6/1 tl. 3 Ntungu Wa Misava Hinkwayo***
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO | XIKWEMBU XI RI YINI HI KU DZAHA?
Ntungu Wa Misava Hinkwayo
Ku dzaha swi ni khombo.
Swi dlaye vanhu va 100 000 000 eka malembe ya dzana lama hundzeke.
Hi lembe swi dlaya vanhu va kwalomu ka 6 000 000.
Hi xiringaniso, swi dlaya munhu un’we eka tisekoni tin’wana ni tin’wana ta tsevu.
Swi tikomba onge vanhu a va nge tshiki ku dzaha.
Valawuri va vhumbha leswaku loko nhlayo ya vanhu lava dzahaka yi ya yi andza, nhlayo ya lembe ni lembe ya vanhu lava faka hi ku dzaha yi ta tlula 8 000 000 hi 2030. Va vhumbha leswaku ku dzaha swi nga ha dlaya vanhu lava ringanaka 1 000 000 000 eku heleni ka lembe ra va-2100.
Ku dzaha fole swi khumba ni vanhu van’wana lava nga dzahiki. Ku katseka ni swirho swa ndyangu leswi vabyaka, ku lahlekeriwa hi mali naswona lembe ni lembe ku fa vanhu va 600 000 lava nga dzahiki fole hi ku hefemula musi wa rona. Xiphiqo lexi xi tlulela eka un’wana ni un’wana naswona sweswo swi endla leswaku swikoxo swo khathalela rihanyo swi tlakuka.
Ku dzaha a ku fani ni mintungu leyi madokodela ma tsandzekaka ku yi tshungula. Dokodela Margaret Chan, mukongomisi wa Vandla ra Rihanyo ra Misava Hinkwayo u te: “Ku dzaha fole ku te ni vanhu, hikwalaho loko vona ni mfumo vo tiyimisela ku ku herisa va nga swi kota.”
Namuntlha matiko ma lwisana ngopfu ni ntungu lowu, lowu vangaka swiphiqo swa rihanyo. Ku sukela hi August 2012, matiko man’wana ya 175 ma endle xiboho xo lwisana ni ku dzaha fole. Hambiswiritano, tikhampani letikulu ti endla leswaku ntungu lowu wu ya wu andza. Lembe ni lembe, tikhampani ta fole ti tirhisa mali leyi ringanaka timiliyoni eka ku navetisa leswaku ti kuma vaxavi lavantshwa, ngopfu-ngopfu vavasati ni vantshwa lava tshamaka ematikweni lama ha hluvukaka. Leswi ku dzaha swi godzombelaka, swi kombisa leswaku nhlayo ya vanhu lava dzahaka yi ta ya yi andza ku engetela eka vanhu va magidi ya timiliyoni lava ana se va dzahaka. Loko lava dzahaka sweswi va nga tshiki, nhlayo ya vanhu lava faka yi ta tlakuka eka malembe ya 40 lama landzelaka.
Ku navetisa ni ku godzomberiwa swi endla leswaku vanhu vo tala swi va tikela ku tshika mukhuva lowu va nga ha wu laviki. Naoko na yena u tshame a langutana ni xiphiqo lexi fanaka. U sungule ku dzaha a ha ri muntshwa. Ku encenyeta ndlela leyi mukhuva lowu a wu kombisiwa ha yona eka swihaxa-mahungu, swi endle leswaku a titwa a ri munhu wo antswa. Hambileswi a voneke vatswari va yena va fa hikwalaho ka khensa ya mahahu, a nga tshikanga ku dzaha ni loko a ri karhi a kurisa vana va yena vambirhi va vanhwanyana. U te, “A ndzi karhateka hi leswaku ndzi ta va ni khensa ya mahahu ni ku vilela hi rihanyo ra vana va mina kambe a ndzi tshikanga. A ndzi anakanya leswaku a ndzi nge pfuki ndzi tshike ku dzaha.”
Hambiswiritano, Naoko u tshikile ku dzaha. U pfuniwe hi leswi pfuneke vanhu va timiliyoni lava koteke ku tshika ku dzaha. I yini leswi n’wi pfuneke? Yana emahlweni u hlaya.
[Nhlamuselo ya le hansi]
Xiboho lexi tekiweke xi katsa ku dyondzisa vanhu hi khombo ra ku dzaha, ku hunguta swinavetiso swa fole, ku tlakusa xibalo xa fole ni ku simeka minongonoko leswaku ku pfuniwa vanhu va tshika ku dzaha.
^ ndzim. 15 (Rhom. 16:1-27) Ndzi bumabumela Febe makwerhu wa xisati eka n’wina, loyi a nga mutirheli wa vandlha leri nga eKenikreya, 2 leswaku mi n’wi amukela eHosini hi ndlela leyi fanelaka vakwetsimi, ni leswaku mi n’wi pfuna emhakeni yihi ni yihi leyi a nga lavaka mi n’wi pfuna eka yona, hikuva na yena u ve musirheleli wa lavo tala, ina, u ndzi sirhelerile na mina. 3 Ndzi runguleleni Priska na Akhwila, vatirhi-kulorhi eka Kreste Yesu, 4 lava vekeke tinhamu ta vona vini ekhombyeni leswaku va ponisa moya-xiviri wa mina, lava va nga nkhensiwiki hi mina ntsena, kambe ni hi mavandlha hinkwawo ya matiko; 5 naswona rungulani vandlha leri nga endlwini ya vona. Rungulani Epayineto loyi a rhandzekaka eka mina, loyi a nga xirhangana xa Kreste eAsiya. 6 Rungulani Mariya, loyi a mi endleleke mintirho yo tala. 7 Rungulani Androniko na Yuniya maxaka ya mina tlhelo makhumbi-kulorhi, lava nga vavanuna va ndhuma exikarhi ka vaapostola, ni lava veke ni vun’we na Kreste nkarhi wo leha ku tlula mina. 8 Ndzi runguleleni Ampliyato loyi a rhandzekaka eka mina eHosini. 9 Rungulani Urbano mutirhi-kulorhi eka Kreste, Stako loyi a rhandzekaka eka mina. 10 Rungulani Apele, loyi a amukeriwaka eka Kreste. Rungulani vandyangu wa Aristobulo. 11 Rungulani Herodiyoni xaka ra mina. Rungulani vandyangu wa Narkiso lava nga eHosini. 12 Rungulani Trayifina na Trayifosa, vavasati lava tirhaka hi matimba eHosini. Rungulani Persida loyi a rhandzekaka eka hina, hikuva u endle mintirho yo tala eHosini. 13 Rungulani Rhufasi muhlawuriwa eHosini ni mana wakwe tlhelo wa mina. 14 Rungulani Asinkrito, Filego, Hermesi, Patroba, Hermasi ni vamakwerhu lava nga na vona. 15 Rungulani Filologo na Yuliya, Neriya ni makwavo wa xisati, na Olimpa, ni vakwetsimi hinkwavo lava nga na vona. 16 Xewetanani hi ku ntswontswana ko kwetsima. Mavandlha hinkwawo ya Kreste ya mi xeweta. 17 Kutani ndza mi khongotela vamakwerhu, leswaku mi hambeta mi veka tihlo ra n’wina eka lava va vangaka ku avana ni swiyimo leswi khunguvanyisaka leswi lwisanaka ni dyondzo leyi mi yi dyondzeke, mi va papalata. 18 Hikuva vanhu va muxaka wolowo a hi mahlonga ya Hosi ya hina Kreste, kambe i ya makhwiri ya vona vini; naswona va kanganyisa timbilu ta lava nga riki na ntokoto hi mavulavulelo ya vona yo wonga ni mavulavulelo yo sasa. 19 Hikuva ku yingisa ka n’wina ku xiyiwile hi vanhu hinkwavo. Hikokwalaho ndza tsaka ha n’wina. Kambe ndzi lava leswaku mi va lava tlhariheke eka leswinene, kambe mi va lava kalaka nandzu eka leswo biha. 20 Loko ku ri xona, Xikwembu lexi nyikaka ku rhula xi ta pfotlosela Sathana ehansi ka milenge ya n’wina ku nga ri khale. Onge musa lowu nga faneriwiki wa Hosi ya hina Yesu wu nga va na n’wina. 21 Timotiya mutirhi-kulorhi wa mi rungula, swi tano na hi Lukiyo na Yaso na Sosipatro maxaka ya mina. 22 Mina Tertiyo, loyi ndzi tsaleke papila leri, ndza mi rungula eHosini. 23 Gayo loyi a rhurheleke mina ni vandlha hinkwaro wa mi rungula. Erasto mulanguteri wa muti wa mi rungula, swi tano na hi Kwarto makwavo. 24 —— 25 Kutani eka loyi a nga mi tiyisaka hi ku landza mahungu lamanene lawa ndzi ma vulaka ni ku chumayela hi ta Yesu Kreste, hi ku ya hi ku hlavuteriwa ka xihundla xo kwetsima lexi tshameke xi ri xihundla ku sukela khale ka khaleni, 26 kambe sweswi xi kombisiwe ni ku tivisiwa hi matsalwa ya vuprofeta exikarhi ka matiko hinkwawo hi ku landza xileriso xa Xikwembu lexi nga riki na makumu leswaku ku kondleteriwa ku yingisa hi ripfumelo; 27 ku vangama a ku ve eka Xikwembu lexi ku nga xona ntsena xi tlhariheke, ha Yesu Kreste hi masiku. Amen.