text:
NOVEMBER 5, 2013 | ARMENIA
Tiko Ra Armenia Ri Nyika Vanhu Lava Alaka Ku Ya eVusocheni Mintirho Yo Korhokela Tiko
Swi tikomba onge mfumo wa Armenia se wa ti xixima timfanelo ta vanhu lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona. Hi October 23, 2013 Khomixini ya Armenia yi yingisele ni ku pasisa swikombelo swa 51 swo endla ntirho wo korhokela tiko eka swa 90 swa Timbhoni ta Yehovha leti endleke swikombelo ehansi ka lunghiselelo leri lerintshwa (Khomixini yi ta tlhela yi kambisisa swikombelo leswi saleke). Kutani Khomixini yi ye eKhotsweni ra Erebuni ivi yi fika yi pasisa swikombelo leswi endliweke hi Timbhoni ta tsevu eka ta 20 leti khotsiweke kwalaho. Timbhoni teto ta tsevu ti ntshunxiwile hi October 24, 2013. Khomixini yi ta kambisisa swikombelo swa Timbhoni leta ha khotsiweke leti na tona ti hlawuleke ku endla mintirho yo korhokela tiko naswona ku languteriwe leswaku yi ntshunxa vavanuna volavo lava hlawuleke lunghiselelo lerintshwa.
Lunghiselelo Lerintshwa
Swiendlakalo leswi swi sungule hi June 8, 2013 loko mfumo wa Armenia wu amukele mindzulamiso leyi endlaka leswaku Nawu wa Armenia wa Ntirho Wun’wana wo Korhokela Tiko wu fambisana ni milawu ya Nhlangano wa Matiko ya Yuropa naswona wu sungule ku swi tirhisa hi July 25, 2013. Presidente wa Armenia u vulavule hi nawu lowu, lowu wa ha ku lulamisiwaka eka Nhlangano wa Palamendhe wa Nhlengeletano ya Matiko ya Yuropa hi October 2, 2013, loko a ku: “Vanhu lava nga swi laviki ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona a va nge he voniwi nandzu wa vugevenga hi ku ya hi milawu ya hina.” Hi October 3, 2013, mfumo wa Armenia wu amukele nawu lowu hungutaka swigwevo swa vanhu lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona hi tin’hweti ta tsevu. Hikwalaho ka nawu lowu, Timbhoni ta nhungu leti a ti saleriwe hi tin’hweti leti nga ehansi ka tsevu leswaku ti heta xigwevo xa tona ti ntshunxiwile hi October 8 na 9, 2013.
Lunghiselelo lerintshwa ra ntirho wo korhokela tiko ri endla leswaku vanhu lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona va kota ku pfuna tiko ra vona hi ndlela leyi nga lwisaniki ni ripfalo ra vona leri leteriweke hi Bibele. Sweswi ntirho wolowo a wa ha ri ehansi ka Vuthu ra Masocha kambe wu le hansi ka valawuri va miganga. Ntirho wa kona wu teka tin’hweti ta 36, tiawara ta 48 hi vhiki ni masiku ya 10 yo wisa hi lembe. Lava endlaka xikombelo va ta nyikiwa mintirho leyi nga ekusuhi ni makaya ya vona naswona yi nga fambisaniki ni vusocha.
Magoza Lama Endleke Leswaku Nawu Wu Lulamisiwa
Loko tiko ra Armenia ri ve xirho xa Nhlengeletano ya Matiko ya Yuropa hi 2001, ri tibohile hi ku ya hi xiboho xa matiko hinkwawo lamantshwa xo amukela nawu wa ku simeka ntirho wo korhokela tiko ni ku va ntshunxa ekhotsweni vanhu hinkwavo lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona. Hambileswi tiko ra Armenia ri tiboheke, ri hambete ri tengisa ni ku khotsa majaha lama nga Timbhoni.
Emalembeni ya 20 lama hundzeke, Timbhoni ta Yehovha to tlula 450 ti hete swigwevo swa tona swo leha swo pfaleriwa ekhotsweni, laha hakanyingi a ti tiyiselela swiyimo swo tika ni ku khomiwa hi ndlela yo biha.
Vanhu lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona va ve ni ntshembonyana hi July 1, 2004, loko Nawu wa Mfumo wa Armenia wa Ntirho Wun’wana wo Korhokela Tiko wu sungula ku tirha. Hambiswiritano, lunghiselelo ra mintirho yo korhokela tiko ri ve ehansi ka vuthu ra masocha to ho suka naswona vanhu a va xupuriwa. Nhlengeletano ya Matiko ya Yuropa yi vule hi ku phindha-phindha leswaku mintirho yo korhokela tiko a yi nga fambisani ni milawu ya matiko ya Yuropa. Hi xikombiso, eka Xiboho xa vu-1532 (xa 2007) Nhlangano wa Palamendhe wa Nhlengeletano ya Matiko ya Yuropa wu vule leswaku wu “karhateke ngopfu hileswi ku pfumaleka ka mintirho leyinene yo korhokela tiko swi endlaka leswaku vanhu vo tala lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona, lava vo tala va vona ku nga Timbhoni ta Yehovha, va hambetaka va khotsiwa, tanihi leswi va hlawulaka ku khotsiwa ematshan’weni yo endla mintirho yo korhokela tiko leyi kahle-kahle yi nga riki yona.”
Komiti ya Timfanelo ta Vanhu ya Nhlangano wa Matiko na yona yi vule leswaku yi karhatekile hileswi tiko ra Armenia ri hambeteke ri khotsa Timbhoni leti alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra tona. Eka nhlengeletano ya vu-105 (2012), Komiti yi gimete hi marito lama nge:
“Tiko ra Armenia ri fanele ri veka mintirho leyi hakunene yi nga ya ku korhokela tiko, leyi nga fambisaniki nikatsongo ni vusocha, leyi nga endliwaka hi vanhu hinkwavo lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona, leyi nga endleriwangiki ku va xupula naswona a va fanelanga va tekeriwa ehansi hi ku nyikiwa mintirho ya xiyimo xa le hansi, va hakerisiwa timali kumbe ku tirhisiwa nkarhi wo leha ngopfu. Nakambe tiko ri fanele ri ntshunxa vanhu hinkwavo lava khotsiweke hileswi va alake ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona kumbe lava aleke ku endla mintirho yo korhokela tiko leyi nga kona sweswi ya lava nga laviki ku ya evusocheni.”
Ku Pfuniwa Hi ECHR
Leswi Vahan Bayatyan ni majaha man’wana mambirhi lama nga Timbhoni lama voniweke nandzu ma nga kumangiki mpfuno etihubyeni ta le Armenia, ma mangalele tiko ra Armenia eka Huvo ya Yuropa ya Timfanelo ta Vanhu (European Court of Human Rights [ECHR]). Nandzu wa Nkulukumba Bayatyan wu cince swilo loko hi July 7, 2011, Huvo Leyikulu ya ECHR yi yime na yena. Ematin’wini hinkwawo ya ECHR, a ku ri ro sungula ku va yi teka xiboho xa leswaku Ntwanano wa Matiko ya Yuropa wa Timfanelo ta Vanhu wu va sirhelela vanhu lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona. Xiboho xexo lexi tsakisaka xa Huvo Leyikulu xi landzeriwe hi swiboho swin’wana swa mune swa ECHR, leswi na swona swi lweleke timfanelo ta vanhu lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona. *
Ku nga khathariseki xiboho lexi tekiweke hi Huvo Leyikulu eka nandzu exikarhi ka Bayatyan ni tiko ra Armenia, mfumo wa Armenia wu tengise ni ku vona nandzu majaha ya 29 lama nga Timbhoni lama aleke ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra wona naswona ya 23 ma khotsiwile. Ku sukela hi July 2011 ku fikela hi October 2013, majaha ya 86 ma hete malembe yo tlula 168 emakhotsweni ya le Armenia. Man’wana ya majaha lawa ma lwisane ni ku khotsiwa ka wona loku nga riki enawini hi ku rhumela swikombelo leswi engetelekeke eka ECHR.
Timhaka Leti Nga Si Lulamisiwaka
Vanhu lava aleke ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona lava heteke xigwevo xa vona xo pfaleriwa ekhotsweni ni lava ntshunxiweke hi October 2013, va tshemba leswaku tirhekhodo ta vona ta vugevenga ti ta suriwa hi ku ya hi mindzulamiso ya sweswinyana leyi endliweke eArmenia eka milawu ya yona ya vugevenga. Mhaka yin’wana leyi lavaka ku lulamisiwa i ya leswaku xana va ta rihiwa vanhu lava voniweke nandzu ni lava khotsiweke endzhaku ka xiboho lexi tekiweke eka nandzu exikarhi ka Bayatyan ni tiko ra Armenia.
Swi ta vonaka loko ku tirhisiwa ka nawu wa Armenia lowu antswisiweke wa mintirho yo korhokela tiko wu ta va ni vuyelo lebyi heleleke. Hambiswiritano, swi tikomba onge sweswi tiko ra Armenia ri endle matshalatshala lamakulu yo xixima mfanelo ya vanhu ya ku ala ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona.
Gondzo Ro Leha Leri Yisaka Eka Lunghiselelo Ra Mintirho Yo Korhokela Tiko Leyi Amukelekaka
^ ndzim. 12 Hlaya hi ta nandzu exikarhi ka Erçep ni tiko ra Turkey, no. 43965/04, 22 November 2011; nandzu exikarhi ka Bukharatyan ni tiko ra Armenia, no. 37819/03, 10 January 2012; nandzu exikarhi ka Tsaturyan ni tiko ra Armenia, no. 37821/03, 10 January 2012; nandzu exikarhi ka Feti Demirtaş ni tiko ra Turkey, no. 5260/07, 17 January 2012.


c: text/html

text:
Gazete ya mfumo
XITIVISO XA MFUMO
VULAWURI BYA TIDYONDZO BYA AFRIKA-DZONGA
SWINAWANA EHANSI KA NAWU WA VULAWURI BYA TIDYONDZO BYA AFRIKA-DZONGA
WA 1995
(NAWU WA NO.58 WA 1995)
Vulawuri bya tidyondzo bya Afrika-dzonga, ehansi ka xiyenge xa 14 xa Nawu wa
Vulawuri bya Tidyondzo bya Afrika-Dzonga , 1995 (Nawu wa No.58 wa 1995),hi
mpfumelelo wa Holobye wa Dyondzo loko a burisanile ni Holobye wa Mintirho, wu
endlile swinawana leswi nga eka xedulu leyi.
XEDULU
KAVANYISA KA 1: LESWI NGA ENDZENI HI KU ANGARHA
- Tinhlamuselo
KAVANYISA KA 2: RIMBA RA TIDYONDZO RA RIXAKA
- Mavumbelo
- Xivumbeko xa Rimba ra Tidyondzo ra Rixaka
- Vahlamuseri va Tilevhele
- Manyikele ya swipimelo ni tidyondzo eka tilevhele
- Matsariselo ya swipimelo ni tidyondzo eka Rimba ra Tidyondzo ra Rixaka
- Swilaveko swo tsarisa swipimelo swa yuniti ni swipimelo
- Swilaveko swo tsarisa tidyondzo
- Swilaveko swo engetela swo tsarisa tidyondzo ta levhele 1 ku fika eka 4 na
5 ku fika eka8.
- Tindlela leti landzeleriwaka eku tsariseni ka swipimelo ni tidyondzo
- Ntsariso wa nkarhinyana wa tidyondzo
KAVANYISA KA 3: MINHLANGANO YA SWIPIMELO YA
RIXAKA
- Mavumbelo
- Matsariselo ya Minhlangano ya Swipimelo ya Rixaka
- Ku dlaya ntsariso ka Minhlangano ya Swipimelo ya Rixaka
- Vuxirho bya Minhlangano ya Swipimelo ya Rixaka
- Mahlawulele ya swirho swa Minhlangano ya Swipimelo ya Rixaka
- Mavumbelo ya Mintlawa ya Vuxokoxoko
- Ku tshika ntirho hi swirho swa NSB ni mapfalelo ya swona
- Mintirho ya tiNSB
KAVANYISA KA 4: MINHLANGANO YO VEKA SWIPIMELO
- Mativelo ni mavumbelo ya tiSGB
- Ku dlaya ntsariso kumbe ku hangalasiwa ka tiSGB
- Vuxirho bya tiSGB
- Mahlawulele ya swirho swa tiSGB
- Mintirho ya tiSGB
KAVANYISA KA 5: MILAWU YA MAENDLELO NI
MATIRHISELO YA TIMALI EKA MIGINGIRIKO YA tiNSB NA tiSGB
- Milawu ya maendlelo
- Mpfuno hi tlhelo ra timali wa migingiriko ya tiNSB na tiSGB
KAVANYISA KA 6
NHLOKOMHAKA YO KOMA
- Nhlokomhaka yo koma
ANEKIJARA
- MILAWU YA MAFAMBISELO YA tiNSB
KAVANYISA KA 1
LESWI NGA ENDZENI HI KU ANGARHA
- Tinhlamuselo
"masungulo ya dyondzo" swi vula tidyondzo leti vumbaka masungulo
lama lavekaka ku yisa emahlweni dyondzo ni ndzetelo kumbe tidyondzo to yisa
emahlweni ku va mudyondzi a kota ku thwasa eka tidyondzo ta yena naswona
"masungulo" ya ni nhlamuselo yo fana;
"ku pima nkoka hi ku angarha" swi vula muxaka wa ku pima nkoka
lowu pfumelelaka mudyondzi ku kombisa vuswikoti byo endla lowu tirhisaka
maendlelo ya ximfumo (formative) ni ya nkatsakanyo (summative);
"nhlamuselo wa tilevhele" swi vula nhlamuselo leyi hlamuselaka
levhele yo karhi ya nhungu wa tilevhele ta Rimba ra Tidyondzo ra Rixaka;
"xirho" swi vula xirho xa Vulawuri lexi thoriweke hi Holobye ku
ya hi xiyenge xa 4 xa Nawu;
"ku hlela" swi vula maendlelo yo vonisisa leswaku mapimelo ya
mbuyelo lebyi kombisiweke eka NQF ya swipimelo ni tidyondzo I ya ntiyiso, yo
tshembeka ni nkoka;
"nhlangano wo hlela" swi vula nhlangano lowu thoriweke hi
Vulawuri ku tirha ntirho wo hlela;
"Nhlangano wa Swipimelo wa Rixaka" (NSB) swi vula nhlangano lowu
tsarisiweke ku ya hi xiyenge xa 5(1)(a)(ii) xa Nawu, lexi nga ni vutihlamuleri
byo vumba swipimelo kumbe tidyondzo swa dyondzo ni ndzetelo, lowu wu nyikiweke
ni mintirho yo karhi mayelana ni ntsariso wa swipimelo ni tidyondzo swa rixaka
ku ya hi xiyenge xa 5(1)(b)(i) xa Nawu;
"tiawara to ringanela dyondzo yo karhi" swi vula nkarhi lowu ku
pfumeleriwaneke leswaku mudyondzi u ta teka wona ku fikelela mbuyelo wa
tidyondzo to karhi na swona wu katsa swo fana ni nkarhi wo sungula, nkarhi
lowu tekiwaka ku dyondzaleswi longoloxiweke entirhweni ni loko munhu a
tidyondzela a ri yexe;
"mbuyelo" swi vula mbuyelo lowu kombisiwaka endzhaku ko thwasa
etidyondzweni to karhi;
"mudyondzi la thwaseke" swi vula mudyondzi la thwaseke eka
tidyondzo ta yena
"ku tiva tidyondzo leti kumiweke" swi vula mpimaniso wa tidyondzo
leti kumiweke khale ni ntokoto hi mudyondzi loko ti pimanisiwa ni swilaveko
swa mbuyelo wa tidyondzo leti a ti dyondzelaka ni amukelo wa tidyondzo ni
ntokoto lowu loko swi fikelela swilaveko swa tidyondzo leti nga ku endliweni;
""mbhoho" swi vula xiboho xa Vulawuri;
"mbuyelo wo karhi" swi vula vutivi, vutshila ni vuswikoti lebyi
kombiwaka leswi seketelaka mbuyelo wun’we kumbe ku tlula;
"dyondzo-vutshila" swi vula ku dyondzela ku tirha ntirho wo
karhi, naswona ku tshila swi ni nhlamuselo yo fana;
"Nhlangano wo veka Swipimelo"(SGB) swi vula nhlangano lowu
tsarisiweke ku ya hi xiyenge xa 5(1)(a)(ii) xa Nawu lowu nga ni vutihlamuleri
byo vumba swipimelo ni tidyondzo swa dyondzo ni ndzetelo, ni lowu nyikiweke
ntirho wo tirha mintirho leyi fambelanaka na swona ku ya hi leswi kombisiweke
eka xiyenge xa 5(1)(b)(i) xa Nawu;
"xipimelo xa yuniti" swi vula leswi tsarisiweke swa mbuyelo lowu
languteriwaka wa dyondzo ni ndzetelo ni swipimelo leswi fambelanaka xikan’we
ni mahungu ya vulawuri ni swin’wana tani hi laha swi nga xiswona eka
swinawana.
KAVANYISA KA 2
RIMBA RA TIDYONDZO RA RIXAKA (NQF)
Mavumbelo
- NQF yi tumbuluxiwile ku vona ta matsarisele ya swipimelo ni tidyondzo swa
rixaka.
Xivumbeko xa NQF
- (1) NQF yi ta va ni nhungu wa tilevhele, leti nga ta vuriwa levhele1 ku
fika levhele8, naswona levhele yin’wana ni yin’wana yi ta hlamuseriwa hi
nhlamuselo ya yona.
(2) Levhele ya 1 ya NQF yi ta va yo pfuleka naswona yi ta katsa
tilevhele-ntsongo tinharhu ta dyondzo ni ndzetelo wa lavakulu laha
tisetifikheti ti nga ta nyikiwa, na levhele ya 8 nayona yi ta va leyi
pfulekeke.
(3) Tilevhele ta nhungu ta NQF ti ta aviwa hi tinxaka tinharhu hi ndlela
leyi:
- levhele1 ku ya ehansi: xiyenge xa dyondzo ni ndzetelo hi ku angarha
- levhele2 ku fika4: xiyenge xo yisa emahlweni dyondzo ni ndzetelo
- levhele5 ku fika8: xiyenge xa dyondzo ni ndzetelo swa le henhla
(4) NQF yi ta avanyisiwa hi swiyenge swa 12 swa dyondzo leswi landzelaka:
- Vurimi ni nhlayiso wa Ntumbuluko
- Vutshila ni Ndhavuko
- Mabindzu, Nxava-nxaviso ni Tidyondzo ta Vulawuri
- Dyondzo, Ndzetelo ni Nhluvukiso
- Vumaki, Vunjhiniyere ni Thekinoloji
- Tidyondzo ta Ximunhu ni Ntivo-swa rivala
- Nawu, Sayense ya Swa Tinyimpi ni Vusirheleli
- Sayense ya swa Rihanyu ni Mintirho ya Swa Ximunhu
- Sayense ya Fisika, ya Matematiki, ya Tikhompyuta ni ya Swa Vutomi
- Mintirho
- Nkunguhato wa Swivumbeko ni Vuaki
(5) Vulawuri byi ta nyika nhlamuselo yo fana yi ri yoxe ya swiyenge leswi
hinkwaswo yi tlhela yi ava swiyenge leswi ku ya hi swiyenge-ntsongo leswi na
swona swi nga ta nyikiwa nhlamuselo yo fana yi ri yoxe eka xiyenge-ntsongo
xin’wana ni xin’wana.
Nhlamuselo ya levhele
- (1) NSB yin’wana ni yin’wana leyi kombisiweke eka xinawana xa 12, yi
ta tirha swin’we ni SGB leyi kombisiweke eka xinawana xa 20 eka xiyenge xa
dyondzo lexi NSB yi vumberiweke xona, ku endla swiletelo swa nhlamuselo wa
tilevhele leti kombisiweke eka xinawana xa 3(1) ni swikombiso leswi nga ta
hlamusela maendlelo yo nyiketa tilevhele eka swipimelo, swin’wana swiyenge
swa tidyondzo ni tidyondzo.
(2) Vulawuri byi ta lerisa tinhlamuselo ta tilevhele hi ku burisana ni
tiNSB leswaku ku ta va ni ntwanano exikarhi ka swiyenge hinkwaswo swa dyondzo
ni ku kondletela mapimelo ya mpimaniso wa swipimelo ni tidyondzo loko swi
pimanisiwa ni swa misava hinkwayo.
Manyikele ya tilevhele eka swipimelo ni tidyondzo
- (1) Manyikelo ya tilevhele eka swipimelo, swin’wana swiyenge swa
tidyondzo ni tidyondzo swi ta va hi ndlela leyi landzelaka:
- NSB yin’wana ni yin’wana leyi yi kombisiweke eka xiyenge xa 12
xikan’we ni SGB yin’wana ni yin’wana leyi kombisiweke eka xiyenge xa
20 swi ta fikelela ntwanano mayelana ni yin’wana ni yin’wana yuniti ya
xipimelo ni xipimelo lexi tisiweke, hi ku landzelela xikalu xa nhungu wa
tilevhele hi ku ya hi xinawana xa 3 ku ri karhi ku langutisiwa ndlela leyi
anamo ni vundzeni bya vutivi, vutshila, ni vuswikoti eka xiyenge-ntsongo
xo karhi swi fikeke kona hi dyondzo.
- Vakunguhati va tidyondzo leti kongomisaka eka tiyuniti ta swipimelo va
ta aka, hi ku tirhisa milawu leyi faneleke ya nkatsakanyo wa tiyuniti ta
swipimelo leti tsarisiweke eka tilevhele to hambana, tidyondzo leti nga ni
mbuyelo wa levhele yo hetelela leswi nga ntirho wa xipimelo xo karhi lexi
tirhisiweke, ni swa maendlelo yo hlanganisa mbuyelo hinkwawo, leswi
nakambe swi kombetaka mpimo (hi xikalu xa 1 ku fika 8 tani hilaha swi nga
xiswona eka xinawana xa 3) lowu vutivi, vutshila ni vuswikoti eka
xiyenge-ntsongo swi fikeleriweke ha kona.
- Vakunguhati va tidyondzo lati nga kongomisangiki eka tiyuniti ta
swipimelo va ta aka nkatsakanyo wa mbuyelo wa dyondzo lowu nga ni mbuyelo
wa levhele yo hetelela leswi nga ntirho wa mbuyelo wa le henhla swinene
lowu katsiweke ni wa maendlelo yo hlanganisa mbuyelo hi ku angarha, leswi
kombisaka mpimo lowu (hi xikalu xa 1 ku fika 8 tani hilaha swi kombisiweke
ha kona eka xinawana xa 3), laha vutivi, vutshila ni vuswikoti eka
xiyenge-ntsongo swi fikeleriweke hakona.
Matsariselo ya swipimelo ni tidyondzo eka NQF
- Swipimelo ni tidyondzo swin’wana ni swin’wana leswi fikelelaka
swilaveko eka swinawana swa 7 na 8 swi ta tsarisiwa eka NQF hi Vulawuri
naswona swi ta hambanisiwa hi tinhlamuselo leti swi nga ta nyikiwa tona to
fana ti ri toxe.
Swilaveko swo tsarisa tiyuniti ta swipimelo ni swipimelo.
- (1) Yuniti ya swipimelo yi ta vumbiwa leswaku yi tirhisiwa tani hi tsalwa
ro pima nkoka, xiletelo xa vadyondzi ni vadyondzisi eku lulamiseni ka swo
dyondza no dyondzisa hi swona naswona yi ta va ni leswi landzelaka:
- Nhlokomhaka ya yuniti ya swipimelo
- Logo yo kombisa amukelo hi Vulawuri
- Nomboro ya yuniti ya swipimelo
- Levhele ya yuniti ya swipimelo eka NQF
- Khirediti ya yuniti ya swipimelo yoleyo
- Xiyenge ni xiyenge-ntsongo xa yuniti ya swipimelo
- Siku ro nyikiwa
- Siku ro kambisisa
- Nkoka wa yuniti ya swipimelo
- Tidyondzo leti ti tekiwaka ti fanele ku va ti dyondzisiwa ku nga si
sunguriwa yuniti leyi ya swipimelo
- Mbuyelo wo karhi lowu wu faneleke ku pimiwa
- Swilaveko swo pima, ku katsa ni vutivi bya nkoka
- Maendlelo yo pasisa (ku katsa ni ku hlela) ya yuniti ya swipimelo
- Tinhlamuselo tani hi xiletelo xa ntolovelo xa xikopu, leswi
dyondzisiwaka, ni levhele leyi tirhisiwaka ya yuniti leyi ya swipimelo
- Khategori ya "tinotsi" leyi yi faneleke ku katsa mbuyelo lowu
kombisiweke eka xinawana xa 7(4) leyi seketeriwaka hi yuniti ya swipimelo;
yi fanele ku katsa switsundzuxo swa vutivi bya nkoka loko swi nga
nghenisiwanga ehansi ka swilaveko swo pima nakona swi nga katsa man’wana
mahungu ya tiyuniti ta swipimelo.
(2) Mbuyelo lowu kombisiweke eka xinawana xa 7(4) wu ta nghenisiwa eka
swipimelo tani hilaha swi kombisiweke hakona eka swinawana swa 7(1): loko
kuruku swipimelo sweswo swi vumba tidyondzo, mbuyelo wolowo wu nga
katsiwangiki eka swipimelo wu ta nghenisiwa eka tidyondzo.
(3) Mbuyelo wa nkoka wu katsa swin’wana swa leswi landzelaka-
- ku kuma no ahlula swiphiqo laha mahlulele ya kombisaka leswaku ku vile
ni vutihlamuleri eku tekiweni ka swiboho ni leswaku miehleketo yi
tirhisiwile hi ndlela yo anama swinene.
- Ntirhisano ni van’wana vanhu tani hi xirho xa ntlawa, nhlangano,
muaki.
- Nkondletelo lowunene wa munhu hi yexe ni mintirho leyi a nga ni
vutihlamuleri eka yona.
- Ku hlengeleta, ku xopa-xopa, ku kondletela no kambela hi ku xopa-xopa
timhaka.
- Mbulavurisano hi vuswikoti bya swa mahlo, swa tinhlayo ni/kumbe vutshila
bya ririmi hi tlhelo ra mavikelo yo vulavula hi nomo kumbe yo tsala
kunene.
- Ku tirhisa sayense ni thekinoloji hi vuswikoti ni vuxopa-xopi, ni ku
kombisa vutihlamuleri eka mbangu ni swa rihanyu ra van’wana.
- Ku kombisa ntwisiso wa misava tani hi tisisiteme leti nga ni vuxaka hi
ku kota ku vona leswaku tindlela ta maahlulele ya swiphiqo a ti yimi ti ri
toxe.
- Ku kota ku pfuna eka ku hluvukisa mudyondzi un’wana ni un’wana hi ku
angarha ni ku hluvukisa ikhonomi ni swa vumunhu etikweni hi ku angarha, ku
fanele ku va xikongomelo xa phurogireme yin’wana ni yin’wana ya
dyondzo ku pfuna mudyondzi ku twisisa nkoka wa:
- Ku xiyisisa no lavisisa maendlelo yo hambana yo pfuna eka vuswikoti
byo dyondza;
- ku va vaaki va vutihlamuleri eka vutomi bya le kusuhi, rixaka ni
misava hinkwayo;
- ku va ni ku twela hi tlhelo ra swa ndhavuko ni swa vuxongi eka tinxaka
to hambana ta mahanyelo;
- ku lavisisa swinene mayelana ni timhaka ta dyondzo ni mintirho yo
fambelana ni swa dyondzo; ni
- ku tumbuluxa tindlela ta vuxavi ni vuxavisi.
Swilaveko swo tsarisa tidyondzo
- (1)Tidyondzo ti ta-
- yimela nkatsakanyo wa nkunguhato wa mimbuyelo ya dyondzo leyi nga ni
xikongomelo lexi vekiweke ni lowu faneleke ku nyika vadyondzi lava
thwasaka vuswikoti byo endla ni masungulo yo yisa emahlweni tidyondzo ta
vona;
- engetela nkoka eka mudyondzi la thwasaka wa xiyimo, ku amukeriwa ka
tidyondzo, engetelo wa makete ni ku kota ku thoriwa;
- pfuna eka ku hluvukisa vaaki ni ikhonomi;
- landzelela swikongomelo swa NQF leswi kombisiweke eka xiyenge xa 2 xa
Nawu;
- katsa mimbuyelo yo kongoma xikan’we ni ya swiyenge hi ku angarha leyi
yisaka emahlweni mhaka ya dyondzo ya vutomi hinkwabyo;
- laha swi faneleke, ti ta pimaniseka ni ta misava hinkwayo;
- nghenisa mapimelo yo angarha hi ndlela leyinene ku vonisisa leswaku
xikongomelo xa tidyondzo xi fikeleriwile. Mapimelo ya fanele ya ri lawa ya
angarhaka tindlela ta mapimelo ta ximfumo ni ta ------------------to fana
ni tiphotifoliyo, ---------------, ta le mintirhweni ni swikambelo swo
hlamula hi nomo ni swo tsala; ni
- kombisa eka milawu leyi lawulaka sagwati ra vuswikoti loko mudyondzi se
a thwasile leswaku tidyondzo ti nga kumiwa hi ku hetiseka kumbe xiphemu xa
tona hi ku langutisa tidyondzo leti mudyondzi a teke a ti kumile, leti
katsaka kambe ku nga ri ntsena tidyondzo ta ximfumo, to ka ti nga ri ta
ximfumo ni ntokoto lowu mudyondzi a wu kumeke loko a ri eku tirheni.
(2) Tikhirediti ta 120 kumbe ku tlula ti ta laveka ku tsarisa eka levhele
ya 1 ku fika eka 8, ni vugima-tsongo bya 72 wa tikhirediti leti fanelaka ku
kumiwa eka kumbe ehenhla ka tidyondzo leti ku tsariseriwaka tona , naswona
nhlayo ni tilevhele ta tikhirediti leti nga ta sala (ta makume-nhungu) ti ta
vuriwa: tidyondzo leti nga ni tikhirediti ta le hansi ka 120 ti nga amukeleka
loko ti fikelela swilaveko swa xinawana xa 8(1) ni ku landzelela swikongomelo
swa NQF leswi nga eka xiyenge xa 2 xa Nawu.
(3) Vulawuri byi ta tsarisa tidyondzo ku ya hi muxaka ni levhele leyi nga
ta hlawuriwa ku ya hi nhlayo ni levhele ya tikhirediti leti lavekaka hi ku ya
hi wilaveko leswi landzelaka:
- Vulawuri byi ta tsarisa tidyondzo tani hi Setifikheti ya Rixaka ya
tilevhele ta 1 ku fika 8 laha ti nga na 120 wa tikhirediti kumbe ku tlula
ti ri na 72 eka kumbe ehenhla ka levhele leyi setifikheti yi nga
tsariseriwa yona: laha Vulawuri byi kumaka leswaku tidyondzo leti nga ni
tikhirediti tintsongo eka vugima-ntsongo lebyi vekiweke kuruku ti kota ku
fikelela swilaveko leswi vekiweke eka xinawana xa 8(1), tidyondzo leti ti
ta tsarisiwa tani hi Setifikheti ya Rixaka.
- Vulawuri byi ta tsarisa tidyondzo tani hi Diploma ya Rixaka loko ti ri
ni tikhirediti leti nga riki ehansi ka 240, laha 72 wa tona ti nga ta va
ta levhele 5 kumbe ku tlula.
- Vulawuri byi ta tsarisa tidyondzo tani hi Digiri yo sungula ya Rixaka
loko ti ri ni tikhirediti leti nga riki ehansi ka 360, laha 72 wa tona ti
nga ta va ta levhele 6 kumbe ku tlula.
(4) Vulawuri byi ta tsarisa nakambe tidyondzo hi ku angarha (leti nga
humiki eka tiyuniti ta swipimelo) leti fikelelaka swilaveko leswi vekiweke eka
xinawana xa 11(1)(c) ehenhla ka swilaveko swa swinawana swa 8(1),8(2),8(3)
(5) Vulawuri byi ta hlamusela tidyondzo leti tsarisiwaka ku ya hi rixaka,
levhele, nhlayo ya tikhirediti ni nhlokomhaka ya xikongomelo-nkulu xa tona.
Swilaveko swo engetela eku tsarisiweni ka tilevhele ta 1 ku fika 4 na 5 ku
fika 8
- (1) Eku tsarisiweni ka tilevhele ta 1 ku fika 4 ku ta laveka swilaveko swo
engetela leswi landzelaka:
- Ku laveka vugima-ntsongo bya 72 wa tikhireditieka kumbe ehenhla ka
levheleleyi setifikheti yi tsariseriwaka yona leti nga ta va ti ri ta
masungulo ya dyondzo, laha 20 wa tikhirediti ti nga ta va ti huma eka
xiyenge xa Mbulavurisano ni Ririmi, nakambe hi ku engetela 16 wa
tikhirediti ti ta va ti huma eka xiyenge-ntsongo xa Matematiki ku katsa ni
tinhlayo eka tisetifikheti ta levhele ya 1.
- Vugima-ntsongo bya 36 wa tikhirediti eka levhele ya 1 na 52 eka
tilevhele ta 2 na4 leswi nga ta aviwaexikarhi ka tikhategori ta tidyondzo
leto boha ni leti to hlawuriwa kunene, laha tidyondzo tin’wana ni
tin’wana ti nga ta hlamusela kahle maavele ya tikhirediti hi ndlela leyi
faneleke eka tikhategori leti: laha tikhirediti to engetela ti nga ta va
ti anamile swinene ku pfumelela vadyondzi ku yisa emahlweni tidyondzo leti
vona vinyi va titsakelaka.
- Hi lembe ra 2002, 16 wa 52 wa tikhireditita tisetifikheti ta tilevhele
ta 2 ku fika 4 ti ta va ti huma eka swiyenge-ntsongo leswi kongomisaka eka
dyondzo ya Matematiki.
(2) Ku engetela, ku tsarisa eka levhela 5 ku fikela eka levhele8 nhlayo ya
tikhirediti leti ti lavekaka eka tidyondzo to sungula, leto boha ni to hlawula
ti ta vekiwa, laha nhlayo leyi ya tikhirediti yi nga ta va yi fambelana ni
tidyondzo leti ku tsariseriwaka tona;Vulawuri byi nga ha lava leswaku ku
nyikiwa swivangelo swa nhlayo ni maavele ya tikhirediti swi nyikiwa.
Tindlela to rsarisa swipimelo ni tidyondzo
- (1) Yuniti ya swipimelo,swipimelo kumbe tidyondzo leti fikelelaka
swilaveko swa ntsariso swi nga tisiwa ku tsarisiwa eka Vulawuri hi
minhlangano leyi susumeteke ku tumbuluxa yuniti ya swipimelo, swipimelo
kumbe tidyondzo toleto hi ku tirhisa tiNSB tani hilaha swi kombisiweke
hakona eka xinawana xa 12.
(2) Vulawuri byi nga tsarisa yuniti ya swipimelo, tidyonbdzo kumbe
swipimelo ku ringana mpimo wa malembe manharhu laha endzhaku ka nkarhi lowu
mpfuxeto wa ntsariso wu faneleke ku endliwa
(3) Hi n’hweti yo sungula elembeni ya lembe ra vunharhu ntsariso wu
endliwile, Vulawuri byi ta lava leswaku tiNSB leti kombisiweke eka xinawana xa
12 ti kambisisa yuniti yin’wana ni yin’wana ya swipimelo leyi tsarisiweke,
swipimelo ni tidyondzo tin’wana ni tin’wana leti tsarisiweke ku vona loko
swi fanerile ku pfuxeta ntsariso wa swona: loko mpfuxeto wa ntsariso wu fanele
ku endliwa wu ta heleketiwa hi swivangelo leswi kombisiweke swa ku pfuxeta
ntsariso lowu ni nkombiso wa ndlela leyi swilaveko leswi nga eka swinawana swi
fikeleriweke hakona.
(4) Yuniti ya swipimelo, swipimelo kumbe tidyondzo leswi tsarisiweke
eka NQF swi ta va swa vanhu hinkwavo.
Ntsariso wa tidyondzo wa nkarhinyana
- (1) Vulawuri byi nga endla ntsariso wa nkarhinyana wa tidyondzo leti nga
kona leti ti pfumeleriweke eka nkarhi lowu nga hundza hi van’wana va
vayimeri lava va tiviwaka hi Vulawuri ku sukela ti 1 ta Mawuwani1998 ku
fikela ti 30 ta Khotavuxika 2003. Leswi swi nga endliwa ntsena loko-
- tidyondzo ta kona ti nga yisiwa eka Vulawuri ti ri hi xivumbeko lexi
pfumeleriwaka hi SAQA ku nga si hundza ti 1 ta Mawuwani 1998 ku tsarisiwa;
- tidyondzo ta kona ,leti tsarisiweke exikarhi ka ti 1 ta Mawuwani na ti
30 ta Khotavuxika ti nga yisiwa eka yin’wana ya tiNSB kambe ti fanele ku
va hi xivumbeko lexi kombisiweke ek xinawana xa 11©
- tidyondzo to tano ti ni-
- Nhlamuselo ya xikongomelo xa tidyondzo;
- Tidyondzo leti nga endliwaka ku nga si sunguriwa phurogireme leyi nga
ta fikisa mudyondzi eku thwaseni ka tidyondzo ta yena;
- Mbuyelo wa levhele yo hetelela tani hilaha wu vekisiweke xiswona eka
xinawana xa 5(1)(b) na (c) ni swilaveko swa mapimelo;
- Nhlayo wa tihkirediti leti lavekaka;
- Vugima-ntsongo wa tikhirediti leti lavekaka eka tilevhele hi ku
hambana ka tona kumbe vugima-nkulu bya tona loko kuruku ti tlula nhlayo
leyi vekiweke eka swinawana swa 8 na 9;
- Mapimelo lama tirhisiwaka ku vonisisa leswaku swikongomelo swa
tidyondzo swa fikeleriwa;
- Matwariselo lama fambelanaka ni tidyondzo (matwariselo ya xixaka kumbe
lawa yo kongoma);
- Swilaveko swa ntsariso wa vapimi va nkoka;
- Tindlela ta mahlelelo ni swibumabumelo swa minhlangano kumbe nhlangano
wo hlela;
- Tidyondzo ti fanele ku landzelela leswi kombisiweke eka swinawana swa
8 na 9;
- a ku nge amukeriwi tidyondzo leti lavaka ku tsarisiwa endzhaku ka ti 30
ta Khotavuxika 2003, naswona ku ya hi xinawana lexi siku leri ri ta va ri
ri ro pfala ntsariso.
KAVANYISA KA 3
MINHLANGANO YA SWIPIMELO YA RIXAKA(NSB’S)
Mavumbelo
- (1) NSB yi ta vumba xiyenge lexikulu xa Vulawuri, yi ta nyika swiviko eka
Vulawuri yi ri ni NSB yin’we ya xiyenge xin’wana ni xin’wana ku ya hi
xiyenge xa 5 xa Nawu, yi tlhela yi tsarisiwa hi Vulawuri.
(2) Eka xiyenge laha ku nga riki ni NSB leyi tsarisiweke kumbe yi
vumbiweke, kumbe laha ku dlayiweke ntsariso wa NSB kumbe laha Vulawuri byi
vonaka swi fanerile, Vulawuri hi byoxe byi ta endla mintirho hinkwayo leyi a
yi fanele yi endliwa hi NSB.
(3) NSB ya xiyenge xin’wana ni xin’wana xa tidyondzo leti kombisiweke
eka xinawana xa 3(4) yi ta vumbiwa.
Ntsariso wa tiNSB
- (1) NSB yin’wana ni yin’wana endzhaku ko vumbiwa no thoriwa ka swirho
swa yona, yi ta nyikiwa setifikheti ya ntsariso hi Vulawuri lexi nga ta
tirha malembe manharhu ntsena.
(2) NSB yin’wana ni yin’wana eku sunguleni ka n’hweti ya lembe ra
vunharhu yi tsarisiwile, yi ta fanela ku endla xikombelo xa mpfuxeto wa
ntsariso lexi nga ta heleketiwa hi swivangelo swo lava mpfuxeto lowu
,xikan’we ni xikombiso xa mbuyelo lowu fikeleriweke eka malembe mambirhi
lama hundzeke.
Ku dlaya ntsariso wa NSB
- Ntsariso wa NSB wu nga dlayiwa loko ku ya hi Vulawuri yi tsandzeka ku
tirha mintirho ya yona hi ku hetiseka.
Vuxirho bya tiNSB
- (1) Minhlangano leyi yi nga ya rixaka leyi khumbhekaka ni leyi nga ni
ntsakelo leyi nga hansi ka tikhategori ta tsevu leti nga eka xinawana xa
16(2)(a), yi ta rhambiwa ku hlawula swirho leswi nga ta tirha eka tiNSB.
(2) Swirho sweswo swi ta thoriwa hi Vulawuri endzhaku ko burisana ni
minhlangano yoleyo, ni hi ku lawuriwa hi matimba ya palamende ni ya swifundza,
xilaveko xo katsa tinxaka hinkwato ta vanhu na ndzingano, vuswikoti lebyi
faneleke mayelana ni ntirho wa tiNSB.
(3) Mavito ya lava hlawuriweke ku tirha eka tiNSB ni mavito ya minhlangano
ya kona leyi khumbhekaka swi ta humesiwa eka Gazete ya Mfumo leswaku vanhu va
kota ku nyika miehleketo ya vona mayelana ni vahlawuriwa lava xikan’we ni
nkatso wa minhlangano leyi nga ni ntsakelo eka swiyenge leswi swa dyondzo.
(4) Endhaku ko hetisisa ta mahlawulele, swirho hinkwaswo leswi hlawuriweke
swi ta nyikiwa tisetifikheti to amukeriwa hi Vulawuri.
(5) Vulawuri byi ta va ni mfanelo yo thola swirho swo engetela eka tiNSB ku
vonisisa leswaku tiNSB ti fikelela swilaveko swa xinawana xa 16(1).
Nhlawulo wa swirho swa tiNSB
- (1) xiyisisa mhaka ya ndzingano na ndzulamiso wa xihlawu-hlawu lexi a xi
ri kona khale naswona ti ta hlawula vanhu la va-
- nga ta kota ku langutisa timhaka ta ntswalo, ntiyiso, ntsakelo wa vanhu
ni mpimanyiso ni misava hinkwayo loko swi ta eka timhaka ta dyondzo ni
ndzetelo;
- va tshembhiwaka swinene ka xifundzha xa vakheti lexi katsaka ni lava
xiximiwaka, va nga na vuswikoti ni ntokoto eka xiyenge lexi, la va nga ni
vutivi bya maendlelo ni tipholisi ta nhlangano lowu hlawulaka, ni la va
nga ni nseketelo wo huma ka nhlangano hi woxe
- kotaka ku hlanganyeta no yisa emahlweni swilaveko ni mitsakelo ya
tilevhele hinkwato eka xiyenge lexi katsiweke ka NSB;
- d. kotaka ku tirhisa maavanyiselo lawa yo xopa-xopa hi ndlela ya le
henhla swinene; na
- tinyiketeleke ku tirhisa mbulavurisano wa tindlela timbirhi exikarhi ka
NSB na xifundzha xa vakheti.
(2) Minhlangano leyi navelaka ku va ni vuyimeri eka tiNSB yi ta leteriwa
eka swikombelo swa yona swo va ni vuyimeri hi leswi landzelaka:
- NSB yin’wana ni yin’wana yi ta vumbiwa hi tsevu wa tikhategori ta
minhlangano ti nga: Tindzawulo ta Mfumo, Mabindzu,Vatirhi, Vanyiki va
Dyondzo ni Ndzetelo, Mintlawa leyi nga ni Ntsakelo ni Minhlangano ya
Vaaki/Vadyondzi.
- Khategori yin’wana ni yin’wana ya minhlangano yi ta vumbiwa hi tsevu
wa vayimeri naswona nhlayo ya vayimeri va NSB hi ku angarha yi ta va 36,
handle ka loko Vuyimeri byo endla ku cinca ko karhi.
- Ehenhla ka swiletelo leswi kombisiweke eka xinawana xa 16(a) na (b)-
- vayimeri va mfumo va ta katsa Tindzawulo ta Mintirho ni ya Dyondzo,
naswona laha swi faneleke, tin’wana tindzawulo ta mfumo, vayimeri va
swifundza ni swikolo;
- Xiyenge xa Mabindzu ni xa Mintirho swi ta va ni vayimeri va tsevu hi
xin’we, laha vayimeri vambirhi eka xin’wana ni xin’wana xa swona
va nga ta languta timhaka ta pholisi ni ku pima nkoka, kasi lavan’wana
va ta kambisisa letin’wana timhaka ta xiyenge;
- Vanyiki va Dyondzo ni Ndzetelo va fanele va ri vayimeri va rixaka ra
Dyondzo ni Ndzetelo swa ntolovelo,ku yisa emahlweni ka Dyondzo ni
Ndzetelo ni Dyondzo ni Ndzetelo swa le henhla;
- Mutshami wa xitulu wa Vulawuri kumbe xirho xin’wana ni xin’wana xa
Vulawuri u ta va xirho xa le handle xa NSB yin’wana ni yin’wana;
- Xirho xa komiti ya Vulawuri kumbe xirho xin’wana ni xin’wana xa
Vulawuri xi ta va xirho xa NSB;
- Swin’wana swirho swa Vulawuri swi nga nghenela tinhlengeletano ta
NSB ntsena loko swi vulavurisanile ni mutshami wa xitulu wa NSB ka ha ri
nkarhi.
Ntlawa wa Vutsundzuxi
- (1) Ntlawa wa Vutsundzuxi wa minhlangano leyi khumbiwaka hi migingiriko ya
NSB wu ta vumbiwa ku ya hi xiyenge xa 5 xa Nawu.
(2) Ntlawa wa Vutsundzuxi wu ta-
- vumbiwa hi minhlangano leyi kombisiweke eka xinawana xa 17(1) leyi
endleke xikombelo xo longoloxiwa;
- kombisa tiNSB, swipimelo ni tidyondzo leswi nga khumbhaka minhlangano
yoleyo, xikan’we niswipimelo ni tidyondzo leswi minhlangano yi nga ta
lava ku swi fikelela hi ku pfuniwa hi Ntlawa wa Vutsundzuxi
- fikeleriwa hi ku tirhisa tiadirese ta minhlangano leyi kombisiweke eka
xinawana xa 17(1) leyi endleke swikombelo swo longoloxiwa;
- endla swikombelo swo huma eka swirho swa wona leswi vumbiwaka ku ya hi
xinawana xa 17(3), eka tiSGBna tiNSB leswi khumbhaka swipimelo ni
tidyondzo ni endleko wa swona hi ku languta swilaveko swa vona: swikombelo
leswi swi fanele ku endliwa ku nga si hundza 30 wa masiku ku humile
xitiviso xo tisa swikombelo;
- va ni matimba yo yimisa ntsariso wa swipimelo ku fikela loko swikombelo
swo tsarisiwa swi hlamuriwile ximfumo: hileswaku ku hava xipimelo lexi nga
tsarisiwaka loko Ntlawa wa Vutsundzuxi wu nga tivisiwanga hi poso; nakambe
- a wu nge kumi ku pfuniwa hi tlhelo ra timali ximfumo hi Vulawuri.
(3) Xiyimo xa swirho swa Ntlawa wa Vutsundzuxi xi ta va lexi landzelaka:
- Xirho xa Ntlawa wa Vutsundzuxi xi ta pfumeleriwa ku fikelela swipimelo
ni tidyondzo ta NSB yin’wana ni yin’wana: Ntsena loko swirho leswi swi
nga ri swirho swa yin’wana ya tiNSB nakambe mayelana ni minhlangano leyi
nga ni minhlangano leyi tsariseke eka yona swirho swa minhlangano leyi yi
tsarisiweke a swi pfumeleriwi ku va swirho swa tiNSB.
- Xirho xa Ntlawa wa Vulawuri xi ta pfumeleriwa ntsena ku fikelela
swipimelo ni tidyondzo swa tiNSB leti xi nga riki xirho xa tona: Laha
minhlangano leyi nga ni minhlangano leyi tsarisiweke eka yona leyi
swin’wana swa swirho swi nga swa tiNSB swirho sweswo swi ta fanela ku:
- tshika vuxirho bya NSB leswaku nhlangano wolowo wu ta kota ku
pfumeleriwa ku fikelela swipimelo ni tidyondzo ta NSB yoleyo, kumbe
- endla xikombelo hi ku yimela nhlangano wolowo, tani hi xiphemu xo
endla mintirho ya NSB yoleyo.
(4) Vulawuri byi ta hlayisa rhijisitara ra swirho swa Ntlawa wa Vaysundzuxi
leri nga ta va ni vito ni adirese swa xirho xin’wana ni xin’wana.
Ku tshika ntirho hi swirho swa tiNSB ni masivelo ya swirho leswi tshikaka
ntirho
- (1) Mutshami wa xitulu kumbe xirho xin’wana ni xin’wana xa NSB va nga
tshika ntirho loko-
- rifuwo ra yena ri xavisiwa hikwalaho ka ku va a tsandzeka ku hakela
kumbe loko se a tsandzeka ku hakela swikweleti swa yena;
- o tshuka a khomiwile hikwalaho ka mavabyi ya nhloko ku ya hi nawu wihi
kumbe wihi;
- o tsandzeka ku va kona etinhlengeletanini ta Vulawuri tinharhu hi ku
landzelelana a nga kumanga ku ntshunxiwa hi vulawuri;
- o tsalela Holobye papila ra xitiviso xa leswaku u lava ku tshika ntirho;
kumbe
- hi nkarhi wa ku va a thoriwile ehofisini o tshuka a gweviwa laha a nga
pfumeleriwiki ni ku hakela ndziho kambe a pfaleriwa kunene.
(2) Nsivo wa xirho lexi tshikeke ntirho xa NSB wu ta endliwa hi ku
landzelela swinawana swa 15 na 16.
Mintirho ya tiNSB
- (1) NSB yi ta-
- hlamusela no bumabumela eka Vulawuri mindzelekano ya switenge swa yona ;
- hlamusela no bumabumela eka Vulawuri rimba ra swiyenge-ntsongo leswi nga
tirhisiwaka tani hi swiletelo swo vumba tiSGB;
- vumba tiSGB hi ku landzelela rimba ra swiyenge swa yona;
- vonisisa leswaku mintirho ya tiSGB yi fikelela swilaveko swa ntsariso wa
swipimelo ni tidyondzo tani hilaha Vulawuri byi swi vekiseke xiswona;
- bumabumela ntsariso wa swipimelo eka NQF leswi nga ta yisiwa eka
Vulawuri;
- bumabumela ntsariso wa tidyondzo eka Vulawuri;
- nyika mahungu mantshwa ni ku kambisisa tidyondzo;
- vulavurisana ni tiETQA mayelana ni maendlelo yo bumabumela swipimelo ni
tidyondzo tintshwa, kumbe ku cinca swipimelo ni tidyondzo leswi
tsarisiweke;
- hlamusela swilaveko tindlela to hlela leti faneleke ku tirhisiwa eka
tiETQA;
- thola van’wahofisi, tikomiti ni swirho swa tikomiti leti faneleke ku
tirha mintirho leyi faneleke hi ku vulavurisana ni Vulawuri; ni
- tirha yin’wana mintirho leyi yi nga ta nyikiwa hi Vulawuri.
(2) Hi ku tirha mintirho leyi kombisiweke eka xinawana xa 19(1), NSB yi ta-
- landzelela swiboho leswi bohiweke hi Vulawuri mayelana ni nhluvukiso ni
maendlelo ya NQF;
- vulavurisana ni vatshila va swiyenge swo karhi mayelana ni amukeleko wa
mbuyelo wa migingiriko ni ku va pfumelela ku kambisisa migingiriko leyi;
- humesa mbuyelo wa migingiriko leyi eka Gazete ya Mfumo leswaku vanhu va
nyika miehleketo ya vona ehenhla ka yona; ni
- ku vonisisa leswaku migingiriko leyi ya kambisisiwa hi Ntlawa wa
Vutsundzuxi ku ya xinawana xa 17 endzhaku ka ku yisiwa ka xikombelo eka
Vulawuri.
KAVANYISA KA 4
MINHLANGANO YO VUMBA SWIPIMELO(SGB’s)
Mavumbelo ya tiSGB
- (1) NSByin’wana ni yin’wana yi nga vumba SGB eka xiyenge xa yona ku ya
hi rimba ra swiyenge-ntsongo swa yona leswi bumabumeriweke no amukeriwa hi
Vulawuri.
(2) Eku vumbeni ka tiSGB NSB leyi khumbhekaka yi ta fanele yi rhanga yi
endla xikombelo eka xivumbeko xa xona ni ku landzelela magoza lama nga eka
xinawana xa 20(3) kumbe hi ku landzelela maendlelo man’wana yo fana lama
amukelekaka eka Vulawuri, maendlelo lawa ya ta tirha eka minhlangano leyi
lavaka ku amukeriwa kumbe leyi lavaka ku vumbiwa: ntsena loko yi ta-
- kumisisa xikongomelo xa nhlamuselo ya xiyenge yi xopa-xopa vundzeni bya
yona;
- hlamusela mindzelekano ya swiyenge;
- kumisisa swiyenge swa dyondzo swa xikhale ni leswi nga riki swa xikhale,
tikhategori ta mintirho, thekinoloji ni mbangu lowu yelanaka ni xiyenge
xexo xa dyondzo;
- bvumbha vuxaka exikarhi ka xiyenge xa dyondzo ni ikhonomi ya rixaka eka
malembe ya 3,5 na 10 lama taka, ku katsa no hleketelela loko kuruku
xiyenge xi ta kula, tsongahala, nkoka wa xona eka ikhonomi ni leswi yi nga
cincisaka xiswona;
- ku tiyisisa hi ku kambela nkoka leswaku xiyenge tani hi leswi xi
hlamuseriweke xiswona xi hetisekile;
- kumisisa swiyenge-ntsongo hi ku xopa-xopa swiyenge leswi engeteriweke
nkoka;
- kumisisa nkhumbho wa mfumo wa milawu leyi nga kona ni leyi
kunguhatiwaka,swiyenge-ntsongo ni tilevhele, leswaku yi ta kunguhata hi
ndlela leyi faneleke; ni
- lulamisa kungu ra ntirho ro hluvukisa NSB kumbe SGB leswi katsaka
mbuyelo, mbulavurisano ni endlelo ra nxaviso, bajete ni nkarhi.
(3) Eku endleni xikombelo xa ntsariso tani hi SGB mukomberi u ta-
- maendlelo lama tirhisiweke eku endleni xikombeloni le ku tiyisiseni ku
katsa van’wana vakomberi eka swiyenge-ntsongo va nghenisiwile naswona va
seketela xikombelo lexi kumbe va pfumela ku va vakomberi hi le tlhelo;
- nyika matsalwa yo seketela xikombelo ni nhlamuselo ya xiyenge-ntsongo
lexi xikombelo xi endleriweke xona; ni
- kombisa amukelo wa xiboho hi Vulawuri tani hi lexi hetisekeke naswona xi
bohaka, endzhaku ka loko aphili yi yingiseriwile hi Vulawuri.
(4) SGB yin’wana ni yin’wana yi ta nyikiwa setifikheti ya ntsariso hi
NSB endzhaku ka ku vumbiwa . Setifikheti leyi yi ta tirha malembe manharhu
ntsena endzhaku ka ku vumbiwa ka SGB naswona yi ta hlamusela hi ku komisa
swipimelo ni tidyondzo leswi yi nga ta swi hlohletela.
(5) SGB yi ta hangalasiwa eku heteni ka ntirho wa yona.
(6) SGB yi nga kombela ku engeteleriwa nkarhi wo tirhisa setifikheti ya
yona eka NSB ya yona, xikombelo lexi xo engeteleriwa nkarhi xi endliwa hi ku
tsala 30 wa masiku setifikheti xi nga si hindzela hi nkarhi.
Ku dlaya ntsariso eku hangalasiweni ka SGB
- (1) Ntsariso wa SGB wu nga dlayiwa loko ku ya hi NSB ku tlhela ku tiyisisa
Vulawuri yi nga tirhi mintirho ya yona hi ku hetiseka.
(2) SGB yi ta hangalasiwa loko setifikheti ya yona ya ntsariso yi hundzele
hi nkarhi kumbe loko yi hetile ntirhi wa yona ku ya hilaha yi vekiweke ha kona
eka setifikheti ya ntsariso.
Vuxirho bya tiSGB
- (1) Minhlangano leyi yi nga ya rixaka leyi khumbhekaka ni leyi nga ni
ntsakelo yi ta rhambiwa ku hlawula swirho leswi nga ta tirha eka tiSGB.laha
swirho swi nga ta hlawuriwa hi NSB leyi yimelaka xiyenge xexo endzhaku ka
mbhurisano ni ntirhisano ni minhlangano leyi faneleke, ni hi ku landzelela
matimba ya palamende ni ya swifundza, xilaveko xa nkatso wa swiyenge
hinkwaswo ni ndzingano, ndzulamiso wa xihlawu-hlawu lexi a xi ri kona khale
ni vatshila lava nga ni vuswikoti eka timhaka ta tiSGB.
(2) Mavito ya lava hlawuriweke ku tirha eka tiSGB ni mavito ya minhlangano
ya kona leyi khumbhekaka swi ta humesiwa eka Gazete ya Mfumo leswaku vanhu va
kota ku nyika miehleketo ya vona mayelana ni vahlawuriwa lava xikan’we ni
nkatso wa minhlangano leyi nga ni ntsakelo eka swiyenge leswi swa dyondzo.
(3) Endhaku ko hetisisa ta mahlawulele, swirho hinkwaswo leswi hlawuriweke
swi ta nyikiwa tisetifikheti to amukeriwa hi Vulawuri.
(4) Minhlangano leyi navelaka ku nva ni vuyimeri eka tiSGB yi ta leteriwa
eka swikombelo swa yona swa vuyimeri hi leswi landzelaka:
- SGB yin’wana ni yin’wana yi ta vumbiwa hi lava khumbhekaka ngopfu hi
timhaka ta dyondzo ni ndzetelo eka xiyenge-ntsongo xexo, swirho leswi swi
ta va swi huma eka mintlawa leyi nga ni ntsakelo ni vatshila lava kumiweke
hi ku va va fikelela swilaveko swa Vulawuri.
- Vugima-ntsongo bya nhlayo ya vayimeri lava vumbaka SGB byi ta
hlamuseriwa hi ku ya hi mbhurisano ni NSB kambe a byi nga tluli 25 handle
ka loko Vulawuri byo vona ku fanele ku va ni ku cinca ko karhi,
- Mutshami wa xitulu kumbe muyimeri la hlawuriweke wa xirho xa Vulawuri u
ta va xirho xa SGB.
(5) Nhlangano kumbe ntlawa wa minhlangano leyi lavaka ku va SGB yi ta
kombisa eka xikombelo xa yona xo tiviwa leswaku yi tumbuluxile ntlawa lowu nga
ta tirha tani hi SGB laha swirho swa yona swi nga ta kombisa swikongomelo swa
xinawana xa 22(4) na xa 23, naswona xikombelo xo tano xi ta fanela ku
kambisisiwa hi vanhu tani hilaha sqwi kombisiweke hakona eka xinawana xa
22(2).
Nhlawulo wa swirho swa tiSGB
23.(1) Minhlangano leyi kunguhataka ku hlawula swirho eka ti SGB yi fanele ku
xiyisisa mhaka ya ndzingano na ndzulamiso wa xihlawu-hlawu lexi a xi ri kona
khale naswona ti ta hlawula vanhu la va-
- nga ta kota ku langutisa timhaka ta ntswalo, ntiyiso, ntsakelo wa vanhu
ni mpimanyiso ni misava hinkwayo loko swi ta eka timhaka ta dyondzo ni
ndzetelo;
- va tshembhiwaka swinene ka xifundzha xa vakheti lexi katsaka ni lava
xiximiwaka, va nga na vuswikoti ni ntokoto eka xiyenge lexi, la va nga ni
vutivi bya maendlelo ni tipholisi ta nhlangano lowu hlawulaka, ni la va
nga ni nseketelo wo huma ka nhlangano hi woxe
- kotaka ku hlanganyeta no yisa emahlweni swilaveko ni mitsakelo ya
tilevhele hinkwato eka xiyenge lexi katsiweke ka SGB;
- d. kotaka ku tirhisa maavanyiselo lawa yo xopa-xopa hi ndlela ya le
henhla swinene; na
- tinyiketeleke ku tirhisa mbulavurisano wa tindlela timbirhi exikarhi ka
NSB na xifundzha xa vakheti.
Mintirho ya tiSGB
- (1) SGB yi ta-
- vumba swipimelo ni tidyondzo ku ya hi swilaveko swa Vulawuri eka
swiyenge-ntsongo ni tilevhele leti kumiweke;
- tivisa mahungu mantshwa ni ka kambisisa swipimelo;
- bumabumela swipimelo ni tidyondzo eka tiNSB;
- bumabumela swilaveko swa ntsariso wa vapimi ni vahleri kumbe minhlangano
yo hlela; ni
- tirha mintirho yin’wana leyi yi nga nyikiwaka hi NSB ku ya hi nkarhi.
(2) Hi ku tirha mintirho leyi kombisiweke eka xinawana xa 24(1) SGByi ta-
- landzelela swiboho leswi tekiweke hi Vulawuri mayelana ni nhluvukiso ni
endlelo ra NQF;
- vulavurisana ni vatshila va xiyenge xo karhi xa dyondzo mayelana ni
ntiyiso ni amukeleko wa mbuyelo wa migingiriko ni ku kambisisa migingiriko
leyi;
- humesa mbuyelo lowu eka Gazete ya Mfumo leswaku lava swi tsakelaka va
nyika miehleketo ya vona ehenhla ka wona;
- vonisisa leswaku mbuyelo wa migingiriko leyi wa kambisisiwa hi Ntlawa wa
Vatsundzuxi tani hilaha swi kombisiweke hakona eka xinawana xa 17, swi nga
si yisiwa eka Vulawuri.
KAVANYISA KA 5
MILAWU YA MAFAMBISELE NI MIGINGIRIKO YA SWA TIMALI SWA tiNSB
na tiSGB
Milawu ya mafambiselo
- Migingiriko ni matirhele ya NSB swi ta lawuriwa hi Milawu ya Mafambiselo
leyi nga eka Anekijara ya swinawana leswi.
Mpfuno hi tlhelo ra timali wa migingiriko ya tiNSB na tiSGB
- (1)NSB yin’wana ni yin’wana eku simekiweni ka yona ni le ka lembe
rin’wana ni rin’wana leri landzelaka ku kotlana ni pulani ya
xirhendzevutani xa swa timali xa Vulawuri, yi ta humesa pulani ya ntirho
leyi kombisaka swikongomelo leswi faneleke ku fikeleriwa eka malembe
manharhu, leyi nga ta katsa ni nkunguhato wa timali leti nga ta tirhisiwa.
(2) Nkunguhato wa matirhisele ya timali wu ta lulamisiwa hi ndlela leyi ku
twananiweke hi yona ni Vulawuri naswona wu ta yisiwa eka Vulawuri ku sayiniwa.
(3) Swirho swa tiSGB swi kuma tihakelo ta swona ta mintirho leyi swi yi
tirhaka ya NSB ku ya hi xinawana xa vatirhela mfumo lexi cinciweke hi
Vulawuri, laha hakelo leyi yi nga ta katsa ni mali yo pfuna eku ngheneleni ka
tinhlengeletano, swiengetelo, mali yo famba hi yona ni swin'’ana.
(4) Swirho swa tikomiti ta tiNSB leswi nga riki swirho swa tiNSB, swi nga
ha kuma hakelo yo fana ni ya swirho swa tiNSB ya mintirho leyi swi yi tirhaka
ya NSB: ntsena loko vuxirho bya swona byi amukeriwile hi Vulawuri.
(5) Vulawuri byi ta pfuna hi tlhelo ra timali eka migingiriko ya tiSGB leyi
ku twananiweke yona loko xilaveko xi ri kona, hi ku languta loko timali ti ri
kona ni hi ku tirhisa ndlela ya manyikele ya timali leyi ku twananiweke yona
ni SGB yoleyo.
KAVANYISA KA 6
NHLOKOMHAKA YO KOMA
Nhlokomhaka yo koma
- Swinawana leswi swi ta vitaniwa Swinawana swa NSB swa 1998.
ANEKIJARA
MILAWU YA MAFAMBISELO YA tiNSB
TINHLAMUSELO
- Eka Milawu leyi ,handle ka loko swi hlamuseriwile hi ndlela yin’wana-
"Mutshami wa xitulu" swi vula mutshami wa xitulu wa NSB;
"Komiti" swi vula komiti ya NSB;
"Komiti-nkulu" swi vula komiti leyi vumbiweke ku tirha mintirho yo
karhi hi ku yimela NSB;
"Xirho" swi vula xirho xa NSB;
"NSB" swi vula Nhlangano wa Swipimelo swa Rixaka;
"Xiboho" swi vula xiboho xa NSB;
"Matsalani" swi vula xirho lexi thoriweke ku tirha ntirho lowu hi
NSB;
SWIRHO SWA NSB
- NSB, hi ku ya hi leswi vekisiweke xiswona ek Nawu, yi ta vumbiwa hi
Mutshami wa xitulu, Museketeri wa mutshami wa xitulu, Matsalani ni
swin’wana swirho leswi hlawuriweke hi SAQA ku ya hi swinawana swa NSB, ku
ri karhi ku langutisiwa xilaveko xa leswaku mutshami wa xitulu u ta
hlawuriwa hi swirho swa NSB exikarhi ka swona vinyi kumbe swi n'wu ’lawula
eka swin'wan’ swiyenge.
VAN’WA-HOFISI
- Mutshami wa xitulu wa NSB kumbe wa komiti u ta tirha ntirho lowu
etinhlengeletanini ta NSB kumbe ta komiti. Loko mutshami wa xitulu a nga ri
kona enhlengeletanini, museketeri wa mutshami wa xitulu u ta tirha ntirho
lowu. Loko hinkwavo va nga ri kona, swirho leswi nga kona swi ta hlawula hi
swoxe exikarhi ka swona la nga tirhaka ntirho lowu.
TINHLENGELETANO TA NSB
- NSB yi ta khoma tinhlengeletano endhawini ni hi nkarhi lowu swi nga ta va
swi bohisiwe xiswona.
- Tinhlengeletano to hlawuleka ti nga vitaniwa hi ku vona ka mutshami wa
xitulu, kumbe ku ya hi xikombelo xa swirho leswi nhlayo ya swona yi nga riki
ehansi ka xin’we xa nharhu xa swirho, laha ndhawu ni nkarhi swi ta vekiwa
hi matsalani hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona endzhaku ko kuma
xikombelo lexi.
- Mutshami wa xitulu endzhaku ko burisana ni komiti-nkulu u ni mfanele yo
yisa emahlweni nhlengeletano wa NSB loko leswi longoloxiweke eka ajenda swi
nga nyawuli ku va ku nga va ni nhlengeletano, ntsena loko swirho swi nga
kota ku tivisiwa hi mhaka leyi ka ha sele vhiki rin’we siku ra
nhlengeletano ri nga si fika, nakambe nhlengeletano yi nge dlayiwi kumbe ku
hundziseriwa emahlweni hikwalaho ka ku va ku humelele swo karhi nkarhi
wolowo kumbe hikwalaho ka swin’wana leswi nga henhla ka vulawuri bya NSB
handle ka loko ximbirhi xa nharhu xa swirho swo pfumela.
- Munhu un’wana ni un’wana la tshukaka a lavekile enhlengeletanini a nga
rhambiwa ku ta nghenela nhlengeletano ya NSB.
- Matsalwa hinkwawo lama hangalasiwaka eka swirho ya ta funghiwa mayelana ni
leswi xiyimo xa vundzeni bya wona xi nga xiswona, hi ku twisisa leswaku
swirho swi ta ma tirhisa hi ku landzelela leswi ma nga funghisiwa xiswona.
XITIVISO XA TINHLENGELETANO
- Xitiviso xa nhlengeletano xikan’we ni ajenda ya nhlengeletano swi ta
rhumeriwa swirho hinkwaswo leswi faneleke ku nghenela nhlengeletano leyi14
wa masiku nhlengeletano yi nga si fika hi ku tirhisa adirese leyi
tsarisiweke eka matsalani: loko ku ri nhlengeletano yo hlawuleka switiviso
swi nga nyikiwa hi nkarhi wo koma kambe ku nga ri ku tlula masiku manharhu
nhlengeletano yi nga si va kona.
- Ku tsandzeka ku fika ka xitiviso xa nhlengeletano lexi rhumeriweke eka
adirese leyi tsarisiweke eka matsalani swi nge siveli ku khomiwa ka
nhlengeletano
NONGONOKO WA MAVITO YA LAVA VA NGA KONA ENHLENGELETANINI
- Xirho xin’wana ni xin’wana lexi nga kona enhlengeletanini xi ta sayina
rhijisitara leri endleriweke ku tiyisisa vukona bya swirho.
KHORAMU
- Hafu ya swirho, handle ka mutshami wa xitulu swi ta vumba khoramu eka
tinhlengeletano hinkwato ta ntolovelo ta NSB. Eka tinhlengeletano leto
hlawuleka xin’we xa nharhu xa swirho swa NSB handle ka mutshami wa xitulu
swi ta vumba khoramu.
- Loko nhlayo ya swirho yi nga vumbi khoramu enhlengeletanini, nhlengeletano
yi ta ya emahlweni kambe swiboho leswi nga ta tekiwa swi ta tekiwa tani hi
mpfapfarhuto, swi ta rhumeriwa eka swirho hinkwaswo swa NSB ku tlhela swi
burisana hi swona nakambe swi nga si tekiwa tani hi swiboho leswi tiyeke.
SWIHAXA-MAHUNGU
- Laha swi faneleke ku haxa mahungu mayelana ni migingiriko ni
tinhlengeletano ta NSB ma ta haxiwa hi mutshami wa xitulu wa NSB hi ku
pfumelelana ni mutshami wa xitulu wa Vulawuri.
TIMINETSE
- Timinetse ta nhlengeletano yin’wana ni yin’wana ti ta tsariwa ti
yisiwa eka nhlengeletano leyi landzelaka ku tiyisisiwa. Matsalani u ta
rhumela timinetse eka swirho xikan’we ni xitiviso /xirhambo xa
nhlengeletano.
- Timinetse a ti nge kombisileswi un’wana ni un’wana a swi vuleke ni
leswi a swi vuriseke xiswona enhlengeletanini kambe ku ta va nkomiso wa
leswi humeleleke enhlengeletanini, swiboho ni swiendlo leswi nga lavekaka,
nakambe xirho xi ni mfanelo yo kombela leswaku mavonele ya xona ya kombisiwa
eka timinetse.
NJHEKANJHEKISANO WA NSB NI NHLAWULO
- Enhlengeletanini yin’wana ni yin’wana ya NSB milawu leyi tolovelekeke
ya njhekanjhekisano yi ta tirhisiwa.
- Maendlelo ya swiboho ya ta va hi mpfumelelano ni ntwanano kambe loko ku
nga koti ku fikeleriwa ntwanano ku ta tirhisiwa nhlawulo. Loko ku fanele ku
hlawuriwa ku ta tirhisiwa ku yimisa mavoko handle ka loko xin’wana xa
swirho xo kombela leswaku ku tirhisiwa baloto.
- Mutshami wa xitulu loko a ri entrhweni wa yena ange vi ni vhoti yo
tihlawulela kambe u ta va ni vhoti yo endla xiboho xo hetelela.
- Loko mutshami wa xitulu a nga ri kona mutshami wa xitulu la nga khomela a
nge vi ni vhoti yo tihlawulela, kambe u ta va ni vhoti yo endla xiboho xo
hetelela.
- Swa pfumeleriwa ku tihumesa eka njhekanjhekisano loko xirho xi nga ri ni
ku tsakela eka mhaka leyi ku vulavuriwaka hi yona hi NSB : ntsena loko xirho
xi ta ka xi nga ngheneleli eku tekiweni ka xiboho ehenhla ka mhaka leyi.
- Swiboho leswi tekiwaka nhlayo ya le henhla ya swirho swa NSB swi ta tekiwa
swi ri swiboho swa NSB. Mavonele ya nhlayo leyintsongo ya swirho ya nga
tsariwa ntsena loko swirho swa kona swi komberile leswaku ma tsariwa.
- Loko ko tshuka ku ve ni mhaka leyi lavaka ku langutisiwa ya xihatla hi
nkarhi wa le xikarhi ka tinhlengeletano leyi lavaka leswaku NSByi teka
xiboho hi xihatla, mutshami wa xitulu a nga lerisa matsalani ku rhumela
xitiviso hi posolexi xi kombisaka mhaka ya kona eka xirho xin’wana ni
xin’wana leswaku swirho swi ta kota ku vhota hi poso. Xitiviso xi ta
kombisa kahle nkarhi lowu vhoti yi nga endliwaka ha wona, lowu wu nga
fanelangiki ku va ehansi ka 10 wa masiku ku sukela loko xitiviso xi
rhumeriwile. Mianakanyo ya swirho leswi nga ka nhlayo ya le henhla yi ta
tekiwa tani hi mianakanyo ya NSB ku ya hi tivhoti. Mbuyelo wa tivhoti wu ta
nyikiwa eka nhlengeletano leyi landzelaka.
MAVUMBELE YA TIKOMITI
- NSB yi nga vumba tikomiti, ku katsa ni komiti-nkulu ku ya hi swinawana swa
tiNSB.
KOMITI-NKULU
- Komiti-nkulu leyi vumbiweke ku ya hi swinawana yi ta vumbiwa hi swirho swa
NSB naswona swi ta hlawuriwa hi swirho leswi. Yi ta vumbiwa hi mutshami wa
xitulu ni hi nhlayo yin’wana ya swirho leyi yi nga ta vekiwa hi NSB:
ntsena loko:
25.1 Komiti yoleyo ku ya hi swileriso swa NSB, yi ta tirha mintirho ya NSB
exikarhi ka tinhlengeletano, nakona ntsena loko swiboho hinkwaswo swa nkoka
swi ta va swisungulo swa NSB;
25.2 Mutshami wa xitulu kumbe loko a nga ri kona museketeri wa yena kumbe
loko a nga ri kona mukhomeri wa mutshami wa xitulu la hlawuriweke hi swirho u
ta tirha ntirho lowu eka tinhlengeletano hinkwato ta komiti-nkulu;
25.3 Mutshami wa xitulu u ta nyika xiviko xa ntirho wa komti-nkulu eka
nhlengeletano ya ntolovelo yin’wana ni yin’wana ya NSB, nakambe
25.4 Khoramu ya komiti-nkulu yi ta vumbiwa hi mutshami wa xitulu, ni hafu
ya swirho swa komiti yoleyo.
TIN’WANA TIKOMITI
- Komiti yi ta vumbiwa hi nhlayo ya swirho swa NSB kumbe ya swirho
swin’wana handle ka swa NSB kumbe swirho swa NSB xikan’we ni van’wana
vanhu, lava nga hlawuriwaka hi NSB, lava nga ta thoriwa ku ringana nkarhi
lowu nga ta vekiwa hi NSB.
26.1 NSB yi ta thola xirho xin’wana ni xin’wana xa komiti yoleyo tani
hi mutshami wa xitulu wa komiti.
26.2 Komiti yi nga vumba ntlawa wo tirha wun’we kumbe ku tlula hi ku
pfumeleriwa hi NSB ku tirha ehansi ka swileriso swa komiti mintirholeyi yi nga
nyikiwaka hi NSB kumbe ku lavisisa timhaka leti welaka ehansi ka mintirho ya
komiti.
26.3 Komiti yin’wana ni yin’wana handle ka komiti-nkulu yi nga hlawula
hi mpfumelelano ni komiti-nkulu munhu un’we kumbe ku tlula tani hi swirho
swa komiti ku ringana nkarhi wo karhi kumbe ku tirha ntirho wo karhi.
26.4 NSB yi nga nyika matimba eka komiti yo endla mhaka yo karhi ku ya hi
Swinawana.
26.5 NSB yi nga herisa, engetela kumbe ku cinca matirhele ya komiti, kambe
nkunguhato wo endla tano wu ta rhanga wu rhumeriwa eka komiti leswaku yi nyika
miehleketo ya yona.
26.6 Xirho xa komiti lexi nga ta tsandzeka ku nghenela tinhlengeletano
tinharhu ta komiti hi ku landzelelana handle ko kombela ndzivalelo u ta tshika
ku va xirho xa komiti yoleyo.
26.7 Xirho xa komiti xi nga tshika vuxirho hi ku tsala papila ra xitiviso.
26.8 Loko ko tshuka ku vile ni xirho lexi tshikaka vuxirho, mutshami wa
xitulu u ta tivisa NSB hi ku tsala enhlengeletanini yo sungula ya NSB, leyi
nga ta ringeta ku siva xirho lexi.
SWIVIKO HI TIKOMITI
- Mutshami wa xitulu u ta tisa xiviko xa migingiriko ya komiti ya yena eka
nhlengeletano ya ntolovelo ya NSB.
TINHLENGELETANO TA TIKOMITI
- Leswi kombisiweke eka tindzimana ta 7 ku fika 20 swi ta tirha eka komiti
yin’wana ni yin’wana ya NSB swi ri karhi swi hlayiwa ni ku cinca loku
lavekaka eka vundzeni: hi ku landzelela leswi kombisiweke laha, marito ya
"NSB", "Mutshami wa xitulu" kumbe "Matsalani"
ya ta trha eka komiti, hileswaku, "mutshami wa xitulu wa komiti"
kumbe "matsalani wa komiti".
SWIRHO SWO ENGETELA
- Swirho swo engetela leswi hlawuriweke eka tikomiti ku ya hi swinawana swi
ta va ni matimba hinkwawo lawa swirho swi nga na wona enhlengeletanini, ku
katsa ni matimba yo vhota.
NTIRHO WA MATSALANI
- Mintirho hinkwayo ya vumatsalani ya NSB yi ta endliwa ku ya hi ndzeriso wa
mutshami wa xitulu hi matsalani.
- Ntirho wa matsalani I ku pfuna NSB hi ku:
31.1 tirha ntirho wa vumatsalani
31.2 tsundzuxa mayelana ni timhaka ta vulawuri
31.3 ntirho wa vulawuri
31.4 pfuna ku lawula tiphurojeke
31.5 tirha yin’wana mintirho leyi a nga komberiwaka ku yi tirha hi NSB
KU CINCA MILAWU
- Milawu leyi yi nga cinciwa eka nhlengeletano yin’wana ni yin’wana ya
NSB hi ku pfumelelana ni Vulawuri, hi ku tirhisa nhlayo ya le henhla ya
swirho leswi nga kona: ntsena loko ku cinca loku ku khumba yin’wana ya
timhaka leti nga eka ajenda, naswona loko swirho leswi nga kona swi tlula
hafu ya swirho hinkwaswo.
NKAMBISISO WA SWIBOHO SWA NSB
- Xiboho xin’wana ni xin’wana lexi tekiwaka enhlengeletanini ya NSB xi
fanele ku nyikiwa nomboro ya xiboho leyi fanaka yi ri yoxe. Xirho lexi
navelaka leswaku xiboho lexi tekiweke xi tlhela xi kambisisiwa xi fanele ku
tsala xitiviso xa xilaveko xexo lexi nga ni swivangelo hinkwaswo swo lava ku
kambisisa xiboho xexo lexi nga ta rhumeriwa eka matsalani 14 wa masiku ku
nga si va ni nhlengeletano ya NSB. Loko NSB yo cinca xiboho, ku cinca koloko
ku ta tsariwa eka timinetse ta nhlengeletano laha ku nga ta tlhela ku
nyikiwa matsalwa yantshwa lama kombetaka ku cinca loku.
Print friendly version

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NDIMA YA VHUFUMIṰAHE
Dzulani ni kha Lufuno lwa Mudzimu
U funa Mudzimu zwi amba mini?
Ri nga dzula hani ri kha lufuno lwa Mudzimu?
Yehova u ḓo lambedza hani vhane vha dzula vhe kha lufuno lwawe?
1, 2. Ri nga wana ngafhi fhethu ho tsireledzeaho hune ra nga khuda hone ṋamusi?
EDZANI u humbula ni tshi khou tshimbila badani musi wa ḓumbu ḽihulwane. Ha mbo ḓi nzwinzwimala. Ha penya, ha thathaba, nga murahu ha zwenezwo ha thoma u na mvula ya tshirulu. Na gidima ni tshi khou ṱoḓa fhethu hune na nga khuda hone. Nga thungo ha bada ni vhona tshifhaṱo tshine na nga khuda khatsho. Ndi tshifhaṱo tsho khwaṱhaho, tshi sa dzheni mvula, tsho kunaho. Henefho fhethu ni ḓo hu dzhia hu ha ndeme vhukuma!
2 Ri khou tshila zwifhingani zwa khakhathi. Vhuimo ha shango vhu khou ṋaṋa u vhifha. Fhedzi hu na vhukhudo, fhethu hune ra nga shavhela hone uri ri tsireledzee. Ri nga khuda ngafhi? Ṱhogomelani zwine Bivhili ya zwi amba: ‘U vhukhudo hanga, Thavha yanga, Mudzimu wanga we nda mu fulufhedza!’—Psalme ya 91:2.
3. Ri nga ita mini uri Yehova a vhe vhukhudo hashu?
3 Edzani u humbula nga ha zwenezwo! Yehova, Musiki na Muvhusahoṱhe a nga vha vhukhudo hashu. A nga ri tsireledza, ngauri u na maanḓa mahulwane u fhira naho e nnyi kana naho tshi tshini tshine tsha nga ri vhaisa. Naho arali ra vhaiswa, Yehova a nga fhelisa honoho vhuṱungu hoṱhe. Ri nga ita mini uri Yehova a vhe vhukhudo hashu? Ri tea u mu fulufhela. Zwiṅwe hafhu, Ipfi ḽa Mudzimu ḽi ri: “Ni ḓi-vhulungele ngomu lufunoni lwa Mudzimu.” (Yuda 21) Ee, ri fanela u dzula lufunoni lwa Mudzimu, nga u bvela phanḓa ri tshi funa Khotsi ashu wa ṱaḓulu. Ra ita zwenezwo ri ḓo khwaṱhisedzwa uri ndi vhukhudo hashu. Fhedzi ri nga dzula hani ri tshi mu funa?
ṰHOGOMELANI LUFUNO LWA MUDZIMU NAHONE NI LU ṰANGANEDZE
4, 5. Ndi dzifhio dziṅwe nḓila dze Yehova a sumbedza ngadzo uri u a ri funa?
4 U itela uri ri dzule ri kha lufuno lwa Mudzimu, ri fanela u ṱhogomela nḓila ye Yehova a ri sumbedza ngayo uri u a ri funa. Humbulani nga ha dziṅwe pfunzo dza Bivhili dze na dzi guda kha yeneyi bugu. Samusi Yehova e Musiki, o ri ṋea ḽifhasi uri ḽi vhe haya hashu hu takadzaho. O ḽi ḓadza nga zwiḽiwa na maḓi, zwibveledzwa zwa mupo, zwipuka zwi takadzaho, na mupo wo nakaho. Samusi Mudzimu e Muṅwali wa Bivhili, o ri vhudza dzina ḽawe na pfaneleo dzawe. Zwiṅwe hafhu, Ipfi ḽawe ḽi dzumbulula uri o rumela Yesu, Murwa wawe ane a mu funa kha ḽifhasi, uri a shengele na u ri fela. (Yohane 3:16) Tshenetsho tshifhiwa tshi ri vhuyedza hani? Tshi ri ṋea fulufhelo ḽa vhumatshelo vhu mangadzaho.
5 Fulufhelo ḽashu ḽa vhumatshelo ḽi dovha ḽa ḓisendeka nga tshiṅwe tshithu tshe Mudzimu a tshi ita. Yehova o tika hulumeni wa ṱaḓulu, Muvhuso wa Vhumessia. Hu si kale u ḓo fhelisa tshengelo yoṱhe nahone wa ita uri ḽifhasi ḽi vhe paradiso. Edzani u humbula nga ha zwenezwo! Ri nga tshila kha ḽifhasi nga hu sa fheli nga mulalo na dakalo. (Psalme ya 37:29) Zwa zwino, Mudzimu o ri ṋea vhulivhisi ha nḓila ya khwine ine ra nga tshila ngayo ṋamusi. O dovha a ri ṋea tshifhiwa tsha thabelo, ine ya vha nḓila ine ra nga kona u amba nae ngayo tshifhinga tshiṅwe na tshiṅwe ro vhofholowa. Dzenedzi ndi nḓila dzi si gathi dze Yehova a sumbedza ngadzo vhathu nga u tou angaredza uri u a vha funa u katela na inwi.
6. Ni nga sumbedza hani uri ni ṱanganedza lufuno lwe Yehova a ni sumbedza lwone?
6 Mbudziso ya ndeme ine na tea u i ṱhogomela ndi i tevhelaho: Ndi ḓo sumbedza hani uri ndi ṱanganedza lufuno lwa Yehova? Vhanzhi vha ḓo ri: “Na nṋe ndi tea u funa Yehova.” Naa ni ḓipfa nga yeneyo nḓila? Yesu o amba uri ndaela i tevhelaho ndi yone khulwanesa u fhira dzoṱhe: “Funa Murena Mudzimu wau nga mbilu yau yoṱhe na nga muya wau woṱhe na nga u ṱalukanya hau hoṱhe!” (Mateo 22:37) Vhukuma ni na zwiitisi zwinzhi zwa u funa Yehova Mudzimu. Fhedzi naa u ḓipfa ni na lwonolwo lufuno ndi zwone fhedzi zwine zwa katelwa kha u funa Yehova nga mbilu yaṋu yoṱhe, muya waṋu woṱhe, na u ṱalukanya haṋu hoṱhe?
7. Naa u funa Mudzimu ndi u sokou ḓipfa ri tshi mu funa fhedzi? Ṱalutshedzani.
7 Samusi zwo sumbedzwa Bivhilini, u funa Mudzimu a si u sokou ḓipfa u tshi mu funa fhedzi. Zwi re zwone ndi uri naho zwi zwa ndeme u ḓipfa ri tshi funa Yehova, eneo maḓipfele ndi mathomo zwao a u mu funa nga nḓila ya vhukuma. Hu ṱoḓea uri ni ṱavhe mbeu ya muapula u itela uri hu mele muapula u aṋwaho mitshelo. Naho zwo ralo, arali ni tshi ṱoḓa apula naa ni nga takala arali muthu a ni ṋea mbeu ya muapula? Na kathihi! Nga hu fanaho, u ḓipfa ni tshi funa Yehova Mudzimu ndi mathomo zwao. Bivhili i funza uri: “U funa Mudzimu ndi u ita zwe a ri laya nahone milayo yawe a i konḓi.” (1 Yohane 5:3) U itela uri zwi vhonale uri zwa vhukuma ri funa Mudzimu, ri fanela u aṋwa mitshelo yavhuḓi. Ri fanela u zwi sumbedza nga mishumo.—Mateo 7:16-20.
8, 9. Ri nga sumbedza hani uri ri funa Mudzimu nahone ri a mu livhuha?
8 Ri sumbedza u funa Mudzimu musi ri tshi tevhela ndaela dzawe na u shumisa maitele awe. A zwi tou konḓa-vho lini u ita nga u ralo. A si muhwalo ngauri milayo ya Yehova yo itelwa u ri thusa uri ri tshile vhutshilo havhuḓi, vhu takadzaho, vhu fushaho. (Yesaya 48:17, 18) Arali ra tshila u tendelana na vhulivhisi ha Yehova, ri sumbedza Khotsi ashu wa ṱaḓulu uri ngangoho ri a livhuha zwoṱhe zwe a ri itela zwone. Zwi ṱungufhadzaho ndi uri ndi vha si gathi ṋamusi shangoni vhane vha sumbedza ndivhuho yo raloho. A ri ṱoḓi u sa livhuha, u fana na vhaṅwe vhathu vha tshifhingani tsha musi Yesu a tshee kha ḽifhasi. Yesu o fhodza vhathu vha fumi vha mapele, fhedzi ha vhuya muthihi fhedzi a mu livhuha. (Luka 17:12-17) Vhukuma, ri ṱoḓa u fana na houḽa we a livhuha, hu si havhaḽa vha ṱahe vhe vha sa livhuhe!
9 Nga zwenezwo-ha, ndi dzifhio ndaela dza Mudzimu dzine ra tea u dzi tevhela? Ro haseledza dzo vhalaho kha ino bugu, fhedzi kha ri vusuluse dzi si gathi. U tevhela ndaela dza Mudzimu zwi ḓo ri thusa uri ri dzule ri kha lufuno lwa Mudzimu.
DZULANI NI TSHI SENDELA TSINI-TSINI NA YEHOVA
10. Ṱalutshedzani uri ndi ngani zwi zwa ndeme u bvela phanḓa ri tshi dzhenisa nḓivho nga ha Yehova Mudzimu.
10 U guda nga ha Yehova ndi vhukando ha ndeme ha u sendela tsini-tsini nae. Ndi maitele ane a tea u bvela phanḓa. Arali ni tshi khou ora mulilo nnḓa hu tshi khou rothola vhukuma, naa ni nga sokou litsha wonoyo mulilo u tshi dzima? Hai. Ni ḓo dzula ni tshi khou khuṱhedza uri u sa dzime. Vhutshilo haṋu vhu nga vha khomboni arali na sa ita nga u ralo! Samusi khuni dzi tshi ita uri mulilo u dzule u tshi khou duga, nga zwenezwo “u ḓivha Mudzimu” zwi ita uri lufuno lwashu kha Yehova lu dzule lwo khwaṱha.—Mirero 2:1-5.
11. Vhatevheli vha Yesu vho kwamea hani nga pfunzo yawe?
11 Yesu u ṱoḓa uri vhatevheli vhawe vha dzule vha tshi funa nga ho khwaṱhaho Yehova na Ipfi ḽawe ḽa ndeme ḽa mafhungo-ngoho. Nga murahu ha mvuwo yawe, Yesu o funza vhafunziwa vhawe vhavhili vhuṅwe vhuporofita vhu re kha Maṅwalo a Luheberu he a vhu ḓadzisa. Ho vha na mvelelo ifhio? Nga murahu vho ri: “Nandi, mbilu dzashu dzo vha dzi si khou swa naa ngomu hashu, musi a tshi amba na riṋe rí nḓilani, musi a tshi ri vulela maṅwalo?”—Luka 24:32.
12, 13. (a) Ho itea mini kha lufuno lwe vhathu vhanzhi ṋamusi vha vha vhe nalwo nga ha Mudzimu na Bivhili? (b) Ri nga ita mini uri lufuno lwashu lu sa fhungudzee?
12 Musi ni tshi pfa lwa u tou thoma zwine vhukuma Bivhili ya zwi funza, naa mbilu yaṋu a yo ngo fhufhuma dakalo, u fhisea na u funa Mudzimu? A zwi timatimisi uri zwo ralo. Vhanzhi vho ḓipfa nga yeneyo nḓila. Khaedu ndi u ita uri lwonolwo lufuno lu bvele phanḓa lu tshi fhufhuma na u lu ṱahulela uri lu aluwe. A ri ṱoḓi u tevhela mikhwa ya shango ḽa musalauno. Yesu o dzula o amba a ri: “Lufuno lwa vhanzhi lu ḓo fhungudzea.” (Mateo 24:12) Ni nga ita mini u itela uri nḓila ine na funa ngayo Yehova na mafhungo-ngoho a Bivhili i sa fhungudzee?
13 Bvelani phanḓa ni tshi dzhenisa nḓivho ya Yehova Mudzimu na Yesu Kristo. (Yohane 17:3) Elekanyani, kana ni humbule nga ho dzikaho nga zwine na zwi guda kha Ipfi ḽa Mudzimu, ni ḓivhudzise uri ‘Zwenezwi zwi mpfunza mini nga ha Yehova Mudzimu? Zwi nṋea tshifhio tshiṅwe tshiitisi tsha u mu funa nga mbilu yanga yoṱhe, u ṱalukanya hanga hoṱhe, na muya-tshivhili wanga woṱhe?’ (1 Timotheo 4:15) U elekanya ho raloho hu ḓo ita uri ni bvele phanḓa ni tshi funa Yehova nga ho khwaṱhaho.
14. Thabelo i nga ri thusa hani uri ri dzule ri tshi funa Yehova?
14 Iṅwe nḓila ine ra nga bvela ngayo phanḓa ri tshi funa Yehova nga ho khwaṱhaho ndi nga u rabela misi yoṱhe. (1 Vha-Thesalonika 5:17) Kha Ndima ya 17 ya yeneyi bugu, ro guda uri thabelo ndi tshifhiwa tsho khetheaho tshi bvaho ha Mudzimu. Samusi vhushaka ha vhathu vhu tshi khwaṱhiswa nga vhudavhidzano ha misi yoṱhe, vhu bvaho mbiluni, na vhushaka hashu na Yehova vhu ḓo dzula ho khwaṱha musi ri tshi mu rabela misi yoṱhe. Ndi zwa ndeme uri ri sa vhuye ra ita uri thabelo dzashu dzi vhe nyelelwa—u sokou dovholola maipfi a si na maḓipfele kana a sa ambi tshithu. Ri fanela u amba na Yehova u fana na ṅwana a tshi amba na khotsi awe ane a vha funa. Ri fanela u amba nae nga ṱhonifho, fhedzi ro vhofholowa, nga u fulufhedzea nahone zwi tshi bva mbiluni. (Psalme ya 62:8) Ee, u ḓigudisa Bivhili na thabelo i bvaho mbiluni ndi zwithu zwa ndeme kha vhurabeli hashu, nahone zwi ri thusa uri ri dzule ri kha lufuno lwa Mudzimu.
TAKALANI KHA VHURABELI HAṊU
15, 16. Ndi ngani zwo tea uri ri dzhie mushumo wa u huwelela nga ha Muvhuso u ndugelo na dzanga?
15 U ḓigudisa Bivhili na u rabela ndi mishumo ya vhurabeli ine ra nga kha ḓi i ita tshiphirini. Naho zwo ralo, zwino kha ri ṱolisise sia ḽa vhurabeli ḽine ra ḽi ita khagala: u vhudza vhaṅwe zwine ra zwi tenda. Naa no no vhudza vhaṅwe mafhungo-ngoho a Bivhili? Arali zwo ralo, no ḓiphina nga ndugelo yo khetheaho. (Luka 1:74) Musi ri tshi vhudza vhaṅwe mafhungo-ngoho e ra a guda nga ha Yehova Mudzimu, ri khou ita mushumo wa ndeme vhukuma we wa ṋewa Vhakriste vhoṱhe—wa u huwelela mafhungo maḓifha a Muvhuso wa Mudzimu.—Mateo 24:14; 28:19, 20.
16 Muapostola Paulo o dzhia vhuḓinḓa hawe vhu ha ndeme, o vhu vhidza dzanga. (2 Vha-Korinta 4:7) U amba na vhathu nga ha Yehova Mudzimu na ndivho dzawe ndi mushumo wa khwine vhukuma u fhira yoṱhe ine na nga i ita. Ndi u shumela Muṋe wa khwine u fhira vhoṱhe, nahone wonoyu mushumo u a vhuyedza vhukuma. Nga u ṱanganela kha wonoyu mushumo, ni khou thusa vhathu vha fulufhedzeaho uri vha sendele tsini na Khotsi ashu wa ṱaḓulu nahone vha dzhene nḓilani i isaho vhutshiloni vhu sa fheli! Ndi ufhio mushumo une wa nga fusha u fhira wonoyu? Zwiṅwe hafhu, u ṱanziela nga ha Yehova na Ipfi ḽawe zwi engedza lutendo lwashu na u khwaṱhisa nḓila ine ra mu funa ngayo. Nahone Yehova u dzhiela nṱha vhuḓidini haṋu. (Vha-Heberu 6:10) U dzula no farakanea kha mushumo wo raloho zwi ni thusa uri ni dzule ni kha lufuno lwa Mudzimu.—1 Vha-Korinta 15:58.
17. Ndi ngani vhuḓinḓa ha Vhukriste ho ṱavhanyiswa ṋamusi?
17 Ndi zwa ndeme u humbula uri mushumo wa u huwelela nga ha Muvhuso wo ṱavhanyiswa. Bivhili i ri: “Huwelela fhungo, ima U khaḽo’ [nga ho ṱavhanyiswaho, NW].” (2 Timotheo 4:2) Ndi ngani u ita zwenezwi zwo ṱavhanyiswa ṋamusi? Ipfi ḽa Mudzimu ḽi a ri vhudza: “Ḽi tsini ḽeneḽo ḓuvha ḽihulu ḽa Yehova; ḽi tsini, ḽi khou tou vhilula ḽi tshi ḓa.” (Tsefanya 1:14) Ee, tshi khou ḓa nga u ṱavhanya tshifhinga tshine Yehova a ḓo fhelisa ngatsho ano maitele a zwithu. Vhathu vha tea u sevhiwa! Vha tea u ḓivha uri zwino ndi tshifhinga tsha u khetha Yehova uri a vhe Muvhusahoṱhe wavho. Vhufhelo a vhu ‘nga lengi.’—Habakuku 2:3.
18. Ndi ngani ri tshi tea u gwadamela Yehova khagala kathihi na Vhakriste vha ngoho?
18 Yehova u ṱoḓa uri ri mu gwadamele khagala kathihi na Vhakriste vha ngoho. Ndi ngazwo Ipfi ḽawe ḽi tshi ri: “Kha ri sedzane nga tshashu, ri ṱuṱuwedzane lufunoni na kha mishumo mivhuya. Ri songo bvafha u ya huné ra kuvhangana; ndi zwiné vhaṅwe vha ita. Ri fhembeledzane; zwihulwane, ri ralo ngauri na inwi ni a zwi vhona zwauri ḓuvha ḽi vho tsha.” (Vha-Heberu 10:24, 25) Musi ri tshi kuvhangana na vhatendi nga riṋe miṱanganoni ya Vhukriste, ri na tshibuli tshavhuḓi tsha u renda na u gwadamela Mudzimu washu ane ra mu funa. Ri a fhaṱana na u ṱuṱuwedzana.
19. Ri nga lwela hani u khwaṱhisa mbofho dza lufuno tshivhidzoni tsha Vhukriste?
19 Musi ri tshi kuvhangana na vhaṅwe vhagwadameli vha Yehova, ri khwaṱhisa mbofho dza lufuno na vhukonani tshivhidzoni. Ndi zwa ndeme uri ri sedze zwivhuya kha vhaṅwe, samusi Yehova a tshi sedza zwivhuya kha riṋe. Ni songo lavhelela u fhelela kha vhatendi nga inwi. Humbulani uri vhoṱhe vha kha vhuimo ho fhamba-fhambanaho siani ḽa nyaluwo ya muya, na u ri roṱhe ri a khakha. (Vha-Kolosa 3:13) Fhaṱani vhushaka vhuhulwane na vhane vha funa Yehova zwi tshi bva mbiluni, nahone zwenezwo zwi ḓo ita uri ni aluwe nga lwa muya. Ee, u gwadamela Yehova na vhahaṋu vha tshinnani na vha tshisadzini zwi ḓo ni thusa uri ni dzule ni kha lufuno lwa Mudzimu. Yehova u lambedza hani vhane vha mu gwadamela nga u fulufhedzea nahone vha dzula vhe kha lufuno lwawe?
ḒIDINENI URI NI WANE “VHUTSHILO VHU RE VHUTSHILO NANGOHO”
20, 21. “Vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho,” ndi mini nahone ndi ngani vhu fulufhelo ḽavhuḓi?
20 Yehova u lambedza vhashumeli vhawe vha fulufhedzeaho nga vhutshilo, fhedzi vhutshilo ha mufuda-ḓe? Naa zwa vhukuma ni khou tshila zwino? Vhunzhi hashu ri ḓo fhindula ra ri ee. Nga nṱhani ha uri ri a fema, ri a ḽa, nahone ri a nwa. Vhukuma zwenezwo zwi sumbedza uri ri khou tshila. Nahone musi ro takala vhukuma, ri nga kha ḓi ri, “Ngangoho ri khou ḓiphina nga vhutshilo zwino!” Naho zwo ralo, Bivhili i sumbedza uri vhukuma a huna muthu ane ngangoho ha nga ambiwa uri u khou tshila.
21 Ipfi ḽa Mudzimu ḽi ri ṱuṱuwedza uri ri “wane vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho.” (1 Timotheo 6:19) Eneo maipfi a sumbedza uri “vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho,” ndi tshithu tshine ra fulufhela u tshi wana tshifhingani tshi ḓaho. Ee, musi ro no fhelela, ri ḓo ḓiphina nga vhutshilo nga vhuḓalo, ngauri ri ḓo tshila nga nḓila ye Mudzimu a vha o livha uri ri tshile ngayo u thomani. Musi ri tshi ḓo vha ri tshi khou tshila paradisoni kha ḽifhasi ri na mutakalo wo fhelelaho, mulalo, na dakalo, ri ḓo ḓiphina nga “vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho”—vhutshilo vhu sa fheli. (1 Timotheo 6:12) Naa ḽeneḽo a si fulufhelo ḽavhuḓi?
22. Ni nga ‘wana hani vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho’?
22 Ri nga ‘wana hani vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho’? Kha eneo mafhungo, Paulo o ṱuṱuwedza Vhakriste uri vha “ite zwivhuya” nahone “vha pfume u ita zwo nakaho.” (1 Timotheo 6:18) Nga zwenezwo-ha, zwi khagala uri zwi ḓisendeka nga maanḓa nga nḓila ine ra shumisa ngayo mafhungo-ngoho e ra a guda Bivhilini. Fhedzi naa Paulo o vha a tshi khou amba uri ri wana “vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho” nga u ita zwivhuya? Hai, ngauri zwenezwo zwilavhelelwa zwi mangadzaho zwi ḓisendeka tshoṱhe nga u wana “tshilidzi tshi songo ri fanelaho” tshi bvaho ha Mudzimu. (Vha-Roma 5:15, vhambedzani NW.) Naho zwo ralo, Yehova u takalela u lambedza vhane vha mu shumela nga u fulufhedzea. U ṱoḓa u ni vhona ni tshi tshila “vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho.” Vhutshilo ho raloho vhu sa fheli vhu takadzaho, ha mulalo, vhu ḓo waniwa nga vhane vha dzula vhe kha lufuno lwa Mudzimu.
23. Ndi ngani zwi zwa ndeme u dzula ri kha lufuno lwa Mudzimu?
23 Muṅwe na muṅwe washu u tea u ḓivhudzisa uri, ‘Naa ndi khou gwadamela Mudzimu nga nḓila ye a i ṱalutshedza Bivhilini?’ Arali ra ita vhungoho ha uri ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe ri tendelana na yeneyo mbudziso, zwi ḓo amba uri ro fara nḓila yone. Ri nga vha na fulufhelo ḽa uri Yehova ndi vhukhudo hashu. U ḓo tsireledza vhathu vhawe vha fulufhedzeaho kha maḓuvha a vhufhelo a re na khakhathi a ano maitele a kale a zwithu. Yehova u ḓo dovha a ri dzhenisa kha maitele maswa a zwithu a re tsini zwino. Zwi ḓo takadza lungafhani u vhona tshenetsho tshifhinga! Nahone ri ḓo takalela lungafhani u ḓivha uri ro ita khetho dzavhuḓi kha ano maḓuvha a vhufhelo! Arali na ita khetho dzo raloho zwino, ni ḓo ḓiphina nga “vhutshilo vhu re vhutshilo nangoho,” u tshila nga nḓila ye Yehova Mudzimu a vha o i livha, lini na lini!


text:
Naa Ni Tshila U Tendelana Na—“Ee kana Hai” Yaṋu?
Ṱhogomelani hetshi tshiitea: Muṅwe muhulwane a re muraḓo wa Komiti ya Vhulamukanyi na Vhuongelo o dzudzanya u shuma na muṅwe muṱhannga vhuḓinḓani ha tsimu nga Swondaha nga matsheloni. Nga eneo matsheloni onoyo muhulwane u rwelwa luṱingo nga muṅwe wahashu we mufumakadzi wawe a kwamea kha khombo ya goloi nahone a iswa vhuongeloni nga u ṱavhanya. Onoyo wahashu a humbela onoyo muhulwane uri a mu wanele dokotela ane a ḓo alafha mufumakadzi wawe hu songo shumiswa malofha. Nga zwenezwo onoyo muhulwane u vhudza uḽa muṱhannga uri a nga si kone u shuma nae tsimuni, nga ṅwambo wa uri u khou ṱoḓa u thusa muṱa wo welwaho nga vhuimo ha shishi.
Ṱhogomelani tshiṅwe tshiitea: Mme a si na mufarisi, a re na vhana vhavhili, u rambiwa nga vhavhingani vha tshivhidzoni tshawe uri a dzedze navho nga maṅwe madekwana. Vhana vhawe vha takala vhukuma musi a tshi vha vhudza enea mafhungo. Vha lavhelela eneo madekwana nga maṱo matswuku. Naho zwo ralo, musi hu tshee ho sala ḓuvha ḽithihi, vhenevho vhavhingani vha vhudza onoyo mme uri a songo tsha ḓa nge ha itea zwiṅwe zwithu zwi songo lavhelelwaho. Nga murahu, onoyo mme o pfa tshiitisi tsha uri ndi ngani vhavhingani vho ri a songo tsha ḓa. Musi vhenevho vhavhingani vha tshi kha ḓi tou bva u mu ramba, vho mbo ḓi rambiwa nga dziṅwe khonani dzavho eneo madekwana nahone vha tenda.
Samusi ri Vhakriste ri tea u ita zwe ra zwi amba. Ri songo vhuya ra ḓiwana ri tshi khou amba uri “ee” nahone nga murahu ra ri “hai.” (2 Vhakor. 1:18) Naho zwo ralo, vhuimo a vhu fani samusi ro zwi vhona kha tsumbo mbili dzi re afho nṱha. Hu nga vha na zwifhinga zwine ra nga kombetshedzea u sa ita zwe ra vha ro dzudzanya u zwi ita. Muapostola Paulo o ḓiwana e kha vhuimo vhu fanaho na honoho.
PAULO U POMOKWA HA PFI HA FULUFHEDZEI
Nga 55 C.E., musi Paulo e ngei Efesa tshifhingani tsha lwendo lwawe lwa vhuraru lwa vhurumiwa, o vha o livha u wela Lwanzhe lwa Aegean uri a ye Korinta nahone u bva henefho a fara lwendo a ya Makedonia. Musi a tshi bva Yerusalema, o vha o dzudzanya u dalela tshivhidzo tsha Korinta lwa vhuvhili, zwi tou pfala uri o vha a tshi khou ya u dzhia tshifhiwa tsha vhuthu tsha vhahawe ngei Yerusalema. (1 Vhakor. 16:3) Hezwi zwi bviselwa khagala kha 2 Vhakorinta 1:15, 16, hune ra vhala zwi tevhelaho: “Samusi ndo vha ndi na vhungoho ha zwenezwi, ndo vha ndo dzudzanya hu tshee nga phanḓa u ḓa kha inwi lwa vhuvhili uri ni dovhe ni takale, ndi ḓo fhira ndi tshi ni vhona musi ndi tshi ya Makedonia, nahone ndi ḓo dovha nda ni vhona musi ndi tshi vhuya Makedonia uri ni mphelekedze musi ndi tshi ya Yudea.”
Zwi vhonala uri kha vhurifhi hawe ho fhiraho Paulo o vha o vhudza vhahawe vha Korinta nga ha zwe a vha o dzudzanya u zwi ita. (1 Vhakor. 5:9) Naho zwo ralo, musi a tshi kha ḓi tou bva u ṅwala honoho vhurifhi, Paulo o pfa nga muṅwe wa muṱani wa Kloe uri hu na phambano khulwane tshivhidzoni. (1 Vhakor. 1:10, 11) Paulo a mbo ḓi shandula nzudzanyo dzawe nahone a ṅwala vhurifhi vhune zwino ra vhu ḓivha vhu Vhakorinta ya U Thoma. Kha honoho vhurifhi, Paulo a ṋea nyeletshedzo na ndayo dza lufuno. A dovha a bula uri o shandula nḓila ye a vha a tshi ḓo tshimbila ngayo, a vha vhudza uri u ḓo thoma a ya Makedonia nahone nga murahu a ya Korinta.—1 Vhakor. 16:5, 6. *
Zwi vhonala uri musi vhahawe ngei Korinta vha tshi wana vhurifhi hawe, vhaṅwe vha “vhaapostola vhavhuḓi” tshivhidzoni tshenetsho vho mu pomoka vha amba uri ha fulufhedzei. Musi Paulo a tshi ḓiimelela o ri: “Naho ndo vha ndo ḓiimisela u ita nga u ralo, naa ndo dzhia eneo mafhungo nga hu leluwaho? Kana ndo dzudzanya zwithu nga lwa ṋama, lune nda amba uri ‘Ee, Ee’ nahone nga murahu nda ri ‘Hai, Hai’?”—2 Vhakor. 1:17; 11:5.
Ri nga kha ḓi vhudzisa uri, Kha zwenezwi zwiimo naa muapostola Paulo o vha a tshi khou “dzhia eneo mafhungo nga hu leluwaho”? Na khathihi! Ipfi ḽo ṱalutshedzelwaho nga uri “leluwaho” ḽi na muhumbulo wa u sa fulufhedzea, zwa tou nga zwine muthu a khou zwi amba a si ngoho, nahone ha iti zwe a fulufhedzisa. Mbudziso ya Paulo i sa ṱoḓi phindulo ine ya ri “ndo dzudzanya zwithu nga lwa ṋama?” i tea u vha yo ita uri Vhakriste vha ngei Korinta vha ṱhogomele uri Paulo ho ngo shandula zwe a vha o dzudzanya u zwi ita nga ṅwambo wa uri ha fulufhedzei.
Paulo o hanedza honoho u pomokwa o tou khwaṱhisa a ri: “Fhedzi ri nga fulufhela Mudzimu uri zwine ra ni vhudza zwone a si Ee kana Hai.” (2 Vhakor. 1:18) Zwi tou vha khagala uri Paulo o shandula nzudzanyo dzawe nge a vha a tshi funa vhahawe vha tshinnani na vha tshisadzi vha ngei Korinta. Kha 2 Vhakorinta 1:23, ri vhala uri o shandula nzudzanyo yawe ya u ya Korinta nge a ‘vha vhavhalela.’ Vhukuma, o vha o vha ṋea tshibuli tsha uri vha dzudzanye zwithu a sa athu ḓa nga tshavhukoma. Musi Paulo e ngei Makedonia, Tito o mu vhudza uri vhurifhi hawe ho vha sudzulusa uri vha ṱungufhale na u rembuluwa, zwenezwo zwo mu takadza vhukuma samusi ho vha hu zwe a vha o fulufhela zwone.—2 Vhakor. 6:11; 7:5-7.
“AMEN” INE YA AMBELWA KHA MUDZIMU
Mbuno ya u pomokwa ha Paulo ha pfi ha fulufhedzei, yo vha i tshi nga amba uri arali o vha a nga si fulufhelwe kha zwithu zwa ḓuvha na ḓuvha, a nga si fulufhelwe kha mushumo wawe wa u huwelela. Naho zwo ralo, Paulo o humbudza Vhakorinta uri o huwelela nga ha Yesu Kristo khavho. “Murwa wa Mudzimu, ane a vha Kristo Yesu, we a huwelelwa vhukati haṋu nga riṋe, zwine zwa amba uri nga nṋe na Silvano na Timotheo, ho ngo vha Ee kana Hai, fhedzi Ee yo vha Ee kha ene.” (2 Vhakor. 1:19) Naa Yesu Kristo we a vhetshela Paulo tsumbo yavhuḓi o vha a sa fulufhedzei? O vha a tshi fulufhedzea! Yesu o vha a tshi amba ngoho tshifhinga tshoṱhe, vhutshiloni hawe na vhuḓinḓani hawe. (Yoh. 14:6; 18:37) Arali mulaedza we Yesu a u huwelela wo vha u ngoho nahone u tshi nga fulufhelwa, Paulo o huwelela mulaedza u fanaho, zwenezwo zwi amba uri zwe muapostola a zwi huwelela zwo vha zwi tshi nga fulufhelwa-vho.
Ndi zwa vhukuma uri Yehova ndi “Mudzimu wa ngoho.” (Ps. 31:5, NW) Hezwi ri zwi vhona kha maipfi a tevhelaho a Paulo: “Hu sa londwi uri zwe Mudzimu a zwi fulufhedzisa ndi zwinzhi lungafhani, zwo vha Ee nga ene,” ndi uri nga Yesu Kristo. U fulufhedzea tshoṱhe ha Yesu musi e kha ḽifhasi zwo fhelisa u timatima naho hu hufhio malugana na mafulufhedziso a Yehova. Petro o bvela phanḓa nga uri: “Nga zwenezwo, nga ene [Yesu] zwi dovha zwa vha ‘Amen’ ine ya ambelwa kha Mudzimu uri ri mu rende.” (2 Vhakor. 1:20) Yesu ndi ene khwaṱhisedzo kana “Amen,” uri mafulufhedziso oṱhe a Yehova Mudzimu a ḓo ḓadzea!
Samusi Yehova na Yesu vha tshi amba ngoho tshifhinga tshoṱhe, na Paulo tshifhinga tshoṱhe o vha a tshi amba ngoho. (2 Vhakor. 1:19) O vha e muthu ane a fulufhedzea, ane a ita mafulufhedziso “nga lwa ṋama.” (2 Vhakor. 1:17) Nṱhani hazwo, o “tshimbila lwa muya.” (Vhagal. 5:16) O vha a tshi shumisana na vhaṅwe nga nḓila yavhuḓi u itela u vha vhuyedza. Ee yawe yo vha i Ee!
NAA EE YAṊU NDI EE?
Musalauno zwo ḓowelea uri vhathu vha si tshile u tendelana na maitele a Bivhili, vha fulufhedzisa zwithu nahone vha sa zwi phethe musi hu tshi vha na thaidzo ṱhukhu kana nge ha bvelela zwithu zwi vha takadzaho. Kha mafhungo a mabindu “ee” kanzhi a si “ee,” naho arali thendelano yo ṅwalwa fhasi. Vhaṅwe a vha tsha dzhia mbingano, ine ya vha thendelano vhukati ha vhathu vhavhili, sa mbofho ya tshoṱhe. Nṱhani hazwo, tshivhalo tshihulwane tsha vhathu vhane vha khou ṱalana tshi sumbedza uri vhanzhi vha dzhia mbingano sa vhushaka vhu sa dini, vhune ha nga ṱutshelwa nga hu leluwaho.—2 Tim. 3:1, 2.
Hu pfi mini nga inwi? Naa Ee yaṋu ndi Ee? Ndi ngoho uri samusi zwo sumbedzwa kha phara ya u thoma ya yeneyi thero, zwi nga kha ḓi itea uri ni sa kone u ita zwe na vha no zwi dzudzanya, hu si nga ṅwambo wa u sa fulufhedzea, fhedzi nga ṅwambo wa zwiimo zwine ni si kone u zwi langa. Fhedzi arali inwi sa Mukriste na fulufhedzisa u ita tshiṅwe tshithu, ni tea u ita zwi re maanḓani aṋu uri ni ḓadzise zwe na fulufhedzisa. (Ps. 15:4; Mat. 5:37) Arali na ita nga u ralo, ni ḓo ḓivhiwa sa muthu a fulufhedzeaho, ane a ita zwe a amba, ane a amba ngoho tshifhinga tshoṱhe. (Vhaef. 4:15, 25; Yak. 5:12) Musi vhathu vha tshi ṱhogomela uri ni nga fulufhelwa kha zwithu zwa ḓuvha na ḓuvha, vha nga kha ḓi ni thetshelesa musi ni tshi amba ngoho nga ha Muvhuso wa Mudzimu. Nga zwenezwo, kha ri ite vhungoho ha uri Ee yashu i vhe Ee ngangoho!
^ par. 7 Musi Paulo a tshi kha ḓi tou bva u ṅwala Vhakorinta ya U Thoma, o pfuka nga Tiroasi musi a tshi ya Makedonia, musi e henefho a ṅwala Vhakorinta ya Vhuvhili. (2 Vhakor. 2:12; 7:5) Nga murahu a dalela Korinta.


text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | VANTSHWA
Ndlela Yo Kombisa Ku Xixima Loko U Rhumela Kumbe U Amukela Rungula Eka Selifoni
NTLHONTLHO
A hi nge u le ku vulavuleni ni munghana wa wena kutani u rhumeriwa rungula hi selifoni. Xana u fanele u endla yini?
Hlaya rungula rolero u ri karhi u vulavula ni munghana wa wena.
Kombela ku khomeriwa eka munghana wa wena ivi u hlaya rungula rolero.
U nga ri hlayi, hambeta u bula ni munghana wa wena.
Xana swi ni mhaka leswaku u hlawula ku endla yini? Ina.
LESWI U FANELEKE U SWI TIVA
Loko u vulavula ni munghana wa wena u ri karhi u rhumela kumbe u hlaya rungula eka selifoni, swi fana ni loko u tlanga ntlango lowu u wu rhandzaka kambe u nga landzeli milawu ya kona. U nga ha vula leswaku ‘lava i vanghana va mina.’ Sweswo hi swona swi faneleke swi ku endla u va xixima. Kambe a swi vuli leswaku u fanele u nga va anakanyeli. Ntiyiso hileswaku, loko u nga va xiximi vanghana va wena, hi ku famba ka nkarhi vunghana bya n’ wina byi ta hela.
Ha yini? Vanhu a va swi lavi ku khomiwa hi ndlela leyi nga kombisiki xichavo. Nhwanyana loyi a vuriwaka Beth * u ri: “A swi ndzi khomi kahle loko ndzi vulavula ni munghana a ri karhi a tshamela ku languta selifoni yakwe onge hi loko a rindzele mhaka ya nkoka swinene.” Xana u anakanya leswaku Beth a nga n’wi tiyiselela munghana wo tano?
Loko u ri karhi u anakanya hi ndlela leyinene leyi u nga yi tirhisaka ha yona selifoni ya wena, tsundzuka swiendlakalo leswi ku buriweke ha swona eka xihlokwana lexi nge “Ntlhontlho.” Xana a wu ta hlawula ku endla yini? Swi nga endleka u xiya leswaku Nhlamulo A a yi kombisi ku xixima. Kambe ku vuriwa yini hi Tinhlamulo B na C? Xana u vona onge ku kavanyeta mabulo hikwalaho ko hlaya rungula eka selifoni a swi kombisi ku xixima? Kumbe xana u vona onge ku honisa ku hlaya rungula leri u rhumeriweke rona hi nkarhi wolowo eka selifoni ivi u hambeta ni mabulo a swi kombisi ku xixima?
Ku kombisa xichavo a swi olovi. Kambe Bibele yi nga pfuna. Yi ri: “Leswi mi lavaka vanhu va swi endla eka n’wina, swi endleni eka vona hilaha ku fanaka.” (Luka 6:31) U nga tirhisa xitsundzuxo xolexo loko u ri karhi u tsala rungula eka selifoni. Njhani?
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Rhumela rungula hi nkarhi lowu faneleke. Jaha leri vuriwaka Richard ri ri: “Minkarhi yin’wana ndzi rhumeriwa rungula ni vusiku swinene. Rungula ra kona ri va ri nga ri ra nkoka, ndzo kavanyeteka mahala.” Tivutise, ‘Xana ndzi rhumela vanhu rungula hi nkarhi lowu va nga ha vaka va etlele?’—Nawu wa Bibele: Eklesiasta 3:1.
Vana ni vuxiyaxiya. Ku vulavurisana ku katsa marito, mpfumawulo wa rito, ku languteka ka nghohe ni ku tshukatshukisa miri. Khombo ra kona, loko u tsalela munhu rungula swilo sweswo a swi vonaki. Kutani u nga ringeta njhani ku tsala hi ndlela leyinene? Nhwanyana loyi a vuriwaka Jasmine u ri: “Tirhisa marito lama tolovelekeke, yo tanihi lama nge, ‘ku njhani? ndza kombela na ndza nkhensa.’”— Nawu wa Bibele: Vakolosa 4:6.
Vana la anakanyelaka. Tlhela u kambisisa leswi nga eka xihlokwana lexi nge “Ntlhontlho.” Loko ku ri leswaku u rindzele rungula ra nkoka, swi nga va swinene ku kombela ku khomeriwa eka munhu loyi u vulavulaka na yena. Kambe rungula rolero ri ta tshama ri ri eka selifoni ya wena. Amy loyi a nga ni malembe ya 17 u ri: “Loko u heta ku hlamula selifoni, munghana wa wena u ta va a nga ha ri kona kambe selifoni u ta tshama u ri na yona.” U nga ha anakanya hi ndlela leyi fanaka loko u tshame ni vanhu van’wana. Jane loyi a nga ni malembe ya 18 u ri: “U nga tshameli ku rhumela ni ku hlaya rungula. Loko u endla tano u va u byela vanhu lava u nga na vona u ku, ‘a ndzi na mhaka na n’wina’ swi tlula hi loko a ndzi ri endhawini yin’wana.’”
Kambisisa rungula ra wena u nga si ri rhumela. Xana swi nga endleka leswaku munhu a twa leswi hambaneke ni leswi ndzi swi vulaka? Xana swifaniso leswi ndzi swi rhumelaka ni rungula swi ta endla leswaku rungula ra mina ri twisiseka? Amber la nga ni malembe ya 21 u ri: “Loko u endla misavu, vekela xifaniso lexi n’wayitelaka eka rungula leri u ri rhumelaka. Vanhu va hlundzuka naswona ku nga pfuka timholovo hikwalaho ko ri twisisa hi ndlela leyi hoxeke rungula ra misavu.”—Nawu wa Bibele: Swivuriso 12:18.
Hakunene i swa nkoka ku tirhisa selifoni hi ndlela leyi kombisaka xichavo.
Xivutiso xo anakanyisisa ha xona: Ku xixima swi fambisana ni rirhandzu. Xana yi nga kombisiwa njhani mfanelo yoleyo? Bibele yi ri: “Rirhandzu ri ni mbilu yo leha ni musa. Rirhandzu a ri na mavondzo, a ri tikurisi, a ri tikukumuxi, a ri tikhomi hi ndlela leyi nga tengangiki, a ri lavi leswi vuyerisaka rona ntsena, a ri hlundzuki.” (1 Vakorinto 13:4, 5) Hi kwihi laha u faneleke u antswisa kona loko swi ta emhakeni ya rirhandzu?
^ ndzim. 11 Mavito ma cinciwile exihlokweni lexi.


text:
Bibele Yi Ri Yini Hi Vusodoma?
Nhlamulo ya Bibele
Xikwembu xi vumbe wanuna ni wansati leswaku va endla timhaka ta masangu ntsena loko va tekanile. (Genesa 1:27, 28; Levhitika 18:22; Swivuriso 5:18, 19) Bibele ya swi sola ku va wanuna ni wansati lava nga tekanangiki va endla timhaka ta masangu, hambi ku ri vusodoma. (1 Vakorinto 6:18) Leswi swi katsa ku tlangisa swirho swa rimbewu swa un’wana, rimbewu ra nomu kumbe ra hala mahosi.
Hambileswi Bibele yi nga swi pfumeleliki swiendlo swa vusodoma kambe a yi khutazi ku venga vasodoma. Ematshan’weni ya sweswo, Vakreste va khutaziwa ku “xixima vanhu hinkwavo.”—1 Petro 2:17. Good News Translation.
Xana munhu a nga velekiwa a ri musodoma?
Bibele a yi vulavuli hi ku kongoma hi ntivo-vutomi wa ku navela vusodoma kambe yi vula leswaku hinkwerhu hi velekiwe hi ri ni mboyamelo wo endla swilo leswi nga amukelekiki eka Xikwembu. (Varhoma 7:21-25) Kambe ematshan’weni ya ku va Bibele yi dzika eka leswi vangaka ku navela ka vusodoma, a yi swi pfumeleli swiendlo swa vusodoma.
Ndlela yo tsakisa Xikwembu hambiloko u ri ni ku navela ka vusodoma.
Bibele yi ri: “U nga lawuriwi hi miri wa wena. Dlaya ku navela kun’wana ni kun’wana ko biha ka timhaka ta masangu.” (Vakolosa 3:5, Contemporary English Version) Leswaku u dlaya ku navela ko biha loku ku susumetelaka ku endla swo biha, u fanele u lawula mianakanyo ya wena. Loko u tshamela ku tata mianakanyo ya wena hi leswinene, u nga swi kota ku bakanya ku navela ko biha. (Vafilipiya 4:8; Yakobo 1:14, 15) Swi nga ha ku tikela swinene eku sunguleni kambe u nga swi kota. Xikwembu xi tshembisa leswaku xi ta ku pfuna u ‘endliwa u va lontshwa ematimbeni lama susumetaka mianakanyo ya wena.’—Vaefesa 4:22-24.
Vanhu va timiliyoni lava navelaka ku endla timhaka ta masangu va nga tekananga kambe va lava ku landzela milawu ya Bibele, na vona va langutana ni ntlhontlho lowu fanaka. Hi xikombiso, lava nga si nghenelaka vukati kumbe lava byi ngheneleke kambe munghana loyi va tekaneke na yena a nga swi koti ku endla timhaka ta masangu, va hlawula ku lawula ku navela ka vona ku nga khathariseki miringo leyi va nga ha langutanaka na yona. Va swi kota ku tshama va tsakile naswona lava nga ni ku navela ka vusodoma na vona va nga endla hilaha ku fanaka loko hakunene va lava ku tsakisa Xikwembu.—Deteronoma 30:19.