text:
Nhlangano Lowu Nga Ta Ka Wu Nga Rivariwi
Nhlangano Lowu Nga Ta Ka Wu Nga Rivariwi
STEPHEN LETT, xirho xa Huvo leyi Fumaka ya Timbhoni ta Yehovha, u koke rinoko ra vayingiseri vo tala hi ku vula marito lawa: “Loko nhlangano lowu wu hela, un’wana ni un’wana u ta ku, ‘Lowu a wu ri nhlangano wo hlawuleka lowu ndzi nga ta ka ndzi nga wu rivali!’” Lowu a wu ri nhlangano wa vu-126 wa lembe ni lembe wa Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, lowu khomiweke hi October 2, 2010 eHolweni ya Tinhlengeletano ya Timbhoni ta Yehovha eJersey City, le New Jersey, U.S.A. Hi tihi timhaka tin’wana leti tsakisaka swinene leti ku vulavuriweke ha tona eka nhlangano lowu lowu nga ta ka wu nga rivariwi?
Nkulumo yo sungula ya nhlangano lowu leyi nyikeriweke hi Makwerhu Lett, a yi vulavula hi kalichi ra Yehovha ra le tilweni hilaha ri hlamuseriwaka hakona ebukwini ya Bibele ya Ezekiyele. Kalichi leri lerikulu ni leri vangamaka ri fanekisela nhlengeletano ya Yehovha leyi kongomisiwaka hi yena. Makwerhu Lett u vule leswaku xiphemu xa yona xa le tilweni lexi vumbiwaka hi swivumbiwa swa moya, xi tsutsuma hi rivilo ra rihati, ku nga rivilo ra miehleketo ya Yehovha. Xiphemu xa laha misaveni xa nhlengeletano ya Yehovha Xikwembu na xona xi tsutsuma hi rivilo leri fanaka. Makwerhu Lett u boxe swiendlakalo swo hlayanyana leswi tsakisaka leswi endlekaka eka xiphemu xa laha misaveni xa nhlengeletano ya Xikwembu emalembeni ya sweswinyana.
Hi xikombiso, marhavi yo hlayanyana ma hlanganisiwa naswona sweswo swi ta endla leswaku vanhu vo tala lava a va tirha emakaya ya Bethele ematikweni wolawo va dzika ngopfu entirhweni wo chumayela. Makwerhu Lett u khutaze vayingiseri leswaku va ya emahlweni va khongelela Huvo leyi Fumaka, tanihi leswi yi yimelaka ntlawa wa hlonga, leswaku yi hambeta yi tshembeka naswona yi tlhariha.—Mat. 24:45-47.
Swiviko Leswi Khutazaka Ni Mimbulavurisano Leyi Tsakisaka
Tab Honsberger, xirho xa Komiti ya Rhavi eHaiti, u nyikele xiviko lexi khumbaka mbilu malunghana ni vuyelo bya ku tsekatseka ka misava loku humeleleke hi January 12, 2010, loku dlayeke vanhu va kwalomu ka 300 000 etikweni rero. U vule leswaku vafundhisi a va byeletela vanhu leswaku Xikwembu xi xupule vanhu volavo hileswi a va nga ri na ripfumelo kambe xi sirhelele vanhu vo lulama. Hambiswiritano, swivochwa swa magidi swi balekile loko makhumbi ya khotso ma wisiwe hi ku tsekatseka ka misava. Vanhu vo tala va timbilu letinene va le Haiti va kuma nchavelelo hi ku dyondza ntiyiso wa leswaku ha yini ku ri ni swiphiqo swonghasi namuntlha. Makwerhu Honsberger, u tshahe makwerhu un’wana wo tshembeka wa le Haiti loyi a feriweke hi nsati eka mhangu yoleyo, loyi a vuleke a ku: “Ndza ha rila ninamuntlha. A ndzi swi tivi leswaku ndzi ta hlakarhela rini, kambe ndza tsaka leswi nhlengeletano ya Yehovha yi ndzi kombaka rirhandzu. Ndzi ni ntshembo naswona ndzi tiyimisele ku pfuna van’wana leswaku va va ni ntshembo lowu fanaka.”
Mark Sanderson, khale ka xirho xa Komiti ya Rhavi ePhilippine loyi sweswi a nga xirho xa ndyangu wa Bethele ya le Brooklyn, u nyikele xiviko hi tiko rero. U vulavule a tsakile malunghana ni tinhlohlorhi ta 32 leti veke kona hi ku landzelana ta nhlayo ya vahuweleri va Mfumo etikweni rero ni ndlela leyi tidyondzo ta Bibele ti andzeke ha yona ku tlula nhlayo ya vahuweleri. U vule ntokoto wa Miguel loyi ntukulu wakwe a dlayiweke. Miguel u tirhe hi matimba leswaku mudlayi wa ntukulu wakwe a tengisiwa a tlhela a pfaleriwa. Endzhaku ka nkarhi, Miguel u hlangane ni mudlayi yoloye loko a ri eku chumayeleni ekhotsweni. Hambileswi Miguel a a chuhile, u vulavule na yena hi musa. Eku heteleleni u dyondze na yena naswona u tsakele ntiyiso a tlhela a sungula ku rhandza Yehovha. Sweswi se u khuvuriwile. Miguel se i munghana wakwe lonkulu naswona u ringeta ku n’wi kombelela leswaku a hatla a ntshunxiwa ekhotsweni. *
Ku landzele nongonoko lowu a wu ri ni mimbulavurisano leyi fambisiweke hi Mark Noumair, muleteri eka Ndzawulo ya Swikolo swa Vutirheli bya le Tilweni. U vulavurisane ni mimpatswa yinharhu—Alex na Sarah vaka Reinmueller, David na Krista vaka Schafer na Robert na Ketra vaka Ciranko. Alex Reinmueller, loyi a nga mupfuni eka Komiti ya Vukandziyisi, u hlamusele ndlela leyi a endleke ntiyiso wu va wa yena loko a ri karhi a phayona eCanada a ri ni malembe ya 15, laha minkarhi yo tala a a chumayela a ri yexe. Loko Makwerhu Reinmueller a vutisiwe leswaku i vamani lava n’wi pfuneke ngopfu eBethele, u boxe vavanuna vanharhu vo tshembeka naswona u hlamusele ndlela leyi ha un’we wa vona a n’wi pfuneke ha yona leswaku a kula hi tlhelo ra moya. Nsati wakwe Sarah, u vulavule hi vunghana byakwe ni makwerhu un’wana wa xisati loyi a tiyiseleke makume ya malembe emakhotsweni ya le Chayina hikwalaho ka ripfumelo rakwe. U vule leswaku xikhongelo xi n’wi dyondzise ku titshega hi Yehovha.
David Schafer, loyi a nga mupfuni eka Komiti yo Dyondzisa, u bumabumele mana wakwe hikwalaho ka ripfumelo rakwe naswona u vulavule hi vamakwerhu lava a va tirha ku tsemelela misinya lava n’wi pfuneke leswaku a teka vuphayona bya nkarhinyana loko a ha ri jaha. Nsati wakwe Krista, u vulavule kahle hi ndlela leyi swirho swa khale swa ndyangu wa Bethele swi n’wi susumeteleke ha yona hileswi swi tikombiseke swi ‘tshembekile eka leswitsongo,’ hilaha Yesu a khutazeke hakona.—Luka 16:10.
Robert Ciranko, loyi a nga mupfuni eka Komiti ya Vutsari, u vulavule hi vakokwa wakwe va mune lava totiweke, lava a va ri valuveri lava humaka etikweni ra Hungary. Loko a ha ri mufana, u tsakisiwe hi ku ya emintsombanweni leyikulu hi va-1950 ni ku dyondza leswaku nhlengeletano ya Yehovha a yi ri yikulu swinene ku tlula vandlha ra ka vona. Nsati wakwe Ketra, u hlamusele ndlela leyi a dyondzeke ha yona ku tshembeka loko a ri phayona evandlheni leri a ri karhatiwa hi vugwinehi ni swiphiqo swin’wana. U tiyiserile naswona eku heteleleni u averiwe ku va phayona ro hlawuleka evandlheni rin’wana leri vun’we bya rona byi n’wi khumbeke mbilu.
Ku landzele Manfred Tonak, loyi a nyikeleke xiviko xa tiko ra Etiyopiya. Tiko leri ku vulavuriwe ha rona eminkarhini ya ku tsariwa ka Bibele naswona sweswi ri katekisiwe hi vahuweleri va mahungu lamanene lava tlulaka 9 000. Vo tala va vona va tshama edorobeni ra Addis Ababa, leri nga ntsindza wa tiko, kumbe ekusuhi na rona. Xisweswo, tindhawu leti nga ekule ni ntsindza ti lava vahuweleri va Mfumo. Leswaku ku lulamisiwa xiphiqo lexi, ku komberiwe Timbhoni ta le Etiyopiya leti tshamaka ematikweni man’wana leswaku ti ya chumayela etindhawini ta le kule ta tiko rero. Timbhoni to tala ti tile, ti khutaze Timbhoni leti tshamaka kwalaho naswona ti kume vanhu lava tsakeleke.
Xiphemu lexi tsakiseke ngopfu eka nongonoko lowu a ku ri tinkulumo ta nxaxamelo leti vulavulaka hi Timbhoni ta Yehovha ta le Rhaxiya ni ku hlula ka tona ka le nawini. Aulis Bergdahl, loyi a nga xirho xa Komiti ya Rhavi ra le Rhaxiya, u hlamusele matimu ya ku xanisiwa ka Timbhoni etikweni, ngopfu-ngopfu edorobeni ra Moscow. Philip Brumley, loyi a tirhaka eka Ndzawulo ya swa le Nawini erhavini ra le United States, u vulavule hi swiendlakalo leswi tsakisaka leswi endlekeke etin’hwetini ta sweswinyana loko Huvo ya le Yuropa ya Timfanelo ta Vanhu (European Court of Human Rights [ECHR]) yi kambisise swihehlo swa kaye leswi Timbhoni ti hehliweke ha swona. Huvo hinkwayo yi kume leswaku ku hava xihehlo ni xin’we eka leswa kaye lexi twalaka naswona yi kale yi hlamusela hi vuenti leswaku ha yini swihehlo swo hlayanyana swi hoxile. Hambileswi swi nga tiviwiki leswaku sweswo swi ta va ni vuyelo byihi eRhaxiya, Makwerhu Brumley u vule hi ku tiyiseka leswaku xiboho lexi tekiweke hi Huvo leyi xi nga ha khumba milandzu leyi nga vaka kona ni le matikweni man’wana.
Endzhaku ka mahungu wolawo yo tsakisa, Makwerhu Lett u tivise leswaku ECHR yi vone swi fanerile ku kambisisa nandzu wa khale wa xibalo exikarhi ka hulumendhe ya Furwa ni Timbhoni ta Yehovha. Huvo leyi, leyi xiximiwaka swinene, ya pfumela leswaku a yi talanga milandzu yo tano leyi yi yisiweke eka yona. Ku fikela sweswi, ECHR yi kambisise milandzu ya 39 leyi khumbaka Timbhoni ta Yehovha naswona yi yime na hina eka ya 37. Makwerhu Lett u khutaze vanhu hinkwavo va Xikwembu leswaku va khongela hi timhaka leti eka Yehovha Xikwembu.
Xiviko xo hetelela xi nyikeriwe hi Richard Morlan, loyi a nga muleteri eXikolweni xa Vakulu va Vandlha. U vulavule a tsakile hi xikolo xexo ni ndlela leyi vakulu lava yeke eka xona va xi tlangeleke ha yona.
Tinkulumo Tin’wana Leti Nyikeriweke Hi Swirho Swa Huvo Leyi Fumaka
Guy Pierce, xirho xa Huvo leyi Fumaka, u nyikele nkulumo leyi khumbaka mbilu leyi a yi dzike eka ndzimana ya lembe ya 2011 leyi nge, “Tumbela evitweni ra Yehovha.” (Sof. 3:12) U vule leswaku hambileswi lowu ku nga nkarhi wo tsakisa eka vanhu va Yehovha hi tindlela to tala, kambe i nkarhi wa nkoka. Siku lerikulu ra Yehovha ri le kusuhi; kambe vanhu va hambeta va lava vutumbelo eka vukhongeri bya mavunwa, eka minhlangano ya tipolitiki, eka rifuwo naswona va ringeta ku balekela ntiyiso hi ku honisa swilo leswi endlekaka emisaveni ni ku endla swilo swin’wana swo fana ni sweswo. Leswaku hi kuma vutumbelo bya xiviri, hi fanele hi vitana vito ra Yehovha, leswi katsaka ku tiva, ku xixima ni ku tshemba Loyi a yimeriwaka hi vito rero ni ku n’wi rhandza hi swilo hinkwaswo leswi hi nga na swona.
Ku landzele David Splane, xirho xa Huvo leyi Fumaka, loyi a nyikeleke nkulumo leyi tlhontlha mianakanyo leyi nga ni nhloko-mhaka leyi nge, “Xana U Nghenile Eku Wiseni Ka Xikwembu?” U vule leswaku ku wisa ka Xikwembu a swi vuli ku tshama hi mavoko hikuva Yehovha ni N’wana wakwe va ya ‘emahlweni va tirha’ esikwini ra ku wisa ro fanekisela leswaku va hetisisa xikongomelo xa Xikwembu hi swilo leswi xi swi tumbuluxeke malunghana ni misava. (Yoh. 5:17) Kutani hi nga nghena njhani eku wiseni ka Xikwembu? Ndlela yin’wana leyi hi nga nghenaka ha yona eku wiseni ka xona i ku tshika ku dyoha ni ku tivekela milawu ya hina vini ya leswo lulama leyi nga fambisaniki na Kreste Yesu swin’we ni gandzelo rakwe ra nkutsulo. Hi fanele hi kombisa ripfumelo ni ku hanya hi ri karhi hi tsundzuka xikongomelo xa Xikwembu ni ku endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka leswaku xikongomelo xexo xi hetiseka. Minkarhi yin’wana ku endla sweswo swi nga ha va ntlhontlho lowukulu, kambe hi fanele hi amukela ndzayo hi tlhela hi fambisana ni nkongomiso wa nhlengeletano ya Yehovha. Makwerhu Splane u kombele vayingiseri hinkwavo leswaku va endla hinkwaswo leswi va nga swi kotaka leswaku va nghena eku wiseni ka Xikwembu.
Nkulumo yo hetelela leyi nyikeriweke hi Anthony Morris, xirho xa Huvo leyi Fumaka, a yi ri ni nhloko-mhaka leyi nge, “I Yini Leswi Hi Swi Rindzeleke?” Ku fana ni tatana loyi a nga ni rirhandzu, Makwerhu Morris u tsundzuxe vayingiseri hi swiendlakalo swa vuprofeta leswi nga siki hetisekaka, leswi vanhu hinkwavo vo tshembeka va swi languteleke hi mahlo-ngati. Leswi swi katsa ku huwelela mhaka ya “Ku rhula ni nsirhelelo!” ni ku herisiwa ka vukhongeri bya mavunwa. (1 Tes. 5:2, 3; Nhlav. 17:15-17) Makwerhu Morris u hi lemukise leswaku hi nga vuli hi ku “Leyi ku fanele ku ri Armagedoni,” loko hi vona swiendlakalo eka mahungu leswi nga hetisisiki vuprofeta byebyo. U hi khutaze leswaku hi tshama hi tsakile, hi lehisa mbilu ni ku rindza, ku nga langutelo leri hlamuseriwaka eka Mikiya 7:7. Kambe u tlhele a khutaza hinkwavo leswaku va va ni vun’we ni Huvo leyi Fumaka, ku fana ni masocha lama nghenaka laha nyimpi yi hisaka kona. U te: “Onge timbilu ta n’wina ti nga va ni ntamu, hinkwenu lava rindzelaka Yehovha.”—Ps. 31:24.
Loko ku gimetiwa nongonoko, ku tivisiwe switiviso swo tsakisa leswi nga ta ka swi nga rivariwi. Geoffrey Jackson, xirho xa Huvo leyi Fumaka, u tivise hi ta makungu ya ku humesiwa ka nkandziyiso wa vandlha wa Xihondzo xo Rindza hi Xinghezi lexi olovisiweke, lowu endleriweke lava nga xi tiviki kahle Xinghezi. Kutani Stephen Lett u tivise leswaku Huvo leyi Fumaka yi ta hlela leswaku valanguteri va miganga swin’we ni vasati va vona eUnited States va endleriwa maendzo ya vurisi. U tlhele a tivisa leswaku ku sukela sweswi Xikolo xa Ndzetelo wa Vutirheli xi ta vitaniwa Xikolo xa Bibele xa Vamakwerhu lava nga Tekangiki. Xi ta fambisana ni Xikolo xa Bibele xa Mimpatswa leyi nga Vakreste. Xikolo lexi xi ta nyika mimpatswa ndzetelo lowu engetelekeke leswaku yi hlomiseriwa ku tirhisiwa enhlengeletanweni ya Yehovha. Makwerhu Lett u tlhele a tivisa leswaku Xikolo xa Valanguteri va Swifundzha ni va Miganga Swin’we ni Vasati va Vona ni Xikolo xa Swirho swa Komiti ya Rhavi ni Vasati va Swona swi ta khomiwa kambirhi hi lembe ePatterson naswona lava yeke enkarhini lowu hundzeke va ta kota ku tlhela va ya ra vumbirhi.
John E. Barr, xirho xa Huvo leyi Fumaka, loyi a nga ni malembe ya 97 u gimete nongonoko hi xikhongelo lexi humaka embilwini. * Loko nhlangano lowu wu hela, vanhu hinkwavo va swi xiyile leswaku hakunene a wu ri nongonoko lowu nga ta ka wu nga rivariwi.
[Tinhlamuselo ta le hansi]
^ par. 7 Hlaya Buku Ya Lembe Ya Timbhoni Ta Yehovha Ya 2011, matluka 62-63.
^ par. 20 Makwerhu Barr, u hete pfhumba rakwe ra laha misaveni hi December 4, 2010.
[Marito lama tshahiweke exihlokweni lama nga eka tluka 19]
Mimbulavurisano yi tsakeriwe hi vayingiseri hinkwavo
[Marito lama tshahiweke exihlokweni lama nga eka tluka 20]
Yehovha u katekise ntirho wo chumayela aEtiyopiya


c: text/html

text:
Yesu Wa Ponisa—Njhani?
Nhlamulo ya Bibele
Yesu u ponise vanhu vo tshembeka loko a nyikela vutomi byakwe tanihi gandzelo ra nkutsulo. (Matewu 20:28) Xisweswo, Bibele yi n’wi vula “Muponisi wa misava.” (1 Yohane 4:14) Yi tlhela yi ku: “A ku na ku ponisiwa eka un’wana, hikuva ku hava vito rin’wana ehansi ka tilo leri nyikiweke vanhu leri hi faneleke ku ponisiwa ha rona.”—Mintirho 4:12.
Yesu u ‘nantswe rifu hikwalaho ka vanhu hinkwavo’ lava nga ni ripfumelo eka yena. (Vaheveru 2:9; Yohane 3:16) Endzhaku ka sweswo, “Xikwembu xi n’wi pfuxile eka lava feke” kutani a tlhelela etilweni a ri xivumbiwa xa moya. (Mintirho 3:15) Leswi a nga etilweni u va “ponisa hi ku helela lava tshinelelaka Xikwembu ha yena, hikuva nkarhi hinkwawo wa hanya leswaku a va kombelela.”—Vaheveru 7:25.
Ha yini hi lava Yesu leswaku a hi kombelela eka Xikwembu?
Hinkwerhu hi vadyohi. (Varhoma 3:23) Xidyoho xi hi hambanisa ni Xikwembu, naswona xi hi yisa eku feni. (Varhoma 6:23) Yesu i “mupfuni” wa lava nga ni ripfumelo egandzelweni ra nkutsulo. (1 Yohane 2:1) Wa va kombelela eka Xikwembu leswaku xi yingisa swikhongelo swa vona ni ku va rivalela swidyoho swa vona hikwalaho ka rifu ra yena ra gandzelo. (Matewu 1:21; Varhoma 8:34) Xikwembu xi hlamula swikombelo leswi Yesu a swi endlaka hikuva swi fambisana ni ku rhandza ka xona. Xikwembu xi rhume Yesu emisaveni “leswaku misava yi ponisiwa ha yena.”—Yohane 3:17.
Ku pfumela eka Yesu ntsena hi swona swi lavekaka leswaku hi ponisiwa?
Doo! Hambileswi hi faneleke hi pfumela eka Yesu leswaku hi ponisiwa, ku ni swin’wana swo tala leswi hi faneleke hi swi endla. (Mintirho 16:30, 31) Bibele yi ri: “tanihi leswi miri lowu nga riki na moya wu feke, xisweswo ni ripfumelo leri nga riki na mintirho ri file.” (Yakobo 2:26) Leswaku hi ponisiwa hi fanele hi:
Dyondza hi Yesu ni hi Tata wakwe Yehovha.—Yohane 17:3.
Va ni ripfumelo eka vona.—Yohane 12:44; 14:1.
Kombisa ripfumelo hi ku yingisa milawu ya vona. (Luka 6:46; 1 Yohane 2:17) Yesu u dyondzise leswaku a hi hinkwavo lava n’wi vitanaka “Hosi” lava nga ta ponisiwa, kambe ku ta ponisiwa ntsena lava “endlaka ku rhandza ka Tata wa [yena] la nge matilweni.”—Matewu 7:21.
Yana emahlweni u kombisa ripfumelo hambiloko u xanisiwa. Yesu u swi veke erivaleni sweswo a ku: “Loyi a tiyiseleke ku fika emakumu hi yena la nga ta ponisiwa.”—Matewu 24:13.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
I Yini Leswi Bibele Yi Swi Vulaka
Diyavulosi i mani?
XANA A WU TA VULA leswaku Diyavulosi i . . .
Munhu wa moya?
Vubihi lebyi nga embilwini ya munhu?
Nchumu lowu vanhu va wu anakanyaka ntsena?
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Diyavulosi u vulavule na Yesu a tlhela a n’wi ‘ringa.’ (Matewu 4:1-4) Hikwalaho Diyavulosi a hi nchumu lowu anakanyiwaka kumbe xikombiso xa vuhomboloki byo karhi. I munhu wa moya wo homboloka.
HI SWIHI SWIN’WANA LESWI HI NGA SWI DYONDZAKA EBIBELENI?
Eku sunguleni Diyavulosi a a ri ntsumi yo kwetsima, kambe “a nga yimanga a tiyile entiyisweni.” (Yohane 8:44) U ve muhembi naswona u xandzukele Xikwembu.
Tintsumi tin’wana ti xandzukile ti landzela Sathana.—Nhlavutelo 12:9.
Diyavulosi u pfala vanhu vo tala mahlo leswaku va nga swi voni leswaku i wa xiviri.—2 Vakorinto 4:4.
Xana Diyavulosi a nga swi kota ku lawula vanhu?
VANHU VAN’WANA VA VULA leswaku a swi koteki ku lawuriwa hi Diyavulosi, loko hi hala tlhelo van’wana va chava ku ngheniwa hi mimoya leyo biha. Wena u anakanya yini?
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“Misava hinkwayo yi le hansi ka matimba ya lowo homboloka.” (1 Yohane 5:19) Diyavulosi u ni nkucetelo lowukulu eka vanhu, kambe a nga lawuli vanhu hinkwavo.
HI SWIHI SWIN’WANA LESWI HI NGA SWI DYONDZAKA EBIBELENI?
Diyavulosi u tirhisa vuxisi leswaku a kanganyisa vanhu hilaha a nga kotaka hakona.—2 Vakorinto 11:14.
Minkarhi yin’wana mimoya leyo biha yi nga va lawula vanhu.—Matewu 12:22.
Hi ku pfuniwa hi Xikwembu u nga swi kota ku “kaneta Diyavulosi.”—Yakobo 4:7.


text:
DYONDZO 20
Makhombo Man’wana Ya Tsevu
Xikwembu xi tlhele xi rhuma Muxe na Aroni leswaku va ya byela Faro, va ku: ‘Loko u nga va tshiki vanhu va mina va famba, ndzi ta endla leswaku tiko ri tala hi mabawa.’ Tiyindlu hinkwato ta Vaegipta, ta swisiwana ni ta swifumi, a ti tele hi mabawa. Tiko hinkwaro a ri tele hi mabawa. Kambe eGoxeni, laha Vaisrayele a va tshama kona, a ku nga ri na mabawa. Ku sukela eka khombo leri ra vumune, makhombo hinkwawo a ma hlasela Vaegipta ntsena. Faro u byele Muxe na Aroni a ku: ‘Kombelani Yehovha a susa mabawa lawa. Ndzi ta tshika vanhu va n’wina va famba.’ Kambe loko Yehovha a suse mabawa wolawo, Faro u tlhele a ala ku tshika Vaisrayele va famba. Xana Faro a a ta hetelela a dyondze swo karhi?
Yehovha u te: ‘Loko Faro a nga va tshiki vanhu va mina va famba, swifuwo swa Vaegipta swi ta vabya ivi swi fa.’ Hi xa mundzuku wa kona, swifuwo swi sungule ku fa. Kambe swifuwo swa Vaisrayele a swi fanga. Nilokoswiritano, Faro a nga va tshikanga va famba.
Kutani Yehovha u byele Muxe leswaku a tlhelela eka Faro ivi a haxa nkuma emoyeni. Nkuma wolowo wu hundzuke ritshuri leri hlaseleke Vaegipta hinkwavo. Ritshuri rero ri endle leswaku Vaegipta ni swifuwo swa vona va hlaseriwa hi marhumba. Nilokoswiritano, Faro u arile ku tshika Vaisrayele va famba.
Yehovha u tlhele a rhuma Muxe leswaku a ya byela Faro a ku: ‘Xana wa ha ala ku tshika vanhu va mina va famba? Mundzuku ku ta na xihangu etikweni hinkwaro.’ Hi siku leri landzeleke, Yehovha u endle leswaku ku va ni xihangu, ku dzindza ka tilo ni ndzilo. A ku ri ro sungula ematin’wini leswaku ku va ni xidzedze xo tano le Egipta. Misinya ni swimilana hinkwaswo swi file kambe eGoxeni a ku endlekanga nchumu. Hiloko Faro a ku: ‘Kombelani Yehovha leswaku a yimisa khombo leri! Kutani ndzi ta mi tshika mi famba.’ Kambe endzhaku ka loko xihangu ni mpfula swi yimile, Faro a nga va tshikanga va famba.
Muxe u te: ‘Sweswi, tinjiya ti ta dya swimilana hinkwaswo leswi poneke xihangu.’ Tinjiya to tala ti dye swimila hinkwaswo leswi a swi sele emasin’wini ni matluka lawa a ma sele emisinyeni. Faro u te: ‘Kombelani Yehovha leswaku a herisa tinjiya leti.’ Endzhaku ka loko Yehovha a herise tinjiya, Faro u arile ku tshika Vaisrayele va famba.
Yehovha u byele Muxe a ku: ‘Tshambulutela voko ra wena ehenhla.’ Hiloko xibakabaka xi hundzuka munyama. Vaegipta va hete masiku manharhu va nga koti ku vona nchumu. Kambe Vaisrayele a va voningeriwa emakaya ya vona.
Faro u byele Muxe a ku: ‘Wena ni vanhu va wena mi nga famba. Kambe siyani swifuwo swa n’wina.’ Muxe u te: ‘Hi fanele hi famba ni swifuwo swa hina leswaku hi ta endlela Xikwembu xa hina magandzelo ha swona.’ Sweswo swi n’wi hlundzukise ngopfu Faro. Hiloko a huwelela a ku: ‘Sukani emahlweni ka mina! Loko ndzo tlhela ndzi mi vona, ndzi ta mi dlaya.’
“Mi ta tlhela mi vona ku hambana exikarhi ka munhu wo lulama ni lowo homboloka, ni le xikarhi ka loyi a tirhelaka Xikwembu ni loyi a nga xi tirheliki.” —Malakiya 3:18


text:
Ku Ni Mahungu Lamanene Lawa Vanhu Hinkwavo Va Ma Lavaka
Ku Ni Mahungu Lamanene Lawa Vanhu Hinkwavo Va Ma Lavaka
“Mahungu lamanene; entiyisweni, i matimba ya Xikwembu ya ku ponisa.”—RHOM. 1:16.
1, 2. Ha yini u chumayela “mahungu lamanene ya mfumo” naswona hi tihi timhaka tin’wana ta wona leti u ti kandziyisaka?
‘NDZA swi tsakela ku chumayela mahungu lamanene siku ni siku.’ Kumbexana u tshame u ehleketa kumbe u vula marito wolawo. Tanihi leswi u nga Mbhoni ya Yehovha leyi tinyiketeleke, wa swi tiva leswaku i swa nkoka ku fikela kwihi ku chumayela “mahungu lamanene lawa ya mfumo.” Kumbexana wa swi kota ku byi vula hi nhloko vuprofeta bya Yesu lebyi vulavulaka hi ku endla ntirho wolowo.—Mat. 24:14.
2 Loko u chumayela “mahungu lamanene ya mfumo,” u yisa emahlweni ntirho lowu sunguriweke hi Yesu. (Hlaya Luka 4:43.) A swi kanakanisi leswaku yin’wana ya timhaka leti u vulavulaka ngopfu ha tona i ya leswaku Xikwembu xi ta nghenelela etimhakeni ta vanhu ku nga ri khale. Hi nkarhi wa “nhlomulo lowukulu,” xi ta herisa vukhongeri bya mavunwa ni vubihi emisaveni. (Mat. 24:21) Kumbexana u tlhela u kandziyisa leswaku Mfumo wa Xikwembu wu ta vuyetela Paradeyisi emisaveni leswaku ku va ni ku rhula ni ntsako lowukulu. Entiyisweni, “mahungu lamanene ya mfumo” i xiyenge xa “mahungu lamanene [lama vuriweke] ka ha ri emahlweni eka Abrahama, lama nge: ‘Matiko hinkwawo ma ta katekisiwa hikwalaho ka wena.’”—Gal. 3:8.
3. Ha yini hi nga vulaka leswaku muapostola Pawulo u kandziyise mahungu lamanene ebukwini ya Varhoma?
3 Kambe, xana swi nga ha endleka leswaku a hi yi kandziyisi ngopfu yinhla-nkulu ya mahungu lamanene lawa vanhu va ma lavaka? Eka papila leri muapostola Pawulo a ri tsaleleke Varhoma, u ri tirhise kan’we ntsena rito leri nge “mfumo,” kambe u tirhise xiga lexi nge “mahungu lamanene” minkarhi ya 12. (Hlaya Varhoma 14:17.) Hi xihi xiyenge xa mahungu lamanene lexi Pawulo a kombeteleke eka xona ko tala ebukwini yoleyo? Ha yini xiyenge xolexo xa mahungu lamanene xi ri xa nkoka? Naswona ha yini hi fanele hi ehleketisisa ha xona loko hi ri karhi hi chumayela “mahungu lamanene ya Xikwembu” eka vanhu va le nsin’wini ya hina?—Mar. 1:14; Rhom. 15:16; 1 Tes. 2:2.
Leswi Vanhu Va Le Rhoma A Va Swi Lava
4. Hi tihi timhaka leti Pawulo a chumayeleke ha tona loko a khotsiwe ro sungula eRhoma?
4 Swi ta hi vuyerisa ku xiya timhaka leti Pawulo a vulavuleke ha tona loko a khotsiwe ro sungula eRhoma. Hi kuma leswaku loko Vayuda vo tala va n’wi endzerile, u ‘nyikele vumbhoni bya rixaladza malunghana ni (1) mfumo wa Xikwembu naswona u tirhise timhaka leti khorwisaka malunghana na (2) Yesu.’ Ku ve ni vuyelo byihi? ‘Van’wana va sungule ku kholwa swilo leswi vuriweke; van’wanyana a va kholwanga.’ Endzhaku ka sweswo, Pawulo “a a va amukela hi musa hinkwavo lava a va ta eka yena, a chumayela hi (1) mfumo wa Xikwembu eka vona ni ku dyondzisa swilo leswi khumbaka (2) Hosi Yesu Kreste.” (Mint. 28:17, 23-31) A swi kanakanisi leswaku Pawulo a a vulavula hi Mfumo wa Xikwembu. Kambe i yini swin’wana leswi a swi kandziyiseke? U kandziyise mhaka leyi nga ya nkoka swinene eka Mfumo, ku nga ntirho wa Yesu eka xikongomelo xa Xikwembu.
5. Hi xihi xilaveko lexi Pawulo a vulavuleke ha xona ebukwini ya Varhoma?
5 Vanhu hinkwavo va fanele va dyondza hi Yesu ni ku kombisa ripfumelo eka yena. Ebukwini ya Varhoma, Pawulo u vulavule hi xilaveko xexo. Emahlweni ka kwalaho, u tsale malunghana ni ‘Xikwembu, lexi a endlaka ntirho wa xona wo kwetsima hi moya wakwe mayelana ni mahungu lamanene ya N’wana wa xona.’ U tlhele a ku: “A ndzi khomiwi hi tingana hi mahungu lamanene; entiyisweni, i matimba ya Xikwembu ya ku ponisa un’wana ni un’wana la nga ni ripfumelo.” Endzhaku ka kwalaho, u vulavule hi nkarhi lowu “Xikwembu xi nga ta avanyisa swilo swa vanhu leswi nga xihundla hi ku tirhisa Kreste Yesu, hi ku ya hi mahungu lamanene lawa [a] ma vulaka.” Naswona u te: “Ku sukela eYerusalema ni ku rhendzeleka ku ya fika ni le Iliriya ndzi chumayele mahungu lamanene hi rixaladza hi ta Kreste.” * (Rhom. 1:9, 16; 2:16; 15:19) U ehleketa leswaku ha yini Pawulo a vulavule ngopfu hi Yesu Kreste eka Varhoma?
6, 7. I yini leswi hi nga swi vulaka malunghana ni ndlela leyi vandlha ra le Rhoma ri sunguriweke ha yona naswona i vamani lava a va ri swirho swa rona?
6 A hi swi tivi leswaku vandlha ra le Rhoma ri sungule njhani. Xana Vayuda kumbe vanhu va matiko lava veke swirho swa vukhongeri bya Xiyuda lava a va ri kona hi Pentekosta ya 33 C.E. va tlhelele eRhoma va ri Vakreste? (Mint. 2:10) Kumbe, xana van’wamabindzu ni vafambi lava nga Vakreste va chumayele ntiyiso eRhoma? Ku nga khathariseki leswaku vandlha leri ri sunguriwe njhani, loko Pawulo a tsala buku ya Varhoma kwalomu ka 56 C.E., se a ku ri khale ri simekiwile. (Rhom. 1:8) I vanhu va tinxaka tihi lava a va vumba vandlha rero?
7 Van’wana a va ri Vayuda. Pawulo u rungule Androniko na Yuniya a vula leswaku i ‘maxaka yakwe,’ leswi nga ha vulaka leswaku a va ri Vayuda-kulobye lava nga maxaka ya ngati. Akhwila, loyi a a ri muendli wa matende eRhoma swin’we ni nsati wakwe Prisila, na vona a va ri Vayuda. (Rhom. 4:1; 9:3, 4; 16:3, 7; Mint. 18:2) Kambe vamakwerhu vo tala lava Pawulo a va runguleke swi nga ha endleka leswaku a va ri Vamatiko. Van’wana swi nga ha endleka leswaku a va ri “vandyangu wa Khezari,” kumbexana malandza ni vatirhela-mfumo va xiyimo xa le hansi va Khezari.—Filp. 4:22; Rhom. 1:6; 11:13.
8. Hi xihi xiyimo xo tika lexi Vakreste va le Rhoma a va langutane na xona?
8 Vakreste hinkwavo va le Rhoma a va langutane ni xiyimo xo tika lexi na hina hi langutanaka na xona. Pawulo u xi hlamusela hi ndlela leyi: “Hinkwavo va dyohile, naswona va kayivela ku vangama ka Xikwembu.” (Rhom. 3:23) Swi le rivaleni leswaku hinkwavo lava Pawulo a va tsaleleke papila leri a va fanele va tiva leswaku vona i vadyohi nileswaku va fanele va kombisa ripfumelo eka lunghiselelo ra Xikwembu leri a ri ta va pfuna ku hlula xiyimo xexo.
Vanhu Va Fanele Va Swi Xiya Leswaku I Vadyohi
9. Hi byihi vuyelo lebyi Pawulo a vulavuleke ha byona lebyi nga tisiwaka hi mahungu lamanene?
9 Eku sunguleni ka papila ra Pawulo leri a ri tsaleleke Varhoma, u vulavule hi vuyelo lebyi tsakisaka lebyi a byi ta tisiwa hi mahungu lamanene lawa a hambeteke a ma chumayela. U te: “A ndzi khomiwi hi tingana hi mahungu lamanene; entiyisweni, i matimba ya Xikwembu ya ku ponisa un’wana ni un’wana la nga ni ripfumelo, ku sungula hi Muyuda, ku ya ni le ka Mugriki.” Hakunene a swi ta koteka ku va vanhu va ponisiwa. Hambiswiritano, a va fanele va kombisa ripfumelo hi ku ya hi leswi tshahiweke eka Habakuku 2:4 leyi nge: “Loyi a lulameke—u ta hanya hikwalaho ka ripfumelo.” (Rhom. 1:16, 17; Gal. 3:11; Hev. 10:38) Kambe mahungu lamanene lama nga yisaka eku ponisiweni ma fambisana njhani ni mhaka ya leswaku “hinkwavo va dyohile”?
10, 11. Ha yini mhaka leyi boxiweke eka Varhoma 3:23 yi tolovelekile eka vanhu van’wana kambe yi nga tolovelekanga eka van’wanyana?
10 Emahlweni ko va munhu a va ni ripfumelo leri nga n’wi ponisaka, u fanele a xiya leswaku yena i mudyohi. Vanhu lava kurisiweke va ri karhi va pfumela eka Xikwembu ni ku dyondza Bibele va swi tiva leswaku hi vadyohi. (Hlaya Eklesiasta 7:20.) Ku nga khathariseki leswaku mhaka yoleyo va yi pfumela kumbe a va yi pfumeli, lexi tsakisaka hileswaku va swi twisisa leswi Pawulo a a vula swona loko a ku: “Hinkwavo va dyohile.” (Rhom. 3:23) Hambiswiritano, loko hi ri ensin’wini hi nga ha hlangana ni vanhu vo tala lava va nga ma twisisiki marito lawa.
11 Ematikweni man’wana, hi ntolovelo munhu a nga kurisiwi a ri karhi a tiva leswaku yena i mudyohi hikwalaho ka leswi a velekiweke a ri ni xidyoho. Kumbexana wa swi xiya leswaku u endla swihoxo, u ni mahanyelo lama nga riki manene nileswaku a nga ha va a endle swilo swin’wana swo biha. Naswona wa swi xiya leswaku ni vanhu van’wana va le ka xiyimo lexi fanaka. Hambiswiritano, hikwalaho ka leswi a kurisiweke a nga swi tivi leswaku yena i mudyohi, a nga swi twisisi nikatsongo leswaku ha yini yena swin’we ni van’wana va ri tano. Entiyisweni, eka tindzimi tin’wana loko u vula leswaku munhu i mudyohi, van’wana va nga ha ehleketa leswaku u vula leswaku i xigevenga kumbe i munhu loyi a tlulaka milawu yin’wana. Kutani swi le rivaleni leswaku munhu loyi a kuleleke endhawini yo tano swi nga ha n’wi tikela ku titeka a ri mudyohi emhakeni leyi Pawulo a a vulavula ha yona.
12. Ha yini vanhu vo tala va nga pfumeli leswaku vanhu hinkwavo i vadyohi?
12 Hambi ku ri ematikweni lawa ku teleke vukhongeri lebyi tivulaka bya Vukreste, vanhu vo tala a va yi twisisi mhaka ya leswaku vona i vadyohi. Ha yini swi ri tano? Hambiloko minkarhi yin’wana va ya ekerekeni, va teka rungula ra Bibele leri vulavulaka hi Adamu na Evha ku ri ntsheketo. Van’wana va kulela etindhawini leti vanhu va kona va nga pfumeliki eka Xikwembu. A va tshembi leswaku Xikwembu xi kona, hikokwalaho a va swi twisisi leswaku Munhu loyi a Tlakukeke u vekela vanhu milawu ya mahanyelo nileswaku loko va tsandzeka ku yi yingisa va dyoha. Hi ndlela yo karhi, va fana ni vanhu va lembe-xidzana ro sungula lava Pawulo a vuleke leswaku ‘a va nga ri na ntshembo’ naswona ‘a va nga ri na Xikwembu emisaveni.’—Efe. 2:12.
13, 14. (a) Hi xihi xivangelo xin’wana lexi endlaka leswaku lava nga pfumeliki leswaku Xikwembu xi kona nileswaku vona i vadyohi, va nga swi koti ku tiyimelela? (b) Vanhu vo tala va susumeteleke ku endla yini hileswi va nga pfumeliki leswaku Xikwembu xi kona nileswaku vona i vadyohi?
13 Eka papila leri Pawulo a ri tsaleleke Varhoma, u nyikele swivangelo swimbirhi leswi kombisaka leswaku ha yini vanhu va nga ta ka va nga swi koti ku tiyimelela hileswi va kulele etindhawini to tano enkarhini wolowo ni le nkarhini wa sweswi. Xivangelo xo sungula hileswaku ntumbuluko wu nyikela vumbhoni bya leswaku ku ni Muvumbi. (Hlaya Varhoma 1:19, 20.) Mhaka leyi yi pfumelelana ni leswi Pawulo a swi tsaleleke Vaheveru loko a ri eRhoma a ku: “Yindlu yin’wana ni yin’wana yi akiwa hi munhu, kambe loyi a akeke swilo hinkwaswo i Xikwembu.” (Hev. 3:4) Nhlamuselo yoleyo yi kombisa leswaku ku ni Muvumbi loyi a tumbuluxeke vuako hinkwabyo.
14 Kutani Pawulo a a tiyisile loko a tsalela Varhoma leswaku munhu wihi ni wihi ku katsa ni Vaisrayele va khale, loyi a gandzelaka swifaniso leswi nga hanyiki a nge “swi koti ku tiyimelela.” Ku nga vuriwa mhaka leyi fanaka malunghana ni lava va endlaka mikhuva ya rimbewu leyi hambaneke ni ku hlangana ka ntumbuluko ka wanuna ni wansati. (Rhom. 1:22-27) Loko a kombetela eka langutelo rero, Pawulo u gimete hi ku vula leswaku “Vayuda ni Magriki hinkwawo va le hansi ka xidyoho.”—Rhom. 3:9.
“Mbhoni”
15. Hi wihi nchumu lowu vanhu va nga na wona naswona wu va pfuna njhani?
15 Buku ya Varhoma yi kombisa xivangelo xin’wana xa leswaku ha yini vanhu va fanele va xiya leswaku vona i vadyohi nileswaku va lava ndlela yo huma exidyohweni. Malunghana ni milawu leyi Xikwembu xi yi nyikeke tiko ra khale ra Israyele, Pawulo u tsale a ku: “Hinkwavo lava dyoheke va ri ehansi ka nawu va ta avanyisiwa hi nawu.” (Rhom. 2:12) Loko a ya emahlweni ni mhaka yakwe, u vule leswaku vanhu va matiko kumbe va tinxaka lava nga wu tolovelangiki nawu wolowo wa Xikwembu, hi ntolovelo “va swi endla hi ntumbuluko swilo swa nawu.” Ha yini vanhu volavo hi ntolovelo va yirisa ku tekana ni xaka, ku dlaya ni ku yiva? Pawulo u boxe xivangelo xa kona: Va ni ripfalo.—Hlaya Varhoma 2:14, 15.
16. Ha yini ku va ni ripfalo swi nga vuli swona leswaku hi ta papalata ku dyoha?
16 Nilokoswiritano, swi nga ha endleka leswaku u swi xiyile leswaku ku va ni ripfalo leri tirhaka ku fana ni mbhoni leyi nga endzeni ka wena, a swi vuli swona leswaku munhu u ta landzela nkongomiso wa rona. Mhaka leyi yi vonaka kahle eka leswi humeleleke Vaisrayele va khale. Hambileswi Xikwembu a xi va nyike ripfalo ni milawu leyi a yi nga va pfumeleli ku yiva ni ku endla vuoswi, hakanyingi a va nga ri yingisi ripfalo ra vona ni Nawu wa Yehovha. (Rhom. 2:21-23) Hakunene a va ri vadyohi lava tsandzekaka ku namarhela milawu ya Xikwembu ni ku endla ku rhandza ka xona. Leswi swi byi onhe ngopfu vuxaka bya vona ni Muvumbi wa vona.—Lev. 19:11; 20:10; Rhom. 3:20.
17. Hi xihi xikhutazo lexi hi xi kumaka ebukwini ya Varhoma?
17 Leswi hi swi tlhuvutseke ebukwini ya Varhoma swi nga ha tikomba onge hina swin’we ni vanhu lavan’wana a hi amukeleki nikatsongo emahlweni ka Lowa Matimba Hinkwawo. Hambiswiritano, Pawulo a nga helelanga kwalaho hi mhaka leyi. Loko a tshaha marito ya Davhida lama nga eka Pisalema 32:1, 2, u tsale a ku: “Va tsaka lava swiendlo swa vona swo kala nawu swi rivaleriweke, ni lava swidyoho swa vona swi funengetiweke; wa tsaka munhu loyi xidyoho xakwe xi nga ta ka xi nga tsundzukiwi hi Yehovha.” (Rhom. 4:7, 8) Xikwembu xi endle leswaku swi koteka ku rivalela vanhu swidyoho swa vona handle ko tlula milawu ya xona yo lulama.
Mahungu Ya Hina Lamanene Ma Dzike Eka Yesu
18, 19. (a) Hi xihi xiyenge xa mahungu lamanene lexi Pawulo a xi kandziyiseke eka Varhoma? (b) I yini leswi hi faneleke hi swi tiva leswaku hi kuma mikateko ya Mfumo?
18 U nga ha hlamula u ku: “Hakunene wolawo i mahungu lamanene!” Hakunene hi wona naswona ma hi tlherisela eka xiyenge xa mahungu lamanene lawa Pawulo a vulavuleke ngopfu ha wona ebukwini ya Varhoma. Hilaha swi vuriweke hakona, Pawulo u tsale a ku: “A ndzi khomiwi hi tingana hi mahungu lamanene; entiyisweni, i matimba ya Xikwembu ya ku ponisa.”—Rhom. 1:15, 16.
19 Mahungu wolawo lamanene ma dzike eka ntirho wa Yesu eku hetisekeni ka xikongomelo xa Xikwembu. Pawulo a a ri langutele hi mahlo-ngati “siku leri Xikwembu xi nga ta avanyisa swilo swa vanhu leswi nga xihundla hi ku tirhisa Kreste Yesu, hi ku ya hi mahungu lamanene.” (Rhom. 2:16) Loko a vula sweswo, a a nga wu tekeli ehansi ‘mfumo wa Kreste ni wa Xikwembu,’ kumbe leswi Xikwembu xi nga ta swi endla hi ku tirhisa Mfumo. (Efe. 5:5) Kambe u kombise leswaku ku va hi kota ku hanya ni ku tiphina hi mikateko leyi nga ta va kona ehansi ka Mfumo wa Xikwembu, hi fanele hi tiva (1) leswaku hi vadyohi emahlweni ka Xikwembu nileswaku (2) hi fanele hi kombisa ripfumelo eka Yesu Kreste leswaku swidyoho swa hina swi rivaleriwa. Loko munhu a twisisa ni ku pfumela eka swiyenge leswi swa xikongomelo xa Xikwembu swin’we ni ku xiya ndlela leyi sweswo swi n’wi nyikaka ntshembo ha yona, swi nga va swi fanerile loko a vula a ku: “Hakunene wolawo i mahungu lamanene!”
20, 21. Loko hi ri ensin’wini, ha yini hi fanele hi tsundzuka mahungu lamanene lama kandziyisiwaka ebukwini ya Varhoma naswona ku nga ha va ni vuyelo byihi?
20 Hakunene hi fanele hi tsundzuka xiyenge lexi xa mahungu lamanene loko hi ri karhi hi chumayela vanhu. Loko Pawulo a vulavula hi Yesu, u tshahe marito ya Esaya a ku: “A nga kona loyi a pfumelaka eka yena, loyi a nga ta khomisiwa tingana.” (Rhom. 10:11; Esa. 28:16) Vanhu lava tivaka leswi Bibele yi swi vulaka malunghana ni xidyoho swi nga ha endleka va ri tiva rungula ra xisekelo leri vulavulaka hi Yesu. Kambe eka van’wana rungula leri ri ta va mhaka leyintshwa, leyi nga tiviwiki kumbe leyi vanhu hinkwavo va ndhavuko wa vona va nga pfumeliki eka yona. Loko vanhu volavo va sungula ku pfumela eka Xikwembu ni ku tshemba Matsalwa, hi ta boheka ku va hlamusela ntirho wa Yesu. Xihloko lexi landzelaka xi ta tlhuvutsa ndlela leyi Varhoma ndzima ya vuntlhanu yi nga ta xi hlamusela ha yona hi vuenti xiphemu lexi xa mahungu lamanene. A swi kanakanisi leswaku u ta kuma leswaku dyondzo yoleyo yi ta ku pfuna ensin’wini.
21 Hakunene swa tsakisa ku pfuna vanhu va timbilu letinene leswaku va twisisa mahungu lamanene lama vuriweke hi ku phindha-phindha ebukwini ya Varhoma, ku nga mahungu lamanene lawa “entiyisweni, [ma nga] matimba ya Xikwembu ya ku ponisa un’wana ni un’wana la nga ni ripfumelo.” (Rhom. 1:16) Hi ta tlhela hi vona vanhu van’wana va pfumelelana ni marito lawa Pawulo a ma tshaheke eka Varhoma 10:15 lama nge: “Ya languteka hakunene milenge ya lava va vulaka mahungu lamanene ya swilo leswinene!”—Esa. 52:7.
[Nhlamuselo ya le hansi]
^ par. 5 Swiga leswi fanaka swi humelela ni le tibukwini tin’wana leti huhuteriweke.—Mar. 1:1; Mint. 5:42; 1 Kor. 9:12; Filp. 1:27.
Wa Tsundzuka Xana?
• Hi xihi xiyenge xa mahungu lamanene lexi kandziyisiwaka ebukwini ya Varhoma?
• Hi yihi mhaka leyi hi faneleke hi pfuna van’wana va yi tiva?
• ‘Mahungu lamanene hi ta Kreste’ ma nga vula mikateko eka hina ni le ka van’wana hi ndlela yihi?
[Swivutiso Swa Dyondzo]
[Marito lama tshahiweke exihlokweni lama nga eka tluka 8]
Mahungu lamanene lama kandziyisiweke eka Varhoma a ma katsa ntirho wa nkoka wa Yesu eka xikongomelo xa Xikwembu
[Xifaniso lexi nga eka tluka 9]
Hinkwerhu hi velekiwa hi ri ni nchumu lowu nga ni khombo ku nga xidyoho!


text:
The rules to crossing the road are taught to children from a young age. Yimani, langutani mi tlhela mi yingisela! uses well-known African animals,...Product details
Kulani a ku ri Xinhwanyetana lexi a xi rhandza tata wa xona hi mbilu ya xona hinkwayo.Product details
Nthyeketo lowu mi nga ta wu hlaya wu runguleriwe mutsari hi muheleketi wa vaendzi endzeni ka thekisi ya le tikweni ra swihlale ra Comores.Product details
Lele is very busy today. He makes his way through his house asking each family member, “What are you doing?”Product details
The world is full of shapes. Everywhere you look you see circles, triangles and squares.Product details
Swiphongo swinharhu swa ka Mona a swi twa ndlala naswona swi karhele hi ku hanya hi ku khuxulela swijanana swa mitwa enhoveni ya ritshuri. Kasi kwala...Product details
Buku leyi yo tala hi swifaniso yi rungula hilaha Muhluri a nga endla khayiti ni tata wa yena. Loko a ri karhi a yi hahisa, tintambhu ta yona ta...Product details
Ntshwukeleni N’wa Ximbhahana u twa ndlalanyana kutani a ehleketa ku va a baka xinkwa.Product details
Vatswari va Thandi va dlaye hi AIDS, naswona u fanele ku ya emahlweni a hanya na Kokwana wa yena. Switsudzuxo swa ndyangu wa yena swi rhungeleriwile...Product details


text:
NoticeboardActions
- ${title}
Noticeboard
Vacancies
Producer & Presenter vacancies available
Munghana lonene FM yi na swivandla swimbirhi xa muhaxi ( Presenter) na muhumelerisi (Producer) – Independent Professional / freelancers
Muhaxi loyi, u ta haxa, u tisa vunyanyuri, a tlhela ata na vuxokoxoko byo dyodzisa eka vayingiseri.
Swilaveko hi leswi landzelaka swa muhaxi
Matric, diploma ya Journalism. Ku va na ntokoto eka timhaka ta swa vuhlanganisi swi ta ku veka eka xiyimo xa kahle.
- U tiva tindzimi ta Xitsonga na Xinghezi kahle.
- U va na malembe manharhu ya ntokoto eka swa vuhaxi.
- Malembe mambirhi ya ntokoto eka matsalelo ya vaviki va mahungu, u kota ku hlaya no haxa.
- Rito ra kahle ro kota ku haxa.
- U va na nkhinkhi wo tirha eka radio na ku tirha tiawara to ka ti nga tolovelekanga.
- U kota na ku tirhisa computer.
Swilaveko hi leswi landzelaka swa muhumelerisi
Matric, diploma ya Journalism. Ku va na ntokoto eka timhaka ta swa vuhlanganisi swi ta ku veka eka xiyimo xa kahle.
- U tiva tindzimi ta Xitsonga na Xinghezi kahle.
- U va na malembe manharhu ya ntokoto eka swa vuhaxi.
- Malembe mambirhi ya ntokoto eka matsalelo ya vaviki va mahungu, u kota ku hlaya no haxa.
- Munhu loyi anga na ntokoto eka vuhumelerisi bya minongonoko.
- Munhu loyi akotaka ku tirha na vanwana tani hintlawa
- U va na nkhinkhi wo tirha eka radio na ku tirha tiawara to ka ti nga tolovelekanga.
- U kota na ku tirhisa computer.
Loko u ri na ku tsakela rhumela xikombelo xa wena na CV yo koma eka The Administrator, SABC Limpopo, eka fax ya (015) 290-0171 kumbe hi e-mail ya Gloria Ngobeni ku nga: ngobenig@sabc.co.za. U nga ha tisa hi voko e SABC Limpopo building , 19 hospital street Polokwane.
Siku ro pfala ku rhumela swikombelo leswi I ti: 15 September 2016
Loko u nga kumi nhlamulo ku kala ku hundza mavhiki ya ntsevu endzhaku ka siku ro pfala swikombelo leri nga vekiwa swi ta komba leswaku xikombelo xa wena a xi humelelanga.
ADVERTISEMENT
NoticeboardActions
- ${title}


text:
XIYENGE 9
Vaisrayele Va Kombele Ku Va Ni Hosi
Sawulo, hosi yo sungula ya Israyele, a nga n’wi yingisanga Yehovha. U tlhandlamiwe hi Davhida loyi Xikwembu xi endleke na yena ntwanano wa mfumo lowu nga heriki
ENDZHAKU ka masiku ya Samsoni, Samuwele u ve muprofeta ni muavanyisi wa le Israyele. Vaisrayele a va tshamela ku byela Samuwele leswaku va lava ku va na hosi ku fana ni matiko man’wana. Hambileswi xikombelo xexo a xi nga n’wi tsakisi Yehovha, u byele Samuwele leswaku a endla hilaha tiko rero ri lavaka hakona. Xikwembu xi hlawule wanuna wo titsongahata la vuriwaka Sawulo leswaku a va hosi. Hi ku famba ka nkarhi Hosi Sawulo u titlhome tinsiva ivi a nga ha yingisi. Yehovha a a nga ha swi tsakeli leswaku Sawulo a va hosi, hiloko a byela Samuwele leswaku a hlawula hosi yin’wana—ku nga jaha leri vuriwaka Davhida. Hambiswiritano, ku hele malembe yo tala Davhida a nga si va hosi.
Loko Davhida a ha ri jaha u endzele vamakwavo lava a va ri masocha ya Sawulo. Masocha hinkwawo a ma chava xihontlovila lexi nga nala wa wona lexi vuriwaka Goliyadi lexi a xi tshamela ku va tlhontlha xi tlhela xi tlhontlha ni Xikwembu xa wona. Tanihi leswi Davhida a a hlundzukile, u pfumerile ku ya lwa ni xihontlovila xexo. Jaha rero leri a ri hlome hi xipelupelu ni maribye ma nga ri mangani, ri yile ku ya lwa ni nala wa rona, loyi a a lehe timitara ta kwalomu ka tinharhu. Loko Goliyadi a n’wi vungunya, Davhida u n’wi byele leswaku a a hlome ku n’wi tlula hikuva a a ta lwa na yena hi vito ra Yehovha Xikwembu! Davhida u dlaye Goliyadi hi ribye rin’we ntsena a tlhela a n’wi tsema nhloko hi banga ra yena. Sweswo swi chavise Vafilista hiloko va baleka.
Eku sunguleni Sawulo u tsakisiwe hi xivindzi xa Davhida hiloko a n’wi veka leswaku a rhangela vuthu ra yena. Kambe ku hlula ka Davhida ku endle leswaku Sawulo a n’wi vondzoka swinene. Davhida u boheke ku baleka leswaku a ponisa vutomi bya yena naswona u hete malembe a ri mubaleki. Hambiswiritano, Davhida u tshame a tshembekile eka hosi leyi a yi lava ku n’wi dlaya naswona u vule leswaku Hosi Sawulo u hlawuriwe hi Yehovha Xikwembu. Eku heteleleni Sawulo u fele enyimpini. Endzhakunyana ka kwalaho, Davhida u ve hosi hilaha Yehovha a a tshembise hakona.
“Ndzi ta simeka xiluvelo xa mfumo wa yona xi tiya hilaha ku nga riki na makumu.”—2 Samuwele 7:13
Tanihi hosi, Davhida a a swi lava hi mbilu hinkwayo ku akela Yehovha tempele. Kambe Yehovha u n’wi byele leswaku tempele yoleyo yi ta akiwa hi un’wana wa vana va yena. N’wana wa Davhida la yi akeke a ku ri Solomoni. Hambiswiritano, Xikwembu xi katekise Davhida hi ku endla ntwanano lowu tsakisaka swinene na yena: Ndyangu wa yena a wu ta humesa tihosi leti a ti nga ta fana ni letin’wana. Eku heteleleni endyangwini wa yena a ku ta huma Mukutsuri kumbe Mbewu leyi tshembisiweke entangeni wa Edeni. Munhu yoloye a a ta va Mesiya, leswi vulaka “Mutotiwa” wa Xikwembu. Yehovha u tshembise leswaku Mesiya a a ta va Mufumi wa hulumendhe kumbe Mfumo lowu nga ta tshama hilaha ku nga heriki.
Leswi Davhida a a tsake swinene, u hlengelete swilo swo tala swo aka tempele ku katsa ni nsuku ni silivhere. U tlhele a tsala tinsimu to tala leti huhuteriweke. Loko Davhida a ri kusuhi ni ku fa, u te: “Moya wa Yehovha wu vulavule ha mina, rito rakwe a ri ri eririmini ra mina.”—2 Samuwele 23:2.
—Xi sekeriwe eka 1 Samuwele; 2 Samuwele; 1 Tikronika; Esaya 9:7; Matewu 21:9; Luka 1:32; Yohane 7:42.


text:
I nkarhi wo ni nyizela vamundzuku, handle ka sweswo, rito ra mina ri ta tshamela ku va ra ntikelo ri ri roxe. I made Tsonga Music Reviews, Tsonga Lyrics na #TsongaSauceAlert into a thing; I’ve played my part, salani mi swi vona n’whe vanhu.
Eka Manyangatse, Xitsonga Lyrics, Xitsonga Single Downloads na Xitsonga Music Promotion – hi tshembeli ka n’wina, and good luck with Genge.
Eka tinsini ta Xitsonga; ni tshemba ku va nge mi tshiki mi nyadza vayingiseli, swi lava mi tlakusa masokisi, mi tshika ku hi siringa hi t-obvious na ti-repeat. Hi yi tirha ku vava mali yo xava ti-CD ta n’wina, hi kombela mi tlakusa xiyimo xa vunanga na vukandziyisi, mi tlhe mi antswisa na mphakelo.
Ni tiphinini, kambe ni gimeta kwala mhe Nkwembu wa ka Cheleni.
Avuxeni.


text:
NoticeboardActions
- ${title}
Noticeboard
Transport Month
On the road tips
Tani hi loko hi ri ekusuhi na minkarhi ya makhisimusi, Munghana Lonene fm u kombela vachayeri ku va na vuxiya-xiya emagondzweni no landzelela switsundzuxo leswi leswaku mi ta chayela mi hlayisekile:
- Vonani leswaku movha wa n’wina wu hlayisekile leswaku na swona wu le nawini; mi nga ha thlela mi wu yisa eka lava va nga tiyisisaka leswaku wu lulamerile ku famba na vuhlayiseki bya wona
- tshamani mi ri na vuxiya-xiya no ya emahlweni loko mi chayela
- Chayelani hi rivilo leri nga fanela
- Mi siya mpfhuka exikarhi ka n’wina na movha lowu mi nga salana endzhaku na wona
- Vonani leswaku vana va hlayiseka na swona va bohile mabandi ya vuhlayiseki
- Papalata timholovo ta le magondweni
#Transport Month
ADVERTISEMENT
NoticeboardActions
- ${title}


text:
Hi my name is Markell Cloud and i like playing many sports such as Boxing, Football, and Basketball. I also like trying new things like food and other sports or active activities. Also i like to watch some TV like The Walking Dead or Spongebob.(Wade was bhillin here.)
K.B.3
Class Work
NAHAYLA WAS HERE BOII s
K.B.3
hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi


text:
Xikhavi
Xikhavi xi tala ku mila enhoveni, etlhelo ka nambu. Xikhavi a xi na ndzhuti hikuva marhavi na matluka ya kona ma hangalakile. Mbewu ya xikhavi i yo tshwuka, yi tlhela yi tirhisiwa ku endla tiya.[1]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Nsinya lowu a wu kumeki hi xitalo enhoveni tanihi leswi vatatana, vahloti xikan`we na varisi va tsemaka marhavi ya kona va endla mikhavi yo khayima swifuwo swa vona enhoveni.[1]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Vatatana va tsema marhavi ya murhi lowu va ya biya miti ya vona. Mhandze ya xikhavi ya hlwela ku bola loko yi celeriwile. Xikhavi na xona xi tirhisiwa ku vatla matshuri, mikombe, misi na swinwana. Mahanti ya murhi lowu ya tirhisiwa ku tshungula vuvabyi byo ba hi timbilu, xiongolelo, vuvabyi bya mahawu na ku pfula mbeleko eka vamanana. Mbewu kumbe mahanti ya swekiwa kutani ma nwiwa. Matluka ma tshungula vuvabyi bya nhloko loko u orhela na ku herisa swivavi hinkwaswo swa miri. Nkahelo wa matluka loko ma swekiwa wu tshungula switlhavi swa miri. Timitsu ti tshungula switlhavi swa miri, vuvabyi bya le ndzeni, ku lumalumiwa kumbe ku twa ku vava endzeni. Timitsu ta swekiwa kutani ta nwiwa..[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
“Loko ku wa nkambako, ku twala ndzhinginiko”
Nsini ya ndhuma, leyi tivekaka tani hi Dr. General MD Shirinda, leyi hundzeke emisaveni hi siku ra 25 Khotavuxika 2017, yi ta tshama yi ri kona eka matimu lawa ya nga ta vulavula hi vunanga na vuyimbeleri bya Xitsonga, emisaveni hinkwayo.
Mukhacani Daniel Xirinda, i n’wana Mafanele Xirinda na N’wadongwe.
U velekiwe hi lembe ra 1936, n’wheti ya Sunguti, ku ri siku ra makume-mbirhi-mune (24). Mukhacani u kule ku fana na majaha-kulobye, a risa, a huha a kula.
Tata wa yena, a ku ri wanuna wa ndhuma hi ntivo-vutshunguri. Hi swona swi nga endla ku Mukhacani na yena a dyondza ku tirhisa nyiko leyi. Loko a ri na 12 wa malembe, vuswikoti bya yena bya vun’anga se a byi voneka no tiveka etikweni. Ndyangu lowu wa ka Xirinda, a ku ri khale na wu tswala tin’anga, tani hi ku, tata wa Mukhacani, a ku ri n’anga ya vuntsevu leyi a va kota ku yi hlaya, leswi nga endla Mukhacani a va n’anga ya vunkombo endyangwini.
Nyiko ya yena leyi a nga duma misava hi yona, hi leya vunanga.
Hi lembe ra 1961, nyiko ya vuyimbeleri, yi sungule ku tikomba eka jaha Mukhacani. Hi lembe ra 1963 u endle nkandziyiso, hi ku tirhisa Timbila, la a nga hlula eka mphikizano exikolweni xa Tshwaulu. MD Xirinda u kandziyise vuyimbeleri bya yena byo sungula eka Radio Bantu. Nkandziyiso wa yena wa madyondza eka Radio Bantu, wu thyiwe “RIMHONDZO RA NYARHI”, ku ve nkandziyiso lowu nga rhandziwa swinene. U ye emahlweni, la hi lembe ra 1969, a nga kandziyisa risimu leri nga thyiwa “NI NAVELA KOKWANI”, a karhi a fambisana na Tsalani H. Makhuvele kwele ka Radio Bantu. Khale, le ka Radio Bantu, a va pfumeleriwa ku kandziyisa risimu rin’we ntsena hi lembe.
A nga yimanga, loko Radio Bantu yi ve na rhavi leri nga thyiwa Radio Tsonga, MD u ye emahlweni a kandzyisa.
Ndyangu wa ka Xirinda wu vuye wu rhurisiwa eTshifude, wu ya eka Makhasa, hi lembe ra 1972, hi mhaka hansa-hansa ya ku endliwa ka matiko-xikaya ma Venda na Gazankulu.
Ivi hi lembe ra 1975, a humesa nkandzyiso wo helela wa madyondza( Debut LP Album), lowu nga thyiwa “U NGA RILI SHIRINDA”, ku ve nkandziyiso lowu nga tsakeriwa ngopfu, ku nga ri eka Vatsonga va Gazankulu ntsena, tani hi ku, eka malembe lamaya, mhaka ya mindzilikani eka Vatsonga a yi nga se va na matimba, wu tsakeriwe hi Vatsonga ematikweni hinkwawo. “U NGA RILI SHIRINDA” yi dume ku ya fika na le Malawi, Zambia, Zimbabwe na le Lesotho. Hambi entsungeni wa malwandle, a byi tiveka. Vunanga bya MD Xirinda byi hlohlotele vantshwa vo tala ku yisa emahlweni nyiko ya vona yo yimbelela, no tinyungubyisa hi ririmi ra vona. Kambe, ku fana na tinsini to tala ta minkarhi liya, vuyelo bya swa timali, a byi vonekanga, hambi leswi nkandziyiso lowuya a wu xavise ngopfu.
Eka gondzo ra yena ra vunsini, Nkulukumba Xirinda va kandziyise va tlhe va humesa vunanga, na va tirhisa mavito lama landzelaka:
- Nghonyama MDS
- MD Shirinda & Gaza Sisters
- General MD Shirinda and the Explorers
- General MD Shirinda and the Family
- General MD Shirinda & Gaza Sisters
Ntlawa wa MD Xirinda, a wu vumbiwe hi lava landzelaka;
- MD Shirinda – Lead guitar
- Etien N’waChochovelani Chauke – Bass Guitar
- Lulu Masilele – Saxophone
- Hasani Thomas Mavasa – Bass Guitar (RIP)
- Hasani Thomas Mahamba – Bass Guitar
- Elias Mabuna – Rhythm Guitar
- Miyakayaka Robert Shirinda: Keyboard (N’wana MD)
Vamakwavo vakwe va xinuna;
- Prof P. S. Shirinda – Bass Guitar
- Patrick Shirinda – Flute
- Wilson Shirinda – Drums
Gaza Sisters;
- Mhani Mthavini Emma Mabasa
- Mhani Tintswalo Doris Chauke
- Mhani Mujaji Clarah Ndove
- Mhani Mphephu Muhlava Baloyi
- Mhani Florah Mithavini Chauke
- Mhani Sosana Susan Chauke
- Mhani Mujaji Muhlava Khanyi
- Mhani Mamayila Shirinda
- Mhani Mujaji Tsatsawani Shirinda
- Mhani Margareth Shirinda
Lava vanharhu vo hetelela la henhla i vamakwavo va MD Xirinda.
- Agnes Shirinda
- Sarah Shirinda
Lava i vana va MD Xirinda, na vona a va ri swirho swa Gaza Sisters, ku fikela loko va ya evukatini…. Vamanana lava, va tirhe ngopfu eka ku vumba ntila wa vunanga bya MD Xirinda, na bya Xitsonga hi ku angarhela. A va suma bya tintsumi ta vuxa, va humesa mimpfumawulo leyi nyanyulaka hi ndlela yo tenga. Ntlawa wa MD Xirinda a wu koka ntshungu hinkwako lomo a va tlanga kona. A ku ri ntlawa wa vunyeleti bya vunanga bya Xitsonga.
Hi lembe ra 1976, MD Xirinda & Gaza Sisters va endle matimu hi ku ya tlanga le ka Rand Easter Show, hi nkarhi lowu a swi tika ku Vantima va rhambiwa eka tindhawu to fana na letiya.
Hi lembe ra 1985, loko Paul Simon a hlawule vayimbeleri va la tikweni nkulu ra Afrika, eka ntirho wo endla nkandziyiso wa yena wa ndhuma, “Graceland”, van’wani lava va nga hlawuriwa hi Simon, a ku ri MD Xirinda endzhaku ku twa ku nyanganya ka tinsimu ta kwe. Risimu leriya ra “I Know What I Know”, hi rona leri ku nga tlanga Paul Simon, MD Xirinda & Gaza Sisters; risimu leri, a ku ri antswiso wa risimu ra MD Xirinda lera “NKATA MINA”, ku suka eka nkandiyiso wa yena wa lembe ra 1984 lowu nga thyiwa “XIKUMAKUMANI”.
General MD Xirinda u tirhisane na swiyimbeleri swo fana Alimina Ringeta Dumezulu, Vanhwana va Ndlela, xikan’we na ntlawa wo duma wa The Mahotela Queens. Un’wani loyi a nga tirhisana na MD Xirinda, i Ali Moyana, nsini ya ndhuma ya vunanga bya Afro Pop.
Ali Moyana, loyi ku nga ntukulu wa MD Xirinda, u nghene eka swa vuyimbeleri ehansi ka vuleteri na nkucetelo wa MD Xirinda. Nkandiyiso wa madyondza wa Ali Moyana, wa lembe ra 2001, lowu nga thyiwa “Tsakani”, wu humelerisiwe hi MD Xirinda hi byakwe; nkandziyiso lowu kume “Gold Certification”. Ali Moyana u hlamusela General MD Xirinda tani hi nhenha, wanuna wa vutshila loko swi ta ka vunanga. Wanuna wa vumunhu no rhandza vululami.
Nsini ya ndhuma ya vunanga bya Xitsonga, MC Mavasa, na yena u vula a nga tipfinyingi ku na yena u hlohloteriwe ngopfu hi MD Xirinda eka ku yimbelela na masumele, eka vunanga bya Xitsonga. Vunanga bya General MD Xirinda, byi ve na nkucetelo na nhlohlotelo ngopfu, eka vuyimbeleri bya General Muzka, hambi leswi va nga va titangha to hambana ngopfu.
MD Xirinda u xiximiwe ko hlaya ngopfu:
- U tlhomiwe risiva ra “General” hi khale ka mfumu wa tiko-xikaya ra Gazankulu hi 1980
- Best Xitsonga Album, South African Music Awards hi 2007.
- MLFM Lifetime Achievement Award hi 2013.
- U tlhomiwe risiva ra vudokodela hi lembe ra 2014 hi va Institute For Indigenous Knowledge of South Africa.
Thomas Mahuntsi, u xixime MD Xirinda eka tsalwa ra yena ro thwasa tidyondzo le Unviversity of Venda, tsalwa leri ri thyiwe;
“A Critical Analysis of MD Shirinda’s Songs with Special Reference to their Message, Theme, Value to society and the usage of Language”
Minkandziyiso yo tala ya General MD Xirinda, a yi humelerisiwa hi Thomas Masingi. Tinsimu leti nga kandziyisiwa hi MD Xirinda, ta hundza kwalomuya ka 750.
Risimu rin’wani ra yena ra ndhuma, hi lera “Mujaji”, ri dume ngopfu, ri va njamba ya tinjamba. Risimu leri, ri vuye ri yimbeleriwa hi Sello Chicco Thwala, ri tlhe ri va na ndhuma nakambe. “Lexi nga tsakisa hi vuantswisi bya Chicco Thwala, i ku byi humelele hi ku va Chicco na General MD Xirinda va fikelele ntwanano” ku vula Tivani Lawrence Shirinda, n’wana MD Xirinda.
Risimu lera “Mujaji”, ri tlhe ri va kona tani hi soundtrack eka ntlangu wa mavona-kule (film) leyi nga thyiwa “The Brothers Grimsby”.
Vana va MD Xirinda lava nga tamela nhonga na nyiko ya Tatana wa vona, eka swa vuyimbeleri, hi lava landzelaka:
- Vazaya (Mackson Shirinda)
- Miyakayaka Robert Shirinda
- Sarel Shirinda
- N’waMD (Dlayani Rose Shirinda)
- Tshamiseka Shirinda
- Tekani Shirinda (OG Gangsters)
- N’wingi (N’wa Daniel)
- Ndongwe Shirinda, n’winyi wa Shirinda Recording Studios
- Dumisani Shirinda (Dumenter Music).
Dumisani u tlhe a va mulawuri wa (manager) makwavo Vazaya, xikan’we na Henny C na Speedofevo.
Tin’wani ta ti album ta Dr. General MD Xirinda:
- Teka Baji
- Teka Dzovo U Ndzi Bebula
- Dustbin
- Xibombi
- Xikhalabyani
- Yi vuyile Nqambhi
- U Nga Rili Shirinda
- Mujaji
- Nghena Shirinda
- Juliet
- Ganda Ganda
- Nsati Wa Mina
- Xitsandza-valayi
- Xikumakumani
- Nkata Mina (1984)
- Music Is The Food Of Love (1985)
- Boti Rhandeka #1 (1988)
- Boti Rhandeka #2 (1989)
- Boti Rhandeka #3 (1992)
- Boti Rhandeka #4 (1993)
- Boti Rhandeka #5 (1994)
- Boti Rhandeka #6 (1995)
- Boti Rhandeka #7 (1996)
- Ya vuya Nqambhi (1998)
- Madala Kanje (2001)
- Gama Ra Nsele (2007)
- 30 Thousand (2012)
- I Vanhu Maseve (2016)
General MD Xirinda u kandziyise xivonwa lexi a xi tlangiwa ngopfu emoyeni, eka nongonoko wa Ezodumo, lowu vuriwaka Roots namutlha.
General MD Xirinda, a ku ri wanuna wa tshengwe, u teke vasati va 7, ku nga Mhani Mujaji Tsatsawani Shirinda (Mhani-nkulu), Mhani Mithavini Emma Mabasa (u hundza emisaveni hi lembe ra 2011), Mhani Mjaji Muhlava Khanyi, Mhani Florah Mithavini Chauke, Mhani Mijaji Clarah Ndove, Mhani Tintswalo Doris Chauke, na Mhani Mphephu Muhlava Baloyi.
Nkandziyiso wo hetelela wa General MD Xirinda wu endliwe hi 2016, wu thyiwe “I VANHU MASEVE”.
General MD Xirinda u hundze emisaveni hi 25 Khotavuxika lembe ra 2017, ivi a heleketiwe ekaya ra yena ro hetelela hi siku ra 1 Mawuwani 2017 le ka Makhasa. Madzana-dzana va tile ku ta lelana na nganakani. La a ku tele maxaka, vanghana, valendzeri na vaseketeri. Van’wani va swivulavuri a ku ri Nkulukumba Gezani Mavunda hi ku yimela ndzawulo ya Vutshila na Ndzhavuko exifundzeni xa Limpopo, na Vongi Nkanyani hi ku yimela Mughana Lonene FM.
Dr. General MD Xirinda u siye:
Vasati vakwe va 6.
Vana vakwe va 44; 33 va xinuna, na 13 va xisati.
Vatukulu va 61.
Na vatukulu-xinguwa va 8.
Yi wisile Nganakani
Xirindza nhlanga wa Bila
Exirindzeni
Khwati ra nsele
Mahuma na dyambu
Wo kandziya tandza ra ngwenya
Mukhacani, Daniel
Wena Khokhozeya
Wa Mafanele
Gongondwani wa mirhi yo oma
Faya-faya
Rihlanga ra faya
N’wa maxurha ku oma
ko tsakama ku ku nyika ndlala
Wena palakaxi
Wa swicele swa va n’wani majaha
Nganakani ya Mafanele
Mafanele wa Babitini
Babtini wa Miyakayaka
Miyakayaka wa Xiwanga
Xiwanga wa Salani
Salani WA Mapindu
Mapindu wa Mahumani
Hi khensa va ndyangu wa ka Xirinda, ngopfu Dumisani Xirinda, eka ku chivirika, ku hinteka na ku tiyisela ka yena eku tiyiseni ku tsalwa leri ri va leri fuweke hi matimu ya Nkulukumba M. D. Xirinda. Hi khensa nakambe Ali Moyana eka mbhurisano lowu nga humesela erivaleni matimba ya” MD Shirinda” eka vuyimbeleri na le ka vuhumelerisi.
Hi leti khale ka tinjamba ta General MD Shirinda;
Featured Image: munghanalonenefm.co.za


text:
Hlatshwayo
Muti waka Hlatshwayo i muti lowu vulavulaka Xichangana na Xizulu.
Matimu ya Muti[Lulamisa | edit source]
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Hlatshwayo loko swiri karhi swi thopa xivongo.
hi va ka risenga,
wa mukhomazi,
wa xikhutu,
wa bingwana,
wa kaneti,
kaneti wa mhaka,
hi va ka rimani hi mimbhanyi hi tshika swikomu,
swikomu hi ta lovola hi swona vavansati,
hi va ka mhandzi ya nkonono,
va ku; Hlachwayo, va ku; ntlhavani.
"Ntlhavani" hi yona nyimba ya ka hina.
xivongo lexi I xona lexi mina Wisani Moses Hlatswayo xiluke xa sirha Gezani, Jemson, Hlachwayo na Nghozi, Nyanisi Hlatswayo ,loyi a velekiweke eka mtititi Lombard ndzi nga kula ndzi karhi ndzi dyondzisiwa xona, inkomu.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka[Lulamisa | edit source]
muti wa ka Hlatswayo i muti wa tihosi lowu a wu rhangele hi Hosi Zwangendaba wa rixaka ra ka ka jele(jele clan) lava a va ri hansikumbe ku tirhisana na vuhosi bya ka Ndwandwe, Hosi Zwangendaba u hlanganile na Soshangane hi malembe ya va 1825, kutani va vumba nhlangano kambe a wu yanga ekule hikuva Soshangane a lava ku va Hosinkulu, kutani va hambanile laha a ku suke dzolonga exikarhi ka Soshangane na makwavo wa yena Mhlaba laha Soshangana a nga kongoma eMocambique kutani Zwangendaba na Mhlava va ya tlhama eVenda, Limpopo (Vembe) and Livubu (Rivubye) laha vakokwani va rhwariweke hi ti G.G kusuka eBwerhani ku ya aka eka Mtititi.
Minkombo[Lulamisa | edit source]


text:
Tani hi ntolovelo, tinsini ta Xitsonga ti humesa vunanga bya Good Friday hi n’wheti ya Nyenyankulu na hi Dzivamisoko. Kenny Bevhula na Florah N’waChauke va ti komba va hi khomeli ti album ta Good Friday, SUKA KONA na A XI SUKI STRESS titlhontlha swona.
Hambi leswi Bevhula a ha tikeliwaku ku endla risimu ro ka ri nga faniku na Kecekece, SUKA KONA ya ba nyana. Mhani N’waChauke yi bi swona, na Magolongondlo na Mambawulele va endla swilo hi WA TSHWA.
Hi leyi miehluto ya vhiki;
1. Ntumani wo Ehluta (Download Link) Florah N’waChauke – A xi suki Stress
2. Ntumani wo Ehluta (Download Link) Peter Magolongondlo – Wa Tshwa
3. Ntumani wo Ehluta (Download Link) Kenny Bevhula – Suka Kona
Image source: Facebook/XitsongaSingleDownloads


text:
Watsonia
Dzina
Watsonia
Dzina ḽa tshi Latin
Watsonia transvaalensis
Ṱhaluso
Hetshi ndi tshimela tshine tsha vha na tshivhumbeo tsho itaho tshipulumbu, tshine tshi ya kona u a luwa nga mirafho yo fhambananaho tshi tshi nga tsho tou kuvhatedziwa kha tsinde, tsha vha na maṱari maṋa ane a suvhelela musi wo a fara avha na tshivhumbeo tsha pfumo, ḽa fhasi fhasi ndi ḽone ḽihulwanesa ḽa vha na vhulapfu ha 90 cm.
Ḽiluvha
Thanda ine ya aṋwa mitshelo ivha 1 m vhulapfu kana u fhirisa nga vhulapfu zwi ya fhambana nga tshivhumbeo na muvhala. Maluvha o ḽi tingeledzaho tshinwe tshifhinga a vha matshena, pinki kana sa luvha ḽa kale, salmon na terracotta nga muvhala ḽinwe na ḽinwe vhukati ḽina muvhala wa pinki
Tshifhinga tsha u tuma lurere ndi Khubvumedzi uya kha Ḽara.
Nḓowelo
Tshi ya wanala kha nḓowelo dzo fhambananaho, tshi hulesa fhethu hune ho ḓalesa mahatsi na kha vunḓu ḽa Northern, hune ha vha na maḓi manzhi.
Mawanwa
Hetshi tshimela tshi aluwa nga luvhilo, ndi tshimela tshine tsha konḓa. Musi tsimu yoṱhe i tshi khou ṱuma lurere tshilimo, heḽi ḽi luvha ḽi sika tshinwe tshivhumbeo tshi mangadzaho vhukuma.


text:
Subscribe to this channel
You can subscribe to new audio episodes published on this channel. You can follow updates using the channel's RSS feed, or via other audio platforms you may already be using.
RSS Feed
Signup to iono.fm
Vhutanzi ha Vho-Apostol Makhado Sintumule Ramabulana(Part 2)
Vhutanzi ha Vho-Apostol Makhado Sintumule Ramabulana
Vhutanzi ha Vho Mme Thanyani
Vhutanzi (Vho-Brenda)
Vhutanzi (Vhutanzi ha Ndamulelo Muthanoni)
Kha uvhu vhutanzi ri guda fhungo lauri ritea u thusa vhanwe vhathu,uri na Mudzimu vha kone u ri fhatutshedza.
Vhutanzi (Mufumakadzi Vho Thelma)
Nga Tshilidzi tsha Murena, Mufumakadzi havha zwino vha khou shuma, nahone mushumo une vha khou shuma wone, ndi wa tshothe.
NB: ARALI VHA TSHI TAMA U NEA-VHO VHUTANZI, KHA VHA RUMELE MULAEDZA WAVHO KHA : nefalem@sabc.co.za
Ndaa
Vhutanzi ha vho Silas Mawelewele
Mukalaha vhari vho thuswa nga u pika khathihi nau fulufhela uri Murena vha do vha fhodza,ingoho vha fhola.
( Vhugala) Dr Muligwe
Vhutanzi
Muthetshelesi hoyu uri Yehove vhovha maanda awe,ari arali hovha husinga Murena,o vhaatshidovha asongo kona u ima na isa phanda na vhutshilo.
Vhutanzi
THOHO YA FHUNGO LA VHUTANZI : TSHILIDZI TSHA MUDZIMU.
Vho Rembuluwani Muthego vho dzhia tshifhinga tshilapfu vha tshi khou balelwa u wana nwana. Hezwi zwo sia na muta wavho u tshi kwashea nga nthani ha tshiimo tshavho. Thaidzo inwe khulwanesa ye’ Vho Muthego vha tangana nayo, ho vha u sa tanganedzwa zwavhudi nga vhanwe vhathu, hunwe na u godiwa vha tshi godiwa.
Vho mazwale vhavho, na vhone vho nanisa tshiimo hetshi, ngauri vho vha vha tshi dzulela u vha goda nga u’ vha kundelwa u wana nwana. Vho Muthego vho dovha hafhu vha tangana na thaidzo dza thumbu dzine dza wa tshifhinga tshi saathu u swika. Nga murahu ha musi ho dzhenelela na thuso dza Vhafunzi nga dzithabelo, nwana o fhedza o wanala.
Namusi ri khou amba hoyu nwana e’ na minwaha miraru nahone nwana uyu una mutakalo wa vhudi. Kha vha thetshelese vhutanzi khohu, ha Vho Muthego.
Ndaa


text:
Munwali Jo-Anne Smetherham u amba nga ha zwine zwa amba khae nga murahu ha musi o vha na nyambedzano na vho makhulou vha no bva Khayalitsha cape Town vhane vha vha bva kha zwiimisea zwine zwa sa vhe zwa muvhuso zwine zwa vha zwi tshi khou lwa na vhusiwana na AIDS ( GABA), kha bugu ‘ the nevergiups’ kha heyi bugu ho fodiwa zwiṱori zwavho ubva vha tshi kha ḓi vha vhasidzana vhaṱuku kha kusi kwa Khayalitsha u swika kha minwaha ine vha vha vho no vha vha aluwa.
U ṱhogomelwa ha vhathu vhahulwane ndi ṱhuṱhuwedzo
Maanḓa a u shumisana
Wo sedza u konḓelwa ha vhutshilo ha vho makhulu, ndi nga kha u vha na maanḓa a shumisana na u pfelana ha hangei kha tshiimiswa tshavho tsha GAPA zwine zwa ita uri vha kone u konḓelela. Na kha zwinwe zwiimiswa zwa u vha thusa u ita minwe ya mishumo.
Zwo vha na mbuyelo u amba na havha vho makhulu. Ngauri zwoṱhe zwe havha vhakegulu vha ṱangana nazwo vho vha na u kona u ḓiimisa na u ṱuṱuwedza kha vhanwe vhathu vha no nga sa nṋe, ane avha na vhathu vhanzhi vhane vha muḓisela mafhungo. Zwiṱori zwavho zwina maanḓa na u kona u sumbedaz uri ndi vho makhulu vha mihaga.
Vho nṱuṱuwedza nṋe nga ha zwine zwa amba zwone uri u kone uvha muthu wa vhukuma.
Musi ndi tshi khou ṅwala zwinwe zwa zwiṱori zwavho ndo vha ndo hwelwa ndi tshi swika hune nda ima nda sokou fhumula lwa mithethe yo vhalaho uri ndi kone u dzhia maanḓa uri ndi vhone uri na vho vha vha tshi khou ri mini vho makhulu. Vho tsumbudza uri u tambula zwi nga u ita muholefhali, fhedzi arali ra kona u swenda ra kokovha ra kona u gidimela phanḓa ri ḓo kona u swikelela zwoṱhe.
Alicia Mdaka u amba nga ha tshiṱori tsha u sikwa ha tshigwada tsha GAPA na nga uri tsho muthusa hani kha vhutshilo hawe....more
Goldie Qyayiya na munna wawe Otto, vha no bva Khayalitsha vho vha vha sa pfesesi uri HIV ndi mini. Naho zwo ralo ya dzhia vhutshilo ha vhana vhavho vhavhili,...more
Tenjiwe Tutu u amba nga tshenzhemo yawe sa mushumi wa nḓuni nga miṅwaha ya muvhuso wa tshiṱalula. U shavhana na mapholisa na u shavha uya dzhele....more
Goldie Qayiya na Felicia Mfamana vha amba zwiṱori zwavho zwo fhambanaho nga ha lwendo lwa mbingano Goldie mbingano yawe yo vha iya u tou ṱoḓelwa munna, ngeno Felicia...more


text:
Mimfungho eka mfungho wa tiko ra Afrika Dzonga
Coat of arms leyintshwa ya tiko ra Afrika Dzonga yi endliwe hi swiphemu swimbirhi, lexivuriwaka oval shape of foundation xikan’we na oval shape of ascendance, laha hansi hileswi vuriwaka hiti symbols leti hlawuriweke ku pfuneta ku hlamusela xitori xa Afrika Dzonga xikan’we na kufika ka xidimokirasi xa vanhu va rona.
Xivumbeko xa Oval xa FoundationMotto
– Wu tsariwe hi ririmi ra xi Khoisan ra vanhu va /Xam, !ke e: /xarra //ke, leswivulaka ‘Diverse People Unite’.
Hi xin’we hi xin’we, xikombisa vun’we exikarhi ka miehleketo na swendlo. Loko swihlanganile, swikombeta leswaku tani hi rixaka hifanele kuva nyandza yin’we hirikarhi hi tiva lomu hi yaka kona na kutinyungubyisa tani hi tiko.Timhondzo ta ndlopfu
– Tindlopfu titiveka tani hikuva na vutlharhi na matimba. Eka coat of arms, tiyimela vutilawuri na hilaha kunga heriki.Tindoho ta koroni
– Koroni yi yimela ku nona ka misava. Ku mila na kukula ka koroni swikombisa kukula na kuhumelela ka rixaka rerhu kufikelela vuswikoti lebyinga heriki. Titlhela tikomba nhlayiseko wa vanhu xikan’we nakuyimela vurimi eka misava.Xitlhangu
– Xina mintirho yimbirhi eka coat of arms, yiyimela nsirhelelo wa ximoya eka rixaka rerhu naswona xitlhela xi khoma swilo leswi yimelaka vutitivisi bya hina.Swivumbeko swa vanhu
– Swivumbeko leswi swisukela eka swifaniso swa vutshila bya maribye swandhuma leswi kumekaka eka Linton stone, leyi hlayisiwaka e South African Museum e Cape Town. Tani hi vatshami vakhale lava tivekaka eka misava ya hina, ma Khoisan, i vumbhoni bya nhlangano wa vumunhu na ndzhavuko wa ma Afrika Dzonga. Swivumbeko leswi eka xifaniso swikombetiwa hi ndlela yaku xewetana, leswi kombetaka vun’we. Switlhela swikombisa ndlela ya un’wana na un’wana kuya eka ku cinca hi ndlela yale henhla eka rixaka hiku engetelela, nhlanganelo wa vanhu.Tlhari na xigiya
– Leswi swiyimela swikombiso swa nsirhelelo na vulawuri, switlhela swikomba milenge yotiya ya xinyenyani xa secretary bird. Tani hileswi tlhari na xigiya swinga vekiwa ehansi, sweswo swikomba kurhula.
Xivumbeko xa Oval xa AscendanceXimilani xa Protea
– xikombisiwa tani hiku yimela kusaseka ka tiko ra hina, laha mabilomu ya yimelaka vuswikoti bya hina tani hi rixaka eka kuseketela African Renaissance. Switlhela swikombeta kukula kusuka eka misava naku kurisa kusuka e henhla, leswi kombaka kuhlangana loku heleleke ka swilo leswi hinkwaswo. Mihlovo leyinga duma ngopfu ya Afrika yivekiwile eka xiluva xa protea; rihlaza, nsuku, wotshuka na wa ntima.Xinyenyani xa Secretary
– Eka Coat of Arms xinyenyani xa secretary bird xikombiwa xiri eku hahaeni leswi vulaka kukula na rivilu. Xinyenyani xa matimba, lexi milenge ya xona, yiyimeriweke hi tlhari na xigiya, leswi xipfunaka ku hlota tinyoka, leswi kombisaka nsirhelelo eka rixaka eka valala.
Xinyenyani i ntsumi kusuka e matilweni, leswi kombetaka ndzhuti wa vukwembu. Tipiku letinga tlakusiwa i xikombiso xaku tlhandluka ka rixaka ra hina, laha hiletlhelo swihi nyikaka nsirhelelo. Xinyenyani xa secretary bird xi kombetiwe hi nsuku, leswi kombetaka kufambelana na dyambu na matimba yale henhla.Dyambu leri tlhavaka
– Dyambu ri kombeta ku voninga, ku fuwa na matimba. Ritlhela rikomba vutivi, vuahluri bya kahle, matimba yaku navela, vuswikoti byo langutisisa xikan’we na xitshembiso xaku tswariwa nakambe. Leswi hiswona switisaka vutomi hinkwabyo, bya rivoningo naswona swiyimela xiheri xa vumunhu.
Hinkwaswo swilo leswinga eka Coat of Arms loko swihlanganile kusuka e hansi kuya eka swivumbeko swa oval swale henhla swi endla xikombiso lexinga heriki. Kusukela eka timondzo ta ndlopfu kuya eka dyambu leri tlhavaka xivumbeko lexi vumbiweke hi lexi xa tandza leri humaka eka xinyenyani xa secretary bird. Swikombiso leswi swi vula ku tswariwa nakambe ka moya wa tiko lerikulu leri hluleke ra Afrika Dzonga.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Ndzhavuko
Ndzhavuko (kusuka ekaXilatini cultura ri tekiwa e ka colere, leswi vulaka "ku hlakulela")[1] hi ku angarha ri hlamusela maendlele ya swilo ya vanhu na nkonka wa swiendlo sweleswo. Mindzhavuko yinga twisisiwa ta ni hi "nhlengelo wa mimfungo na tinhlamuselo ta mafambisele ya swilo kumbe swi enldo leswi tolovelekeke"[2]
Ndzhavuko wu nga ha hlamuseriwa tanihi ndlela ya vutomi kuhlanganisa vuqambhi, kupfumela na tindzhawu ta vuleteri ta rixaka kunga swilo leswi hundziseriwaka kusuka eka xitukulwana na xitukulwana. Ndzhavuko wu vuriwa "Ndlela ya vutomi ya vanhu hi xitalo."[3] tanihileswi sweleswo swi hlanganisaka matikhomele, swi ambalo, ririmi, vukhongeri, swi henwa, na mikhuva leyi tolovelekeke.
Masungulo ya Ndzhavuko[Lulamisa | edit source]
Matirhiselo ya masiku lawa ya riviti "ndzhavuko" matshegeriwe eka riviti leri ari tirhisiwa hi Murhoma wa Khale kunga Cicero eka matsalwa ya yena lamange Tusculanae Disputationes, laha atsaleke hi ku hlakulela muya-xiviri kumbe "cultura animi",[4] hi kutirhisa xifananisi xa Vurimi leswaku a hlamusela ku akeka ka moya-xiviri hi nhlamusela ya filosofi, naswona u twisese leswaku ndhzavuko inhluvuko wa le henhla wa vanhu. Samuel Pufendorf uyise xifananisi lexi emahlweni a xitirhisa e mahanyelweni ya namunthla, laha mongo wa nhlamusela wa yena hi ta ndzhavuko wuyelanaka, kambe wunga ha xongeteli leswaku Filosofi iku helela ka munhu ka ntumbuluko. Matirhisele ya yena na ya lava vateke endzhaku ka yena "makombetela eka tindlela hinkwato leti vanhu va koteke ha tona ku hluvuka eka mahanyele ya khale ya vuharhi, ivi vatirhisa vuthlarhi bya vona leswaku vava vanhu hikuhelela".[5]
N'wa ta Filosofi Edward S. Casey (1996) wahlamusela: "Rito ndzhavuko rivula "ndzhawu leyi hlakuriweke" hikuya hi xinghezi xale xikarhi, naswona rito leri rikumeka nale ka xiLatini colere, "kutikhoma, kukhatalela, kuhlakula, kugandzela" na cultus, "ntsombano, ngopfungopfu wa vukhongeri." Kulandza ndzhavuko, iku teka vundhzawu lebyi hlohloteriwaka ngopfu hi ndhzavuko leswaku uwu khatalela — ubyarha vutihlamuleri hi wona naswona uwu khatalela hahombe."[6]
Velkley uhlamusela Ndzhavuko, aku:
... ekusunguleni awu hlamusela kuhlakulela moya-xiviri kumbe miehleketo, kambe wu kume hlamuselo wa sweswi eka matsalwa ya lembe-xidzana ra khume-nhungu (18) ya vatsari va ma Jarimani, lava ava xopaxopa matsalwa ya Rousseau lawa ama sola "ximanje-manje vutshunxeki na malembe ya rivoningo". Hiswona leswi vangelaka kuhambana exikarhi ka "ndhzavuko" na "nhluvuko", na hambiloko kuhambana loku kunga hlamuseriwi hi kukongoma.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Harper, Douglas (2001). Online Etymology Dictionary.
- ↑ Findley, Carther Vaughn and John Alexander Rothney (2006). Twentieth-century World. Sixth edition, p. 14. ISBN 978-0-618-52263-7.
- ↑ Williams, Raymond. Keywords, "Culture"
- ↑ Cicero, Marcus Tullius (45 BC). Tusculanes (Tusculan Disputations). pp. II, 15.
- ↑ Velkley, Richard (2002). "The Tension in the Beautiful: On Culture and Civilization in Rousseau and German Philosophy". Being after Rousseau: Philosophy and Culture in Question. The University of Chicago Press. pp. 11–30.
- ↑ https://read.amazon.com/?asin=B00DG8M7EU --October 2014


text:
Flagtails
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Flagtails
Vito ra xi science
Kuhliidae
Size
Ku fika eka 50 cm, hixitalo 20 cm.
Nhlamuselo
Miri wa yona wuntsongo swinene wutlhela wu lala. Fin yale ncileni yina xivumbeko xa foroko na muhlovo wo basa na ka ntima eka yona leswi yinyikaka vito leri.Ti fins tale ndzhaku tivumbeke hixivumbeko xa tona tiri toxe. Yina magwaru nale ka ti fins talendzhaku nale nhlaneni. Hi xitalo yina muhlovo wa silivhere.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona i wunwe lowungana tinxaka ta 8. Tikumeka ngopfu hi swintlawantlawani na nhlekani. Tikumeka laha kungana mati yoka yanga entangi yo tenga. Letintsongo ti endla mintlawa leyintsongo no rhandza ku tshama ekusuhi swinene na maribye. Tidya navusiku tikota no tshikela matandza.
Swakudya
Yi dya swihlampfani leswintsongo leswi hlambelaka ematini.
Kuhangalaka
Yikumeka eka maxelo hinkwawo nale ka malwandle yo hambana hambana ya misava.
Common species
Barred flagtail (Kuhlia mugil)
Flagtail (Prochilodus sp)


text:
Dorid Nudibranch
Dzina ḽa muta ḽo ḓoweleyaho
Nudibranch - typical Dorid
Alias
Sea slugs
Dzina ḽa tshi saitsi
Doridina
Tshivhumbeo
U swika kha 50 cm yo lingamelaho ndi 7 cm.
Ṱhaluso
Ina mutumbu unonga wa khumbanṱololo fhedzi ayina ganda ḽa nnda. Ya vha na mulenzhe muhulu na lukwanda lusuvhelelaho. I na branchial na dzi gills kha muṱana. I na vhuṋanga nga phanda ha ṱhoho. Mivhala iya fhambana nga maanḓa, ubva kha mutshena, wa tshitopi na wa swiri uya kha wa lutombo kana mutsu.
Nḓivho yo phadaladziwaho
Dzi Doridina suborder ndi tshi phiḓa tsha dzi Opisthobranchia. Dzina iḽi ḽa nudibranch ḽi amba u vha fhedzi ha dzi gills. Hedzi dzi gills dzo mona na marahu ayo oṱhe tshinwe tshifhinga dzi ya fhambana nga muvhala wa lukanda. Branchial kha zwigwada zwinwe i ya shanduka misi zwo ṱhaseliwa. Zwinwe zwigwada asi kwazwo kha uḽiwa, zwi poison. Hermaphrodites. Mbeu yadzo i kha tshanḓa tshauḽa tsha mutsinga, zwi sperm zwayo zwiya fhirela. Makumba ayo a kudzelwa a na dzi thambo dzo a tandedzaho.
Kuḽele
Dzi ḽa zwi pontshi, dzi corals, anemones na dzi hydroids.
Kuphaḓaladzele
Dzi wanala vhuponi hoṱhe na malwanzheni oṱhe a ḽifhasi.
Zwigwada zwo ḓoweleyaho
Gem sea slug (Chromodoris geminus)
Dorid sp (Nembrotha purpureolineata)
Spanish dancer (Hexabranchus sanguineus)


text:
Khaedu na Zwikhala kha Fuwa Notshi kha Afrika Tshipembe
Vhuthada ha u Fuwa Notshi kha ḽa Afrika Tshipembe
Vhuthada vhuhulwane Afrika Tshipembe ndi u fhungudzea ha vhubvo ha mutoli. Afrika Tshipembe hu bveledzwa mutoli une wa swika 155 ubva kha dza mvelo dza flora ho vhambedzwa na 70% ya Australia. Nga mvelo ine ya swika 70% Australia ya mutoli wa hayani i bveledzwa kha muri wa Bluegum. Hedzo tshaka naho zwo ralo dzi fhasi ha mutsiko, tshiimiswa tsha muvhuso, tsha u shumela maḓi, tshi khou bvisa hei miri na zwinwe zwimela milamboni na vhuponi ha tsini nga u nwesa maḓi.
U sa ambiwa zwavhudi zwo ita uri na vho rabulasi vhanzhi vha tupule miri ya bluegum. Asi zwavhuḓi u ṱavha miri hei u tshi khou itela mbuyelo ya mutoli. I ṱavhelwa u bveledza mabammbiri na dzi thanda, ngeno sunflower na canola dzi tshi tavhelwa u bveledza mapfura. Mitshelo ya u ṱoḓa notshi uri i kone u beba, fhedzi u bveledzwa ha mutoli kha hei miri zwi ya vha zwo fhungudzea, arali zwa nga vha hone.
U fuwa notshi Afrika Tshipembe zwi vha zwi tshi khou itwa nga dzi freelance, zwine zwa swika 1000. Huna hune ha fuwelwa hone hune ha swika 50, vhane vha vha vha tshi khou fuwela u rengisa hu vha hu 1000 nga u sa wanala vhubvo ha mutoli.
Mathomoni a 2000 ho vha na u ambiwa uri vhabveledzi vha Afrika Tshipembe hu pfi vha ḓo gonya ha vha 50 000 ton. Hezwi zwi vhonala zwi si nga siitee. Fhedzi huna tshikhala tsha u nga hula nga u kona u langa mmbi zwavhuḓi. U fana na kha manwe mabulasi, hu fanela u ṱhogomelwa. Uri mupo u kone u dzhia maanḓa.
Tshikhala tsha u Fuwa dzi Ṋotshi
U sa khou nyadza vhuthada vhune ha vha uri ho ambiwa nnṱha, hu sumbedza huna tshikhala tshinzhi tsha u kona u fuwa ṋotshi. Zwa u iswa uri dzi yo bebisa zwimela zwi ya kona uḓisa masheleni. Nga tshifhinga tsho fhelaho zwa uri dzi bebise zwimela zwo thusa vhukuma kha u ḓisa tshelede nahone zwi khou ṱoḓiwa nga huhulu ubva kha 10% uya kha 15% nga nwaha. Huna u humbulwa u huliswakha vha macadamia industry, nga maanḓa fhethu hune ha vha uri hu ya fhisa kha ḽa Afrika Tshipembe sa Limpopo na Mpumalanga provinces.
Huna thendela ya u kona u ṱavha dzine dza swika 6000 ha hu vha huna dzi bluberries nga ngomu. Hezwi zwi nga ṱavhiwa lwa minwaha ya 7 ubva nga 2017, nga maanḓa kha ḽa Western Cape. Zwine zwa vha vhukati ha 30 000 na 40 000 dzine dza vha nntswa dzine dza vha dzi tshi khou ṱoḓelwa u bebisa tshimela tsha blueberries. Vhafuwi vha ṋotshi vha fanela u ḓi lugisela u hula ha mushumo. U lulamisa kha tshekede ya u badelwa zwa u bebisa zwimela zwi ḓo ita uri hu vhe na tshelede ine ya ḓo dzula i tshi khou dzhena.
Sa vhunga Afrika Tshipembe ho fhambana na manwe mashango, u fuwa ha ṋotshi hu fanela u ḓowela nyimelo dzoṱhe. Vhafuwi vha ḓo tea u ḓivha milayo miswa na kulangele kuswa. Zwa u tshinyadziwa ha dzi nnḓu dza hone hu kha ḓi vha vhuthada na u tswa zwi khou fanela u fhungudzea. Vhunwe vhupo vhune ha khou ṱoḓa u lavheleswa hu ḓo vha hu tshi khou ḽiwa mitoli hu tshi khou ṱhogomeliwa.
Dzi Ṱhoḓuluso nga ha u Langa dzi Ṋotshi
Zwa dzi ṱhoduluso dza kufuwele kwa ṋotshi zwi nnṱha nazwone, hune ha tou vha na muthu muthihi wau ita dzi ṱhoḓuluso o tholiwaho nga vha Agricultural Research Council. Vha gudedzi ḽa pta naho zworalo vha dzhenelela kha u ita dzi ṱhoḓuluso nga ha dzi ṋotshi. Mushumo wa muvhuoso na wone uya kona u vhonala. U dzhenela ha zwinwe zwiimiswa na zwone zwi ya vhonala u fana na deciduous fruits, sub-tropical fruit na vha nḓowetshumo ya mbeu zwi nga ṱoḓea arali u tshi khou isa phanḓa na u bebisa zwimela ubva kha vhafuwi vha dzi ṋotshi.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Tree Squirrel
Dzina
Tree Squirrel [Paraxerus cepapi]
Tshivhumbeo
Muvhili wayo woṱhe ndi 350mm, zwine zwokatela na mutshila wo henefho. Holwu lugwada lu lemela 200g. Muvhala wayo uya fhambana uya nga dzingu ḽine ya wanala khalo, kha dubo lwa western na kha zwipida zwa Arid muvhala wa hone ndi gireyi, kha dubo lwa Eastern ndi buraweni.
Ṱhoho na milenzhe muvhala wa hone wo ita rusty dubo lwa east, zwa vha zwi tshena kha dubo lwa west. Thumbu yadzo ndi tshena. Heyi phukha ine ya tavhanya nga maanḓa u vhona na u dzula I tshi khou shuma ina mutshila mulapfu wo lapfaho u tshi ya murahu.
Kuḽele
I funesa miroho, fhedzi iya ḽa na zwipuka zwiṱuku na zwikhokhonono, I shumisa milenzhe yayo ya phanḓa musi I tshi khou vhilinganya zwiḽiwa zwayo nga tshifhinga tsha uḽa. Iya phaḓaladza dzi mbeu tsini na tsinde ḽa muri kana mahatsi uri I kone u lavhelesa muri zwavhuḓi.
Kubebele
Kha dubo lwa vhukovhela dzi beba nga khalanwaha, dzi tangana tshihulwane nga nwedzi wa ṱhangule. Dzi ya kona u vhuya na vhana u thoma kha muthihi uya kha vhararu nga ṅwedzi wa tshimedzi u swika kha ḽara. Iḓi hwala lwa maḓuvha a 56. Vhana vha ya fhiwa zwiḽiwa u swika vha na vhege dza rathi, vha kona u bvisiwa tshiṱahani vhana maḓuvha a 19.
Maitele
Ndi phukha ine iya vhonala fhedzi I fhedza tshifhinga tshayo fhasi mavuni, I tshi khou zwimana na zwiḽiwa. Musi yo khakhisiwa I dzumbama kha miri. Hu vhusiku, miṱa I dzula nga tshayo mabakoni are kha miri. Vhana vha vhibva kha zwa vhudzekani vha na minwedzi ya rathi u ya kha ya ṱahe, vha kona ubvisiwa kha muṱa.
Ya munna ndi yone ino lamulela muṱa wayo, ngeno hu uri na ya musadzi iya kona uḓi lwela. U tsireledza uri zwi gwada zwi silwe. Dzi ya vha na feḓa ḽine dza kovhelana, zwine zwa vha zwa vhuthogwa kha kutshillele kwa hezwi Zwigwada.
Nḓowelo
I funesa fhethu ho omaho hure na maḓaka, zwo katela na maḓaka o fhambananaho. I funesa mirini hu re na mabako ane ya kona uita tshiṱaha, sa muri wa mashonzha. Ya balelwa mabako are nnṱha ha muri iya kha mabako are fhasi mavuni.
Hune dza Wanala Hone
Azwo ngo yesa dubo lwa vhukovhela hezwi zwipuka zwiṱuku zwo isiwa Afrika Tshipembe, dza isiwa na maḓakani o omaho kha dzingu ḽa northwestern, na vunḓuni ḽa Northern na Mpumalanga. Na ubva eastwards uya Swaziland na Mozambique.
Tshitatistiki
Dzina ḽa tshiLatin: Paraxerus cepapi.
Tshileme (tshisadzi): 108-265g
Tshileme(tshinna ): 76-240g
Vhulapfu(tshisadzi): 35cm
Vhulapfu(tshinna): 35cm
Tshifhinga tsha u ḓi hwala: Minwedzi mivhili
Mbalo ya vhana: 1-3
U vhibva lwa vhudzekani: Minwedzi 10
Tshileme tsha musi tshi tshi fhedza u bebwa: 10g
Nzudzanyo: Rodentia
Muṱa: Sciuridae
Kubebele
Ṅwana muthihi uya kha vhararu vha ya bebiwa tshifhinga tshinwe na tshinwe tsha ṅwaha (nga maanḓa nga zwifhinga zwa tshimedzi uya kha ṱhafafamuhwe) nga murahu ha uḓi hwala lwa nwedzi ya 8.
Magannḓisi
Khwanḓa yo lapfa 2cm dza milenzhe ya murahu ndi 3cm vhulapfu.


text:
Ku hunga ka moya, mahiselo, na matitimelo ya tihuku
Ku engetelela leswaku switshama swiri eka maxelo yakahle, ku hunga ka moya na mahiselo yava ka xiyimo xa kahle e hokweni naku lawuriwa.
Ku hunga ka moya
Kuya hi buku ya Ross’s Broiler Handbook, ku hunga ka moya indlela yiri yoxe yaku lawula ndzhawu ya swihukwana: Swapfuna ku lawula moya wa khwalithi lowu hile tlhelo wu hungutaka ku tsakama, leswi hungutaka kutala ka mimoya leyinga vavisaka xikanwe naku tiyisisa leswaku swihukwana swile ka mahiselo yakahle.
Eka masiku yale kusunguleni ka vutomi bya swihukwana, moya lowu tisiwaka wu tisa kukufumela kutiyisisa leswaku swihukwana switshamisekile no kufumela, na kutisiwa ka moya wotenga na moya lowu pfumelekaka wa khwalithi e hokweni. Loko swihukwani leswi swirikarhi swikula swisungula kuhumesa kukufumela, moya wale henhla walaveka kususa kuhisa loku xikanwe na ku tiyisisa mahefemulele lawanene. Kuna tinxaka timbirhi to hungisa moya, kuya hi Ross.
Ku hunga ka moya wa ntumbuluko
Kunghena ka moya wa ntumbuluko hiloko kupfulekile ematlhelo ya hook ya tihuku, laha kungavaka na makheteni kumbe mavanti lawa yanga pfulekaka. Makheteni lawa yapfuriwa no pfuriwa leswaku kuta kota kulawuleka ka moya e hokweni. Ti fan tinga tirhisiwa ku hangalasa moya lowu ringaneleke endlwini. Van’wamapurasi vanwana vatirhisa ti hitara kuva va engetelela ku hisa kumbe leswi fafazelaka mati kuva kuhunguteka ku hisa.
Switika ngopfu kuva u kavanyeta maxelo e hokweni hiku tirhisa maendlelo lawa, hikuva hook ya tihuku yihlanganisiwe swinene na maxelo yale handle. Kuya hi Ross, kunghena ka moya wantumbuluko hiswona switirhaka kahle swinene loko kuriku mahiselo yale handle nale ndzeni ka hook swile kusuhi.
Ku hungisiwa ka moya hi muchini
Kutirhisiwa ka michini leyi yaku hunga moya switirhisiwa eka tihoko letingana makhumbi manene ematlhelo kumbe makheteni yatshama ya pfariwile. Ti fans nati inlets switirhisiwa ku nghenisa moya e hokweni. Swa durha kambe swipfumelela van’wamapurasi kulawula leswi maxelo yavaka xiswona e hokweni.
Mahiselo ya kahle
Mahiselo ya kahle yavula mati lawa yanga kona e moyeni. Loko ti hitara titirhisiwa swiendla leswaku kutsakama swihungutekap, leswi endlaka leswaku vanhu vahluphiwa hiku oma ka nhlonge kumbe tinhompfu. Laha etihukwini ku tsakama kunga e hansi ka 30% swi omisa swirho swohefemula leswi endlaka leswaku tihuku tikhomiwa hi mavabyi lawa ya fambelanaka na ku hefemula. Leswi swita endla na leswaku tihuku tinga tsamiseki nova na nkanu, kuya hi Hyline.
Xiyimo xa matsakamelo, hitlhelo rinwana xiendla leswaku kuva na xiyimo xa kahle xaku humelela ka mavabyi yohlaya tani hi ti moulds, mildews nati bacteria. Kutsakama loku pfumeleriweke e hokweni ya tihuku kufanele kuva exikarhi ka 40% na 60% loko swihukwani swahari swintsongo. Swihukwani swi engetelela kutsakama hiku hefemula na matoto ya swona. Xana kunga endliwa yini kuhunguta kutsakama loku?
Xana i yini swinwana swinga endliwaka ku engetelela kutsakama?
- Kutirhisa nhlayo leyi lavekaka e hokweni. (Read more about this.) Kuva na swihukwana swotala hi square meter swivula leswaku kutava na matoto yotala na kuhefemula kotala hi square meter.
- Kulawula swondlalela leswaku swita hunguta kutsakama. Loko unga ndlalelangi, susa matoto himinkarhi hinkwayo e hokweni.
- Tirhisa swondlalela leswi ringaneke, hixixika kufanele kuva kundlaleriwe swiringanela kasi hi ximumu aku laveki swondlalela swotala.
- Tiyisisa leswaku akuna kupfuta ka nchumu e hokweni. Kambisisa swinwelo, tiphayiphi na muako xikanwe no lulamisa laha ku pfutaka kusukela loko ku kumeka.
- Swihukwani swifanele swikuma swakudya leswinga lulamela leswaku swita tshama swihanye kahle kusivela nchuluko.
- Laha hansi kunga cheleteriwa hi mati
- Swo cheletela mati swinga tirhisiwa ku engetelela kutsakama emoyeni.


text:
Vhutshilo ha Basotho Mahayani
U Dzudzanya Mirado ya Midi
Nga zwifhinga zwa u thoma, vhutshilo ha Basotho ha duvha na duvha ho vha hu tshi tshimbila nga maitele, hune hu ya kona u khethekanyiwa mishumo zwi tshi khou bva kha minwaha na nga mbeu. Duvha musi li tshi tou tsha, musi mudi wothe wo no vuwa. Sa vhunga mugayo wo no imela mufhoho sa tshiliwa tshine tsha vha tsha ndeme, zwiliwa zwa nga matsheloni hu vha vhuswa ha mugayo huna mafhi o vhiliswaho kana nga zwinwe zwifhinga huna nama. Mirado ya midi kanzhi i la yothe nduni khulwane, kana duvhani nga matsheloni. Musi hu na vhaeni hu thoma ula vha munna mufumakadzi na vhana vha do kona ula zwo salaho.
Uya nga ha divhazwakale, vhanna vha Basotho vho vha vha tshi lela Lekhotla hune vhafumakdzi vhavho vha vha vho vha lindela. Vhanna vho vha vha tshikuvhangana Lekhotla hune ha vha hone hu no sengiswa milandu, kana u thusa u tandulula vhuthada vhune havha ho diswa kha khosi kana kha vhanna vhahulwane kana vhaamba nga mafhungo ane avha uri akhou itea. Havho vhane vha vha na mpho yo khetheaho sa tsumbo vha lafhi, vha vhoni, vha iti vha zwithatha vha fhedza tshifhinga tshavho vha tshi khou ita mishumo yavho na u hwala zwithu zwine vha zwishumisa na zwithu zwine zwa vha uri zwo oma.
Tshifhinga tshi nzhi tshavho tsho vha tshi tshi vha kha u sedza mutakalo wa zwifuwo zwavho, musi hu tshi divhiswa zwithu zwa u thusa kholomo u lima nga vha Europe vhanna vho mbo di dzhia vhudifhinduleli havho ha uvha vha tshi khou lima, une wo vha u mushumo wa vhafumakadzi wa u lima, naho ho vha hu tshi vha hu vhanna vhane vha thoma vha nntsha mahatsi uri hu limee. Zwo fhelelaho mushumo wa vhanna wo vha usa dadisi nga nnda ha tshifhinga tsha dzi kholomo.
Mushumo wa vhafumakadzi, wo vha u tshi fhambana ubva kha khalanwaha na tshiimo, wo vha wo dala u fhira wa vhanna. Vha ya swiele na u kulumaga hayani, vhalugisa zwiliwa zwa nga matsheloni, vha ka madi na u tsha tshene na u kana zwilinwa. Hezwi zwo vha zwi tshiita uri vha fhedze tshifhinga tshavho tshilapfu vha masimuni ubva nga madautsha uswika li tshitavha. Zwa u sinda mavhele zwo vha zwi tshiitwa nga vhana vhahulwane vha vhasidzana. Nga zwifhinga zwine havha hu sina mushumo munzhi vhafumakdzi vho vha vha tshi vha vha tshi khou nakisa midi yavho, u hulungela dzi mbondo na maguvha na u shula fhasi, na u imisa zwithu zwine zwa vha uri zwo wa kana zwo tshinyala na u ita minwe mishumo ya hayani. Tshifhinga tshituku tshine vha vha natsho tsha musi vha si khou ita tshithu vho vha vha tshi tshishumisa kha u dalela dzi thama na mashaka. Ubva vha tshi kha di vha vhatuku vho vha vha tshi gudiswa mishumo ya hayani. Vhathannga vho vha vha tshi lisa dzi mbudzi musi vho no hula. Vhasidzana vho vha vha tshi thusa vhabebi na mishumo ya nduni.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Maendlelo ya Ndzhavuko wa Vasotho
Vunanga e Minkhubyeni
Rixaka ra Vasotho ritlangela hiku yimbelela naku cina, leswi swifambisanaka na minkhuvo yotala xikan’we na migingiriko yin’wana. Tinsimu titlhela titirhisiwa ku kombisa ntokoto wakuva vavanuna vaheta nkarhi woleha vangari kona hikokwalaho ka kuva vatirhela ekule: vavanuna va phikizana hiku suma tinsimu lifela tsa litsamaea naha, tinsimu ta vanhu lavange rendzweni, hikwalaho ka ntokoto wa vona eti hositele tale mayini xikan’we nale hansi ka mugodi, kasi vavasati navona vayimbelerisa sweswo loko varikarhi vatitshandza vusiwana eka vutomi lebyi vabyihanyaka.
Mincino yotala leyifanaka hileyi vange i mokorotlo, ncino wa mohobelo xikan’we na mokhibo. Lowu wa mokorotlo wu ciniwa hi vavanuna vacinela hosi yavona eka minkhuvo yankoka, kufana na tinhlengeletano ta tipolotiki, kumbe loko hosi na malandza vari eka rendzo ra vukamberi. Leswi swikatsa macinelo lawa ya govekelaka endzhaku nale mahlweni, swikatsana naku hima nenge wun’we ehansi hiku nonoka; murhangeri u suma hi rito rale henhla leri landzeriwaka hiku hlavelela ka ntlawa.
Kuya hi minkarhi, wanuna un’we wasuka eka ntlawa kutani aya tlula tlula kutani aya emahlweni ka hosi aya thaga bya hanci, akari a kombisa ku hlaseriwa ka nyimpi. Kutani a heleketiwa hi van’wana vambirhi lava vatshikaka ku yimbelela kutani van’wivitana hi vito rayena ra ncino. Anga ti ndhundhuzela hi yexe kumbe a ndhundhuzela hosi. Kutani a tlhelela eka xiyimo xa yena kutana ncino wononoka wuya emahlweni. Ncino wa mohobelo, wu ciniwa hi vavanuna, wulava matimba swinene xikan’we naku kondzelela xiyimo xotika naswona wuciniwa namadyambu, kunyanyula naku tsakisa.
Mincino yo Hlawuleka
Ncino wa mokhibo i ncino wa vavasati lowu vawu cinaka va khinsame hi matsolo, miri wutlakukela ehenhla kutani wuvuya ehansi loko mavoko yarikarhi ya yimiseriwa ehenhla. Khwayere yiyima endzhaku ka vacini hi layeni, varikarhi va yimbelela xikanwe naku phokotela mavoko. Ncino wa maqekha i ncino wo hlawuleka swinene lowu vaka xiphemu xaku khombisiwa kosungula ka vanhwenyani.
Vasotho vana switirhisiwa swohambana hambana swa vunanga. Kasi morupa, i ndzhumba wuntsongo lowu tirhisiwaka hi vanhwenyana hinkarhi wa vukhomba, wu endliwa kusuka eka mbita ya vumba laha ku vambiwaka dzovo ra xiharhi, kutani ri chayiwa hi mavoko lawa yapfulekeke. Lekoko yi endliwe hi dzovo ra tihomu kasi richayiwa hi timhandzi, laha rihumesaka mpfumawulo wakahle. Kutirhisiwa ka rona swi endliwa ntsena eka maqekha seances.
Lesiba yina voya bya hanci lebyi vambiwaka exikarhi ka rinhu na risiva rotiyela ra xinyenyani xikan’we na xikhomo. Ku chayiwa kantsongo ka risiva swita endla leswaku rigoda ra hanci ri rhurhumela, rihumesa mpfumawulo lowu hi xitalo wulandzeriwaka hi rito ra muchayi. Thomo yona yi endliwe hi bow, laha ku bohiwaka voya bya hanci kumbe swigezani leswi vambiwaka, naswona switlhela swi tiyisiwa hi darata exikarhi. Bow yi khomanisiwa na khuwani - kumbe, eka masiku lawa, thini ra khale ra oyili - leritirhaka tani hi lexi humesaka mpfumawulo. Xichayachayani lexi xitlangiwa hiku tirhisa risenga kumbe kutirhisiwa rimhandzi.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Hermit Crab
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Hermit crabs
Vito ra xi science
Paguroidea
Size
Miri wu lehe kusuka eka 1-20 cm.
Nhlamuselo
Yina xisuti xo veveuka laha yi tumbetaka kona ti shell ta tihumba ta lwandle. Miri hinkwawo waswikota kuti tsongahata wuringana na shell. Yina milenge ya khume laha leyimbirhi yosungula yina minwala. Tinwani titirhisa ti anemones kuva ti titumbeta. Mihlovo ya yona yahambana hambana kusuka eka buraweni, wotshuka, orenji, wo basa, wasi nawa ntima. Tinwana tina milayeni na swicoticoti emilengeni.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona wukule kufika eka 6 na tinxaka ta 68. I xiphemu xa swinwana swihadyani leswi hanyaka endzeni ka mati. Vito ra yona risukela eka kuva yikota kuva yi hanya endzeni ka shell ya xihadyana xinwana. Yikota ku titumbeta endzeni ka shell yinwani loko yi chavisiwile. Yina vutomi byo leha swinene. Yakumeka e handle ka mati ya lwandle, laha kungana mati yo tenga na mati ya lwandle. Yitshikela matandza.
Swakudya
Yidya nkuxu, swivungu, swihadyani leswinga fa leswibolaka endzeni ka mati hambi kuri swimilani leswinga ematini.
Kuhangalaka
Yikumeka eka tinxaka hinkwato ta lwandle.
Common species
Anemone hermit crab - Dardanus pedunculatus
Stareye hermit crab - Dardanus venosus
Wolf hermit crab - Aniculus maximus


text:
Mavhala Anngwe nga ha Lwendo lwa Robben Island
U Namela Tshikepe
Mavhala anngwe nga ha lwendo lwa tshiṱangadzimeni hune ha vha hu tshi khou tshimbiliwa nga tshikepe. Wo ṋamela ferry zwi dzhia mithethe ya 30 hune wa kona u vhona Cape Town na Table Mountain zwine zwa mangadza. Nga inwe nḓila, muṋameli munwe na munwe u ṋamela tshikepe o fara luṱingo lwawe na camera lwa mahala ngau edzisa u ṱoḓa u foda. Dzi camera dza u dzhia dzi akona na hone lwendo lunwe na lunwe, lo no dzhiiwa video nga vhathu vhanzhi vhukuma, vha tshi khou ita dzi documetary dzine dza vha dza maṱhakheni vhukuma kha ḽifhasi. U fanela u dzhiela nzhele zwauri lwanzhe lu akwata nahone ha imiswa u tshimbila khalwo.
Zwikepe zwivhili zwi akona u hwala vhathu vha no swika 160 nga tshifhinga tshithihi, zwine zwa amba uri dzi dzula dzo ḓala. Hezwi zwi sia zwi tshi khou ita uri hu vhe na u manyana nga maanḓa arali hu tshi khou fhisa ngauri vhatu vhoṱhe vha ṱoḓa u ima hune vha ḓo kona u vhona vha hone. Nga ngomu ha yo huna kuvhengele kune kwa rengisa masimba na zwiniwa, fhedzi zwiḽiwa zwi itwa nga ngomu. Halwa avhu rengiswi nga ngomu musi muthu atshi khou ḓi ya tshiṱangadzimeni dzi wanala fhedzi u tshi vho vhuya. Kha mushumo munwe na munwe u tshi khou bva kha lwendo lwa maṱhakheni ubva Cape Town, tshikepe tshi ya ima Murray’s Harbour Robben Island. Vhaeni vha ya tsa vha tshimbila vha ya hune havha na zwifanyiso zwa muvhala mutshena na mutsu zwine zwa vha zwa tshiṱangadzime zwa kale hune ha vha vhulindelo ha mabisi.
Lwendo lwa Bisi
Nga murau ha u ḓiphina ndi tshi khou tshimbila tshiṱangadzimeni nga nṋe mune. Bisa ai imi fhethu lwa tshifhinga tshilapfu, nahone ani tendeliwi u tsa bisini na ḓivhesa. Huna tshifhinga tsho tiwaho na vhaeni vhanzhi vhane vha tea u thusiwa. U tshi khou isa phanḓa huna tshitshavha tsha vhathu vhane vha swika mbalo ya 150, nahone vhutshilo havho huya khakhisea nga u dzulela u ḓa ha vhathu vha sa dzuli navho. Sa zwino zwo tou ralo vhareili vha mabisi nga nḓowelo ya uri vhana vha henefho vha vha khou tshimbila vha tshi khou ya hayani vho no ḓowela zwifhaṱuwo zwa vhathu vhane vha bvisa ṱhoho nga mafasitere.
Uya phanḓa, vha Robben Island Museum vha khou lingedza uri huvhe na lwendo lune unga kona u tou tshimbila nga milenzhe, khamusi u gonya thavha nga zwikuta. Musi hezwi zwi tshivha hone ndi nga tou amba uri munwe na munwe u fanela u dzhia tshikhala hetsho. Muthu munwe na munwe u fanela u kanda kha mavu a Robben Island upfa maanḓa a fhethu ho raliho. Ṱhaluso yo fhelelaho ya hetsho tshitshavha na lwendo lwanga lu sihoho mulayoni zwi nga wanala fhasi.
Nnḓu ya Robert Sobukwe
Musi ri tshi takuwa vhuimangalavha, ri fhira nga hune ha vha na zwioliwa zwa Concrete zwine zwa vha zwo fara logo ya Tshitangadzime, na zwithu zwine zwo itwa nga tshifhinga tsha muvhuso wa tshiṱalula zwine zwo sikiwa nga vhafariwa zwa uri ‘ri shuma nga uḓi hudza’, “Ons dien met trots”. Na zwinwe zwine zwa ri ‘vho ṱanganedziwa’ zwo ṅwala henefho u tshi tou dzhena.
Ha vha na tshigidi tsha masole tsho vhewaho tshi tshi bva kha nndwa ya ḽifhasi ya II tshivhonala kha tshanḓa tsha monde, ha kona uvha na u hula ha khotho hune ha vha phanda hashu. Bisi ḽa tshimbila kha tsha monde naho zwo ralo ḽi tshi khou tinya dzi Penguins, hu sikale ra fhira nga hune ha vha na mavhiḓa, hune havha tsini na dzi mbondo dza dzhele. Ndi mavhiḓa a vhathu vhane vho vha vha na mapele, na haya mavhiḓa u sumbedza ana u pfisa vhuṱuku.
Hu tevhelaho ndi nḓuni ya Robert Sobukwe, hune ha vha lwendo lupfuvhi ubva kha kusi. Nnḓu ṱhukhu ine ya vha na phera mbili ine ya vhonala i tshi tou vha ṱhukhu kha muthu wa tshiimo tsho no nga hetsho, fhedzi ndi hone he a ḓo dzula lwa minwaha ya ṱahe a si na vhukwamani na vhathu. Muhulwane wa dzi mmbwa o mbo ḓi vhewa nga 1976 nga murahu ha dzi khakhathi dza soweto musi hu tshi ḓiswa dzi mmbwa ntswa.
Bisi ḽa isa phanḓa u swika ri tshi fhira kereke ya mulisa wavhuḓi. Hetshi ndi tshifhaṱo tshi tshena tsho oliwaho nga Sir Herbert Baker sa fhethu ha u luvha kha vhathu vhane vha vha na mapele, vhe vha vha vha vhadzulapo vha General Infirmary. Ndi ṱhukhu ya vha na mafasitere maṱuku, u itela uri vhulwadze vhu songo shata vhanwe yo fhaṱuwa nga 1895.
U Dzhena kha Kusi
Zwazwino ri dzhena kha kusi, kune kwa ḓivhiwa upfi Irish Town. Ndi zwifhaṱo zwo fhambananaho. Zwinwe ndi nga zwifhinga zwa Victorian musi tshiṱangadzime tshi sibadela, manwe maḓuvha abva kha minwhaa ya masole nga tshifhinga tsha nndwa ya vhuvhili. Hu dovha ha vha na dzi nnḓu dza vhathu vhane vha u shuma u linda vhe vha vha vha tshi khou shuma u gada nga tshifhinga tsha muvhuso wa tshiṱalula, manwe maḓuvha ndi nga zwifhinga zwa masole nga nndwa ya ḽifhasi ya vhuvhili. Hezwi zwinwe zwifhaṱo zwi tevhelaho zwo vha zwi sina mulalo khazwo na vhudziki nga zwifhinga zwo polotiki ya tshitshavha nga tshenetshiḽa tshifhinga, na zwifhaṱo zwa vhatshena vhane vho vha vha songo mala vha vgha lindi nga tshenetshiḽa tshifhinga tsha muvhuso wa tshiṱalula, naho zwi tshi kha ḓi vha khwiṋe u fhira nga ngomu thumbuni ya lukhohe.
Sa tshipiḓa tsha u dzhenelela kha zwa u langa mvelele na u kondelela, nnḓu dzoṱhe dzine dza vha Robben Island dzi khou litshwa sa zwe dza vha dzi zwone nga tshifhinga tsha muvhuso wa tshiṱalula, pennde i khoun tendelwa u kwatuwa na u pennda a hu tendelwi u pendiwa nga huswa, nga nnḓa ha zwine zwa nga tou thusa uri nnḓu i dzule yo ima ndi zwone zwine vha nga zwiita hezwo. Hafha fhethu hu atendelwa u shuma sa Museum, fhedzi hu a konḓisela vhathu vhane vha dzula na u shuma hone. Zwifhaṱo zwa hune vha shumela hone, sa tsumbo, ho fhaṱiwa nga conrete isinaho pennde. Na hone hu kha ḓi tou shuma u fana na nga zwifhinga zwa khotho. Na kha kusi, zwithu azwo ngo tendelwa u shanduka, na zwithu zwa kale zwa vhafumakadzi zwi kha ḓi vha zwo tou ima.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe