text:
Ririmi ra Xitsonga, ri kule ngopfu, eka ndhawu leyi tsemakanyaka mune wa matiko. Ririmi ra Xitsonga ri na marin’wana, na marin’wana-ntsongo mo hlaya. Marin’wana lawa, handle ko ma hambana hi marito ku vula xilo xin’we (ku fana na Minhlata vs. Min’whambo, marin’wana mo tala ma Xitsonga ma tirhisa Nhlata/Minhlata, kasi Xibila xi tirhisa N’whambo/Min’whambo), ku na leswiya swo hambana hi mpfumawulo, wa rito rin’we.Minkarhi yo tala, mimpfumawulo leyi, yi hambana ntsena hi Switwari kumbe hi Switatisi, ku fana na Mihlata vs Minhlata.
Tsalwa leri, ri ta languta mhaka yo Vatsonga va landzulana, hambi va ri va xivongo xin’we, ku ri mhaka yo hambana ka Xitwari xin’we ntsena. Tsalwa leri, ri ta tlhe ri kombisa na hi mhaka ya tsalelo ra swivongo swa Vatsonga, tani hi ku, va ha tele Vatsonga lava va landzulanaka va tlhe va khirhana, va ri va xivongo xin’we, hi mhaka ku, hinkwavo, xivongo xa vona xi tsariwe hi marin’wana ma Xitsonga. Switwari leswi pfilunganyaka ngopfu Vatsonga, i A, E na I eka xivongo xin’we, ku landzela O na U eka xivongo xin’we. Nakambe, tsalwa leri, ri ta kombisa no hlamusela mhaka yo xivongo xin’we xi ri na ku tsariwa hi L kumbe Y.
Marin’wana ma Xitsonga, ma na tirhiselo leri landzaka ua mimpfumawulo ya Switwari na Switatisi:
#1 – Xitshwa, Xinyondroma (Xirhonga-Xidzi) na Xihlanganu, hi kanyingi, ku tirha A, eka xivongo lexi eka marin’wana man’wani, ku tirhaka E (Xihlave, Xibila) kumbe I (Xin’walungu, Xidzonga);
Hlavangwana
Hlungwana
Hobyana
Hon’wana
Maluleka
Mangwana
Manyisa
Masinga
Masiya
Mbowana
Mhangana
Mondlana
Munisa
Nsumbana
Ntimana
Ntivana
Xipalana etc…
#2 – Swivongo leswi nga kombisiwa la henhla, loko swi ya eka Xihlave, Xilenge kumbe eka Xibila, Xitwari A xi hundzuka E;
Hlavangwane
Hlungwane
Hobyane
Hon’wane
Maluleke
Mangwane
Manyise Masinge
Masiye
Mbowane
Mhangane
Mondlane
Munise
Nsumbane
Ntimane
Ntivane
Xipalane etc…
#3 – Eka Xidzonga, Xin’walungu na Xihlengwe, mimpfumawulo ya Switwari swo hetelela, yi hundzuka I;
Hlavangwani
Hlungwani
Hobyani
Hon’wani
Mangwani
Manyisi
Masingi
Masiyi
Mbowani
Mhangani
Mondlani
Munisi
Nsumbani
Ntimani
Ntivani
Xipalani etc…
#4 – Xitwari O na Xitwari U, swi na ku hambana ko a ku twali hi minkarhi yo tala. Kambe swi tikomba onge, loko munhu a dzikisa Xihlave, na mimpfumawulo yin’wani ya Xihlengwe, ku twala O, kasi eka marin’wana laman’wani, ku twala U;
Chamango – Chamangu
Chavango – Chavangu
Makamo – Makamu
Masango – Masangu
Xitlhango – Xitlhangu etc…
#5 – Xana ku hambana ka swivongo swa Vatsonga leswi nga na L na leswi nga na Y, ku ri hi ku i swivongo swin’we, ku pfa kwi?
Mimpfumawulo ya L, a yi tikela Vangoni va ka Soshangaan loko va fika eVutsonga. Vatsonga lava a va ri na mavito, kumbe swivongo leswi nga na mpfumawulo wa L, wu hundzuluxiwe wu va Y. Hi ku famba ka nkarhi, ku na Vatsonga lava nga amukela ku tirhisa Y ematshan’wini ya L.
Bila – Biya
Makaringi – Makayingi
Malaze – Mayaze
Marimele – Mayimele
Maringa – Mayinga
Maxele – Maxeye
Milaleni – Miyayeni
Mitileni – Mitiyeni
Ndlala – Ndlaya
Siwela – Siweya etc…
Ku hambana ka mpfumawulo wa Xitwari kumbe Xitatisi, a swi ringani ku va xivangelo xo mi landzulana, mi ri va gandzelo rin’we. Xo hetelela, mi nga pfumeli ku, loko ku tirhisiwe tsalelo ra tindzimi ta vambe, ku tsala swivongo swa n’wina, ivi n’wina mi swi endla xivangelo xi landzulana.
Vutsonga i Vukosi.


c: text/html

text:
Ngaha | Zwine vha tea u ita | Tshifhingambekanywa | Zwi ita vhugai | Fomo dzi no tea u ḓadzwa | Vha kwama inyi
Ngaha u ita nambapuḽeiti ya vhuṋe
Vha nga ita khumbelo ya u ita nambapuḽeiti ya vhuṋe kha tshiendisi tshavho vho ṱanganyisa maḽeḓere na nomboro zwe vha ṋanga [ thendelo i ḓo bva kha Muraḓo wa Khorotshitumbe (MEC)], tenda nomboro ya vha i hone nahone i sa semani.
Dzina/nomboro ḽe vha ṋanga a ḽongo tea u fhira maḽeḓere a sumbe [hu songo katelwa luswayo lwa vunḓu] zwi fanela u tevhedzela ṱhoḓea dza nambapuḽeiti yo ḓoweleaho (sa tsumbo. i fanela u ṱana ḽogo ya vunḓu) na u ṱanea nga nḓila i fanaho na ya numbapuḽeiti yo ḓoweleaho. Dzina/ nomboro ine vha i shumisa a i nga ḓo shumiswa nga muṅwe muthu.
- Kha vha ye kha vha mannḓalanga a zwa u ḓiṅwalisa a tsinisa na ha havho vha ḓadze fomo ya khumbelo ine ya ḓo bviswa ngavho.
- Kha vha ṋetshedze:
- khophi yo khwaṱhisedzwaho ya ḽiṅwalo ḽavho ḽa vhuṋe
- ṱhanziela ya u ṅwaliswa ha tshiendisi.
- Kha vha badele mbadelo dzine dza ṱoḓea.
Khumbelo i bveledzwa nga ḽeneḽo ḓuvha.
Kha vha kwame vha mannḓalanga a zwa u ḓiṅwalisa vhapo u wana mutengo. Mutengo wa vunḓu ḽiṅwe na ḽiṅwe u a fhambana.
Fomo dzi wanala kha vha mannḓalanga a zwa u ḓiṅwalisa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
U Talusa Tshifuwo
Dzothe dzi kholomo, nngu, mbudzi, sekwa, nguluvhe na bere dzi vha dzo itwa na zwithu zwine zwa dzi talusa, uya nga vha Animal Identification Act (Act 6 of 2002). U taluswa ha zwifuwo azwi tou leludzela mufuwi wazwo fhedzi uri akone u wana ine ya vha yo xela kana yo tswiwaho, zwi ya tsireledza kha u tswiwa.
U Nwalela
Vhafuwi vha fanela u nwalela uri vhavhe na linwalo la thaluso ubva kha vha Registrar of Animal Identification kha National Department of Agriculture, Forestry and Fisheries. Zwine zwa lavhelelwa ndi uvha na zwifuwo zwokhetheaho, vha vhe vho di nwalisa kana u nwalisa zwifuwo zwavho na vha South African Stud Book and Livestock Association.
Dzi fomo dza hone dza u nwalela dzi hone kha dzi ofisi dza hone, kana ha magistrate, kana hune vha thusa kha musi wo tswelwa na mapholisani na kha vha Registrar of Animal Identification. Musi u tshi khou di nwalisela u fanela uvha na zwine zwa kona u sumbedza hune wa dzula hone-zwine zwa sa fhire minwedzi miraru.
Musi yo no wanala, zwi dzhia vhege mbili kha muthu o di nwalisela u nwalisa zwifuwo zwawe uri akone u wana zwithu zwawe zwa u talusa kha vha National Register of Animal Identification System zwine mapholisa vha Afrika tshipembe ndi vhone vhane vha vha na ndango khazwo.
Luswayo lwa u talusa lwu vha lwo khethea kha mufuwi munwe na munwe na hone hu vha huna mbalo dzine dza sa fhire tharu/ ahuna muthu ane anga shumisa luswayo holu asongo thoma a amba na mune walwo. Arali ha swika hune ha vha hu tshi khou tea u fhiriselwa kha munwe, muthu muswa wa hone u fanela u thoma a nwalela uri vha kone u mufha maanda a uri lwo no vha lwawe.
Milayo
Huna milayo yo khetheaho ine ya vha hone, hu tshi khou kaliwa tshivhumbeo, kuitele kwa luswayo na ndila ine zwithu zwo raloho zwa tshipida tsha tshifuwo tsha kona u makiwa kana tsha sa makiwe. Hu nga vha na tattoo sa tsumbo, a i faneli u fhira 20mm nga u vulea ngeno zwa luswayo lwa hune dza vha hone zwi tshi fanela u fhira 40mm azwi faneli u swika 100mm nga u vulea na u tandavhuwa.
Uya nga ha vha National Stock Theft Prevention Forum, zwifuwo zwi fanela uvha na tswayo nga murahu ha vhege mbili dzo rengiwa. Kholomo
inga vha na tattoo ubva ina nwedzi muthihi fhedzi ya swaiwa ina minwedzi ya rathi. Dzi fanela u swaiwa dzi tshi tou fhedza u rengiwa. Tattoo inga vhewa kha ndevhe, kana hunwe na hunwe hune ya do kona u vhonala kha muvhili wayo, nga nnda ha kha mukulo. Vhafuwi vha fanela u zwiita mafhungo usa swaya kha zwipida zwa muvhili zwine zwi nga fhedza zwi tshi khou valea. Danga lituku
, u fana na nngu na mbudzi, na nguluvhe, zwi fanela uvha na tattoo zwi na nwedzi muthihi fhedzi, hune tattoo i fanela uvha yo vhewa kha ndevhe nnthihi. Sekwa
li nga vha na tattoo nga fhasi ha mafhafha, ubva lina nwedzi muthihi u swika kha ya rathi. Dzi nga vha na luswayo ubva dzina minwedzi ya rathi nga nntha ha zwirumbi. Tattoo i fanela uvha na zwithu zwivhili fhedzi, hune brand i fanela uvha 6mm hu nga vha tsini kana nga fhasi, zwa tattoo zwi fanela u dzula tsini na tsini Bere
dzi nga vha na tattoo ubva dzi na minwedzi ya rathi dza vha na luswayo ubva dzi na minwedzi ya 12.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Cape Mountain Zebra
Mbiḓi
Dzina
Mbiḓi (Equus Zebra Zebra)
Tshivhumbeo
Mbiḓi ya thavhani ya kappa ndi yone ṱhukhusa ḽifhasini, ina tshileme tsha 230 uya kha 260kg. na mahaḓa ayo ane vhulapfu ha vha 1,16mm uya kha 128mm.mavhala ayo a u buda are kha muvhili o sekena u fhira a mbiḓi dza burchell ane avha manzhi. ku buḓele kwa mavhala ayo a swika na kha khwanḓa. Lunwe lurumbu luna mavhala madenya matsu o buḓaho, ya vha na mavhala asa ṱanganiho, na mavhala ahone avha atshi khou engedza u buḓa a matsu uḓa kha tshirumbi. Kha dzi thumbu ndi tshena zwine zwa fhungudza mavhala. dzina ndevhe ndapfu dzi linganaho 220 mm tshi pfa nga maanḓa.
Kubebele
Dzi ya kuvhangana hedzi dza tshifumakadzi dzi tshi swika ṱhanu na vhana vhadzo, dzo rangiwa phanḓa nga ya mboho. Hedzi dzinwe dza tshinnani dzi tshimbila nga tshadzo.
Hune dza wanala hone
Dzo ngalangala dzi tshi ya dzi phendelani dza dzi thavha. ngei eastern na western cape uya nga mutsiko une dza u wana kha vha zwimi dzo vhuya dza fa nga maanḓa minwahani ya vho 1930s. dza ḓa dza phuluswa nga 1937 hu tshi vha na national park hangei Cradock distride kha vunḓu la eastern cape. Ṋamusi ho sala zwigwada zwiraru fhedzi, hafha kha dzi thavha dza kamanassie na thavhani ya gamka na mountain zebra national park. Tshigwada tshiswa hangei de hoop nature reserve tsho vhumbiwa nga vhuthihi hadzo dzi tshi bva ho fhambananaho. Mountain zebra national park, na thavhani ya kanamanassie, tshigwada tsha zwino tsho andiswa nga dza kouga na thavhani ya outeniqua. zwigwada zwiṱuku wo tumbuliwa eastern cape na kha karoo kha vhugala phukha vhuṱuku dzi tshi bva mountain zebra national park.
Mawanwa
Ho vhuya ha ri phalamendeni ya Afrika Tshipembe ha ḓivhadziwa zwauri “mbongola kha tshikipa tsha bola ya milenzhe” dzi cape mountain zebra nga mashudu dza wana khetho ya nnṱha ya tsireledzo, mbalo yadzo yo ḓa ya tsa u swika kha fumi, na nyambedzano nga vha muvhuso wa Afrika Tshipembe hanengei kha vho 1930s ha swikeleliwa thendelano ya vhugala phukha naho ho vha na u ṱaṱisana nga ha zwo.


text:
Kobs
Dzina ḽa Muṱa ḽo Ḓoweleyaho
Kobs
Alias
Kobs, Croackers, Hardheads
Dzina ḽa Tshisaitsi
Sciaenidae
Tshivhumbeo
U swika kha 2 m, yo linganaho ndi 70 cm.
Ṱhaluso
Ndi khovhe ndapfu ine ya vha na tshivhumbeo tsho hulelaho matungo. Na mutshena ure nga matungo une wa vha na luṱoswi. Ya vha na mitalo yo rambalalaho ine ya vha yone yo no kona u I ṱalusa. Tshinwe tshifhinga na zwithoma zwi tshena. Dzinwe dzi ya vha dzina dzi barbels ṱhukhu. Nnzhi dzi vha dzi na muvhala wa silivhere kana buraweni. Dzinwe dza vha na muvhala wa merunu.
Nḓivho yo Ḓoweleyaho
Muṱa wa Sciaenidae ndi 70 wa vha na tshaka dza 270. Dzina munwe munngo une dza u ita musi dzi tshi bambela. Ṱhukhu dzi vha dzi na mutshila wa nga matungo une wavha mulapfu vhukuma. Dzi dzula mathomoni a maḓi. Dzi ya kudzela makumba.
Kuḽele
Dzila khovhe ṱhukhu na zwinwe zwipuka zwa maḓini.
U Phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe hune havha na vhuḓalo ha maḓi nga maanḓa maḓi a vhuḓi na ane avha na muṋo.
Zwigwada zwo Ḓoweleyaho
Daga kob - Argyrosomus japonicus
Kob - Argyrosomus hololepidotus
Slender baardman - Umbrina ronchus


text:
Nhlangono wa matiko ya Afrika
Nhlangono wa matiko ya Afrika (AU) i nhlangano lowu akiweke hi matiko ya 55 eka tiko nkulu ra Afrika. Nhlangano lowu wusimekiwe hi 26 Mudyaxihi 2001 e Addis Ababa, Ethiopia, naswona wusungule kutirha hi 9 Mawuwani 2002 e Afrika Dzonga,[1] ku siva nhlangano leyi ayirokona ekusunguleni ya Nhlangano wa vun'we bya Afrika (OAU). Swiboho swo hlawuleka swa AU, switekiwa eka huvo ya AU, leyi vitiwaka kambirhi hi lembe ya varhangeri va matiko na tihulumendhe ta matiko ya Afrika. Ofisi ra matsalwana wa nhlangano leyi, rikumeka e dorobheni ra Addis Ababa.
Nkatsakanyo[Lulamisa | edit source]
Swikongomelo swa AU iku:
- Fikelela vun'we na kutirhisana exikarhi ka matiko ya Afrika na Vaaka tiko va rona.
- Sirhelela mimfumo, ndzhawu ya vutiko na kutiyimela ka matiko ya nhlangano leyi.
- Kondletela kutirhisana eka swa tipolitiki na ta vutomi na ikhonomi eka tiko-nkulu.
- Kondlotela no sirhelela mayimele ya matiko ya Afrika eka timhaka leti khumbaka tiko-nkulu na vanhu va rona.
- Kondlotela ntirhisano na matiko man'wana ya misava, kuri karhi ku tekeriwa enhlokweni timfanelo ta Nhlanangano ya Matiko ya misava.
- kondlotela kurhula, kusirheleleka, na kutshamiseka e tikweni-nkulu leri.
- Kondlotela matirhele ya xidemokhrasi, tindzawulo, kutirhisana na xitshungu na Vufumi lebyi nene.
- kondlotela no sirhelela timfanelo ta vanhu, kuya hi Ntwanano wa Afrika eka timfanelo ta ximunhu.
- Pfuneta tiko-nkulu ku tlanga xiphemu xa rona eka ikhonomi na mimbulavurisano ya misava.
- kondlotela nhluvuko lowu tikurisaka eka ikhonomi, mahanyele na mindzhavuko, kuhlanganisa na kutirhisana ka ti ikhonomi ta Afrika.
- kondlotela ntirisano eka swiyenge hinkwaswo swa vutomi na ku tlakusa mahanyele ya vanhu va Afrika.
- Kongomisa na ku twananisa milawu exikarhi ka swifundza swa ti ikhonomi swa sweswi na swa nkarhi lowu taka, leswaku nhlangano lowu wu fikelela swikongomelo swa wona.
- Antswisa nhluvuko wa tiko-nkulu na ku kondlotela vulavisisi eka mintlawa hikwayo ya Saynsi na Thekinoloji.
- Tirhisana na nakulori vamisava eku heriseni vuvabyi lebyi sivelekaka na ku kondlotela rihanyo lerinene e tikweni nkulu.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Thabo Mbeki (9 July 2002). "Launch of the African Union, 9 July 2002: Address by the chairperson of the AU, President Thabo Mbeki". ABSA Stadium, Durban, South Africa: africa-union.org. Retrieved 8 February 2009.


text:
1 Loko a ndzi famba eswodyohwen',
Lok' a ndzi phasiwa entlha' win',
Loko a ndzi nga tsakanga mbilwin'.
I Yesu l'a nga ndzi ntshunxa.
I Yesu l'a nga ndzi ntshunxa,
I Yesu l'a nga ndzi ntshunxa,
Timpencana ti tshoviwa tona
I Yesu l'a nga ndzi ntshunxa.
2 Loko a ndzi biwa hi mapfalo,
Lok'a ndzi lava ku hela mbilu,
Loko a ndzi nga swi koti nchumu,
I Yesu l'a ndzi ntshunxa.
3 Lok'a ndzi khunguvanyeka
ndlelen',
Lok'a ndzi hulumetela khumbin',
Ndzi nga tivi ta vutomi tilwen',
I Yesu l'a nga ndzi ntshunxa.
4 Ndzi ta tlangela hi ku tsakela
Tintswalo ta lo'ya nga ndzi rhandza,
A ko a fa mantshan' wen' ya mina
I Yesu l'a nga ndzi ntshunxa.


text:
Nḓila dza u Thoma u Fuwa Nguluvhe
Musi u tshi thoma zwa u fuwa Afrika Tshipembe u fanela u lugisela. Zwavhuḓi- vhuḓi, munwe na munwe mufuwi u fanela u lugisela, ubva kha dza tsadzi dzine dza swika zwigidi, kha dza tshinna dzine dza vha mbili dzine dza vha dzi sina zwishumiswa zwine zwa vha zwa maimo a ntha ane avha atshi khou itela uri akone u vha na tshelede muḓini wawe.
Kana ndi kha bulasi ḽihulwane ḽa zwa u rengisa kana ndi fhethu hune ha vha uri ndi huṱuku, milayo mihulwane i ya fana.
Tshithu tsha vhuḓi tsha u thoma ndi uvha na lutamo lwa u bveledza zwithu zwine zwa vha uri ndi zwavhuḓi, ha kona u ḓa mvelelo. Ukhou ṱoḓa uri dzi bebe u rengise vhana? Kana u renge u rengise? Kana u dzi bebise u dzi aluse u fhedze u rengise ṋama ya hone?
Tshithu tsha vhuvhili tshine wa nga tshiita musi u tshi khou fuwa nguluvhe ndi u ḓivha zwine vharengi vha ṱoḓa zwone- zwo dzulisa hani- kana vha renga nga khalanwaha, na uri muṱaṱisano wa hone wo dzulisa hani.
Tsha vhuraru u fanela u humbula zwo iledzwaho, milayo, mutakalo na vhupo uya nga mulayo, hune wa dzula hone uri u kone u ita bulasi.
Zwino, wa kona u sedza uri zwi nga u ḓurela vhugai u bveledza. U fanela u vhalela zwishumisa zwine zwa farea uri zwi nga u ḓurela vhugai, zwifhaṱo u fana na nnḓu zwi ya ṱoḓea, zwishumiswa na vhashumi vhane vha ḓo thusa na vhukoni havho zwi ya ṱoḓea.
Arali zwa u fhedzisela zwi tshi sina u fana na ṋama ya nguluvhe, u fanela u ḓivha vhutshilo hayo musi i dzi shelfini na tshifhinga tshine ya nga fhedza yo vhewa, kana kha zwikwatudzi kana i nḓilani kana yo vhewa.
U thusiwa nga masheleni musi u tshi khou fuwa nguluvhe
Musi u tshi khou lugisela u fuwa nguluvhe u fanela u ṱoḓa thuso ya masheleni uri bindu ḽi kone u bvelela. Zwiga zwa u bvelela hu vha ho katelwa na u ita luhura, zwifhaṱo zwa u dzula, na u renga zwishumiswa na u dzudzanya vhashumi, uvha hone ha muḓagasi, na maḓi, tshikalo na zwa u tsireledza, musi u tshi kha ḓi badela u ḓura ha nnḓu yau.
U fanela u ḓivha uri zwi nga dzhia tshifhinga tshingafhani uri hu kone uvha na u dzhena ha masheleni, uri u kone u thoma u vala mavhaka.
Zwa u kona u dzhenisa tshelede zwi ya swika hune zwa humbulelwa, fhedzi ndi zwone zwine zwavhavha musi u tshi khou lugisela bindu ḽo raliho. Unga to lingedza humbulela uri hu nga ṱoḓea vhugai, kana wa ita zwikolodo, u fhela ha tshelede, naha u vhea na zwine zwa vha zwo sala musi wo no shumisa zwine zwa kho tea uya kha vhane vhazwo, zwine zwa vha zwi songo humbulelwa.
Naho zwo ralo arali muthomi wa bindu atshi khou ṱoḓa u kwamana na vhathu vhane vha nga muthusa nga masheleni, u fanela u nwala zwithu zwawe nahone azwi sumbedza muthu ane vha na nḓivho nga ha masheleni, ngauri zwa ndeme hafha ndi nguluvhe. Musi vho ṱangana vha nga ḓa na nḓila dza u ita vhubindudzi vhune ha nga vha thusa ubva kha zwipiḓa zwa u thoma.
Huna Zwiimiswa Zwine zwa vha uri zwo Vhala Zwine zwa Thusa nga Masheleni, kha Vhorabulasi Vhaṱuku
Muvhuso wa Afrika Tshipembe ndi wone murangaphanḓa na minister wa zwa Agriculture ndi vhone vhane vha vha hone kha zwa u tikedza vho rabulasi vhaṱuku na vhane vho no bvelela. Huna tshelede ine yavha hone ine ya bva tshifhinga tshoṱhe hu tshi bva mugaganyagwama nwaha munwe na munwe ine yavha i tshi khou itela u thusa kha zwezwo.
Vha muvhuso wa zwa Agric vha ma vunḓu, hezwi zwi vha zwi tshi khou thusa vhane vha dzula kha vunḓu ḽeneḽo. Ha dovha havha na zwinwe zwiimiswa zwine zwa fana na Department of Rural Development na Land Restitution have a role.
Naho zworalo, hei tshelede ivha i ṱhukhu inga si tou kona u fusha zwoṱhe zwine zwa vha uri zwi khou ṱoḓea, ndi hafho hune ha kona u dzhena zwinwe zwiimiswa, ho katelwa na vha bannga,provincial aiding funds na masipala.
Nga vhuḓalo,muthu ane a khou tou thoma kana wa danga ḽiṱuku u fanela u kwama vha Provincial Department atshi kha ḓi tou thoma a kona u wana hune vha khou kona u shuma na u tikedza zwa u fuwa na u bvelela.
U Pfumbudza na u Tsivhudza Vhafuwi vha Nguluvhe Vhaswa
Tshiimiswa tshine tsha tou ḓivhea tshine tsha shuma vhukuma ndi South African Pork Producers Organisation (SAPPO), hune vharengisi vha wela hone. SAPPO i khou hulisa miraḓo yayo uya na kha vhathu vhane vha vha na madanga maṱuku.
SAPPO ina maanḓa a u kona u thusa kha u lambedzwa nga masheleni zwine zwa vha zwo itwa nga vhane vha vha vha tshi khou fuwela u rengisa. Hohu u lambedzwa, ndi u ambedzana na muvhuso, vhane vha vha vho tou tholelwa u bveledzwa ha nguluvhe ha vha na ablo ine ya vha i tshi khou bviswa uri i fhiwe vho rabulasi vhaṱuku uri vha kone u pfumbudziwa. Hohu u lambedzwa a huḓi nga tshelede uri hu fhiwe vhafuwi vhane vha kha ḓi vhaṱuku kana zwiḽiwa.
Vha Pig Veterinary Society (PVS) ndi tshi gwada tsha South African Veterinary Association tshine tsha shumisana vhukuma na SAPPO na vhabveledzi vha dzine dza vha dzi tshi khou itelwa u rengisa kha tshiimiswa tshine vha vha vha tshi khou pfumbudza na u sumbedza zwi tshi khou vhonala. Hohu u pfumbudza hu vha ho sedza nga maanḓa zwa Biosecurity, mutakalo, kuḽele na nnḓu ya nguluvhe, na u thivhela malwadze na u langa.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Hi Vamani Hina Timbhoni Ta Yehovha?
Hi vanhu va tinxaka-nxaka lava vulavulaka tindzimi to hambana-hambana, kambe hi hlanganisiwa hi swilo leswi fanaka. Ngopfu-ngopfu hi tiyimisele ku dzunisa Yehovha, ku nga Xikwembu lexi tsaleke Bibele tlhelo Muvumbi wa swilo hinkwaswo. Hi endla hinkwaswo leswi nga ematimbeni ya hina leswaku hi tekelela Yesu Kreste naswona ha tinyungubyisa hileswi hi vitaniwaka Vakreste. Hi ntolovelo un’wana ni un’wana wa hina u tirhisa nkarhi wakwe leswaku a pfuna vanhu leswaku va dyondza Bibele ni hi Mfumo wa Xikwembu. Kutani leswi hi chumayelaka kumbe hi vulavulaka hi Yehovha Xikwembu ni Mfumo wa yena, hi tiviwa tanihi Timbhoni ta Yehovha.
Valanga website ya hina. Hlaya Bibele eka website leyi. Dyondza leswi engetelekeke malunghana na hina ni leswi hi swi pfumelaka.


text:
Xiluvelo
Xiluvelo a ku ri vuwiselo bya nhloko ya muti, naswona a xi hlayisa tinhonga ta n’wini wa muti xikan’we na swingolongondzwana swa yena swo fana na tinhonga to tihlayisa hi tona, mitundzwana leyi a yi tirha tani hi tibege to longela mpahla loko va tshuka va teke maendzo na swin’wana. Xiluvelo a xithlela xiva ndzhawu yo amukela vayeni emutini.[1][2]
Matimu na ma tirhisele[Lulamisa | edit source]
Xiluvelo a ku ri vuwiselo bya nhloko ya muti. Loko wanuna wa muti a nga lavi ku vonana na wansati wo karhi hi nkarhi wolowo a ta kumeka exiluvelweni, laha a ta kumeka a ri yexe swa nkarhinyana wo lowo a ti hlawuleleke wona. Xiluvelo a xi tlhela xi va na tinyangwa timbirhi leti na tona a ti ri na ntirho lowukulu swinene, laha nyangwa wo sungula a ku ri wo nghena hi wona, kasi wa vumbirhi a ku ri wo baleka hi wona loko to tshuka ti bihile.Handle ka minyangwa leyi a hi tlhela hi kuma khona leyi xiluvelo a xi ri na yona kwala handle ka xona, leyi na yona a yi khome ntirho wa kahle swinene, ku nga ku tumbela kona loko a lwa tinyimpi leti a tshuka a hlangana na tona kwala kaya.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Malabela NM,Nkanelo wa maakelo, mahlayiselo ni mintirho ya tindlu ta ndzhavuko ta vatsonga, University of Limpopo - 2015
- ↑ Mhinga M.E,Nkucetelo wa vukreste eka mafambisele ya muti wa ndhavuko wa vatsonga, University of Limpopo - 2012


text:
Ntoma
Ntoma i nsinya lowu talaka ku mila enhoveni, wu tlhela wu kula swinene. Murhi lowu wu na marhavi yo tala swinene na ndzhuti wo titimela swinene. Mihandzu ya kona yi vuriwa tintoma. Loko mihandzu leyi yi nga vupfanga, yi na muhlovo wa rihlaza, yi tlhela yi va na mahla loko u yi dya. Kasi loko yi vupfile, i ya xitshopana.[1][2]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Mihandzu ya Ntoma:[Lulamisa | edit source]
Mihandzu leyi yi rhandziwa swinene hi varisi, misinya na swiharhi swo fana na timfenhe. Tinyungu ta tintoma i ta muhlovo wa ribungu. Varisi va dya tintoma va tlhela va nwa mati va xurha. Tintoma timbisi ti dlaya tindleve loko munhu a ti dya hikokwalaho ka mahla ya tona. Khale ka khaleni, a ku tirhisiwa tintoma to ka ti nga vupfanga ku namarheta maphepha ya tibuku kumbe ku namarheta swifanisi emaphepheni hikuva khale a hi nga ri naswona swa Xilungu.[1]
Ntirho wa Mahanti ya Ntoma:[Lulamisa | edit source]
Nkoka wa mahanti ya ntoma eka vanhu ya tshungula ku vava kale khwirini hikuva ku phaphiwa mahanti ya ntoma ma katsiwa na mahanti ya nkanyi u sweka kumbe ma lovekiwa. Kutani ma nwiwa na mati ya kona. Matluka, mahanti na marhavi swi tshungula vuvabyi bya matshasi, switshetshela, ku hisa ka misiha, nchuluko lowu katsaka ngati na swilondzo. Swilo leswi swa lovekiwa ematini kutani ku nwiwa mati ya kona.[3]
Ntirho wa timintsu ta Ntoma:[Lulamisa | edit source]
Timintsu ta ntoma ti tirha ku tshungula nwana loko a ha ri ntsongo. Loko nwana a ha ku velekiwa, enhlokweni ya yena ka tlulatlula kutani vakhegula va ku u na xa le nhlokweni, ku tirhisiwa timitsu na swin'wana ku tshungula vana.[3]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ National Research Council (2008-01-25). "Ebony". Lost Crops of Africa: Volume III: Fruits. Lost Crops of Africa 3. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10596-5. Retrieved 2008-07-25.
- ↑ 3.0 3.1 Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 161. ISBN 978177009237 Check
|isbn=value (help).


text:
Xitsunduxo: Tiva leswaku eka tsalwa leri a ku tirhisiwangi masivi, u hlaya hi ku rhanda!
Facebook Message: “Na ku navela…”
Peta: “Mo dakwa ka Dory?” a hlamula na a hlamele
Dory: “Mxm, na sweswi my name still turns you off?”
Peta: “I na vito ro fana na ra Kokwani kam, swi nge endli.”
Dory: “A wu swi twangi ku ni pakini masiku lawa?”
Peta: “LOL, swa rini?”
Hi loko ku gongondziwa, ivi Peta a sukela ntsheko (cellphone) a kongoma erivatini, u te loko a pfula a kuma Rhandru Magwadi, “Rhandzu!” N’waMagwadi a nghena ezozweni ya Peta handle ko rhambiwa, “So, this is you Rikhotso,” Rhandru a sungula ku delela. “I dakwini ne?” Peta a vutisa a kha a pfala rivanti ra zozo. “No man, ni vuyisa your laptop. You can have it. Yi tele porn, yuuu, wo vhe u yi teka…” Rhandru a hlamuseta. Peta a nga hlamuli, a ha hlaya Rhandru, xana a nga va a kha a n’wu twela byala kumbe ku na swin’wani?
“Ni kombela mati” Rhandru a kombela hi ku tintsongahata, Peta a hlamala, ivi a pfula xigwitsiri a n’wu kela lawo titimela. Loko Peta a pfala rivanti ra xigwitsiri a kuma Rhandru a be Blackout ehenhla ka mubedwa. Se plan i yini leswi khale ka Boss ya Peta yi nga ba Black out kwala zozweni? Peta a khonyanisa xikanda, ivi ntsheko wakwe wu sungula ku rila, i Masana;
“Ni le Eso Garage,”
“Ok, ni le ku teni…” Peta a humisa sweswo a siya Rhandru Magwadi a lo ga ka double ya yena…
Peta u fiki ka Masana a n’wu kombela ku a tlhela hikuva u na xiyimo le zozweni, kambe Masana dyi ve dyi ala ku tlhela. “Wa hemba i nsati wa wena!” Masana a tikisa rito, Peta a swi vona ku Masana a dyi tirheki. Hi loko a hunduluka a kongoma ezozweni, hala Masana a dyi ri kwala tlhelo. Peta na Masana va fiki ezozweni Rhandru a ha ri Black out, hi loko Masana dyi sungula ku mbamba Peta hala phambeni; “N’wu tshuneti le khoneni” Masana dyi vula dyi kha dyi zipunula Peta buruku. Peta a susumeta Rhandru a ya manya hi mazingi ya zozo, ivi Masana dyi tlakusa rhoko dyi gada Peta, kambe yi nga ngheni eku sunguleni ku fika la Peta a totaku mbolo ya yena hi marha. Hi loko yi rhetela yi nghena, Masana a tsipa mahlo hi ku twa ku kufumela ka mbolo ya Peta, ivi a sungula ku hefemuteka. Masana a ndondometa ku yi nghena hinkwayo, ivi a sungula khwinyetela hi ntshikelelo a kha a xanda matihlo. Loko Masana a ha twa ku nandiha, hi loko Peta a n’wu tlakulela ehenhla hi xisuti ivi mbolo yi hlomuka, eku hlomukeni ka mbolo ya Peta, mbolo ya yena yi ve yi dliva ntsingi wa Masana – kasi yo yi vanga, hi loko Masana a cema a oma, a wela ehenhla ka Rhandru.
“Heyi, vuya la!” Peta a lerisa Masana ku a gada mbolo ya yena, Masana a hlamula hi ku pfula mineve a nghena eka mbolo ya Peta hi xitombo. Masana a sungula ku rhurhumela hala a kha a hluvula rhoko, ivi a tshika exikarhi a sungula ku handa-handa xifuva xa Peta. Hi loko Rhandru a sungula ku ba matonoro kwala tlhelo, Peta na Masana va bulusa xihleko. Peta a petsa miri wa Masana wu ta eka yena, ivi xitombo xi va eka xiyimo xo a nga kota ku xi khwinyetela na a ganamini. Masana a sungula ku hefemuka loko Peta a yi tlhoma ivi a chovha ka mbirhi. Peta a sungula ku khwinyetela hi ku hatlisa, Masana a tlimbiwa hi marha hala u le ku cemeni. Peta a belela, na Masana se a sungula ku tlheriseta, hambi leswi Peta a n’wu manya xisuti hi mavoko, Masana a dyi kota ku susa mavoko ma Peta ivi dyi n’wu khwinyetela back. Peta a nyanya ku tlakusa xisuti na rivilo, Masana se a sungula ku bonga no n’wayan’waya Rhandru. Masana a sungula ku rhurhumela no kufumela miri hinkwawo, Peta a nyanya ku khwinyetela ku fika la Masana a copekaku emubedweni a wela ehansi a kha a raharaha.
Peta a chika a n’wu landa kwale hansi, Masana a vhe a pfula milenge a titshega hi xigwitsiri, Peta a fika a ku mbya! Peta a tirhana na Masana xigwitsiri xi sungula ku tlhentlha, kambe Rikhotso va nga yimi. Masana a sungula ku manya Peta hi mathanga, a n’wu khomelela hi matimba a n’wu manya, Peta a komba vununa, a ala a khwinyetela Masana hi matimba hambi leswi a nga khungiwa hi mathanga na mavoko. Masana a sungula ku cemela ehenhla, Peta a sungula ku dzima kunene a kha a gomela. Nhlana wa Peta wu sungula ku vamba, Masana a nyanya ku tirhisa matimba, Peta a tsipa mahlo a sungula ku ntsontswa Masana a kha a belela. Peta u teki xiboho xo ntsontswa Masana ku a kota ku hunguta huwa, a nga lavi mastandi va ta va ta gongondza a nga se rhundza… Mbolo ya Peta yi sungula ku raharaha, tindleve ta Peta ti sungula ku hisa, hi loko ku pfuleka rivanti ivi Peta a vona Rhandru a huma hi ku tsutsuma. Rhandru u humi a nga pfali rivanti, Peta u te loko a hunduluxa nhloko, tla, i mastandi!
“Wena Peter…”
Hefuhefu! Mbita ya Vulombe (Tsonga Erotic)


text:
Rendzo ra khotso ra Robben Island
Vativi va khotso
Endzhaku ka rendzo hi bazi, vuyeni byi chichiwa enyangweni wa Khotso leri rindziwaka swinene kuva vata sungula rendzo leri ro tshova moya. Lexi i xiphemu xa rendzo leri rhangeriwaka hi khale ka mubohiwa wa tipolotiki naswona vutivi bya vona na ntokoto wa ndzhawu leyi swiendla leswaku rendzo rale khotsweni leri ringa rivaleki naku hola.
Varhangeri lava ava kumi vuleteri byo karhi naswona loko va kombeta vanhu hi ndzhawu leyi ava landzeleli swiletelo swokarhi. Hambi swiritano, ndzi twa leswaku vabohiwa va hundza eka swiyimo leswifanaka hi xitalo naswona vutomi bya vona byale khotsweni kuva kuri lbyi yelanaka.
Ndzi vutise murhangeri wa mina, Derrick Basson, leswaku swinjhani ku tlhelela e khotsweni tani hi munhu loyi akombetaka vamfphumba hi ndzhawu leyi naswona nhlamulo yakwe akuri leyi twisisekaka swinene.
Derrick u hlamusele leswaku yena na khale ka vabohiwa vanwani lava vanga tlhelela e xihlaleni lexi kuya tirha kona, va endle leswi hikuva vapfumala ntirho wunwana naswona ava lava ntirho.
Derrick undzi tsundzuxile leswaku khale ka vabohiwa ava chuchiwa kunga burisiwanga na vona ku lulamisa miehleketo ya vona kumbe ntshembo wo kuma ntirho naswona leswi aswivava swinene eka vona.
Vanhu lava vatirha hi matimba swinene. Kuna kwalomu ka 15 wa khale ka vabohiwa lava tirhaka e xihlaleni lexi naswona himinkarhi leyi kungana vanhu votala lava lavaka tekaka rendzo leri, varhangeri vakota ku endla tendzo to ringana 6 hi siku. Leswi swiboha leswaku vava vakarhele loko tendzo leti tifika emakumu naswona tiva tifana hinkwawo masiku, kufana na tirho wale hofisini, kambe
Derrick wahi tshembisa leswaku leswi swan’wivuyerisa eka rendzo rinwana na rinwana leri ari tekaka (laha anga vuli mali leyi a khensiwaka hiyona). Leswi swi, hindlela yinwana, swa amukeriwa ku khensa varhangeri lava hi mali yihi kumbe yihi leyi ungavaka uyi khomile emavokweni, naswona vuyeni byotala byiva siya na xan’wanchumu loko byi huma e khotsweni.
Ndzhawu yo kwetsima exihlaleni
Kusuka e handle, Khotso leri rile hansi, kuvonaka muako wodzwihala wo endliwa hi maribye. Wu rhandzeriwile hi muako leyi yo leha leyi valanguteri va Khotso vayimaka eka yona eka khona yinwana na yinwana ya ndzhawu leyi.
Rivala ra mintlangu raritshuri rirhandzeriwile hi darata leyingana mimitwa yotlhava lehenhla kayona, rikumeka etlhelo ka Khotso leri naswona laha hilaha vabohiwa ava tlanga kona ntlangu wa bolo ya milenge laha ava tlanga hi xivona eka ligi yak wale khotsweni.
Komiti ya mintlangu yale khotsweni ya Robben Island ayi lulamisiwe kahle swinene, laha ayi lulamisa timinete ta tinhlengeletano ta vona xikanwe naku nyika switifikheti eka vatlangi lava ava nghenela minltangu leyi.
Hile tlhelo ka Khotso leri kuna sirha kumbe small kramat (shrine) ra Sayed Adurohman Moturu, hosi ya Madura. Loyi ari prince yale Indonesia loyi ayirisiwile kutani aya tshama kona e Robben Island eka kuva a rhangerile tipolotiki laha ava lwisana na Dutch Each India Company, naswona u hundzile emisaveni hi lembe ra 1754.
Ntsumbu wa yena sweswi vulahliwile e Jakarta, kambe ma Muslims yale Cape vatala ku vhakela ndzhawu leyi yitekiwaka yikwetsimile kuringana 250 wa malembe lawa ya hundzeke, hambi hinkarhi lowu xihlala lexi akahari Khotso ra xihlawuhlawu.
Muako lowunga kona sweswi wu akiwile hi lembe ra 1969, naswona ntirho lowu vuriwaka Khalifa wuva kona lembe rinwana na rinwana.
Khotso ra mani na mani
Loko urikarhi u famba eka darata leyi yo rhosa leyi rhandzeleke muako wa Khotso leri, matitwelo yoka yangari kahle yatala kuvakona onge ya huma eka misava yoleyo. Kungari khale uti kuma uri ekhotsweni.
Laha u fikelaka kona rosungula hile ka Khotso leri aku tshama mani na mani kunga Block A. Laha, na vuyeni hinkwabyo byiva byitshamile eka mabence lawa yanga longoloxiwa na khumbi, murhangeri wa nwina uta mihlamusela hi xiyimo xa vutomi endzeni ka Khotso laha angata hlamusela tindlela to lulamisa vabohiwa leti ati tirhisiwa. Namuntlha, Khotso leri arina nchumu naswona ra titimela, kambe munhu ango hleketelela hindlela leyi akuri xiswona loko kutele hi ntshungu xikanwe na huwa leswi aswiva kona.
Swifaniso leswi vangamaka emakhumbini ya Khotso switisa kuvonikela nyana, kambe swifaniso leswi swipendiwile endzhaku ka 1991, loko vabohiwa va tipolotiki hinkwavo se vafambile. Kusuka eka Khotso ra mani na mani, uyisiwa eka muako lowu aku kumeka kona vulawuri bya Khotso lah u hundzelaka eka muako lowukulu wa khotso. Laha hi laha akuri na xibedlhele, hofisi na Khotso leri munhu a tshama ari yexe kona laha a va veka vurhangeri bya tipolotiki.
Ndzhawu ya vuti olori yo duma
Endzhaku ko hundza eka phacisi leringana ngulumelo, u fika enyangweni lowu yaka eka ndzhawu yo endliwa hi semende leyingana makhumbi lawa yoleha swinene. Laha i ndzhawu yo duma swinene laha Mandela na vabohiwa vanwana va nghozi ava hungasa kona loko dyambu rihumile loko vanga se tlhelerisiwa emakamareni ya vona kwla tlhelo.
Ndzhawu leyi sweswi yitele hi swifaniso swa vanhu va ndhuma lavanga tshama va pfaleriwa kona kambe yitamaka yaha pfumala misinya. Aswihlamarisi leswaku Mandela na vanwana ava hungasa hiku endla swirhapa hile tlhelo leswaku vati fambisela nkarhi naku sasekisa ndzhawu.
Endzhaku ka mbulavulo wokoma swinene, laha murhangeri angata hlmusela hinldela leyi varhangeri ava kota kuvulavula ha kona laha ava tshama varivoxe, laha ava vulavula hi xivona tani hi vabohiwa kumbe na vanhu lava vangale handle laha ava tirhisa network yotika swinene, ndzhawu leyi yiku hundzisela eka B section.
Laha hikona kungana makamara lawa munhu a tshama ari yexe eka phachisi ro ka ringa anamangi laha voningiwaka hi siwvonani swaximanguva lawa. Sweswi i nkarhi wa ndzhawu leyi yinga ya nkoka swinene: Cell 5, Block B. Lexi i xikamarani lexintsongo swinene lexi axi rhurhele wanuna wa ndhuma emisaveni hinkwayo eka minkarhi ya twentieth century, Nelson Mandela.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Vhuthada ha Lukanda lwa Nguluvhe - Malwadze aNguluvhe
Vhulwadze ha Greasy pig na diamond skin disease ndi zwone zwi zwivhili zwine zwa tou vha zwihulwane vhukuma zwine zwa kwama lukanda lwa nguluvhe. Zwoṱhe zwi vhangiwa nga zwitzhili nahone zwi nga thivhelwa nga u fafadzela mishonga.
Greasy Pig Disease
©National Pork Board, USA
Greasy pig disease, i ḓivhiwa hafhu sa exudative epidermitis, i vhangiwa nga zwithu zwo fhambananaho zwa Staph Hyicus bacteria. Uya nga zwe zwa nwaliwa nga vha National Animal Disease Information Service, mutakalo wa nguluvhe – Greasy Pig Disease, tshitzhili tshi dzula kha lukanda. Fhedzi zwi ya ṱoḓa tshithu tshine tsha nga zwi vusa uri tshi kone u tshinyadza lukanda. Hezwi hunga vha tshinwe na tshinwe hunga vha lukanda lwo vhaisalaho kana manwe malwadze kana mufhiso wo kalulaho ndi hone hune zwitzhili zwa nga ḓalesa.
Malwadze a vhangiwa nga mbonalo ya zwithu zwa u khwaṱha zwa muvhala wa swiri, muvhala wa buraweni uya kha mutsu na zwinwe zwithu zwine zwa vha zwi tshi kha ṱhoho na kha muvhili wa nguluvhe zwine zwa nga zwiḽi zwa malofha na zwiṱhogomeli. Zwo ḓalesa nga maanḓa kha zwiguluzwana, ngauri zwi ya vhanga u omelwa. Kha nguluvhe khulwane zwi ya vhanga zwilonda zwine zwa fhedza zwi tshi khou fhola nga zwiṱuku, zwa sia lukanda lu si tsha takadza. U lafha
U shumisa shampoo kana tshisibe zwi nga thusa u zwimbisa kana u vhulaha zwitzhili, kanzhi nguluvhe dzi ṱoḓa hu tshi khou tou shumiselwa antibiotic uri u kone u tou wana zwitzhili zwine zwa vha zwone zwo faraho malwadze haya. U fanela u vhudzisa muḓivhi uri a u tsivhudze uri ndi dzi fhio dzi antibiotic dzine dza fanela u shumiswa kha u lafha hezwi zwitzhili. Hu fanela u londiwa musi hu tshi khou fhiwa zwiguluzwana mushonga ho ḓala na maḓi na zwithu zwa u thusa uri zwi songo omelwa.
Nguluvhe dzine dza vha na greasy skin disease dzi fanela u bviswa kha dzine dza vha uri a dzina ho uri dzi songo shata dzinwe. Hu fanela u shumiswa na mishonga ine ya vha uri ndi ya vhudi uri mbalo ya dzi greasy disease iya fhungudzea. Tshivhangi tsha hezwi tshi fanela u dovha hafhu tsha ṱoliwa u itela uri vhu si tsha vhuya hafhu.
Diamond Skin Disease
Diamond skin disease, i dovha ya ḓivhiwa sa Erysipelas, i vhangiwa nga Erysipelothrix rhusiophathiae bacterium, iya wanala vhukuma kha mabulasi manzhi adzi nguluvhe. Uya nga vha Pig Site’s Quick Disease Guide, u swika kha 50% ya zwifuwo zwi ya vha zwina hezwi zwitzhili kha dzi thanga dzavho. Hune havha ho kavhiwa hone ndi hone hune havha khombo, fhedzi iya kona u phaḓalala na nga murundo na mare.
Diamond skin disease i kavha nguluvhe dzine dza vha uri ndi khulwane. Ngeno hu uri tshitzhili nga tshoṱhe tshi ya kona u ḓisa vhulwadze, uri ivhe hone iya vha yo itwa na nga manwe malwadze.
Diamond skin disease zwi nga vhanga na lufu na u sa tsha shuma ha mbilu. Dzina ḽa hone ḽibva kha diamond ine yavha na muvhala mutsuku ndi zwone zwithu zwine ya zwi ita kha lukanda lwa nguluvhe, nga mulandu wa usa isa malofha. Hafho fhethu hunga shanduka muvhala wa vha mutsu nga murahu nga mulandu wa zwinwe zwipiḓa zwine zwa sa shume, fhedzi iya kona u fhola nga murahu ha maḓuvha a sumbe kana a 10.
Nga nnḓa ha mavhala a diamond, nguluvhe dzine dza vha dzo kwamea dzi ya vha na fever khulwane vhukuma. Kha dza tsadzi dzi ya xelelwa nga nwana arali dzo ḓi hwala, ngeno dza tshinna dzi si nga si kone u vha na vhana kha rali dzi tshi kha ḓi vha na hovhu vhulwadze. U lafha
Zwipuka zwine zwa vha uri zwo kavhiwa zwi nga lafhiwa nga penicillin. U fanela u ṱoḓa tsivhudzo kha muḓivhi wa zwipuka uri unga shumiswa zwishumisa zwa hani, huna mushonga wa u ṱhavhela uri vhu sa phaḓalale.
Nguluvhe dzine dza vha na vhulwadze ha diamond skin disease dzi fanela u bviswa kha dzine dza vhana mutakalo u thivhela uri tshitzhii tshi sa phaḓalale. Tshivhangi tsha tshitzhili tshi fanela u ḓivhiwa na tshone uri vha kone u thivhela hu nga vha u huvhala kana manwe malwadze kana nyimelo ya unhygienic.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe
Mange, pig louse, ticks na thunzi ndi zwinwe zwa zwilumi zwine zwa luma nga nnḓa zwine zwa ita uri lukanda lu vhaisale ha vha na u xelelwa kha u bveledza....more
Ticks thethe dzi ya kona u dzula kha madzulo a nguluvhe, ngeno huna uri ticks dzine dza vha uri dzo khwaṱha dzi tshi wanala malisoni. Dzi vhonala nga maanḓa hu vhusiku...more
Nguluvhe ine ya vha na mutakalo ina lukanda lutete lune lwa vha lwa vhuḓi. Uya nga vha Pork Producers Production Organisation’s Pigs for profit manual. Hu vha huna tsho khakheaho arali lukanda...more


text:
Tinxaka ta Timbuti tale Kaya laha Afrika Dzonga
Tinxaka totala titsutsume kusuka e central Africa kuya e dzongeni hiku chava ti tsetse fly na mavabyi ya tick-borne kutani vata na nkatsakanyo wa timbuti ta tindleve to leha na tokoma. Timbuti leti tinga hanya hi ximilani xinwana na xinwana naswona tikote ku hanya naku tswalana eka swiyimo swobiha. Kutshamiseka eka makhwati ya mimitwa e Eastern Cape, kuvuwa timbuti swivuye swihumelela. Laha van’wamapurasi vakume timbuti letingana voya byokoma na tindleve letikulu eka swihlahla swa mimitwa eka timbuti ta Angora, tinyimpu naku fuwa tihomu.
Timbuti tobasa ti tsakeriwile swinene tani hileswi aswi olova kutivona kutani ku hlanganisiwa mbuti ya xinuna ya dapple leswinga endla leswaku kutswariwa mbuti yosungula ya Boer goat eka purasi ra Kaalplaas kusuhi nale Cradock. Kufuwa eka nhova ya ntumbuluko swa endleka eka ndzhawu yikulu ya Afrika Dzonga naswona switala kuva kahle ku katsa swifuwo swohambana hambana swofana na timbuti eka purasi ra tihomu. Timbuti tina vuswikoti byo humelela; leswi swikatsa kuxavisiwa ka timbuti ta xikaya xikan’we na leswihumelerisiwaka hi timbuti.
Mbuti ya xi Nguni (Mbuzi)
Muxaka wa Nguni type (Mbuzi) onge hi wona wunga tala swinene kutlula tinxaka letin’wana hinkwato naswona wukumeka eka tindzhawu letingana timpfula swinene talaha Afrika Dzonga. Timbuti leti Mbuzi ati kulanga ngopfu naswona tina xivumbeko xale xikarhi, laha ta xisati tinga tintsongo eka ta xinuna. Xikandza xa tona xiphambarhalile kumbe xina xivumbeko xa concave, hambi leswi ta xinuna tingana nhompfu yaxi Roma. Timhondzo na malebvu swikona eka rimbewu hinkwaro. Muxaka wa Mbuzi wuna mihlovo yohambana hambana, laha kungana mihlovo leyi fanaka na voya byo hatima byo koma. Timbuti tin’wana tingava na cashmere hi xixika.
Mbuti ya xi Xhosa-Eastern Cape
Mbuti ya xi Xhosa yale Eastern Cape i yale xikarhi kuya eka yikulu ya ti mayisele. Xikandza xakona xilehile nakuva convexed na tindleve ta xirhendzevutani. Timhondzo tikona eka rimbewu hinkwaro, kambe malebyu yale ka taxinuna naswona aswi talangi kuva tiva kona eka taxisati. Malebvu ya ta xinuna ya lehile. Tina muxaka wokarhi wa muhlovo kufana na ko basa, ka ntima, buraweni na kotshuka naka buraweni, yiva na mihlovo yotala yohambana na swicoticoti, onge i mabilomu na marble naswona nhlangano lowotala wa humelela. Timbuti totala tina voya byokoma swinene naswona ti mila cashmere hi xixika.
Mbuti ya Muxaka wa speckled-Northern Cape
Timbuti ta Speckled titumbuluka etindzhawini to oma ta Northern Cape naswona titekiwe hi van’wamapurasi kuya e tikweni ra Namibia laha van’wamapurasi vale Namibia vanga titshika tite tano. Timbuti ta Speckled tina ndhuma swinene naswona titiyerile, tile xikarhi kuya eka letikulu. Tina tindleve letinga xirhendzevutani nyana naswona hinkato ta xisati na xinuna tina timhondzo. Malebvu ya kumeka eka ta xinuna, xikan’we na ta xisati. Malebvu ya ta xinuna yatala kuva lawakulu.
Nhloko ya mbuti ya Speckled na milenge switala kufana hi muhlovo, tiva na vala robasa e gon’weni laha exikarhi ka timhondzo. Miri watona hinkwawo iwo basa wuva na mavala yo tshuka, kuva na swicoti coti swa buraweni na swantima laha nhlanenni nale mahlweni ka nhamu. Timbuti totala tina dzovo rohatima naswona tiva na cashmere hi xixika.
Mbuti ya Muxaka wa Kunene (Kaokoland)
Tikota kukondzelela swiyimo swotika swinene swotani hile ka ndzhawu ya Kunene e Namibia, mbuti leyi yilarile yitlhela yileha yiva na milenge yo lala laha muxaka lowu wukumekaka eka vanhu va Himba. Timbuti leti titsakela ngopfu kufamba naswona tinga famba mpfhuka woleha tilavana na mati. Timbuti leti tina xikandza xo leha na tindleve tikulu leti cikinyaka Kunene na timhondzo eka rimbewu hinkwaro. Timbuti ta Kaokoland tina muhlovo lowungana swicoticoti na voya byokoma lebyinga songana nyana.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Hi vurhena ni ku hiteka, John Bevere i mutsari wa ndhuma wa tibuku leti xaviwaka swinene, tanihi Leswo Hlamarisa, Emano ya Sathana, Ku Chava Hosi, Eku Tumbela, na Ku Susumetiwa hi Hilaha Ku nga Heriki. Tibuku ta yena ti hundzuluxile hi tindzimi ta ku hundza lomu ka 100, ni nongonoko wa yena wa television lowu thyiwaka Murhumiwa, wa hahisiwa emisaveni hinkwayo. John imuvulavuri la tiviwaka swinene etihlengeletaneni ta tikereke naswona mintirho ya yena yapfuna swinene hikwalaho ka switirho leswi kotaka ku cinca vutomi bya vanhu lava rhandzaka ku twisisa ni ku tirhisa milawu ya Xikwembu hi laha swi fanelaka hakona. John ú tsakela ku tihanyela le Colorado Springs ni nsati wa yena, Lisa, loyi na yena a nga mutsari wa tibuku leti xaviwaka ngopfu ni muvulavuli wa ndhuma,ni vana va vona va mune, ni n’wingi, ni vatukulu.
Muhiteki. N’wamigingiriko. Kutwala. N’wamintamu. Mahlekiselana. Mavito hinkwawo lawa ma ringana Lisa Bevere—muvulavuri wa matiko, mutsari wa tibuku leti xaviwaka ngopfu, ni nakulorhi wa emintirhweni ya Messenger Television, leyi haxaka ematikweni ya 200. Hi mukhuva wa yena wa ku twisiseka, Lisa ú avela Rito ra Xikwembu leri patsaneke ni leswi a swi hanyeke na swi endleriwa ku nyika matimba la ma ntshunxaka vanhu ni ku cinca vutomi ra vona. Tanihi muyimeri wa vululami, yena wa hlengeleta vanhu van’wana leswaku ku ta kumiwa nhlamulo ehenhleni ka swirhalanganya leswi vanhu va hlanganaka na swona kusuhi ni le kule. Yena ú rhandza ku titsakela ni murhandziwa wa yena, John Bevere, enuna wa yena, ni vana va yena va mune, ni n’wingi wa yena wa ku hlamarisa, swin’we ni swihlangi, a nga vatukulu va yena va ku rhandzeka.


text:
Ku chava
Ku Chava i matitwele lama vangiwaka hi ku vona khombo ro karhi kumbe ku xungetiwa eka swivumbiwa, naswona swi vangela ku cinca emirini na matikhomele, kufana na ku baleka, ku titumbeta ku oma hikwalaho ka ku chavisiwa. Kuchava eka vanhu kunga vangiwa hileswi endlekaka sweswi kumbe ku langutela nxungeto wa nxupulo lowu ngavangaka khombo e mirini kumbe eka vutomi.
Eka vanhu na swiharhi, ku chava ku antswisiwa hi ku toloveta no dyondza. Hiswona leswi endlaka leswaku ku chava kunga nthlaveko lowu twisisekaka.
Van'wa Mihleketo vo fana na John B. Watson, Robert Plutchik, na Paul Ekman va hlamusela leswaku kuna minthlaveko yo karhi leyi hambanisekaka, naswona ku chava i yin'wana ya yona. Minthlaveko leyi yi hlanganisa gome, vukarhi, ku chuha, ntsako, na ku vaviseka. Ku chava ku fambisana kambe ku thlela ku hambana na Gome, hi kuya hi ku xungetiwa hi dzolonga leri nag papaletekiki.[1] Ku chava ku vangela leswaku munhu kumbe xiharhi xikota ku tisirhelela.[2]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Öhman, A. (2000). "Fear and anxiety: Evolutionary, cognitive, and clinical perspectives". In M. Lewis & J. M. Haviland-Jones (Eds.). Handbook of emotions. pp. 573–593. New York: The Guilford Press.
- ↑ Olsson, A.; Phelps, E. A. (2007). "Social learning of fear". Nature Neuroscience 10 (9): 1095–1102. PMID 17726475. doi:10.1038/nn1968.


text:
Ntungu wa Khorona kuya hi tiko
Tsalwa leri ri nyikela vuxokoxoko byo anama rithlela ri hlayisa nongonoko wa tindzhawu le ti hlaseriweke hi ntungu lowu. Muvabyi wo sungula wa vuvabyi bya Khorona ya lembe ra 2019 u tsumburiwe e dorobheni ra Wuhan, e Chayina, hi N'wendzamhala wa 2019.
Ntsengo wa lava suleriweke na lava loveke hikwalaho ka ntungu lowu, hi kuya hi xiviko xa ndzawulo ya Univhesithi ya Johns Hopkins. Tinhlayo leti ti nga ha hambana na le ti vikiweke e henhla ka ndzimana leyi.
Afrika[Lulamisa | edit source]
Hi kuya hi Michael Yao, nhloko ya ndzawulo ya mintirho ya xihantla ya nhlangano wa swa rihanyo wa misava (WHO) e tikweni nkulu ra Afrika, ku hlahluva na tsumbula vuvabyi bya ha sungula, i swa nkoka swinene hi kwalaho ka xiyimo xa tindzawulo ta swa rihanyo e matikweni ya Afrika le xi komba ntsikelelo hikwalaho ka mavabyi na mintungu leyi nga ntsamelo-maxelo.[1][2] Vatsundzuxi va vula leswaku kungu leri sekeriweke eka kuhlahluva no tsumbula vuvabyi bya ha sungula ri nga pfuna matiko leswaku ma papalata xilaveko xo pfala tiko na ikhonomi, leswi vangaka ntshikelelo wo kulu swonghasi eka va aka tiko lava va hanyaka hi muholo wa siku na siku leswaku va wundla mindyangu ya vona. Nhlangano wa matiko, wu vula leswaku kuta va na xilavelo xa swihlahluvi swa vuvabyi swa kwalomu ka 74 watimiliyoni ku hlanganisa na 30, 000 ya michini yo hefemurisa vavabyi eka tiko-nkulu leri ringalo ni tshiki hi va aka tiko va kwalomu ka 1.3 watibhiliyoni hi lembe ra 2020.[3] Ntsengo wa lava suleriweke hi vuvabyi wu tlule miliyoni hi ti 6 ta Mhawuri, laha nhlayo yo tala yi kumekeke eka nthlanu wa matiko lamanga: Afrika Dzonga, Algeriya, Ghibita, Ghana, na Nayjeriya.[4] Hambiswiritano, switikomba onge ku na matiko yo tala ma tsandzeka ku kandziyisa mintsengo yo tiya, ngopfu-ngopfu matiko lama ngana vusweti.[5] nhlayo ya mafu e tikweni nkulu ra Afrika yile hansi loko yi ringanisiwa na mafu ya tiko-nkulu ra Yuropa, hikwalaho ka leswi ntalo wa va aka tiko va tiko-nkulu ra Yuropa vanga vanhu lava dyuhaleke.
Mintsengo ya lava suleriweke yi tiyisiwile e matikweni hinkwawo ya tiko-nkulu ra Afrika, naswona tiko ra Lesotho rive ro hetelela ku vika ntsengo wa lava suleriweke loko ri ta tsumbula muvabyi wo sungula hi ti 13 Mudyaxihi 2020.[6]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "Coronavirus: Could African countries cope with an outbreak?". BBC News. 6 March 2020. Archived from the original on 8 March 2020. Retrieved 9 March 2020.
- ↑ Ahmed, Kaamil (20 March 2020). "World's most vulnerable in 'third wave' for Covid-19 support, experts warn". The Guardian (in en-GB). ISSN 0261-3077. Archived from the original on 21 March 2020. Retrieved 21 March 2020.
- ↑ Burke, Jason (26 April 2020). "'It's just beginning here': Africa turns to testing as pandemic grips the continent". The Observer (in en-GB). ISSN 0029-7712. Archived from the original on 26 April 2020. Retrieved 26 April 2020.
- ↑ Burke, Jason (6 August 2020). "Total confirmed coronavirus cases in Africa pass 1 million". The Guardian.
- ↑ Jason Burke; Abdalle Ahmed Mumin (2 May 2020). "Somali medics report rapid rise in deaths as Covid-19 fears grow". The Guardian. Archived from the original on 19 May 2020. Retrieved 29 June 2020.
- ↑ Silence Charumbira (13 May 2020). "Lesotho records first coronavirus case a week after lifting lockdown". The Guardian. Archived from the original on 14 May 2020. Retrieved 29 June 2020.


text:
Vutleketli
Vutleketli i kufambafamba ka vanhu, swiharhi na tinhundzu kusuka endzhawini yokarhi kuya eka yin'wana. mixaka ya swavutleketli yihlanganisa, swihahampfhuka,[1] switimela,[2] mimovha[3] naswin'wana na swin'wana. Tavutleketli tinga hambanisiwa hikuya hi maakele ya swilo swo famba hiswona na vukorhokeri lebyi yelanaka. Vutleketli ibyankoka swinene hikuva byi endla leswaku vanhu vakota ku xaviselana tinhundzu, leswinga swa nkoka eka nhluvuko wa vanhu.
Swiakiwo swa vutleketli swihlanganisa, magondzo, tinjhanjhi, vuphatsami bya swihahampfhuka, Ribuwa ra switimela swa mati, switchi swa mabhazi, tindzhawu to hlayisa nhundzu, tindzawu to xavisa mafurha ya movha, na tin'wana tindzhawu leti yelanaka. Switichi leswi swingaha thlela switirhisiwa ku cinca vakhandziyi, nhundzu kumbe ku lunghisa swifambo.
Kasi vukorhokeri byi hlanganisa tindlela to fambisa swifambo swa vutleketli, milawu leyi faneke ku landzeleriwa na vulawuri bya swa vutleketli.


text:
Swimilani swa Mapungubwe, Flora na Fauna
Mapungubwe yi Hambanyisiwa hi
Mapungubweyi hanbanyiseka hi nhlangano wa misinya ya mixanyatsi na ya savannah. Leswi yingana tinxaka totala ta misinya swiendle leswaku ntanga wutalela hi tinxaka ta leswikumekaka endzeni. Kuna kwalomu ka 24 wa tinxaka ta misinya ya Acacia na 8 ya Commiphora. Kasi nsinya wa nxanyatsi wuvonaka hi matluka ya wona ya xivumbeko xa phaphatani naswona hi wona wu rhurhelaka swakudya swonandziha swa matamani (Mashonza kumbe Masonja). Swakudya leswi swidyiwa hi xitalo eka xifundzha xa Limpopo hinkwaxo naswona yafanele kuringiwa hi vapfhumba hinkwavo.
Tingwenya ta Ntanga
Tingwenya ta ntanga swile rivaleni leswaku i ximuwu (Adansonia digitata). Misinya leyi ya khale ayiri kona na loko vanhu vakhale vale Mapungubwe Hill va lahla tihosi naswona yiye yikula kuya hi malembe ya wona. Leti hitona tindlopfu eka swimilani, yileha yi hundza hinkwayo. Ku anama ka yona loku kulu, ku leha na mahanti lawa yanga khonyanana i swinwana swa ku swinavela. Minkarhi yinwana yivikiwa kuva yiyime hinloko, marhavi ya wona lawa yoka yanga basanga ya tshembiwa kuva yi languteka onge i timintsu letinga yima emoyeni.
E hansi ka laha ku khulukaka nambu wa Limpopo, misinya yi mila yitlhuma yivanga ndzhuti wa kahle. Swihlahla leswi swa fever trees, leadwoods, camel thorns, ilala palms nati nyala berries (mashatu) ku hundzuka ndzhawu yotlangela tintohe na tinyenyani.
Minkova na Maganga Lawa Cincanaka
Ndzhawu ya ntanga lowu yilanguteka kahle naswona wuna swotala swihumelelaka. Eka malembe lawa yotala, leyi kutshame kuva ndzhawu yale henhla kambe sweswi se yidyiwile hi maganga na minkova leyi cincanaka. Emakumu ka nambu wa Limpopo, masalela yale henhla ya nyika kuvoyama loku kongomaka laha ku khulukaka mati ya nambu. Vuhenhla byakona byi sukela kwalomu ka 300 kuya eka 780 wa timitara ehenhla ka lwandle.
Tintshava letinga tshama toxe nati koppies ta ndzhawu liya, totani hi Mapungubwe, swiendliwile hiti leyara ta Clarens Sandstone letinga khukhuriwa hiti aeons, kufikela kusala swimilani leswinga sala swiyimile. Ndzhawu leyi yingana maribye yotshuka (leyi hlamuseriwaka tani hi ‘petrified desert dunes’) yihlangana na mabyasi ya xitshopani eminkoveni leswi nyikaka vuyeni muhlovo wokarhi.
Ntanga Wuna
Hambi leswi swikokaka rinoko swifambelana na ndzhavuko kungari minsinya, ntanga lowu wuna 4 wa Big 5. Ko xota ntsena hongonyi, hikuva ku chaviwa mavabyi ya foot and mouth. Tinghala tishama tiri karhi ti voniwa kambe kuvikiwa leswaku tita tihuma etlhelo ra Botswana naswona ati tshami kona entangeni nkarhi hinkwawo.
Kuna tinxaka totala ta timhala leti katsaka: eland, blue wildebeest, waterbuck, bushbuck, duiker, red hartebeest, kudu, impala, klipspringer, steenbok na gemsbok. Swiharhi swin’wani swikatsa yingwe, ndlopfu, mangwa, giraffe, nguluve ya nhova, bush pig, mfenhe, badgers, sivets, xihloni, caracal, tintohe na aardvark. Cheetah, wild dog, white rhino nati mhinsi naswona swivoniwile kambe swakala.
Ntanga lowu wuna swikokovi swotala swinene, tinyenyani, switsotswani kukatsa na Little 5. Leswi hi vulavula hi elephant shrew, rhino beetle, buffalo weaver, leopard tortoise xikan’we na ant lion. Ahi hinkwaswo swa swihadyani leswi leswingariki na nghozi, swinwana swina khombo. Tinhlarhu na ti mamba tantima switele swinene nakwalomu ka nkaye wa tinxaka ta swipame leswinga voniwa entangeni. Kusukela hi nhweti ya March kuya eka May i nkarhi wa kahle waku vona swiharhi entangeni lowu; November kuya eka March i nkarhi wakahle waku vona tinyenyani.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Ha fhela miṅwaha na miṅwaha mvula ya na i tshi pfula. Zwidulo zwa vhangwa hu tshi lodzwea matshilo a vhathu vha zwivhalo.Venḓa ḽa bvuma hu tshi pfi Venḓa hu ya viiwa. Hu hone vha tshi lwela zwidulo. Zwa dzulwa nga vhana na vhaḓuhulu vhaṋe vhazwo vho dzondolola maṱo vha tshi lilela ngomu.Vhadzuli vhazwo vha ḓi lovha vha tshi tou sielana.Vhomaine vha tshi amba ha ḓi pfi vho tou rengwa.
Vhadzimu vha sinyuwa vha tshi vhona vhathu vha shango vha kha muḽano u si na musi. Zwikona na madomba zwa lila thavhani vha tshi ḓi ri Venḓa ḽi ḓo vha na mulalo.Vhana vha bebwa, zwi sa athu bonyolowa maṱo vhabebi vha somba mikulo; vhaṅwe vha tou laṱwa maḓakani. Ha vha hu hone mulalo na vhuthu zwo pfuluwa shangoni.
Izwo zwoṱhe zwi tshi itiswa nga u sa vha na murangaphanḓa wa vhukuma.Vhaṋe vha zwidulo vho dzula vho muma milomo vha tshi shavha u miliswa tshivhindi. Ingoho zwiḽiwa zwi tshi vha zwo shelwaho milimo ya mifudafuda. Hune vha kanda hone vha tshi sedza vha wana vho salwa murahu sa zwiḽani mmbwa i tshi salwa murahu nga mutshila wayo. Hu hone vho vha salaho murahu vha tshi ri ri ṱoḓa u vhona vho sudzuluwa kha ḽino, vha tekutshelwa vhudzulavhafu.
Ngamurahu ha tshifhinga tshilapfu, vhadzimu vha ḓamuni na vha ṱhohoni vha sinyuwa tshoṱhe, vha dalela vhaṋe vha tshidulo vha vha vhudza mafhungo maḓifha a u wana vhuhosi havho murahu. Kuḓuhulwana ko bebwaho kwo tetshelwa u kha khosi kwa tsireledzwa kwa vhuya kwa aluwa; kwa vhehwa tshiduloni tsha vhomakhulukuku.
Ndi afho hu tshi vuwa luambo vhaṅwe vha tshi ri a ri vhusiwi nga ṅwana we a tou bebwa maṱoni ashu. Khadzi khulwane ya vhidza muṱangano wa mphaso; ha shelwa fola fhasi, vhadzimu vha takala, Venḓa ḽa lala hafhu; hu hone ḽo alamelwa nga mulalo na vhudziki. Dzikereke dza vulwa, vhavhulahi na zwigevhenga vha rembuluwa, vha ḓivha Mudzimu. Musanda ha ḓi dzulela u vha fhethu hu dzulaho ho ḓala vhana hu hone vha tshi tamba mitambo yoṱhe.
Vhakalaha na vhakegulu vhe vha tshi amba vha ri khosi iyi yo dzhenaho yo ṱamba kule na shango. Izwo vho zwi bula vha tshi vhona zwivhuya zwi alamaho shangoni ḽine a vhusa khaḽo. Maḓi aḽa a milamboni a vha one a shumaho u ṱamba saizwi hu tshi vho kiwa maḓi avhudi Musanda.
Ingoho vhuhosi vhu vhanga u lwelwa fhedzi vho bebelwaho u vhusa vha ḓivha zwine shango ḽavho ḽa ṱoḓa. Zwino tshe vhaṋe vha zwidulo vha dzhena, shango ḽo lala saizwi vhadzimu vho takala. U viiwa ha vhathu ho tumuwa; na tshiḽiwa tsha badani u a doba wa isa mulomoni muya wau wo vhofholowa.
Kha ri ambe: Ndi zwifhio zwine na nga amba zwone ngamurahu ha musi no fhala ḽinwalwa ili?


text:
Hi te ha ha beliwa hi Ringaseku Pelela, hi loko Tsonga FBI yi raha xipikara yi paluxa ku Benny Mayengani I ngeti swa malembe swo yiva tinsimu ta van’wani. Ringaseku Pelela ri pfa eka vuhumeso bya Mali ya Benny Mayengani ya lembe ra 2018 I dulasi ya hisa (stolen good), kambe n’winyi wa risimu leri ri nga yiviwa a nga tiveki. Xana I mani nsini ya risimu leri;
“So yeah I sampled your voice, you was usin’ it wrong/ You made it a hot line, I made it a hot song” – Jay-Z | Hi yo mhaka…
Hi ku ya hi nawu, leswi swi endliwaku hi Benny Mayengani I ku yiva hikuva a nga na mpfumelelo wo tirhisa minsumo leyi a dyaku hi yona eka vuyimbeleri bya yena. Swi tikomba Baloyi va tshembi ku ku hava loyi a nga ta va tekela goza-nawu hikuva genge a yi ti tivi timfanelo ta yona na swona swa vitana ku lwisana na copyright infringement.
Hina hi tshemba leswaku loko Benny Mayengani a ri na moya , a ta va THE GREATEST XITSONGA SAMPLE ARTIST OF ALL TIME, kambe swi nge endleki loko a ha teka ntirho wa van’wani a wu endla wa yena.
Loading ...
-
HI LEYI MINSUMO YA RINGASEKU PELELA YA BENNY MAYENGANI
Xifaniso: Facebook


text:
Hi n’wheti ya N’wendzamhala (14, 2018), mulungu wa hina Sho Majdozi u ya humesa album ya yena ya madyondza ya Limpopo Champions League. Swi nga leswi, genge eka Twitter yi tsandeka no tikhoma hi ku tsaka ngopfu. Vuhumeso bya Sho Madjozi byi tikomba na byi ta hima hi leri ri nga heriku, ku na nghilimba […]Read More
Mungoni wa ka Mabaso, loyi a tiviwaku hi ra Suffocate, u ya va ximunhuhatwa xa Collen Chauke, Muhlengwe wa ndhuma wo wisa timovha ta mali eAfrika-Dzonga. Collen Chauke i mulwela-ntshuxeko wa Mkhonto weSizwe, kambe eku vuyeni ka yena etikweni ra Mandela i kume ku ma comrade a ma n’wu hlayangi eka mphakelo wa mali ya […]Read More
Nkovani va le ku tirheni hi vutlhari ku pfuxeta ndhuma ya vona eLimpopo. Tani leswi hi nga langutela Ta Makhwaya ya 2018 ku pfa eka Penny Penny hi n’wheti ya N’whendzamhala, a swi hlamarisi ku va vona emaphepheni na va ri na n’wa-ndhuma wa le Vulobedu, King Monanda. Malume Penny Penny va rhangi va boxa ku […]Read More
Va Broadcasting Research Council of South Africa va paluxi nxanxameto wa tinhlayo ta ku vonwa ka minongonoko ya mavona-kule eAfrica-Dzonga ya n’wheti ya Nhlangula 2018. Swi nga leswi, nongonoko wa SABC 2 Xitsonga/Venda News wu le ka xiyimo xa vukhume-mbirhi en’whetini hi vahlaleri va 1 million. Hi n’wheti ya Nhlangula (03, 2018) nongonoko wa mahungu […]Read More
“Matimba ya ngwenya i mati…” Lexi i xivuriso xa Xitsonga lexi vulaka ku munhu u na matimba loko a ri eka rikwavo, kambe Amogelang Manganyi wa tiko ra Afrika-Dzonga u hlangane na ndzingo wo a khudlunyiwa, a fayeriwa iPhone8 a tlhe a tshembisiwa ku hlanganisiwa na vafi va yena hi Florindo Nyusi, n’wana Felipe Nyusi […]Read More


text:
Badama
Badama (Badama-va-ku-secha) i byalwa lebyi endliwaka hi ku hlanganisa mugayo na vudyangwana. Byalwa lebyi byi fana na muqombhoti. Xikongomelo xa kona a kuri ku loko u nwile u ta tsandzeka ku famba kutani u vumbuluka kunene hansi vanhu va ku secha u nga twi nchumu. Mihlovo wa kona wu fana na muqombhoti. Byalwa lebyi byi rhandza hi vakhegula na vakhalabye.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Byalwa lebyi byi swekiwa hi ku loveka vudyangwana vhiki hinkwaro. Endzhaku ka vhiki swi ta va swi virile. Loko swi virile musweki a ta swi twa swi bava loko a swi ringeta. Kutani musweki u ta swi chela endzeni ka poto a tseleka swi vila ku kondza swi phyaphyarha. Loko swi vupifile musweki u ta phula a swi veka swi hola, ivi a teka comela hi xinkambana a kandzela, ivi a hlanganisela kahle swi hlangana kutani a swi veka swi vila.[1]
Loko swi virile swi ta phuphuma khuvi, kutani musweki a teka sefo ya byalwa a hluta, a cheletela emakhuwanini, kutani byi keleriwa hi mindzheko byi cheleteriwa emikhelweni byi nwiwa. Byalwa lebyi byi thyiwe vito leri ra badama-va-ku-secha hikuva ku vuriwa leswaku loko byi ku bile a wa ha koti no yima, u to badama ehansi va ku secha hi ku rhandza u nga twi nchumu.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Nhlangula (Nsinya)
Nhlangula i nsinya lowu milaka etlhelo ka milambu laha ku kumekaka mati hixitalo.[1] Mihandzu ya murhi lowu yi khiwa hi ku olova hi varisi hikuva a wu kuli wu ya ehenhla naswona a wu na mitwa yo tlhava. Mihandzu ya kona yi vuriwa tinhlangula yi tlhela yi kumeka hi xichocho. Loko mihandzu leyi yi ri yimbisi yi na muhlovo wa rihlaza kasi loko yi vupfile yi na muhlovo wa ntima bya tintshuguri.[2]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Mihlangula yi rhandziwa ngopfu hi varisi, vana lavantsongo na misinya swa nhova hikuva ya nandziha swinene kasi matluka ma dyiwa hi swiharhi swa nhova na swifuwo swa le kaya. Murhi lowu a wu byariwi ekaya hikuva a wu na ndzhuti. Mihlangula ya hambana ku ya hi tindhawu leti yi kumekaka kona. Ku na nhlangula lowukulu na nhlangula lowuntsongo. Marhavi ya kona ma rhandziwa ngopfu hi vavasati hikuva ma pfurha swinene loko va tshivela ndzilo.[2]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Ntirho wa Matluka ya Nhlangula:[Lulamisa | edit source]
Matluka ya nhlangula ma lovekiwa ematini, ma cheriwa exipeyitini kutani ku peyitiwa munhu loyi a nga dyiwa hi xikuna.[2]
Ntirho wa timintsu ta Nhlangula:[Lulamisa | edit source]
Timitsu ta nhlangula ti horisa vuvabyi bya chukela, switshetshela, ku boheka endzeni na vuvabyi bya swimungwamungwana. Mapa ya timitsu loko ma kandziwile, ma tshungula vuvabyi bya meno loko ma vava kasi timitsu ti tirhisiwa ku hlantswa meno na ku tshungula vuvabyi bya maxinini. Marhavi ya kona loko ma swekiwile ma tshungula vuvabyi bya marhambu, mukhuhlwana na muthundagazi.[3][2]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Palmer, Eve (1977). A Field Guide to the Trees of Southern Africa. London, Johannesburg: Collins. pp. 282–284. ISBN 0-620-05468-9.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ Grant, R (2000). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 151.


text:
191Akabu a rungulela Yezabele hinkwaswo leswi Eliya a swi endleke, ni leswi a dlayiseke xiswona vaprofeta va Baali hinkwavo. 2Hiloko Yezabele a rhumela munhu eka Eliya, a ri ni rito leri nge: “Ndza tiyisa hi ku hlambanya hi swikwembuhi swikwembu, kumbe: hi xikwembu (hileswaku Baali) leswaku mundzuku, hi nkarhi lowu, hakunene ndzi ta herisa vutomi bya wena, ku fana ni leswi u heriseke vutomi bya lavaya.” 3Loko a vona leswi, Eliya a sukaVan'wana va ri: Eliya a chava ngopfu kutani a suka a baleka ku ponisa vutomi bya yena. A fika eBerexeba, wu nga muti wa tiko ra Yuda, a siya nandza wa yena kona.
4Kambe yena a hundzela emahlweni, mpfhuka wa siku rin'we emananga, kutani a ya tshama ehansi ka ximudyana, a kombela ku fa, a ku: “Sweswi swi ringene, we HOSI. Herisa vutomi bya mina, hikuva a ndzi tluli vakokwa wa mina hi vunene.” 5Kutani a etlela ehansi ka ximudyana a khomiwa hi vurhongo. Hi nomu lo, ku humelela ntsumi, yi n'wi hlakahla, yi ku ka yena: “Pfuka u dya.” 6Kavaloko Eliya a sisimuka, a languta, kutani a vona, etinhlokweni ta yena, ximbhundzwa lexi oxiweke emaribyeni layo hisa ni xikhuwana xa mati. Kwalaho a dya a nwa, a tlhela a etlela. 7Ntsumi ya HOSI Xikwembu yi engeta yi ta eka yena yi n'wi hlakahla yi ku: “Pfuka u dya, hikuva riendzo ra wena ra ha lehile ku tlula matimba ya wena.” 8Hiloko a pfuka, a dya ni ku nwa; kutani swakudya leswi swi n'wi nyika matimba yo famba masiku ya 40 ni vusiku bya kona, ku kondza a fika eHorebe,Horebe, kumbe: Sinayi entshaveni ya Xikwembu.
9Loko a fikile eHorebe, a nghena ebakweni, a etlela kona, kutani hi nomu lo, rito ra HOSI Xikwembu ri ta eka yena, ri n'wi vutisa ri ku: “Xana u endla yini kwala, we Eliya?” 10
Eliya a hlamula a ku: “We HOSI, Xikwembu xa matimba hinkwawo, ndzi lava ku tirhela wena ntsena, kambe Vaisraele vona va tshikile ntwanano exikarhi ka wena na vona, va hirimuxile tialitari ta wena, naswona va dlayeterile vaprofeta va wena. Ku lo sala mina ntsena, kutani na mina va lava ku ndzi dlaya.” 11Kutani HOSI Xikwembu xi ku: “Huma u ya yima enhlohlorhini ya ntshava, emahlweni ka mina HOSI, hikuva ndzi le kusuhi ni ku hundza.” Kavaloko xidzedze lexikulu xa matimba xi ba tintshava ti pandzeka, xi hirimuxa ni maribye, xi rhangele HOSI Xikwembu. Kambe xona a xi nga ri kona eka xidzedze. Endzhaku ka xidzedze, misava yi tsekatseka, kambe HOSI Xikwembu a xi nga ri kona eku tsekatsekeni loku. 12Endzhaku ka ku tsekatseka ka misava, ku pfurha ndzilo, kambe HOSI Xikwembu a xi nga ri kona endzilweni. Endzhaku ka ndzilo, ku twala mpfumawulo wa xiritwana lexo nandziha. 13Loko Eliya a twa xiritwana lexi, a tifunengeta nghohe hi xiambalo xa yena xa vuprofeta, a ya yima enon'weni wa bako. Hi nomu lo, rito ri ta eka yena, ri n'wi vutisa ri ku: “Xana u endla yini kwala, we Eliya?” 14Eliya a hlamula a ku: “We HOSI, Xikwembu xa matimba hinkwawo, ndzi lava ku tirhela wena ntsena kambe Vaisraele vona va tshikile ntwanano exikarhi ka wena na vona, va hirimuxile tialitari ta wena, naswona va dlayeterile vaprofeta va wena. Ndzi lo sala ndzi ri ndzexe, kutani na mina va lava ku ndzi dlaya.”
15
HOSI Xikwembu xi ku ka Eliya: “Famba, u tlhela hi ndlela leyi u nga ta ha yona ya mananga, u kongoma eDamaska. Kutani loko u fika kona, veka Hazaele hi ku n'wi chela mafurha enhlokweni, a va hosi ya tiko ra Siriya.Siriya, kumbe: Aramu 16
Na yena Yehu n'wana Nimxi, u ya n'wi veka hosi ya tiko ra Israele hi ku n'wi chela mafurha enhlokweni. Loko a ri Elixa n'wana Xafati wa Avele-Mehola, u ta n'wi veka hi ku n'wi chela mafurha enhlokweni, leswaku a sala a va muprofeta. 17Kutani loyi a nga ta pona tlhari ra Hazaele, ú ta dlawa hi Yehu; ni loyi a nga ta pona tlhari ra Yehu, ú ta dlawa hi Elixa. 18
Hambiswiritano ndzi ta siya vanhu va 7 000 etikweni ra Israele, va nga hinkwavo lava nga nkhinsamelangiki Baali, hinkwavo lava nga ntswontswangiki xifaniso xa yena.”
19Hiloko Eliya a suka lomu a a ri kona, a ya fika eka Elixa n'wana Xafati, a n'wi kuma a ri karhi a rimeriwa nsimu hi swipano swa 12, xa yena xipano xi ri xa vu-12. Loko Eliya a hundza kwalaho, a teka xiambalo xa yena xa vuprofeta, a kapeka Elixa ha xona. 20Kutani Elixa a tshika xipano, a landza Eliya hi ku tsutsuma, a ku ka yena: “Ndzi pfumelele ndzi ya lelana na tatana kun'we na manana, kutani ndzi ta ku landza.” Eliya a ku ka yena: “Hiswona, famba. A ndzi ku siveli.”
21Loko Elixa a nga si landza Eliya, a rhanga hi ku ya teka xipano xa yena, a dlaya tihavi ta kona a tshivela ndzilo hi majoko, a sweka nyama ya tona, kutani a phamela vanhu va dya. Kavaloko a suka, a landza Eliya, a va mudyondzisiwa wa yena.


text:
Rabbitfish
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Rabbitfish
Vito rinwana
Spinefoot
Vito ra xi science
Siganidae
Size
Ku fika eka 40 cm, hintolovelo 30 cm.
Nhlamuselo
Miri wa yona awulave kuva xirhendzevutani yiva na nomo lowunga humela e handle. Nomo wa kona awukulangi. Ti dorsal fins tilehile kambe ti rihngana na ti spines ta yona. Xivumbeko xa ti caudal fins ixa foroko. Mihlovo ya yona yitala kuva yo basa na xitshopani laha yingana swicoticoti swa buraweni.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona wufika eka 2 na tinxakaxaka ta 27. Yivitaniwa Rabbitfish hikuva swifana swinene hi nhompfu. Marhambu ya yona yana poyizeni. Yitala ku kumeka himintlawa eka tindzhawu letingana mati yoka yanga entangi. Yitirhisa matinu yayona kuva yi susa nkuxu emaribyeni. Muhlovo wa yona yikota kuwu cinca leswaku yita kota kutumbelela valala. Yitlharihe swinene nanhlekani naswona yitshikela matandza kuva yi andza.
Swakudya
Yidya nkuxu tani hileswi yidyaka swimilani ntsena.
Kuhangalaka
Yikumeka ntsena eka malwandle ya Indo-Pacific nale Mediterranean.
Common species
Coral rabbitfish (Siganus corallinus)
Foxface rabbitfish (Siganus vulpinus)
Whitespotted rabbitfish (Siganus sutor)


text:
51
Mahosi oṱhe a Vhaamori vhukovhela ha Jorodani na mahosi oṱhe a Vhakanana u navha na Lwanzhe lwa Phandamashango, vha zwi pfa uri Muṋe washu o xisa mulambo wa Jorodani, Vhaisraele vha wela. Vha farwa nga nyofho, vha kulea nungo vha si tsha vha na vhuhali ha u imedzana na Vhaisraele.
2
Muṋe washu a vhudza Joshua a ri, “Ita phanga nga tombo ḽa ḽiangahwe u dovhe u fumbise Vhaisraele.” 3Joshua a ita zwe Muṋe washu a mu vhudza, a fumbisa Vhaisraele fhethu hu no pfi Muvhunduni wa u fumba. 4-6Ndi uri musi Vhaisraele vha tshi pfuluwa Egipita, vhanna vhoṱhe vho vha vho fumba, hone miṅwaha ya 40 ye vhathu vha fhedza phangani, a ho ngo vha na ṅwana na muthihi wa mutuka we a fumba. Na uri tshifhinga itsho tshi tshi vho ḓa u fhela, vhanna vhe vha vha vhe murole wa nndwa musi vha tshi pfuluwa Egipita, vho vha vho fa vhoṱhe nge vha nyadza Muṋe washu. Unga Muṋe washu o vha o ana, vho vha vha songo tendelwa u vhona shango ḽi elaho mukhaha na ṋotshi ḽe a vha o fulufhedzisa vhomakhulukuku wavho. 7Vhana vha vhatuka vha vhenevho vhanna vho vha vha songo fumba, wonoyo wo vha wone murafho muswa we Joshua a fumbisa.
8Musi vho no fumba vhoṱhe, lushaka lwoṱhe lwa dzula mishashani vha vhuya vha fhola. 9Muṋe washu a vhudza Joshua a ri, “Ṋamusi ndi hone ndo thutha u nyadziwa haṋu nga Vhaegipita.” Ndi zwe afho fhethu ha pfi Giligala;Giligala ḽi fana na ipfi ḽa Tshiheberu ḽine ḽa amba u kungulusela kule. na ṋamusi hu kha ḓi vhidzwa nga dzina ḽeneḽo.
10Musi Vhaisraele vho ṱoka mishasha Giligala mudavhini wa Jerikho, vha ita vhuṱambo ha Paseka nga madekwana a ḓuvha ḽa 14 ḽa ṅwedzi. 11
Nga matshelo ḽa vha ḓuvha ḽa u ranga vha tshi ḽa zwiḽiwa zwo liṅwaho Kanana: thoro dzo hadzingwaho na vhurotho vhu si na mbilisa; 12
zwenezwo mana a si tsha wa, Vhaisraele vha si tsha a wana. U bva ṅwaha wonoyo vha ḽa zwiḽiwa zwo liṅwaho Kanana.
13
Ḽifiṅwe ḓuvha Joshua e tsini ha Jerikho, a lavhelesa a mbo ḓi vhona munna ó ima phanḓa hawe, ó fara banga. Joshua a ya khae a vhudzisa a ri, “Vha muṅwe wa vhahali vhashu kana vha swina naa?”
14Uyo munna a fhindula a ri, “A thi muṅwe wa vhahali vhaṋu, a thi swina. Ndi mulangi wa mmbi ya Yahavee. Ndo ḓa u ni lwela.”
Joshua a ḓiposa fhasi a luvha a ri, “Ndi nṋe muḓinḓa wavho muṋe wanga. Vha ṱoḓa ndi tshi ita mini?”
15
Mulangi wa mmbi ya Muṋe washu a mu vhudza a ri, “Bvula navhula dzau, wo ima fhethu hukhethwa.” Joshua a ita zwe a vhudzwa.


text:
611
11:5
Lk. 4:18-19
7:22
Moya wa HOSI N'wini wa hinkwaswo wu le ka mina,
hikuva ú ndzi hlawurile
ku ya byela swisiwanaswisiwana, kumbe: lava xanisekaka emahungu lamanene.
U ndzi rhumile ku ya pfuxela lava heleke matimba,
ni ku tivisa lava nga vukhumbini leswaku va ta ntshunxiwa,
ni ku byela lava nga khotsweni leswaku va ta huma.Van'wana va ri: ni ku byela lavo-fe-mahlo leswaku va ta tlhela va vona
2HOSI Xikwembu xa hina xi ndzi rhumile
ku twarisa lembe ra xona ra ku tsetselela vanhu,
ni siku ra ku va hlulela valala, ni ro chavelela hinkwavo lava rilaka.
3Xi ndzi rhumile ku ya miyeta lava rilaka eSiyoni,
ndzi va nyika harhi ya swiluva ematshan'wini ya nkuma,
ni mafurha ya ntsako leswaku va nga ha rili,
ndzi va ambexa ku dzuneka ematshan'wini ya moya lowu tsaneke.
Kutani va ta vuriwa “Minkuhlu-ya-ku-lulama”,
leyi byariweke hi HOSI Xikwembu leswaku xi ta dzunisiwa.
4Va ta pfuxa miti leyi fayeteriweke khale yi hundzuka rhumbi,
va ta yi lulamisa, va yi aka hi vuntshwa.
5N'wina Vaisraele mi ta riseriwa swifuwo
hi vanhu lava humaka ematikweni man'wana, a va nga tshami ni le hansi;
swi-ta-swi-famba swi ta mi rimela masimu ya mavele ni ya vhinya.
6Mi ta vuriwa vaprista va HOSI Xikwembu xa hina,
vanhu va ta ku mi malandza ya xona;
rifuwo ra vanhu va matiko ri ta dyiwa hi n'wina,
kutani mi ta tinyungubyisa hi xuma xa vona.
7Tingana ta n'wina ni ku xanisiwa ka n'wina swi ta hela;
mi ta tshama etikweni ra n'wina mi tsakile,
kutani rifuwo ra n'wina ri ta tlula lera khale kambirhi;
mi ta va ni ntsako lowu nga heriki.
8HOSI Xikwembu xi ri:
“Mina HOSI, ndzi rhandza ku lulama;
lava tekelaka van'wana swa vona ni ku endla leswo homboloka, ndza va venga.
Vanhu va mina, a ndzi nga va tsoni hakelo ya vona,
ndzi ta endla na vona ntwanano lowu nga ta va kona hilaha ku nga heriki.
9Vana ni vatukulu va vona va ta tiviwa
hi vanhu va matiko hinkwawo;
hinkwavo lava va nga ta va vona va ta swi tiva
leswaku i vanhu lava mina HOSI ndzi nga va katekisa.”
10
Ndzi ta titsakela swinene eka HOSI Xikwembu xanga,
moya wanga wu ta xi tlangela,
hikuva matimba ya xona ya ku ndzi ponisa i xiambalo xa mina,
ni ntirho wa xona wa ku ndzi lwela i nceka lowu ndzi tifunengetaka ha wona.
Ndzi tsaka kukota muteki la tikhavisaka hi swiluva,
kukota mutekiwa la tibombisaka hi vuhlalu bya nkoka.
11HOSI N'wini wa hinkwaswo ú ta endla leswaku ku lulama ni ku dzuneka
swi humelela emahlweni ka vanhu va matiko hinkwawo,
tani hileswi misava yi mirisaka swimila,
ni mintanga yi hlukisaka leswi byariweke eka yona.


text:
181Yoxafati hosi ya Yuda a a fuwile swinene, naswona vanhu a va n'wi xixima swinene. Kutani a endla xinakulobye na Akabu hosi ya Israele, hi ku tekanisa n'wana wa yena ni n'wana Akabu. 2Endzhaku ka malembe ma nga ri mangani, Yoxafati a rhelela a ya Samariya a ya endzela Akabu. Kutani Akabu a fundzha Yoxafati ni vanhu va yena hi ku va tlhavela tinyimpfu ni tihomu leto tala, a anakanya ni ku n'wi rhamba va ya hlasela Ramoto-Giliyadi. 3Hiloko Akabu hosi ya Israele a vutisa Yoxafati hosi ya Yuda a ku: “Xana hi nga ya swin'we le Ramoto-Giliyadi ke?” Yoxafati a hlamula a ku: “Mina na wena hi van'we, vanhu va mina i va wena; hi ta ku seketela enyimpini.”
4Yoxafati a engeta a ku ka hosi ya Israele: “Rhanga u twa leswaku HOSI Xikwembu xi ri yini emhakeni leyi.” 5Hiloko hosi ya Israele yi hlengeleta vaprofeta vo ringana 400, kutani yi ku ka vona: “Xana hi nga ya hlasela muti wa Ramoto-Giliyadi, kumbe ndzi tshika makungu lawa ke?” Vaprofeta va ku: “Famba u ya hlasela muti lowu, hikuva Xikwembu xi ta wu nyiketa emavokweni ya wena, we hosi!” 6Kambe Yoxafati a vutisa a ku: “Xana a ka ha ri na muprofeta un'wana wa HOSI Xikwembu laha, loyi a nga hi vutiselaka ku rhandza ka xona ke?” 7Kutani hosi ya Israele yi hlamula Yoxafati yi ku: “Ina, ka ha ri ni munhu un'we, loyi hi nga vutisaka eka yena leswaku HOSI Xikwembu xi ri yini, i Mikaya n'wana Imila. Kambe mina ndza n'wi venga, hikuva a nga ndzi vhumbheli nchumu xo saseka, wo ndzi byela leswo biha ntsena minkarhi hinkwayo.” Yoxafati a ku: “Hayi, a hi wena hosi u fanelaka ku vulavurisa sweswo.” 8Hiloko hosi ya Israele yi lerisa un'wana wa valanguteri yi ku ka yena: “Hatlisa u ya vitana Mikaya n'wana Imila, u vuya na yena haleno.”
9Akabu hosi ya Israele na Yoxafati hosi ya Yuda a va tshamile eswiluvelweni swa vona, erivaleni leri nga mahlweni ka nyangwa ya Samariya, va ambarile swiambalo swa vona swa vuhosi, kutani vaprofeta hinkwavo a va ri karhi va vhumbha emahlweni ka vona. 10Un'wana wa vona la vuriwaka Sedekiyasi n'wana Kenana, a a furile timhondzo ta nsimbhi; a ta na tona a ku ka Akabu: “HOSI Xikwembu xi vurisa sweswo xi ri: ‘Hi timhondzo leti, u ta tlhava Vasiriya va ko va herisiwa!’ ” 11Vaprofeta hinkwavo va vhumbhisa sweswo va ku: “Famba u ya hlasela muti wa Ramoto-Giliyadi, u ta wu hlula. HOSI Xikwembu xi ta wu nyiketa emavokweni ya wena, we Hosi.”
12Murhumiwa loyi a nga ya ku ya vitana Mikaya, a fika a ku ka yena: “Yingisa ke! Vaprofeta va vulavurile hi nomo wun'we, hinkwavo va tivisile hosi leswo saseka. Na wena ke, vulavula ku fana na vona, u tivisa hosi leswo saseka.” 13Mikaya a hlamula a ku: “Ndza tiyisa emahlweni ka HOSI Xikwembu lexi hanyaka, ndzi ri: Ndzi ta vula ntsena leswi Xikwembu xa mina xi nga ta swi vula.” 14Loko Mikaya a fika le ntsindza, hosi Akabu a n'wi vutisa a ku: “We Mikaya, xana hi nga famba hi ya hlasela muti wa Ramoto-Giliyadi, kumbe ndzi tshika makungu lawa xana?” Mikaya a hlamula a ku: “Fambani mi ya wu hlasela, mi ta wu hlula. HOSI Xikwembu xi ta nyiketa muti emavokweni ya n'wina.” 15Kambe hosi Akabu a engeta a ku ka Mikaya: “Xana ndzi ta ku hlambanyisa kangani leswaku u nga ndzi byeli nchumu, loko wu nga ri wona ntiyiso wo huma eka HOSI Xikwembu xana?” 16
Ez. 34:5
Mt. 9:36
Mk. 6:34
Hiloko Mikaya a boxa a ku: “Ndzi vonile Vaisraele hinkwavo va hangalakile etintshaveni, va fana ni tinyimpfu leti nga riki na murisi. Naswona HOSI Xikwembu xi ri: ‘Vanhu lava va pfumala vafambisi, un'wana ni un'wana wa vona a a tlhelele ekaya ka yena hi ku rhula.’ ” 17Hosi ya Israele yi ku ka Yoxafati: “Ndzi ku byerile leswaku munhu loyi a nga ka a nga ndzi vhumbheli leswo saseka; wo ndzi vhumbhela leswo biha ntsena!”
18Kutani Mikaya a engeta a ku ka vona: “Loko swi ri tano, yingisani rito ra HOSI Xikwembu: Ndzi vonile HOSI Xikwembu xi tshamile exiluvelweni xa xona ematilweni; mavandla hinkwawo ya lava va xi tirhelaka, a ma yimile evokweni ra xona ra xinene ni ra ximatsi. 19HOSI Xikwembu a xi ri karhi xi va vutisa xi ku: ‘Xana i mani la nga ta yenga Akabu hosi ya Israele ku ya hlasela Ramoto-Giliyadi, leswaku a ta ya fela kona, xana?’ Un'wana a vula leswi, un'wana a vula leswiya. 20Kutani eku heteleleni, ku humelela wun'wana wa mimoya, wu yima emahlweni ka HOSI Xikwembu wu ku: ‘Mina ndzi nga ya ndzi ya n'wi yenga.’ HOSI Xikwembu xi vutisa moya lowu xi ku: ‘Xana u ta n'wi yenga ha yini xana?’ 21Moya wu hlamula wu ku: ‘Ndzi ta nghena emilon'weni ya vaprofeta hinkwavo va Akabu, ndzi ri moya wa mavunwa.’ Xikwembu xi ku: ‘Hiswona, famba u ya endlisa sweswo, u ta kota ku n'wi yenga.’ ”
22Mikaya a engeta a ku: “Sweswi ke, yingisa we Akabu: HOSI Xikwembu xi nghenisile moya wa mavunwa emilon'weni ya vaprofeta va wena lava, hikuva xi bohile leswo biha ehenhla ka wena.” 23Kutani Sedekiyasi n'wana Kenana a kongoma Mikaya, a n'wi ba hi mpama erhan'weni, a ku: “Xana moya wa HOSI Xikwembu wu sukise ku yini eka mina ku ta vulavula na wena ke?” 24Mikaya a hlamula a ku: “Sweswo u ta swi tiva siku u nga ta ya tumbela endlwini ya le xikarhi!” 25Hiloko hosi ya Israele yi lerisa yi ku: “Khomani Mikaya, mi n'wi tlherisela eka Amoni ndhuna ya muti, ni ka Yowasi n'wana wa mina, 26mi va byela mi ku: ‘Hosi Akabu ú lerisa leswaku mi pfalela munhu loyi ekhotsweni, mi n'wi phamela tintshutshe ni mati ntsena, ku fikela loko ndzi vuya hi le nyimpini, ndzi nga vavisiwanga.’ ” 27Kambe Mikaya a kaneta a ku: “Loko wena wo vuya hi le nyimpini u nga vavisiwanga, marito ya mina ma ta va ma nga humanga eka HOSI Xikwembu.” A engeta a ku: “Ndzi vulavulela etindleveni ta n'wina hinkwenu!”
28Hiloko hosi ya Israele swin'we na Yoxafati hosi ya Yuda va ya hlasela muti wa Ramoto-Giliyadi. 29Kutani hosi ya Israele yi ku ka Yoxafati: “Ndzi ta tifihla hi ku ambala swin'wana loko hi ya eku lweni, kambe wena u nga susi swiambalo swa wena swa vuhosi.” Kavaloko hosi ya Israele yi tifihla hi ku hluvula swa vuhosi yi ambala swin'wana, kutani va ya eku lweni.
30Hosi ya Vasiriya a yi lerisile vafambisi va makalichi ya yona yi ku: “Mi nga lwi ni masocha kumbe tindhuna, kambe mi lwa ni hosi ya Israele ntsena.” 31Kutani loko vafambisi va makalichi va vona Yoxafati, va byelana va ku: “Hakunene, loyi hi yena hosi ya Israele.” Hiloko va ya va ya lwa na yena. Kambe Yoxafati a tlhava mukhosi, kutani HOSI Xikwembu xi n'wi pfuna, xi n'wi sirhelela eka Vasiriya. 32Loko vafambisi va makalichi va vona leswaku a a nga ri yena hosi ya Israele, va tshika ku n'wi hlongorisa. 33Kambe wanuna un'wana a copa Akabu hosi ya Israele hi nseve, a nga n'wi tivi, kutani a n'wi tlhava hi le mahlanganeni ya tinsimbhi ta xisirhelelo xa yena xa le xifuveni. Kavaloko Akabu a ku ka muchayeri wa kalichi ya yena: “Jikisa kalichi, u ndzi humesa enyimpini, hikuva ndzi tlhaviwile.” 34Hi siku rero, nyimpi yi ya yi hisa, kutani hosi Akabu a yima hi ku tiseketela ekalichini ya yena a langutene ni Vasiriya ku fikela nimadyambu, kutani loko ri pela a timeka.


text:
“Ndzi khongela eka wena mixo wun’wana ni wun’wana” (13)
Risimu. Miloti ya vana va Kora.+ Eka mufambisi; hi ku ya hi xitayele xa Mahalati,* leri faneleke ri yimbeleriwa hi ku nyiketana. Maskili* ya Hemani+ lowa ka Ezra.88 Yehovha, Xikwembu lexi ndzi ponisaka,+Ndza ku huwelela ninhlikanhi,Kasi nivusiku ndzi ta eka wena.+2 Xikhongelo xa mina a xi fike eka wena,+Rhiya ndleve u yingisa xikombelo xa mina xo kombela ku pfuniwa.+3 Hikuva ndzi taleriwe hi makhombo,+Vutomi bya mina byi le non’wini wa Sirha.*+4 Se ndzi hlayiwa exikarhi ka lava yaka esirheni;+Ndzi hele matimba,+5 Ndzi le xikarhi ka lava fekeKu fana ni lava dlayiweke, lava etleleke esirheni,Lava u nga ha va tsundzukikiLava u nga ha va pfuniki.6 U ndzi hoxe emugodini wo enta,Endhawini ya munyama, ekheleni lerikulu.7 Vukarhi bya wena bya ndzi tikela,+Ndzi funengetiwe hi magandlati ya wena lamakulu. (Selah)8 U ndzi hambanise ni lava ndzi va toloveleke;+U endle leswaku va ndzi nyenya.Ndzi phasekile naswona a ndzi koti ku baleka.9 Tihlo ra mina ra vava hikwalaho ka ku xaniseka ka mina.+Ndza ku vitana siku hinkwaro Yehovha;+Ndzi ku tlakusela mavoko.10 Xana u ta endlela lava feke mitirho yo hlamarisa?Xana lava feke va nga pfuka va ku dzunisa?+ (Selah)11 Xana rirhandzu ra wena ri ta twarisiwa esirheni,Ku tshembeka ka wena endhawini ya ndzoviso?*12 Xana mitirho ya wena yo hlamarisa yi ta tiviwa emunyameni,Kumbe ku lulama ka wena etikweni ra lava nga ha tsundzukiki nchumu?+13 Kambe ndza ha rilela leswaku u ndzi pfuna Yehovha,+Ndzi khongela eka wena mixo wun’wana ni wun’wana.+14 Hikwalaho ka yini u ndzi tshika, Yehovha Xikwembu xanga?+Hikwalaho ka yini u ndzi tumbetela xikandza xa wena?+15 Ndzi le ku xanisekeniKu sukela evuntshweni bya mina naswona ndzi le kusuhi ni ku fa;+Ndzi hele matimba hikwalaho ka maxangu lawa u ndzi tshikeke ndzi langutana na wona.16 Vukarhi bya wena byi ndzi heta matimba;+Ku chavisa ka wena ka ndzi lovisa.17 Ku ndzi rhendzela siku hinkwaro ku fana ni mati;Ku ndzi pfalele matlhelo hinkwawo.18 U ndzi hambanise ni vanghana va mina;+Munyama wu hundzuke munghana wa mina.


text:
Wikimedia
Wikimedia Foundation, Inc. i nhlangano wale tikweni ra Amerika woka wunga bindzuli lowungana ntsindza e San Francisco, California, eAmerika. wu languteriwa ehansi ka milawu ya xifundza xale Florida, laha wu akeke kona. Nhlangano lowu wu kongomisa tiphurojeki tohambana hambana leti ngana vatirhi votirhanzela votala kuhlanganisa ; Wikipediya, Wikixinari, Wiki-Ntshaho, Wikibuku, Wiki-Xihlovo, Tifayili ta wiki, Wiki-Swihari, Wiki-Mahungu, Yunivhesithi ya wiki, kuhlaya letikulu. Phurojeki ya wona leyi tivekaka ngopfu i Wikpediya, nsawona yihlayiwa eka matluka ya inthaneti ya khume lawa ma vhakeriwak swonghasi emisaveni hinkwayo. Nhlangano wu velekiwe hiximfumo hi siku ra 20 eka nhweti ya Khotavuxika, hilembe ra 2003, yisimekiwa hi Jimmy Wales, loyi a a kongomisa Wikipediya ehansi ka khampani yakwe ya Bomis.


text:
41Vha hashu, hufha ro ni gudisa kutshilele ku takadzaho Mudzimu. Nazwino ni khou tshila nga u ralo. Zwino tsho salaho ri a ni humbela na u ni ṱuṱuwedza nga dzina ḽa Muṋe washu Yesu ri ri: Ngavhe ni tshi dovha na fhirisa henefho. 2A thi ri ni kha ḓi elelwa dziḽa ndaela dze ra swikisa kha inwi ró ruṅwa nga Muṋe washu Yesu. 3
6:19,22
1 Thes. 4:4,7
Tshine Mudzimu a funa ndi uri ni itwe vhakhethwa, ni ile vhupombwe, 4muṅwe na muṅwe kha a tou vha na musadzi wawe, a tshilisane nae nga nḓila khethwa vha tshi hulisana,Kana: “kha lange muvhili wawe nga nḓila khethwa i huliseaho,” 5
hu si nga u sokou emulana mivhili sa vhannḓa vha sa ḓivhi Mudzimu. 6Kha mafhungo haya hu songo vha na ane a khakhela muṅwe kana a mu fhura. Ro no ḓi ranga u ni vhudza ra tou ombedzela ra ri: Muṋe washu u ḓo lifhedza vhoṱhe vhane vha ita hezwo. 7Mudzimu ho ngo ri vhidzela u ita zwa vhuaḓa, o ri vhidzela vhukhethwa. 8Zwino a no landula ndaela idzi ha landuli muthu, u landula Mudzimu, Ene ane a ni ṋea Muya Mukhethwa wawe.
9
Ri tshi ḓa kha a u funa vhatendi nga inwi a ri tsha ṱwa ri tshi ni ṅwalela; hufha Mudzimu Ene muṋe o no ḓi ni gudisa u funana. 10
4:1
Ndi zwenezwo zwine na khou zwi itela vhatendi nga inwi vhoṱhe kha ḽoṱhe ḽa Makedonia. Zwino ri khou ni ṱuṱuwedza ri ri: ngavhe ni tshi dovha na fhirisa na henefho. 11
Ef. 4:28
1 Thes. 2:9
Lusani u tshila nga mulalo na u londa mafhungo aṋu ni si dzhenelele kha a vhaṅwe, ni ḓipalele nga ṋala dzaṋu, unga ro no ḓi ni vhudza. 12Ndi hone na vhannḓa vha tshi ḓo vhona kutshilele kwaṋu ku takadzaho vha ni hulisa, ni si tsha ḓo tshila sa magufha.
13
Zwino vha hashu, ri tshi ḓa kha a vho ri siaho ri funa ni tshi ḓivha zwi re zwone, ni sa ḓo ṱungufhala, sa vhaḽa vhaṅwe vha si na tshe vha fulufhela. 14Riṋe ri tenda uri Yesu o fa a dovha a vuwa. Zwenezwo na vho lalaho vhe vhawe, Mudzimu u ḓo vha dzhia a vha isa hune Yesu a vha hone.
15
Ḽine ra khou ni vhudza zwino ndi ipfi ḽa Muṋe washu: Riṋe vhane ra ḓo vha ri tshee hone musi Muṋe washu a tshi vhuya a ri nga vhi na mashudu a fhiraho a vhaḽa vho no ri siaho. 16
Ndi uri Muṋe washu nga dzawe u ḓo tsa a tshi bva ṱaḓulu, hu tshi bva ndaela, ha pfala ipfi ḽa muṅwe wa vhahulwane vha vharuṅwa na lufhalafhala lwa Mudzimu. Ndi hone hu tshi ḓo ranga u vuwa vhe vha fa vhe vhathihi na Khristo, 17
Nzumb. 11:12
ha konou tevhela riṋe vhane ra ḓo vha ri tshi kha ḓi tshila, ra takulelwa ṱaḓulu khathihi navho ro namela makole ra yo ṱanganedza Muṋe washu henengei makoleni. Ndi hone ri tshi ḓo dzula na Muṋe washu misi yoṱhe.
18Khezwo-ha, khuthadzanani nga maipfi eneo.


text:
Xiluvelo
Xiluvelo a ku ri vuwiselo bya nhloko ya muti, naswona a xi hlayisa tinhonga ta n’wini wa muti xikan’we na swingolongondzwana swa yena swo fana na tinhonga to tihlayisa hi tona, mitundzwana leyi a yi tirha tani hi tibege to longela mpahla loko va tshuka va teke maendzo na swin’wana. Xiluvelo a xithlela xiva ndzhawu yo amukela vayeni emutini.[1][2]
Matimu na ma tirhisele[Lulamisa | edit source]
Xiluvelo a ku ri vuwiselo bya nhloko ya muti. Loko wanuna wa muti a nga lavi ku vonana na wansati wo karhi hi nkarhi wolowo a ta kumeka exiluvelweni, laha a ta kumeka a ri yexe swa nkarhinyana wo lowo a ti hlawuleleke wona. Xiluvelo a xi tlhela xi va na tinyangwa timbirhi leti na tona a ti ri na ntirho lowukulu swinene, laha nyangwa wo sungula a ku ri wo nghena hi wona, kasi wa vumbirhi a ku ri wo baleka hi wona loko to tshuka ti bihile.Handle ka minyangwa leyi a hi tlhela hi kuma khona leyi xiluvelo a xi ri na yona kwala handle ka xona, leyi na yona a yi khome ntirho wa kahle swinene, ku nga ku tumbela kona loko a lwa tinyimpi leti a tshuka a hlangana na tona kwala kaya.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Malabela NM,Nkanelo wa maakelo, mahlayiselo ni mintirho ya tindlu ta ndzhavuko ta vatsonga, University of Limpopo - 2015
- ↑ Mhinga M.E,Nkucetelo wa vukreste eka mafambisele ya muti wa ndhavuko wa vatsonga, University of Limpopo - 2012


text:
Tilefish
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Tilefish
Vito ra xi science
Malacanthidae
Size
Ku fika eka 125 cm, hintolovelo 18 cm.
Nhlamuselo
Yina xivumbeko xa Cigar, laha yifikaka yi goveka encileni. Yiva na xinhlokwana xa xirhendzevutani. Yiva na ti dorsal fin to leha. Yiva na swirhambyani eka ti gills(operculum). Ti fins tale ncileni tikomile swinene tiva na xivumbeko xa foroko eka tinxaka tinwana. Ti fins tale ncileni tina marhambui yambirhi. Muhlovo wa yona wuna masalela ya xitshopani, buraweni na mpunwa.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona wa Malacanthidae wuna swirho swa 5 na tinxakaxaka ta 42. Yihanya enkeleni lowu yiwu celaka esaveni. Yikota no hanya kahle laha kungana malakatsa ya swimilani swale matini. Matihlo ya yona ya vona kahle swinene. Tinwana tikota no cinca muhlovo kuva titumbelela valala vatona. Yitala kukumeka yoxe kumbe yiri eka mintlawa leyintsongo. Yitshikela matandza kuva yiti andzisa.
Swakudya
Yidya swihadyani leswi nga fa swibolaka laha endzeni ka mati, ti crustaceans letintsongo, swivungu na swihadyani leswi pfumalaka rhambu rale nhlaneni.
Kuhangalaka
Yikumeka eka tinxaka hinkwato ta malwandle ya laha misaveni.
Common species
Red-stripe tilefish - Hoplolatilus marcosi
Sand tilefish - Malacanthus latovittatus
Stripetail tilefish - Malacanthus brevirostris


text:
Snappers
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Snappers
Vitora xi Science
Lutjanidae
Size
Ku fika eka 1 m, hixitalo 30 cm.
Nhlamuselo
Yina miri wa xivumbeko xa oval lowu tlhelaka wu leha, laha matlhelo yiphambarhala. Tail fins tipfulekile tiva na xivumbeko xa foroko. Yina dorsal fin yin’we. Nhloko yitontswile kuya enon’weni. Mihlovo ya hambana kusukela eka xitshopani xovangama, yo basa, silivhere na muvala wa wasi kuya eka kutshuka kuya ka buraweni ka ntima kumbe ko basa.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa Lutjanidae wuna 1 7 wa tinxaka na 107 watinxakaxaka. Yikumeka himintlawa leyikulu emakorhweni endzeni ka mati. Yi hlota ngopfu navusiku, hikokwalaho yingana matihlo lawakulu swinene. Yina matinu yale henhla endzeni ka nomo lawa yiwa tirhisaka ku faya swakudya swayona. Yitshikela matandza.
Swakudya
Yi dya switswotswana hinkwaswo swale matini xikanwe na tinhlampfi tin’wana. Tin’wana tidya na swimilani swale matini.
Kuhangalaka
Yi kumeka eka maxelo na mahiselo hinkwawo xikan’we nale ka malwandle yati tropical ya laha misaveni.
Common species
Bluebanded snapper - Lutjanus kasmira
Emperor snappers - Lutjanus sebae
Humpback snapper - Lutjanus gibbus