text:
Languta, Yingisa, Hanya Buku 3
Outline: Joshua, Deborah, Gideon, Samson. 24 sections. It has a picture book to go along with the recording.
Script Number: 420
Language: Tsonga
Theme: Victory; Multiple themes
Audience: General
Style: Monolog
Genre: Bible Stories & Teac
Sophistication: General
Purpose: Teaching
Bible Quotation: Extensive
Status: Publishable
Script Text
Manghenelo
Avuxeni vanghana. Eka khasete leyi hi ta twa hi laha xikwembu xi pfuneke vanhu va Israele ku hlula valala va vona, mina na n'wina hi ta dvondzisa hi vona. Loko mi twa pfumawulo lowu (noti) enghenani eka xifaniso xa buku ya buraweni.
( Inhlekani! Eka khasete leyi, mita twa hi loyi a nga landza Muxe a va murhangeri wa Israel. Ni hi laha Xikwembu Xi a va varhangele ha kona e kusuka mananga va ya e Kanana. Ni hilaha va Xi va pfuneka ku hlula valala va vona endleleni.
Languta swifaniso leswi e xi bukawaneni xa ntimanyana u pfula eka xifaniso loko u twa mpfumawulo lowu.)
Xifaniso 1: Yoshua alwa na va Amaleke
Eksda 17:8-15; Mateo 18:19
Vanhu va Israel ava ngari na tika ra vona. A va famba famba manango. Kambe Xikwembu xi va tshembisile tiko ra Kanana ku xa kaya ra xona. Xikwembu xi hlawula mujahana Yoshua kuva murhangeri wa mavutho ya Israel. A kuri nkarhi wa loko Muxe a nga silova.
Va n'wana va Amaleke va nghenele va Israel. Kutani Muxe aku e ka Yoshua: "hlawula wun'wana wa vavanuna leswaku va ya lwa na va-Amaleke". Mundzuku ndzi ta yima ehenhla ka ntshava na nhonga ya Xikwembu emavokweni ya mina.
Loko muxe a khome nhonga ya Xikwembu Yoshuwa na va Israele va ta swi kota ku hlula va Amaleke. Kambe voko ra yena ari karhele, na kona a nga ha kotangi ku khoma na kambe. Kutani va Amaleke va sungurile ku hlula nyimpi. Madyambu yalawo vanhu va ririle va gungula hi mhaka ya varhangeri va Xikwembu Muxe na Aroni ni hi le ka Xikwembu. Xikwembu xi hlundzukile hikuva vanhu lava ava nga xi tshembhi, uva tlherisele endzhaku esavasini ka (mananga) malembe ya khume mune. Hinkwavo va-Israele lava nga tshembeku Xikwembu va lovile eka mananga lava. (Kutani va va nunanva mbirhi va khomile mavutho ya Muxe ku kondza ku va madyambu, Kutani Xikwembu xi pfuna Yoshua ku hlula va Amaleke.
Xifaniso 2: Vakomberi Tinhori ni mihandzu ya Kanana
Tinhlayo 13:1 - 14:38
Loko va Israel va tshinelela mindzelekani ya Kanana, e Hosi yi lerisile Moxe ku rhuma vavanuna va ya kamba e tiko. Muxe u rhumele varhangeri va khume mbirhi ku katsa na Yoshua na Kalebe. Endzhaku ka masiku ya makume mune, va vanuna lava va vuyile va ta nyika Muxe mahungu lawa: "Hi yile etikweni leri uhi rhumeke eka vona, kunene i tiko leri phelelaka hi tswamba ni vulombe (ri nonile) Mihandzu ya kona hi leyi." Kambe vanhu lava va tshamaka kona va ni matimba na miti ya kona yi tiyile swineni. Kutani Kaleb a miyeta tinhlori ku lobye aku: "A hi fambeni hi ya teka tiko ni swa kona hikuva hi nga swi kota." Kambe vavanuna lava vaku: "Hi ngaka hi nga swi koti ku ya hlasela tiko leri hikuva ra hi tlula hi matimba. Kutani va hangalasa xiyiko xo biha hi tiko leri.
Vusiku byebyo, vanhu vavila va vilela hikwalaho ka varhangeri va Xikwembu, Muxe na Arone hambi ni le ka Xikwembu. Xikwembu Xi hlundzuka hikuva va nga xi tshembi, kutani xi va tlherisela nakambe e mananga masiku ya makume mune. Hinkwavo laxa xa nga tshembangiki Xikwembu va file emananga.)
Xifaniso 3: Vanhu va Israele loko va pela (hundza) nambu
Joshuwa 1:1-2; Yoshua 3:1-17
Endzaku ka ku lova ka Muxe Xikwembu xi hlawule Yoshuwa ku va murhangeri wa Israele, kutani Xikwembu xi ku ka Yoshuwa "Muxe nandza wa mina u lovile. Kutani sweswi wena ni hinkwavo va Israele tiyani mi titshembha, hikuva u ta rhangela tiko leri ku teka tiko leri ndzi tshembiseke vatata wa vatata wa vona leswaku ndzi ta va nyika rona.
Xikwembu xi tshembisile Yoshuwa ku va na yena, ni ku n'wi lerisa leswaku a yingisa marito ya xona, kutani Xikwembu xi byela Yoshuwa leswi a fanele a swi endla vaprista va-Israele leswaku va na bokisi ra nkoka leri vuriwaka Areka. Yi khome milawu ya Xikwembu eka maribye.
Xikwembu xi va byele leswaku va teka Areka va ya enambyeni wa Jordani. Nambu a wu tele kambe hi nkarhinyana loko mu prista a khumba mati, nambu wu oma hi tlhelo, wu yima ku khluluka. Va prista va yima xikarhi ka nambu loko vanhu va pelela Kanana e misaveni yo oma. Xikwembu Xi lava ku dyondzisa mina na wona leswaku lokonxi hi rhuma ku endla swilo, hi fanele ku yingisa, hi tshemba yena leswaku hi endla ku rhandza ka xona.
Xifaniso 4: Makhumbi ya Yericho mambundzuka
Yoshua 5:13 - 7:1
Vana va Israel va vundzile e Kanana kusuhi na Yeriko. Kutani Xikwembu xiku eka Yoshua:
Languta ndzi nyiketile mavokweni ya wena Yeriko ni hosi ya kona ni tinhenha takona. Fambani mi nhendzelekela muti kan'we mi swi endla eka masiku ya tsevu. Vaprista va kombo vata rhwala ala tinanga ta tinho ndzo ta tinyimpfu emahlweni ka areka. Hi siku ra vu kombo, rendzelekani muti ka kombo, vaprista va karhi va chaya mhal;a mhala. Loko mitwa ku rila lo ku kulu ka mhalahala, Endla leswaku vanhu hinkwavo va huwelela ngopfu, Kutani marhango ya muti mata wa, kutani vanhu va tlhandluka va nghena hinkwavo. Kutani Yoshua e endlise xisweswo tanihi leswi Xikwembu Xinga n'wi lerisa. Narhango ya Yeriko mawa, kutani Israel a hlula Muti. Xikwembu Xi byela Israel leswaku va ngati ntekeli nchumu. Kambe wa vuna wun'we Akan, a nga yingisangi Xikwembu. Hi ta mi byela hi yena ndzhaku.
Xifaniso 5: Va Israele va baleka e Ai
Yoshuwa 7:1-12, 6:18-19, 24
Kusuhi na Yeriko akuri ni tiko rin'wana ra valala leri ari vuriwa Ai. Yoshuwa a fanele a hlula tiko leri, kutani a rhumela vanhu ku ya hlula tiko leri. Tinhlori leti ti vuyile ti fika ti ku, "ku ngari hinkwavo vanhu lava nga taya e Ai kambe vanyingi va kona" (vana vandla leri ntsongo). Kutani Yoshuwa a rhumela vandla lerintsongo ku ya hlula va Ai.
Kambe vavanuna va ma-Ai a va tiyile, ku hlula vanhu va-israele. Van'wana vavanuna va-Israele va dlayiwile, kutani van'wana va tsutsumile ku sivela ku dlayiwa, kutani Yoshuwa na malandza ya yena ya Israele va wile hi swikandza e mahlweni ka Areka. Kambe Xikwembu xi ku ka Yoshuwa, "Yima, u endla yini xana ehansi hi xikandza xa wena?"
Va-Israele va dyohile, va tshovile ntwanano wa mina lowu ndzi wu endleke na vona, va tekile swin'wana swa tisilivhere na golidi leyi a yi fanele yi ya endlwini ya Yehova kutani va hembile, hikokwalaho ka ku va va-Israel ava kotangi ku hlula valala va vona. Yehova u byele va-Israele leswaku va fanele va veka silivhere na golidi endlwini ya yena Eka leswi hi dyondza leswaku Xikwembu xi ta xanisa lava nga xi yingiseku. Loko hi nga yingisi Xikwembu hi ti twisa ku vava hi ta twisa ni lavan'wana.
Xifaniso 6: Ta ku avanyisiwa ka Akani
Yoshuwa 7:14-26
Yoshuwa a hlengetile vanhu va Israele emahlweni ka Xikwembu xi kombile Yoshuwa leswaku I Akani loyi a xi dyoheleke. Yoshuwa a ku ka Akani, "Ndzi byele leswi u swi endleke u nga ndzi ni tumbeteri", Kutani Akani aku, "I ntiyiso ndzi dyohele Yehovha Xikwembu xa Israele.
Loko ndzi vona eka swilo leswi Xikwembu xi hi ariseke ku swi teka, ntambhu leyo saseka ni silivhere, xilaya xa golidi, ndzi swi tekile ndzi ya swi tumbeta erivaleni endzeni ka tende" vavanuna van'wana va swi kumile va swi tisa eka Yoshuwa. Kutani Akani na dyangu wa yona va dlayiwile, va onheriwa ni swilo swa vona tani hi leswi Xikwembu Xi nga vula.
Kutani Xikwembu xi susile ku hlundzuka xi ku ka Yoshuwa, "U nga chavi, u nga heli matimba, teka masocha ya wena u famba na wona mi ya va ponisa emavokweni ya wena Hosi ya Ali, Vanhu, ndhawu, ni tiko ra yena. Kutani Israel a yingisa Xikwembu a hlula Ai.
Kutani va-Israele va yingisa Xikwembu kutani va hlula va-Ali. Xikwembu xi vona hinkwaswo leswi hi swi endlaka, a hi nge tumbeti mintirho leyo biha eka xona kambe hi ti vula ntiyiso eka swidyoho swa hina hi ti vika (ti hlamusela) eka Xikwembu xi ta hi rivalela, xi ta hi hlantswa eka swidyoho swa hina.
Xifaniso 7: Dyambu na n'weti swi yima
Joshuwa 10:1-14
Va-Amorita kunga vabihi vatiko ra Kanana va sungula ku chava Israele. Tihosi (varhangeri) ta ntlhanu tihlangana eku lwisa tiko ra Israele. Kambe Xikwembu xiku ka Yoshuwa, "Unga va chavi, ndzi va nyikete emavokweni ya wena. A nga kona loyi a nga tiyimelaka emahlweni ka wena". Kutani Yoshuwa ni vuthu ra yena va famba ku ya lwa ni matiko yalawo, matiko ya lawo ya tsutsuma loko ya vona va Israel.
Xikwembu xi rhumela xihangu eka valala kutani votala va vona va fa. Nyimpi yi ya emahlweni siku hinkwaro. Yoshuwa a khongela kutani Xikwembu xi yimisa dyambu na n'weti siku rero, ku kondza Israele ri hlula matiko ya valala. A ku zanga ku va na siku rofana ni rhero.
Xifaniso 8: Yoshuwa a lerisa vanhu
Yoshuwa 23:1 - 24:31
Loko Yoshuwa a khalabyile u vitanile vanhu hinkwavo va Israele endhawini yin'we. U va tsundzuxile hi swilo leswi Xikwembu xi va endleleke swona leswi Xi rhangeleko ra ko kwa wa vona, Xa va hlayisa Xi va lwela. Yoshuwa aku ka va-Israele, "vanani ni matimba, mi ti khoma, ku yingisa hinkwaswo leswi tsariweke ebukwini ya milawu ya Muxe (leyi a yi kumeke yi huma ka Xikwembu). Loko mi tirhela mi tlhela mi yingisa Xikwembu ntsena xi ta mi susa eka tiko leri vi saleke endzhaku ka n'wina mi ta fika e tikweni ra Kanana.
Loko mi tirhela swikwembu swa hava, mi ta avanyisiwa (lova) eka tiko lerinene leri mi tshembisiweke, hlawulani namuntlha loyi mi nga ta n'wi tirhela, vanghana, Xikwembu xi hlayisa switshembiso ka Yoshuwa na Israele. U va nyike tiko leri nga ra vona na kona u hlule valala va vona thawula namuntlha loyi u nga ta n'wi tirhela kutani Yoshua afa..
Nala wa hina I Sathani, kambe hi na murhangeri lonkulu loyi a hluleke Sathani, I Yesu Kriste n'wana wa Xikwembu, hi fanele ku n'wi dzunisaka hikuva u tshembisile ndhawu ematilweni hi laha ku nga heriki. Xikwembu xi hlayisa switshembiso swa xona, vanhu namuntlha hi nga hlawula ku tirhela Xikwembu, hi tirhela na Yesu Kriste.
Xifaniso 9: Ta Dibora loko a vulavula e la Xikwembu
Vaavanyisi 4:1-9
Ndzhaku ka loko Yoshuwa a lovile vanhu va Israele va sukele Xikwembe. A va khongela swikwembu swa hava swa Kanana, va Kanana ava kumile matimba eka va Israele, ava va khome hi ndlela yo vava. Debora ari murhangeri wa Israele ku kondza loko va huwelerile eka Xikwembu va kombela ku pfuniwa. Ari wansati wo lulama. Vanhu va tile eka yena va lava swileriso, kutani ava pfuna, a tshamisisa timbholovo ta vona.
U ringetile ku lava ku va tlherisela kambe eka Xikwembu xa Israele. U vitanile Baraka siku rin'wana. Ari murhangeri wa masocha ya Israele. Kutani aku ka yena "teka khume ra magidi" (10,000) wa vanuna va ntshava ya Mount Tabor. Sisera na vandla ra Kanana va ta lwisa. Kambe Xikwembu xi ta mi nyika ku hlula".
Baraka a chavile kutani aku ka Debora "Loko u nga fambi na mina a ndzi nge fambi". Kutani Debora aku: "ndzi ta famba na wena, kambe Xikwembu xi ta nyiketa Sisera eka wansati. Vanghana vanhu, hinkwavo va fanele ku tirhela Xikwembu lexi hanyaka, u pfuna lava n'wi tshembhaka kutani va n'wi tirhelaka.
Xifaniso 10: Ta Xikwembu loko xi pfuna Sisera e ku hluriweni
Vaavanyisi 4:10-16
Debora na Baraka va rhangele masocha ya va Israele ku ya e ntshaveni ya Mount Tabor. Sisera na vaKanana va yile va ya lwa ni va Israele. Sisera ari na dzana-kaye wa swigolonyana swa mavhilwa mambirhi leswi endliweke hi nsimbhi. A tiendleriwile ku lwa nyimpi hi tona, swigolonyana leswi a swi tika ngopfu eka rivala leri oloveke, ka nambu wa ndhawu leyi ntsongo ya va Israele ni vandla ra kona.
Loko Baraka ni vandla ra yena ra Israele va tile emahlweni ku lwa na Sisera Xikwembu xi tisile ku hlanga-hlangana eka xiyim0 xa Kanana ni vandla ra vona, va sungule ku Sisera u tsutsuma. Masocha ya Israele va va landzelerile va va dlaya hi matlhari ya vona. Kambe hi tsutsumile ku pfuniwa hi Xikwembu, vandla ra Israele ri swi kotile ku hlula vandla ra Kanana. Kambe Sisera ri Sisera ntsena a nga baleka, a tlurile exigolonyaneni.
Xifaniso 11: Jahele u dlaya Sisera
Vaavanyisi 4:17-23
Sisera a tsutsumela etendeni ra wansati loyi a vuriwaka Jahele. Jahele angari muIsraele. Vanhu va yena ava tsakela va Kanani. Jahele aku ka Sisera "tana haleno unga chavi". Kutani a ya endzeni ka tende a ya tumbela. A n'wi nyika masi leswaku a n'wa kutani an'wi funengeta hi nguvu, Sisera aya etlela. Kutani Jahele u tekile beke ya tende na hamula.
Kutani a ya ka Sisera hi ku hatlisa loko a ha etlele, u ambexile enhlokweni atlhela ayi fambisa erivaleni. Hi nkarhinyana Baraka ata ari karhi a lava Sisera, Jahele a n'wi vitana aku, "Tana, ndzi ta ku komba wanuna loyi u n'wi lavaka". Sisera u etlele a lovile ni nhloko ya yena yi tlhaviwile erivaleni.
Xifaniso 12: Ta vaIsraele loko va tlangela
Vaavanyisi 5:1-31
A kuri Xikwembu lexi nga nyika vaIsraele matimba yo hlula vaKanana. Debora na Baraka va yimbelela risimu ro khensa Xikwembu, vanhu a va tsakile ku va na murhangeri wo fana na Debora ari tani hi manana eka vona. Jahela a nga chavi Sisera. Va khensile Jahele. Xikwembu a xi tirhisa vavasati lava mbirhi ku pfuna vaIsraele. Vanghana, Xikwembu xi tirhisa vanhu lava xi vonaka leswaku ava tiyelanga leswaku va ta hlula lavo tiyela.
Hinkwerhu hi na nala lonkulu loyi a vuriwaka Sathani, ku hlula Sathani, Xikwembu xi rhumele Hosi Yesu Kriste ku hi fela exihamban'weni. Kwalaho u tekile ku xanisekela swidyoho swa mina na wena. Vanhu lavo biha va endlile leswaku Yesu a fa. Ava ehleketa leswaku a nga tiyelangi. Tsundzukani hi laha vaIsraele va hluleke valala va vona hikokwalaho ka matimba ya Xikwembu.
Yesu na yena u hlule Sathani, nala wa vanhu hinkwavo, loko a fa exihamban'weni u pfukile eku feni. Loko Yesu a pfuka eku feni, u kombisile leswaku u hlule matimba ya swidyoho, rifu na Sathani ri a katsaku (hlanganisaka) vanhu hinkwavo. Hikowalaho ke u endlile leswaku hi vevukeriwa eka swidyoho hi matimba ya Xikwembu.
Hikuva Yesu u hi nyike vutomi lebyi nga heriki eka hinkwavo lava tshembeke eka yena, hikwalaho hinkwavo lavo tshembeka eka yena, a hi yimbeleleni hi tsaka hi khongela eka Xikwembu xa ntiyiso.
Manghenelo
Satana u hlula vanhu na kambe u ta ringeta ku hlula hinkwavo lava landzaku Yesu. Kambe Xikwembu xi hi kombile leswaku hi nga va ni matimba njhani ku hlula Sathani. Yingisani kutani mi dyondza eka tidyondzo ku suka/ e bibeleni. Languta eka xifaniso lexi landzelaka loko u twa mfungho lowu.
Xifaniso 13: Ta Gidiyoni ni ntsumi ya xikwembu
Vaavanyisi 6:1-24
Vanhu va Israele na kambe a va nga yingisi Xikwembu na swona a va endla swilo swo homboloka. Kutani Xikwembu xi endlile vanhu va Midian ku fuma ehenhla ka vona ku ringana nkombo wa malembe. Kutani va Midian va herisile swimilana swa va Isarel. Kutani va Israel va rilele ehenhla eka Xikwembu leswaku xi va pfuna.
Siku rin'wana wanuna loyi a vuriwaka Gidiyoni a ri eku gayeni ka koroni. A tumberile eka va Midian. Ntsumi ya Xikwembu yi tile eka Gidiyoni yiku, "Hosi yina wena muhluri wa nyimpi". Gidiyoni a hlamula aku, "loko Hosi yiri na mina hikwalaho ka yini swilo leswi swi ndzi humelela hi ndlela leyi".
Kutani Xikwembu xi hlohlotela Gidiyoni, "famba hi matimba lawa u nga na wona u pfuna Israele ku va humesa etikweni ra Midian emavokweni, xana a ndzi le ku ku rhumeni ke? Gidioni u nyikile ntsumi swakudya, ntsumi yi khumbile swakudya hi nhonga ya yena. Hi nkarhinyana swi hundzuka kutani yi nyamalala.
Gidiyoni u swi tivile xikan'we leswaku a vulavula na Xikwembu. Xikwembu xi tshembisile malandza ya xona leswaku xi ta va na vona nkarhi hinkwavo, u ni matimba yo hi pfuna ku endla hinkwaswo leswi xi swi tsakelaka. Ni loko hi ehleketa leswaku a hi na matimba.
Xifaniso 14: Ta Gidiyoni loko a herisa swikwembu swa hava
Vaavanyisi 6:25-32
Ndyangu wa Gidiyoni a wu khongela swikwembu swa hava swa Kanana. Swifaniso leswi a ku ri Baal na Ashera. Xikwembu xiku ka Gidiyoni, handzula alitara ya tata wa wena eka Baal na kambe u handzulela ehansi ka Ashera ethelo. Kutani akani Alitari ya mina.
Gidiyoni a chava ngofu vanhu kambe a khongela Xikwembu madyambu ya lawa, u tekile vavauna va khume kutani va ya herisa swikwembu swa hava. Vanhu a va khunguvanyekile va lava ku dlaya Gidiyoni kambe tata wa yena u n'wi sirhelerile, kutani aku, "loko swikwembu swa n'wina swi ri leswinene, swi ta mi hlulela.
Kambe a ku humelelangi nchumu. Vanghana, Xikwembu xi ni matimba ku tlula swikwembu swa hava leswi endliweke hi timhandze, maribye kumbe swin'wana. A hi chaveni hi dzunisa Yehova hikuva hi yena ntsena munhu wa ntiyiso. Xikwembu lexi nga heriku.
Xifaniso 15: Ta Gidiyoni loko vandla ra yena ri n'wa mati
Vaavanyisi 7:1-7
Va Midian va hlanganile kun'we ku ya lwa ni va Israel. Gidiyon u hlanganile ni vandla ra yena ra Israele. Kambe Xikwembu xiku ka Gidiyoni, "una vavanuna vo tala. Lava rhurhumela hi ku chava, va ta tlhela va ya ekaya. Vavanuna vo tala va Gidiyoni va vuyele makaya.
Xikwembu xi vulavula na Gidiyoni na kambe xiku, "ku hari na vavanuna vo tala, u famba na vona ematini kutani ndzi ta va ringela wena. Kutani Gidiyoni a teka vavanuna lavaya a famba na vona ku ya n'wa mati. Vo tala va vona va khizamile ehansi va n'wa mati. Madzana rharhu wa vona va n'wile mati hi mavoko ya vona, ndzi ta nyika eta va Midian emavokweni ya n'wina (hlulani va Midian).
Xifaniso 16: Ta Gidiyoni ni vandla ra yena loko va rhendzele kampa ya va-Midian
Vaavanyisi 7:16-25
Vandla ra Midian ari languteka ri ri nhulu ya tinjiya eka ndhawu ya vona. Tinomboro to hlayanyana ta tikamela a ti ri ekampanini. Gidiyoni ari na madzana nharhu ya vavanuna. Kambe Xikwembu xi va byele leswi va faneleke ku swi endla. Gidiyoni u nyikile un'wana ni un'wana wa vavanuna mhalamhala na mbita leyi a yi ngari na nchumu ni rivoni endzeni.
Va rhendzele kampa ya va Midian exikarhi ka vusiku. Kambe hi nkarhinyana va ba huwa. Va yimisa timboni na timbita kutani va rila huwelela, "tlhari ra Xikwembu na ra Gidiyoni" Va Midian a va chavile kutani va sungula ku dlaya un'we hi un'we wa vona.
Va Midian va balekela vavanuna va Gidiyoni, Gidiyoni u rhumele marungula ya leswaku a ku vitaniwe hinkwavo vavanuna va Isarele. Kutani va tsutsumisa va Midian va va dlaya, va dlayile vo tala va vona. Vanghana hi nga va hi ngari ni matimba kambe loko hi tshembela eka Xikwembu xi ta hi pfuna ku hlula valala va hina lavakulu, Sathani.
Xifaniso 17: Samsoni a dlaya nghala
Vaavanyisi 13:1 - 14:19
Endzaku ka loko Gidiyoni a lovile, va-Israele va hundzulukela Xikwembu kutani Xikwembu xi endle leswaku va-Filista lavo homboloka va va xanisa. Kutani Xikwembu xi rhumele murhangeri xi n'wi nyika ni matimba ku hlulela Israele. Vito ra yena a ri Samsoni. Loko moya wa Yehova wu xikela Samsoni, u vile ni matimba swinene (emirini wa yena).
Samsoni a rhandza wansati wa mu Filista, kutani a ku ka tata wa yena, "ndzi tekeleni yena, u kahle eka mina". Loko Samsoni a ya endlwini ya wansati loyi, nghala yi n'wi hlasela. Samsoni ari ni matimba swinene, kutani u dlayile nghala hi mavoko ya yena.
U lovorile wansati wa mu Filista kambe a nga tshembhekangi (anga ri ntiyiso) eka yena. Kutani Samsoni u dlayile makume nharhu wa va Filista hi ku hlundzuka. Vanghana, malandza ya Xikwembu, mi fanele ku lovola munhu loyi a nga mupfumeri loyi a tiyiseleke ku dzunisa Xikwembu ni ku hlayisa swileriso.
Xifaniso 18: Samsoni na timhungubye a masin'wini ya koroni
Vaavanyisi 15:1-17
Endzaku ka nkarhinyana Samsoni u tlhelele ndzaku ku ya eka va Filista a endzela nsati wa yena. Kambe tata wa yena a n'wi nyiketile eka wanuna un'wana. Samson aku: "Eka nkarhi lowu ndzi na mpfumelelo wo endla leswi ndzi swi lavaka eka va Filista. Ndzi ta va vavisa. U humile a ya khoma khume nharhu (300) wa mhungubye endzhawini yin'we ku ya hi hongohoka, ati boha mincila titshwa kutani ati tshika tiya emasin'win ya koroni ya va Filista.
Koroni ya vona yi tshwile. Va Filista va khoma Samsoni kutani va ya eJuda va ya n'wi pfalela ejele. Va Israele eJuda va n'wi khoma va n'wi nyiketa va Filista. Kutani moya wa Xikwembu wu xikela eka Samsoni wu n'wi nyika matimba. U tekile rihlaya ra mbhongolo gidi ri n'we wa vavanuna.
Xifaniso 19: Ta vaFilista loko va tsema misisi ya Samsoni
Xaanyisi 16:4-22
Samsoni anga si tshama a tsema misisi ya yena. Misisi ya yena leyo leha ayi kombisa leswaku i n'wana wa Xikwembu loyi a n'wi endleke leswaku a va ni matimba. Samsoni u rhandzanile ni wansati un'wana wa mufilista, vito ra yena ari Delila. Delila u ringetile ku lavisisa xihundla xa matimba ya Samsoni, kambe endzhaku Samsoni u vuye a n'wi byela.
Xikwembu xi byele manana na tatana ku ndzi vekela entlhelo eka ntirho wa xona. Loko misisi ya mina yi tsemiwa matimba ya mina ya ta hela. Madyambu yan'wana loko Samsoni a etlele. Delila a vitana va Filista va n'wi tsema misisi kutani Xikwembu xi n'wi tshika, kutani matimba ya yena ya hela. Kutani va Filista va boha Samsoni, kutani va n'wi susa mahlo va n'wi teka va n'wi yisa ekhotsweni leswaku a ya va tirhela. Nkarhinyana misisi ya Samsoni yi kula nakambe.
Xifaniso 20: Ta Samsoni loko a herisa vaFilista
Vaavanyisi 16:23-31
Va Filista a va tsakile kuva na Samsoni ekhotsweni. Kutani varhangeri va endle le magandzelo hi swikwembu swa vona swa hava. Avari na Samsoni lowo fa mahlo. Kutani va humesile Samsoni ekhotsweni ku tsakisa (ku humelela eka) vona. Akuri ni ntshungu wa vanhu a tempeleni xikan'we ni vanhu lava ava fika 3,000 magidi nharhu elwangwini emalwangwini.
A va n'wi humesela ku endla xihlekiso hi yena. Samsoni u kombele malandza ya va filista, a vula leswaku u kombela ku tikhomelela hi tipala leti nga pfuna ku aka tempele. Samsoni a khongela eka Xikwembu, "ndzi tsundzuki u ndzi nyika matimba kan'we". Kutani Samsoni a khoma tipala letiya ati susumeta hi matimba swinene kutani tempele yi wela ehenhla ka vanhu lavaya hankwavo ka vona. Samsoni ni va filista va file xikan'we hinkwavo ka vona.
Xikwembu xi nyikile Samsoni ku hlula vafilista. Loko a lava ku fa, Samsoni u dlayile va Filista lavo tala ku tlula leswi a ha hanya. Vanghana, hi matimba ya Xikwembu hi nga swi kota ku hlula Sathani. Matimba lawa hi nga ma kuma loko hiri vapfumeri, hi landzela Xikwembu hi xi gandzela ni ku xi tirhela.
Xifaniso 21: Yesu a hlongola moya wa thyaka
Luka 8:26-39
Endzhaku ka malembe layo tala Gidiyoni na Samson va fumile, Yesu u tile a ta tshama etikweni ra Israele. Siku rin'wana u hlanganile ni wansati loyi a nghenele hi moya wo homboloka. Wanuna loyi u wele ehansi kusuhi na Yesu aku: "u lava yini eka mina, Yesu n'wana wa Xikwembu lexi nga le henhla". Moya lowu awu swi tiva leswaku Yesu I nwana wa Xikwembu.
Yesu u lerisile moya lowu leswaku wu sukela wanuna loyi. Moya wu tsutsumile wu ya nghena eka tinguluve ekusuhi. Tinguluve ti tsutsumile ti nghena elwandle hinkwato ka tona tinwela. Vanhu lava va sungurile ku swi vona leswaku Yesu u na matimba ku tlula Sathani ni moya lowo homboloka ni le ka Sathani.
Rito ra Xikwembu (bibele) ri hi dyondzisa leswaku Yesu u kumile Matimba ematilweni ni le misaveni. U ni matimba yo susa moya lowo homboloka (madimona). Moya lowu wo homboloka wu ni matimba ngopfu, kambe wu ta susiwa hi vito ra Yesu ni matimba ya (Xikwembu) Moya lowo kwetsima.
Xifaniso 22: Ta Yesu loko a hlongola va vanuna vo homboloka
Luka 19:45-48, 20:1-2
Siku rin'wana Yesu u yile endlwini ya Xikwembu (etempeleni) eJerusalema. Vanhu va hundzukile va endla tempele (endlwini ya Xikwembu) ndhawu leyi ku xavisiwaka swihari swa magandzelo. A va tiendlela mali hi ku kanganyisa ni ku tekela van'wana. Yesu u sisile vavanuna lavaya vo homboloka ni swiharhi swa vona.
Kutani u vulavurile na vona hi rito ra Xikwembu (Bibele) aku: "swi tsariwile leswaku endlwini ya mina yi tava yindlu ya xikhongelo, kambe mi yi endla ndhawu yo kangayisa vanhu". Masiku hinkwawo Yesu a dyondzisa etempeleni (endlwini ya Xikwembu) kambe varhangeri va maJuda a va langutile ndlela yo dlaya Yesu. Siku rin'wana va vutisa Yesu, xana hi wihi ntiyiso lowu u faneleke ku wu endla ke?
Xifaniso 23: Yesu u pfukile eku feni wa hanya
Matewu 28:16-20
Varhangeri va maJuda, lava a vari valala va Yesu, a va tirhisa vanhu van'wana ku dlava Yesu. Yesu u yisiwile exihamban'weni xa rimhandze, kwalaho u file, kambe hi siku ra vunharhu Xikwembu xi n'wi pfuxile eku feni. Xikwembu xi nyikile Yesu matimba yo hlula rifu. A nge he fi ni siku ni rin'we. Ku tlhandluka ka yena loko a pfuke eku feni swi hi komba leswaku Yesu I n'wana wa Xikwembu.
Yesu a ku ka varhangeri va yena, "matimba ya le tilweni ni le misaveni ya nyikiwile mina. Fambani eka vanhu hinkwavo, mi va dyondzisa ku va vandyondzisi (varhangeri). Mi va dyondzisa ku dzunisa hinkwaswo leswi ndzi swi leriseke. Kutani ndzi tava na n'wina. Yesu u hlurile swidyoho ni rifu. Ka hinkwavo lava n'wi landzelaka, Xikwembu xi nyika moya lowo kwetsima ku pfuna ni ku rhandza Xikwembu ni ku yingisa vito ra xona.
A hi rhandzeni ku yingisa Hosi Yesu, vutomi lebyi byi ta tshama ka hina hinkwabyo, loko miri wa hina wu fa. Lawa I mahungu lamanene lama un'wana na un'wana a faneleke ku ya twa.
Xifaniso 24: Ta Socha ra Xikwembu
Va-Efesa 6:10-18
Yesu u hlule Sathani, u hi nyike matimba ya ku hlula Sathani na moya wa yena lowo biha. Kambe hi nga swi endla loko hi ti lunghisela nyimpi, ku fana na masocha eka xifaniso. U tiyimiserile kulwa nyimpi. Eku Sunguleni hi fanele hi vulavula ntiyiso wa Xikwembu na ku hanya hi ku rhandza ka xona.
Hi fanele ku xi boha tani hi banti leri hi ri bohaka hambi loko hi famba. Hi fanele hi rhandza van'wana hi endla swa ntiyiso emahlweni ka Xikwembu. Swilo swa kahle leswi hi swi ehleketaka, hi swi vula hi ri karhi hi swi endla, swi sirhelela hina ku fana na xifuva eka mitirho ya hava ni marito ya kona.
Hi fanele hi ti lunghisela ku byela van'wana timhaka letinene to rhula eka Yesu. Swi fana ni ku veka enengeni ya ntangu ya. Swi hi pfuna ku yima ehenhla ka Satana hi sirhelela milenge ya hina ku wela eka mikhuva yo biha. Hi tshembha leswaku Yesu u fele ku hi kutsula swidyoho swa hina ni vanhu hinkwavo ku hi vevukisela eka matimba ya Sathani ni swidyoho.
Lexi I xisirhelelo xa hina, leswaku hi sirheleriwa eka Sathani. Sathana u lava ku hi nghenisa eka swidyoho. U lava ku hi herisa, rito ra Xikwembu ri hi dyondzisa leswaku Yesu u ponisa vapfumeri hinkwavo, eku xanisekeni, ka swidyoho, vapfumeri va humelerile eku feni, va nghena eka vutomi lebyi nga heriki-(tivani) ku tiva vuhlayiselo lebyi vapfumeri va ehleketa eka minkanakano yo fana na xidloko lexi hlayisaka nhloko ya socha.
Rito ra Xikwembu I tlhari ra Xikwembu (moya wawo kwetsima wa) I ntiyiso wa Xikwembu. Mupfumeri un'wana u fanele a tirhisa rito ra Xikwembu (bibele) ku herisa vun'wa bya Sathani. Eka hinkwaswo leswi hi fanele hi khongela, hi yingisa eka tinhlamulo hi yingisa swileriso swa xona. Hikwalaho hi fanele hi va na ndhawu eku hluleni ka hina eka Xikwembu ku va hi hlurile Sathani, swidyoho ni rifu hi laha ku nga heriki.


c: text/html

text:
Tinhlayo-vupimi
Tinhlayo-vupimi (Kumbe Jiyometri yi tekiweke eka rito ra Xigriki; geo- "misava", -metron "ku pima") i rhavi ra dyondzo ya Tinhlayo leyi letelaka hi ta xivumbeko, vukulu, vuakelani, na mpimo wa ndzhawu.
Tidyondzo ta Hlayo-vupimi ti sunguriwe khale loko vanhu valava ku twisisa kuleha, kuanama na vutalo bya swilo.[1] Kwalomu ka malembe-xidzana ya vunharhu, dyondzo leyi ya Nhlayo-vupimi yi tikirhetiwe yithlela yi hleriwa hi Euclid, naswona yi sungula ku tirhisiwa hi dyondzo ya nkoka eka tinhlayo kusukela kwalano.[2] Hlayo-vupimi i dyondzo leyi a yitiviwa kusukela kwalomu ka malembe-xidzana ya vunharhu e tikweni-nkulu ra Indiya, naswona a yitirhisiwa ngopfu eku akeni. Van'wa-vutivi va maIslamu, va yisile emahlweni vutivi bya vagriki eka tidyondzo ta Hlayo-vupimi.[3]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Loko munhu a fa, xana a nga tlhela a hanya?” (14)
Xikwembu xi ta navela ku vona ntirho wa mavoko ya xona (15)
14 “Munhu la velekiweke hi wansati,U hanya nkarhi wo koma+ naswona u taleriwe hi maxangu.+2 U mila ku fana ni xiluva kutani a vuna;*+U baleka ku fana ni ndzhuti a nyamalala.+3 Kunene u tshama u n’wi veke tihlo,Kutani u n’wi avanyisa.+4 I mani la nga humesaka munhu la baseke eka munhu la nga basangiki?+A nga kona!5 Loko masiku ya yena ma pimiwile,Nhlayo ya tin’hweti takwe yi na wena;A nge hundzi mpimo lowu u n’wi vekeleke wona.+6 U nga n’wi honoleli a ta wisa,Kukondza a heta ntirho wa siku+ ku fana ni mutirhi.7 Hikuva ni murhi wu ni ntshembo.Loko wu tsemiwa, wu ta tlhela wu hluka,Naswona swirhabyana swa wona swi ta ya emahlweni swi kula.8 Loko rimitsu ra wona ro vuna ehansi ka misavaIvi xikundzu* xa wona xi fa,9 Loko wo nun’hwetela mati wu ta hluka;Wu ta humesa marhavi ku fana ni ximilana lexintshwa.10 Kambe munhu wa fa a nga ha koti ku endla nchumu;Loko munhu a fa, xana u kwihi?+11 Mati ma nyamalala elwandle,Ni nambu wa phya, wu oma.12 Munhu na yena wa etlela a nga ha pfuki.+Kukondza tilo ri nga ha ri kona a va nge he pfuki,A va nge pfuxiwi evurhongweni bya vona.+13 Onge u nga ndzi tumbeta+ eSirheni,*U ndzi tumbeta kukondza vukarhi bya wena byi hundza,Leswaku u ndzi vekela nkarhi kutani u ndzi tsundzuka!+14 Loko munhu a fa, xana a nga tlhela a hanya?+Ndzi ta rindza kukondza masiku ya vuhlonga bya mina ma hela,Kukondza ndzi tshunxiwa.+15 U ta vitana, mina ndzi ta ku hlamula.+U ta navela ku vona ntirho wa mavoko ya wena.16 Kambe sweswi u tshamela ku hlaya goza rin’wana ni rin’wana ra mina;U languta xidyoho xa mina ntsena.17 Xidyoho xa mina xi pfaleriwe enkwameni,U pfalele xihoxo xa mina hi xo damarheta.18 Ku fana ni ntshava leyi waka yi tlhela yi hlanhlekaKutani ribye ri suka endhawini ya rona,19 Ku fana ni mati lama khukhulaka maribye,Maboboma ya wona ma khukhula misava,U wu herise tano ntshembo wa munhu.20 U tshamela ku n’wi hlula kukondza a fa;+U cinca ndlela leyi a langutekaka ha yona ivi u n’wi yisa esirheni.21 Vana vakwe va xiximiwa kambe a nga swi tivi;Va tsongahatiwa kambe a nga swi xiyi.+22 U twa ku vava ntsena loko a ha hanya;U konya ntsena loko a ha hanya.”


text:
A ku ri siku leri hisaka emananga ya le Afrika loko N’wampfundla a teka xiboho xa ku ya exinambyanini ku ya nwa mati. A ri karhi a tlalambatlalamba katsongo emun’wiini eka ndlela leyi taleke ritshuri loko a vona xivoni xi voninga edyambyini. N’wampfundla a nga se tshama a vona xivoni hikwalaho a nga hlamala leswaku xana i xiharhi xa njhani. Loko a ri karhi a fika ekusuhi, xo n’wi hlamarisa, u vonile xihlahla endzeni ka xona na ximpfundlani xo basa lexi fanaka na yena xi n’wi langutile. N’wampfundla a tsutsuma hilaha a kota hakona ku ya kombela ku pfuniwa.
“Pfunanu! Ndzi kombela un’wani a ndzi pfuna!” a cema.
N’wamhungubye a tiwiserile ehansi ka ndzhuti wa nsinya endzaku ka ku hlota. Loko a twa xikombelo xa N’wampfundla xa ku pfuniwa, u tiendle onge a nga twanga nchumu kutani a tshemba leswaku swiharhi leswin’wana swi ta n’wi pfuna hikuva yena a karhele. Kambe loko a nge se swi tiva, N’wampfundla a tsutsumela laha a wisile kona.
“N’wamhungubye, pfuna! Xinghunghumani, xinghunghumani!” ku cema ximpfundlani lexo basa.
“Xinghunghumani? Kwihi?” ku vutisa N’wamhungubye, hi ku ahlamula.
“Le hansi endleleni ya ku ya enambyeni. Xi mitile nhova hinkwayo na ximpfundlani lexitsongo xo basa xo fana na mina,” ku mpfikula N’wampfundla.
Emasungulweni N’wamhungubye u hlongole N’wampfundla hikuva a nga tshembi leswaku swilo swo fana na leswi swi nga humelela. “Loko ku ri leswaku xinghunghumani xi mitile nhova, hikwalahokayini ha ha ri laha hi nga ri endzeni ka xinghunghumani?”
N’wampfundla a nga swi kotangi ku hlamula xivutiso xexo, kambe u yile emahlweni a kombela ku pfuniwa. N’wamhungubye u yile a ya vitana N’wayingwe leswaku hi vunharhu bya vona va famba swin’we ku ya vona xinghungumani lexo hlamarisa.
N’wamhungubye na N’wayingwe va landzelerile N’wampfundla ku ya laha ku nga ni xinghunghumani. Hi ku nonoka, va tshinerile laha ku nga ni xivoni. Loko va fika ekusuhi, va vonile swiharhi swinharhu swi va langutile. Swiharhi leswi nga endzeni ka khwiri ra xinghunghumani a swi fana na vona! Va tlhavile mukhosi hi ku chava kutani va tsutsumela enambyeni va ya vitana N’wampfuvu.
“N’wampfuvu, hi kombela u ta hi pfuna. Xinghunghumani xi mitile nhova hinkwayo na swiharhi swinharhu swo fana na hina!” ku vula N’wamhungubye, loyi a vulavula hi ku hatlisa hilaha a kota hakona.
N’wampfuvu a nga va yingiselanga u tiyele emahlweni a tiphina hi ku hlambela hikuva a anakanya leswaku swiharhi swi n’wi tela na maqhinga. Kambe loko a vona hilaha va nga chuwha hakona, u humile endzeni ka mati. Endzhaku N’wampfuvu, N’wayingwe, N’wamhungubye na N’wampfuvu va tsutsumele laha ku nga na xivoni.
Loko va fika kona, N’wampfundla na N’wamhungubye va yimele endzhaku hikuva a va chava leswaku xiharhi lexo hlamarisa xi nga va mita na vona. N’wayingwe na N’wampfuvu va tsutsumele emahlweni ku ya lwisana na xiharhi … kambe loko va vona mpfuvu na yingwe yin’wana swi tsutsumela laha a va ri kona, va tsutsumile va ri karhi va kalakala, “Xinghunghumani! Xinghunghumani!”
Swiharhi leswa mune swi tsutsumile ku ya lava N’wanghala kutani va n’wi rungulela hi ta xiharhi lexo hlamarisa.
“Xi mitile mpfundla, mhungubye, yingwe na mpfuvu,” ku hlamusela swiharhi hinkwaswo swi ri karhi swi vulavula xikan’we.
“Nakambe xi mitile na nhova hinkwayo,” ku engetela N’wampfundla.
“Nakambe swiharhi leswi nga ekhwirini ra xona a swi lava ku hi hlasela!” ku vula N’wampfuvu.
N’wanghala a nga se tshama a twa swilo swo fana na swona, hikwalaho hi xihatla a hlengeleta ntlhambi wa tinghala kutani va hatlisa ku ya lwa na xinghunghumani. N’wampfundla, N’wamhungubye, N’wayingwe na N’wampfuvu va landzelerile hi le ndzhaku.
Endleleni, va hlanganile na N’wamfenhe, loyi a tikomba a ri eku laveni ka xokarhi. U thamukele emahlweni ka N’wanghala.
“Heyi N’wanghala, ndzi tsakile ku ku vona,” a vula. “Ndzi kombela u ndzi pfuna ku lava xivoni xa mina. Ndzi anakanya leswaku un’wana u ndzi yiverile xona.
“Suka endleleni, N’wamfenhe. Ku na swin’wana swa nkoka leswi hi faneleke ku swi endla. Hi tsutsumela ku ya hlasela xinghunghumani lexi miteke swiharhi na nhova,” ku vula N’wanghala hi ku hela mbilu.
N’wamfenhe u sukile endleleni kambe a kunguhata ku sala swiharhi hi le ndzhaku hikuva a lava ku ya vona leswi xinghunghumani xa kona xi langutekisaka xiswona.
Loko swiharhi swi fika ekusuhi na laha xivoni a xi ri kona, tinghala, N’wampfuvu na N’wayingwe swi yima swi tiyisa swi tilulamisela ku hlasela. Endzhaku swi tsutsumele laha a ku ri na xivoni! Kambe loko swi vona ntlhambi wa swiharhi leswo kariha wu ta etlhelweni ra swona, hinkwaswo swi hangalaka swi nghena ebyanyini lebyo leha. Hiloko swin’wana swa swona swi pavalala ehansi, swin’wana swi tumbela endzhaku ka swihlahla kasi swin’wana swi khandziya misinya.
Loko n’wamfenhe a vona leswaku leswi swiharhi swi chavaka xona a ku ri xivoni xa yena, hiloko a fa hi mafenya. U tsutsumele eka xona kutani, loko a ri karhi a tivona, a ku, “Ndzi ku lavile siku hinkwaro, xivoni xa mina.”
Loko swiharhi leswin’wana swi vona N’wamfenhe emahlweni ka xiharhi lexo hlamarisa na hilaha xinghunghumani a xi ri na xinghana na yena, swi humile laha a swi tifihlile kona kutani swi sungula ku vutisela N’wamfenhe swivutiso mayelana na xiharhi lexo hlamarisa.
“Lexi i xivoni, a hi xiharhi. Wa tivona eka xona. Vona, loyi hi mina endzeni ka xivoni,” ku hlamusela N’wamfenhe, a khomile xivoni.
Loko swiharhi swi twa leswi, hinkwaswo swi hleka swinene kutani swi teka nkarhi wo leha swi ri karhi swi tivona exivonini.


text:
Gezi
Gezi i matimba ya ntumbuluko lama vonakaka hi tindlela to hambana hambana ku fana na ku endla rihati, ndzilo naswin'wana. Gezi hirona xihlovo xa tithekinoloji hinkwato ta manguva lawa.
Vanhu ikhale va lavisisa Matimba ya gezi, hambi leswi switekeke nkarhi wo leha kutwisisa maendlele na mphakelo wa gezi. Ku kala ku fika malembe-xidzana ya vu khume nkaye, loko tinjiniyera ti kota ku tirhisa matimba lawa ku ndlandlamuxa mabhindzu na tinkomponi to aka tinhundzu. Ku olova ko fambisa no phakela gezi swi endle leswaku ku tala tindlela ti tirhisa gezi ku fana na swa vutleketli, Ndzilo wo kufumeta, timboni, vuhaxi na tikhompuyuta.[1]
MintshahoEdit
- ↑ Jones, D.A. (1991). "Electrical engineering: the backbone of society". Proceedings of the IEE: Science, Measurement and Technology 138 (1). pp. 1–10. doi:10.1049/ip-a-3.1991.0001.


text: 20 Sofara+ wa Munamani a hlamula a ku:2 “Ndzi khunguvanyekile hi yona mhaka ndzi lava ku hlamula,Hikuva ndzi karhatekile.3 Ndzi twe marito yo tshinya lama ndzi tlhavaka;Ndzi ta hlamula hi ku ya hi mavonelo ya mina.4 Ndza tshemba leswaku wa yi tiva mhaka leyi,Hikuva a yi ri tano hi mpfhuka munhu* a vekiwa emisaveni,+5 Leswaku ntsako wa lavo homboloka wu hatla wu helaNi ntsako wa lava nga chaviki Xikwembu a wu tlhaveriwi hi dyambu.+6 Hambiloko manyunyu yakwe ma fika ni le tilweniNhloko yakwe yi fika emapapeni,7 U ta nyamalala hilaha ku nga heriki ku fana ni vulongo byakwe;Lava a va tala ku n’wi vona va ta ku, ‘U kwihi?’8 U ta haha ku fana ni norho, a va nge n’wi kumi;U ta hlongoriwa ku fana ni xivono xa vusiku.9 Loyi a nga tshama a n’wi vona a nge he pfuki a n’wi vonile,A nge he tlheli a voniwa ekaya kakwe.+10 Vana vakwe va ta kombela mpfuno eka swisiwana,Mavoko yakwe ma ta tlherisela xuma lexi a xi tekeleke van’wana.+11 A a ri ni matimba ya vuntshwa,Kambe u ta lahliwa na wona.12 Loko leswo biha swi tsokombela enon’wini wakwe,Loko a swi tumbeta ehansi ka ririmi rakwe,13 Loko a swi munyunga a nga swi tshikiKambe a swi fundza enon’wini wakwe,14 Swakudya swakwe swi ta sungula ku bava endzeni kakwe;Swi ta fana ni vuxungu* bya swivatlankombe endzeni kakwe.15 U mite rifuwo, kambe u ta ri hlanta;Xikwembu xi ta ri humesa ekhwirini rakwe.16 U ta mama vuxungu bya swivatlankombe;U ta dlayiwa hi matino* ya mhiri.*17 A nge he pfuki a vone swinambyana swa mati,Swinambyana leswi khulukaka vulombe ni botere.18 U ta tlherisela nhundzu yakwe a nga yi tirhisanga;A nge tiphini hi rifuwo leri a ri kumeke eka bindzu rakwe.+19 Hikuva u xanise swisiwana, a swi siya swi nga ri na nchumu;U teke yindlu leyi a nga yi akangiki.20 Kambe a nge vi na ku rhula;Rifuwo rakwe a ri nge n’wi ponisi.21 A ka ha ri na lexi a nga ta xi dya;Hi yona mhaka rifuwo rakwe ri nga ta hela hi ku hatlisa.22 Loko rifuwo rakwe ri sungula ku tala ngopfu, u ta va ni gome;U ta weriwa hi makhombo yo tala.23 Loko a ri karhi a dya,Xikwembu xi ta n’wi rhumela vukarhi bya xona,Byi ta n’wi nela, byi ya fika ni le marhumbyini yakwe.24 Loko a balekela matlhari ya nsimbhi,U ta tlhaviwa hi miseve leyi humaka eka vurha* bya koporo.25 U hlomula nseve lowu n’wi tlhaveke nhlana,Tlhari leri hatimaka leri n’wi tlhaveke nyongwa,A sungula ku chava.+26 Rifuwo rakwe ri ta funengetiwa hi munyama;U ta hisiwa hi ndzilo lowu nga pfurheteriwangiki hi munhu;Lava nga ta pona etendeni rakwe va ta weriwa hi khombo.27 Tilo ri ta funungula xidyoho xakwe;Misava yi ta n’wi pfukela.28 Yindlu yakwe yi ta khukhuriwa hi ndhambi;Ku ta va mpfula leyikulu hi siku leri Xikwembu xi nga ta hlundzuka ha rona.29 Leyi i hakelo ya lowo homboloka leyi humaka eka Xikwembu,I ndzhaka yakwe leyi a nyikiweke hi Xikwembu.”


text:
Vanhu hinkwavo a va yingisa xitsundzuxo xakwe (21-23)
29 Yobo a ya emahlweni ni swivuriso swakwe a ku:2 “Loko a ndzo tlhelela etin’hwetini leti hundzeke,Emasikwini lawa a ndzi sirheleriwa hi Xikwembu,3 Loko xi voningela nhloko ya mina hi rivoni ra xona,Loko xi ndzi voningela leswaku ndzi kota ku famba emunyameni,+4 Loko ndza ha ri ni matimba,Loko ndza ha ri ni vuxaka ni Xikwembu,+5 Loko Lowa Matimba Hinkwawo a ha ri na mina,Loko ndza ha ri ni vana* va mina,6 Loko ndza ha hlamba milenge hi botere,Maribye ma ndzi chululela mafurha yo tala.+7 Loko ndza ha ya egedeni ya muti+Ndzi fika ndzi tshama erivaleni ra muti,+8 Loko vafana va ndzi vona, a va ndzi nyizela,*Hambi ku ri vakhalabye a va suka va yima.+9 Tihosana a ti tshika ku vulavula;A ti tipfala nomu hi voko.10 Lava xiximiwaka a va miyela va ku whii;Ririmi ra vona a ri tata nomu.11 Lava a va ndzi twa a va ndzi ndhundhuzela,Ni lava a va ndzi vona a va nyikela vumbhoni ha mina.12 Hikuva a ndzi pfuna xisiwana lexi kombelaka mpfuno,+Ni n’wana la nga riki na tatana ni hinkwavo lava nga riki na mupfuni.+13 A ndzi katekisiwa hi loyi a nga le kusuhi ni ku fa,+A ndzi endla noni yi tsaka.+14 A ndzi ambala ku lulama;Vululami bya mina a byi fana ni xiambalo* ni duku.15 Ndzi ve matihlo ya mabofuNi milenge ya lava lamaleke.16 A ndzi ri tata wa swisiwana;+A ndzi kambisisa mhaka ya loyi ndzi nga n’wi tiviki.+17 A ndzi tshova tinhlaya ta la endlaka swo biha,+Ndzi n’wi wutlela leswi nga enon’wini wakwe.18 A ndzi hamba ndzi ku, ‘Ndzi ta fela ekaya ka mina,+Ndzi ta hanya masiku yo tala ku fana ni swiribyana swa sava.19 Timitsu ta mina ti ta nava ti fika ni le matini,Ni mberha yi ta heta vusiku hinkwabyo emarhavini ya mina.20 Vanhu va ta ya emahlweni va ndzi xixima,Ni vurha lebyi ndzi byi khomeke a byi nge tshiki ku copa.’21 Vanhu a va miyela va ku whii,Va yimela xitsundzuxo xa mina.+22 Loko ndzi heta ku vulavula a va nga ha ri na rito;Marito ya mina a ma va tsakisa.23 A va ndzi rindza onge hiloko va rindzele mpfula;A va fana ni vanhu lava rindzeleke mpfula ya ximun’wana hi mahlongati.+24 Loko ndzi va n’wayitelela a va nga swi kholwi;Loko va vona ndzi tsakile a va chaveleleka.25 A ndzi va kongomisa ku fana ni murhangeri wa vona,Naswona a ndzi hanya ku fana ni hosi loko yi ri ni masocha ya yona,+Ku fana ni munhu la chavelelaka lava rilaka.+


text:
Wikipedia:Tutorial (External links)
Haku amukela · Tutorial · Cheatsheet · FAQ · Swikomba-ndlela · Mpfuno · Tafula ra mpfuno · Media copyright questions · Tafula ra Swikombo
Tanihilaha swi hlamuseriweke ha kona eka nkomiso wa wikipediya, "Loko u tsala swo karhi eka tluka, tiyiseka leswaku u hoxa ni ntshaho, hikuva matsalwa yo pfumala ntshaho ya suriwa." I swinene leswaku u tirhisa Ntsaho wo koma leswaku va lulamisi/vatirhisi vanwana na vahlayi vanga kota ku tiyisekisa mhaka leyi uyi engeteleke. Naswona, tiyiseka leswaku swihlovo swa mintshaho ya wena swa tshembeka naswona swa twakala.
Matsalwa ya le hansi
Ndlela yo olova yo hoxa mintsaho yo koma iku tirhisa matsalwa yale hansi ka tluka. Unga tumbuluxa matsalwa yale hansi ka tluka hiku tirhisa ririmi-vutsari ra Wiki markup hindlela leyi:
-  Xihlovo xa nthsaho wawena  swihlawulekisi swo tsaha swa wiki swi angarha ntshaho, naswona
- {{Reflist}} kumbe   ehansi ka nhlokomhaka ==References== ekusuhi ni mahetelelo ya tluka rawena.
Loko xihlovo xa ntshaho wa wena kuri tluka rale ka inthaneti, u boheka ku tumbuluxa xikombo xa le handle xo khwekerisa tluka rero. Unga tirhisi matluka manwana ya wikipediya tani hi ntshaho.
Leswaku u tumbuluxa swikombo swalehandle kuya eka ntshaho wa wena, hoxo direse(URL) ya inthaneti ya tluka rero eka swiangi swo ololoka endzhaku ka marito lawa u matsaleke, hindlela leyi
-  [http://www.google.com Google search engine]
Indlela leyi nene yo nyikela nhlamuselo wo koma endzhaku ka direse ya tluka ra le handle ka wikipediya. Nhlamuselo leyi yita kombisiwa eka nxaxamelo wa minthsaho tani hi nhloko mahaka ya tluka rale handle, e matshanwini ya direse ra tluka ra le handle.
Ntsaho wo koma lowu pfumalaka tsalwa ra le hansi
Ku angarha nkongomiso wa tluka rale handle eka swi angi swo ololoka unga hoxangi nhlamuselo wo koma hindlela leyi:
- [http://www.google.com]
swi ta komba nkongomiso wuri nhlayo, hindlela leyi: [1].
Papalata matirhisele lama landzelaka: "hi kuya hi [2], Nwenti leyi heleleke ya lembe xidzana ra vumbirhi yi vonake hi Nwendzamhala 11, 1999."
Tirhisa hindlela leyi ematshanwini ya swona: "Nwenti leyi heleleke ya lembe xidzana ra vumbirhi yi vonake hi Nwendzamhala 11, 1999. [3]"
Loko unga tirhisangi xi hlawulekisi   ku tumbuluxa tsalwa ra le hansi, u boheka ku ri engetela hiwexe ehansi ka tluka eka nxaxamelo wa mintshaho.
Xiyenge xa swikombo swa le handle
Matluka yo tala ya Wikipediya mani xiyenge xa Swikombo swa le handle. Xiyenge lexi i xokhwekerisa matluka laya ngani vuxokoxoko byo engetela eka mhaka leyi tameriweke hi tluka. Ungasi engetela tluka eka xiyenge xa swikombo swale handle, u boheka ku ribumabumela eka tluka ra mbulavulo ra mhaka yeleyo.


text:
Primary tabs
Mulaedza wa lushaka nga Phuresidennde Vho Cyril Ramaphosa
Mulangadzulo wa Buthano ḽa Lushaka (NA), Vho Thandi Modise,
Mudzulatshidulo wa Khoro ya Lushaka ya Mavunḓu (NCOP), Vho Amos Masondo,
Mufarisa Muphuresidennde Vho David Mabuza,
Muphuresidennde wa kale Vho Thabo Mbeki na Vho mme Mbeki
Mufarisa Muphuresidennde wa kale Vho Phumzile Mlambo-Ngcuka,
Mufarisa Muphuresidennde wa kale Vho Baleka Mbete,
Muhaṱuli Muhulwane Vho Mogoeng Mogoeng na miraḓo i ṱhonifheaho ya zwa Vhulamukanyi,
Dziminisṱa na Vhafarisa Dziminisṱa,
Miraḓo i ṱhonifheaho ya NA,
Miraḓo i ṱhonifheaho ya NCOP,
Muhulwane wa Dzingu ḽa Yuropa, vho imelaho miraḓo ya dipoḽamati ya miṅwe mivhuso, Muhulisei , Vho Beka Dvali,
Vhaeni vhaḓivhalea,
Maafrika Tshipembe vha hashu,
Nga ḽeneḽi ḓuvha, kha miṅwaha ya 31 yo fhiraho, Muphuresidennde Vho Nelson Mandela vho bva nga gethe ḽa dzhele ya Victor Verster vhe muthu o vhofholowaho, vhe tsumbo ya mutheo i tshilaho ya u konḓelela na u vha muhali kha vhathu vha Afrika Tshipembe.
Lwa miṅwaha i ṱoḓaho u swika henefha 40, ekhosisiṱeme (tshitshavha tsha zwithu zwi tshilaho na mupo wazwo) i mangadzaho vhukuma yo vha hone hafha ṱhodzini ya tshipembebvungwi kha dzhango ḽashu.
Fynbos Biome, ḽine ḽa rambalala u mona na Kapa, ḽi na mbonalo dzo khetheaho kha zwimela zwinzhi zwi no wanala shangoni.
Ḽi a kona u tshila kha tshilimo tshi fhisaho nahone tsho omaho na kha vhuria vhu naho mvula nahone vhu rotholaho. Ḽi a mangadza kha u fhambana fhambana haḽo.
Ḽiluvha ḽashu ḽa lushaka, Protea, ndi lushaka lwa zwimela lwa fynbos.
Musi ndi tshi vula Muṱangano wa Vhubindudzi ha Lushaka wa vhuraru ṅwaha wo fhelaho, ndo amba nga ha zwiṱalusi zwo khetheaho zwa ḽiluvha ḽa Protea zwine nga nḓila dzo fhambananaho zwa fana na vhuvha ha lushaka lwashu.
Tshi fhambanyisaho na u ita uri fynbos ḽi vhe ḽo khetheaho ndi uri kha u bvelela na u tshila, ḽi ṱoḓa mulilo.
Luthihi kha miṅwaha ya fumbili miṅwe na miṅwe, fynbos ḽi fanela u swa kha thempharetsha ya nṱha vhukuma u itela u tendela mvusuludzo ya ekhosisiṱeme na u aluwa u thoma u bva fhasi.
Kha tshilimo tshoṱhe, miri yo swaho yo oma maṱari i sala i shubi. Fhedzi musi mvula dza tshifhefho dzi tshi vhuya, thanga dzi a mela, zworalo mutevheṱhaḓu wa vhutshilo hayo vhu a thoma hafhu.
Thavha dzi tondwa nga vhutshilo vhuswa musi zwimela zwe zwa vha zwi tshi sumbedza zwo fa zwi tshi simuwa hafhu nahone u fhirisa na u thomani.
Riṋe, vhathu vha Afrika Tshipembe, ro no tshenzhema vhukonḓi vhu shushaho kha miṅwaha yo fhiraho.
U fana na mulilo wa ḓaka une wa swiela u mona na thavha dzine fynbos ḽa aluwa khadzo, dwadzetshifu ḽo swiela u mona na shango, ḽa sia mutshinyalo kha nḓila yawo.
Naho zwo ralo, u fana na fynbos ḽo khwaṱhaho ḽa mavuni a lushaka lwashu, na riṋe ro sumbedza u konḓelela nga nḓila nnzhi.
Lwa miṅwaha ya maḓana miraru, ro vha vhapondwa vha tsikeledzo, u ṱangulwa na tshiṱalula.
Lwa miṅwaha ya maḓana miraru, ro lwisana nazwo.
Khavhu dza tshiṱalula dzi nga vha dzo ri sia na mavhadzi, fhedzi a dzi ngo ri lozwa.
Mvula ya dimokirasi yo ḓisa mvusuludzo na u bebwa ha lushaka luswa.
Ro vutsheledza tshifhinga tshoṱhe u bva kha swiswi ḽihulu u itela u vhona ḓuvha ḽiswa.
Musi ri tshi lavhelesa kha tshinyalelo khulwane vhukuma ye vhulwadze uvhu ha ri ḓisela yone, ri a zwi ḓivha uri u fana na fynbos, u fana na avho vhoṱhe vho tshilaho kha ḽino shango phanḓa hashu, ri ḓo dovha hafhu ra vutsheledza.Tshifhinga tshi ṱoḓaho linganaho ṅwaha tsho fhira u bva tshe Afrika Tshipembe ḽa vhona tshiwo tshaḽo tsha u thoma tsha nganetshelo ya tshitzhili tsha corona, COVID-19.
U bva zwenezwiḽa, vhathu vha ṱoḓaho u swika miḽioni nthihi na hafu kha shango ḽashu vha ḓivhea savho kavhiwa nga tshitshili.
Vhathu vha fhiraho 45 000 vha ḓivhea sa vho no lovhaho nga vhanga ḽa vhulwadze uvhu.
Nga nṱha ha mbalombalo idzo hu na mafhungo a muthu a makhaulambilu na vhuṱungu.
A hu na muṱa, tshitshavha na mushumoni hu songo xelelwaho nga ane vha mu ḓivha, vho shumaho nae kana ane vha mu funa.
A dovha hafhu a vha mafhungo a u vha na tshivhindi na u konḓelela.
U konḓelela ha vhashumi vha sibadela vhe – ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe, vhusiku vhuṅwe na vhuṅwe – vha ya mushumoni u phulusa matshilo, vha tshi zwi ḓivha uri, vhone vhaṋe, vha kha khovhakhombo ya u kavhiwa.
Ndi vhuḓifhinduleli havhuḓi ha u vha na tshivhindi ha vhaofisiri vha mapholisa, maswole, vhashumi vha ndeme, vhaṱhogomeli na vhashumi vha mutheo avho vhoṱhe, vhe vha ita uri shango ḽi tsireledzee, vhathu vhashu vha fushiwe na uri ikonomi yashu i ye phanḓa.
Ndi mafhungo a vhuthihi na khathutshelo.
Ya lushaka lwe lwa ima lwoṱhe u lwa na COVID-19 nga nḓila dzi sa athu vhonwa u bva tsha maḓuvhani a u thoma a demokirasi.
U fhirisa zwoṱhe, tshiwo itshi tsho dzumbulula vhuvha ha vhukuma ha shango ḽashu ḽi mangadzaho.
Tsho dzumbulula muya wa vhathu vhe vha hana u kundwa.
Ndi honoyu muya wa Afrika Tshipembe une wa fanela u tshimbidza thandululo yashu u itela u fhaṱa ikonomi ntswa, i linganaho nahone ya khwiṋe, u fhiraho u sokou vha tshitshavha.
Ṅwaha u re phanḓa u fanela u vha tshifhinga tsha tshanduko, u itela mvelaphanḓa na u bebwa hafhu.
U fanela u vha ṅwaha une ra vuwa.
Hoyu a u sokou vha ṅwaha zwawo, zworalo, heyi a si SoNA zwayo.
Nga u ralo ndi ḓo lavhelesa kha mishumo ya ndeme mihulwanesa ya 2021 madekwana ano.
Tsha u thoma, ri fanela u kunda dwadze ḽa tshitzhili tsha corona.
Tsha vhuvhili, ri fanela u ṱavhanyisa mvusuludzo ya ikonomi yashu.
Tsha vhuraru, ri fanela u thoma mvusuluso dza ikonomi u itela u sika mishumo yo khwaṱhaho i bvelelaho na u tshimbidza nyaluwo i katelaho zwoṱhe.
Tsha u fhedzisela, ri fanela u lwa na zwiito zwa vhuaḓa na u khwaṱhisa Muvhuso.
Vhegeni dzi ḓaho, ri ḓo ḓivhadza zwiṅwe zwipiḓa zwa ndeme zwa mbekanyamushumo ya muvhuso ya ṅwaha.
Tsha ndeme kha mbuedzedzo ya shango ḽashu ndi phindulo i katelaho zwoṱhe na i bvelaho phanḓa nahone ya u kunda tshitzhili tsha corona.
Afrika Tshipembe ḽi khou tou bva kha gabelo ḽa vhuvhili ḽa u kavhiwa u bva tshe COVID-19 ya swika kha shango ḽashu nga Lambamai ṅwaha wo fhelaho.
Zwi tshi itiswa nga lushaka luswa lwa lwa tshitzhili tsha corona, gabelo iḽi ḽa vhuvhili ḽo vha ḽo kalula nahone ḽo dzhia matshilo manzhi u fhirisa gabelo ḽa u thoma.
Naho zwo ralo, tshinyalelo ya vhathu yo vha i tshi ḓo vha i khulwanesa.
Arali ro vha ri songo ṱavhanyedza ra iledza u tshimbila na mishumo, ri songo dzudzanya zwiimiswa zwashu zwa mutakalo, na uri arali Maafrika Tshipembe vha songo tevhedza maga a tsireledzo o teaho, mutshinyalo u vhangwaho nga hetshi tshitzhili wo vha u tshi ḓo vha u muhulwane.
Ṅwaha uno, ri fanela u ita zwoṱhe zwine ra nga kona u itela u langa na u kunda dwadze iḽi.
Hezwi zwi amba u khwaṱhisa vhuḓidini hashu ha u thivhela na u maanḓafhadza sisiṱeme ya mutakalo washu.
Zwi dovha hafhu zwa amba uri ri fanela u thoma mushumo wa mbekanyamushumo ya muhaelo u itela u tsireledza matshilo na u fhungudza u kavhiwa kha vhadzulapo.
Mathomoni a vhege ino, ro ḓivhadzwa uri lushaka luthihi lwa khaelo dze ra renga, khaelo dza AstraZeneca, dzi ṋetshedza tsireledzo ṱhukhusa kha vhane vha sa khou tou lwalesa na vhane vha nga tea u ṱanganedzwa sibadela nga vhanga ḽa lushaka lwu swa lwa tshitzhili tsha corona lwu ḓivheaho sa 501Y.v2.
Hezwi ndi nga ha mawanwa a u thoma a ngudo nga vhorasaintsi na vhaṱoḓisisi vhashu.
Ri rwela zwanḓa vhorasaintsi vhenevho kha u ranga phanḓa ṱhoḓisiso idzi na u ṋetshedza vhuṱanzi vhuswa vhune ha vha ha ndeme kha u sumbedza nḓila kha phindulo yashu.
Saizwi lushaka luswa ulwu lwa vhulwadze lwu tshi khou vhusa kha shango ḽashu, mawanwa aya a na mvelelo ya vhuṱhogwa kha luvhilo, tshivhumbeo na nzudzanyo dza mbekanyamushumo yashu ya khaelo.
Musi zwi sa faneli u lengisa mathomo a mbekanyamushumo ya muhaelo nga u tou ralo, zwi ḓo kwama khetho ya khaelo na nḓila ya maṋetshedzele adzo.
Luṱa lwa u thoma lwa mbekanyamushumo yashu ya muhaelo, lwo livhanywaho kha vhashumeli vha mutakalo na vhaṅwe vhashumi vha ndeme, zwazwino lwu ḓo shumisa khaelo ya Johnson & Johnson, ine yo sumbedzwa sa ine ya shuma u lwa na lushaka luswa lwa tshitzhili tsha corona ya 501Y.V2.
Ro wana ngelo dza miḽioni dza ṱahe dza khaelo dza Johnson & Johnson.
Betshe ya u thoma ya ngelo dza 80 000, i ḓo swika fhano vhege i ḓaho.
Dziṅwe nnzhi dzi ḓo swika vhegeni nṋa dzi ḓaho, dzi linganaho 500 000 dza khaelo ya Johnson & Johnson.
Mavunḓu oṱhe a na pulane dzao dza u ṋetshedza dzi re hone dzine dza ḓo shuma musi khaelo dzi tshi swika.
Ndi tama u livhuwa mavunḓu oṱhe kha ḽeveḽe yao ya nzudzanyo dza mushumo uyu muhulwane une ra vha tsini na u u thoma.
Zwiṅwe hafhu, ro kona u wana ngelo dza khaelo dza 12 miḽioni u bva kha tshiimiswa tsha COVAX tsha ḽifhasi.
Hedzi dzi ḓo ḓadziswa nga dziṅwe khaelo dzi re hone Afrika Tshipembe nga kha Tshiimiswa tsha Tshigwada tsha Mushumo wa u wana Khaelo tsha Afrika Tshipembe tsha Mbumbano ya Afrika (AU).
Tshiimiswa tsha Pfizer tsho fulufhedzisa ngelo dza khaelo dza 20 miḽioni, dzine dza ḓo thoma u ṋetshedzwa u bva kha kotara ya u thoma.
Ri khou isa phanḓa na nyambedzano dzashu na vhabveledzi vhoṱhe vha khaelo u itela u khwaṱhisedza uri ri wana tshivhalo tsho linganaho tsha khaelo dzo fanelaho zwiimo zwashu.
Mutakalo na tsireledzo ya vhathu vhashu zwi dzula zwi mbilaelo yashu khulwane.
Mishonga yoṱhe ye ya ṱunḓelwa kha shango ḽashu i khou vhewa iṱo, u ṱolwa, u sedzuluswa, u ṱoḓisiswa, u lingwa na u ṅwaliswa nga vhalangivha Ndaulo ya Zwibveledzwa zwa Mutakalo vha Afrika Tshipembe.
Ri ḓo isa phanḓa na u shumisa nḓila ya kuitele kwashu i tshimbidzwaho nga saintsi ye ya ri fara zwavhuḓi u bva kha maḓuvha a u thoma a dwadze.
U bvelela ha mbekanyamushumo ya muhaelo hu ḓo ḓitika nga tshumisano vhukati ha sekhithara dzoṱhe dza tshitshavha.
Ri khou ṱuṱuwedzwa zwihulwane nga u dzhenela hu shumaho ha mabindu, mishumo, nḓowetshumo ya zwa mutakalo na zwikimu zwa mishonga, nga maanḓa, kha nzudzanyo dza mushumo uyu wa muhaelo wa vhathu vhanzhi.
Sa musi ro kunda u thomani, ri ḓo dovha hafhu ra kunda ra takuwa.
Fhedzi a si uvhu vhulwadze fhedzi vhune ra fanela u kunda.
Ri fanela u kunda na vhushai, nḓala, vhushayamishumo na vhushayandingano.
Ri fanela u kunda ifa ḽa ndambo na ṱhangulo zwine zwa isa phanḓa na u shaisa vhathu vhashu, zwo engedzwaho nga dwadze iḽi.
Musi ndi tshi ṋetshedza SoNA kha ino nnḓu ṅwaha wo fhelaho, a hu na na muthihi washu we a vha a tshi nga zwi humbula uri – kha tshifhinga tsha dzivhege nyana – shango ḽashu na ḽifhasi ḽashu ḽi nga vha ḽo no shanduka zwihulwane nga u rali.
Pulane dzashu dzo ḓo fanela u shandukiselwa kha u fhindula kha tshiimo tsha shishi tsha ḽifhasi.
Migaganyangwama yo mboḓi fanela u shumiswa kha zwa ndeme na mbekanyamushumo nnzhi dza tea u mboḓi fanela u imiswa.
Kha ṅwaha wo fhelaho, Afrika Tshipembe ḽo tshenzhema u tsa huhulwane kha nyaluwo na u gonyela nṱha huhulwane ha vhushayamishumo.
Vhushai vhu khou hulela. Vhushayandingano vhu khou engedzea.
Kha kotara ya vhuraru ya 2020, ikonomi yashu yo vha i fhasi nga 6% u fhirisa zwe ya vha i zwone kha kotara ya u fhedzisela ya 2019.
Ho vha hu na vhathu vha si gathi vha 1,7 miḽioni vho tholwaho kha kotara ya vhuraru ya 2020 u fhirisa kha kotara ya u thoma, phanḓa ha musi dwadze ḽi tshi ri dzhenela.
Tshivhalo tshashu tsha vhushayamushumo zwazwino tsho ima kha 30,8%.
Sa mvelelo ya maga a phalalo e ra a thoma u a shumisa na u vulwa ha ikonomi ho dzudzanywaho nga luṱa nga luṱa, ri khou lavhelela u vhona mbuelelo yo khwaṱhaho kha u tholiwa mafheloni a ṅwaha.
Musi ro shuma u itela u langa u phaḓalala ha tshitzhili, ro vha ro fanela na u dzhia maga o kalulaho u itela u tikedza vhadzulapo zwavho vha Afrika Tshipembe, u thusa mabindu kha vhuleme na u tsireledza vhuḓitshidzi ha vhathu.
Pulane dzo dzudzanywaho (phakhedzhi) dza phalalo kha zwa Ikonomi na Matshilisano dze ra dzi ḓivhadza nga Lambamai ṅwaha wo fhelahodzo vha dzone thikhedzo khulwanesa kha ḓivhazwakale yashu.
Yo topola maga ane a lingana R500 biḽioni – kana 10% ya zwibveledzwaguṱe zwa fhano hayani – u itela u ṋetshedza tshelede thwii kha vha miṱa i shayaho, u ṋetshedza thikhedzo ya muholo kha vhashumi na u ṋetshedza nḓila dzo fhambanaho dza phalalo kha mabindu a khou kundelwaho.
Ṱhanganyelo ya vhathu vha swikaho 18 miḽioni, kana tsini na kha tshararu tsha vhadzulapo, vho ṱanganedza mbadelo dza mundende dza u ḓadzisa nga kha maitele hanea a phalalo.
Hu khou anganyelwa uri gavhelo iḽi ḽo takula vhathu vha fhiraho miḽioni ṱhanu siani ḽa vhushai, u thusa u fhungudza nḓala nga tshifhinga tsha tshiwo tshihulwane.
U swika zwino, masheleni a thikhedzo ya muholo a fhiraho R57 biḽioni o no badelwa kha vhashumi vha fhiraho 4,5 miḽioni nga kha Tshikimu tsha Ṱhaḓulo ya Mutholi/Mutholiwa tsha Tshifhinganyana (TERS) tsha Tshikwama tsha Ndindakhombo ya Vhushayamushumo.
Masheleni a fhiraho R1,3 biḽioni o ṋetshedzwa hu u tikedza mabindu maṱuku na a vhukati.
Zwiṅwe hafhu, masheleni a fhiraho R70 biḽioni a phalalo ya muthelo o engedzelwa kha mabindu a khou ṱanganaho na vhuleme..
Khadzimiso dza henefha kha R18,9 biḽioni dzo tendelwa u itela mabindu a 13 000 nga kha Tshikimu tsha Khwaṱhisedzo ya Khadzimiso ya masheleni.
Maafrika Tshipembe vha hashu,
Zwi na miṅwedzi i ṱoḓaho u swika miṋa zwazwino u bva tshe nda ima hafha phanḓa ha dzulo ḽo ṱanganelaho ḽa Phalamennde nda ḓivhadza lushaka nga ha Pulane ya Mvusuludzo na mbuedzedzo ya Ikonomi.
Madekwana ano, a ro ngo ima hafha u ita phulufhedziso, fhedzi u vhiga nga ha mvelaphanḓa kha u shumiswa ha pulane ya mbuedzedzo na nyito dza ndeme dzine ra fanela u dzi ita u itela u vhuisa nyaluwo na u sika mishumo.
U bva tshe pulane ya rwelwa ṱari, ro lavhelesa kha thikhedzo nṋa dza ndeme:
- ṋetshedzo khulwane ya themamveledziso u mona na shango ḽoṱhe,
- u gonyela nṱha huhulwane kha mveledzo yapo,
- tshiṱuṱuwedzi tsha mushumo u itela u sika mishumo na u tikedza vhuḓitshidzi, na
- nyengedzeo nga u ṱavhanya ya nḓadzo ya mveledzo ya fulufulu ḽashu.
Ro ḓivhadza uri ri ḓo vha ri tshi khou thoma na ṋetshedzo khulwane ya themamveledziso u mona na shango.
Ro vha ri tshi zwi ḓivha uri u swikela tshipikwa itshi ri ḓo fanela u fhaṱulula zwikili zwa thekhiniki nga zwiṱuku nga zwiṱuku kha muvhuso u itela u dzudzanya na u langa thandela khulwane dza themamveledziso.
Zwazwino ro bveledzisa zwirathisi zwa thandela ya vhubindudzi ha themamveledziso zwi ḓuraho R340 biḽioni kha nḓowetshumo dza nethiweke dzi fanaho na dza fulufulu, maḓi, vhuendedzi na vhudavhidzani ha kule.
U fhaṱa ho no thoma nahone mvelaphanḓa i khou itwa kha vhunzhi ha idzi thandela.
U bva tsha nḓivhadzo ya Pulane ya Mvusuludzo na mbuedzedzo Ikonomi, ro rwela ṱari thandela mbili khulwane dza madzulo a vhathu dzine dza ṋetshedza madzulo kha miṱa i ṱoḓaho u swika 68 000 vunḓuni ḽa Gauteng.
Thandela dzi fanaho dza madzulo a vhathu dzo pulanwa kha maṅwe mavunḓu.
Kha miṅwaha mivhili yo fhiraho, ndo amba nga ha muḽoro wa u fhaṱa dziḓorobo ntswa dzine dza ḓo ita uri ri bve kha mveledziso ya vhupo ha muvhuso wa tshiṱalula.
Ḓorobo ntswa dza nga murahu ha muvhuso wa tshiṱalula dzi ṱhalukanyoni dza vhathu fhethu hunzhi shangoni ḽashu.
Ḓorobo Yavhuḓi (Smart city) ya Lanseria, ḓorobo ntswa ya u thoma u fhaṱwa kha Afrika Tshipembe ḽa mbofholowo, zwazwino ndi ngoho i khou bveledzaho
Mvetamveto ya pulane khulwane ya iyi ḓorobo yavhuḓi – ine ya ḓo vha mahaya kha vhathu vha vhukati ha 350 000 na 500 000 kha miṅwaha ya fumi i ḓaho – yo fhedziwa nga Ḽara 2020 nahone zwazwino i nnḓa u itela vhupfiwa ha tshitshavha.
Mvelaphanḓa i khou itwa kha thandela khulwane dza themamveledziso ya maḓi dzo fhambanaho.
Hezwi zwi katela Luṱa lwa 2A lwa Thandela ya Mokolo na Crocodile River, na Thandela ya Maḓi ya uMkhomazi.
Pulane ya Vhubindudzi ha Themamveledziso i topola thandela dza bada dzi ḓuraho R19 biḽioni i tshi katela na muṱoḓo wa nethiweke ya bada ya Afrika Tshipembe.
Mushumo u nḓilani wa u fhedzisa nzudzanyo dza masheleni u itela thandela idzi.
Zwiko zwo ṋetshedzwa u bva kha gwama ḽa mithelo ya mavunḓu u itela u tikedza u fhaṱwa na u vhuedzedzwa ha bada khulwane ya N1, N2 na N3.
Thandela idzi dza themamveledziso dzi ḓo livhisa kha mvusuludzo ya nḓowetshumo ya u fhaṱa na u sikwa ha mishumo i khou ṱoḓeaho zwihulwane.
Tshikwama tsha themamveledziso tsha R100 biḽioni zwazwino tshi khou shuma lwo fhelelaho.
Tshikwama itshi tshi ḓo vanganya zwishumiswa u bva kha gwama ḽa mithelo ya mavunḓu na ndambedzo u bva kha sekhithara ya phuraivethe na zwiimiswa zwa mveledziso.
Zwirathisi zwa thandela yo ṱanganedzwaho zwatsho zwa 2021 zwo fhambana nahone zwi katela Mbekanyamushumo ya Themamveledziso ya Madzulo a Matshudeni, yo pikaho kha u ṋetshedza mimbete ya matshudeni ya 300 000.
Iṅwe thandela yo ṱanganedzwaho ndi ya SA Connect, mbekanyamushumo ya u ṋetshedza zwirathisi zwa inthanethe zwa luvhilo luhulu zwikoloni, zwibadela, zwiṱitshini zwa mapholisa na kha zwiṅwe zwiimiswa zwa muvhuso.
Thikhedzo ya ndeme ya vhuvhili ya pulane ya mbuedzedzo ndi u tikedza u engedzea huhulwane vhukuma kha mveledzo yapo na u ita uri zwivhambadzwaseli zwa Afrika Tshipembe zwi kone u ṱaṱisana na zwa ḽifhasi.
Hezwi zwi ḓo ṱuṱuwedza vhubindudzi vhuhulwane nga sekhithara ya phuraivethe kha mushumo wa zwa mveledzo.
Tshihulwane kha pulane iyi ndi vhuḓikumedzeli ho vusuludzwaho u bva kha muvhuso, mabindu na mishumo yo dzudzanywaho ha u renga zwibveledzwa zwapo.
Vhuḓikumedzeli uvhu vhu fanela u livhisa kha u gonyela nṱha ha mveledzo yapo, ine ya ḓo livhisa kha mvusuludzo ya nḓowetshumo dzashu dza u bveledza kana u maga.
Vhashumisani na muvhuso vhoṱhe vhe vha shela mulenzhe kha mveledziso ya Pulane ya Mvusuludzo na Mbuedzedzo ya Ikonomi, sa tshipiḓa tsha thendelano ya tshitshavha, vho tendelana u shuma vhoṱhe u itela u fhungudza vhufulufheli hashu kha zwiṱunḓwa nga 20% kha miṅwaha miṱanu i ḓaho.
Vho topola zwibveledzwa zwa 42 – u bva kha ole zwayo u ya kha fenitshara, nyingapfusho ya mitshelo, tshishumiswa tsha u ḓitsireledza, zwibveledzwa zwa tsimbi na mahumbulwa nga ha ikonomi ya zwi sa tshikifhadzi mupo – zwine zwa nga bveledzwa fhano hayani.
Arali ra swikela tshipikwa tshashu, ri ḓo ṱanḓavhudza zwihulwane ikonomi yashu i bveledzaho, ra kona u vhuisela masheleni a fhiraho R200 biḽioni kha zwibveledzwa zwa shango zwa ṅwaha.
Ṅwaha wo fhelaho, ro shuma u sika maraga muhulwane wa mabindu maṱuku ra khetha zwibveledzwa zwapo zwa 1 000 zwine zwa fanela u rengiwa kha Mabindu Maṱuku, a Vhukati na Mahulwane (SMMEs).
Musi dwadze ḽa COVID-19 ḽo kombetshedza u valwa ha mishumo ya mabindu ya ndeme u mona na ḽifhasi, ro kona u ṱavhanyisa vhurangeli uvhu sa musi maitele a fhano hayani oṱhe a u bveledza na u rengisa o vulela zwibveledzwa zwapo.
U swika mafhedziseloni aya, Khabinethe yo tendela Muhanga wa Mbekanyamaitele wo Livhiswaho kha Mveledzo Yapo ya -SMME yo topolaho zwibveledzwa zwa 1000.
Zwiṅwe hafhu, mihasho ya Mveledziso ya Mabindu Maṱuku na Mbambadzo, Nḓowetshumo na Vhuṱaṱisani i khou tikedza dziSMME u itela u swikelela mimaraga mihulwane yapo na ya dzitshaka.
Vhuḓidini uvhu vhu khou tikedzwa nga mbekanyamushumo dzo khwaṱhaho dza thikhedzo ya mveledziso.
Kha SoNA ya ṅwaha wo fhelaho, ndo amba uri bono ḽashu ḽa u bveledzisa nḓowetshumo ḽo tikedzwa nga pulane khulwane dza sekhithara u itela u vusuludza na u alusa nḓowetshumo khulwane.
Pulane khulwane nṋa dze dza khunyeledzwa na u sainiwa u swika zwino – dzine dza vha tshipiḓa tsha thendelano ya tshitshavha vhukati ha zwa mishumo, mabindu, muvhuso na zwitshavha – dzo no vha na ṱhuṱhuwedzo kha nḓowetshumo dzadzo dzo fhambanaho.
Nga kha u thomiwa ha Pulane Khulwane ya Vhufuwakhuhu, nḓowetshumo yo bindudza R800 miḽioni u itela u khwiṋisa mveledziso.
Afrika Tshipembe zwazwino ḽi bveledza dziṅwe khuhu dza miḽioni vhege iṅwe na iṅwe.
Pulane Khulwane ya Swigiri yo sainiwa nga tshifhinga tsha nyiledzo dza u tshimbila, hu na vhuḓikumedzeli u bva kha vhashumisi vha swigiri u itela urenga henefha kha 80% ya ṱhoḓea dza swigiri yavho u bva kha vhalimi vhapo.
Nga kha u thoma u shuma ha pulane, ṅwaha wo fhelaho wo vhona u gonyela nṱha ha ha mveledzo yapo na u tsela fhasi ha swigiri yo tou ṱunḓiwaho, zwa sika vhudziki kha nḓowetshumo ine ya thola vhashumi vha 85 000.
Thikhedzo kha vhorabulasi vha vharema vha mabindu maṱuku i khou takulelwa nṱha, hu na mubveledzi wa tshinwiwa tshihulwane a khou ḓiimiselaho u ṱanḓavhudza thengiso yawe zwihulwane vhukuma. U bva tshe ha sainiwa Pulane Khulwane ya Mveledziso ya Zwiambaro, Malabi, Zwienda na Mikumba nga Ḽara 2019, nḓowetshumo yo no bindudza masheleni a fhiraho hafu ya biḽioni u itela u engedza zwiimiswa zwa mveledzo yapo, hu tshi katelwa na dziSMME.
Ro shuma tsini na tsini na sekhithara ya zwa dzigoloi u i thusa uri i shandukise tshiimo tsho vhangwaho nga dwadze.
Mafheloni a ṅwaha, sekhithara yo wana murahu mveledzo yayo ya henefha kha 70% yo ḓoweleaho ya ṅwaha, kha nyimele dzi konḓaho.
Vhege yo fhelaho, Khamphani ya Dzigoloi ya Ford yo ḓivhadza vhubindudzi ha R16 biḽioni u itela u ṱanḓavhudza tshiimiswa tshayo tsha mveledziso ngei Tshwane kha lushaka luswa lu khou ḓaho lwa goloi ya baki ya Ford Ranger.
Vhubindudzi uvhu vhu ḓo tikedza nyaluwo ya mabindu maṱuku na a vhukati a henefha kha 12 kha mveledziso ya zwa dzigoloi.
U ya henefha kha hafu ya thengo yo shumiswa kha u fhaṱa vhunzhi ha mishumo ya vhuinzhiniara na tshifhaṱo tsha maimo a nṱhesa ngei kha Davhi ḽa Ikonomi ḽa Tshipentshela ḽa Tshwane nga tshifhinga tsha luno luṱa dzi khou lavhelelwa u kovhelwa dziSMME, tshelede i linganaho R1,7 biḽioni kha zwikhala zwa u renga.
Toyota yo ita vhubindudzi kha tshiimiswa tshayo tsha KwaZulu-Natal u itela u thoma mveledzo ya mathomo ya tsiko ya lushaka wa goloi dzi shumisaho zwoṱhe muḓagasi na zwivhaswa dzine dza ḓo bviswa modele wo itwaho fhano kha ḽa Afrika Tshipembe.
Hezwi zwi tevhela nḓivhadzo dza vhubindudzi nga vha Nissan, Mercedes Benz na Isuzu kha zwiimiswa zwa mveledzo yo ṱanḓavhuwaho, zwoṱhe zwine zwa khwaṱhisedza vhuimo ha Afrika Tshipembe sa mubveledzi muhulwane wa mveledzo ya dzigoloi ḽifhasini.
Uno ṅwaha, ndavheleso yashu i ḓo vha kha u vhuedzedza nḓowetshumo kha mveledzo yo fhelelaho, hu tshi thomiwa Tshikwama tsha Vhalanguli vha nḓowetshumo vha Vharema na u shuma kha pulatifomo ntswa ya mbambadzo ya dzigoloi yo engedzwaho na dzhango ḽoṱhe. .
Hezwi zwi ḓo vha tshipiḓa tsha vhuḓidini ha u khwaṱhisa sekhithara ya mveledzo.
Uno ṅwaha, ri ḓo thoma u langa zwikhala zwo bulwaho nga Vhupo ha Mbambadzo ya Mahala ya Dzhango ḽa Afrika (AfCFTA), zwe zwa thoma u shumiwa nga ḽa 1 Phando, zwi tshi tevhela ṱhanganedzo ya Johannesburg Declaration nga AU.
AfCFTA i ṋetshedza tshikhala kha mabindu a Afrika Tshipembe uri a ṱanḓavhutshele kha mimaraga u mona na dzhango, na khaAfrika Tshipembe uriḽi ḓivhee kha vhuimo ha u vha khoro ya u dzhena kha dzhango.
U tandulula tshanyandingano khulwane kha tshitshavha tshashu, ri fanela u ṱavhanyisa u thoma u shuma ha mbekanyamaitele ya u manḓafhadza ya zwa ikonomi ya vharema kha vhuṋe, ndaulo na ndangulo ya ikonomi.
Ṅwaha wo fhelaho, muvhuso wo tenda u thoma thendelano na khamphani dzine dza ḓo khwiṋifhadza u manḓafhadzwa ha zwa ikonomi ya vharema nga u pfukisela vhuṋe kha vhashumi vhavho.
Nga Ḽara ṅwaha wo fhelaho, ro fara Khuvhangano ya Vhubindudzi ha Afrika Tshipembe ya vhuraru u itela u sedzulusa u shumiswa ha vhuḓiimiseli ho fhiraho na u bveledza vhubindudzi vhuswa kha ikonomi yashu.
Na nga fhasi ha nyimele dza ikonomi dzi konḓaho, khuvhangano ya vhubindudzi yo kona u kuvhanganya R108 biḽioni ya u ḓadzisa kha vhuḓikumedzeli ha vhubindudzi..
Zwoṱhe khathihi na vhubindudzi ho khwaṱhisedzaho u bva kha khuvhangano mbili dzo fhiraho, zwazwino ro ṱanganedza R773 biḽioni kha vhuḓikumedzeli ha vhubindudzi ya u bveledza tshipikwa tshashu tsha miṅwaha miṱanu tsha R1,2 thiriḽioni.
Dzifeme dzo vhiga uri R183 biḽioni ya vhubindudzi uvhu yo no ralo u ṋetshedzwa kha thandela dzine dza vhuedza ikonomi ya Afrika Tshipembe.
Hezwi zwi sumbedza uri shango ḽashu ḽi kha ḓi vha fhethu hu kungaho vhubindudzi kha dzoṱhe khamphani dzapo na dza mashango a dzitshaka.
Ro shuma u tshimbidza vhubindudzi nga u engedza nḓila dzo leluwaho dza u bindula, zwi tshi katela u ita uri zwi leluwe u thoma bindu.
Kha ṅwaha wo fhelaho, khamphani ntswa dzi fhiraho 125 000 dzo redzhisiṱariwa nga kha puḽatifomo ya BizPortal, vho fhedza redzhisiṱiresheni dzavho nga tshifhinga tsha dziawara nyana vha mahayani avho kana dziofisini.
Ri khou ita uri zwi lelutshele mabindu u bindula.
Thusedzo yashu yandeme ya vhuraru ndi tshiṱuṱuwedzi tsha mushumo u itela u sika mishumo na u tikedza vhuḓitshidzi.
Mishumo minzhi vhukuma i ḓo sikwa kha sekhithara ya phuraivethe kha nḓowetshumo nnzhi musi ikonomi i tshi vhuelela.
Ri khou isa phanḓa na u shumisa kha thendelano ya tshitshavha na sekhithara ya phuraivethe u itela u sika vhupo vhu bveledzaho u itela uri vha kone u sika mishumo.
Tshumisano yashu na sekhithara ya phuraivethe yo tikwa nga vhuḓikumedzeli vhu re khagala u itela u alusa ikonomi yashu na u sika mishumo.
Naho zwo ralo, sekhithara ya muvhuso i na vhuḓifhinduleli ha u ṱuṱuwedza u sikwa ha mishumo; hoṱhe nga kha mbekanyamaitele na zwikhala zwa u sika mishumo thwii.
Tshiṱuṱuwedzi tsha Vhusikamishumo tsha Muphuresidennde ndi tshiṅwe tsha zwiengedzi zwa ndeme zwa matholele a tshitshavha na matshilisano kha ḓivhazwakale ya Afrika Tshipembe.
Mafheloni a Phando 2021, zwikhala zwi fhiraho 430 000 zwo vha zwo no tikedzwa nga kha tshiṱuṱuwedzi.
Zwikhala zwa 180 000 zwa zwino zwi kha maitele a u thola.
Zwikhala izwi zwi kha masia a fanaho na kha zwa pfunzo, vhutsila na mvelele, tshumelo dza mabindu dza ḽifhasi, mveledziso ya nyaluwo ya vhuhana (ECD), na vhulimi vhuṱuku na vhulimi ha u ḓitshidza
Zwi katela mbekanyamushumo dza zwa mupo dzi fanaho na u bviswa ha miri i si ya fhano i tshinyadziho mupo, mbuedzedzo ya vhupo ha ṱhangasini, thivhelo ya mililo, na u kunakisa khathihi na u limuwa nga ha zwithu zwa mupo u mona na mimasipala yoṱhe.
Mbekanyamushumo idzi dzi nga ha matshilo a vhukuma na vhuḓitshidzi ha vhukuma.
Vhathu vha henefha kha hafu ya miḽioni zwazwino vha khou ṱanganedza miholo, vha khou bveledzisa zwikili na u shela mulenzhe kha ikonomi ya tshitshavha tshavho na ya shango.
Ri ḓo isa phanḓa na u tikedza vhusikamishumo musi zwi tshi kha ḓi vha zwo fanela zwenezwi musi maraga ya mishumo i tshi vhuelela, naho musi ri tshi khou shuma u ṱuṱuwedza nyaluwo i sa shanduki nahone yo khwaṱhaho kha sekhithara ya phuraivethe.
Kha SoNA ya ṅwaha wo fhelaho, phindulo malugana na khaedu khulwane ine shango ḽashu ḽa khou ṱangana nayo ya vhushayamishumo ha vhaswa, ndo ḓivhadza zwa uri Zhendedzi ḽa Mveledziso ya Vhaswa ḽa Lushaka na Muhasho wa Mveledziso ya Mabindu Maṱuku zwi ḓo ṋetshedza ndambedzo ya masheleni na thikhedzo ya mabindu ka vhoramabindu vha vhaswa vha 1 000 kha maḓuvha a 100.
Musi mbekanyamushumo yo ḓo tea u imiswa nga mulandu wa nyiledzo dza tshitzhili tsha corona, naho zwo ralo yo kona u swikelela tshipikwa tshayo tsha mabindu a 1 000 nga Ḓuvha ḽa Vhaswa ḽa Dzitshaka nga ḽa 12 Ṱhangule 2020.
Hezwi zwi ṋetshedza mutheo wo khwaṱhaho kha vhuḓikumedzeli hashu ha u tikedza mathomo a 15 000 nga 2024.
Ṅwaha wo fhelaho, ro amba uri ri ḓo thoma Nethiweke ya Ndangulo ya Gondo ḽa Lushaka (National Pathway Management Network )u itela u ṋetshedza thikhedzo na zwikhala kha vhaswa u mona na shango.
Ndi khou ṱoḓa u ṱuṱuwedza muswa muṅwe na muṅwe wa Afrika Tshipembe uri a ṱanganele na vhaṅwe vhathu vha fhiraho 1,2 miḽioni vhane vho no dzula vhe nga ngomu ha nethiweke, a dzhie maga a u sendela tsini na vhumatshelo ha khwiṋe.
Kha vhuṅwe ha vhukonḓi vhunzhi he vhathu vhashu vha vha vho tea uvhu tshenzhema ṅwaha wo fhelaho, u khakhisea ha ngudo ho ḓisa muhwalo muhulu kha vhagudi, vhagudisi na miṱa.
Naho hu na zwenezwo, vho konḓelela.
Ndi tshipikwa tshashu tsha mathomo u vhuedza tshifhinga tsho tambiseaho kha uno ṅwaha u itela u khwiṋisa mvelelo dza zwa pfunzo, u bva kha miṅwaha ya mathomo u ya kha zwikolo zwihulwane na zwikolo zwa pfunzo ya nṱha na vhupfumbudzi.
Thikhedzo ya vhuṋa ya ndeme ya Pulane ya Mvusuludzo na u Fhaṱa nga huswa Ikonomi ndi u ṱanḓavhudza nḓadzo ya mveledzo ya fulufulu.
U vhuedzedza Eskom kha tshiimo tshavhuḓi tsha zwa masheleni na tsha u ṱavhanyisa maitele a nzudzanyululo zwi vhukati kha tshipikwa itshi.
Eskom yo dzudzanyululwa nga huswa ya bva zwipiḓa zwiraru, mveledzo, pfukiselo na khovhelo.
Hezwi zwi ḓo vhea mitheo ya sisiṱeme ya fulufulu i shumaho, ya tshizwino na i konaho u ṱaṱisana na dziṅwe.
Eskom i khou ita mvelaphanḓa ya ndeme na ndondolo yayo khulwane na mbekanyamushumo dza mashumele avhuḓi u itela u khwiṋisa vhuḓifulufheli kha mushinzhi wayo wa malasha.
Ri khou shuma tsini na tsini na Eskom kha madzinginywa a u khwiṋisa vhuimo hayo ha masheleni, u langa tshikolodo tshayo na u fhungudza vhuḓitiki hayo nga mithelo ya mavunḓu.
Hezwi zwi ṱoḓa tsedzuluso dza nḓila dza mbadelotiwa u itela u khwaṱhisedza uri a sumbedza mbadelo dzi pfalaho na maga a u tandulula thaidzo ya tshikolodo tsha masipala.
Nga Nyendavhusiku 2020, muvhuso na vhashumisani vhawo vho saina Thendelano ya Tshitshavha na Eskom ya vhuṱhogwa, ine ya sumbedza nyito dzo fanelaho dzine ra fanela u dzi ita, roṱhe kana sa vhukhethelo ha muthu, u itela u swikela ṱhoḓea dza fulufulu ḽa shango zwazwino na kha ḽa matshelo.
Kha ṅwaha wo fhelaho, ro dzhia ḽiga u itela u engedza lwa vhukuma nahone nga u ṱavhanya nḓadzo ya mveledzo ya muḓagasi u ḓadzisa kha une Eskom ya ita.
- Muhasho wa Zwiko zwa Minerala na Fulufulu hu si kale u ḓo vha u tshi khou ḓivhadza bidi dzo bvelelaho dza 2 000 megawatts (MG) dza muḓagasi wa shishi.
- Ndaulo dzo fanelaho dzo khwiṋifhadzwa na ṱhoḓea dzo ṱalutshedzwaho dza mimasipala dza u renga muḓagasi kha vhabveledzi vha muḓagasi vho ḓiimisaho. Maitele a khou itwa u itela u tikedza mimasipala i swikelelaho ṱhoḓea.
- Muvhuso hu si kale u ḓo vha u tshi khou thoma thengo ya 11 800 MW dza nyengedzedzo ya muḓagasi u bva kha fulufulu ḽi vusuludzeaho, gese ya mupo, u vhulungwa ha beṱiri na malasha zwi tshi ya nga Pulane ya Zwiko zwo Ṱanganywaho ya 2019.
Nga nnḓa ha mushumo uyu, Eskom i khou anganyela uri, nga nnḓa ha nḓadzo yo engedzwaho, hu ḓo vha na ṱhahelelo ya nḓisedzo ya muḓagasi wa vhukati ha 4 000 na 6 000 MW kha miṅwaha miṱanu i ḓaho, sa musi zwiṱitshi zwa malasha o fhiswaho zwo swika kha vhufhelo ha vhutshilo hazwo.
Sa tshipiḓa tsha maga a u tandulula ṱhahelelo iyi, vhegeni dzi ḓaho ri ḓo ṋetshedza khumbelo ya madzinginywa u itela 2 600 MW u bva kha fulufulu ḽa muya na ḓuvha (soḽa) sa tshipiḓa tsha Bid Window 5.
Hezwi zwi ḓo tevhelwa nga u vulea ha tshikhala vhukati ha musi khumbelo ya u bida yo bviswa na ḓuvha ḽa u fhedzisela ḽa makumedzwa nga Ṱhangule 2021.
Musaukanyo muswa u eletshedza zwa uri u fhungudza ṱhoḓea dza ṋetshedzo ya ḽaisentsi ya u wana thandela ntswa dza mveledzo ya muḓagasi yo baḓekanaho na nethiweke ya khovhelo ya muḓagasi zwi nga vulela nḓadzo ya nyengedzo ya muḓagasi u swika henefha kha 5 000 MW na u thusa u fhungudza masiandoitwa a u khauwa ha muḓagasi.
Ri ḓo ralo u khwiṋisa Sheduḽu ya 2 ya Mulayo wa Ndaulo ya Muḓagasi wa 2006 (Act 4 of 2006) kha miṅwedzi miraru i ḓaho u itela u engedza mpimo ya fhasisa ya ṋetshedzo ya ḽaisentsi ya mveledzo ya muḓagasi yo baḓekanaho na netiweke ya khovhelo ya muḓagasi. .
Hezwi zwi ḓo katela nyambedzano na vhathu vha kwameaho kha ḽeveḽe ine mpimo wa fhasisa wa ḓo tiwa na khunyeledzo ya mitheo ya u konisa ya ndeme.
Eskom yo no thoma mushumo wa u ṱavhanyisa maitele ayo a mbambadzo na a thekhiniki u itela nḓadzo ya muḓagasi wa u engedzedza uri u dzhene khakha giridi hu si na u khakhisea.
Musi ri tshi khou dzudzanya zwiko zwoṱhe zwine ra vha nazwo u itela u tikedza mvusuludzo ya ikonomi, ri nga si hangwe nga ha tshutshedzo ye tshanduko ya kilima ya ḓisa kha mutakalo wa mupo washu, mveledziso ya ikonomi ya matshilisano na nyaluwo ya ikonomi.
Zworalo ri khou shuma u itela u khunyeledza vhuḓikumedzeli hashu nga fhasi ha Mulanga wa Mutheo wa Mbumbano ya Zwitshavha kha Tshanduko ya Kilima na Thendelano yayo ya Paris ine ya katela phungudzo ya phaḓaladzo ya gese ya tshikhalani.
Eskom, tshifhungudzi tshashu tshihulwane tsha gese ya tshikhalani, yo ḓikumedza kha mulayo u itela phungudzo nga 2050 na u engedza nḓadzo yayo i vusuludzeaho.
Eskom i ḓo vha i tshi khou sedza kha u shumisana na vhabindudzi u itela u pikulula na u maanḓafhadza tshipiḓa tsha mushinzhi wa malasha ayo.
Hezwi zwi ḓo itwa nga nḓila ine zwa ṱuṱuwedza vhubindudzi, mushumo ya zwa ikonomi yapo na mveledzo yapo, sa tshipiḓa tsha pfukelo kha mveledzo yo khwaṱhaho yo fanelaho.
Mushumo washu kha tshanduko ya kilima u ḓo sumbwa nḓila nga Khomishini ya Vhukonanyi ya Muphuresidennde kha Tshanduko ya Kilima, ine ya khou ḓa u ṱangana lwa u thoma kha uno ṅwedzi.
Khomishini i ḓo shuma kha pulane ya pfukelo kha mveledzo yo khwaṱhaho yo fanelaho u ya kha ikonomi ya khaboni ya fhasi na tshitshavha tshi konḓelelaho ya kilima.
A ri nga swikeleli phimo dza nṱhesa dza nyaluwo na mishumo arali ra sa thoma tshanduko dza tshivhumbeo tsha zwa ikonomi.
Tshanduko idzi dzo fanela u itela u fhungudza mbadelo na zwi thivhelaho u dzhena, gonyisa muṱaṱisano, u ṱuṱuwedza vhubindudzi vhuswa na u sika tshikhala tsha vhadzheni vhaswa kha maraga.
Mushumo uyu u khou tshimbidzwa nga kha Operation Vulindlela, ine ya katela tshigwada u bva kha Vhufaragwama ha Lushaka na Ofisini ya Muphuresidennde.
Operation Vulindlela yo lavhelesa kha mvusuluso dza sekhithara dza muḓagasi, maḓi, vhudavhidzani ha kule na vhuendedzi, na tshanduko kha visa dzashu na sisiṱeme dza mupfuluwo.
Khunyeledzo ya mupfulutshelo kha didzhithaḽa ndi ya ndeme kha vhukoni hashu ha u langa zwavhuḓi zwikhala zwo fhambanaho zwo ṋetshedzwaho nga tshanduko ya thekhinoḽodzhi.
Nga murahu ha u lengiswa hunzhi, ri ḓo thoma na u vala nga luṱa nga luṱa anaḽogo ya zwirathisi zwa theḽevishini u thoma ṅwedzi u ḓaho.
Hu khou lavhelelwa uri maitele aya, ane a ḓo itwa nga vunḓu nga vunḓu, a ḓo khunyeledzwa mafheloni a ṅwedzi wa Ṱhafamuhwe 2022.
Maitele a u ṋetshedza ḽaisentsi dza ṱhoḓea khulwane dza sipekiṱhiramu a kha tshipiḓa tsha u fhedzisela.
Ri fulufhela zwa uri tsengo i khou bvelaho phanḓa kha mafhungo a ṋetshedzo ya ḽaisentsi i ḓo ṋetshedza vhuṱanzi ha mulayo nahone a i nga khakhisi maitele a makwevho a sipekiṱhiramu
Kha sekhithara ya maḓi, ri khou shuma nga kha Operation Vulindlela, u khwaṱhisedza uri khumbelo dza thendelo ya maḓi dzi khou fhela vhukati ha tshifhinga tsho tiwaho tsha maḓuvha a 90; na u vusuludza Mbekanyamushumo dza Ndango ya Tshumelo dza Ṋetshedzo ya Maḓi na dza Ndango ya Maḓi a khou Tambiseaho u itela u maanḓafhadza u ṱolwa kwaho ha maḓi.
Ri ḓo khunyeledza na u thoma Ḽiano ḽa U ta Mutengo wa Maḓi Mavhisi, na u ṱavhanyisa u thomiwa ha zhendedzi ḽa themamveledziso ya zwiko zwa madi ḽa lushaka.
Vhukoni hashu ha u khunyeledza mimaraga ya ḽifhasi ho ḓitika nga u shuma ha nethiweke ya vhukavhamabufho na vhuimangalavha hashu.
Ri khou dzudzanyulula Durban sa senthara ya vhukavhamabufho u itela
Hemisifiya ya Tshipembe na u bveledzisa Ngqura uri ḽi vhe tshifaredzi tsha theminala tshi shumiswaho.
Nḓila ya tshiporo tsha u bva Gauteng i khou engedzwa u itela u konisa zwivhambadzwaseli zwa dzigoloi dzi tshi khou bva nga Port Elizabeth.
Haya ndi maga a ndeme a u pfulusa muhwalo u bva badani u ya tshiporoni na u engedza vhuṱaṱisani ha sisiṱeme ya tshiporo.
Mushumo u kati nga mihasho ya zwenezwo u itela u shandukisa visa dzashu na sisiṱeme dza mupfuluwo u itela u kunga zwikili na u alusa sekhithara ya vhuendelamashango.
Musi vhuendi ha dzitshaka vhu tshi thoma u vhuelela u bva kha tshiwo tsha COVID-19, ri ḓo ita ṋetshedzo yo fhelelaho ya dzieVisa (visa dza eḽikiṱhironiki) kha vhadali vha bvaho China, India, Kenya na maṅwe mashango a 10.
Mutevhe wo khwiṋiswaho wa zwikili zwa vhuṱhogwa u ḓo anḓadzwa u itela mahumbulwa nga tshitshavha nga Muhasho wa zwa Muno, kha vhege nthihi, u khwaṱhisedza uri tshivhumbeo tshawo tsha u fhedzisela tshi sumbedza zwikili zwi khou ṱoḓiwaho nga ikonomi.
Mafulufulu ane Operation Vulindlela yo no a fhaṱa, na thikhedzo ine yo no i wana u mona na muvhuso, a sumbedza uri ro ḓivhudza nga mvusuluso.
Ri ḓo isa phanḓa na u shuma ri sa neti nahone hu si na u ima u itela u sika ikonomi ya tshizwino, i shumaho na i ṱaṱisanaho nahone ya khagala kha vhadzulapo vhoṱhe vha Afrika Tshipembe.
U tikedza maitele a tshanduko, Khoro ya Mabindu a Muvhuso ya ofisi ya Muphuresidennde yo sumbedza mutevhe u re khagala wa mvusuluso une wa ḓo konisa khamphani dza tshitshavha dza ndeme u khunyeledza ndaela ya nyaluwo na mveledziso.
U ita ṱhoḓuluso lwo kalulaho kha theo ya mulayo u itela khamphani dza muvhuso zwi ḓo swikiswa kha Khabinethe kha uno ṅwaha wa muvhalelano na kha Phalamennde kha ṅwaha wa muvhalelano u ḓaho.
Modele wa SOE wo vhewaho vhukati u khou shumiswa kha ṅwaha uno wa muvhalelano, une wa ḓo khwaṱhisedza vhuvhusi ho linganywaho, ndangulo ya zwa masheleni na muhanga wa kushumele une wa khou shuma kha wa dziSOE dzoṱhe.
Ndaela dza dziSOE dzoṱhe dzi khou ṱolwa hafhu u itela u khwaṱhisedza uri dzi a fhindula kha ṱhoḓea dza shango na kha mathomo a u shumiswa ha Pulane ya Mveledziso ya Lushaka.
Vhukati ha mutshinyalo wa ikonomi wo vhangwaho nga COVID-19, sekhithara ya zwa vhulimi ya Afrika Tshipembe yo shuma zwavhuḓi vhukuma.
Nga 2020, ro vha na vhambadzelaselivha vhuvhili vhahulwanesa kha ḽifhasi vha siṱirasi, na nyaluwo khulwane kha vhuvhambadzaseli ha waini, mavhele, nḓuhu, mitshelo ya zwipalo na rodwane ya swigiri (nkhwe).
Tshiimo tsha mutsho tshi takalelwaho nga 2020 na mathomoni a 2021 tshi amba uri vhulimisi vhu nga aluwa kha themo i re tsini.
Hezwi zwi ṋetshedza tshikhala tsha u isa phanḓa vhushumisani ha phuraivethe na ha tshitshavha kha vhulimisi u itela u bveledzisa tshanduko na u khwaṱhisedza nyaluwo i bvelelaho.
Ndi tshikhala tsha u ṱavhanyisa khovhelo hafhu nga kha zwishumiswa zwo fhambanaho zwi fanaho na ṋetshedzo ya mavu na u dzhiululwa ha mavu u itela u khwiṋisa mvelelo dza vhulimi.
U swika zwino, muvhuso wo kovhela nga huswa hekithara (ha) dza mavu dzi fhiraho miḽioni tharu, dzi linganaho bulasi dzi ṱoḓaho u swika 5 500, kha vhavhuelwa vha fhiraho 300 000.
Hezwi zwi engedza kha u humiselwa nga huswa ha mavu, zwo vhuedzaho vhavhili vha mavu vha fhiraho miḽioni mbili zwe zwa livhisa kha phiriselo ya hekithara dza 2,7 miḽioni (ha).
Ri khou ita mbekanyamushumo dza u thusa vhorabulasi vha re na puloto ṱhukhu na vhorabulasi vhaswa nga tswikelelo kha mimaraga, u itela u bveledzisa zwikili u mona na maitele a engedzaho ndeme kha mveledzo dza zwa vhulimi na u engedza tshivhalo tsha vharabulasi vha vharema vha re kha zwa mabindu a vhulimi.
Nga tshifhinga tsha vhukati ha ṅwaha wa muvhalelano u ḓaho, ri ḓo thoma zhendedzi ḽa mvusuluso na mbuedzedzo ya mavu u itela u ṱavhanyisa tshandukiso ya mavu.
Tshumelo ya Tshitshavha i kha vhurangaphanḓa ha muvhuso, na u sa shuma nga nḓila ya vhukoni a zwi khakhisi fhedzi nḓisedzo ya tshumelo, zwi fhungudza na fulufhelo ḽa tshitshavha.
U khwiṋifhadza vhufulufhedzei, vhuḓifari na vhungoho kha tshumelo dza muvhuso ndi zwa ndeme arali ri tshi khou ḓa u fhaṱa muvhuso u konaho.
Nga kha Tshikolo tsha Lushaka tsha Muvhuso, ri isa phanḓa na u ṋetshedza ngudo na mbekanyamushumo dza vhupfumbudzi kha vhashumeli vha muvhuso u bva kha ḽeveḽe ya u dzhena u ya kha vhalanguli vhahulwane na Khorondanguli.
Nga Tshimedzi ṅwaha wo fhiraho, ndo saina thendelano dza kushumele kwa dziminisṱa na Minisṱa dzoṱhe, dzine zwazwino yo ganḓiswa kha inthanethe.
Hezwi zwi ḓo khwiṋisa vhuḓifhinduleli na kushumele kwo lavheleswaho nga miraḓo ya Khorondanguli.
Ri dzula ri kha mushumo wa u fhaṱa tshumelo yapo ya vhukoni nahone ya u shuma nga nḓila ya u sumbedza vhukoni ine ya bveledza mushumo wayo na u vha na vhuḓifhinduleli kha vhathu vha Afrika Tshipembe.
Ri khou bvela phanḓa na vhuḓikumedzeli hashu u itela u maanḓafhadza themamveledziso ya muvhuso wapo na u engedza nḓisedzo ya tshumelo nga kha Modele wa Mveledziso ya Tshiṱiriki.
Modele u ḓisa masia oṱhe mararu a muvhuso uri a lavhelese kha zwa ndeme na u thomiwa ha thandela dzine dza vha na mvelelo khulwane dza vhuṱhogwa.
U shumisa na vhoṱhe vhashumisani vha sekhithara ya phuraivethe na ya tshitshavha, muvhuso u khou thoma mutevhe wa maga a u tikedza mimasipala u amba nga ha nḓisedzo ya tshumelo i songo linganaho nahone i sa pfaliho kha vhupo vhu fanaho na ṋetshedzo ya maḓi, u fhaṱwa na u ṱhogomelwa ha themamveledziso.
Ri khou lavhelesesa kha u tholwa ha vhaofisiri vha re na ndalukano dzo teaho kha ḽeveḽe yapo u itela u khwaṱhisedza ndangulo i shumaho na ṋetshedzo ya tshumelo.
Musi ri tshi khou lugisela khetho dza muvhuso wapo, dzine dza khou tea u farwa uno ṅwaha, ri ḓo fanela u lugela zwiimo zwe ra kombetshedzwa nga COVID-19 u itela u khwaṱhisedza uri vhathu vha ḽino shango vha nga kona u vhona we a vha imelela kha ḽeveḽe iyi ya ndeme ya muvhuso.
Maafrika Tshipembe vha hashu,
Zwiito zwa vhuaḓa ndi zwiṅwe zwa zwithivheli zwa nyaluwo na mveledziso ya shango.
Nzumbululo u bva kha Khomishini ya Ṱhoḓisiso ya Zondo i bvukulula tshiimo tsha u dzhiiwa nga khani ha muvhuso na vhuṅwe vhutshinyi vhu elanaho.
Vhuṱanzi kha khomishini ho sumbedza nḓila ye sisiṱeme ya vhulamukanyi ha vhugevhenga ya tshinyadzwa na u kulwa nungo.
Zworalo ndi zwa ndeme, uri ri bveledze tshipiḓa tsha u fhaṱulula vhuḓidini he ra vhu thoma kha miṅwaha miraru yo fhiraho.
Ho vha na mvelaphanḓa yavhuḓi kha u shandukisa bodo dza khombetshedzo ya mulayo.
Zwikhala zwa vhurangaphanḓa zwa ndeme zwo ḓadziwa nga vhashumeli vha re na vhukoni, vha tshenzhemo nahone vha fulufhedzisaho.
Hu na tshumisano yo khwiṋiswaho na u kovhekanywa ha zwiko vhukati ha mazhendedzi a khombetshedzo ya mulayo nga u tevhekana, zwi konisaho nḓila dza kushumele dzo ṱanganywaho kha ṱhoḓisiso na vhutshutshisi.
Ro thoma u shumisa Ḽialo ḽaU lwa na Zwiito zwa Vhuaḓa, ḽine ḽa vhea mutheo kha phindulo yo ṱanganywaho ya tshitshavha nga vhuphara kha zwiito zwa vhuaḓa.
Hu si kale ri ḓo vha ri tshi khou thola miraḓo ya Khoro ya Vhutsivhudzi ha U lwa na Zwiito zwa Vhuaḓa ya Lushaka, ine ya vha bodo ya sekhithara nnzhi ine ya ḓo lavhelesana na mathomo a mushumo wa ḽiga na u thomiwa ha bodo ya mulayo ya u lwa na zwiito zwa vhuaḓa yo ḓiimisaho nga yoṱhe ine ya vhiga kha Phalamennde.
Musi mivhigo i tshi thoma u vhonala ṅwaha wo fhelaho nga ha khonadzeo ya vhukwila na zwiito zwa vhuaḓa kha thengo ya thundu na tshumelo dzi elanaho na COVID-19, ro shuma nga kha vhukoni ha u dzhia tsheo u imisa zwiito zwenezwo, u ṱoḓisisa mavharivhari oṱhe u itela u dzhiela vhukando avho vha re na vhuḓifhinduleli.
Ro thoma senthara ya ṱhanganelano, ine ya ṱanganyisa mazhendedzi a khombetshedzo ya mulayo a ndeme u itela u kovhela mafhungo na zwiko.
Senthara ya ṱhanganelano yo ḓisa milandu minzhi kha tsengo ya dovha hafhu ya vhulunga kana u wana murahu dzimiḽioni dza dzirannda kha zwikwama zwa tshitshavha.
Yunithi ya Tshipentshela ya Ṱhoḓisiso (SIU) yo ṋewa maanḓa a u ṱoḓisisa mavharivhari a vhuḓifari ha nnḓa ha mulayo malugana na thengo ya mishonga ya COVID-19 nga madzangano oṱhe a muvhuso nga tshifhinga tsha Tshiimo tsha Tshiwo tsha Lushaka.
Sa musi zwo ambiwa vhege yo fhelaho, SIU yo khunyeledza ṱhoḓisiso kha khonṱhiraka dza 164 dzi itaho ṱhanganelo ya masheleni a linganaho R3,5 biḽioni.
Kha khwiṋifhadzo ya ndeme ya u bvela khagala na u vha na vhuḓifhinduleli, Mulayo wa Ndambedzo ya Ḽihoro ḽa zwa Poḽotoki wa 2018(ACT 6 of 2018) u ḓo thoma u shumiswa nga ḽa 1 Lambamai honoyu ṅwaha.
Hezwo zwi ḓo laula ndambedzo ya masheleni ya sekhithara ya phuraivethe na ya tshitshavha kha mahoro a zwa poḽotiki. Vhukati ha zwinzhi, u ṱoḓa u bviselwa khagala ha ndambedzo kha mahoro na u thoma zwikwama zwivhili zwine zwa ḓo konisa mahoro a zwa poḽotiki o imelwaho u itela u thoma mushumo wa mbekanyamushumo yao.
Vhugevhenga na dzikhakhathi zwi isa phanḓa na u dzhiela fhasi vhuḓipfi ha tsireledzo kha vhathu na vhutsireledzi.
U thathedza vhugevhenga ndi zwa ndeme kha u bvelela ha mbuedzedzo yashu.
Vhugevhenga vhu fanaho na u tswiwa ha khebuḽu, u tshinyadzwa ha themamveledziso ya zwiporo, u dzula kha mavu hu si na thendelo ya mulayo, khakhiso kha u fhaṱwa ha fhethu na u ṱhaselwa ha vhareili vha maṱiraka zwo thivhela mushumo wa ikonomi na u kula nungo vhubindudzi.
Ro dzhia maga nahone ri ḓo isa phanḓa na u thivhela vhugevhenga uvhu khathihi na u dzhiela vhukando avho vha re na vhuḓifhinduleli u ya nga mulayo.
Zwigwada zwa mushumo zwo tiwa kha mavunḓu o vhalaho u itela u lwa na vhufhura na dzikhakhathi fhethu ha mishumo ya zwa ikonomi.
Ri khou dovha hafhu ra ṱavhanyisa u thomiwa na vhukoni ha Zhendedzi ḽa Ndangulo ya Mikano u itela u thivhela mupfuluwo u siho mulayoni na vhugevhenga ha u pfuka mikano.
U fhedza khakhathi dzo ḓitikaho nga mbeu (GBV) ndi zwa ndeme arali ra nga ṋetshedza mbilaelo ya u vha tshitshavha tsho tewaho nga ndingano na tshayandingano kha kufarelwe kwa vhafumakadzi.
Musi ndi tshi rwela ṱari Pulane ya Ḽiano ḽa Lushaka malugana na Khakhathi dzo Ḓitikaho nga Mbeu na Mabulayo a Vhatshifumakadzini nga Lambamai ṅwaha wo fhelaho, ndo fulufhedzisa vhafumakadzi na vhana vha shango ḽino uri ri khou ya u khwaṱhisa Sisiṱeme ya Vhulamukanyi ha Vhugevhenga u itela u vha tsireledza kha u tambudzwa hafhu, na u khwaṱhisedza uri vhatshinyi vha livhana na mulayo.
U itela uri izwi zwi shume, zwipiḓa zwiraru zwa ndeme zwa theo ya milayo zwo ḓivhadzwa Phalamenndeni ṅwaha wo fhelaho u itela uri sisiṱeme ya vhulamukanyi ha vhugevhenga i shume zwa vhukuma kha u lwa na GBV.
U khwaṱhisedza uri vhatshinyi vha wana ndaṱiso ya zwiito zwavho, ri khou ita mvelaphanḓa kha u fhungudza milandu yo salelaho murahu ya GBV.
Ri isa phanḓa na u ṋetshedza ndondolo na u tikedza vhaponyi vha GBV.
Kha SoNA ṅwaha wo fhelaho, ndo amba uri ri ḓo vhea phanḓa u maanḓafhadzwa ha ikonomi ya vhafumakadzi.
Ṅwaha wo fhelaho, Khabinethe yo ṱanganedza mbekanyamaitele ya uri 40% ya thengo ya tshitshavha i fanela u ya kha mabindu na zwiimiswa zwi langwaho nga vhafumakadzi.
Mihasho yo fhambananaho yo no thoma u shumisa mulayo uyu nahone i khou ita mvelaphanḓa.
Vhege yo fhelaho, ro rwela ṱari mathomo a Tshikwama tsha Thusedzo tsho rangwaho phanḓa nga sekhithara ya phuraivethe i lwaho na GBVF.
Khamphani dzo fhambanaho dza Afrika Tshipembe na madzangano a thusaho vhashai a ḽifhasi zwo ita maano thusedzo u linganaho R128 miḽioni.
Kha miṅwaha miraru yo fhiraho, muvhuso u ḓo ṋetshedza R12 biḽioni u itela u thoma zwipiḓa zwo fhambananaho zwa Pulane ya Ḽiano ḽa Lushaka.
GBV i ḓo fhela musi muṅwe na muṅwe a tshi dzhia vhuḓifhinduleli ha u ita nga u ralo hayani hawe, tshitshavhani tshawe, mushumoni wawe, fhethu hawe ha vhureleli na zwikoloni zwavho.
Nga u lingana, ri khou ṱoda u sedzesa kha mafhungo a kwamaho vhana, zwi tshi katela khwiṋiso ya ndugiselo dza zwikolo, vhupulani na ndambedzo dza ECD, tsireledzo malugana na vhulwadze vhu thivheleaho, tshanduko ya mbekanyamaitele u mona na mutakalo wa vhana na u fhungudza khakhathi dzi itelwaho vhana.
Kha ṅwaha u ḓaho, ri khou ya u isa phanḓa na vhuḓidini ha u ṋetshedza zwikhala zwihulwane kha vhathu vha re na vhuholefhali uri vha dzhenele kha zwa ikonomi na kha tshitshavha nga u angaredza.
Musi ri tshi khou fhaṱulula ikonomi yashu ri vhukati ha dwadze, ndi zwa ndeme uri ri ise phanḓa – na zwine ra nga kona – u itela u ṋetshedza thikhedzo kha mabindu na vhathu vhane vha khou isa phanḓa na u kwamea.
Mabindu kha sekhithara nnzhi ai kha ḓi tambula nahone miṱa minzhi i khou isa phanḓa na u shengela musi mimakete ya mishumo i tshi khou vhuelela nga zwiṱuku.
Kha miṅwedzi i si gathi yo fhelaho, ro vha na nyambedzano i yaho phanḓa na vhashumisani na muvhuso vhashu kha zwa mabindu, mishumo na madzangano a tshitshavha, vhe vha dzinginya u engedzwa ha dziṅwe thikhedzo dza matshilisano na dza ikonomi.
Zwo ralo ro dzhia tsheo ya u engedza tshifhinga tsha mundende wa Tshipentshela wa COVID-19 nga miṅwedzi miraru.
Hezwi zwo ṱolwa sa ḽiga ḽi shumaho nahone ḽo teaho ḽa tshifhinganyana u itela u fhungudza u kwamea ha tshifhinga tshenetshi kha vhuḓitshidzi ha vhashai vha Afrika Tshipembe.
Ro dovha hafhu ra dzhia tsheo ya u engedza mbuelo ya COVID-19 TERS u swikela nga ḽa 15 Ṱhafamuhwe, kha sekhithara dzine a dzi athu u kona u vula na u shuma fhedzi.
Nḓila dza nyengedzedzo iyi na sekhithara dzine dza khou katela zwi ḓo ḓivhadzwa nga murahu ha nyambedzano na vhashumisani na muvhuso kha Khoro ya Mveledziso ya Ikonomi na Mishumo ya Lushaka.
Vhufaragwama ha Lushaka vhu ḓo shumisana na vhashumisani vhaho na vhathu vha kwameaho kha khwiṋiso ya Tshikimu tsha Khwaṱhisedzo ya Khadzimiso ya masheleni u itela uri tshi kone u sedzana khwiṋe na ngoho ya dziSMME na maṅwe mabindu musi a tshi khou lwela u vuwa hafhu.
Ri ḓo shumisana na vhashumisani na muvhuso vhashu u khwaṱhisedza uri thikhedzo idzi na dziṅwe dzi ṋetshedza phalalo kha avho vha i ṱoḓaho.
Maafrika Tshipembe vha hashu,
Sa musi mulilo u vhavhaho u tshi ṋetshedza vhutshilo vhuswa kha fynbos ya shango ḽashu, tshiwo itshi ndi tshikhala tsha u fhaṱa Afrika Tshipembe ḽiswa nahone ḽa khwiṋe.
U fhaṱulula shango ḽashu zwi ṱoḓa vhuḓidini ho fanaho.
Zwi ṱoḓa uri Muafrika muṅwe na muṅwe a dzhie vhuḓifhinduleli hawe nahone a tambe tshipiḓa tshawe.
Kha ri shumisane roṱhe sa muvhuso, mabindu, mishumo na mahoro a zwa poḽotiki na u shumisana sa tshitshavha u bvisela kule maḓinga ri vhea mutheo muswa.
Nṱha ha zwoṱhe, kha ri humiseli heḽi shango kha mikhwa ye ḽa wanwa khayo.
Nga ḓuvha ḽavho ḽa u vhofhololwa, kha miṅwaha ya 31 yo fhiraho, Vho Madiba vho ṋetshedza mulaedza wavho wa u thoma vhe hanefha Kapa Vhukovhela, he vha humbudza Maafrika Tshipembe uri hu na maḓuvha a vhukonḓi a khou ḓaho, na uri nndwa i tshe kule na u fhenyiwa.
Vho Madiba vho ri:
“Zwino ndi tshifhinga tsha u engedza Nndwa nga nḓila dzoṱhe.”
“U fhungudza vhuḓidini hashu zwazwino zwi nga vha vhukhakhi vhune murafho u ḓaho u sa ḓo kona u vhu hangwa.”
Kha u vhala ndozwo khulwane kha tshitshavha tshashu kha ṅwaha wo fhiraho, ri nga lingea ra laṱa fulufhelo.
Fhedzi ri nga kona u fhira hafha. Ngauri ri lushaka lwa vhahali.
A thi khou amba nga vhatumbukwa vha khoḓwaho vha Vhulwelambofholowo, fhedzi ndi khou amba nga vhahali vha ḓuvha na ḓuvha vha tshimbilaho vhukati hashu, vha shumaho nga maanḓa ḓuvha na ḓuvha u itela u vhea zwiḽiwa ṱafulani, uri khamphani i ise phanḓa na u shuma, na u ṋea thikhedzo, thuso na ndondolo kha vhathu vhashu.
Ndi vhukonḓelelo havho vhune ha ḓo thusa heḽi shango uri ḽi vhuelele.
U engedzedza kha khaedu nnzhi dzo welaho vhathu vhashu, ro no zwi pfa uri Khosi Khulwane Vho Goodwill Zwelithini a vha khou vuwa zwavhuḓi nahone vho ṱanganedzwa sibadela.
Ndi tama u swikisa lutamo lwanga kha u fhola nga u ṱavhanya ha Khosi Khulwane Vho Goodwill Zwelithini vha ha Bhekuzulu.
Mihumbulo yashu na dzithabelo dzi na vha Muṱa wa Vhuhosini na lushaka lwa Mazulu nga tshino tshifhinga.
Ndi lutamo lwashu roṱhe uri Isilo Samabandla Wonke hu si kale vha ḓo fhola vha vha na mutakalo wavhuḓi.
Musi ri tshi khou dzudzanyela nḓila i re phanḓa i konḓaho, ri nga wana maanḓa kha Tshirendo tsha Vho Maya Angelou, Still I rise.
Vho ṅwala uri:
Out of the huts of history’s shame
I rise
Up from a past that’s rooted in pain
I rise
I’m a black ocean, leaping and wide,
Welling and swelling I bear in the tide.
Leaving behind nights of terror and fear
I rise
Into a daybreak that’s wondrously clear
I rise
Bringing the gifts that my ancestors gave,
I am the dream and the hope of the slave.
I rise I rise I rise.
Vhathu vha Afrika Tshipembe, ndi shango ḽavho ḽi vha humbelaho uri vha takuwe.
Kha ri kandele phanḓa ri roṱhe kha ndingano, kha nyaluwo, kha vhufulufhedzei na kha mbuedzedzo.
Mudzimu kha vha fhaṱutshedze shango ḽashu ḽa u naka na u tsireledza vharwa na vhananyana vhaḽo.
Ndi a livhuwa.