text:
Vantshwa Va Vutisa
Ndzi Nga Wu Hlula Njhani Ntshikilelo?
U tshikileleke ku fikela kwihi?
A ndzi na wona ntshikilelo
Ndzi nga swi kota ku langutana na wona
Ndzi tshikileleke ngopfu
Ndzi tshikileleke ku tlula mpimo
KU LANGUTANA ni ntshikilelo swi fana ni ku koka bokisi lerikulu ra nsimbi ro tika swinene ro rhumela ha rona nhundzu. Lori leyikulu yi nga swi kota ku ri koka hi ku olova. Kambe movha a yi nge swi koti nikatsongo. Njhini ya yona yi nga onhaka loko yo ringeta ku ri koka hambi ko va mpfukanyana. Ku nga endleka leswi fanaka hi miri wa wena loko u tshikileleke ku tlula mpimo.
Xana swi kona leswi u nga swi endlaka loko u tshikileleke ku tlula mpimo? Ina! Leswaku u kota ku koka bokisi rero, u fanele u hunguta ndzhwalo wa wena kumbe u endla leswaku miri wa wena wu va ni matimba lama engetelekeke. Kambe, ntiyiso wa mhaka hileswaku u nga swi kota ku swi endla ha swimbirhi ka swona. A hi voneni leswaku u nga swi endlisa ku yini.
Hunguta Ndzhwalo Wa Wena
NTLHONTLHO: Ku ringeta ku endla mintirho yo tala hambiloko u nga ri na nkarhi.
“Un’wana u ndzi kombela leswaku ndzi n’wi pfuna hi swin’wana kumbe ndzi tihungasa na yena hambiloko ndzi ri ni swilo swin’wana leswi ndzi lavaka ku swi endla. A ndzi swi rhandzi ku ala loko munhu a ndzi kombela.”—Karina. *
LESWI U NGA SWI ENDLAKA: Dyondza ku ala.
Bibele yi ri: “Vutlhari byi ni lava va titsongahataka.” (Swivuriso 11:2) Ku titsongahata kumbe ku tiva ku tsana ka wena, swi ta ku susumetela ku ala loko u vona onge swi ta ku tikela ku endla leswi u komberiwaka swona.
I ntiyiso leswaku a hi minkarhi hinkwayo laha u nga alaka loko u nyikiwa ntirho. Hi xikombiso, a wu nge ali loko vatswari va wena va ku byela leswaku u endla mintirho ya wena ya le kaya. Kambe loko wo pfumelela un’wana ni un’wana leswaku a ku nyika mintirho leyi engetelekeke eka leyi u nga na yona, u ta hetelela u tsandzeka no yi endla. Hambi ku ri tilori letikulu ti fanele ti rhwala ndzhwalo wo karhi lowu pimiweke.
Xitsundzuxo: Loko swi ku tikela ku ala hi nkarhi wolowo loko munhu a ku kombela ku n’wi endlela swin’wana, ringeta ku n’wi byela u ku: “Ndzi ta ku hlamula endzhakunyana ka nkarhi.” Kutani loko u nga si n’wi hlamula, tivutise u ku, ‘Xana ndzi ta swi kota hakunene ku endla leswi a ndzi kombelaka swona?’
NTLHONTLHO: Xinamu.
“Loko ntirho wu tikomba wu ndzi tikela, ndzi wu vekela etlhelo. Kambe a ndzi dyi byi rhelela hi ku tiva leswaku ndza ha fanele ndzi wu endla. Loko ndzi tlhela ndzi wu sungula, ndzi boheka ku wu endla hi xihatla, kutani sweswo swa ndzi tshikilela.”—Serena.
LESWI U NGA SWI ENDLAKA: Wu sungule hambiloko u nga wu heti hi nkarhi wolowo.
Bibele yi ri: “Mi nga lolohi entirhweni wa n’wina.” (Varhoma 12:11) Ku endla ntirho wo tika i ndzhwalo, kutani ha yini u tiengetelela ndzhwalo hi ku va ni xinamu? Sweswo swi endla leswaku ndzhwalo wolowo wu tshama emakatleni ya wena nkarhi wo leha!
Leswaku u hisekela ku endla mintirho ya wena, tiendlele xiyimiso. Pandzelela mintirho leyikulu yi va swintirhwana leswi u nga kotaka ku swi endla. Muntshwa un’wana loyi a vuriwaka Carol u ri: “Ndzi rhandza ku yi tsala ehansi mintirho ya mina. Hakanyingi ndzi rhanga hi leyi ndzi nga yi rhandziki kutani loko ndzi ri karhi ndzi yi heta, swi sungula ku ndzi olovela. Handle ko swi xiya, u ta tikuma se u ri eku endleni ka mintirho leyi u yi rhandzaka swinene!”
Xitsundzuxo: Loko swi ku tikela ku sungula ntirho wo karhi, seta timinete ta 10 kumbe ta 15 eka watchi ya wena ivi u sungula ku wu endla hi nkarhi wolowo. Loko nkarhi wolowo wu hela, u ta va u wu hungutile hi timinete ta 10 kumbe ta 15. Kutani leswi se u wu sunguleke, swi nga ha ku hlamarisa ku vona ndlela leyi swi olovaka ha yona ku endla leswi engetelekeke eka wona.
Endla leswaku kamara ra wena ri tshama ri hlelekile! Loko u boheka ku hanguluxela swilo leswaku u kuma buku ya wena ya ntirho-kaya kumbe swiambalo leswi baseke, swi ta endla leswaku u tshikileleka ngopfu. Leswaku u tihungutela ntshikilelo nimixo, tivekele timinete ta ntlhanu leswaku u hlela swilo swa wena u nga siya eku etleleni
Endla Leswaku Miri Wa Wena Wu Va Ni Matimba Lama Engetelekeke
Khathalela miri wa wena.
Vativi va ta rihanyo va pfumela leswaku ku dya swakudya leswi nga ni rihanyo, ku endla vutiolori nkarhi ni nkarhi swin’we ni ku etlela tiawara leti ringaneke swi nga ku pfuna leswaku u endla ntirho wo tala. * U nga vileli—ku khathalela miri wa wena a swi tiki nikatsongo. Ku teka magoza ma nga ri mangani yo olova swi nga ku pfuna. Hi xikombiso, loko swi ta emhakeni yo etlela, ringeta leswi landzelaka.
Etlela tiawara leti ringaneke. Tivekele nkarhi lowu fanaka lowu u nga ta etlela ni ku pfuka ha wona siku ni siku, ngopfu-ngopfu hi masiku lawa u yaka ha wona exikolweni kumbe entirhweni.
Tinyike nkarhi wo wisa emahlweni yo ya eku etleleni. U nga endli vutiolori loko ku sale tiawara tinharhu leswaku u ya eku etleleni naswona papalata ku dya swakudya swo tiya ni swilo leswi nga ni khafeyini loko se ku tshinele nkarhi wo ya eku etleleni.
Loko nkarhi wo ya eku etleleni wu fika, tima timboni ekamareni ra wena, susa leswi nga ku vangelaka pongo ni ku endla leswaku u nga kavanyeteki loko u etlele.
Kombela mpfuno eka van’wana.
U nga kanakani ku kombela mpfuno eka vatswari swin’we ni le ka vanghana va wena. Xana sweswo swi nga ku pfuna? Ina, hikuva nkambisiso lowu endliweke wu kombisa leswaku ku pfuniwa hi van’wana swi nga ku hungutela ntshikilelo lowu nga endlaka leswaku u khomiwa hi vuvabyi bya mbilu, bya misiha ni ku tsanisa fambiselo ra miri ro lwisana ni mavabyi.
Rungula rero leri kumiwe ri pfumelelana ni leswi Bibele yi swi vulaka loko yi ku: “Ku vilela embilwini ya munhu hi kona loku nga ta yi tshova, kambe rito lerinene ra yi tsakisa.” (Swivuriso 12:25) Loko “ku vilela” ku ku heta matimba, vanghana va xiviri va nga ku nyika “rito lerinene” ra xikhutazo, leri kumbexana ku nga rona leri u ri lavaka leswaku ri ku tiyisa nhlana.
Loko wa ha lava mpfuno lowu engetelekeke wo langutana ni ntshikilelo, hlaya tindzima leti landzelaka ebukwini leyi nge Vantshwa Va Vutisa—Tinhlamulo Leti Tirhaka, Vholumo 1 na 2, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
VHOLUMO 1
Ndzima 18: Ndzi Nga Wu Hlurisa Ku Yini Ntshikilelo eXikolweni?
Ndzima 21: Ndzi Nga Wu Tirhisa Njhani Nkarhi Wa Mina Hi Vutlhari?
VHOLUMO 2
Ndzima 26: Ndzi Nga Yi Lawula Njhani Ndlela Leyi Ndzi Titwaka Ha Yona?
Ndzima 27: Ha Yini Ndzi Va Ni Gome Loko Ndzi Endla Swihoxo?
^ ndzim. 12 Mavito man’wana ma cinciwile exihlokweni lexi.
^ ndzim. 24 Leswaku u kuma switsundzuxo malunghana ni madyelo ni vutiolori, hlaya ndzima ya vukhume ya buku leyi nge Vantshwa Va Vutisa—Tinhlamulo Leti Tirhaka, Vholumo 1, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
HA YINI U NGA VUTISI VATSWARI VA WENA?
I ntshikilelo wa muxaka muni lowu mi langutanaka na wona evuton’wini bya n’wina? Hi tihi tindlela to langutana ni ntshikilelo leti mi kumeke leswaku ta pfuna swinene?
DYONDZA SWO TALA
Tindlela To Langutana Ni Ntshikilelo
Tindlela leti pfunaka leti humaka eBibeleni leti nga ta ku pfuna u langutana ni ntshikilelo lowu vangiwaka hi swilo swa mune leswi tolovelekeke.
Swivutiso Leswi Vantshwa Va Swi Vutisaka, Vholumo 1
Mhaka ya byala ni swidzidziharisi, ku tikhoma lokunene hi tlhelo ra rimbewu ni ku rhandzana, swi katsiwile.
Vantshwa Va Vutisa, Vholumo 2
Mhaka ya xikolo, vuhungasi, tintangha, vatswari, ku kula, ndlela leyi u titwaka ha yona, vafana ni vanhwanyana swi katsiwile.


c: text/html

text:
Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Bibele
Xana swa koteka ku twisisa Bibele?
Bibele i Rito ra Xikwembu. Yi fana ni papila leri humaka eka tatana loyi a nga ni rirhandzu. (2 Timotiya 3:16) EBibeleni, Xikwembu xi hlamusela ndlela leyi hi nga xi tsakisaka ha yona, leswi endlaka xi pfumelela vubihi ni leswi xi nga ta swi endlela vanhu enkarhini lowu taka. Kambe vadyondzisi va vukhongeri va soholote tidyondzo ta Bibele; hikwalaho ka sweswo, vo tala va anakanya leswaku va nge pfuki va kote ku twisisa Bibele.—Mintirho 20:29, 30.
Yehovha Xikwembu u lava hi tiva ntiyiso malunghana na yena. Hikwalaho ka xivangelo xexo, u hi nyike buku leyi twisisekaka.—Hlaya 1 Timotiya 2:3, 4.
Xana u nga yi twisisa njhani Bibele?
Ku engetela eka ku hi nyika Bibele, Yehovha u hi pfuna ku yi twisisa. U rhume Yesu leswaku a ta hi dyondzisa. (Luka 4:16-21) Yesu u pfune vayingiseri vakwe ku twisisa Matsalwa, hi ku hlamusela ndzimana hi ndzimana.—Hlaya Luka 24:27, 32, 45.
Yesu u simeke vandlha ra Vukreste leswaku ri yisa emahlweni leswi a swi sunguleke. (Matewu 28:19, 20) Namuntlha, valandzeri va Yesu va ntiyiso va pfuna vanhu leswaku va twisisa leswi Bibele yi swi dyondzisaka hi Xikwembu. Loko u lava ku twisisa Bibele, Timbhoni ta Yehovha ti ta swi tsakela ku ku pfuna.—Hlaya Mintirho 8:30, 31.
DYONDZA SWO TALA
Bibele I Buku Leyi Humaka Eka Xikwembu
Xana Bibele yi nga ku pfuna njhani leswaku u langutana ni swiphiqo swa wena? Ha yini u tshemba vuprofeta bya yona?
Ku Kuma Mpfuno Wo Twisisa Bibele
Loko Bibele yi endleriwe leswaku yi twisisiwa, ha yini u fanele u pfuniwa leswaku u yi twisisa?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dyondzo 77: Va Arile Ku Nkhinsama
Xana wa ti tsundzuka timhaka ta majaha lawa manharhu? I vanghana va Daniyele lava aleke ku dya swakudya leswi nga riki swinene eka vona. Vababilona a va va vitana Xadraka, Mixaka na Abedinigo. Kambe va langute sweswi. Ha yini va ale ku nkhinsamela xifaniso lexi lexikulu ku fana ni vanhu lavan’wana hinkwavo? A hi voneni.
Xana wa ha yi tsundzuka milawu leyi Yehovha a yi tsaleke hi yexe leyi vuriwaka Swileriso swa Khume? Xo sungula xa swileriso leswi xi ri: ‘U nga tshuki u gandzela swikwembu swin’wana handle ka mina.’ Majaha lawa ma wu yingisile nawu lowu, hambileswi a swi nga olovi ku endla tano.
Nebukadnetsara, hosi ya le Babilona u vitane vanhu vo tala lava xiximekaka leswaku va ta nkhinsamela xifaniso lexi a xi endleke. Wa ha ku heta ku byela vanhu hinkwavo a ku: ‘Loko mi twa mpfumawulo wa tinanga, tiharipa ni mixaka hinkwayo ya swichayachayana swa vuyimbeleri, mi fanele mi wela ehansi, mi gandzela xifaniso lexi xa nsuku. Kutani loyi a nga ta ka a nga weli ehansi a xi gandzela, hi nkarhi wolowo u ta hoxiwa ekheleni ra ndzilo lowu pfurhaka.’
Loko Nebukadnetsara a kuma leswaku Xadraka, Mixaka na Abedinigo a va xi gandzelanga, u hlundzuke ngopfu. U lerise leswaku va tisiwa eka yena. U tlhele a va nyika nkarhi wun’wana leswaku va xi gandzela. Kambe majaha lawa a ma tshemba Yehovha. Ma byele Nebukadnetsara ma ku: ‘Xikwembu xa hina lexi hi xi tirhelaka xa swi kota ku hi ponisa. Kambe, hambiloko xi nga hi ponisi, a hi nge xi nkhinsameli xifaniso xa wena xa nsuku.’
Loko Nebukadnetsara a twa sweswo, u lo nyanya ku hlundzuka. A ku ri ni khele ra ndzilo ekusuhi, hiloko a lerisa a ku: ‘Hlanganyetani khele ra ndzilo leswaku ri hisa hilaha ku phindhiweke ka nkombo eka ku hisa ka rona loku tolovelekeke!’ Kutani u byele vavanuna va matimba swinene evuthwini rakwe leswaku va boha Xadraka, Mixaka na Abedinigo, kutani va va hoxa ekheleni ra ndzilo. Khele rero a ri hisa ngopfu lerova vavanuna volavo va matimba va dlayiwe hi malangavi ya ndzilo. Kambe ku humelele yini hi majaha manharhu lawa va ma hoxeke kwalaho?
Loko hosi yi languta ekheleni, yi chave ngopfu. Yi vutise yi ku: ‘Xana a hi bohanga vavanuna vanharhu hi va hoxa ekheleni ra ndzilo lowu pfurhaka?’
Malandza yakwe ma hlamule ma ku: ‘Ina, a va ri vanharhu.’
Hiloko yi ku: ‘Kambe ndzi vona vavanuna va mune va famba-famba exikarhi ka ndzilo. A va bohiwanga naswona ndzilo a wu va hisi. Naswona lowa vumune u languteka ku fana ni xikwembu.’ Kutani hosi yi tshinela enyangweni wa khele ra ndzilo kutani yi huwelela yi ku: ‘Xadraka! Mixaka! Abedinigo! Humani mi ta laha, n’wina malandza ya Xikwembu Lexi nge Henhla-henhla!’
Kutani loko va huma, un’wana ni un’wana u swi vonile leswaku a va tshwanga. Hiloko hosi yi ku: ‘A ku dzunisiwe Xikwembu xa Xadraka, Mixaka na Abedinigo! Xi rhumele ntsumi ya xona kutani xi va ponisa hikuva va arile ku tirhela ni ku gandzela xikwembu xin’wana handle ka Xikwembu xa vona.’
Hakunene lexi i xikombiso lexinene xa ku tshembeka eka Yehovha lexi hi faneleke hi xi tekelela!
Eksoda 20:3; Daniyele 3:1-30.
Swivutiso
- Hi xihi xileriso lexi Nebukadnetsara, hosi ya Babilona, a xi nyikeke vanhu?
- Ha yini vanghana va Daniyele vanharhu va nga xi nkhinsameli xifaniso xa nsuku?
- Loko Nebukadnetsara a nyike Vaheveru vanharhu nkarhi wun’wana wo nkhinsama, xana va swi kombise njhani leswaku va tshemba Yehovha?
- Xana Nebukadnetsara u byele vavanuna va yena leswaku va va endla yini Xadraka, Mixaka na Abedinigo?
- Xana Nebukadnetsara u vone yini loko a languta ekheleni ra ndzilo?
- Ha yini hosi yi dzunise Xikwembu xa Xadraka, Mixaka na Abedinigo, naswona hi xihi xikombiso lexi va hi vekelaka xona?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Daniyele 3:1-30.
Hi rihi langutelo leri kombisiweke hi vantshwa vanharhu va Vaheveru leri malandza hinkwawo ya Xikwembu ma faneleke ma ri tekelela loko ma ringiwa ku tshembeka ka wona?
Hi yihi dyondzo ya nkoka leyi Yehovha Xikwembu a yi dyondziseke Nebukadnetsara?
DYONDZA SWO TALA
Ku Ponisiwa eKheleni Ra Ndzilo!
Dyondza leswaku ha yini swi ri swa nkoka ku yimelela leswi u kholwaka eka swona.


text:
Ta Rivala
“Eka vanhu hinkwavo lava tlulaka 130 000 lava lembe ni lembe ku kumiwaka leswaku va khomiwe hi vuvabyi bya khensa le [United Kingdom], vavabyi lava lavaka ku ringana hafu va khomiwe hi vuvabyi byebyo hikwalaho ka swilo leswi vangiwaka hi mikhuva leyi nga papalatiwaka leyi katsaka ku dzaha, ku nwa ni ku dya swilo leswi hoxeke.”—XITICHI XA MAHUNGU XA BBC XA LE BRITAIN.
“Ku xavisiwa ka swirho swa swiharhi ka xiyimo xa le henhla loku nga riki enawini, loku endliwaka hi vanhu vo tala ku endla leswaku swiharhi leswi rhandziwaka swinene emisaveni swi herisiwa . . . hi mpimo lowukulu lowu nga si tshamaka wu va kona.”—NHLANGANO WA WILDLIFE CONSERVATION SOCIETY WA LE U.S.A.
Vanhu lava hi xiringaniso va hetaka tiawara ta tsevu hi siku va ri eku hlaleleni ka TV va nga langutela leswaku vutomi bya vona byi hunguteka hi 4,8 ku tlula lava nga hlaleriki TV. Hi marito man’wana, awara yin’wana ni yin’wana leyi munhu lonkulu loyi a tirhaka ntirho wa le hofisini a yi hetaka a ri karhi a hlalela TV, yi hunguta malembe yakwe ya ku hanya hi timinete ta kwalomu ka 22.—MAGAZINI WA BRITISH JOURNAL OF SPORTS MEDICINE WA LE BRITAIN.
Le Jarimani, vavasati lava tlulaka 90 wa tiphesente lava tikeke lava ku kumiwaka leswaku vana va vona lava nga si velekiwaka va khomiwe hi vuvabyi bya Down syndrome, va hlawula ku humesa khwiri.—PHEPHA-HUNGU RA DER TAGESSPIEGEL RA LE JARIMANI.
Mintshikilelo Ya Vutomi Bya Le Madorobeni
Magazini wa Przekrój wa le Poland wu vula leswaku ndzavisiso lowu endliweke wu kombisa leswaku “vanhu lava tshamaka emadorobeni lamakulu va ni tihanyi loko va tshikilelekile ku tlula vanhu lava tshamaka emadorobeni lamatsongo.” Mieczysław Jaskulski, dokodela wa vuvabyi bya mianakanyo wa le Warsaw’s Psychoeducation Laboratory, u ri: “Emadorobeni lamakulu vanhu va hlangavetana ni swilo swo tala leswi va vangelaka ntshikilelo. Hikwalaho, vanhu lava tshamaka emadorobeni lamakulu va le khombyeni ro hlaseriwa hi vuvabyi bya ntshikilelo wa mianakanyo hi tiphesente leti tlulaka 21 ni swipfukela hi tiphesente leti tlulaka 39 ku tlula vanhu lava tshamaka etindhawini ta le makaya.” Vaaki volavo va nga langutana njhani ni xiyimo lexi? Loko magazini wa Przekrój wu nyikela swiringanyeto wu ri: “U nga hlundzukisiwi hi swilo leswi nga ehenhla ka matimba ya wena, u nga karhateki hi ntirho loko se u chayisile, huma endlwini u famba u beriwa hi moya [naswona] u nga chavi ku teka masiku yo wisa entirhweni.”
Facebook Yi Khome Rungula Ro Fikela Kwihi?
Xichudeni xin’wana lexi dyondzelaka timhaka ta nawu xa le Austria a xi lava ku tiva leswaku web site ya Facebook leyi tirhisiwaka ngopfu emisaveni yo aka xinghana eka yona yi hlayise rungula ra xona ro tanihi kwihi eka malembe manharhu lawa xi joyineke ha wona, kutani xi yi kombele leswaku yi xi rhumelela rungula ra kona. Yi xi rhumele CD leyi nga ni rungula leri endlaka matluka ya 1 222. Hi ku ya hi xiviko xa phepha-hungu ra Der Tagesspiegel ra le Jarimani, xichudeni xexo xi te: “Ku hlayisiwe swilo hinkwaswo—timhaka tin’wana ni tin’wana leti a ndzi ti rhumela ni ku rhumeriwa tona, mbulavurisano wun’wana ni wun’wana ku katsa ni timhaka leti nga xihundla malunghana ni vanghana va mina.” Timhaka tin’wana hi leti a a ehleketa leswaku u ti sule hi ku helela!


text:
Mi Khathalelana Mi Tlhela Mi Khutazana
“A hi khathalelaneni leswaku hi khutazana erirhandzwini ni le mintirhweni leyinene.”—HEV. 10:24.
1, 2. I yini lexi pfuneke Timbhoni ta Yehovha ta 230 leswaku ti tiyisela eka riendzo ro ya eku feni eku heleni ka Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava?
LOKO swi tikomba leswaku mfumo wa Manazi a wu hluriwa eku heleni ka Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava, ku humesiwe xileriso xo dlaya magidi ya vabohiwa lava a va ha ri etikampeni ta nxaniso. Vabohiwa lava a va ri ekampeni ya le Sachsenhausen a va fanele va yisiwa emahlalukweni laha a va ta khandziyisiwa swikepe leswi a swi ta mbombomerisiwa elwandle. Kungu rolero endzhakunyana ri vitaniwe riendzo ro ya eku feni.
2 Vabohiwa va 33 000 lava a va ri ekampeni ya nxaniso ya Sachsenhausen a va fanele va famba 250 wa tikhilomitara va ya eLübeck, ku nga doroba leri nga ni hlaluko le Jarimani. Exikarhi ka vabohiwa volavo a ku ri ni Timbhoni ta Yehovha ta 230 leti a ti huma ematikweni ya tsevu, leti a ti lerisiwe ku famba swin’we. Vabohiwa hinkwavo a va tsanile hikwalaho ka mavabyi ni ndlala. Vamakwerhu va pone njhani? Un’wana wa vona u te: “A hi tshamela ku khutazana leswaku hi tiyisela.” Ku rhandzana ka vona ni “matimba lama tlulaka lama tolovelekeke” lawa va ma kumeke eka Xikwembu swi va pfunile leswaku va tiyisela.—2 Kor. 4:7.
3. Ha yini hi fanele hi khutazana?
3 Namuntlha a hi le ka riendzo ro ya eku feni kambe hi boheka ku tiyisela swiphiqo swo tala. Endzhaku ka loko Mfumo wa Xikwembu wu sungule ku fuma hi 1914, Sathana u hlongoriwile etilweni kutani a lahleriwa laha misaveni, “a hlundzukile swinene, hi ku tiva leswaku u ni nkarhi wo koma.” (Nhlav. 12:7-9, 12) Tanihi leswi Armagedoni yi tshinelaka, Sathana u tirhisa miringo ni mintshikilelo leswaku a ringeta ku hi tsanisa hi tlhelo ra moya. Nakambe hi hlaseriwa hi mintshikilelo ya vutomi bya siku ni siku. (Yobo 14:1; Ekl. 2:23) Minkarhi yin’wana swiphiqo leswi hinkwaswo swi nga hi endla hi titwa hi tsanile lerova hi titwa hi hele matimba ku nga khathariseki leswi hi swi endlaka. Anakanya hi makwerhu un’wana loyi ku ringana makume ya malembe a khutazeke vanhu vo tala hi tlhelo ra moya. Loko se a dyuharile, yena ni nsati wa yena va sungule ku vabya, kutani yena a sungula ku hela matimba swinene. Ku fana ni makwerhu yoloye, hinkwerhu hi lava “matimba lama tlulaka lama tolovelekeke” lama humaka eka Yehovha naswona hi fanele hi khutazana.
4. Leswaku hi khutazana, i ndzayo yihi ya muapostola Pawulo leyi hi faneleke hi yi landzela?
4 Leswaku hi khutaza van’wana, hi fanele hi yingisa xitsundzuxo lexi muapostola Pawulo a xi nyikeke Vakreste va Vaheveru. U te: “A hi khathalelaneni leswaku hi khutazana erirhandzwini ni le mintirhweni leyinene, hi nga fularheli ku hlengeletana ka hina, hilaha ku nga ntolovelo wa van’wana, kambe hi khutazana, naswona hi endla tano hilaha ku engetelekeke ngopfu tanihi leswi mi vonaka siku ri tshinela.” (Hev. 10:24, 25) Hi nga yi landzela njhani ndzayo leyi ya nkoka?
“A HI KHATHALELANENI”
5. Swi vula yini ku ‘khathalelana’ naswona hi nga swi endlisa ku yini?
5 Ku ‘khathalelana’ swi vula “ku swi tekela enhlokweni swilaveko swa van’wana ni ku anakanya ha swona.” Xana hi nga swi tiva swilaveko swa van’wana loko hi va xeweta hi ku hatlisa eHolweni ya Mfumo kumbe hi vulavula na vona hi swilo leswi nga riki swa nkoka ntsena? Nikatsongo. Kambe, hi fanele hi tivonela leswaku hi ‘karhatekela timhaka ta hina’ naswona hi nga ‘ngheneleli etimhakeni ta vanhu van’wana.’ (1 Tes. 4:11; 1 Tim. 5:13) Nilokoswiritano, loko hi lava ku khutaza vamakwerhu, hi fanele hi va tiva ku antswa, hi tiva xiyimo xa vona evuton’wini, timfanelo ta vona, ndlela leyi va titwaka ha yona hi ntiyiso, vuswikoti bya vona ni ku tsana ka vona. Va fanele va hi teka tanihi vanghana va vona naswona va tiyiseka leswaku ha va rhandza. Sweswo swi lava leswaku hi heta nkarhi hi ri na vona—hayi loko va ri ni swiphiqo ntsena kutani va hele matimba kambe ni hi minkarhi yin’wana.—Rhom. 12:13.
6. I yini lexi nga ta pfuna nkulu ku ‘khathalela’ vanhu va le vandlheni?
6 Vakulukumba evandlheni va khutaziwa ku ‘risa ntlhambi wa Xikwembu lowu khathaleriwaka hi vona,’ va endla sweswo hi ku swi rhandza ni hi ku hiseka. (1 Pet. 5:1-3) Va nga swi kota njhani ku wu endla kahle ntirho wo risa ntlhambi loko va nga ti tivi kahle tinyimpfu leti va ti khathalelaka? (Hlaya Swivuriso 27:23.) Loko vakulu va swi kombisa leswaku va lunghekele ku pfuna vapfumeri-kulobye nileswaku va tiphina hi ku va na vona, tinyimpfu ti ta titwa ti ntshunxekile ku kombela mpfuno loko ti wu lava. Nakambe swi ta va olovela vamakwerhu ku vulavula ni vakulu malunghana ni ndlela leyi va titwaka ha yona ni hi swilo leswi va karhataka, hikwalaho vakulu va ta kota ku va ‘khathalela’ ni ku va pfuna loko va lava mpfuno.
7. Hi fanele hi tsundzuka yini malunghana ni “mhaka leyi humeke endleleni” ya vanhu lava heleke matimba?
7 Pawulo u byele vandlha ra le Tesalonika a ku: “Seketelani lava tsaneke.” (Hlaya 1 Vatesalonika 5:14.) “Mimoya-xiviri leyi karhatekeke” yi katsa lava tsaneke ni lava heleke matimba. Swivuriso 24:10 yi ri: “Xana u tikombise u hele matimba hi siku ra maxangu? Matimba ya wena ma ta va matsongo.” Leswi vuriwaka hi munhu la heleke matimba swinene swi nga va “mhaka leyi humeke endleleni.” (Yobo 6:2, 3) Loko hi ‘khathalela’ vanhu vo tano, hi fanele hi tsundzuka leswaku leswi va swi vulaka swi nga ha va swi nga kombisi leswi va nga swona hakunene embilwini. Rachelle, loyi mana wa yena a tshikilelekeke swinene, u tivonele hi ya yena. U ri: “Minkarhi yo tala Manana a a vula swilo leswi kombisaka rivengo lerikulu. Minkarhi yoleyo yo tala a ndzi ringeta ku titsundzuxa leswaku Manana i munhu wa muxaka muni hakunene—u ni rirhandzu, musa naswona u ni malwandla. Ndzi dyondze leswaku minkarhi yo tala vanhu lava tshikilelekeke va vula swilo swo tala leswi entiyisweni va nga vuliki swona. Nchumu wo biha swinene lowu munhu a nga wu endlaka i ku tlherisela marito kumbe swiendlo swo biha.” Swivuriso 19:11 yi ri: “Kunene ku twisisa ka munhu ku vohlisa ku hlundzuka kakwe, naswona swi sasekile eka yena loko a nga wu tluli nawu.”
8. I vamani lava ngopfu-ngopfu hi faneleke hi va “tiyisekisa” leswaku ha va rhandza, naswona ha yini?
8 Hi nga n’wi ‘khathalela’ njhani munhu la heleke matimba hikwalaho ka xidyoho lexi a tshameke a xi endla hambiloko se a lulamise timhaka? Pawulo u tsale leswi malunghana ni mudyohi la hundzukeke wa le Korinto: “Mi fanele mi n’wi rivalela hi musa ni ku n’wi chavelela, leswaku hi ndlela yo karhi munhu wo tano a leswaku mi tiyisekisa rirhandzu ra n’wina eka yena.” (2 Kor. 2:7, 8) Hi ku ya hi xihlamusela-marito xin’wana, rito leri hundzuluxeriweke ri va “tiyisekisa” ri vula ku “amukela, ku nga mitiwi hi ku hlunama ngopfu. Hikokwalaho ndza mi khongotela kombisa ni ku endla nchumu wu va lowu bohaka hi ku ya hi nawu.” A hi nge ehleketi leswaku munhu u ta swi twisisa leswaku ha n’wi rhandza naswona ha khathala hi yena. U fanele a swi vona hi swi kombisa hi marito ni hi swiendlo.
“HI KHUTAZANA ERIRHANDZWINI NI LE MINTIRHWENI LEYINENE”
9. Swi vula yini ku “khutazana erirhandzwini ni le mintirhweni leyinene”?
9 Pawulo u tsarile a ku: “A hi khathalelaneni leswaku hi khutazana erirhandzwini ni le mintirhweni leyinene.” Hi fanele hi khutaza vapfumeri-kulorhi ku kombisa rirhandzu ni ku endla mintirho leyinene. Loko ndzilo wu ri kusuhi ni ku timeka, swi nga ha lava hi hlanganyeta tihunyi hi tlhela hi wu pfurhetela. (2 Tim. 1:6) Hilaha ku fanaka, hi nga khutaza vamakwerhu ku kombisa leswaku va rhandza Xikwembu ni vaakelani va vona. Ku bumabumela vamakwerhu hi ndlela leyi faneleke i swa nkoka leswaku swi va khutaza ku endla mintirho leyinene.
10, 11. (a) I vamani lava lavaka ku bumabumeriwa exikarhi ka hina? (b) Kombisa ndlela leyi ku bumabumeriwa ku nga n’wi pfunaka ha yona munhu loyi a ‘tekeke goza leri hoxeke.’
10 Hinkwerhu ha swi lava ku bumabumeriwa, ku nga khathariseki leswaku hi hele matimba kumbe e-e. Nkulu un’wana u tsarile a ku: “Tatana a nga si tshama a ndzi byela leswaku ndzi endle nchumu wo karhi kahle. Hikwalaho ndzi kule ndzi nga anakanyi leswaku ndzi nga endla nchumu wo karhi hi ndlela leyinene. . . . Hambileswi sweswi ndzi nga ni malembe ya 50, ndza tsaka loko vanghana va mina va ndzi tiyisekisa leswaku ndzi endle ntirho lowunene tanihi nkulu. . . . Leswi ndzi humeleleke swi ndzi dyondzise ndlela leyi swi nga swa nkoka ha yona ku khutaza van’wana, naswona ndzi languta tindlela leti ndzi nga bumabumelaka van’wana ha tona.” Ku bumabumela ku nga khutaza vanhu hinkwavo—ku katsa ni maphayona, vadyuhari ni lava nga ha vaka va hele matimba.—Rhom. 12:10.
11 Loko ‘lava nga ni timfanelo ta moya va ringeta ku ololoxa munhu la tekeke goza leri hoxeke,’ ndzayo ya rirhandzu ni ku bumabumela hi ndlela leyi faneleke swi nga susumeta mudyohi ku tlhela a endla mintirho leyinene. (Gal. 6:1) Sweswo swi pfune makwerhu wa xisati la vuriwaka Miriam. U tsarile a ku: “Ndzi karhateke swinene loko van’wana va vanghana va mina lavakulu va tshika ku hlanganyela naswona hi nkarhi lowu fanaka, tata wa mina u khomiwe hi vuvabyi bya ku mpfempfa ngati ebyongweni. Ndzi tshikileleke swinene. Ndzi ringete ku rivala maxangu lawa hi ku sungula ku rhandzana ni munhu wa misava.” Sweswo swi n’wi endle a titwa a nga faneleki ku rhandziwa hi Yehovha, naswona a a anakanya ku tshika ku hlanganyela. Loko nkulu un’wana a n’wi tsundzuxe hi swilo hinkwaswo leswi a swi endleke entirhweni wa Yehovha, u khumbekile. U pfumerile loko vakulu va n’wi tiyisekisa leswaku Yehovha wa ha n’wi rhandza. Hikwalaho, u tlhele a rhandza Yehovha ku fana ni le ku sunguleni. U tshikane ni munhu yoloye wa misava kutani a ya emahlweni a tirhela Yehovha.
12. Ku nga endleka yini loko hi ringanisa vamakwerhu ni van’wana, hi va xopa-xopa kumbe hi va endla va tivona nandzu?
12 Ku khomisa munhu tingana hi ku n’wi ringanisa ni van’wana, ku n’wi xopa-xopa hileswi a nga yi landzelelangiki milawu leyi hi yi vekeke, kumbe ku n’wi endla a tivona nandzu hileswi a nga endliki leswi engetelekeke, swi nga n’wi endla a antswisa swa xinkarhana ntsena kambe vuyelo bya kona a byi nge vi bya nkarhi wo leha. Hi hala tlhelo, ku bumabumela mupfumeri-kulorhi ni ku n’wi pfuna a xiya leswaku ku rhandza Xikwembu hi swona swi hi endlaka hi lava ku endla leswi hi nga swi kotaka entirhweni wa xona, swi nga va ni vuyelo lebyinene.—Hlaya Vafilipiya 2:1-4.
‘MI KHUTAZANA’
13. Ku khutaza van’wana swi katsa yini? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
13 Hi fanele hi ‘khutazana tanihi leswi hi vonaka siku ri tshinela.’ Ku khutaza van’wana swi vula ku va tiyisa ni ku va chavelela leswaku va ya emahlweni va tirhela Xikwembu. Tanihi leswi ku khutazana erirhandzwini ni le mintirhweni leyinene swi nga fanisiwaka ni ku hlanganyeta ndzilo lowu nga le kusuhi ni ku timeka, ku khutaza van’wana ku nga fanisiwa ni ku hoxa tihunyi endzilweni leswaku wu ya emahlweni wu pfurha ngopfu. Ku khutaza van’wana swi vula ku chavelela lava heleke matimba ni ku va tiyisa. Loko hi nyikiwe nkarhi wo khutaza munhu wo tano, hi fanele hi vulavula hi ndlela ya rirhandzu ni ya musa. (Swiv. 12:18) Ku tlula kwalaho, a hi ‘hatliseni emhakeni yo twa’ naswona hi “nonoka emhakeni yo vulavula.” (Yak. 1:19) Loko hi yingisela Mukreste-kulorhi kutani hi ringeta ku twisisa ndlela leyi a titwaka ha yona, hi nga ha kota ku kumisisa leswaku ha yini a hele matimba kutani hi vula swilo leswi nga ta n’wi pfuna ku langutana ni swiyimo swoleswo.
14. Makwerhu un’wana la heleke matimba u pfuniwe njhani?
14 Xiya ndlela leyi nkulu un’wana la nga ni ntwela-vusiwana a swi koteke ha yona ku pfuna makwerhu loyi se a a ri ni malembe yo hlayanyana a nga ha hiseki. Loko nkulu loyi a n’wi yingiserile, u swi xiyile leswaku makwerhu loyi a a ha n’wi rhandza swinene Yehovha. A a hlaya nkandziyiso wun’wana ni wun’wana wa Xihondzo xo Rindza hi ku hiseka naswona a a tikarhatela ku va kona eminhlanganweni nkarhi na nkarhi. Hambiswiritano, van’wana evandlheni a va endle swilo leswi n’wi heteke matimba swi tlhela swi n’wi hlundzukisa. Nkulu loyi u n’wi yingiserisisile ivi a ringeta ku twisisa ndlela leyi makwerhu loyi a titwaka ha yona handle ko n’wi avanyisa, kutani a n’wi tiyisekisa leswaku yena ni ndyangu wa yena va rhandziwa. Hakatsongo-tsongo, makwerhu loyi u sungule ku swi xiya leswaku a a pfumelela swilo leswo biha leswi endlekeke enkarhini lowu hundzeke swi n’wi sivela ku tirhela Xikwembu lexi a xi rhandzaka. Nkulu loyi u rhambe makwerhu yoloye leswaku va famba swin’we entirhweni wo chumayela. Hikwalaho ka ku pfuniwa hi nkulu loyi, makwerhu loyi u sungule ku ya ensin’wini naswona hi ku famba ka nkarhi u tlhele a va nkulu.
15. Hi nga dyondza yini eka Yehovha malunghana ni ku khutaza lava heleke matimba?
15 Munhu la heleke matimba swi nga ha endleka a nga hatli a amukela mpfuno wa hina kumbe ku titwa a antswa. Swi nga ha lava leswaku hi hambeta hi n’wi seketela. Pawulo u te: “Seketelani lava tsaneke, vanani ni mbilu yo leha eka hinkwavo.” (1 Tes. 5:14) Ematshan’weni yo hatla hi tshika ku pfuna lava tsaneke, a hi hambeteni hi va seketela. Enkarhini lowu hundzeke, Yehovha u ma lehisele mbilu malandza ya yena lawa a ma pfa ma hela matimba. Hi xikombiso, Xikwembu xi n’wi lehisele mbilu swinene Eliya naswona xi xixime ndlela leyi a a titwa ha yona. Yehovha u nyike Eliya leswi a a swi lava leswaku a ta ya emahlweni ni ntirho wa yena. (1 Tih. 19:1-18) Leswi Davhida a hundzukeke swi huma embilwini, Yehovha u n’wi rivalerile hi musa. (Ps. 51:7, 17) Xikwembu xi tlhele xi pfuna mutsari wa Pisalema 73, loyi a ku sele katsongo a tshika ku xi tirhela. (Ps. 73:13, 16, 17) Yehovha u hi kombisa tintswalo ni musa, ngopfu-ngopfu loko hi hele matimba. (Eks. 34:6) Tintswalo ta yena i “tintshwa mixo wun’wana ni wun’wana,” naswona a “ti nge heli hakunene.” (Swir. 3:22, 23) Yehovha u langutele leswaku hi landzela xikombiso xa yena kutani hi va khoma hi musa vanhu lava heleke matimba.
KHUTAZANANI LESWAKU MI TSHAMA EGONDZWENI LERI YISAKA EVUTON’WINI
16, 17. Tanihi leswi makumu ya mafambiselo lawa ya swilo ma tshinelaka, hi fanele hi tiyimisela ku endla yini naswona ha yini?
16 Eka vabohiwa va 33 000 lava sukeke ekampeni ya nxaniso ya Sachsenhausen, ku fe magidi ya vona. Hambiswiritano, Timbhoni ta Yehovha ta 230 leti na tona a ti suka ekampeni yoleyo ti pone hinkwato. A ti ta va ti nga ponanga loko a ti nga khutazananga ti tlhela ti seketelana.
17 Namuntlha, hi le ‘gondzweni leri yisaka evuton’wini.’ (Mat. 7:14) Ku nga ri khale vagandzeri hinkwavo va Yehovha va ta nghena hi vun’we emisaveni leyintshwa ya ku lulama. (2 Pet. 3:13) Onge hi nga tiyimisela ku pfunana egondzweni leri yisaka evuton’wini lebyi nga heriki.


text:
Xana Vakreste Va Fanele Va Gandzela eTindhawini To Kwetsima?
LEMBE ni lembe vanhu vo tlula tsevu wa timiliyoni va teka riendzo va ya ekhwatini leri nga ni mirhi ya cedar eShima Peninsula le Japani. Va ya le Ise Grand Shrine, laha xikwembunkati xa dyambu xa Mashinto lexi vuriwaka Amaterasu Omikami, xi nga ni kwalomu ka malembe ya magidi mambirhi xi ri karhi xi gandzeriwa kona. Lava va xi gandzelaka, va rhanga va tibasisa hi ku hlamba mavoko ni milomu. Kutani, va yima emahlweni ka haiden (holo yo gandzela eka yona), hilaha ku nga mukhuva wa vona va korhama, va ba mavoko ni ku khongela eka xikwembukati. * Vukhongeri bya Mashinto byi pfumelela valandzeri va byona leswaku va nga ha endla leswi vukhongeri byin’wana byi swi endlaka naswona Mabudha man’wana ni lava tivulaka Vakreste ku katsa ni van’wana a va voni xihoxo hi ku landzela mikhuva ya Mashinto.
Vukhongeri byo tala lebyikulu emisaveni byi ni tindhawu leti tekiwaka ti kwetsima * naswona vanhu va timiliyoni ta ntsandzavahlayi va ti endzela. Ematikweni lawa vanhu va kona va tivulaka Vakreste, ku ni tikereke to tala ni tindhawu to kwetsima leti va gandzelaka Yesu, Mariya ni vakwetsimi eka tona. Tin’wana to fana na tona ti simekiwe etindhawini leti ku anakanyiwaka leswaku swiendlakalo swa le Bibeleni kumbe “masingita” lama endliwaka namuntlha ma endleke kona kumbe laha masalela ya swilo swa vukhongeri ma hlayisiwaka kona. Vanhu vo tala va ya etindhawini to kwetsima hikuva va tshemba leswaku swikhongelo swa vona swi ta twiwa loko swi endleriwa endhawini yo yoleyo. Kasi eka van’wana ku teka maendzo yo ya etindhawini to kwetsima i nchumu wa nkoka eka vona, lowu kombisaka leswaku va tinyiketele eka vukhongeri.
Xana swikhongelo ni swikombelo swi nga twiwa ngopfu swi tlhela swi hlamuriwa loko swi endliwa endhawini yo kwetsima? Xana Xikwembu xi tsakisiwa hi ku tinyiketela ka lava va tekaka maendzo yo ya etindhawini to kwetsima? Xana Vakreste va fanele va gandzela etindhawini to kwetsima? Tinhlamulo ta swivutiso leswi a ti nge hi byeli ndlela leyi hi faneleke hi ku languta ha yona ku gandzela etindhawini to kwetsima ntsena kambe ti ta hi pfuna leswaku hi twisisa vugandzeri lebyi tsakisaka Xikwembu hakunene.
GANDZELA “HI MOYA NI NTIYISO”
Mbulavurisano lowu Yesu a veke na wona ni wansati wa Musamariya wu paluxa ndlela leyi Xikwembu xi swi langutaka ha yona ku gandzela etindhawini to kwetsima. Yesu u hundze hi le Samariya ivi a yima exihlobyeni ekusuhi ni muti wa Sikari leswaku a wisa. U sungule ku burisana ni wansati loyi a a te ku ta ka mati exihlobyeni. Loko va ri karhi va bula, wansati yoloye u vulavule hi ku hambana lokukulu loku a ku ri kona exikarhi ka vukhongeri bya Xiyuda ni bya Vasamariya. U te: “Vatata wa hina a va gandzela entshaveni leyi; kambe n’wina mi ri ndhawu leyi vanhu va faneleke ku gandzela eka yona i Yerusalema.”
Ntshava leyi wansati yoloye a a vulavula ha yona a ku ri Ntshava ya Gerizimu, leyi a yi ri eka mpfhuka wa kwalomu ka tikhilomitara ta 50 en’walungwini wa Yerusalema. Kwalaho Vasamariya va tshame va va ni tempele leyi a va tlangela eka yona minkhuvo yo tanihi Paseka. Hambiswiritano, ematshan’weni ya leswaku Yesu a dzika eka ku hambana loku a ku ri kona exikarhi ka vona, u byele wansati yoloye a ku: “Ndzi kholwe, wansati, nkarhi wa ta lowu n’wina mi nga ta ka mi nga gandzeli Tatana entshaveni leyi kumbe eYerusalema.” (Yohane 4:21) Hakunene a ku ri nhlamulo leyi hlamarisaka, ngopfungopfu hileswi a yi huma eka Muyuda! Ha yini ku gandzela Xikwembu etempeleni ya Yerusalema a swi ta hela?
Yesu u ye emahlweni a ku: “Nkarhi wa ta, naswona hi wona sweswi, lowu vagandzeri va ntiyiso va nga ta gandzela Tatana hi moya ni ntiyiso, hikuva, hakunene, Tatana u lava lavo tano leswaku va n’wi gandzela.” (Yohane 4:23) Eka malembe ya madzana, Vayuda a va teka tempele yo saseka ya le Yerusalema tanihi hi ntsindza wa vugandzeri bya vona. A va teka riendzo ro ya kona kanharhu hi lembe leswaku va ya endlela Yehovha Xikwembu xa vona magandzelo. (Eksoda 23:14-17) Kambe Yesu u vule leswaku sweswo hinkwaswo a swi ta cinca naswona “vagandzeri va ntiyiso” a va ta gandzela “hi moya ni ntiyiso.”
Tempele ya Vayuda a ku ri muako wa xiviri lowu a wu ri kona endhawini yo karhi. Kambe moya ni ntiyiso a hi nchumu lowu nga voniwaka kumbe nchumu lowu nga vaka kona endhawini yo karhi ntsena. Xisweswo, Yesu a a hlamusela leswaku vugandzeri bya Vakreste va ntiyiso a swi nga ha ta boha leswaku byi va endhawini yo karhi, ku nga khathariseki leswaku i muako, hi le Ntshaveni ya Gerizimu, etempeleni ya le Yerusalema kumbe endhawini yin’wana yo kwetsima.
Eka mbulavurisano wakwe ni wansati wa Musamariya, Yesu u boxe leswaku “nkarhi” wa leswaku ku va ni ku cinca eka ndlela leyi Xikwembu xi gandzeriwaka ha yona “wa ta.” A wu ta fika rini? Nkarhi wolowo wu fike loko Yesu a herisa ndlela yo gandzela leyi a yi sekeriwe eka Nawu wa Muxe, loko a nyikela vutomi byakwe tanihi gandzelo. (Varhoma 10:4) Kambe Yesu u tlhele a ku: “Nkarhi . . . hi wona sweswi.” Ha yini? Hikuva tanihi Mesiya se a sungule ku hlengeleta vadyondzisiwa lava a va ta yingisa xileriso lexi a xi vuleke endzhaku ka sweswo, lexi nge: “Xikwembu i Moya, naswona lava va xi gandzelaka va fanele ku gandzela hi moya ni ntiyiso.” (Yohane 4:24) Kutani, swi vula yini ku gandzela hi moya ni ntiyiso?
Loko Yesu a vulavula hi ku gandzela hi moya, a vulavula hi ku kongomisiwa hi moya lowo kwetsima wa Xikwembu, lowu tlhelaka wu hi pfuna eku twisiseni ka Matsalwa. (1 Vakorinto 2:9-12) Nakambe ntiyiso lowu Yesu a vulavuleke ha wona i vutivi lebyi kongomeke bya tidyondzo ta Bibele. Hikwalaho, ematshan’weni ya leswaku vugandzeri byi va endhawini yo karhi yo hlawuleka, vugandzeri bya hina byi ta amukeleka eka Xikwembu loko byi fambisana ni leswi Bibele yi swi dyondzisaka byi tlhela byi kongomisiwa hi moya lowo kwetsima.
NDLELA LEYI VAKRESTE VA TI LANGUTAKA HA YONA TINDHAWU TO KWETSIMA
Kutani, Vakreste va fanele va swi languta njhani ku teka maendzo yo ya etindhawini to kwetsima ni ku gandzela eka tona? Loko hi tsundzuka xileriso xa Yesu xa leswaku vagandzeri va ntiyiso va fanele va gandzela Xikwembu hi moya ni ntiyiso, swi le rivaleni leswaku ku gandzela endhawini yo kwetsima a hi swa nkoka eka Tata wa hina wa le tilweni. Ku engetela kwalaho, Bibele yi hi byela ndlela leyi Xikwembu xi swi langutaka ha yona ku tirhisa swifaniso evugandzerini. Yi ri: “Balekelani ku gandzela swifaniso swa hava” naswona “tivoneleni swifaniso.” (1 Vakorinto 10:14; 1 Yohane 5:21) Hikwalaho, Mukreste wa ntiyiso a nge gandzeli endhawini yin’wana ni yin’wana leyi tekiwaka yi kwetsima kumbe leyi khutazaka ku gandzela swifaniso swa hava. Xisweswo, hilaha mhakayo gandzela etindhawini to kwetsima yi hlamuseriweke hakona, Vakreste va ntiyiso va papalata ku gandzela eka tona.
Hambiswiritano, leswi a swi vuli swona leswaku Rito ra Xikwembu ri sivela munhu ku va ni ndhawu leyi a tihlawulelaka yona leswaku a khongela, a dyondza kumbe a anakanyisisa eka yona. Ndhawu yo gandzela eka yona leyi hlelekeke yi tlhela yi xiximeka ya faneleka leswaku ku nga dyondzeriwa eka yona hambi ku ri ku burisana hi Bibele eka yona. A swi hoxanga ku veka ribye ra sirha tanihi xitsundzuxo. Sweswo ku nga ha va ku ri ndlela yo tsundzuka kumbe yo kombisa ndlela leyi a wu rhandza mufi ha yona. Hambiswiritano, ku teka ndhawu yoleyo tanihi leyi kwetsimaka kumbe ku gandzela swifaniso eka yona, swi ta va swi hambana swinene ni marito lawa Yesu a ma vuleke.
Hikwalaho, a wu boheki ku ya etindhawini to kwetsima u ri ni ntshembo wa leswaku Xikwembu xi ta twa swikhongelo swa wena loko u ri kwalaho. Kumbe leswaku Xikwembu xi ta ku tsakela ivi xi ku nyika mikateko yo tala hikwalaho ko teka riendzo u ya endhawini yoleyo yo kwetsima. Bibele yi hi byela leswaku Yehovha Xikwembu, lexi nga “Hosi ya tilo ni misava, a xi tshami etitempeleni leti endliweke hi mavoko.” Kambe sweswo a swi endli leswaku Xikwembu xi va ekule na hina. Hi nga khongela eka xona xi tlhela xi hi twa kun’wana ni ku n’wana laha hi nga kona hikuva a xi le “kule ngopfu ni un’wana ni un’wana wa hina.”
^ ndzim. 2 Mikhuva ya Mashinto ya hambana hi ku ya hilaha va gandzelaka kona.
^ ndzim. 3 Vona bokisi leri nge “ I Yini Tindhawu To Kwetsima?”
DYONDZA SWO TALA
Xana Hi Fanele Hi Gandzela Swifaniso?
Xana Xikwembu xi ni mhaka loko hi tirhisa swifaniso leswaku hi xi gandzela?


text:
FEBRUARY 11, 2013
RHAXIYA
“A Hi Hanyi Hi 1937”
Hi April 16, 2012, edorobeni ra Perm’ le xivindzini xa Rhaxiya, Aleksandr Solovyov, loyi a nga Mbhoni ya Yehovha, u rihisiwe mali leyi ringanaka kwalomu ka R260 hikwalaho ko hlela ‘minhlangano ya vukhongeri leyi nga pfumeleriwangiki’ eholweni leyi hirhiweke.
Endzhaku ka loko muavanyisi wa huvo ya doroba a byi yingisele hi vurhon’wana “vumbhoni” hinkwabyo lebyi lwisanaka na Solovyov, u xi bakanyele tlhelo xiboho lexi tekiweke hi huvo ya le hansi naswona u sule ndziho lowu a a fanele a wu hakela.
Muavanyisi yoloye u hlaye xiboho ivi a languta Mbhoni leyi hluleke nandzu kutani a ku: “
Ku nga khathariseki leswi vumbiwa byi cinca-cincaka nileswi vanhu van’wana va nga ni rivengo, a hi hanyi hi 1937 laha a hi namba hi honisa timhaka leti nga erivaleni. Onge vanhu va nga va ni mahanyelo lamanene hikwalaho ka ntirho lowu mi wu endlaka wo dyondzisa.”
Hi July 1937, Stalin, mufumi wa tiko ra Soviet, u humese Nawu wa 00447, lowu vangeke minkarhi ya mangava. Lava a va tekiwa va ri ni mavonelo lama lwisanaka ni swiboho leswi tekiweke hi valawuri a va hlengeletiwa kutani va tengisiwa etihubyeni, laha a va hundzuriwa swihlekiso ntsena. Tirhekodo ta mfumo ti kombisa leswaku vanhu va makume ya magidi va rhumeriwe ku ya tirha etikampeni naswona lava tlulaka 300 000 va gweveriwe rifu ivi va dlayiwa.


text:
NOVEMBER 12, 2013
INDIYA
Xidzedze Xa Phailin Xi Hlasele Tiko Ra India
Xidzedze xa Phailin, ku nga xidzedze xa matimba swinene lexi tshameke xi va kona eIndia emalembeni ya khume lama hundzeke, xi hlasele xifundzha xa Odisha ni xa Andhra Pradesh leswi nga evuxeni bya India hi October 12, 2013. Xidzedze xexo lexi a xi hunga hi rivilo ra 225 wa tikhilomitara hi awara, lexi welaka eka Ntlawa wa vumune, xi siye vanhu va madzana ya magidi va nga ha ri na makaya le Odisha ni ku vanga ndhambi leyikulu leyi dlayeke vanhu va kwalomu ka 43. Ku hava Mbhoni na yin’we ya Yehovha eswifundzheni sweswo leyi ku vikiweke leswaku yi file kumbe yi vavisekile. Loko xidzedze xa Phailin xi nga si fika eribuweni, rhavi ra Timbhoni ta Yehovha ri hlele komiti yo phalala leswaku yi pfuna ku rhurhisa Timbhoni ta kwalomu ka 70 leti tshamaka eribuweni ra xifundzha xa Andhra Pradesh. Timbhoni hinkwato leti rhurhisiweke ti tshama emakaya ya Timbhoni-kulobye.
Media Contact(s):
International: J. R. Brown, Office of Public Information, tel. +1 718 560 5000
India: Tobias Dias, tel. +91 9845476425


text:
NDZIMA 13
“Nawu Wa Yehovha Wu Hetisekile”
1, 2. Hikwalaho ka yini vanhu vo tala va nga lavi ku twa nchumu hi nawu, naswona hi fanele hi titwa njhani hi milawu ya Xikwembu?
“NAWU i khele leri nga riki na tshaku, . . . ri mita hinkwaswo.” Xiga lexi xi humelela ebukwini leyi kandziyisiweke hi 1712. Mutsari wa yona u sola fambiselo ra nawu leri eka rona milandzu ya kona yi tengiwaka hi ku nonoka, lerova ku hela malembe, vanhu lava mangaleke va kala va heleriwa hi mali. Ematikweni yo tala fambiselo ro tenga milandzu ri rharhanganile, ri talele hi vuhomboloki, xihlawuhlawu naswona ra cinca-cinca lerova vanhu a va ha lavi ku twa nchumu hi nawu.
2 Ku hambana ni leswi, xiya marito lawa ma tsariweke emalembeni ya 2 700 lama hundzeke lama nge: “Ndzi wu rhandza swinene nawu wa wena!” (Pisalema 119:97) Ha yini mupisalema a a wu rhandza swinene? Hikuva nawu lowu a wu ndhundhuzeleke, a wu nga humi eka hulumendhe ya vanhu kambe a wu huma eka Yehovha Xikwembu. Loko u ya u hlaya milawu ya Yehovha u ta ya u titwa ku fana ni mupisalema. Ku hlaya ko tano ku ta ku endla u vona mutivi-nkulu wa timhaka ta vuavanyisi evuakweni hinkwabyo.
Munyiki-nkulu Wa Nawu
3, 4. Xana Yehovha u tikombise a ri Munyiki wa Nawu hi tindlela tihi?
3 Bibele yi hi byela leswi: “I un’we la nga munyiki wa nawu ni muavanyisi.” (Yakobo 4:12) Ina, Yehovha hi yena ntsena Munyiki wa Nawu la fanelekaka. Hambi ku ri ku famba-famba ka swilo swa ntumbuluko leswi nga etilweni, ku lawuriwa hi “milawu ya matilo” leyi humaka eka yena. (Yobo 38:33) Tintsumi ta Yehovha to kwetsima ta magidi-gidi na tona ti lawuriwa hi nawu wa Xikwembu, hikuva ti nyikiwe mintirho hi ku hambana-hambana ka tona naswona i vatirheli lava tirhaka hi ku landza xileriso xa Yehovha.—Pisalema 104:4; Vaheveru 1:7, 14.
4 Vanhu na vona va ni nawu lowu humaka eka Yehovha. Un’wana ni un’wana wa hina u ni ripfalo, leri hi kombisaka ndlela leyi Yehovha a titwaka ha yona hi swilo. Ripfalo i nawu wo karhi wa le ndzeni lowu wu nga hi pfunaka ku vona ku hambana exikarhi ka leswi lulameke ni leswo biha. (Varhoma 2:14) Vatswari va hina vo sungula a va katekisiwe hi ripfalo leri hetisekeke, kutani a va nga lavi milawu yo tala. (Genesa 2:15-17) Kambe, munhu la nga hetisekangiki, u lava milawu yo tala leswaku yi n’wi kongomisa eku endleni ka ku rhandza ka Xikwembu. Vapatriyaka vo tanihi Nowa, Abrahama na Yakobe va amukele milawu yo huma eka Yehovha Xikwembu, kutani vona va yi hundzisela eka mindyangu ya vona. (Genesa 6:22; 9:3-6; 18:19; 26:4, 5) Yehovha u tikombise a ri Munyiki wa Nawu hi ndlela leyi xiyekaka swinene loko a nyika tiko ra Israyele Nawu hi ku tirhisa Muxe. Nawu lowu wu hi endla hi vona leswaku vululami bya Yehovha byi famba byi fika kwihi.
Nkatsakanyo Wa Nawu Wa Muxe
5. Xana Nawu wa Muxe a wo va xikatsa xa milawu leyi tikaka ni leyi rharhanganeke, naswona ha yini u hlamula tano?
5 Vanhu vo tala va anakanya leswaku Nawu wa Muxe a wu tika naswona a wu rharhanganile. Sweswo a hi ntiyiso. Ku ni milawu yo tlula 600 eka wona. Yi nga ha vonaka onge yi tele ngopfu, kambe anakanya hi leswi: Eku heleni ka lembe-xidzana ra vu-20, nawu wa United States a wu tate matluka yo tlula 150 000 ya buku ya nawu. Eka malembe man’wana ni man’wana mambirhi ku engeteriwa milawu yin’wana ya kwalomu ka 600! Kutani ke, loko hi languta mpimo wa yona, ku tala ka milawu leyi vekiweke hi vanhu, ku endla Nawu wa Muxe wu vonaka wu ri wuntsongo swinene. Kambe Nawu wa Xikwembu a wu pfuna Vaisrayele eka timhaka ta vutomi leti milawu ya manguva lawa yi nga ti khumbiki nikatsongo. Vona nkatsakanyo lowu landzelaka.
6, 7. (a) I yini lexi endlaka Nawu wa Muxe wu hambana ni milawu yihi na yihi yin’wana, naswona hi wihi nawu lowukulu eka Nawu lowu? (b) Xana Vaisrayele a va ta swi kombisa njhani leswaku va byi amukela vuhosi bya Yehovha?
6 Nawu wu tlakuse vuhosi bya Yehovha. Xisweswo, Nawu wa Muxe a wu nge wu pimanisi ni milawu yin’wana. Lowukulu swinene eka milawu leyi hi lowu nge: “Yingisa, Wena Israyele: Yehovha Xikwembu xa hina i Yehovha un’we. Kutani u fanele u rhandza Yehovha Xikwembu xa wena hi mbilu ya wena hinkwayo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo ni hi matimba ya wena lamakulu hinkwawo.” Xana vanhu va Xikwembu a va ta swi kombisa njhani leswaku va xi rhandza? A va fanele va xi tirhela, va titsongahata eka vuhosi bya xona.—Deteronoma 6:4, 5; 11:13.
7 Muisrayele un’wana ni un’wana u kombise ku amukela ka yena vuhosi bya Yehovha hi ku yingisa lava va vekiweke ehenhla ka yena. Vatswari, tindhuna, vaavanyisi, vaprista ni hosi, hinkwavo a va yimela vulawuri bya Xikwembu. Loko munhu a pfukela lava va nga ni vulawuri, Yehovha a a n’wi teka tanihi loyi a pfukelaka yena. Hi hala tlhelo, lava va nga ni vulawuri, a va ta kuma nxupulo wo huma eka Yehovha loko va xanisa kumbe loko va tikukumuxa ehenhla ka vanhu va yena. (Eksoda 20:12; 22:28; Deteronoma 1:16, 17; 17:8-20; 19:16, 17) Xisweswo, hinkwavo a va ri ni vutihlamuleri byo xixima vuhosi bya Xikwembu.
8. Xana Nawu wu fambisane ni ku kwetsima ka Yehovha hi ndlela yihi?
8 Milawu a yi fambisana ni ku kwetsima ka Yehovha. Marito lama nge “ku vangama” ni “ku kwetsima” ma humelela minkarhi yo tlula 280 eka Nawu wa Muxe. Nawu wu pfune vanhu va Xikwembu leswaku va vona ku hambana exikarhi ka leswi baseke ni leswi thyakeke, leswi tengeke ni leswi nyameke, wu boxa swilo swo hambana-hambana swa kwalomu ka 70 leswi nga endlaka Muisrayele a va la nyameke. Milawu yi vulavula hi ku basa emirini, swakudya ni ndlela yo cukumeta thyaka. Milawu leyi a yi pfuna swinene eka rihanyo. * Kambe xikongomelo xa yona a xi tlakukile swinene—ku nga xa ku endla vanhu va amukeleka eka Yehovha, va hlawuleka eka vanhu va matiko lawa ma va rhendzeleke, lava a va thyakile naswona a va hanya hi vudyoho. Xiya xikombiso lexi landzelaka.
9, 10. Xana ntwanano wa Nawu a wu ri ni milawu yihi leyi khumbaka vuxaka bya rimbewu ni ku veleka vana, naswona milawu leyi yi va pfune njhani vanhu?
9 Ntwanano wa Nawu wu boxe leswaku vuxaka bya rimbewu ni ku veleka n’wana—hambi ku ri exikarhi ka vanhu lava ngheneleke vukati—a swi endla munhu a nyama ku ringana nkarhi wo karhi. (Levhitika 12:2-4; 15:16-18) Milawu leyi a yi nga vuli swona leswaku nyiko leyi yi humaka eka Xikwembu, leyi baseke, a hi ya nkoka. (Genesa 1:28; 2:18-25) Ematshan’weni ya sweswo, milawu leyi a yi seketela ku kwetsima ka Yehovha, naswona yi endla vagandzeri va yena va tshama va basile. Phela matiko lama akelaneke ni Vaisrayele a ma tala ku nghenisa mihivahivani ya vuxaka bya rimbewu ni timhaka ta ku veleka, evugandzerini bya wona. Vukhongeri bya Vakanana a byi katsa vuoswi bya vanhu va xinuna ni va xisati. Leswi swi endle leswaku vubihi lebyi chavisaka byi andza. Ku hambana ni sweswo, Nawu wu endle leswaku vugandzeri bya Yehovha byi nga hlanganisiwi ni timhaka ta rimbewu. * Vanhu a va tlhela va vuyeriwa na hi tindlela tin’wana.
10 Milawu yoleyo, yi tlhele yi pfuna ku dyondzisa vanhu ntiyiso wa risima. * Kambe, swi tise ku yini leswaku xidyoho xa Adamu xi nghena eka vanhu hinkwavo? A xi nghenanga hikwalaho ka vuxaka bya rimbewu ni ku veleka vana? (Varhoma 5:12) Ina, Nawu wa Xikwembu wu tsundzuxe vanhu va xona leswaku xidyoho xi tshama xi ri kona. Kahle-kahle, hinkwerhu hi velekeriwe exidyohweni. (Pisalema 51:5) Hi lava ku rivaleriwa ni ku kutsuriwa leswaku hi kota ku tshinela eka Xikwembu xa hina xo kwetsima.
11, 12. (a) Nawu a wu seketela nsinya wihi wa nawu wa vululami? (b) I yini lexi Nawu wu xi yiriseke ku tiyisekisa leswaku vuavanyisi byi endliwa hi ndlela ya kona?
11 Nawu wu namarhela vululami bya Yehovha lebyi hetisekeke. Nawu wa Muxe a wu namarhela nsinya wa nawu wa tihlo hi tihlo etimhakeni ta vuavanyisi. Xisweswo, Nawu wu ri: “Moya-xiviri wu ta hakeriwa hi moya-xiviri, tihlo hi tihlo, tino hi tino, voko hi voko ni nenge hi nenge.” (Deteronoma 19:21) Kutani, eka milandzu yin’wana, nxupulo a wu fanela nandzu wa kona. Nawu a wu tirha hi ku landza ndlela leyi ya Xikwembu ya ku avanyisa, ni namuntlha hi wona wu hi pfunaka leswaku hi twisisa gandzelo ra nkutsulo ra Kreste Yesu, hilaha Ndzima 14 yi nga ta kombisa ha kona.—1 Timotiya 2:5, 6.
12 Nakambe Nawu a wu ri ni swilo swo tiyisekisa leswaku vuavanyisi byi endliwa hi ndlela ya kona. Hi xikombiso, a ku fanele ku va ni timbhoni timbirhi loko xihehlo xi ta amukeriwa. Nxupulo wa loyi a endleke xihehlo xa mavunwa a wu vava swinene. (Deteronoma 19:15, 18, 19) Vuhomboloki ni ku fumbarherisa a swi nga fanelanga swi endliwa. (Eksoda 23:8; Deteronoma 27:25) Hambi ku ri etimhakeni ta vona ta mabindzu, vanhu va Xikwembu a va fanele va fambisana ni milawu ya Yehovha leyi tlakukeke. (Levhitika 19:35, 36; Deteronoma 23:19, 20) Nawu wolowo lowu tlakukeke a wu ri nkateko lowukulu eka Vaisrayele!
Milawu Leyi Kandziyisaka Ku Avanyisa Hi Musa Ni Ku Nga Yi Hi Nghohe
13, 14. Xana Nawu wu ku khutaze njhani ku nga yi hi nghohe eka makhamba ni le ka lava yiveriweke?
13 Xana Nawu wa Muxe a wo va xikatsa xa milawu leyi nga cinciki, yo pfumala ntwela-vusiwana? Doo! Hosi Davhida u huhuteriwe ku tsala: “Nawu wa Yehovha wu hetisekile.” (Pisalema 19:7) Hilaha a a swi tiva kahle ha kona, Nawu a wu khutaza ntwela-vusiwana ni ku nga yi hi nghohe. Xana wu swi endlise ku yini sweswo?
14 Namuntlha ematikweni man’wana, nawu wu vonaka wu sirhelela swigevenga ku tlula lava hlaseriweke. Hi xikombiso, tinsula-voya ti heta nkarhi ti ri ekhotsweni. Hi hala tlhelo, lava yiveriweke va sala va nga yi kumanga nhundzu ya vona, kambe va boheka ku hakela swibalo leswi hakelelaka vutshamo ni swakudya swa vabohiwa volavo. EIsrayele wa khale, a ku nga na makhotso ku fana ni namuntlha. A ku ri ni milawu leyi lawulaka ndlela yo humesa nxupulo. (Deteronoma 25:1-3) Khamba a ri fanele ri riha leswi yiviweke. Ku engetela kwalaho, a ri fanele ri tlhela ri hakela ni swin’wana. Swo tanihi kwihi? A swi hambana. Hikwalaho, vaavanyisi a va nyikiwe mpfumelelo wo xiya swivangelo swo hlayanyana, swo tanihi hi ku hundzuka ka mudyohi. Sweswo swi hi endla hi twisisa leswaku ha yini ndziho lowu khamba a ri fanele ri wu humesa hi ku ya hi Levhitika 6:1-7 wu ri wutsongo ngopfu eka lowu hlamuseriweke eka Eksoda 22:7.
15. Nawu a wu tiyiseka njhani leswaku ku kombisiwa ntwela-vusiwana ni vululami eka loyi a dlayeke munhu hi xihoxo?
15 Hi ntwela-vusiwana, Nawu a wu vula leswaku swidyoho swin’wana a swi nga endliwi hi vomu. Hi xikombiso, loko munhu a dlaya un’wana hi xihoxo, a a nga fanelanga a hakela moya-xiviri hi moya-xiviri loko a teke xiboho lexinene hi ku balekela emitini ya vutumbelo leyi a yi hangalakile eIsrayele. Endzhaku ka loko vaavanyisi lava fanelekaka va kambisise nandzu wakwe, a a fanele a tshama emutini wolowo kukondza muprista lonkulu a fa. Endzhaku ka sweswo a ta va a ntshunxekile ku ya tshama laha a rhandzaka kona. Xisweswo a a ta va a vuyeriwile hi tintswalo ta Xikwembu. Hi nkarhi lowu fanaka, nawu lowu a wu kandziyisa ntikelo wa vutomi bya munhu.—Tinhlayo 15:30, 31; 35:12-25.
16. Xana Nawu wu ti sirhelele njhani timfanelo tin’wana ta munhu?
16 Nawu a wu sirhelela timfanelo ta munhu. Xiya tindlela leti a wu va sirhelela ha tona lava nga ni swikweleti. Nawu a wu nga pfumeli leswaku ku ngheniwa endlwini ya munhu loyi a kolotaka, kutani ku tekiwa xitiyisekiso xa nandzu. Ematshan’weni ya sweswo, loyi a kolotiwaka a a fanele a yima ehandle leswaku loyi a n’wi kolotaka ku va yena a tisaka xitiyisekiso xa nandzu. Xisweswo ekaya ra munhu a ku nga phangiwi. Loko loyi a kolotiwaka a teke nguvu ya le handle ya loyi a kolotaka tanihi hi xitiyisekiso xa nandzu, a a fanele a yi tlherisela ni madyambu, hikuva loyi a kolotaka a a ta yi lava leswaku a tifunengeta ha yona ni vusiku.—Deteronoma 24:10-14.
17, 18. Eka timhaka leti katsaka nyimpi, xana Vaisrayele a va hambana ni matiko laman’wana hi ndlela yihi, naswona ha yini?
17 Nawu a wu lawula ni timhaka ta nyimpi. Loko vanhu va Xikwembu va ya enyimpini a va nga yi hikokwalaho ko susumetiwa hi makwanga kambe a va tirha tanihi hi vayimeri va Xikwembu eka “Tinyimpi ta Yehovha.” (Tinhlayo 21:14) Minkarhi yo tala Vaisrayele a va rhanga va nyika valala va vona nkarhi wo vula leswaku—matlhari hansi! Loko muti wolowo wu ala ku vula sweswo, kutani Vaisrayele a va wu hlasela—kambe va landzela milawu ya Xikwembu. Ku hambana ni masocha yo tala ematin’wini, vavanuna va vuthu ra Israyele a va nga pfumeleriwi ku pfinya vavasati kumbe ku dlayetela un’wana ni un’wana. Nakambe a va nga fanelanga va onha mbangu, kumbe ku tsema mirhi ya mihandzu ya valala va vona. * Mavuthu man’wana a ma nga ri na yona milawu yo fana ni leyi.—Deteronoma 20:10-15, 19, 20; 21:10-13.
18 Xana wa nyenyetseka loko u twa leswaku swihlangi swi leteriwa ku va masocha? EIsrayele wa khale ku hava mufana loyi a nga ehansi ka malembe ya 20 loyi a a nghenela vusocha. (Tinhlayo 1:2, 3) Hambi ku ri wanuna la kuleke a a tshikiwa a nga yi enyimpini loko a ri ni rhumbu swinene. Wanuna loyi a ha ku tekaka nsati a ku hela lembe hinkwaro a nga yi enyimpini leswaku a ta vona mudyandzhaka wa yena loko a velekiwa, ku ri kona a nghenelaka ntirho lowu wu nga ni khombo. Nawu wu hlamusela leswaku hi ku endla leswi, wanuna loyi a ha ku tekaka nsati a a ta swi kota ku “tsakisa” nsati wakwe.—Deteronoma 20:5, 6, 8; 24:5.
19. I yini leswi Nawu wu swi endleke ku sirhelela vavasati, vana, mindyangu, tinoni ni swisiwana?
19 Nakambe Nawu a wu sirhelela vavasati, vana ni mindyangu wu tlhela wu va hlayisa. A wu lerisa vatswari leswaku va hambeta va langutela vana va vona ni ku va letela hi swilo swa moya. (Deteronoma 6:6, 7) A wu yirisa mixaka hinkwayo ya vuxaka bya rimbewu exikarhi ka maxaka ya le kusuhi, naswona nxupulo wa kona a ku ri rifu. (Levhitika, ndzima 18) A wu yirisa vuoswi lebyi hakanyingi byi tshovaka mindyangu, yi lahlekeriwa hi vuhlayiseki ni xindzhuti xa yona. Nawu a wu pfuna tinoni ni swisiwana naswona a wu nga pfumeli nikatsongo leswaku va khomiwa hi ndlela yo biha.—Eksoda 20:14; 22:22-24.
20, 21. (a) Ha yini Nawu wa Muxe wu pfumelele Vaisrayele leswaku va teka tshengwe? (b) Emhakeni ya ku dlaya vukati, ha yini Nawu a wu hambana ni lowu Yesu a wu pfuxeteke endzhakunyana?
20 Kambe, emhakeni leyi van’wana va nga ha tivutisa, ‘Ha yini Nawu wu pfumele leswaku munhu a teka tshengwe?’ (Deteronoma 21:15-17) Milawu yo fana ni leyi hi fanele hi yi kambisisa hi ku landza minkarhi ya kona. Lava kambisisaka Nawu wa Muxe hi ku landza minkarhi ya namuntlha a va nge wu twisisi nikatsongo. (Swivuriso 18:13) Nawu wa Yehovha lowu vekiweke le Edeni wu endle leswaku vukati byi va xiboho xa vutomi hinkwabyo exikarhi ka wanuna un’we ni wansati un’we. (Genesa 2:18, 20-24) Hambiswiritano, loko Yehovha a nyika Vaisrayele Nawu, se a ku ri khale vanhu va tolovele ku teka tshengwe. Yehovha a a swi tiva leswaku vanhu vakwe va “tinhamu to sihalala” hakanyingi a va ta tsandzeka ku yingisa hambi ku ri milawu yo olova swinene yo tanihi leyi yi sivelaka ku gandzela swifaniso. (Eksoda 32:9) Kutani ke, hikwalaho ka vutlharhi byakwe a nga tikarhatanga hi ku cinca mikhuva ya vona hinkwayo leyi khumbaka timhaka ta vukati hi nkarhi wolowo. Nakambe tsundzuka leswaku Yehovha a hi yena a nga sungula timhaka ta ku teka tshengwe. Hambiswiritano, u wu tirhisile Nawu wa Muxe ku kongomisa timhaka ta ku teka tshengwe exikarhi ka vanhu va yena, ni ku sivela leswaku mukhuva lowu wu nga tirhisiwi hi ndlela yo biha.
21 Hilaha ku fanaka, Nawu wa Muxe a wu pfumelela wanuna ku tshika nsati wakwe hikwalaho ka swivangelo swo tala leswi twalaka. (Deteronoma 24:1-4) Yesu u vule leswaku i mpfumelelo lowu Xikwembu xi wu endleke eka Vayuda “hikwalaho ko xiya ku nonon’hwa ka timbilu ta [vo]na.” Hambiswiritano, mpfumelelo wolowo a wu ri wa xinkarhana. Eka valandzeri va yena, Yesu u pfuxete nawu wa Yehovha wo sungula malunghana ni vukati.—Matewu 19:8.
Nawu A Wu Khutaza Rirhandzu
22. Xana Nawu wa Muxe wu khutaze rirhandzu hi tindlela tihi naswona a ri fanele ri kombisiwa vamani?
22 Xana manguva lawa ri kona fambiselo ra nawu leri khutazaka rirhandzu? Nawu wa Muxe a wu rhangisa rirhandzu eka hinkwaswo. Phela, ebukwini ya Deteronoma ntsena, rito leri nge “rirhandzu” ri humelela minkarhi ya 20 hi tindlela to hambana-hambana. Eka Nawu hinkwawo, nawu lowu nge, “u fanele u rhandza munhu-kuloni kukota loko u tirhandza,” i wa vumbirhi hi vukulu. (Levhitika 19:18; Matewu 22:37-40) Vanhu va Xikwembu a va fanele va kombisa rirhandzu ro tano ku nga ri ntsena eka vona hi vini, kambe ni le ka valuveri lava nga exikarhi ka vona, va ri karhi va tsundzuka leswaku Vaisrayele hi voxe va tshame va va valuveri. A va fanele va kombisa rirhandzu eka swisiwana ni lava xanisekaka, va va pfuna hi swilo leswi vonakaka va papalata ku va khoma hi ndlela yo biha hikwalaho ka leswi va pfumalaka. Va tlhela va lerisiwa ku khoma xifuwo lexi rhwalaka ndzhwalo hi musa ni ku xi anakanyela.—Eksoda 23:6; Levhitika 19:14, 33, 34; Deteronoma 22:4, 10; 24:17, 18.
23. Xana mutsari wa Pisalema 119 u susumeteleke ku endla yini, naswona hina hi fanele hi tiyimisela ku endla yini?
23 Xana ri kona rixaka leri nga ni milawu yo fana ni leyi? A swi hlamarisi leswi mupisalema a tsaleke a ku: “Ndzi wu rhandza swinene nawu wa wena!” Hambiswiritano, rirhandzu ra yena a ri nga heleli emintlhavekweni ntsena. Ri n’wi susumetele leswaku a endla xo karhi, hikuva u lwe hi matimba leswaku a yingisa nawu wolowo ni ku hanya hi ku pfumelelana na wona. Ku tlula kwalaho, u hambete a ku: “Ndzi anakanya ha wona [nawu wa wena] siku hinkwaro.” (Pisalema 119:11, 97) Ina, a a hamba a tinyika nkarhi wo hlaya milawu ya Yehovha. A swi kanakanisi leswaku loko a yi hlaya a swi endla leswaku a yi rhandza swinene. Hilaha ku fanaka ku rhandza ka yena Munyiki wa Nawu ku nga Yehovha Xikwembu, a ku kula. Loko u hambeta u hlaya nawu wa Xikwembu, onge na wena u nga ya u tshinela swinene eka Yehovha Munyiki wa Nawu Lonkulu ni Xikwembu xa vululami.
^ ndzim. 8 Hi xikombiso, milawu ya leswaku ku celeriwa thyaka ra munhu, leswaku lava vabyaka va tshama va ri voxe, ni ku hlambisiwa ka munhu wihi na wihi loyi a khumbeke ntsumbu, a yi pfuna swinene naswona vanhu va matiko swi va tekele malembe-xidzana yo tala leswaku va va ni milawu yo fana ni leyi.—Levhitika 13:4-8; Tinhlayo 19:11-13, 17-19; Deteronoma 23:13, 14.
^ ndzim. 9 Hambileswi titempele ta Vakanana a ti ri ni makamara ya vuxaka bya rimbewu, Nawu wa Muxe wu vule leswaku lava va nga basangiki va nga tshuki va nghena etempeleni. Xisweswo, leswi ku va ni vuxaka bya rimbewu a swi endla munhu a va la nyameke ku ringana nkarhi wo karhi, a nga kona loyi a a ta xinyata a nghenisa vuxaka bya rimbewu evugandzerini, endlwini ya Yehovha.
^ ndzim. 10 Ku dyondzisa a ku ri xiphemu lexikulu xa Nawu. Kahle-kahle, Encyclopaedia Judaica yi vula leswaku rito ra Xiheveru leri hundzuluxeriwaka va ku “nawu,” toh·rahʹ, ri vula “ndzetelo.”
^ ndzim. 17 Kahle-kahle Nawu wu tlakuse xivutiso lexi: “Xana murhi wa le nhoveni wo va munhu leswi u wu sivelelaka?” (Deteronoma 20:19) Philo, xidyondzi lexi nga Muyuda xa lembe-xidzana ro sungula u tshahe nawu lowu, a hlamusela leswaku eka Xikwembu “a swi fanelanga leswaku loko munhu a karihile a onha ni swilo leswi nga riki na nandzu.”
DYONDZA SWO TALA
Vukhongeri Lebyi Amukelekaka Eka Xikwembu Byi Dyondzisa Swirho Swa Byona Ku Rhandzana Ni Ku Rhandza Vanhu Van’wana
Hi byihi vukhongeri lebyi byi dyondzisaka swirho swa byona ku papalata rivengo leri vangiwaka hi xihlawuhlawu lexi nga ha vangiwaka hi mpfilumpfilu wa tipolitiki, wa rixaka swin’we ni ku tekela van’wana ehansi hileswi va nga ringaniki hi tlhelo ra timali?


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yeremiya 24:1-10
24 Kutani Yehovha a ndzi komba, waswivo, swirhundzu swimbirhi swa makuwa swi vekiwe emahlweni ka tempele ya Yehovha, endzhaku ka loko Nebukadretsara hosi ya Babilona a teke Yekoniya+ n’wana wa Yoyakimi,+ hosi ya Yuda, a n’wi yisa evukhumbini, swin’we ni tihosana ta Yuda ni lava tivaka ntirho wa mavoko+ ni vaaki va makhokholo, va suka eYerusalema leswaku a va yisa eBabilona.+2 Loko ku ri xirhundzu xin’wana, makuwa ya xona a ma ri manene ngopfu, ku fana ni makuwa yo rhanga;+ kasi xirhundzu lexin’wana, makuwa ya xona a ma bihe ngopfu, lerova a ma nga dyeki hi ku biha.3 Yehovha a ya emahlweni a ku eka mina: “Xana u vona yini Yeremiya?” Hiloko ndzi ku: “Makuwa, makuwa lamanene i manene ngopfu, kasi layo biha ma bihe ngopfu, lerova a ma dyeki hi ku biha.”+4 Kutani rito ra Yehovha ri fika eka mina, ri ku:5 “Yehovha Xikwembu xa Israyele u te, ‘Ku fana ni makuwa lawa lamanene, ndzi ta va languta hi ndlela yoleyo lava nga evukhumbini va Yuda, lava ndzi nga ta va susa endhawini leyi va ya etikweni ra Vakalidiya,+ hi ndlela leyinene.+6 Kutani ndzi ta veka tihlo ra mina ehenhla ka vona hi ndlela leyinene,+ kunene ndzi ta va tlherisela etikweni leri.+ Ndzi ta va aka, a ndzi nge hirimuxi; ndzi ta va byala, a ndzi nge simuli.+7 Ndzi ta va nyika mbilu ya ku ndzi tiva,+ leswaku hi mina Yehovha; kutani va ta va vanhu va mina,+ mina ndzi ta va Xikwembu xa vona, hikuva va ta tlhelela eka mina hi mbilu ya vona hinkwayo.+8 “‘Kutani ku fana ni makuwa yo biha lama nga dyekiki hi ku biha,+ entiyisweni Yehovha u te: “Ndzi ta nyika Sedekiyasi+ hosi ya Yuda ni tihosana ta yena ni masalela ya Yerusalema lama seleke etikweni leri+ ni lava va tshamaka etikweni ra Egipta+—9 ndzi ta tlhela ndzi va nyiketa va tsekatsekisiwa, va va ekhombyeni, emimfun’weni hinkwayo ya misava,+ va rhukaniwa ni ku hlekuriwa, va tlhontlhiwa+ ni ku sandziwa,+ etindhawini hinkwato leti ndzi nga ta va hangalasela eka tona.+10 Naswona ndzi ta va rhumela banga,+ ndlala+ ni ntungu,+ va kondza va hela emisaveni leyi ndzi va nyikeke yona swin’we ni vatata wa vona.”’”+


text:
1Ngu toneto, ngako hi nga amukela wululami ngu kukholwa, hi ni kudikha ni Txizimu, ngu Mkoma wathu Jesu Kristu; 2awu hi nga mana kukholwa ka kateko yiya ngu mtamo wakwe, yona kateko yi hi ku nayo, ayi yi hi ningako kutsaka, na hi txi tsaniswa ngu txithembo txa wudhumo wa Txizimu. 3Kha hi ti dhumisi ngu toneto tokha, aniko ha ti dhumisa kambe ni mu ka sikarato, ngu kuziva ti taku kuxaniseka ka ninga kuhonisela, 4kuhonisela ku ninga kutsana sidukoni, kutsana sidukoni ku ninga kuthemba. 5Kuthemba kha ku hi wisi tingana, nguko lirando la Txizimu li thetwe timbiluni kwathu, ngu Moya wo Sawuleka, wu hi nga ningwa. 6Nguko mbimo yi hi nga ti si nzi kutsana, Kristu a fete vabihi ngu txikhati txiya txi nga ti vekilwe ngu Txizimu. 7Ta karata mthu kutumela kufela mthu kulowe, hambi i di wo lulama; mwendo ti nga maheka ti to mthu wo kari e tumela kufela mthu wu i ku wa mnene. 8Aniko, Txizimu txa hi kombisa lirando la txona, ngukusa Kristu a tumete ku hi fela athu hi di ngadi vawonhi. 9Se konkuwa hi nga ningwa wululami ngu kubasiswa ngu mnoha wakwe, ngu koneho hi fanelako kuthemba ti to hi na poniswa ngu ngene ka ditshiku da kuhenyelwa ngu Txizimu. 10Kha ditshuri, hambiko hi nga ti valala, hi mani kutshanganiswa ni Txizimu, ngu mhaka ya kufa ka Mwanana wa txona; se ngutungutu akuwa hi nga tshanganiswa, hi na hanyiswa ngu wutomi wakwe. 11Kambe hi nga toneto tokha, aniko kambe ha giya ngu ka Txizimu, ngu mhaka ya Mkoma wathu Jesu Kristu, awuwa hi nga mana kutshanganiswa ngu ngene. 12Ngu kota yeto, ngaku txiwonho txi nga wulela ha ditikoni ngu mhaka ya mthu wa mmweyo, ngu msana ku txi wulela lifo, ngu toneto lifo nilona li wulelete votshe vathu, nguko votshe va wonhile. 13Nguko hambi mbimo yile ku nga si nzi kuva ho mlayo, txiwonho txi titi ho ha mafuni; kambe ahawa ku ku singa ni mlayo, ku walo kuwonha. 14Ti di ngeto, lifo li fumile kukhukhela ka Adhamu kala mbimo ya Mosi; li va fumile hambi vona vale va nga ti sa maha txiwonho txo fana ni txa Adhamu, awu i nga ti mfanekiso wa wule a nga ti ngadi a txi ta, 15Aniko txiningo txa wuxinji kha txi fani ni txiwonho. Nguko akuwa vathu va vangi va nga fa ngu mhaka ya kueyisa ka mthu wa mmweyo, ngutungutu konaho, kateko ya Txizimu, i ku txihiwa txa kuta ngu ka mthu wa mmweyo, ene Jesu Kristu, yi hanyisile, ngu wungi wa yona, vathu vo tala. 16Se txihiwa txiya kha txi fani ni txiwonho txa mthu wule wa mmweyo, nguko kulamula kule ku nga humelela ngu mhaka ya txiwonho txile txa tximwetxo ku hi manisile mnandu; kasi txiningo txa wuxinji, atxi txi nga ta msana ka siwonho so tala, txi hi manisile wululami. 17Ngu toneto, hambiko txiwonho txa mthu mmweyo txi nga wuyisa mtamo wa lifo, ngu kota yakwe ene mthuyo wa mmweyo, ngutu ngutu avale va amukelako ngu kutatiseka wuxinji ni txiningo txa kululama va na mana kufuma ka wutomi ngu mtamo wa mthu mmweyo ekha, ene Jesu Kristu. 18Se ngu toneto, nga kuwa txiwonho txa mthu wa mmweyo txi nga manisa mnandu votshe vathu, ngu toneto kambe, ngu mthumo wa kubasisa wa mthu mmweyo, va na mana kuhanyiswa ka wutomi votshe vathu. 19Ngu toneto kambe, nga kuwa txieyiso txa mthu mmweyo txi nga nyeta votshe vathu, kufana ni toneto, ngu kuengisisa ka mthu wa mmweyo vavangi va na mahwa valulami. 20Mlayo wu tile kasi kuwonha ku txi anda; aniko, ahawa kuwonha ku nga anda kona, kateko yi andile ngu kupindisa; 21ti to ngako kuwonha ku nga fuma ngu lifo, kateko niyona yi fanela kufuma ngu kululama ku ku yisako ka wutomi wo mbi guma, ngu Jesu Kristu Mkoma Wathu.
Copyright
Learn More


text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | KU KURISA VANA
Loko N’wana Wa Wena A Tivavisa Hi Vomu
NTLHONTLHO
U xiya leswaku n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi a a ri ku tivaviseni hi vomu. Wa tivutisa, ‘Xana leswi swi vula yini? Xana n’wana wa mina u ringeta ku tidlaya?’
A swi kanakanisi leswaku nhlamulo ya kona i e-e. Nilokoswiritano, loko n’wana wa wena a tivavisa, * u lava mpfuno. U nga n’wi pfuna njhani? Xo sungula, kambisisa leswaku i yini lexi nga ha vaka xi vanga mukhuva lowu wa yena lowu karhataka.
LESWI WU VANGAKA
Xana ku tivavisa i fexeni? I ntiyiso leswaku vantshwa van’wana va sungula ku tivavisa hileswi va tweke leswaku van’wana va tivavisa. Nilokoswiritano, van’wana a va swi endli hikwalaho ka xivangelo xexo. Ha yini swi hambana? Munhu la tivavisaka hakanyingi u swi endlela exihundleni naswona mukhuva lowu wa yena wu n’wi khomisa tingana swinene. Celia * la nga ni malembe ya 20 u ri: “A ndzi nga lavi swi tiviwa hi munhu leswi ndzi swi endlaka. A ndzi tumbeta swivati swa mina.”
Xana ku tivavisa i ndlela yo lava ku tekeriwa enhlokweni hi van’wana? Van’wana va nga ha swi endla hi xikongomelo xexo. Kambe vanhu lava tivavisaka lava hi vulavulaka ha vona exihlokweni lexi va tala ku tumbeta mukhuva wa vona naswona a va ringeti ku tirhisa ku tixeka ka vona kumbe ku tivangela mafidzula ka vona leswaku va ta tekeriwa enhlokweni hi van’wana. Nilokoswiritano, munhu un’wana loyi a tshameke a tivavisa u vula leswaku a a navela onge loko un’wana a a swi vona loko a tivavisile leswaku mhaka leyi yi ta tiviwa naswona a a ta va a kume mpfuno hi xihatla.
Kutani, ha yini vanhu va tivavisa? Swivangelo swa ku tivavisa ka vanhu swi rharhanganile, kambe xivangelo-nkulu hileswaku muntshwa loyi hi ntolovelo u twa ku vava emintlhavekweni lerova a nga koti ku tiphofula hi marito. Ebukwini ya yena leyi nge Cutting, Steven Levenkron mutivi wa mianakanyo u hlamusela loyi a tivavisaka tanihi “munhu loyi a kumeke leswaku ku tivavisa emirini swi nga tshungula ku vava ka mintlhaveko ya yena.”
Munhu la tivavisaka hakanyingi u va a twa ku vava emintlhavekweni lerova swi n’wi tikela ku ku phofula hi marito
Ku vuriwa yini loko u tivona nandzu? Ematshan’weni yo tshamela ku anakanya leswaku kumbexana ku nga vi mutswari lonene hi kona ku vangeke leswaku n’wana wa wena a tivavisa, anakanyisisa hi mpfuno wa ku va mutswari lonene leswaku u n’wi pfuna a tshika mukhuva lowu.
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Khutaza n’wana wa wena ku ku byela leswi n’wi karhataka. Swiringanyeto leswi landzelaka swi nga pfuna.
N’wi chavelele. Loko n’wana wa wena a ku byela leswaku wa tivavisa, u nga tsemeki nhlana kumbe u chava. Ku ri na sweswo, vulavula hi ndlela yo rhula ni leyi chavelelaka.—Nawu wa Bibele: 1 Vatesalonika 5:14.
N’wi vutise swivutiso leswi nga kombisiki leswaku wa n’wi avanyisa. Hi xikombiso, u nga ha ku: “Ndza swi tiva leswaku a wu titsakeli. I yini lexi ku karhataka swinene?” kumbe “Ndzi nga ku pfuna njhani loko u titwa u karhatekile kumbe u tshikilelekile?” kumbe “I yini lexi u xi vonaka xi ri xa nkoka swinene lexi ndzi nga xi endlaka leswaku ndzi antswisa vuxaka bya hina?” Yingisela tinhlamulo takwe naswona u nga n’wi ngheni enon’wini.—Nawu wa Bibele: Yakobo 1:19.
Pfuna n’wana wa wena ku vona timfanelo ta yena letinene. Tanihi leswi vanhu lava tivavisaka hakanyingi va dzikaka swinene eka leswi va tsandzekaka ku swi endla, kumbexana u nga khutaza n’wana wa wena ku vona timfanelo ta yena letinene. Kumbexana u nga tlhela u ringanyeta leswaku a tsala swilo swinharhu leswi a swi tsakelaka eka yena. Nhwanyana la vuriwaka Briana * u ri: “Ku tsala ehansi vuswikoti bya mina swi ndzi pfunile ku vona leswaku ndzi ni timfanelo letinene.”
Khutaza n’wana wa wena ku khongela eka Yehovha Xikwembu. Bibele yi ri: “Mi lahlela ku vilela hinkwako ka n’wina eka xona, hikuva xa mi khathalela.” (1 Petro 5:7) Lorena la nga ni malembe ya 17, u ri: “Ndzi endle matshalatshala yo tiphofula eka Yehovha Xikwembu, ngopfu-ngopfu loko ndzi ringeka leswaku ndzi tivavisa. Swi ndzi pfunile leswaku ndzi ringeta swinene ku tshika mukhuva lowu.”—Nawu wa Bibele: 1 Vatesalonika 5:17.
^ ndzim. 5 Ku tivavisa i mukhuva wa ku titwisa ku vava hi vomu, ku nga khathariseki leswaku munhu wa kona wa tixekelela, a tivangela mafidzula, a tiba kumbe a tirhisa maendlelo man’wana.
^ ndzim. 7 Mavito ma cinciwile exihlokweni lexi.
^ ndzim. 15 Hakanyingi, ku tivavisa i xikombiso xa ntshikilelo kumbe vuvabyi byin’wana. Eswiyin’weni swo tano, munhu swi nga ha lava leswaku a kuma vutshunguri. Xalamuka! a yi seketeli muxaka wo karhi wa vutshunguri. Hambiswiritano, Mukreste u fanele a tiyiseka leswaku vutshunguri byihi na byihi lebyi a byi kumaka a byi lwisani ni milawu ya Bibele.
DYONDZA SWO TALA
Ha Yini Ndzi Tixekelela?
Ku tivavisa i xiphiqo eka vantshwa vo tala. Loko u ri ni xiphiqo lexi, xana u nga wu kuma njhani mpfuno?


text:
XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) JULY 2015
Nkandziyiso lowu wu ni swihloko leswi dyondziwaka evandlheni ku sukela hi August 31 ku ya ka September 27, 2015.
Tikarhatele Ku Sasekisa Paradeyisi Ya Moya
Xana paradeyisi ya moya ni tempele ya moya i nchumu wun’we? Hi yihi ‘paradeyisi’ leyi Pawulo a yi voneke “etilweni ra vunharhu”?
“Ku Kutsuriwa Ka N’wina Ka Tshinela”!
Hi rihi rungula leri nga ta chumayeriwa endzhaku ka loko ku sungule nhlomulo lowukulu? Ku ta endleka yini hi vatotiwa hi nkarhi wolowo?
Tshama U Tshembekile Eka Mfumo Wa Xikwembu
Vakreste va nga tidyondzisa njhani ku va lava tshembekaka eka Yehovha ni le ka Mfumo wakwe?
Leyi I Ndhawu Leyi Hi Gandzelaka Yehovha Eka Yona
Hi nga swi kombisa njhani leswaku hi xixima tindhawu leti hi gandzelaka Yehovha eka tona? I vamani lava hakelelaka ku akiwa ka Tiholo ta Mfumo ni leswaku ti tshama ti ri exiyin’weni lexinene?
Ndlela Leyi Ndzi Rhandzeke Yehovha Ha Yona Eku Sunguleni Yi Ndzi Pfunile Ku Tiyisela
Tiphine hi ku hlaya mhaka ya vutomi ya Anthony Morris III, la nga xirho xa Huvo leyi Fumaka ya Timbhoni ta Yehovha.


text:
1Msana keto, Jesu a to tsula mtxhatuko ka linene la Galileya, li dhanwako kambe ku i Tibheriyadhe. 2Va txi mu londetela vathu, ngu kuwona sixamaliso si a nga ti si maha ka valwali. 3Jesu a to kwela mmangoni, e ya khalahatsha koneyo ni vagondiswa vakwe. 4Yi ti hafuhi Pasika, i ku M'buso wa Vajudha. 5Se a di gute maso e wona vathu vo tala, va txi ta kwakwe, Jesu a to gela Filipi a txi khene: “Ngu hani hi no ya xava mapawu a ku va ninga ve dya?” 6A wombisile tiya, kufela ku mu duka, ngukusa ene a txi ziva tiya a nga txi fanela kumahisa tona. 7Filipi a to angula a txi khene: “Mapawu a mazana mambidi a madhenari kha ma dingani kuta amukela txikhwemwana mmweyo ni mmweyo.” 8Andrewu, mwanawe Simoni Pedro, mmweyo wa vagondiswa, a wombile kwakwe a txi khene: 9“Ahawa kuna ni mfana a ku ni mtxhanu wa mapawu a mahila ni sihaka simbidi; kambe ina va nga enela votshe vathu vava vo tala ngu sona siya?” 10Jesu a to xamula a txi khene: “Va geleni vathuvo ve khalahatsha.” Ku ti ni mwasi wa wungi ka wukhalo wule. Ngu toneto, vathu va to khalahatshela, mtengo wawe i di wa kundingana mtxhanu wa makumi a mazana. 11Ti di ngeto, Jesu a to teka mapawu, se a di gwitile kubonga, a to ma avela ka vale va nga ti khalahatshile, a txi avelisa toneto nisona sihaka. Va dyite nga ti va nga txi ti lavisa tona. 12Mbimo yi va nga khura, Jesu a gete vagondiswa a txi khene: “Rolelani maruru awa ma nga sala, kasi ku si luzeki txilo.” 13Vona va rolete ve tata digumi da sirundu ngu maruru a kusala ka mtxhanu wa mapawu a kusiwa ngu vale va nga dya. 14Ngako vathu vale va di woni txixamaliso txi Ene a nga txi maha, va to womba, va txi khona: “Kha ditshuri awu ngene Mprofeti wu a fanelako kuta ha ditikoni.” 15Se ngako Jesu a di woni ti to va na nda ta kuta mu maha mfumeli, a to khukha, da wumbidi, ene ekha, e tsula mmangoni. 16Ni minova, vagondiswa vakwe va to relela lineneni. 17Se va to kwela ngalavani, ve ya Kapernawume. Se di to phuma, na Jesu a si nzi kuwuya. 18Kambe linene li to vhiluka ngu kota ya diphuho da hombe di nga txi futeta. 19Kutingako va di txungete mnava wa kudingana mtxhanu mwendo mtxhanu wa makilometro ni dimwedo, va to wona Jesu, a txi tsimbila txitimwi ka mati, a txi tshuketela hafuhi ni ngalava, se ve thava. 20Kambe ene a ti khene kwawe: “Ngani, mi nga thaveni!” 21Se vona va txi lava ku mu amukela ngalavani, aniko ngalava yi to kuluveta yi hoka mabambe hawa yi nga txi ya kona. 22Mangwanani ka kona, dibutho di di nga ti sate mtxhatuko ka linene, di to wona ti to kha ku nga ni yimwane ngalava konaho, hahanze ka yile vagondiswa vakwe va nga wulela ka yona, ni ti to Jesu a ti sa bela navo, aniko vagondiswa vakwe va ti tsute vokha. 23Hambi keto, timwane tingalava, ta kuta ngu Tibheriyadhe, ti ti hokile hafuhi ni hawa va nga dyela kona mapawu, ngako Mkoma a di bongile. 24Se ngako dibutho di di woni ti to Jesu a ti singa ho haleya, hambi ni vagondiswa vakwe, va to bela tingalavani ve teka nzila ya kuya Kapernawume, va txi lava Jesu. 25Se mbimo yi va nga ya mu mana mtxhatuko ka linene, va to womba kwakwe va txi: “Mgondisi, u bwakile txikhati muni hawa?” 26Jesu a to va angula a txi khene: “Ngu ditshuri, ngu ditshuri, na mi gela: Anu kha mi ni laveli mhaka ya sidiwukiso si mi nga si wona, kambe mi ni lava ngu mhaka ya mapawu awa mi nga dya mi txi khura. 27Mi nga karatekeni ngu kuthumela sakudya si si pindako, aniko thumelani asi si no va si di ho kala kuhoka ka wutomi wo mbi guma, asiya Mwanana wa Mthu a no mi ninga, nguko Ene wu, ngene a nga vekelwa txixambanyo ngu Txizimu Tate.” 28Konaho va to womba kwakwe, va txi khona: “Nji txani hi fanelako kumaha kasi kuthuma mithumo ya Txizimu?” 29Jesu a to angula kwawe a txi khene: “Mthumo wa Txizimu ngu wuwa: Kholwani ka wule txona txi nga mu ruma.” 30Vona va to womba va txi khona: “Nzidiwukiso muni, u si mahako, kasiku, hi txi si wona, hi na kholwa kwako kani? Njilo muni u txi mahako kani? 31Vatate vathu va dyite manna txiwulani, nga ti, ti nga bhalwa, va txi khona: ‘A va ningile sakudya sa dipawu da kuta ngu nzumani.’ ” 32Jesu a to va xamula a txi khene: “Ngu ditshuri, ngu ditshuri, na mi gela ni khani: Hi nga Mosi a nga mi ha dipawu da kuta ngu nzumani. Tate wangu ngene a mi hako dipawu da ditshuri da kuta ngu nzumani, 33nguko dipawu da Txizimu ngu dona di txhikako ngu nzumani, di ta hanyisa ditiko.” 34Se vona va to womba va txi khona: “Mkoma, hi he yotshe mbimo dipawu donedo.” 35Jesu a to va angula a txi khene: “Ani ngani dipawu da wutomi. Awu a tako kwangu, kha na mbi swa a txi pfa nzala; awu a kholwako kwangu kha na mbi swa a txi pfa ditora. 36Aniko ani ni mi gete ku khani: Anu mi ti woni, kambe kha mi tumeli. 37Votshe va ni nga ningwa ngu Tate, va na ta kwangu, se awu a tako kwangu, kha ni na mbi mu tshotsha hahanze. 38Ngukusa ni txhikile ngu nzumani, i singa ngu kutela kuta maha kuranda kwangu, aniko ngu kutela kuta maha kuranda ka wu a nga ni ruma. 39Kambe kuranda ka wu a nga ni ruma, ngu ti to ni si tshotshi ni wammweyo wa votshe va a nga ni ninga, aniko ni na va wusa ngu ditshiku da magwito. 40Ngu toneto, kuranda ka Tate ngu kuwa: Wuhi ni wuhi a wonako Mwanana e kholwa kwakwe, e va ni wutomi wo mbi guma; se ani ni na mu wusa ngu ditshiku da magwito.” 41Vajudha va to khata kungungurukela ngu kuwa ene a nga womba, a txi khene: “Ani ni dipawu di di nga txhika ngu nzumani.” 42Vona va titi khona: “Ina ene wu hi nga Jesu Mwanana wa Josefa? Ina athu kha hi mu zivi tate wakwe ni mame wakwe? Se nji txani a txi khene: Ani ni txhikile ngu nzumani?” 43Jesu a to va xamula a txi khene: “Mi nga ngurangureni! 44A walo wu a si kotako kuta kwangu, ngako a sa dhanwa ngu Tate wu a nga ni ruma; se ani ni na mu wusa ka ditshiku da magwito. 45Ti bhatwe ka mabhuku a vaprofeti, va txi khona: Votshe va na gondiswa ngu Txizimu. Wuhi ni wuhi a nga engisa Tate, a txi amukela sileleto sakwe, wa ta kwangu. 46Hi nga ti to kuna ni mthu wu a nga wona Tate, hahanze ka wu a tako ngu ka Txizimu, eyo ngene a nga wona Tate. 47“Ngu ditshuri, ngu ditshuri, na mi gela, ni khani: Awule a kholwako kwangu, ana ni wutomi wo mbi guma. 48Ani ni dipawu da wutomi. 49Txiwulani, vatate vanu va dyite manna kambe va fite. 50Aniko dipawu di di nga txhika ngu nzumani di maha ti to awu a di dyako, a si fi. 51“Ani ni dipawu da kuhanya di nga txhika ngu nzumani. Awu a dyako dipawu diya a na hanya wutomi wo mbi guma. Dipawu di ni no mu ninga, ngu mmidi wangu ni no wu ningela ngu ndava ya kuhanyisa ditiko.” 52Vajudha va to kanetisana ngu txawe, va txi khona: “Xana ene a nga hi ningisa ku txani mmidi wakwe hi txi wu dya?” 53Konaho Jesu a to va gela, a txi khene: “Ngu ditshuri, ngu ditshuri, na mi gela, ni khani: Ngako mi si dyi mmidi wa Mwanana wa Mthu, ni kungako mi si seli mnoha wakwe, anu kha mi na mbi va ni wutomi mndani kwanu. 54Awu a dyako mmidi wangu ni kusela mnoha wangu, ana ni wutomi wo mbi guma, se ani ni na mu wusa ka ditshiku da magwito. 55Nguko mmidi wangu nzakudya sa ditshuri, ani mnoha wangu nzakusela sa ditshuri. 56Awu a dyako mmidi wangu, a txi sela ni mnoha wangu, a zumba kwangu, se nanani ni zumba kwakwe. 57Kota ngaku Tate wu a nga ni ruma, a hanyako, se nani ni hanyako ngu ngene, kufana ni tongeto, awu a ni dyako, a na hanya ngu ngani. 58Ngu donedo dipawu di nga txhika ngu nzumani. Kha di fanani ni dile va nga dya vatate vanu; vona va fite; kasi awu a no dya dipawu diya a na hanya wutomi wo mbi guma.” 59Jesu a wombile timhaka tiya na a txi gondisa disinagogani. 60Vavangi vagondiswa vakwe, kutingako va di engisile timhaka tiya, va to khona: “Dipswi diya da nemela. I mani a no di engisa kani?” 61Ngako Jesu a di ti woni ti to vagondiswa vakwe va ngurangura, a to vaxamula a txi khene: “Xana mhaka yiya ya mi thela dikhodho? 62Se mi na txani, mbimo yi mi no wona Mwanana wa Mthu a txi kwela a txi tsula muwa a nga ti kona kukhatani, kani? 63Moya ngu wona wu hanyisako, kasi mmidi kha wu vhuni txilo. Mapswi awa ni nga mi gela i moya ni wutomi. 64Kambe hagari kwanu va ho va, va si kholwiko.” Kha ditshuri, Jesu a txi ti ziva kukhukhela makhatoni ti to mbamani ava va si kholwiko, ni ti to i mani wu a no mu ningela. 65Se e va gela kambe a txi khene: “Ngu kota yeto, ni mi gete ni txi khani: A walo wu a si kotako kuta kwangu, ngako a sa ningwa ngu Tate.” 66Kukhukhela konaho, vagondiswa vavangi va to khata kutshumelela msana, ve thindeka ku mu londetela. 67Se Jesu a to womba ka va Digumi ni Vambidi a txi khene: “Nananu mi lava kutsula, kani?” 68Simoni Pedro a to angula a txi khene: “Hi na ya ka mani, Mkoma? Awe ngawe u ku ni mapswi a wutomi wo mbi guma. 69Ngu toneto athu ha tumela ni ku ti ziva ti to awe u Msawuleki wa Txizimu.” 70Jesu a to xamula a txi khene: “Hi ngani ni nga mi sawula anu va Digumi ni Vambidi, kani? Hambi keto mmweyo wanu i Sathane.” 71A wombile tiya, a txi konama Judhasi, mwana Simoni Iskariyoti; nguko eneyo i ti ene a no mu ningela, ene mmweyo wa va Digumi ni Vambidi.
Copyright
Learn More


text:
Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Bibele
Xana pulanete ya hina yi endliwe hi xikongomelo?
Pulanete ya hina yi endliwe leswaku ku tshama swilo hinkwaswo leswi hanyaka. Yi ni mati lama eneleke lama nga ya nkoka eka swilo leswi hanyaka. Ku rhendzeleka ka misava i ka nkoka hikuva ku endla leswaku lwandle ri nga gwitsili kumbe ri tshwa. Atimosifiya ya misava ni matimba ya yona ya maginete swi yi sirhelela eka ku hisa lokukulu loku dlayaka. Swimilana leswi titshegeke hi swimilana swin’wana ni vutomi bya swiharhi swa hlamarisa. Hikwalaho ka sweswo, vanhu vo tala va gimete hi ku vula leswaku pulanete ya hina yi endliwe hi xikongomelo.—Hlaya Esaya 45:18.
Kambe u nga ha tivutisa: ‘Xana ku xaniseka ni ku pfumala vululami i xiphemu xa xikongomelo xexo?’—Hlaya Deteronoma 32:4, 5.
Xana xikongomelo xa misava xi ta kala xi hetiseka?
Misava yi endliwe leswaku ku va kaya lerinene ra vanhu lava xiximaka ni ku rhandza Muvumbi wa vona. Hikokwalaho, vutomi bya vanhu byi ni xikongomelo ku tlula bya swiharhi. Hina vanhu hi nga kota ku tiva leswaku Muvumbi wa hina i mani, hi n’wi xixima hi tlhela hi tekelela rirhandzu ni vululami byakwe.—Hlaya Eklesiasta 12:13; Mikiya 6:8.
Muendli wa hina a nga hetisisa swikongomelo hinkwaswo leswi a lavaka ku swi endla. Kutani hi nga tiyiseka leswaku u ta herisa ku xaniseka ni ku kala vululami naswona a endla pulanete ya hina yi va kaya leri hetisekeke ni leri tsakisaka eka vanhu.—Hlaya Pisalema 37:11, 29; Esaya 55:11.
DYONDZA SWO TALA
Hi Xihi Xikongomelo Xa Xikwembu Hi Misava?
Xana xikongomelo xa Xikwembu xa ku endla misava leyi yi va paradeyisi xi ta kala xi hetiseka? Loko swi ri tano, xi ta hetiseka rini?


text:
Timgad
—Ku Pfumburiwa Ka Swilo Leswi A Swi Endliwa eMutini Lowu Nga Marhumbi
MUVALANGI la nga ni xivindzi a nga swi tshembanga leswi a a swi vona. Kwalaho, laha se a ku ri mananga ya Algeria, a ku ri ni muako wa khale wa le Rhoma. Loko Scotsman James Bruce a kuma ndhawu leyi hi 1765, kahle-kahle a nga swi xiyi leswaku u yime eka marhumbi ya muti lowukulu wa Varhoma lowu akiweke eAfrika N’walungu—ku nga doroba ra khale ra Thamugadi, leri sweswi ku nga Timgad.
Endzhaku ka malembe yo tlula dzana, hi 1881, vayimburi va le Furwa va kume swilo swa le Timgad leswi a swi funengetiwile. Va gimete hi ku vula leswaku, hambileswi ndhawu ya kona yi nga kwandzasi kambe vaaki va yona a va tiphina hi vutomi. Kambe i yini leswi endleke leswaku Varhoma va aka muti wo saseka endhawini yo tano? Naswona hi nga dyondza yini eka muti lowu wa khale ni le ka vaaki va wona?
XIKONGOMELO XA SWA TIPOLITIKI LEXI NGA XIYIWIKI
Loko Varhoma va sungula ku fuma eAfrika N’walungu hi va-100 B.C.E., rixaka leri tshamelaka ku rhurha a ri va karhata swinene. Varhoma a va ta ku kondletela njhani ku rhula ni vanhu lava tshamaka kwalaho? Xo sungula, masocha ya Vuthu ra Vunharhu ra Augustan ma ake tikampa to tala leti tiyisiweke ni swiyindlwana swa varindzi etindhawini ta le tintshaveni leti namuntlha ku nga n’walungu wa Algeria. Endzhaku, ma ake muti wa Timgad, kambe hi xikongomelo xin’wana.
Eku sunguleni, Varhoma a va yisa vanhu lava dyuhaleke eTimgad, kambe kahle-kahle xikongomelo xa vona xo aka muti wolowo a ku ri ku heta tinxaka ta ndhawu yoleyo matimba. Kungu ra vona ri humelerile. Ku nga ri khale vutomi byo tsakisa lebyi a byi hanyiwa eTimgad byi sungule ku koka vanhu lava a va ya edorobeni leswaku va ya xavisa nhundzu ya vona. Hi ku tshemba leswaku va ta kuma mpfumelelo wo tshama eTimgad, laha a ku tshama vaaka-tiko va le Rhoma ntsena, vanhu vo tala va joyine Vuthu ra Rhoma ku ringana malembe ya 25 leswaku va ta kuma mpfumelelo wo va vaaka-tiko va le Rhoma swin’we ni vana va vona.
Hi ku va va nga enerisiwi hi ku va vaaka-tiko va le Rhoma ntsena, eku heteleleni vanhu van’wana va le Afrika va kume ni swikhundlha eTimgad kumbe emadorobeni man’wana. Rhengu ra Varhoma ro wonga vanhu va ndhawu yoleyo leri a ri nga xiyiwi, ri humelerile hikuva endzhaku ka malembe ya 50 ndhawu yoleyo yi kumiwile eTimgad, se a ku tshama vanhu vo tala va le Afrika N’walungu.
NDLELA LEYI VARHOMA VA KOKEKE TIMBILU TA VANHU HA YONA
HVarhoma va swi kote njhani ku koka timbilu ta vaaka-tiko va ndhawu yoleyo hi xihatla? Xo sungula, Cicero murhangeri wa le Rhoma u veke nawu lowu vulaka leswaku vanhu hinkwavo va ringana. U ave ndhawu leyi a ku tshama vanhu va le Rhoma lava ku nga khale va ri kwalaho ni laha a ku tshama vaaka-tiko va le Afrika leswaku yi ringana. Muti wu hleriwe hi vukheta, wu va ni switandi leswi leheke timitara ta 20 leswi a swi hambanisiwa hi switarata leswitsongo. A swi kanakanisi leswaku ku ringana ni ku hleleka koloko a swi tsakisa vaaka-tiko va kwalaho.
Hilaha a swi endleka hakona emadorobeni yo tala ya le Rhoma, vaaka-tiko a va hlangana etindhawini leti teleke hi vanhu emakete leswaku va twa timhaka leta ha ku humelelaka kumbe va tihungasa. A swi kanakanisi leswaku vanhu va le matiko-xikaya ya le kusuhi etindhawini ta tintshava leti nga kwandzasi, a va swi navela ku famba-famba laha ku nga ni ndzhuti hi siku ro hisa kumbe va navela ku wisa eka yin’wana ya tindhawu to hlambela leti a ku ngheniwa mahala. A va swi navela ku tikuma va tshame etlhelo ka swihlovo swa mati lama phyuphyisaka, va ri karhi va bula ni vanghana. Swi nga endleka leswaku swilo hinkwaswo leswi eka vona a swi vonaka ku ri norho.
Swin’wana leswi kokeke timbilu ta vanhu a ku ri ndhawu ya mintlango leyi pfulekeke. Ndhawu leyi a yi kota ku rhurhela ntshungu lowukulu wa le Timgad ni wa le madorobeni ya le kusuhi hikuva a yi ri ni switulu swo tlula 3 500. Exitejini, vatlangi a va hungasa vahlaleri hi vuhungasi bya le Rhoma lebyi a byi taleriwe hi ku tikhoma loko biha kumbe madzolonga.
Kasi swin’wana leswi nga koka timbilu ta vanhu a ku ri vukhongeri bya le Rhoma. Ehansi ni le makhumbini ya makamara yo hlambela eka wona a ku khavisiwe hi swifaniso swa mivalavala leswi kombisaka mintsheketo ya vuhedeni. Tanihi leswi ku hlamba a ku ri ka nkoka evuton’wini bya siku ni siku, hakatsongo-tsongo vaaka-tiko va tolovelane ni swikwembu ni vukhongeri bya le Rhoma. Rhengu ro wonga vanhu va le Afrika leswaku va nghena eka ndhavuko wa le Rhoma ri humelerile hikuva hambi ku ri masirha se a va ma khavisa hi swikwembu swa ndhawu yoleyo ni swa le Rhoma.
MUTI WO SASEKA WU HELERIWA HI NDHUMA YA WONA
Endzhaku ka loko Mufumi Trajan a ake muti lowu hi 100 C.E., Varhoma va khutaze leswaku eAfrika N’walungu hinkwako ku va ni mavele, mafurha ya mutlhwari ni vhinyo. Hi xihatla xifundzha hinkwaxo xi sungule ku va xitlati lexikulu xa le Rhoma, xi rhumela swilo leswi emfun’weni wa Rhoma. Ku fana ni madoroba man’wana, Timgad yi hluvukile loko yi lawuriwa hi mfumo wa Rhoma. Eku heteleleni, vaaka-tiko va le Timgad va andzile naswona doroba leri ri ve rikulu ku tlula leswi a ri ri xiswona.
Vanhu lava a va tshama edorobeni ni vini va ndhawu yoleyo va vuyeriwile hi bindzu ra le Rhoma, kambe a swi vanga tano eka varimi va kwalaho. Hi va-200 C.E., varimi van’wana va pfukele mfumo hikwalaho ka ku pfumaleka ka vululami ni hikwalaho ka ku tlakuka ka swibalo. Van’wana va vona, lava ngheneke eka kereke ya Khatoliki, va tihlanganise ni Vaxandzuki—ku nga ntlawa lowu tivulaka Vakreste lowu lwisanaka ni vukanganyisi lebyi nga eKerekeni ya Khatoliki.—Hlaya bokisi leri nge, “ Vaxandzuki—A Hi ‘Vakreste Va Xiviri.’”
Endzhaku ka malembe yo tala ku ri ni hasahasa, tinyimpi ta xin’wana-manana ni ku hlaseriwa ka vanhu vambe, mfumo wa Rhoma a wa ha swi kotanga ku lawula Afrika N’walungu. Hi va-500 C.E., Timgad yi hisiwile hi tinxaka ta kwalaho ta Maarabu naswona eku heteleleni yi heleriwe hi ndhuma leyi a yi ri na yona ku tlula malembe ya gidi.
“HI BYONA VUTOMI!”
Vayimburi lava pfumbuleke muti wa Timgad va hlamarisiwe hi marito ya Xilatini lawa va ma kumeke kwalaho. A ma ku: “Ku hlota, ku hlambela, ku tihungasa ni ku hleka—hi byona vutomi!” N’wamatimu un’wana wa le Furwa u vule leswaku eka van’wana marito lawa “ma fambisana ni filosofi leyi swi nga endlekaka leswaku a yi nga ri pakani leyinene kambe van’wana va yi teka ku ri vutlhari.”
Kahle-kahle Varhoma a va hanya vutomi byo tano ku ringana nkarhi wo leha. Muapostola Pawulo, Mukreste wa le minkarhini ya vaapostola u vulavule hi vanhu lava a va vula leswaku “A hi dyeni hi nwa, hikuva mundzuku hi ta fa.” Hambileswi a va ri va vukhongeri, Varhoma a va hanyela ku tiphina swa nkarhinyana, va nga ri na mhaka ni xikongomelo xa vutomi. Pawulo u lemukise Vakreste-kulobye leswaku va tivonela eka vanhu vo tano loko a ku: “Mi nga xisiwi. Vunakulobye byo biha byi onha mikhuva leyi pfunaka.”—1 Vakorinto 15:32, 33.
Hambileswi vanhu va le Timgad va hanyeke emalembeni ya kwalomu ka 1 500 lama hundzeke, ndlela leyi a va teka vutomi ha yona a yi cincanga ngopfu. Vanhu vo tala namuntlha va hanyela ku titsakisa ntsena. Eka vona, langutelo leri Varhoma a va ri na rona hi vutomi va ri amukela, a va na mhaka ni vuyelo lebyi nga ta va kona. Kambe Bibele ya hi lemukisa yi ku: “Xiyimo xa misava leyi xa hundzuka.” Yi tlhela yi hi khutaza leswaku ‘hi nga tirhisi misava leyi hi xitalo.’—1 Vakorinto 7:31.
Marhumbi ya Timgad ma kombisa leswaku ntsako wa xiviri ni ku hanya vutomi lebyi nga ni xikongomelo a swi titsheganga hi swilo leswi kumekeke eAfrika N’walungu. Kambe, swi titshege hi ku va hi yingisa xitsundzuxo lexi xa le Bibeleni: “Misava ya hundza ni ku navela ka yona, kambe loyi a endlaka ku rhandza ka Xikwembu u tshama hi masiku.”—1 Yohane 2:17.
DYONDZA SWO TALA
Xana U Byi Languta Njhani Vumundzuku?
Twana swivangelo swimbirhi leswi nga endlaka u tshemba leswi Bibele yi swi vulaka hi vumundzuku lebyi tsakisaka.


text:
Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Bibele
Xana Diyavulosi u huma kwihi?
Xikwembu a xi tumbuluxanga Diyavulosi. Ematshan’weni ya sweswo, Xikwembu xi tumbuluxe ntsumi leyi eku heteleleni yi veke Diyavulosi, loyi nakambe a tiviwaka tanihi Sathana. Yesu u vule leswaku Diyavulosi u tshame a vulavula ntiyiso naswona a nga ri na nandzu. Kutani eku sunguleni, Diyavulosi a ri ntsumi leyi tshembekeke leyi a yi ri n’wana wa Xikwembu.—Hlaya Yohane 8:44.
Xana swi tise ku yini leswaku ntsumi leyi, leyinene yi va ntsumi yo biha?
Ntsumi leyi veke Diyavulosi yi hlawule ku kaneta Xikwembu kutani yi hlohlotela mpatswa wo sungula wa vanhu leswaku wu yi joyina. Xisweswo, yi hundzuke Sathana, leswi vulaka “Mukaneti.”—Hlaya Genesa 3:1-5; Nhlavutelo 12:9.
Ku fana ni swivumbiwa swin’wana swa Xikwembu leswi tlhariheke, ntsumi leyi veke Diyavulosi a yi ri ni ntshunxeko wa ku hlawula exikarhi ko endla leswinene ni leswo biha, kambe yi sungule ku navela ku gandzeriwa. Yi navele ku vangamisiwa ku tlula ku va yi tsakisa Xikwembu.—Hlaya Matewu 4:8, 9; Yakobo 1:13, 14.
Xana Diyavulosi u hambete a kucetela vanhu hi ndlela yihi? Xana u fanele u n’wi chava? U nga kuma tinhlamulo ta swivutiso leswi eBibeleni.
DYONDZA SWO TALA
Ndlela Leyi Swivumbiwa Swa Moya Swi Khumbaka Vutomi Bya Wena Ha Yona
Bibele yi vulavula hi tintsumi ni madimona. Xana swivumbiwa leswi swa moya i swa xiviri? Xana swi nga byi khumba vutomi bya wena?


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Mikiya 7:1-20
7 Khombo eka mina,+ hikuva ndzi kotisa ku hlengeletiwa ka mihandzu ya ximumu, ndzi fana ni nhlengeleto wa madiriva lama khwajiweke!+ Ku hava xichocho xa madiriva lexi xi nga dyiwaka, ku hava kuwa ro rhanga, leri moya-xiviri wa mina wu nga ri navelaka!+2 Lowo tshembeka u lovile emisaveni, naswona ku hava lowo tshembeka exikarhi ka vanhu.+ Hinkwavo ka vona, va rindzele ku halata ngati.+ Un’wana ni un’wana u hlota makwavo, hi rikoka.+3 Mavoko ya vona ma le henhla ka leswo biha, leswaku va swi endla kahle;+ hosana yi kombela swo karhi, ni loyi a avanyisaka u swi endlela ku kuma hakelo,+ lonkulu u vulavula leswi swi naveriwaka hi moya-xiviri wakwe,+ wa yena n’wini; va wu tsondzela.4 Lonene ngopfu eka vona u fana ni xigatlu, lowo tshembeka swinene eka vona u tlula rihlampfu ra mitwa.+ Siku ra varindzi va wena, ra ku nyikiwa ka wena nyingiso, ri fanele ri fika.+ Kutani va ta pfilunganyiwa.+5 U nga veki ripfumelo ra wena eka nakuloni. U nga tshembi munghana wa le xihundleni.+ Eka loyi a etleleke exifuveni xa wena, rindza leswi u swi vulaka hi nomu.+6 Hikuva n’wana wa jaha u n’wi langutela ehansi tata wakwe; n’wana wa nhwanyana u lwa ni mana wakwe;+ nhlomi ni n’wingi wa yona;+ valala va munhu i vandyangu wa ka vona.+7 Kambe loko ku ri mina, ndzi ta tshama ndzi rindzele Yehovha.+ Ndzi ta kombisa moya wo rindza eka Xikwembu lexi xi ndzi ponisaka.+ Xikwembu xanga xi ta ndzi yingisa.+8 U nga tshuki u tsaka ha mina, Wena wansati la nga nala wa mina.+ Hambileswi ndzi weke, kunene ndzi ta pfuka;+ hambiloko ndzi tshama emunyameni,+ Yehovha u ta va ku vonakala ka mina.+9 Ndzi ta byarha vukarhi bya Yehovha—hikuva ndzi n’wi dyoherile+—kukondza a tenga nandzu wa mina, a ndzi avanyisa hi vululami.+ U ta ndzi humesela eku vonakaleni; ndzi ta languta ku lulama ka yena.+10 Kutani nala wa mina u ta languta, a funengetiwa hi tingana,+ loyi a a vula eka mina a ku: “U kwihi, Yehovha Xikwembu xa wena?”+ Mahlo ya mina ma ta n’wi languta.+ Kutani u ta va ndhawu yo kandziyeriwa, ku fana ni ndzhope wa le switarateni.+11 Siku ra ku aka marhangu ya wena ya maribye, esikwini rero xileriso xa nawu xi ta va ekule swinene.+12 Esikwini rero va ta ta eka wena va huma eAsiriya ni le mitini ya Egipta, ni ku suka aEgipta ku ya fika eNambyeni;+ ku suka elwandle ku ya fika elwandle, ni ku suka entshaveni ku ya fika entshaveni.+13 Tiko ri fanele ri va rhumbi hikwalaho ka vaaki va rona, hikwalaho ka mbhandzu wa mintirho ya vona.+14 Risa vanhu va wena hi nhonga ya wena,+ ntlhambi wa ndzhaka ya wena, loyi a a tshama a ri yexe ekhwatini—exikarhi ka ntanga wa mihandzu.+ A va dye eBaxani ni le Giliyadi+ ku fana ni le masikwini ya khale swinene.+15 “Ku fana ni le masikwini ya ku huma ka wena etikweni ra Egipta ndzi ta n’wi komba swilo swo hlamarisa.+16 Matiko ma ta vona kutani ma khomiwa hi tingana hikwalaho ka matimba ya wona.+ Ma ta tipfala nomu hi voko;+ tindleve ta wona a ti nge twi.17 Ma ta nantswa ritshuri ku fana ni tinyoka;+ ku fana ni swikokovi swa misava ma ta huma hi ku chava emakhokholweni ya wona.+ Ma ta ta eka Yehovha Xikwembu xa hina ma ri karhi ma rhurhumela, ma ta ku chava.”+18 Hi xihi Xikwembu lexi fanaka na wena,+ lexi xi rivalelaka xihoxo, lexi honisaka ku tlula nawu+ ka masalela ya ndzhaka ya xona?+ Kunene a xi nge tshameli ku hlundzuka hi masiku, hikuva xi tsakela musa wa rirhandzu.+19 Xi ta tlhela xi hi komba tintswalo;+ swihoxo swa hina xi ta swi veka ehansi.+ Kutani swidyoho swa wona hinkwaswo u ta swi lahlela evuentweni bya lwandle.+20 U ta n’wi nyika ntiyiso lowu wu nyikiweke Yakobe, musa wa rirhandzu lowu wu nyikiweke Abrahama, lowu u wu hlambanyeleke vatatana ku sukela emasikwini ya khale swinene.+