text:
Va Tinyikele Hi Ku Tirhandzela Le Afrika Vupela-dyambu
LOKO Pascal a ri karhi a kula endhawini leyi nga le vuswetini etikweni ra Côte d’Ivoire, a a swi lava swinene ku hanya vutomi lebyi tsakisaka. Leswi a a tihungasa hi ku tlanga ntlangu wa xibakela, a a tivutisa a ku, ‘Ndzi nga swi kotisa ku yini ku va mutlangi wa ndhuma ndzi tlhela ndzi va n’wankumi?’ Loko a ri exikarhi ka malembe ya va-20, u vone swi antswa ku rhurhela eYuropa. Kambe leswi a a nga ri na yona phasipoto, a a ta boheka ku nghena eYuropa swi nga ri enawini.
Pascal u sungule riendzo rakwe hi 1998 loko a ri ni malembe ya 27. U tsemakanye ndzilakana a ya eGhana, a tsemakanya hi le Togo ni le Benin kutani eku heteleleni a fika edorobeni ra Birni Nkonni le Niger. Sweswi se a a ri ekusuhi ni ku teka riendzo leri a ri ri ni khombo swinene. Leswaku a ya en’walungwini, a a fanele a khandziya lori hi xihatla kutani a tsemakanya Mananga ya Sahara. Loko a fika e Mediteraniya, a a ta khandziya xikepe lexi yaka eYuropa. A a kunguhate sweswo, kambe loko a ri eNiger ku endleke swilo swimbirhi leswi n’wi siveleke ku ya emahlweni ni riendzo rakwe.
Xo sungula, u heleriwe hi mali. Xa vumbirhi, u hlangane na Noé ku nga phayona leri sunguleke ku dyondza Bibele na yena. Leswi a swi dyondzeke swi n’wi khumbe swinene naswona u cince langutelo rakwe hi vutomi. Tipakani takwe to hlongorisa rifuwo ti siviwe hi timhaka ta moya. Pascal u khuvuriwile hi December 1999. Ku komba leswaku wa swi tlangela leswi Yehovha a n’wi endleleke swona, u sungule ku phayona hi 2001 le Niger—doroba leri a dyondzeke ntiyiso eka rona. U titwa njhani hi ntirho wakwe? U ri: “Ndzi enerisekile hi vutomi lebyi ndzi byi hanyaka naswona ndzi tsakile!”
VA ENERISEKILE VA TLHELA VA TSAKA HIKWALAHO KO TIRHA EAFRIKA
Ku fana na Pascal, vo tala va swi xiyile leswaku ku eneriseka evuton’wini swi titshege hi ku rhangisa tipakani ka moya. Leswaku va fikelela tipakani toleto, van’wana va suke eYuropa va rhurhela eAfrika va ya tirha etindhawini leti ku nga ni xilaveko lexikulu xa vahuweleri va Mfumo. Kahle-kahle, Timbhoni ta kwalomu ka 65 leti nga ni malembe ya le xikarhi ka 17 na 70 ti rhurhe eYuropa ti ya eBenin, eBurkina Faso, eNiger ni le Togo, ku nga matiko lama nga le Afrika Vupela-dyambu. * I yini leswi ti susumeteleke ku rhurha naswona ti vuyeriwe hi yini?
Anne-Rakel la humaka eDenmark u ri: “Vatswari va mina a va ri varhumiwa eSenegal. A va tshamela ku vulavula hi ndlela yo tsakisa swinene malunghana ni ntirho wa vurhumiwa lerova na mina a ndzi lava ku va murhumiwa.” Malembe ya kwalomu ka 15 lama hundzeke, loko Anne-Rakel a ri ni malembe ya va-20, u rhurhele eTogo laha a hlanganyelaka evandlheni ra ririmi ra mavoko. Ku rhurha kakwe ku va khutaze njhani van’wana? U ri: “Endzhakunyana ndzisana ya mina ya nhwanyana ni ya mufana va ndzi landzerile eTogo.”
Aurele, makwerhu la tekeke wa le Furwa, la nga ni malembe ya 70 u ri: “Malembe ya ntlhanu lama hundzeke, loko ndzi huma penceni, a ndzi fanele ndzi endla xiboho: xo tshama ndzi nga endli nchumu eFurwa kutani ndzi rindzela Paradeyisi leswaku yi fika kumbe ndzi teka magoza yo endla leswi engetelekeke evutirhelini bya mina.” Aurele u teke magoza yo endla leswi engetelekeke evutirhelini byakwe. Kwalomu ka malembe manharhu lama hundzeke, yena ni nsati wakwe Albert-Fayette, va rhurhele eBenin. Aurele u ri: “Ku tiyimisela ku tirhela Yehovha laha i nchumu lowunene ngopfu eka leswi hi tshameke hi swi endla.” U ya emahlweni a ri karhi a n’wayitela a ku: “Vuyelo bya kona hileswaku xiphemu xa nsimu ya hina leyi nga le ribuweni xi ndzi tsundzuxa Paradeyisi.”
Clodomir ni nsati wakwe Lysiane, va rhurhe eFurwa va ya eBenin malembe ya 16 lama hundzeke. Eku sunguleni, a va tsundzuka maxaka ni vanghana va vona lava va siyeke eFurwa naswona mpatswa lowu a wu chava leswaku a wu nge swi koti ku tolovela ndhawu yoleyo. Hambiswiritano, a xi nga ri kona xivangelo xo chava. Va kume ntsako lowukulu. Clodomir, u ri: “Eka malembe lawa ya 16, hi ve ni lunghelo ro pfuna munhu un’we hi xiringaniso hi lembe leswaku a amukela ntiyiso.”
Sébastien na Johanna, mpatswa lowu humaka eFurwa, wu rhurhele eBenin hi 2010. Sébastien u ri: “Ku ni swilo swo tala swo swi endla evandlheni. Leswi swi nga tala hi swi dyondza hi ku hatlisa swinene.” Va njhani vanhu va le nsin’wini yoleyo? Johanna u ri: “Vanhu va ni torha ra ntiyiso. Hambiloko hi nga ri ensin’wini, va hi yimisa exitarateni va hi vutisa swivutiso leswi sekeriweke eBibeleni va tlhela va lava minkandziyiso ya hina.” Xana ku rhurha ku byi khumbe njhani vukati bya vona? Sébastien u ri: “Swi tiyise vukati bya hina. Swa tsakisa ku heta masiku hinkwawo ndzi ri karhi ndzi chumayela ni nkatanga.”
Eric ni nsati wakwe Katy, i maphayona en’walungwini wa Benin, laha vaaki va kona va nga tsalangana. Kwalomu ka khume ra malembe lama hundzeke loko va ha tshama eFurwa, va sungule ku hlaya swihloko leswi vulavulaka hi ku tirha laha ku nga ni xilaveko lexikulu va tlhela va burisana ni vatirhi va nkarhi hinkwawo. Leswi swi endle leswaku va navela ku rhurhela etikweni rin’wana, ku nga nchumu lowu va wu endleke hi 2005. Nhluvuko lowu va wu voneke a wu tsakisa swinene. Eric u ri: “Malembe mambirhi lama hundzeke, ntlawa lowu a hi hlanganyela na wona edorobeni ra Tanguiéta a wu ri ni vahuweleri va kaye; sweswi ku ni vahuweleri va 30. Hi Sonto ku ta vanhu va kwalomu ka 50 na 80 eminhlanganweni. Swa tsakisa swinene ku vona ku andza konghasi!”
NDLELA YO XIYA MINTLHONTLHO NI KU YI HLULA
Hi yihi mintlhontlho leyi vanhu van’wana lava tirhaka laha ku nga ni xilaveko lexikulu va langutaneke na yona? Benjamin, la nga ni malembe ya 33, i ndzisana ya Anne-Rakel. Hi lembe ra 2000 loko a ha ri eDenmark, u hlangane ni murhumiwa loyi a a tirha eTogo. Benjamin u ri: “Loko ndzi byela murhumiwa yoloye leswaku ndzi lava ku phayona, u te: ‘U nga ya u ya phayona eTogo.’” Benjamin u anakanyisise hi mhaka yoleyo. U ri: “A ndzi nga si va ni malembe ya 20 hi nkarhi wolowo, kambe vasesi wa mina vambirhi se a va phayona eTogo. Sweswo swi endle leswaku swi ndzi olovela ku rhurhela kwalaho.” Hikwalaho u rhurhile. Nilokoswiritano a ku ri ni xiphiqo. Benjamin u ri: “A ndzi nga tivi ni rito ni rin’we ra Xifurwa. Tin’hweti ta tsevu to sungula a ti tika swinene hikuva a ndzi nga swi koti ku vulavurisana ni vanhu.” Kambe hi ku famba ka nkarhi u endle nhluvuko. Sweswi Benjamin u tirha ku fambisa minkandziyiso a tlhela a pfuneta eka ndzawulo ya tikhomphyuta eBethele le Benin.
Eric na Katy, lava ku vulavuriweke ha vona hala henhla, loko va nga si rhurhela eBenin a va tirha ensin’wini leyi ku vulavuriwaka ririmi rimbe le Furwa. Hi kwihi ku hambana loku a ku ri kona eAfrika Vupela-dyambu? Katy u ri: “A swi nga olovi ku kuma ndhawu leyi nga exiyin’weni lexinene yo tshama eka yona. Hi hete tin’hweti to hlaya hi tshama endlwini leyi a yi nga ri na gezi na mati.” Eric u engetela a ku: “Vanhu lava a hi tshama ekusuhi na vona a va chayela vuyimbeleri ehenhla kukondza ku va vusiku swinene. Loko u langutane ni swiyimo swo tano u fanele u lehisa mbilu naswona u fambisana ni swiyimo.” Havambirhi va pfumelelana va ku: “Ntsako lowu hi wu kumaka hi ku tirha ensin’wini leyi nga si tshamaka yi chumayeriwa wu endla leswaku hi nga swi tekeli enhlokweni swiphiqo leswi hi langutanaka na swona.”
Michel na Marie-Agnès, mpatswa lowu humaka eFurwa lowu nga le kusuhi ni ku hlanganisa malembe ya 60, wu rhurhele eBenin kwalomu ka malembe ya ntlhanu lama hundzeke. Eku sunguleni a va karhatekile. Michel u vula leswaku vanhu van’wana a va ehleketa leswaku ku rhurha ka vona a ku ri ni khombo. U ya emahlweni a ku: “A swi ta chavisa loko a wu nga swi tivi leswaku Yehovha wa hi seketela. Xisweswo hi rhurhile leswaku hi ya tirhela Yehovha naswona A a hi seketela.”
NDLELA YO TILUNGHISELELA
Lava nga ni ntokoto wo tirha laha ku nga xilaveko lexikulu va kandziyisa leswaku i swa nkoka ku tilunghiselela hi ku endla leswi landzelaka: Kunguhata ka ha ri emahlweni. Dyondza ku fambisana ni swiyimo. U nga tlangisi mali. Titshege hi Yehovha.—Luka 14:28-30.
Sébastien loyi ku vulavuriweke ha yena hala henhla u ri: “Loko hi nga si rhurha, mina na Johanna hi hungute ku xava swilo swo tihungasa hi tlhela hi tshika ku xava swilo leswi hi nga swi pfumaliki ivi mali yoleyo hi yi veka ku ringana malembe mambirhi.” Leswaku va ya emahlweni va tirha etikweni rin’wana, a va ya eYuropa va ya tirha tin’hweti ti nga ri tingani lembe ni lembe, leswi a swi endla leswaku va kota ku phayona lembe hinkwaro eBenin.
Marie-Thérèse i un’wana wa vamakwerhu va xisati va kwalomu ka 20 lava nga tekiwangiki lava humaka ematikweni man’wana, la tirhaka laha ku nga ni xilaveko lexikulu eAfrika Vupela-dyambu. U tirha ku chayela bazi eFurwa; kambe hi 2006 u teke masiku yo wisa yo ringana lembe leswaku a ya phayona eNiger. Swi nga si ya kwihi, u swi xiyile leswaku a a lava ku hanya vutomi bya muxaka lowu. Marie-Thérèse u ri: “Loko ndzi tlhelele eFurwa, ndzi fike ndzi vulavula ni muthori wa mina malunghana ni ku navela ka mina ku cinca ndlela leyi a ndzi tirha ha yona, kutani u pfumerile. Sweswi, ku sukela hi May ku ya fika hi August, ndzi tirha ku chayela bazi eFurwa naswona ku sukela hi September ku ya fika hi April, ndzi ya ndzi ya phayona eNiger.”
Lava ‘lavaka Mfumo ku sungula’ va nga tiyiseka leswaku Yehovha u ta va nyika ‘swilo leswin’wana hinkwaswo leswi faneleke.’ (Mat. 6:33) Hi xikombiso: Anakanya hi leswi humeleleke Saphira, makwerhu wa xisati la nga tekiwangiki wa le Furwa la nga le kusuhi ni ku hlanganisa malembe ya 30 naswona a phayonaka eBenin. Hi 2011, u tlhelele eFurwa leswaku a ya tirha leswaku a kuma mali leyi nga ta n’wi pfuna ku tihanyisa lembe rin’wana (ra vutsevu) laha Afrika. Saphira u ri: “A ku ri Ravuntlhanu, siku ra mina ro hetelela entirhweni, kambe a ndza ha lava ku tirha masiku man’wana ya khume leswaku ndzi kuma mali leyi engetelekeke leyi a yi ta ndzi pfuna haxawa xa kona. A ndzi saleriwe hi mavhiki mambirhi ntsena eFurwa. Ndzi khongele eka Yehovha ndzi n’wi hlamusela xiyimo xa mina. Endzhakunyana ka sweswo, munhu la tirhaka ku lavela vanhu mintirho u ndzi bele riqingho a ndzi vutisa loko ndzi ta swi kota ku siva munhu un’wana ku ringana mavhiki mambirhi.” Hi Musumbhunuku, Saphira u ye entirhweni wolowo leswaku a ya leteriwa hi mutirhi loyi a a fanele a n’wi siva. U ri: “Ndzi hlamale ngopfu loko ndzi kuma leswaku a ku ri makwerhu wa xisati la nga Mukreste loyi a a lava masiku ya khume yo wisa leswaku a ta ya eka Xikolo xa Ntirho wa Vuphayona! Muthori wakwe u arile ku n’wi nyika masiku yo wisa handle ka loko o kuma munhu loyi a a ta n’wi siva. U kombele Yehovha leswaku a nghenelela—hilaha na mina ndzi endleke hakona.”
XIHLOVO XA KU ENERISEKA KA XIVIRI
Vamakwerhu van’wana va xinuna ni va xisati lava humaka ematikweni man’wana se va ni malembe yo tala va ri karhi va phayona eAfrika Vupela-dyambu naswona va ku hundzule kaya ra vona. Van’wana va kote ku tshama kona ku ringana malembe ma nga ri mangani ivi endzhaku va tlhelela etikweni ra rikwavo. Ninamuntlha, vahuweleri volavo lava koteke ku tirha etindhawini leti ku nga ni xilaveko lexikulu, va ha vuyeriwa hikwalaho ka malembe lawa va ma heteke va ri karhi va tirha ematikweni man’wana. Va dyondze leswaku ku eneriseka ka xiviri evuton’wini ku tisiwa hi ku tirhela Yehovha.
^ ndzim. 6 Rhavi ra le Benin ri langutela ntirho lowu endliwaka ematikweni wolawo ya mune laha ku vulavuriwaka Xifurwa.
DYONDZA SWO TALA
Hi Yihi Dyondzo Leyi Lunghiseleriwaka Maphayona?
Hi wihi ndzetelo wo hlawuleka lowu lunghiseleriwaka lava tirhisaka nkarhi wa vona wo tala entirhweni wo chumayela hi Mfumo?


c: text/html

text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
2 Tihosi 9:1-37
9 Loko ku ri Elixa lowa muprofeta, u vitane un’wana wa vana+ va vaprofeta, a ku eka yena: “Tikhame masenge+ u khoma gula+ leri ra mafurha hi voko, u ya eRhamoti-giliyadi.+2 Loko u fike kwalaho, u lava Yehu+ n’wana wa Yehoxafati n’wana wa Nimxi; u fanele u nghena u n’wi yimisa exikarhi ka vamakwavo, u n’wi tisa ekamareni ra le ndzeni-ndzeni.+3 U fanele u teka gula ra mafurha u ri chela enhlokweni yakwe,+ u ku, ‘Yehovha u te: “Ndza ku tota+ leswaku u va hosi+ ya Israyele.”’ Kutani u fanele u pfula nyangwa u baleka, u nga rindzi.”4 Hiloko mutirhi, mutirhi wa muprofeta a khoma ndlela a ya eRhamoti-giliyadi.5 Loko a fika, waswivo, varhangeri va vandla ra nyimpi a va tshamile. Kutani a ku: “Ndzi ku khomele rito,+ Wena murhangeri.” Hiloko Yehu a ku: “I ra mani eka hina hinkwerhu?” Yena a ku: “I ra wena, Wena murhangeri.”6 Kutani a suka a yima a nghena endlwini; hiloko a chela mafurha enhlokweni yakwe, a ku eka yena: “Yehovha Xikwembu xa Israyele u te, ‘Ndza ku tota leswaku u va hosi+ ya vanhu va Yehovha,+ ku nga Israyele.7 U fanele u dlaya yindlu ya Akabu hosi ya wena, naswona ndzi fanele ndzi rihisela+ ngati ya malandza ya mina ku nga vaprofeta, ni ngati ya malandza hinkwawo ya Yehovha, evokweni ra Yezabele.+8 Yindlu hinkwayo ya Akabu yi fanele yi lova; ndzi fanele ndzi dlaya eka Akabu+ un’wana ni un’wana la humeselaka mati ekhumbini+ ni un’wana ni un’wana la nga sirhelelekangiki ni loyi a nga pfuniki nchumu+ eIsrayele.9 Ndzi fanele ndzi veka yindlu ya Akabu yi fana ni yindlu ya Yerobuwamu+ n’wana wa Nebati, ni yindlu ya Baxa+ n’wana wa Ahiya.10 Kutani Yezabele u ta dyiwa+ hi timbyana ensin’wini ya le Yizriyele, a ku na munhu la nga ta n’wi lahla.’” Hiloko a pfula nyangwa a baleka.+11 Loko ku ri Yehu, a huma a ya eka malandza ya hosi yakwe, va sungula ku vula va ku eka yena: “Xana hinkwaswo swi famba kahle?+ Ha yini munhu loyi a hlanyaka+ a tile eka wena?” Kambe a ku eka vona: “N’wina mi n’wi tiva kahle munhu loyi ni mavulavulelo yakwe.”12 Kambe va ku: “Wa hemba! Hi kombela u hi byela.” Hiloko a ku: “U ndzi byele leswi ni leswiya, a ku, ‘Yehovha u te: “Ndza ku tota leswaku u va hosi ya Israyele.”’”+13 Kutani va hatlisa, un’wana ni un’wana a teka nguvu yakwe,+ va ti veka ehansi ka yena eswikhandziyweni leswi nga funengetiwangiki, va sungula ku yimba nanga,+ va ku: “Yehu i hosi!”+14 Hiloko Yehu+ n’wana wa Yehoxafati n’wana wa Nimxi+ a sungula ku endlela Yehorama xikhiri.+Yehorama a a rindza eRhamoti-giliyadi,+ yena ni tiko hinkwaro ra Israyele, hikwalaho ka Hazayele+ hosi ya Siriya.15 Endzhaku Yehorama+ lowa hosi a tlhela leswaku a ta tshunguriwa eYizriyele,+ eka timbanga leti Vasiriya va n’wi vangeleke tona loko a lwa na Hazayele hosi ya Siriya.+Kutani Yehu a ku: “Loko moya-xiviri wa wena wu pfumela,+ u nga pfumeleli munhu a huma a baleka emutini a ya endla xiviko eYizriyele.”16 Hiloko Yehu a gada a ya eYizriyele; hikuva Yehorama a a etlele kona, naswona Ahaziya+ hosi ya Yuda a a rhelerile ku ya vona Yehorama.17 Murindzi+ a a yime ehenhla ka xihondzo+ eYizriyele,+ kutani a vona ntshungu lowukulu wa vavanuna va Yehu loko a ri karhi a ta, xikan’we-kan’we a ku: “Ndzi vona ntshungu lowukulu wa vavanuna.” Hiloko Yehorama a ku: “Teka mugadi wa hanci u n’wi rhuma leswaku a va hlanganisa, u n’wi byela leswaku a va vutisa a ku, ‘Xana ku ni ku rhula?’”+18 Kutani mugadi wa hanci a famba a ya n’wi hlanganisa, a ku: “Hosi yi te, ‘Xana ku ni ku rhula?’” Kambe Yehu a ku: “Xana u na yini ni ‘ku rhula’?+ Hundzela endzhaku ka mina!”Murindzi+ a ya emahlweni a vika, a ku: “Murhumiwa u fikile eka vona, kambe a nga si vuya.”19 Hiloko a rhuma mugadi wa hanci wa vumbirhi, loyi loko a fika eka vona, a nga vula a ku: “Hosi yi te, ‘Xana ku ni ku rhula?’” Kambe Yehu a ku: “Xana u na yini ni ‘ku rhula’?+ Hundzela endzhaku ka mina!”20 Murindzi a ya emahlweni a vika, a ku: “U fikile eka vona, kambe a nga si vuya; kutani matsutsumelo ya kona ma fana ni matsutsumelo ya Yehu+ ntukulu wa Nimxi,+ hikuva u tsutsuma ku fana ni munhu la pengaka.”+21 Hiloko Yehorama a ku: “Bohelani!”+ Kutani va bohela kalichi yakwe ya nyimpi, Yehorama hosi ya Israyele na Ahaziya+ hosi ya Yuda va huma, un’wana ni un’wana a ri ekalichini yakwe ya nyimpi. Loko va ri karhi va ya emahlweni leswaku va ya hlanganisa Yehu, va n’wi kuma ensin’wini ya Naboti+ lowa le Yizriyele.22 Hi ku hatlisa loko Yehorama a vona Yehu, xikan’we-kan’we a ku: “Xana ku ni ku rhula Yehu?” Kambe yena a ku: “Ku rhula+ ku nga va kona hi ndlela yihi loko ntsena ka ha ri ni vumbhisa bya Yezabele+ mana wa wena ni vuloyi byakwe byo tala?”+23 Xikan’we-kan’we Yehorama a hundzuluka leswaku a baleka, a ku eka Ahaziya: “Ahaziya, ku ni vukanganyisi!”+24 Yehu a kunga vurha+ hi matimba, a copa Yehorama exikarhi ka makatla kutani nseve wu huma hi le mbilwini yakwe, ivi a wa ekalichini rakwe ra nyimpi.+25 Hiloko a ku eka Bidikara munhu loyi a nga xandla xa mufambisi wa nyimpi yakwe:+ “N’wi tlakule; n’wi lahlele ensin’wini ya Naboti lowa le Yizriyele;+ hikuva tsundzuka: Mina na wena a hi ri ntlawa wun’we wa vakhandziyi lava landzelaka Akabu tata wakwe, kutani Yehovha hi yexe u n’wi avanyise+ a ku:26 ‘“Kunene tolo ndzi vone ngati+ ya Naboti ni ngati ya vana+ vakwe,” ku vula Yehovha, “kunene ndzi ta ku tlherisela+ kona ensin’wini leyi,” ku vula Yehovha.’ Kutani sweswi n’wi tlakule; n’wi lahlele ensin’wini hi ku landza rito ra Yehovha.”+27 Ahaziya+ hosi ya Yuda a swi vona kutani a baleka hi ndlela ya yindlu ya ntanga.+ (Endzhaku Yehu a famba a ya n’wi lava, a ku: “Na yena! N’wi tlhaveni!” [Hiloko va n’wi tlhava] a ri ekalichini, a ri endleleni leyi yaka eGuru, lowu nga tlhelo ra Ibileyamu.+ A hambeta a balekela eMegido+ kutani a fela kona.+28 Malandza yakwe ma n’wi rhwala hi kalichi ma n’wi yisa eYerusalema, ma n’wi lahla esirheni rakwe ni vatata wakwe eMutini wa Davhida.+29 A ku ri hi lembe ra vu-11 ra Yehorama+ n’wana wa Akabu loko Ahaziya+ a va hosi ya Yuda.)30 Hi ku famba ka nkarhi Yehu a fika eYizriyele,+ kutani Yezabele+ a swi twa. Hiloko a tipenda+ mahlo hi xikhaviso xa ntima, a lunghisa nhloko yakwe yi saseka,+ a hlometela ehansi hi fasitere.+31 Yehu a fika enyangweni. Yena a ku: “Xana swi n’wi fambele kahle Zimri+ mudlayi wa hosi yakwe?”32 Hiloko a tlakusela xikandza xakwe efasitereni, a ku: “I mani la nga na mina? I mani?”+ Hi ku hatlisa vatirhi vambirhi kumbe vanharhu va le hubyeni+ va languta ehansi eka yena.33 Kutani a ku: “N’wi cukumeteni ehansi!”+ Hiloko va n’wi cukumeta ehansi, ngati yin’wana yakwe yi phyandlakela ekhumbini ni le tihancini; kutani a n’wi kandziyela.+34 Endzhaku ka sweswo, a nghena a dya ni ku nwa kutani a ku: “N’wina, ndzi kombela mi khathalela munhu loyi a rhukaniweke,+ mi n’wi lahla, hikuva i n’wana wa hosi.”+35 Loko va ya n’wi lahla, a va kumanga nchumu swa yena, kambe va kume ripala ni milenge ni swandla swa mavoko.+36 Loko va tlhelela ku ya n’wi byela, yena a ku: “I rito ra Yehovha leri a ri vuleke+ hi nandza wakwe Eliya lowa le Tixibe, a ku, ‘Timbyana ti ta dya nyama ya Yezabele ensin’wini ya Yizriyele.+37 Kunene ntsumbu wa Yezabele wu ta va vulongo+ ehenhla ka xikandza xa nsimu leyi nga ensin’wini ya Yizriyele, leswaku va nga vuli va ku: “Loyi i Yezabele.”’”+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mi Chaveleleka Na N’wina Mi Chavelela Van’wana
Leswi hi nga vanhu lava nga hetisekangiki, hinkwerhu ka hina hi langutane ni mavabyi, van’wana va langutane ni mavabyi lamakulu. Loko hi langutane ni swiyimo swo tano swo tika, i yini leswi nga hi pfunaka leswaku hi nga vi ni gome?
Nchumu wun’wana wa nkoka lowu nga hi pfunaka i nchavelelo lowu hi wu kumaka eka vandyangu, vanghana ni le ka vapfumeri-kulorhi.
Marito ya musa ni ya rirhandzu lama vuriweke hi munghana ma nga fana ni mafurha lama hi horisaka ni ku hi phyuphyisa. (Swiv. 16:24; 18:24; 25:11) Kambe Vakreste va ntiyiso a va anakanyi ntsena hi xilaveko xa vona xo chaveleriwa. Va teka goza ra ku “chavelela lava nga emahlomulweni ya mixaka-xaka hi nchavelelo lowu Xikwembu xi [va] chavelelaka ha wona.” (2 Kor. 1:4; Luka 6:31) Antonio, mulanguteri wa muganga wa le Mexico, i un’wana la tokoteke mhaka leyi.
Loko a khomiwe hi lymphoma, ku nga muxaka wo karhi wa khensa ya ngati, Antonio a a tshikileleke swinene. Nilokoswiritano, u ringete hi matimba leswaku a lawula mintlhaveko ya yena yo biha. Njhani? U ringete ku tsundzuka tinsimu ta Mfumo ni ku ti yimbelela leswaku a ta twa ni ku anakanyisisa hi marito ya tona. Ku khongela hi rito leri twalaka swin’we ni ku hlaya Bibele na swona swi ve nchavelelo lowukulu eka yena.
Hambiswiritano, Antonio sweswi wa swi xiya leswaku mpfuno wun’wana lowukulu u wu kume eka vapfumeri-kulobye. U ri: “Loko mina ni nsati wa mina hi titwa hi tshikilelekile, a hi kombela xaka ra hina leri nga nkulu evandlheni leswaku ri ta khongela na hina. Leswi swi hi chavelerile ni ku rhurisa timbilu ta hina.” U tlhela a ku, “Kahle-kahle hikwalaho ka nseketelo wa ndyangu wa hina ni wa vapfumeri-kulorhi, hi swi kotile ku hlula mintlhaveko yo biha hi nkarhi wutsongo.” U swi tlangele swinene leswi a a ri ni vanghana volavo lava nga ni rirhandzu ni lava khathalaka!
Mpfuno wun’wana hi nkarhi wa maxangu i moya lowo kwetsima lowu hi tshembisiweke wona. Muapostola Petro u vule leswaku moya lowo kwetsima wa Xikwembu i “nyiko ya mahala.” (Mint. 2:38) Sweswo swi kombisiwe swi ri ntiyiso loko vo tala va totiwa hi Pentekosta ya 33 C.E. Kambe hinkwerhu ka hina hi nga wu kuma moya lowo kwetsima. Nyiko leyi hi nga yi kuma hilaha ku nga pimiwangiki, hikwalaho ha yini u nga yi kombeli nkarhi na karhi?—Esa. 40:28-31.
KOMBISA LESWAKU U VA TSAKELA SWINENE LAVA XANISEKAKA
Muapostola Pawulo u tiyisele maxangu yo tala, minkarhi yin’wana u langutane ni rifu. (2 Kor. 1:8-10) Kambe, Pawulo a a nga ku chavi ku fa. U chavelelekile hi ku tiva leswaku Xikwembu xa n’wi seketela. U tsale a ku: “A ku dzunisiwe Xikwembu tlhelo Tata wa Hosi ya hina Yesu Kreste, Tatana la nga ni tintswalo letikulu tlhelo Xikwembu xa nchavelelo hinkwawo, lexi hi chavelelaka enhlomulweni wa hina hinkwawo.” (2 Kor. 1:3, 4) Pawulo a nga swi pfumelelanga swiphiqo swa yena leswaku swi n’wi heta matimba. Ku ri na sweswo, maxangu lawa a ma tiyiseleleke ma n’wi pfune leswaku a va ni ntwela-vusiwana, leswaku a ta faneleka ku chavelela van’wana hi nkarhi lowu va lavaka ku chaveleriwa.
Endzhaku ka loko a horile eka vuvabyi bya yena, Antonio u swi kotile ku tlhela a va mulanguteri wa muganga. Nkarhi na nkarhi a a kombisa leswaku wa va rhandza vapfumeri-kulobye, kambe yena ni nsati wa yena va endle matshalatshala yo hlawuleka leswaku va endzela lava vabyaka ni ku va khutaza. Hi xikombiso, endzhaku ko endzela Mukreste un’wana loyi a a khomiwe hi vuvabyi lebyikulu, Antonio u xiye leswaku makwerhu loyi a a nga swi lavi ku ya eminhlanganweni. Antonio u ri: “A ku nga ri hi leswi a nga n’wi rhandzi Yehovha kumbe vamakwerhu, kambe vuvabyi bya yena a byi endle leswaku a titwa a nga ha pfuni nchumu.”
Xin’wana lexi Antonio a xi endleke leswaku a khutaza makwerhu loyi la vabyaka a ku ri ku n’wi kombela leswaku a va khongelela eka xinkhubyana xin’wana lexi xi veke kona ku nga ri khale. Hambileswi makwerhu loyi a a titwa a nga faneleki, u pfumerile ku khongela. Antonio u ri: “U khongele kahle swinene naswona hi ku famba ka nkarhi u cincile. U tlhele a titwa a faneleka.”
Ina, hinkwerhu hi tshame hi tiyisela mixaka yo karhi ya maxangu, hi mpimo lowukulu kumbe lowutsongo. Kambe hilaha Pawulo a vuleke hakona, leswi swi nga hi hlomisa leswaku hi kota ku chavelela van’wana loko va lava ku chaveleriwa. Hikokwalaho, a hi kombiseni ntwela-vusiwana loko Vakreste-kulorhi va xaniseka naswona hi tekelela Xikwembu xa hina, Yehovha, hi ku chavelela van’wana.


text:
1Ngako ku di pindile mtxhanu wa masiku a to relela mphaxeli wa hombe Ananiya kumweko ni madhota o kari, ni muemeli wu a dhanwako ku i Tertulo; se ve ya ka mkoma kuya mangala Paulo; 2Kutingako va di dhani Paulo, Tertulo a to khata ku mu mangala, a txi khene: “Ngu kona hawa ka wuzivi wako, ni milayo ya yiphya u nga yi humisa, ya kuvhuna ditiko, athu ha mana kudikha ko enela. 3Mkoma Felikisi, hani ni hani, ni yotshe mbimo, athu ha amukela ngu litsako la hombe mathomo awa. 4Kambe, kasiku ni si ku tekeli mbimo, ni na komisa mahungu, na ni txi ku kombela ku u txi hi engisa ngu wunene wako wu hi wu zivako. 5Hi mani mthu wuwa i ku mtungu a wusako mazunga hagari ka votshe Vajudha va ditiko. Ene i mthangeli wa mtxawa wa Vanazareta. 6Futsi a duketile kunyenyezisa Dithepele, aniko hi mu ñote, [se hi ti dhunda ku mu lamula ngu mlayo wathu. 7Kambe Lisiya, nduna ya hombe, a humelete e hi honyola manzani kwathu ngu nyala ya hombe, 8se e gela vale va nga mu mangala, ti to ve ta kwako.] Nanawe upune, u txi mu wotisa, u nga si kota kuziva ditshuri da totshe tiya hi mu mangalako ngu tona.” 9Se Vajudha nivona va to ema nayo, va txi khona: “Kha ditshuri ngu toneto.” 10Paulo, ngako mkoma a di mu kwesetile kasiku e wombawomba, a to xamula, a txi khene: “Ngu kuziva ti to una ni malembe a mangi na u txi fuma ngu kululama ditiko diya ni na ti angulela ngu kuthemba, ka mhaka yangu. 11U nga setxha mhaka upune: kha ku nzi kupinda digumi da masiku, na ni di kwete Jerusalema kuya khongela kona. 12Futsi kha va ni mana ni txi kanetisana ni mthu kumbe kuwusa dizunga Dithepeleni hambi masinagogani, hambi didhoropani. 13Ni kadotho kha va na ku si kota kukomba ditshuri da mhaka yi va ni wukelako ngu yona konkuwa. 14Ditshuri di ni di zivako ngu diya: Ani ni thumela Txizimu txa vatate vathu, madingano ni Nzila yi vona va ku khona njo timeta, kasi ani ni kholwa ka totshe ti ti nga bhalwa mu ka Mlayo ni Vaprofeti. 15Txithembo txi ni ku natxo ka Txizimu, nivona va natxo: ti to vo lulama ni va ku ambi lulama va na wuka ka vakufa. 16Ngu konaho, yotshe mbimo ni khutalako kutsimbila ngu nzila yo lulama masoni ka Txizimu ni ka vathu. 17“Se msana ka malembe o tala, ni wuyisile miningelo ka va ka kwathu ni kuta phaxa timhamba. 18Ngu yoneyo mbimo va nga ta ni mana Dithepeleni na ni di ti basisile: ku ti singa ni dibutho hambi diguwa. 19Aniko Vajudha vo kari va Asiya... evo ngu vona va nga ti fanete kuta masoni kwako va ta ni mangala, idiku va woni txisolo kwangu. 20Ni vona vava va ku kona hawa, va na wombe txihoxo txi va nga txi wona mbimo yi ni nga ya emiswa hagari ka Dibanza. 21Ahanti mwendo i di dipswi di ni nga womba ngu mtamo masoni kwakwe, ni txi khani: ‘Nyamsi na lamulwa ngu mhaka ya kuwuka ka vafi.’ ” 22Felikisi, ngako a di yi mani khakwati mhaka ya Nzila yileya, a to vhala dibanza, a txi khene: “Ngako nduna ya hombe Lisiya a di relete a txi ta kheno, ngu kona ni no ta wila mhaka yanu.” 23Se ene a to leleta nduna ya dizana kasiku yi woneleta Paulo, yi txi mu ninganyana kupepa ni kuva ku si tsimbwi vathu kuta mu xola. 24Ngako ku di pindile masiku o kari, Felikisi a to ta, a di ni Drusila, msikati wakwe, wa mJudha. A to dhana Paulo, a ta mu engisa a txi wombawomba ngu likholo ka Kristu. 25Kota ngako a nga txi womba ngu ta kululama ni ta ku ti ñola, ni ta ku lamulwa ku ku tako, Felikisi a to dhuka, se a txi khene: “Tsula; ni na ku dhana ngu yimwane mbimo.” 26Hahanze keto, ene a ti themba ti to Paulo a na mu ninga male; ngu konaho a nga ti wuyelela ku mu dhana a ta wombawomba nayo. 27Kambe, ngako ku di pindile malembe mambidi, Porkiyo Festo a to fuma, e tsiveta Felikisi.Kasi Felikisi a ti lekile Paulo mkorani, ngu kuranda kutsakisa Vajudha.
Copyright
Learn More


text:
TA RIVALA
Leswi Endlekaka Le Yuropa
Tiko ra Yuropa leri vanhu va kona a va rhandza vukhongeri ngopfu, sweswi a va ha byi rhandzi ngopfu. Nilokoswiritano, mahungu ya sweswinyana ya le Yuropa ma hlamusela Bibele hi tindlela leti nga ha ku hlamarisaka.
Ndlela Leyi Rito Ra Manana Ri Pfunaka Ha Yona
Vakambisisi va le Milan, eItaly, va gimete hi ku vula leswaku tincece leti tswariwaka nkarhi wa tona wu nga si fika ti va ni rihanyo lerinene loko ti twa marito ya vamana wa tona eka xitirhisiwa lexi bohiwaka eka mahlakala ya mavoko ya tona. Xitirhisiwa lexi xi encenyeta ndlela leyi ricece ri twaka rito ra mana wa rona loko ra ha ri ekhwirini. Hi ku gimeta, nkambisiso wun’wana wu te, “Swi ni vuyelo lebyinene loko tincece leti velekiwaka nkarhi wa tona wu nga si fika titwa marito ya vamana wa tona loko ti ri exibedlhele.”
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA: “Ndzi khongotele ni ku miyeta moya-xiviri wa mina ku fana ni n’wana wa ndzumulo ehenhla ka mana wa yena.”—Pisalema 131:2.
Xana U Kurisa Vana Hi Ndlela Ya Vutianakanyi?
Hi ku ya hi nkambisiso lowu endliweke eka vana lava ringanaka 565 va le Netherlands, vana lava vatswari va vona va va tekaka tanihi lava nga va nkoka swinene ku tlula vana van’wana naswona va khomiwaka hi ndlela yo hlawuleka, va ni vutianakanyi ku tlula tintangha ta vona naswona va tilawula va tlhela va tivona va hlawulekile. Mutsari wa ndzavisiso lowu u ri: “Vana va tshemba vatswari va vona loko vava byela leswaku va hlawulekile swinene ku tlula van’wana. Sweswo a swi nge vi swinene eka vona ni le ka vanhu van’wana.”
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA: “Ndzi byela un’wana ni un’wana kwalaho exikarhi ka n’wina leswaku a nga tiehleketeleli ku tlula mpimo lowu a faneleke ku tiehleketelela ha wona; kambe a a ehlekete hi xikongomelo xo va ni mianakanyo leyi hlutekeke.”—Varhoma 12:3.
Vanhu Va Malembe Ya Dzana Va Ni Ntshembo Hi Vumundzuku
Vakambisisi va le Yunivhesithi ya Heidelberg eGermany, va vula leswaku hambileswi vanhu lava nga ni malembe ya 100 va vabyaka va tlhela va tsana emirini va swi navela swinene ku hanya. Eka vanhu va mune lava nga ni malembe ya 100 lava ku buriweke na vona, vanharhu va vona va lava ku hanya naswona va ringeta ku tirhisa nkarhi wa vona va endla swilo swa nkoka swinene. Va fikelela tipakani ta vona naswona va ni ntshembo, va vona vutomi byi ri ni xikongomelo, va hisekela vukhongeri va tlhela va tikhoma kahle.
MHAKA YO ANAKANYISISA HA YONA: Hilaha swi kombisiweke hakona eka Eklesiasta 3:11, ku navela ku hanya loku hi tswariweke na kona ku kombisa yini?
DYONDZA SWO TALA
Ku Kurisa Vana Lava Anakanyelaka eMisaveni Leyi Nga Ni Vutianakanyi
Xiya tindhawu tinharhu leti u nga pfunaka vana va wena eka tona leswaku va papalata moya wa vutianakanyi.
Xana U Nga Hanya Nkarhi Wo Tanihi Kwihi?
Ku tiva leswi vangaka vudyuhari ni rifu i xisekelo xo twisisa leswaku hi nga hanya nkarhi wo tanihi kwihi.


text:
1Ka madhota awa ma ku hagari kwanu, na ma kombela ani ni ku didhota kulowe, fakazi ya mixaniso ya Kristu, ni thembako kumana txiavelo txa kupfaliswa ku ku no ta humelela, ni khani: 2Dyisani mtxhambi wa Txizimu, awu mi nga vekelwa, mi txi wu xayisa, i singa ngu kukurumetwa, aniko, ti maheni ngu kuranda ka mbilu, i singa ngu moya wa nzambwa ya kulava dibhindu. Ti maheni ngu ku ti ningetela ka mbilu; 3mi si ti mahi ku nga vafumeli txitimwi ka vale mi nga vekelwa, aniko ti maheni vakombisi va nzila ya yinene ka mtxhambi wanu. 4Se mbimo yi a no ta humelela mdyisi wa hombe, mi na ta amukela m'bhoti wo phatima wa kupfaliswa, awu wu si wonhekiko. 5Nananu, vavaphya, ti vekeni hahatshi ka madhota. Ambalani moya wa ku ti veka hahatshi, mmwane masoni ka mmwane. Ngukusa, Txizimu txi nyenyana ni va va ku ti kulisa, kambe txi ninga makatekwa a txona ka vale va ku ti veka hahatshi. 6Ngu konaho, ti vekeni hahatshi ka diwoko da mtamo, da Txizimu, kasiku txona txi na ta mi guleta ka mbimo yi yi lavekako. 7Vekani masoni ka Txizimu kotshe kukarateka kwanu, nguko Txizimu ngu txona txi mi khatalelako. 8Zumbani ngu ku ti pimela (kutsana), mi txi ti wonela. Sathane, mlala wanu, wa mi horolokela nga ngonyamo yi yi bhongako, yi txi lava wo m'kakatxula. Lambani masoni kwakwe mi di tsani mu ka likholo, 9mi txi ziva ti to vakwanu, va va nga hangalaka ni ditiko, va xupheka ngu sixaniso so nga soneso. 10Txizimu txa makatekwa otshe, txi nga mi dhanela kupfaliswa ka txona ko mbi guma ngu ka Jesu Kristu, msana ka kuxaniseka ngu mbimo ya yidotho, txi na mi wusa ni ku mi aka, ni ku mi tsanisa, mi si xulwi ngu txilo. 11Ka txona kupfaliswa ni mtamo kala kupinduka! Amen. 12Ni mi bhalela ngu kukomisa, ngu txanza txa Silivhano, awu, ngu mawonelo angu, i ku, mwanathu wo thembeka, kasiku ni txi mi laya, ni txi tsanisa masoni kwanu ti to ayiya ngu yona kateko ya ditshuri ya Txizimu, ayi mi nga tsana ka yona. 13Dibanza di di ku Bhabhilona, da vasawuleki vo fana ni nanu, da mi dingula, kumweko ni mwanana wangu Marku. 14Losanani ngu kupswopswana ka lirando la wukholwa. Kudikha ku na ve ni nanu motshenu, mi lumbako Kristu!
Copyright
Learn More


text:
XIPHEMU 13
I Yini leswi Hi Faneleke Hi Swi Endla Leswaku Hi Tsakisa Xikwembu?
Papalata swilo swo biha. 1 Vakorinto 6:9, 10
Loko hi rhandza Yehovha a hi nge endli swilo leswi a swi vengaka.
Yehovha a nga swi lavi leswaku hi yiva, hi dakwa kumbe hi tirhisa swidzidziharisi hi ndlela yo biha.
Xikwembu xi venga ku dlaya, ku susa khwiri ni vusodoma. A xi swi lavi leswaku hi va ni makwanga kumbe hi lwa ni van’wana.
A hi fanelanga hi gandzela swifaniso swa hava kumbe hi tirhisa vungoma.
EParadeyisini leyi nga ta va laha misaveni, a ku nge vi na ndhawu ya vanhu lava endlaka swilo swo biha.
Endla swilo leswinene. Matewu 7:12
Leswaku hi tsakisa Xikwembu, hi fanele hi xi tekelela.
Kombisa vanhu van’wana rirhandzu hi ku va ni musa naswona u hanana.
Vana la tshembekaka.
Vana ni tintswalo naswona u va la rivalelaka.
Byela van’wana hi Yehovha ni tindlela takwe.—Esaya 43:10.
Vana ni tintswalo naswona u va la rivalelaka.
DYONDZA SWO TALA
Milawu Ya Xikwembu Yi Hi Pfuna Njhani?
Yesu u hlamusele leswaku ha yini hi lava nkongomiso ni leswaku hi yihi milawu ya Bibele leyi nga ya nkoka.
Ha Yini U Fanele U Dyondza Bibele?
Bibele yi le ku pfuneni ka vanhu va timiliyoni emisaveni hinkwayo leswaku va kuma tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka evuton’wini. Xana na wena u nge tsakeli leswaku yi ku pfuna?


text:
XIENGETELO
I Yini Leswi Rito “Moya-xiviri” Ni “Moya” Ma Vulaka Swona Hakunene?
U EHLEKETA yini loko u twa rito leri nge “moya-xiviri” ni leri nge “moya”? Vanhu vo tala va anakanya leswaku marito lawa ma vula nchumu lowu nga vonakiki ni lowu nga fiki, lowu nga le ndzeni ka hina. Va anakanya leswaku loko munhu a fa, nchumu lowu nga vonakiki wa huma ivi wu ya emahlweni wu hanya. Tanihi leswi vanhu vo tala va kholwaka dyondzo leyi, va hlamala loko va twa leswaku a ku kona nikan’we laha Bibele yi dyondzisaka mhaka yo tano. Kutani ke, i yini moya-xiviri naswona i yini moya, hi ku ya hi leswi Rito ra Xikwembu ri swi dyondzisaka?
RITO “MOYA-XIVIRI” HILAHA RI TIRHISIWEKE HAKONA EBIBELENI
A hi rhange hi rito leri nge moya-xiviri. U nga rivali leswaku eku sunguleni, Bibele a yi tsariwe hi Xiheveru ni Xigriki ntsena. Loko vatsari va Bibele va vulavula hi moya-xiviri, va tirhise rito ra Xiheveru leri nge neʹphesh kumbe ra Xigriki leri nge psy·khe. Marito lawa ma humelela minkarhi leyi tlulaka 800 eMatsalweni naswona eBibeleni leyi vuriwaka Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa ri hundzuluxeriwe hinkwako ri va “moya-xiviri.” Loko u kambisisa ndlela leyi rito “moya-xiviri” kumbe “mimoya-xiviri” ri tirhisiweke ha yona eBibeleni, swi va erivaleni leswaku ri vula (1) vanhu, (2) swiharhi, kumbe (3) vutomi bya munhu ni bya xiharhi. A hi kambisise matsalwa man’wana lama tirhisaka tinhlamuselo letinharhu.
Vanhu. ‘Emasikwini ya Nowa, vanhu va nga ri vangani, ku nga mimoya-xiviri ya nhungu, va ponisiwe ematini.’ (1 Petro 3:20) Swi le rivaleni laha leswaku rito leri nge “mimoya-xiviri” ri yimela vanhu—ku nga Nowa, nsati wa yena ni vana va yena vanharhu va majaha ni vasati va vona. Eksoda 16:16 yi vulavula hi xileriso lexi Vaisrayele va nyikiweke xona loko va rholela manna. Va byeriwe leswi: “Rholelani xin’wana xa xona, . . . hi ku ya hi nhlayo ya mimoya-xiviri leyi un’wana ni un’wana wa n’wina a nga na yona entsongeni wakwe.” Mpimo wa manna leyi a va yi rholela, a yi ta ya hi nhlayo ya vanhu lava a va ri kona endyangwini ha wun’we. Swikombiso swin’wana swa le Bibeleni laha rito “moya-xiviri” kumbe “mimoya-xiviri” ri tirhisiweke eka munhu kumbe vanhu, swi kumeka eka Genesa 46:18; Yoxuwa 11:11; Mintirho 27:37; na Varhoma 13:1.
Swiharhi. Erungulweni ra Bibele ra ntumbuluko hi hlaya marito lama nge: “Xikwembu xi ya emahlweni xi ku: ‘Mati a ma tale hi mimoya-xiviri leyinyingi leyi hanyaka naswona swivumbiwa leswi hahaka a swi hahe ehenhla ka misava ni le henhla exibakabakeni xa matilo.’ Xikwembu xi ya emahlweni xi ku: ‘Misava a yi humese mimoya-xiviri leyi hanyaka hi ku ya hi mixaka ya yona, swifuwo, swiharhi leswi famba-fambaka ni swivandzana swa misava hi ku ya hi mixaka ya swona.’ Hiloko swi va tano.” (Genesa 1:20, 24) Eka tindzimana leti, tinhlampfi, swifuwo ni swiharhi, hinkwaswo swi vuriwa “mimoya-xiviri.” Nakambe swinyenyana ni swiharhi swi vuriwa mimoya-xiviri eka Genesa 9:10; Levhitika 11:46; na Tinhlayo 31:28.
Vutomi bya munhu. Minkarhi yin’wana rito leri nge “moya-xiviri” ri vula vutomi bya munhu. Yehovha u byele Muxe a ku: “Hinkwavo vanhu lava a va hlota moya-xiviri wa wena va file.” (Eksoda 4:19) Xana valala va Muxe a va hlota yini? A va lava vutomi bya yena. Eku sunguleni, loko Rahele a veleka n’wana wa yena, Benjamini, ‘moya-xiviri wa yena wu humile (hikuva u file).’ (Genesa 35:16-19) Nakambe anakanya hi marito ya Yesu loko a ku: “Hi mina murisi lonene; murisi lonene u nyiketa moya-xiviri wakwe hikwalaho ka tinyimpfu.” (Yohane 10:11) Yesu u nyikete moya-xiviri wa yena leswaku vanhu va kuma vutomi. Eka tindzimana leti ta Bibele, swi le rivaleni leswaku rito leri nge “moya-xiviri” ri vula vutomi bya munhu. U ta kuma swikombiso leswi engetelekeke swa rito leri nge “moya-xiviri” leri vulaka vutomi bya munhu, eka 1 Tihosi 17:17-23; Matewu 10:39; Yohane 15:13; na Mintirho 20:10.
Loko u ri karhi u dyondza Rito ra Xikwembu, u ta kuma leswaku a ku kona eBibeleni laha ku humelelaka rito leri vulaka leswaku “moya-xiviri” a wu fi kumbe leswaku wu “hanya hilaha ku nga heriki.” Ematshan’weni ya sweswo, Matsalwa ma vula leswaku moya-xiviri wa fa. (Ezekiyele 18:4, 20) Hikwalaho, Bibele yi vula leswaku munhu la feke i ‘moya-xiviri lowu feke.’—Levhitika 21:11.
NHLAMUSELO YA RITO LERI NGE “MOYA”
Sweswi a hi kambisiseni ndlela leyi Bibele yi ri tirhisaka ha yona rito leri nge “moya.” Vanhu van’wana va anakanya leswaku rito leri nge “moya” i nhlamuselo yin’wana ya rito leri nge “moya-xiviri.” Kambe, a swi tano. Bibele yi swi veka erivaleni leswaku “moya” ni “moya-xiviri” i swilo swimbirhi leswi nga faniki. Swi hambanisa ku yini?
Vatsari va Bibele va tirhise rito ra Xiheveru leri nge ruʹach kumbe ra Xigriki leri nge pneuʹma loko va vulavula hi “moya.” Matsalwa hi woxe ma kombisa leswi marito lawa ma vulaka swona. Hi xikombiso, Pisalema 104:29 yi ri: “Loko [Yehovha] u susa moya [ruʹach] wa swona, swa timeka, swi tlhelela entshurini wa swona.” Nakambe Yakobo 2:26 yi vula leswaku ‘miri lowu nga riki na moya [pneuʹma] wu file.’ Eka tindzimana leti, “moya” wu yimela nchumu lowu endlaka leswaku miri wu kota ku hanya. Miri wa fa loko wu nga ri na moya. Hikwalaho, eBibeleni, rito leri nge ruʹach a ri hundzuluxeriwanga ri va “moya” ntsena kambe ri tlhela ri vula “matimba,” kumbe matimba ya vutomi. Hi xikombiso, loko Xikwembu xi vulavula hi Ndhambhi ya siku ra Nowa, xi te: “Ndzi tisa ndhambi ya mati ehenhla ka misava leswaku yi lovisa nyama hinkwayo ehansi ka matilo, leyi nga ni matimba ya vutomi [ruʹach] eka yona.” (Genesa 6:17; 7:15, 22) Xisweswo, “moya” wu vula matimba lama nga vonakiki lama endlaka leswaku swivumbiwa hinkwaswo swi hambeta swi hanya.
Moya-xiviri ni moya a swi fani. Miri wu lava moya leswaku wu ta hanya tanihi leswi xiya-ni-moya xi lavaka tibetri leswaku xi kota ku tlanga. Leswaku mhaka leyi yi twala kahle, a hi endle xikombiso hi xiya-ni-moya lexitsongo. Loko u hoxa tibetri eka xona kutani u xi pfulela, ndzilo lowu nga le tibetrini wu endla leswaku xi hanya kumbe xi tlanga. Kambe, loko tibetri ti nga ri kona, xa fa kumbe xi miyela. Swi tano ni hi mixaka yin’wana ya swiya-ni-moya loko swi nga tlhomiwanga egezini. Hilaha ku fanaka, moya hi wona wu endlaka leswaku miri wa hina wu hanya. Nakambe, ku fana ni betri kumbe gezi, moya a wu twi nchumu naswona a wu anakanyi. I matimba lama nga vonakiki. Kambe, loko mimiri ya hina yi nga ri na wona moya kumbe matimba ya vutomi, wa ‘timeka kutani wu tlhelela entshurini,’ hilaha mupisalema a vuleke hakona.
Loko Eklesiasta 12:7 yi vulavula hi ku fa ka munhu, yi ri: “Ntshuri [wa miri wa yena] wu tlhelela emisaveni laha a wu ri kona ni moya wu tlhelela eka Xikwembu xa ntiyiso lexi xi wu nyikeke.” Loko moya kumbe matimba ya vutomi ma huma emirini, miri wa fa kutani wu tlhelela emisaveni laha wu humeke kona. Hilaha ku fanaka, matimba ya vutomi na wona ma tlhelela eka Xikwembu, laha ma humeke kona. (Yobo 34:14, 15; Pisalema 36:9) Kambe, sweswo a swi vuli leswaku matimba ya vutomi ma teka riendzo ma ya etilweni. Swi vula ntsena leswaku loko munhu a fa, ntshembo wa leswaku a tlhela a hanya wu le ka Yehovha Xikwembu. Swi fana ni leswaku vutomi bya yena byi le mavokweni ya Xikwembu. I matimba ya Xikwembu ntsena lama nga endlaka leswaku munhu yoloye a tlhela a kuma moya kumbe matimba ya yena ya vutomi, leswaku a ta kota ku hanya.
Kunene swi tiyisa nhlana ku tiva leswaku hi swona leswi Xikwembu xi nga ta swi endla eka hinkwavo lava nga wisa eka “masirha-bako ya xitsundzuxo”! (Yohane 5:28, 29) Hi nkarhi wa ku pfuxiwa ka vafi, Yehovha u ta vumbela munhu la etleleke esirheni miri lowuntshwa, kutani a n’wi pfuxa a tlhela a hanya, hi ku huhutela moya kumbe matimba ya vutomi emirini wa yena. Mawaku ndlela leyi sweswo swi nga ta tsakisa ha yona!
Loko u lava ku dyondza leswi engetelekeke hi ndlela leyi rito “moya-xiviri” ni “moya” ma tirhisiweke ha yona eBibeleni, u ta kuma rungula ra nkoka eka broxara leyi nge Ku Humelela Yini Hi Hina Loko Hi Fa? ni le bukwini leyi nge Ku Hlamulana Hi Matsalwa, matluka 163-8 na 155-9, hatimbirhi ka tona ti kandziyisiwe hi Timbhoni ta Yehovha.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yobo 40:1-24
40 Yehovha a ya emahlweni a angula Yobo a ku:2 “Xana muxopaxopi wa swihoxo a nga kanetana ni Lowa Matimba Hinkwawo?+La solaka Xikwembu a a hlamule.”+3 Kutani Yobo a hlamula Yehovha a ku:4 “Waswivo! A ndzi nchumu.+Xana ndzi ta ku angula yini?Voko ra mina ndzi ri veke enon’wini wa mina.+5 Ndzi vulavule kan’we, a ndzi nge he hlamuli;Naswona kambirhi, a ndzi engeti nchumu.”6 Kutani Yehovha a ya emahlweni a hlamula Yobo a ri exidzedzeni+ a ku:7 “Ndzi kombela u tikhama xisuti, ku fana ni munhu la tiyeke emirini;+Ndzi ta ku vutisa, wena u ndzi byela.+8 Kunene, xana u nga endla leswaku vululami bya mina byi nga tirhi?Xana u nga ndzi vula wo homboloka leswaku wena u ta va wo lulama?+9 Kumbe, xana u ni voko ro kota ra Xikwembu xa ntiyiso,+Xana u nga dzindzisa tilo hi rito ro fana ni ra xona?+10 Ndzi kombela u tiambexa vukulu+ ni ku tlakuka;+U tiambexa xindzhuti+ ni ku vangama.+11 Ku hlundzuka+ ka wena lokukulu ka vukarhi a ku khuluke,U vona un’wana ni un’wana la titlakusaka u n’wi yisa ehansi.12 Vona un’wana ni un’wana la titlakusaka, u n’wi tsongahata,+Naswona kandziyela lavo homboloka laha va nga kona.13 Va fihle hinkwavo entshurini,+Boha swikandza swa vona endhawini leyi fihlekeke,14 Mina ndzi ta ku bumabumela,Hikuva voko ra wena ra xinene ri nga ku ponisa.15 Sweswi hi leyi Behemoti leyi ndzi yi endleke kukota wena.Yi dya+ byanyi ku fana ni nkunzi.16 Matimba ya yona ma le masengeni ya yona,Ni matimba ya yona lamakulu+ ma le minsiheni ya khwiri ra yona.17 Yi khotsa ncila wa yona ku fana ni mukedari;Misiha ya mindzhumbi ya yona yi tsondzelanile.18 Marhambu ya yona i tiphayiphi ta koporo;Marhambu ya yona yo tiya ma fana ni tinhonga ta nsimbi.19 I masungulo ya tindlela ta Xikwembu;Muendli+ wa yona a nga tshineta banga rakwe ekusuhi.20 Hikuva tintshava ti yi mirisela swakudya,+Ni swivandzana hinkwaswo swa nhova swi tlanga kwalaho.21 Yi etlela ehansi ka murhi wa lothasi,Endhawini leyi tumbeleke ya mahlanga+ ni le ndhawini leyi nga nhlangasi.+22 Mirhi ya lothasi ya mitwa yi yi siva hi mindzhuti ya yona;Mirhi ya phopla ya le nkoveni yi yi rhendzerile.23 Loko nambu wu tele ngopfu, a yi baleki.Ya titshemba, hambiloko Yordani+ o khapela enon’wini wa yona.24 Xana u kona la nga yi tekaka yi n’wi langutile?Xana u kona la nga boxaka nhompfu ya yona hi mintlhamu?


text:
SWIFANISO SWA KHALE
Zheng He
“Hi tlute ti-li * to tlula dzana ra magidi elwandle hi ri karhi hi vona magandlati ya lwandle lamakulu onge i tintshava leti fikaka emapapeni, naswona hi fike ematikweni mambe . . . kasi swikepe swa hina leswikulu swi funengete lwandle vusiku ni nhlikanhi, swi ri karhi swi pandza lwandle, swi tsemakanya magandlati wolawo yo chavisa onge hiloko swi famba egondzweni leri tolovelekeke.”—Marito lama kovotliweke ya hi lembe-xidzana ra vu-15 edorobeni ra Changle, exifundzheni xa Fujian le Chayina, lama ku vuriwaka leswaku ma tsariwe hi Zheng He.
CHAYINA i tiko leri nga ni swilo leswikulu. Ri ni vaaki vo tala swinene naswona i rin’wana ra matiko lamakulu emisaveni. Vaaki va kona va ake Khumbi Lerikulu, ku nga rin’wana ra miako leyikulu leyi tshameke yi akiwa ematin’wini. Swikepe leswikulu leswi akiweke hi Yongle na Xuande, ku nga Vafumi va le Chayina va ndyangu wa Ming, a swi ri swikulu ku tlula hinkwaswo leswi a swi ta akiwa eka malembe-xidzana ya ntlhanu lawa a ma ta landzela. Mukongomisi wa swona a ku ri wanuna wa Mumoslem loyi a a huma edzonga-vupela-dyambu bya Chayina loyi a a vuriwa Zheng He.
MATIMBA, BINDZU NI NDZUVO
Hi ku ya hi marito lama kovotliweke lawa xiphemu xa wona xi tshahiweke eku sunguleni ka xihloko lexi, xikongomelo xa Zheng He a ku ri “ku kombisa matimba ya (vafumi) yo endla leswinene ni ku khoma vanhu vambe hi musa.” Hikwalaho ka maendzo wolawo, xiphemu xin’wana xa marito lama kovotliweke xi vula leswaku “matiko hinkwawo lama nga evugimamusi bya lwandle ni lama nga emakumu ka misava ma ve ehansi ka [Chayina] . . . Vanhu vambe lava humaka entsungeni wa malwandle . . . va tile [ehubyeni ya mufumi] va khome swilo swa risima ni tinyiko.”
I khale vanhu va kanetana malunghana ni xikongomelo xa vafumi va ndyangu wa Ming xo teka maendzo wolawo. Van’wana va vula leswaku Zheng He a a ri muyimeri wa ndhavuko ni wa xinghana wa tiko leri nga ni matimba swinene kambe ri nga ni ku rhula. Kasi van’wanyana va vula leswaku xikongomelo xakwe a ku ri ku lawula matiko lama nga ehansi ka Chayina hi voko ra nsimbi etimhakeni ta tipolitiki. Entiyisweni, Zheng He u nyike vafumi lava n’wi amukeleke tinyiko to saseka ni ku va seketela hi tlhelo ra tipolitiki, kambe lava aleke ku humesa ndzuvo ni ku titsongahatela vulawuri bya mufumi wa ndyangu wa Ming, a a va khoma ivi a va pfalela. Hikwalaho ka maendzo yo hlamarisa ya Zheng He, vafumi vo tala lava humaka ematikweni lama rhendzeleke Lwandle ra Indiya va rhumele vayimeri eChayina leswaku va ya fundzha mufumi wa kona.
Ku nga khathariseki xikongomelo xa maendzo ya Zheng He, swikepe swakwe a swi rhwala ni swilo swo saseka swo khavisa, swibya swa vumba ni malapi ya silika lama endliweke hi vatshila va le ndyangwini wa Ming leswaku swi xavisiwa emahlalukweni ya le matikweni mambe. Swikepe sweswo a swi tlhela ni tindzalama, timhondzo, swinyunyuteri, mintsandza ya le tindhawini leti hisaka ni swilo swin’wana swa mavayivayi leswi a swi rhandziwa hi Machayina. Swi kale swi tlhelela ni nhutlwa eChayina, leyi ku vuriwaka leswaku yi tise ntsako lowukulu. Leswi matiko a ma cincana hi swilo ni mavonelo, vanhu va le matikweni mambe va vone katsongo ndlela leyi tiko ra Chayina a ri hluvuke ngopfu ha yona hi lembe-xidzana ra vu-15.
Hambiswiritano, maendzo wolawo ma kume ndzhuti ma yima. Endzhaku ka makume ya malembe Zheng He a teke maendzo wolawo, tiko ra Chayina ri tshike ku endla mabindzu swin’we ni ku aka xinghana ni matiko mambe. Leswi mufumi lontshwa ni vatsundzuxi vakwe va Vaconfucius a va nga xi voni xivangelo xo tirhisana ni matiko man’wana, va ringete ku tihanyela bya vona. Va nambe va rivala hi ta swikepe swo rhwala rifuwo naswona ku vuriwa leswaku va hise tirhekhodo ta maendzo wolawo yo leha ni ku tshovelela swikepe swa kona. Emalembeni ya sweswinyana hi kona laha vanhu va le Chayina ni va le matikweni mambe va sunguleke ku dyondza hi ta nkarhi wolowo lowu swikepe leswikulu swa Zheng He swi tluteke emalwandle.
^ ndzim. 3 Li i mpimo wa Xichayina, lowu malehelo ya wona a ma hambana-hambana eka malembe-xidzana yo tala. Vanhu va ehleketa leswaku enkarhini wa Zheng He, li yin’we a yi lava ku ringana ni hafu ya khilomitara.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Genesa 25:1-34
25 Ku tlula kwalaho, Abrahama a tlhela a teka nsati, vito ra yena a ku ri Ketura.+2 Hi ku famba ka nkarhi a n’wi tswalela Zimrana na Yokixani na Medani na Midiyani+ na Ixibaka na Xuwe.+3 Yokixani a va tata wa Xeba+ na Dedani.+Vana va Dedani a ku ri Axurimi na Letuxima na Lewumima.4 Vana va Midiyani a ku ri Efa+ na Efere na Hanoko na Abayida na Elida.+Lava hinkwavo a va ri vana va Ketura.5 Endzhaku Abrahama a nyika Isaka+ hinkwaswo leswi a a ri na swona,6 kambe vana va vasati lavatsongo lava Abrahama a a ri na vona, Abrahama a va nyika tinyiko.+ Kutani a va fambisa a ha hanya va suka eka Isaka n’wana wakwe,+ a va yisa tlhelo ra vuxa, etikweni ra le Vuxeni.+7 Masiku ya malembe lawa Abrahama a ma hanyeke hi lawa, i malembe ya 175.8 Kutani Abrahama a timeka a fa a dyuhele swinene, a kurile naswona a enerisekile, hiloko a vekiwa eka varikwavo.+9 Kutani Isaka na Iximayele vana vakwe va n’wi lahla ebakweni ra Makapela ensin’wini ya Efroni n’wana wa Sohari lowa Muheti, leyi nga emahlweni ka Mamre,+10 nsimu leyi Abrahama a nga yi xava eka vana va Heti. Abrahama a lahliwa kwalaho, swin’we na Sara nsati+ wakwe.11 Endzhaku ka rifu ra Abrahama, Xikwembu xi hambeta xi katekisa Isaka n’wana+ wakwe, naswona Isaka a a tshama ekusuhi na Bera-lahayi-royi.+12 Lawa i matimu ya Iximayele+ n’wana wa Abrahama loyi Agara lowa Muegipta nandza wa Sara a nga n’wi tswalela Abrahama.+13 Lawa i mavito ya vana va Iximayele, hi mavito ya vona, hi ku ya hi masungulo ya mindyangu ya vona: Mativula ya Iximayele i Nebayoto+ ku landzela Kedari+ na Adibiyele na Mibisama+14 na Mixama na Duma na Masa,15 Hadada+ na Thema,+ Yeturi, Nafixi na Kedema.+16 Lava hi vona vana va Iximayele, naswona lawa i mavito ya vona hi ku ya hi swivava swa vona ni hi mixaxa+ ya vona leyi biyeriweke: tindhuna ta 12 hi ku ya hi swivongo+ swa tona.17 Malembe ya ku hanya ka Iximayele hi lawa, i malembe ya 137. Kutani a timeka a fa, hiloko a vekiwa eka varikwavo.+18 Kutani va tshama ku sukela eHavhila+ ekusuhi na Xure,+ leyi nga emahlweni ka Egipta, ku ya fika eAsiriya. A fika a tshama+ emahlweni ka vamakwavo hinkwavo.19 Lawa i matimu ya Isaka n’wana wa Abrahama.+Abrahama a va tata wa Isaka.20 Isaka a a ri ni malembe ya 40 hi vukhale loko a teka Raveka, n’wana wa Bethuwele+ lowa Musiriya+ wa le Padani-aramu a va nsati wakwe, makwavo wa xisati wa Labani lowa Musiriya.21 Isaka a tshamela ku kombela eka Yehovha ngopfu-ngopfu a kombelela nsati+ wakwe hikuva a a ri mhika;+ hikwalaho Yehovha a hlamula xikombelo xa yena,+ Raveka nsati wakwe a tika.22 Kutani vana lava nga endzeni ka yena va lwa,+ hikwalaho a ku: “Loko swi ri hi ndlela leyi, hikwalaho ka yini ndzi hanya?” Hiloko a famba a ya vutisa eka Yehovha.+23 Yehovha a ku eka yena: “Ku ni matiko mambirhi ekhwirini+ ra wena, naswona vanhu va matiko mambirhi va ta hambanisiwa eka swirho+ swa wena swa le ndzeni; vanhu va tiko lerin’wana va ta va ni matimba ku tlula vanhu va tiko+ lerin’wanyana, naswona lonkulu u ta tirhela lontsongo.”+24 Hakatsongo-tsongo masiku yakwe ya ku veleka ma fika, kutani waswivo, a ku ri ni mahahla+ ekhwirini rakwe.25 Wo sungula a huma a tshwukile hinkwako-nkwako ku fana ni nguvu ya ximfumo ya voya;+ kutani a n’wi thya vito ra Esawu.+26 Endzhaku ka sweswo makwavo a huma, voko ra yena ri khomelele exirhendzeni xa Esawu;+ kutani a n’wi thya vito ra Yakobe.+ Isaka a a ri ni malembe ya 60 hi vukhale loko yena a va veleka.27 Kutani vafana lava va kula, Esawu a va munhu la tivaka ku hlota,+ munhu wa le nhoveni, kambe Yakobe a va munhu+ la pfumalaka xisandzu, a tshama emintsongeni.+28 Isaka a a rhandza Esawu hikuva a swi vula leswaku u ta dya nyama, kasi Raveka a a rhandza Yakobe.+29 Siku rin’wana Yakobe a a ri karhi a sweka xiculu loko Esawu a vuya hi le ku hloteni enhoveni, a a karhele.30 Kutani Esawu a ku eka Yakobe: “Ndza ku kombela, hatlisa u ndzi nyika swo tshwuka ndzi dya—sweswo swo tshwuka, hikuva ndzi karhele!” Hi yona mhaka leyi a nga thyiwa vito ra Edomu.+31 Hiloko Yakobe a ku: “Rhanga hi ku ndzi xavisela mfanelo ya wena ya ku va mativula!”+32 Esawu a ya emahlweni a ku: “Vona, ndzi ta fa, xana mfanelo ya mina ya ku va lonkulu hi ku velekiwa yi ndzi pfuna hi yini?”33 Kutani Yakobe a engeta a ku: “Rhanga hi ku ndzi hlambanyela!”+ Kutani a n’wi hlambanyela ni ku xavisa mfanelo yakwe ya ku va mativula eka Yakobe.+34 Hiloko Yakobe a nyika Esawu xinkwa ni xiculu xa tinyawa, a dya a tlhela a nwa.+ Kutani a suka a famba. Kavaloko Esawu a lahla mfanelo ya ku va lonkulu hi ku velekiwa.+


text:
MAY 16, 2013
MAHUNGU YA MISAVA
Timbhoni Ta Yehovha Ti Sungula Mintsombano Leyi Nga Ni Nhloko-mhaka Leyi Nge “Rito Ra Xikwembu I Ntiyiso!”
NEW YORK—Timbhoni ta Yehovha ti lunghiselela mintsombano ya tona ya lembe ni lembe ni tsima ro rhamba vanhu leswaku va va kona. Nhloko-mhaka ya ntsombano wa nan’waka yi ri: “Rito Ra Xikwembu I Ntiyiso!” Timbhoni ta Yehovha eUnited States ti ta sungula ku khoma mintsombano leyi hi May naswona yi ta ya emahlweni yi khomiwa emisaveni hinkwayo ku ya fikela eku heleni ka December.
J. R. Brown la nga muvulavuleri wa Timbhoni ta Yehovha u ri: “Nhloko-mhaka ya lembe leri i ya nkoka hikuva yi vulavula hi nkoka wa ndyangu eka Timbhoni ta Yehovha. Mindyangu ya Timbhoni yi teka Bibele tanihi buku ya nkongomiso leyi tshembekaka ni xihlovo lexinene xa switsundzuxo eminkarhini leyi ya mangava. Hilaha ku fanaka, hi xiya leswaku ni vanhu lava nga riki Timbhoni na vona va ta vuyeriwa va tlhela va tiphina hi nongonoko lowu nga ni swilo swo hambana-hambana.”
Nkulukumba. Brown u vule leswaku dyondzo ya Bibele ya munhu hi yexe i ya nkoka swinene eka Timbhoni ta Yehovha. Vhiki ni vhiki nimadyambu, mindyangu ya Timbhoni yi tirhisa nkarhi wolowo ku va ni dyondzo ya Bibele ni ku endla ndzavisiso, leswi yi swi vulaka “Vugandzeri Bya Ndyangu.” Nkulukumba Brown u tlhele a ku: “Ntsombano wa lembe leri wu ta nyika mindyangu ni un’wana ni un’wana switirhisiwa leswintshwa leswi pfunaka eka dyondzo ya ndyangu ni ya munhu hi yexe. Leswi i swilo swintshwa leswi Timbhoni ti langutelaka ku swi kuma lembe ni lembe eka nongonoko wa ntsombano.”
Masiku ni tindhawu ta Mintsombano ya Muganga wa 2013 lowu nga ni nhloko-mhaka leyi nge, “Rito Ra Xikwembu I Ntiyiso!” swi kumeka eka Website ya le nawini ya Timbhoni—jw.org. Vateki va mahungu va nga tihlanganisa ni rhavi ra Timbhoni ta Yehovha leswaku va kuma rungula leri engetelekeke swin’we ni vito ra munhu loyi va nga vulavurisanaka na yena loko va lava ku teka mahungu entsombanweni.
Media Contact(s):
International: J. R. Brown, Office of Public Information, tel. +1 718 560 5000


text:
Mi Ta Va “Mfumo Wa Vaprista”
“Mi ta va mfumo wa vaprista ni tiko ro kwetsima.”—EKS. 19:6.
1, 2. Hi wihi nsirhelelo lowu mbewu ya wansati a yi wu lava naswona ha yini?
VUPROFETA byo sungula lebyi tsariweke eBibeleni i bya nkoka swinene eku hetisekeni ka xikongomelo xa Yehovha. Loko Xikwembu xa ntiyiso xi endla xitshembiso xa le Edeni, xi te: “Ndzi ta veka vulala exikarhi ka wena [Sathana] ni wansati ni le xikarhi ka mbewu ya wena ni mbewu ya yena.” Vulala byebyo a byi ta kula ku fikela kwihi? Yehovha u te: “[Mbewu ya wansati] yi ta . . . pfotlosa nhloko [ya Sathana] kutani [yena] u ta yi luma xirhendze.” (Gen. 3:15) Vulala exikarhi ka nyoka ni wansati a byi ta va byikulu swinene lerova Sathana a a ta ringeta ku tirhisa matimba yakwe hinkwawo leswaku a lovisa mbewu ya wansati.
2 A swi hlamarisi leswi mupisalema a khongeleke eka Xikwembu malunghana ni vanhu va xona lava hlawuriweke a ku: “Waswivo, valala va wena va ni hasahasa; ni lava va ku vengaka swinene va tlakuse nhloko ya vona. Va lukela vanhu va wena mano exihundleni; va boha xikhiri va bohela vanhu va wena lava tumbeleke. Va te: ‘Tanani hi ta va herisa va nga ha vi tiko.’” (Ps. 83:2-4) Ndyangu lowu mbewu ya wansati a yi ta huma eka wona a wu fanele wu sirheleriwa leswaku wu nga herisiwi ni ku thyakisiwa. Leswaku sweswo swi hetiseka, Yehovha u endle mintwanano leyi engetelekeke leyi a yi ta endla leswaku xikongomelo xa yena xi hetiseka.
NTWANANO LOWU SIRHELELAKA MBEWU
3, 4. (a) Ntwanano wa Nawu wu sungule rini ku tirha naswona i yini leswi tiko ra Israyele ri pfumeleke leswaku ri ta swi endla? (b) Ntwanano wa Nawu a wu endleriwe ku sirhelela yini?
3 Loko vatukulu va Abrahama, Isaka na Yakobe va ri karhi va andza va va timiliyoni, Yehovha u va endle tiko ra khale ra Israyele. Hi ku tirhisa Muxe, Yehovha u endle ntwanano wo hlawuleka ni tiko ra Israyele a ri nyika Nawu naswona ri pfumerile leswaku ri ta wu yingisa. Bibele yi ri: “[Muxe] a teka buku ya ntwanano a yi hlayela etindleveni ta vanhu. Kutani va ku: ‘Hinkwaswo leswi Yehovha a swi vuleke hi tiyimiserile ku swi endla ni ku yingisa.’ Hikwalaho Muxe a teka ngati [ya tinkunzi leti ku endliweke switlhavelo ha tona] a n’wan’wasela vanhu hi yona, a ku: ‘Leyi i ngati ya ntwanano lowu Yehovha a wu endleke na n’wina malunghana ni marito lawa hinkwawo.’”—Eks. 24:3-8.
4 Ntwanano wa Nawu wu sungule ku tirha eNtshaveni ya Sinayi hi 1513 B.C.E. Hikwalaho ka ntwanano wolowo, tiko ra khale ra Israyele ri hlawuriwile leswaku ri va tiko ra Xikwembu. Hi nkarhi wolowo Yehovha u ve ‘Muavanyisi wa rona, Munyiki wa nawu wa rona ni Hosi ya rona.’ (Esa. 33:22) Matimu ya Vaisrayele ma khome rungula ra vuyelo lebyi vaka kona loko milawu ya Xikwembu yo lulama yi yingiseriwa kumbe yi honisiwa. Leswi Nawu a wu yirisa ku tekana ni vahedeni ni ku hlanganyela evugandzerini bya mavunwa, a wu endleriwe ku sirhelela mbewu ya Abrahama leswaku yi nga thyakisiwi.—Eks. 20:4-6; 34:12-16.
5. (a) Ntwanano wa Nawu wu pfulele tiko ra Israyele lunghelo rihi? (b) Ha yini Xikwembu xi fularhele tiko ra Israyele?
5 Nakambe ntwanano wa Nawu wu tlhele wu endla leswaku ku vekiwa vaprista, lava a va yimela ntlawa wun’wana wa vaprista lava a va ta tirhela vanhu enkarhini lowu taka, hi ndlela yo antswa. (Hev. 7:11; 10:1) Entiyisweni, hi ku tirhisa ntwanano wolowo, tiko ra Israyele a ri ta va ni lunghelo ro hlawuleka ro va “mfumo wa vaprista,” ntsena loko ri yingisa milawu ya Yehovha. (Hlaya Eksoda 19:5, 6.) Hambiswiritano, tiko ra Israyele ri tsandzekile ku kuma lunghelo rero. Ematshan’weni ya leswaku ri amukela Mesiya, xirho xa nkoka xa mbewu ya Abrahama, ri n’wi fularherile. Hikwalaho, Xikwembu xi fularhele tiko rero.
6. A xi ri xihi xikongomelo xa Nawu?
6 Leswi tiko ra Israyele ri tsandzekeke ku tshama ri tshembekile eka Yehovha ni ku va vaprista va mfumo, a swi vuli swona leswaku Nawu a wu nga ha ta xi hetisisa xikongomelo xa wona. Xikongomelo xa Nawu wolowo a ku ri ku sirhelela mbewu ni ku pfuna vanhu leswaku va kota ku tiva Mesiya. Nawu wolowo a wu ta hetiseka loko Kreste a tile emisaveni niloko vanhu va n’wi tivile. Bibele yi ri: “Kreste hi yena makumu ya Nawu.” (Rhom. 10:4) Kambe ku tlakuka xivutiso lexi nge: I vamani lava a va ta va ni lunghelo ro va vaprista va mfumo? Yehovha Xikwembu u endle ntwanano wun’wana leswaku a vumba tiko lerintshwa.
TIKO LERINTSHWA RI VUMBIWA
7. I yini leswi Yehovha a swi profeteke malunghana ni ntwanano lowuntshwa hi ku tirhisa Yeremiya?
7 Loko ka ha sele malembe yo tala leswaku ntwanano wa Nawu wu herisiwa, Yehovha u profete hi ku tirhisa muprofeta Yeremiya leswaku U ta endla “ntwanano lowuntshwa” ni tiko ra Israyele. (Hlaya Yeremiya 31:31-33.) Ntwanano wolowo a wu ta va wu hambanile ni ntwanano wa Nawu hikuva a wu ta endla leswaku vanhu va kota ku rivaleriwa swidyoho handle ko endla magandzelo hi swiharhi. Xana a swi ta kotekisa ku yini sweswo?
8, 9. (a) I yini leswi ngati ya Yesu leyi halatiweke yi swi hetisisaka? (b) Hi rihi lunghelo leri pfulekeleke vanhu lava nga eka ntwanano lowuntshwa? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
8 Endzhaku ka madzana ya malembe, Yesu u tlhele a vulavula hi wona loko a simeka Xilalelo xa Hosi hi Nisani 14, 33 C.E. Loko a vulavula hi xinwelo xa vhinyo, u byele vaapostola vakwe vo tshembeka va 11 a ku: “Xinwelo lexi xi vula ntwanano lowuntshwa hikwalaho ka ngati ya mina, leyi nga ta halateriwa n’wina.” (Luka 22:20) Hi ku ya hi rungula ra Matewu, loko Yesu a vulavula hi vhinyo u te: “Leswi swi vula ‘ngati ya ntwanano’ ya mina, leyi nga ta halateriwa vo tala leswaku va rivaleriwa swidyoho.”—Mat. 26:27, 28.
9 Ngati ya Yesu leyi halatiweke yi endla leswaku ntwanano lowuntshwa wu tirha. Ngati yoleyo yi nyikeriwe kan’we, yi tlhela yi endla leswaku swi koteka leswaku vanhu va rivaleriwa swidyoho nkarhi hinkwawo. Yesu a nga katseki eka ntwanano lowuntshwa. Leswi a nga riki na xidyoho, a nga lavi ku rivaleriwa swidyoho. Kambe Xikwembu xi nga tirhisa nkoka wa ngati ya Yesu leyi halatiweke leswaku ku vuyeriwa vatukulu va Adamu. A xi ta tlhela xi amukela vanhu vo karhi lava tinyiketeleke leswaku va va “vana” va xona hi ku va tota hi moya lowo kwetsima. (Hlaya Varhoma 8:14-17.) Leswi Xikwembu xi va tekaka tanihi lava nga riki na xidyoho, hi ndlela yo karhi a va ta va va fana na Yesu, N’wana wa xona loyi a nga riki na xidyoho. Vatotiwa lava va ta va “vadyandzhaka-kulobye na Kreste” naswona va ta va ni lunghelo ra ku va “mfumo wa vaprista.” Lunghelo leri a ri ta va ri kumiwe hi tiko ra Israyele ehansi ka Nawu. Malunghana ni “vadyandzhaka-kulobye na Kreste,” muapostola Petro u te: “Mi ‘rixaka leri hlawuriweke, vaprista va vuhosi, tiko ro kwetsima, tiko leri nga nhundzu yo hlawuleka, leswaku mi byi twarisa hinkwako-nkwako vunene’ bya loyi a mi vitaneke mi huma emunyameni mi nghena eku vonakaleni kakwe loku hlamarisaka.” (1 Pet. 2:9) Swi le rivaleni leswaku ntwanano lowuntshwa i wa nkoka! Wu endla leswaku vadyondzisiwa va Yesu va kota ku va swirho leswin’wana swa mbewu ya Abrahama.
NTWANANO LOWUNTSHWA WU SUNGULA KU TIRHA
10. Ntwanano lowuntshwa wu sungule rini ku tirha naswona ha yini wu nga sungulanga ku tirha hi nkarhi lowu ku vulavuriweke ha wona?
10 Ntwanano lowuntshwa wu sungule rini ku tirha? A wu sungulanga ku tirha loko Yesu a vulavule ha wona hi vusiku byakwe byo hetelela laha misaveni. Leswaku wu sungula ku tirha, ngati ya Yesu a yi fanele yi halatiwa naswona nkoka wa yona a wu fanele wu nyikeriwa eka Yehovha etilweni. Ku tlula kwalaho, moya lowo kwetsima a wu fanele wu chululeriwa eka lava nga ta va “vadyandzhaka-kulobye na Kreste.” Hikwalaho, ntwanano lowuntshwa wu sungule ku tirha hi Pentekosta ya 33 C.E. loko vadyondzisiwa va Yesu vo tshembeka va totiwa hi moya lowo kwetsima.
11. Ntwanano lowuntshwa wu endle leswaku Vayuda ni Vamatiko va va xiphemu xa Israyele wa moya hi ndlela yihi, naswona i vangani lava nga ta va eka ntwanano lowuntshwa?
11 Hambileswi ntwanano wa Nawu wu “hundzeriweke hi nkarhi” loko Yehovha a vule hi ku tirhisa Yeremiya leswaku U ta endla ntwanano lowuntshwa ni tiko ra Israyele, entiyisweni wu ye emahlweni wu tirha kukondza ntwanano lowuntshwa wu sungula ku tirha. (Hev. 8:13) Loko sweswo swi endleka, Xikwembu a xi ta va languta hi ndlela leyi fanaka Vayuda ni vapfumeri lava nga yimbangiki lava nga Vamatiko, tanihi leswi “ku yimba ka [vona ku nga] ka le mbilwini hi tlhelo ra moya, hayi hi nawu lowu tsariweke.” (Rhom. 2:29) Hi ku endla ntwanano lowuntshwa na vona, Xikwembu a xi ta nghenisa milawu ya xona “emianakanyweni ya vona, naswona [a xi] ta yi tsala etimbilwini ta vona.” (Hev. 8:10) Nhlayo ya lava nga eka ntwanano lowuntshwa a yi ta va 144 000, ku nga vanhu lava vumbaka tiko lerintshwa—“Israyele wa Xikwembu,” ku nga Israyele wa moya.—Gal. 6:16; Nhlav. 14:1, 4.
12. Hi kwihi ku yelana loku nga kona exikarhi ka ntwanano wa Nawu ni ntwanano lowuntshwa?
12 Ntwanano wa Nawu wu yelana njhani ni ntwanano lowuntshwa? Ntwanano wa Nawu a wu khumba Yehovha na Israyele wa nyama; ntwanano lowuntshwa wu khumba Yehovha na Israyele wa moya. Muxe a a ri muhlanganisi wa ntwanano wa Nawu; Yesu i Muhlanganisi wa ntwanano lowuntshwa. Ntwanano wa Nawu wu sungule ku tirha hikwalaho ka ngati ya swiharhi; ntwanano lowuntshwa wu sungule ku tirha hikwalaho ka ngati ya Yesu leyi halatiweke. Ehansi ka ntwanano wa Nawu, Muxe a a ri murhangeri wa tiko ra Israyele; kasi Murhangeri wa lava nga ehansi ka ntwanano lowuntshwa i Yesu—Nhloko ya vandlha.—Efe. 1:22.
13, 14. (a) Ntwanano lowuntshwa wu fambisana njhani ni Mfumo? (b) I yini leswi lavekaka leswaku Israyele wa moya a ta fuma na Kreste etilweni?
13 Ntwanano lowuntshwa wu fambisana ni Mfumo hileswi wu vumbaka tiko ro kwetsima leri nga ni lunghelo ro va tihosi tlhelo vaprista eMfun’weni wolowo wa le tilweni. Tiko rolero i swirho leswin’wana swa mbewu ya Abrahama. (Gal. 3:29) Xisweswo, ntwanano lowuntshwa wu tiyisekisa leswaku ntwanano wa Abrahama wu ta hetiseka.
14 Ka ha ri ni ntwanano wun’wana lowu khumbaka Mfumo lowu faneleke wu simekiwa. Ntwanano lowuntshwa wu endle leswaku ku va ni Israyele wa moya naswona wu endla leswaku swirho swa wona swi va “vadyandzhaka-kulobye na Kreste.” Hambiswiritano, a ku fanele ku endliwa ntwanano leswaku va ta fuma na Yesu eMfun’weni wakwe va ri tihosi tlhelo vaprista etilweni.
NTWANANO LOWU ENDLAKA LESWAKU VAN’WANA VA FUMA NA KRESTE
15. Hi wihi ntwanano lowu Yesu a wu endleke ni vaapostola vakwe vo tshembeka?
15 Endzhaku ka loko Yesu a simeke Xilalelo xa Hosi, u endle ntwanano ni vadyondzisiwa vakwe vo tshembeka, lowu vuriwaka ntwanano wa Mfumo. (Hlaya Luka 22:28-30.) Ku hambana ni mintwanano leyin’wana, leyi Yehovha a katsekaka eka yona, lowu i ntwanano lowu nga kona exikarhi ka Yesu ni valandzeri vakwe lava totiweke. Loko Yesu a ku “hilaha Tata wa mina a endleke hakona ntwanano . . . swin’we na mina,” swi nga ha endleka leswaku a a kombetela eka ntwanano lowu Yehovha a wu endleke na yena leswaku a va “muprista hi masiku hi ku ya hi mukhuva wa Melkisedeke.”—Hev. 5:5, 6.
16. Ntwanano wa Mfumo wu endla leswaku Vakreste lava totiweke va kota ku endla yini?
16 Vaapostola vo tshembeka va 11 va ‘khomelele swin’we na Yesu emiringweni ya yena.’ Ntwanano wa Mfumo wu va tiyisekise leswaku va ta va na yena etilweni naswona va ta tshama eswiluvelweni va fuma tanihi tihosi tlhelo vaprista. Hambiswiritano, lava 11 a ku nga ri vona ntsena lava a va ta va ni lunghelo rero. Yesu la kwetsimisiweke u humelele eka muapostola Yohane exivonweni kutani a ku: “Loyi a hlulaka ndzi ta n’wi pfumelela ku tshamisa na mina exiluvelweni xa mina, tanihi leswi na mina ndzi hluleke kutani ndzi tshamisa ni Tata wa mina exiluvelweni xa yena.” (Nhlav. 3:21) Hikwalaho, ntwanano wa Mfumo wu endliwa ni Vakreste lava totiweke va 144 000. (Nhlav. 5:9, 10; 7:4) Lowu i ntwanano lowu endlaka leswaku va kota ku fuma na Yesu etilweni. Leswi swi fana ni mutekiwa loyi a hlawuriweke leswaku a tekiwa hi hosi kutani a fuma na yona. Entiyisweni, Matsalwa ma vula leswaku Vakreste lava totiweke i “mutekiwa” wa Kreste, “nhwana la tengeke” loyi a tshembisiweke vukati hi Kreste.—Nhlav. 19:7, 8; 21:9; 2 Kor. 11:2.
VANA NI RIPFUMELO LERI TIYEKE EKA MFUMO WA XIKWEMBU
17, 18. (a) Hlamusela hi ku komisa mintwanano ya tsevu leyi fambisanaka ni Mfumo leyi hi buleke ha yona. (b) Ha yini hi fanele hi va ni ripfumelo leri tiyeke eka Mfumo wa Xikwembu?
17 Mintwanano hinkwayo leyi hi yi kambisiseke eka swihloko leswimbirhi yi ni timhaka to tala ta nkoka leti khumbaka Mfumo. (Vona chati leyi nge, “Ndlela Leyi Xikwembu Xi Nga Ta Xi Hetisisa Ha Yona Xikongomelo Xa Xona” exihlokweni lexi hundzeke.) Mhaka leyi yi kandziyisa leswaku lunghiselelo ra Mfumo ri sekeriwe ri tiya eka mintwanano. Xisweswo, ha khorwiseka hi ku helela leswaku Xikwembu xi ta tirhisa Mfumo wa Mesiya leswaku xi hetisisa xikongomelo xa xona xo sungula hi misava ni hi vanhu.—Nhlav. 11:15.
18 A swi kanakanisi leswaku Mfumo wa Xikwembu hi wona ntsena wu nga ta tlhantlha swiphiqo swa vanhu. Ha tiyiseka hakunene leswaku Mfumo wa Xikwembu wu ta tisela vanhu hinkwavo mikateko leyi nga ta tshama hilaha ku nga heriki. Onge hi nga chumayela ntiyiso wolowo hi ku hiseka eka van’wana!—Mat. 24:14.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Eksoda 6:1-30
6 Kutani Yehovha a byela Muxe a ku: “Sweswi u ta vona leswi ndzi nga ta swi endla eka Faro,+ hikuva u ta va tshika va famba hi voko leri nga ni matimba, naswona u ta va hlongola etikweni+ rakwe hi voko leri nga ni matimba.”2 Xikwembu xi ya emahlweni xi vulavula na Muxe xi ku eka yena: “Hi mina Yehovha.+3 A ndzi hamba ndzi humelela eka Abrahama,+ Isaka+ na Yakobe+ ndzi ri Xikwembu xa Matimba Hinkwawo,+ kambe malunghana ni vito ra mina, Yehovha,+ a ndzi ti tivisanga+ ha rona eka vona.4 Kutani ndzi simeke ni ntwanano wa mina na vona leswaku ndzi va nyika tiko ra Kanana, tiko ra vuluveri bya vona leri va luveleke+ eka rona.5 Mina, ndzi ku twile ku konya ka vana va Israyele,+ lava Vaegipta va va endleke mahlonga, naswona ndza wu tsundzuka ntwanano+ wa mina.6 Hikokwalaho byela vana va Israyele u ku, ‘Hi mina Yehovha, kunene ndzi ta mi humesa eku tshikileriweni hi mintirho yo nonon’hwa ya Vaegipta, ndzi mi kutsula evuhlongeni+ bya vona, hakunene ndzi ta mi kutsula hi voko leri tshambulutiweke ni hi vuavanyisi lebyikulu.+7 Kunene ndzi ta mi teka mi va vanhu+ va mina, hakunene ndzi ta tikombisa ndzi ri Xikwembu eka n’wina;+ na n’wina kunene mi ta tiva leswaku hi mina Yehovha Xikwembu xa n’wina loyi a mi humesaka ehansi ka mintirho yo nonon’hwa ya Egipta.+8 Kunene ndzi ta mi yisa etikweni leri ndzi yimiseke voko ra mina ndzi hlambanyela+ ku ri nyika Abrahama, Isaka na Yakobe; hakunene ndzi ta mi nyika+ rona ri va ra n’wina. Hi mina Yehovha.’”+9 Endzhaku Muxe a vulavula ni vana va Israyele hi mhaka leyi, kambe a va n’wi yingisanga Muxe hikwalaho ka ku hela matimba ni hikwalaho ka vuhlonga+ lebyi nonon’hwaka.10 Hiloko Yehovha a vulavula na Muxe a ku:11 “Nghena, byela Faro hosi+ ya Egipta leswaku u fanele a tshika vana va Israyele va huma etikweni+ rakwe.”12 Kambe Muxe a vulavula emahlweni ka Yehovha, a ku: “Waswivo! Vana va Israyele a va ndzi yingisanga;+ xana Faro u ta ndzi yingisisa ku yini,+ tanihi leswi milomu+ ya mina yi nga yimbangiki?”13 Kambe Yehovha a ya emahlweni a vulavula na Muxe na Aroni, a tirhisa vona ku humesa xileriso eka vana va Israyele ni le ka Faro, hosi ya Egipta, leswaku a ta humesa vana va Israyele etikweni ra Egipta.+14 Lava i varhangeri va yindlu ya vatata wa vona: Vana va Ruveni, mativula+ ya Israyele, a ku ri Hanoko na Palu, Hezroni na Karimi.+ Leyi i mindyangu ya Ruveni.+15 Vana va Simiyoni a ku ri Yemuwele na Yamini na Ohadi na Yakini na Sohari na Xawulo, vana va wansati+ wa Mukanana. Leyi i mindyangu ya Simiyoni.+16 Lawa i mavito ya vana va Levhi,+ hi ku ya hi mindyangu ya vatukulu+ va vona: Gerixoni na Kohata na Merari.+ Malembe ya vutomi bya Levhi a ku ri malembe ya 137.17 Vana va Gerixoni a ku ri Libni na Ximeyi,+ hi ku ya hi mindyangu+ ya vona.18 Vana va Kohata a ku ri Amirama na Izihara na Hebroni na Uziyele.+ Malembe ya vutomi bya Kohata a ku ri malembe ya 133.19 Vana va Merari a ku ri Maheli na Muxi.+Leyi a ku ri mindyangu ya Valevhi, hi ku ya hi mindyangu ya vatukulu+ va vona.20 Kutani Amirama a teka Yokebedi hahani wakwe a va nsati+ wakwe. Endzhakunyana a n’wi tswalela Aroni na Muxe.+ Malembe ya vutomi bya Amirama a ku ri malembe ya 137.21 Vana va Izihara a ku ri Kora+ na Nefege na Zikiri.22 Vana va Uziyele a ku ri Mixayele na Elizafani na Sitri.+23 Kutani Aroni a teka Elixeba n’wana wa Aminadaba, makwavo wa xisati wa Nasoni+ a va nsati wakwe. Endzhakunyana a n’wi tswalela Nadabu na Abihu, Eliyazara na Ithamara.+24 Vana va Kora a ku ri Asiri na Elkana na Abiyasafa.+ Leyi a ku ri mindyangu ya vana va Kora.+25 Kutani Eliyazara n’wana+ wa Aroni a teka un’wana wa vana va Putiyele a va nsati wakwe. Endzhakunyana a n’wi tswalela Finiyasi.+Lava i varhangeri va vatata wa Valevhi, hi ku ya hi mindyangu+ ya vona.26 Loyi i Aroni na Muxe lava Yehovha+ a va byeleke a ku: “Humesani vana va Israyele etikweni ra Egipta hi ku ya hi mavuthu+ ya vona.”27 Hi vona a va byela Faro hosi ya Egipta leswaku a humesa vana va Israyele aEgipta.+ I Muxe na Aroni.28 Kutani hi siku leri Yehovha a vulavuleke na Muxe etikweni ra Egipta+ ha rona,29 Yehovha a ya emahlweni a byela Muxe a ku: “Hi mina Yehovha.+ Byela Faro hosi ya Egipta hinkwaswo leswi ndzi ku byelaka swona.”30 Hiloko Muxe a vulavula emahlweni ka Yehovha a ku: “Waswivo! Milomu ya mina a yi yimbanga, kutani Faro u ta ndzi yingisisa ku yini?”+


text:
Eku Heteleleni Ndzi Kume Ntshunxeko Wa Xiviri!
Mutirhela-mfumo wa le khotsweni u vule marito lawa a ri karhi a hleka, u te: “Ku hava munhu loyi a taka a ta ku lava. U nga tshama laha.” Xana swi te njhani leswaku ndyangu wa hina lowu tirhaka hi matimba, lowu nga ni ku rhula wa Marhaxiya wu tikuma wu ri vabohiwa va le Korea N’walungu hi 1950, eka malembe ya kwalomu ka ntlhanu endzhaku ka loko Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava yi herile?
HI KU ya hi maphepha ya mina, ndzi velekiwe hi 1924. Ndzi velekiwe eximutanini xa Shmakovka le Vuxa Mpfungwe wa Rhaxiya, ekusuhi ni ndzilikano wa Chayina.
Siku rin’wana tata wa mina ni vabuti va mina va tekiwe hi swigevenga kutani Manana a nga ha tlhelanga a va vona. Manana u sale a dya rikoko ra xilondzo na hina ni vana lava a kumeke Tatana a ri na vona, lava a va loveriwe hi mana wa vona swin’we ni lava Manana a teke na vona lava na vona a va loveriwe hi tata wa vona. Muakelani u teke hina vana lavatsongo a hi yisa endhawini yo hlayisa vana lava feriweke hi vatswari ya Orthodox ya le Rhaxiya kutani a vula leswaku Manana u hi fularherile.
Manana u pfumerile hikuva vana vakwe lavatsongo, ku katsa na mina a va ta va va fe hi ndlala loko a a nga pfumelanga. Sweswi leswi ndzi nga emalembeni ya va-80, ndza swi tlangela leswi Manana a hi rhumeleke endhawini yoleyo. Entiyisweni sweswo swi hlayise vutomi bya hina. Hambiswiritano, ndzi tama ndzi va ni gome leswi Manana a hi rhumeleke endhawini yo hlayisa vana lava feriweke hi vatswari.
Hi 1941, ndzi rhurhele eKorea laha ndzi tekaneke ni wanuna wa Murhaxiya la nga ni musa loyi a vuriwaka Ivan. N’wana wa hina wa nhwana, Olya, u velekiwe eSeoul, le Korea, hi 1942. N’wana wa hina wa jaha Kolya, u velekiwe kwale hi 1945, ivi ndzisana yakwe Zhora, a velekiwa hi 1948. Nuna wa mina a a khathalela xitolo xa hina xa ndyangu kutani mina a ndzi rhunga. Leswi eSeoul a ku tale Majapani, vana va hina va kule va ri karhi va vulavula Xijapani, hambileswi ekaya a hi vulavula Xirhaxiya. Ku fikela hi 1950, a ku vonaka ku ri ni ku rhula eSeoul exikarhi ka vanhu va le Soviet, Amerika ni le Korea. Hinkwavo ka vona a va xava exitolo xa hina.
Hi Khomiwa Hi Vanhu Va Le Korea N’walungu
Swilo swi cince hi ku copeta ka tihlo hi 1950. Masocha ya le Korea N’walungu ma sungule ku lawula eSeoul. Leswi a hi nga koti ku baleka, hi khotsiwe ni vanhu van’wana va le matikweni mambe. Ku ringana malembe manharhu ni hafu, a hi machisiwa ni vabohiwa va nyimpi va le Britain, Rhaxiya, Amerika ni le Furwa hi ya etindhawini to hambana-hambana etikweni hinkwaro ra Korea N’walungu. A hi tshama kun’wana ni kun’wana laha a ku ri ni vutumbelo naswona a hi ringeta ku papalata tibomo.
Minkarhi yin’wana a hi tshama eka tindlu leti a hi tshivela ndzilo eka tona naswona a hi nyikiwa swakudya leswi ringaneke. Hambiswiritano, hakanyingi a ho va ni n’wahuva ntsena lowu a hi fanele hi dya wona naswona a hi etlela etindlwini to titimela leti nga marhumbi. Vo tala eka ntlawa wa hina va file hikwalaho ko sika ni ku honisiwa. A ndzi khunguvanyeka swinene loko vana va mina va xaniseka. Xixika xi hatle xi nghena eKorea N’walungu. Ndzi tsundzuka ndzi tshame etlhelo ka ndzilo ndzi ri karhi ndzi kufumeta maribye leswaku ndzi ta va kufumeta hi wona.
Loko ku fika ximumu, vaaki van’wana va le Korea va hi dyondzise swimilana swa nhova leswi dyiwaka hi vanhu kutani hi sungule ku lava tinyala ta nhova ni makamba lama dyiwaka hi vanhu, ti-raspberry, madiriva ni swikowa. Swi le rivaleni leswaku vaaki a va nga hi vengi kambe a va hi twela vusiwana hileswi a hi koka exilogweni. Ndzi dyondze ku phasa machela leswaku hi ta dya. A swi ndzi twisa ku vava loko nkarhi na nkarhi ndzi twa vana va mina va kombela machela.
Hi October yin’wana, hi lerisiwe ku macha hi ya eManp’o. Hi byeriwe leswaku vanhu lava vabyaka ni vana lavatsongo a va ta khandziyisiwa swigolonyana leswi kokiwaka hi tihomu. Olya ni tata wakwe va mache ni ntlawa wolowo hi milenge. Mina ni tindzisana takwe hi rindze swigolonyana ku ringana masiku yo hlaya leswaku swi fika. Eku heteleleni, swigolonyana swi fikile.
Vabohiwa lava vabyaka a va hlengeletiwa eswigolonyanini ku fana ni tinhulu ta mavele. A swi nga tsakisi nikatsongo! Ndzi bebule Zhora kutani ndzi ringeta ku veka Kolya ekhonweni ya xigolonyana, kambe u be mukhosi a ku: “Manana, Manana, ndzi lava ku famba na wena! Ndzi kombela leswaku u nga ndzi siyi!”
Kolya u ndzi landze hi le ndzhaku, a khomelele xikete xa mina a ri karhi a tsutsuma. Vabohiwa vo tala va duvuriwile hi nkarhi wa ku macha loku, loku nga tsakisiki, loku heteke masiku yo hlayanyana. Mawukuwuku ma hi landze hi le ndzhaku ma ri karhi ma dya mintsumbu leyi saleke. Eku heteleleni hi tlhele hi hlangana ni nuna wa mina na Olya. Hi ririle kutani hi vukarhana. Hi vusiku byebyo, a ndzi etlelanga naswona ndzi hise maribye hi ndzilo. Leswi sweswi a ndzi kufumeta vana va mina hinkwavo, a ndzi ri ni ku rhula.
Hi 1953, ekusuhi ni ndzilakano wa vu-38 lowu avaka Korea N’walungu ni Korea Dzonga, vutomi bya hina byi sungule ku olova swinene. A hi kuma yunifomo yo basa, tintanghu, xinkwa hambi ku ri xiwitsi. Hi ku hatlisa vanhu va le Britain va ntshunxiwile, kutani ku ntshunxiwa vanhu va le Furwa. Kambe hina a ku ri hava tiko leri a hi ri vaaki va rona. Loko vabohiwa vo hetelela va fambile, hi sale hi ri hexe. Hi rile hi ri ni gome naswona swakudya a swi nga ngheni. Hi kona laha mutirhela-mfumo wa le Korea a vuleke marito wolawo lama vavaka, lama tshahiweke eku sunguleni ka xihloko lexi.
Vutomi Lebyintshwa eUnited States
Lexi hlamarisaka, endzhakunyana ka sweswo hi yisiwe eKorea Dzonga. Endzhaku ko konanisiwa hi masocha ya le Amerika hi pfumeleriwe ku rhurhela eUnited States. Hi fambe hi xikepe hi ya eSan Francisco, le California, laha hi pfuniweke hi nhlangano wo pfuna swisiwana. Endzhakunyana, hi rhurhele eVirginia naswona vanhu lava hi tolovelaneke na vona kwale va hi pfune leswaku hi sungula ku tikhathalela. Eku heteleleni, hi rhurhele eMaryland leswaku hi ya sungula vutomi hi vuntshwa.
Hi hlamarisiwe hi swilo leswi nga nyawuriki, swo tanihi muchini wo basisa. Tanihi valuveri etikweni lerintshwa, a hi tirha nkarhi wo leha hi ku gingiriteka. Kambe a ndzi hlunamisiwa hi ku vona vanhu lava a swi va fambela kahle endhawini ya vona leyintshwa va xanisa vanhu lava ha ku fikaka. Endzhakunyana ka loko ha ha ku fika, hi hlangane ni muprista wa Orthodox ya le Rhaxiya loyi a nga te: “Sweswi mi le tikweni leri katekisiweke. Loko mi lava ku endla nhluvuko, papalatani vanhu lava humaka etikweni ra ka n’wina.” Sweswo swi ndzi hlamarisile swi tlhela swi ndzi pfilunganya. Xana a hi nga fanelanga hi pfunana?
Hi 1970, wanuna la vuriwaka Bernie Battleman, loyi a nga Mbhoni ya Yehovha, u te ekaya ka hina a ta bula na hina hi Bibele. Ku fana na hina, a a ri ni xivindzi naswona a a nga gegagegi loko a vulavula. Hi hete tiawara hi ri karhi hi bula. Leswi a ndzi kulele endhawini yo hlayisa vana lava feriweke hi vatswari ya Orthodox, a ndzi tiva tidyondzo ta le kerekeni hi nhloko. Kambe a ndzi nga si tshama ndzi ehleketa hi ku va ni Bibele ya mina! Bernie u hi tisele Bibele kutani a ku: “Ndzi mi nyika Bibele hikuva ndza mi rhandza.” U tlhele a hi tivisa eka Ben, Mbhoni leyi vulavulaka Xirhaxiya leyi humaka eBelarus.
Hi ku titsongahata, Ben ni nsati wakwe va hlamule swivutiso swa hina hi ku tirhisa Bibele. Kambe, a ndzi tiyiseka leswaku Timbhoni ti soholote ndzimana yo kwetsima. A ndzi hlundzukisiwa ngopfu hileswaku minkandziyiso ya tona yi vula leswaku Mariya a a ri ni vana van’wana handle ka Yesu, loko kereke yi ndzi dyondzise leswi hambaneke.
Ndzi bele munghana wa mina loyi a humaka ePoland riqingho ndzi n’wi kombela leswaku a languta leswi tsalwa ra Matewu 13:55, 56 ri swi vulaka eBibeleni yakwe ya Xipholixi. Loko a ndzi hlayela ndzimana yoleyo, ndzi hlamarile loko ndzi twa leswaku hakunene Yesu a ri ni tindzisana! Munghana wa mina na yena u bele munghana wakwe riqingho loyi a a tirha eLayiburari ya Congress ya le Washington, D.C. leswaku a kamba ndzimana yoleyo eka Tibibele hinkwato leti nga kona kwale. U vike leswaku hinkwato ti vula nchumu wun’we: Yesu a a ri ni vamakwavo!
A ndzi ri ni swivutiso swin’wana swo tala. Ha yini vana va fa? Ha yini matiko ma lwa? Ha yini vanhu va nga rhandzani, hambiloko va vulavula ririmi rin’we? Tinhlamulo leti ndzi ti kumeke leti humaka eBibeleni ti ndzi tsakisile. Ndzi dyondze leswaku a hi ku rhandza ka Xikwembu leswaku vanhu va xaniseka. Ndzi tsake swinene loko ndzi dyondza leswaku ndzi ta tlhela ndzi vona varhandziwa va mina lava feke eka mimpfilumpfilu yo hambana-hambana. Hakatsongo-tsongo, Yehovha u ve wa xiviri eka mina.
Siku rin’wana a ndzi yime emahlweni ka swifaniso swa mina leswi a ndzi swi gandzela, ndzi ri karhi ndzi kombela Xikwembu leswaku xi ndzi pfuna hi n’wana wa mina wa jaha loyi a a ha ku vuya enyimpini ya le Vietnam naswona a ri ni ntshikilelo lowukulu. Hi xitshuketa, ndzi xiye leswaku swikhongelo swa mina a swi nga fanelanga swi kongomisiwa eka swifaniso, kambe eka Xikwembu lexi hanyaka, ku nga Yehovha. Ndzi swi phatlule hi le xikarhi naswona ndzi swi vonile leswaku a swi nga ri nchumu kambe a ko va maphepha ya mihlovo-hlovo. A ndzi swi xave ekerekeni, kambe hi vusiku byebyo ndzi swi cukumetile.
A swi nga olovi ku tshika kereke leyi ndzi kuleleke eka yona. Kambe a ndzi sungule ku teka leswi Bibele yi swi dyondzisaka swi ri swa nkoka ku tlula hinkwaswo. Endzhaku ka lembe, ndzi teke n’wana wa mina wa nhwanyana ni nuna wa mina hi endzela muprista wa Orthodox ya le Rhaxiya. A ndzi ri ni buku yo tsalela eka yona leyi a yi ri ni swivutiso swa Bibele leswi ku tsariweke Matsalwa ehansi ka swona. Loko ndzi ri karhi ndzi ti hlayela ehenhla tindzimana ta Bibele, muprista u hlakahle nhloko kutani a ku: “Wa penga.” U hi byele leswaku hi nga ha tlheli hi vuya.
Xiendlakalo lexi xi hlamarise n’wana wa mina wa nhwanyana Olya, loyi a tlhariheke naswona a rhandzaka ku tiva. Na yena u sungule ku kambisisa Bibele hi vukheta naswona a swi tekanga nkarhi leswaku a famba na mina eminhlanganweni ya Timbhoni. Ndzi khuvuriwe hi 1972, kasi Olya u khuvuriwe hi lembe leri landzelaka.
Leswi Ndyangu Wa Ka Hina A Wu Tibyela Swona
A hi tibyela leswi, Hi fanele hi dzikisa mianakanyo ya hina eka swilo leswi nga kona sweswi, hi rivala hi swa nkarhi lowu hundzeke. Kutani a hi nga kanakani ku endla nchumu lowuntshwa loko hi tiyiseka leswaku a wu ri wunene. Loko mina ni n’wana wa mina wa nhwanyana hi sungula ku va ni vuxaka ni Xikwembu, a hi swi lava hi mbilu hinkwayo ku ya emakaya ya vanhu kutani hi va byela leswi a hi swi dyondza. Ndza pfumela leswaku eku sunguleni a ndzi nga ri na vuxiyaxiya, kambe loyi a ndzi tirha na yena a hlamusela swilo hi rirhandzu naswona a a ri ni vuxiyaxiya. Kambe hi ku famba ka nkarhi, ndzi dyondze ku vulavula ni vanhu vo tala vo huma ematikweni man’wana ni va mindhavuko yin’wana lava ku fana na mina a va lava vutomi byo antswa.
Emalembeni lama landzeleke, mina ni n’wana wa mina wa nhwanyana a hi tshamela ku vula leswaku loko Mfumo wa Vukhomunisi wo wa, hi ta ya eRhaxiya leswaku hi ya pfuna vanhu vo fana na hina leswaku va dyondza hi Xikwembu. Loko wu wa eku sunguleni ka va-1990, Olya u hetisise norho lowu havumbirhi bya hina a hi ri na wona. U rhurhele eRhaxiya naswona u ve mutirheli wa nkarhi hinkwawo kwale ku ringana malembe ya 14. U dyondze Bibele ni vanhu vo tala naswona u kote ku pfuna eka ku hundzuluxela minkandziyiso leyi sekeriweke eBibeleni yi suka eka Xinghezi yi ya eka Xirhaxiya erhavini ra Timbhoni ta Yehovha ra le Rhaxiya.
Sweswi ndzi tshama ndzi etlele emubedweni wa mina naswona vana va mina va endla hinkwaswo leswi nga ematimbeni ya vona leswaku ndzi tiphina hi vutomi. Ndzi nkhensa Xikwembu leswi endzhaku ka ku xaniseka ka mina loko ndza ha ri ntsongo, ndzi kumeke vutomi byo antswa. Sweswi ndzi vona ku hetiseka ka pisalema ya le Bibeleni ya murisi Davhida leyi nge: “U ndzi kongomisa etindhawini to wisela leti kumaka mati kahle. U phyuphyisa moya-xiviri wa mina. Wa ndzi rhangela emintileni ya ku lulama hikwalaho ka vito rakwe.”—Pisalema 23:2, 3. *
^ ndzim. 29 Maria Kilin u fe hi March 1, 2010, loko rungula leri a ri runguleke hi yexe ri ri karhi ri lunghiseleriwa leswaku ri ta kandziyisiwa.


text:
MATIMU YA HINA
“Ku Hava Ndhawu Leyi Swi Nga Kotekiki Ku Yi Fikelela”
HI MARCH 26, 1937, vavanuna vambirhi lava karhaleke va chayele movha va ya eSydney, le Australia. Hi mpfhuka va suke edorobeni lembe leri hundzeke, va fambe tikhilomitara to tlula 19 300 va hundza tindhawu leti swi tikaka ku fika eka tona ni leti taleke maribye. Vavanuna lava a va nga ri eku lavisiseni ka swo karhi kumbe eku valangeni. Kambe Arthur Willis na Bill Newlands a va ri maphayona lama hisekaka lawa a ma tiyimisele ku ya chumayela mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu etindhawini leti nga ekule swinene ni madoroba eAustralia.
Ku fikela eku heleni ka va-1920, ntlawa lowutsongo wa Swichudeni swa Bibele * eAustralia a wu chumayela ntsena emadorobeni lama nga ekusuhi ni lwandle. Ku ni ndhawu leyi omeke swinene leyi a yi ri ni vanhu vatsongo leyi nga ekule ni lwandle naswona hi ku kula yi ringana ni hafu ya tiko ra United States. Hambiswiritano, vamakwerhu lava a va swi tiva leswaku valandzeri va Yesu va fanele va nyikela vumbhoni hi yena “ku ya fika endhawini ya le kule swinene ya misava,” ku katsa ni vanhu va le ndhawini yoleyo. (Mint. 1:8) Kambe a va ta swi kotisa ku yini ku hetisisa ntirho lowu, lowukulu? Leswi a va ri ni ripfumelo ra leswaku Yehovha u ta katekisa matshalatshala ya vona, a va tiyimisele ku endla leswi va nga swi kotaka leswaku va wu endla.
MAPHAYONA MA SUNGULA KU CHUMAYELA
Hi 1929, mavandlha ya le Queensland ni le Western Australia ma lunghiselele timovha leswaku ti va ni swilo leswi a ma ta swi tirhisa leswaku ma fikelela tindhawu ta le kule. Timovha leti, a ti chayeriwa hi maphayona lama nga ni matimba lama nga kotaka ku chayela emagondzweni lama nga fambekiki ni ku tlhela ma ti lunghisa loko ti onhaka. Maphayona lawa ma endzele tindhawu to tala leti a ku nga si tshama ku chumayeriwa eka tona.
Maphayona lawa a ma nga ri na timovha a ma famba hi swikanyakanya. Hi xikombiso, hi 1932, Bennett Brickell loyi a ri ni malembe ya 23 u teke riendzo ra tin’hweti ta ntlhanu a ya eRockhampton le Queensland, a ya chumayela endhawini leyi nga ekule en’walungwini wa xifundzha xexo. Xikanyakanya xakwe a xi rhwale minkumba, swiambalo, swakudya ni tibuku to tala. Loko mathayere ya xikanyakanya xakwe ma hlakala a ya emahlweni ni riendzo a ri ni ntshembo wa leswaku Yehovha u ta n’wi pfuna. U chovhe xikanyakanya xakwe tikhilomitara ta 320 a hundza tindhawu leti vanhu vo tala va feleke eka tona hikwalaho ka torha. Eka malembe ya 30 lama landzeleke, Makwerhu Brickell u fambe tikhilomitara to tala ngopfu etikweni hinkwaro ra Australia hi xikanyakanya, xithuthu ni hi movha. U sungule ku chumayela Vaaborigine a tlhela a pfuna leswaku ku sunguriwa mavandlha lamantshwa naswona a a tiveka ni ku xiximiwa endhawini yoleyo hinkwayo.
MA HLULA SWIPHIQO
Tiko ra Australia hi rin’wana ra matiko lama nga ni vaaki vatsongo emisaveni hinkwayo, ngopfungopfu tindhawu leti nga ekule ni madoroba hi tona leti vaaki va kona va nga tatiki ni xandla. Nilokoswiritano, vanhu va Yehovha a va tiyimisele ku chumayela vanhu volavo.
Stuart Keltie na William Torrington na vona a va tiyimisele ku endla sweswo. Hi 1933, va tsemakanye Mananga ya Simpson, ku nga ndhawu leyi nga ni sava ro tala leswaku va ya chumayela edorobeni ra Alice Springs, leri nga exikarhi ka tiko leri. Loko ximovhana xa vona xi onhaka naswona va fanele va xi siya, Makwerhu Keltie—loyi a ri ni nenge wa mhandzi—u ye emahlweni ni riendzo rakwe ro chumayela a tirhisa kamela! Ku tiyimisela ka maphayona lawa ku ve ni vuyelo lebyinene loko ma hlangana ni mulanguteri wa hotela eWilliam Creek, ku nga xitichi xa xitimela lexi a xo va xoxe kwalaho. Hi ku famba ka nkarhi, Charles Bernhardt, mulanguteri wa hotela loyi va hlanganeke na yena u amukele ntiyiso. Kutani u xavise hotela yakwe ivi a phayona malembe ya 15 a ri yexe eka tin’wana ta tindhawu leti omeke naswona ti nga toxe ta le Australia.
Maphayona ya le nkarhini lowu hundzeke a ma lava xivindzi ni ku khutaziwa leswaku ma kota ku hlula swiphiqo leswi a ma ta langutana na swona. Loko va ri eriendzweni ra vona ro ya chumayela etindhawini ta le kule eAustralia, Arthur Willis na Bill Newlands, lava boxiweke eku sunguleni ka xihloko lexi, va tshame va boheka ku famba tikhilomitara ta 32 ku ringana mavhiki mambirhi hikwalaho ka timpfula letikulu leti vangeke ridaka. Minkarhi yin’wana, a va boheka ku chovha movha esaveni ri ri karhi ri hisa naswona a va hundza hi le mikoveni leyi nga riki na mati leyi nga ni maribye. Leswi movha wa vona a wu tshamela ku onhaka, a va famba hi milenge kumbe hi xikanyakanya ku ringana masiku yo karhi va ya eka doroba ra le kusuhi kutani va rindza mavhiki yo karhi leswaku ku fika swilo leswi a va ta swi tirhisa leswaku va wu lunghisa. Ku nga khathariseki swiphiqo leswi, va hambete va ya emahlweni. Hi ku famba ka nkarhi, Arthur Willis u tshahe magazini wa The Golden Age loko a ku: “Ku hava ndhawu leyi swi nga kotekiki ku yi fikelela leswaku Timbhoni ta Yehovha ti ya chumayela.”
Charles Harris loyi a veke phayona ku ringana nkarhi wo leha u vule leswaku ku va phayona endhawini leyi nga yoxe ni ku langutana ni swiphiqo swi endle leswaku a tshinela eka Yehovha. U tlhele a ku: “Swa antswa leswaku munhu a tihanyisa hi swilo switsongo. Loko Yesu a tiyimisele ku etlela ehandle loko swi boha ku endla tano, na hina hi fanele hi endla hilaha ku fanaka eswiavelweni swa hina loko swi boha.” Sweswo hi leswi maphayona yo tala ma swi endleke. Hikwalaho ka matshalatshala lawa ma ma endleke, mahungu lamanene ma fike etindhawini hinkwato leswi pfuneke vanhu vo tala leswaku va seketela Mfumo wa Xikwembu.
^ ndzim. 4 Swichudeni swa Bibele swi sungule ku vitaniwa Timbhoni ta Yehovha hi 1931.—Esa. 43:10.


text:
Dyondzo 4: Lexi Endleke Va Hlongoriwa Ekaya Ra Vona
Vona leswi a swi endleka. Adamu na Evha a va hlongoriwa entangeni wo saseka wa Edeni. Xana wa swi tiva leswaku a va hlongoleriwela yini?
A va hlongoriwa hikwalaho ka leswi a va endle nchumu wo biha swinene. Xisweswo Yehovha a a va xupula. Xana wa wu tiva nchumu wo biha lowu Adamu na Evha va wu endleke?
Va endle nchumu lowu Xikwembu xi va byeleke leswaku va nga wu endli. Xikwembu xi va byele leswaku va nga dya mihandzu ya mirhi ya le ntangeni. Kambe ku ni murhi wun’we lowu Xikwembu xi va byeleke leswaku va nga wu dyi, loko vo wu dya, va ta fa. Murhi wolowo a ku ri wa xona. Naswona ha swi tiva leswaku swi hoxile ku teka nchumu wa munhu un’wana, a hi swona ke? Kutani, ku humelele yini?
Siku rin’wana loko Evha a ri swakwe entangeni, nyoka yi vulavule na yena. Ehleketa hi sweswo! Yi byele Evha leswaku a dya murhi lowu Xikwembu xi va byeleke leswaku va nga wu dyi. Phela, loko Yehovha a endla tinyoka, a nga ti endlanga leswaku ti kota ku vulavula. Kutani leswi swi vula leswaku ku ni un’wana loyi a endleke leswaku nyoka yi vulavula. A ku ri mani munhu wa kona?
A ku nga ri Adamu. Xisweswo ku fanele ku ri un’wana wa vanhu lava Yehovha a va endleke khale a nga si endla misava. Vanhu volavo i tintsumi, naswona a hi swi koti ku ti vona. Ntsumi yoleyo yi sungule ku tikukumuxa swinene. Yi sungule ku ehleketa leswaku yi fanele yi va mufumi ku fana ni Xikwembu. Naswona a yi lava leswaku vanhu va yi yingisa ematshan’weni yo yingisa Yehovha. Hi yona ntsumi leyi endleke leswaku nyoka yi vulavula.
Ntsumi leyi yi swi kotile ku xisa Evha. U yi khorwile loko yi n’wi byele leswaku u ta fana ni Xikwembu loko o dya mbhandzu lowu. Kutani u dyile mbhandzu wa kona, na Adamu na yena a wu dya. Adamu na Evha a va xi yingisanga Xikwembu, hi yona mhaka leyi va hlongoriweke ekaya ra vona ra ntanga wo saseka.
Kambe, siku rin’wana Xikwembu xi ta endla leswaku misava hinkwayo yi saseka ku fana ni ntanga wa le Edeni. Hi ku famba ka nkarhi, hi ta dyondza leswaku u nga hlanganyela njhani eku endleni ka misava yi va ntanga wo tano. Kambe, a hi rhangeni hi vona leswaku ku endleke yini hi Adamu na Evha.
Genesa 2:16, 17; 3:1-13, 24; Nhlavutelo 12:9.
Swivutiso
- Exifanisweni lexi, xana ku humelela yini hi Adamu na Evha?
- Ha yini Yehovha a va xupurile?
- Xana nyoka yi n’wi byele yini Evha?
- I mani loyi a endleke leswaku nyoka yi vulavula na Evha?
- Ha yini Adamu na Evha va hlongoriwile ekaya ra vona ra Paradeyisi?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Genesa 2:16, 17 na 3:1-13, 24.
Xana xivutiso lexi nyoka yi xi vutiseke Evha a xi n’wi hehla njhani Yehovha?
Xikombiso xa Evha i xilemukiso eka hina hi ndlela yihi?
Xana Adamu na Evha va byi landzule njhani vutihlamuleri bya leswi va swi endleke?
Xana makerubu lama vekiweke evuxeni bya ntanga wa Edeni ma byi seketele njhani vuhosi bya Yehovha?
- Hlaya Nhlavutelo 12:9.
Xana Sathana u humelela hi ndlela yihi eku xiseni ka vanhu leswaku va lwisana ni vulawuri bya Xikwembu?


text:
XALAMUKA! NOVEMBER 2013
Mahanyelo Lamanene Lama Dzunekaka
Mahanyelo ya hina ma kuceteriwa hi leswi hi swi rhangisaka evuton’wini, vuxaka bya hina ni van’wana ni mahanyelo lamanene lama hi ma dyondzisaka vana va hina. Kambisisa milawu ya mune leyi sekeriweke eBibeleni leyi nga hi vuyerisaka evuton’wini.
Ta Rivala
Tinhloko-mhaka ti katsa: Ku hakerisiwa xibalo ka tikereke eJarimani, vuyelo lebyi vaka ebyongweni loko munhu a bumabumeriwa ni ku andza ka vanhu emisaveni hinkwayo lava vulaka leswaku “a hi swirho swa vukhongeri byo karhi.”
Ndlela Yo Bula Ni N’wana Wa Wena Hi Ku Rhumelana Swilo Swa Timhaka Ta Masangu
U nga yimeli ku humelela mhangu. Bula ni n’wana wa wena hi makhombo lama nga kona hi ku endla tano.
Mahanyelo Lamanene Lama Dzunekaka
Vanhu vo tala va languta mhaka yoleyo hi ndlela leyi: ‘Loko u twa onge swi lulamile, swi endle. Yingisa mbilu ya wena.’ Xana i vutlhari ku anakanya hi ndlela yoleyo? Vona ndlela leyi milawu leyi nga le Bibeleni u nga yi tshembaka ha yona.
Mutlangi Wa Piyano La Dumeke U Hlamusela Hi Ta Ripfumelo Rakwe
Vuyimbeleri hi byoxe byi khorwise munhu loyi a a nga pfumeli leswaku Xikwembu xi kona leswaku a pfumela eka Muvumbi. I yini lexi n’wi khorwiseke leswaku Bibele yi huma eka Xikwembu?
Ku Langutana Ni Swiphiqo Leswi Vaka Kona Loko Munhu A Yima Ku Ya eNkarhini
Loko wena ni varhandziwa va wena mi ya mi twisisa mhaka ya ku yima ku ya enkarhini, mi ta va mi swi lunghekerile ku langutana ni swiphiqo leswi fambisanaka na kona.
Vukati
Twana ndlela leyi vutihlamuleri lebyi va nyikiweke byona hi Xikwembu evukatini byi nga n’wi pfunaka ha yona nuna ni nsati leswaku swilo swi va fambela kahle naswona va tsaka.
Xana U ‘Tshama U Ri Ni Nkhuvo’?
Ku nga khathariseki swiphiqo, dyondza ndlela leyi u nga dzikaka ha yona eka leswinene ivi u va ni ntsako lowukulu.
Swin'wana Leswi Nga Kona Eka Website Leyi
Xana Ndzi Karhateka Ngopfu Hi Ndlela Leyi Ndzi Langutekaka Ha Yona?
Loko u ri ni xiphiqo hi ku languteka ka miri wa wena, xana u nga swi kota njhani ku va ni langutelo lerinene?
Ndzi Nga Endla Yini Loko Ndzi Ri Ni Xiphiqo Xa Rihanyo? (Xiyenge 1)
Vantshwa va mune va hlamusela leswi va pfuneke leswaku va langutana ni swiphiqo swa rihanyo ra vona ni ku tshama va ri ni langutelo lerinene.
Ha Yini Ndzi Tixekelela?
Ku tivavisa i xiphiqo eka vantshwa vo tala. Loko u ri ni xiphiqo lexi, xana u nga wu kuma njhani mpfuno?
Leswi Tintangha Ta Wena Ti Swi Vulaka Hi Ku Va Ni Xinamu
Twana leswi vantshwa va swi vulaka malunghana ni vuyelo bya ku va ni xinamu ni bya ku tirhisa nkarhi wa wena hi vutlharhi.
Yosefa A Ponisa Vutomi
Kopa mhaka leyi ivi u hlaya hi Yosefa loyi Xikwembu xi n’wi tirhiseke leswaku a ponisa tiko hinkwaro.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Swivuriso 20:1-30
20 Vhinyo i muhlekuri,+ swakunwa leswi pyopyaka swi ni matimba,+ naswona loyi swi n’wi pepetsekisaka a nga tlharihanga.+2 Ku chaviwa ka hosi ka bonga ku fana ni xinghalana xa ntshiva.+ Un’wana ni un’wana la yi hlundzukelaka u dyohela moya-xiviri wakwe.+3 I ku vangama eka munhu loko a tshika ku holova,+ kambe un’wana ni un’wana la nga xiphukuphuku u ta tinyiketela eka kona.+4 Lolo a ri nge rimi hikwalaho ka vuxika;+ ri ta va ri kombela hi nkarhi wa ntshovelo, kambe ku ta va ku nga ri na nchumu.+5 Xitsundzuxo lexi nga embilwini ya munhu xi fana ni mati yo enta,+ kambe munhu wa ku twisisa hi loyi a nga ta xi humesa.+6 Vanhu vo tala, ha un’we-un’we va ta huwelela musa wa vona wa rirhandzu,+ kambe i mani la nga kumaka munhu wo tshembeka?+7 La lulameke u famba hi vutshembeki.+ Va tsaka vana vakwe lava n’wi landzelelaka.+8 Hosi yi tshama exiluvelweni xa vuavanyisi,+ yi hangalasa vubihi hinkwabyo hi mahlo ya yona.+9 I mani la nga vulaka a ku: “Ndzi basise mbilu ya mina;+ ndzi basile exidyohweni xa mina”?+10 Swipimo swa mixaka yimbirhi leswi hambaneke ni mimpimo ya mixaka yimbirhi leyi hambaneke ya efa+—hayimbirhi ka yona i nchumu lowu nyenyetsaka eka Yehovha.+11 Mufana u tiviwa hi ndlela leyi a hanyaka ha yona loko mintirho yakwe yi tengile naswona yi lulamile.+12 Ndleve leyi twaka ni tihlo leri vonaka—Yehovha u swi endle haswimbirhi.+13 U nga byi rhandzi vurhongo, leswaku u nga vi xisiwana.+ Pfula mahlo ya wena; xurha hi xinkwa.+14 “Swi bihile, swi bihile,” ku vula muxavi, naswona wa famba.+ Endzhaku ka sweswo wa tibuma.+15 Ku ni nsuku ni tikorala to tala; kambe milomu ya vutivi, i swibya swa risima.+16 Teka nguvu ya yena, loko wo tshuka u endle xitiyisekiso ni mufambi;+ kasi emhakeni ya wansati wumbe, teka xitiyisekiso xa nandzu eka yena.+17 Xinkwa lexi kumiweke hi mavunwa xi tsakisa munhu,+ kambe endzhaku ka sweswo nomu wakwe wu ta tala rikhwarha.+18 Makungu ma simekiwa ma tiya hi xitsundzuxo,+ naswona yana emahlweni u lwa nyimpi ya wena hi ku landza nkongomiso wa vutshila.+19 Loyi a famba-fambaka a lumbeta u paluxa xihundla;+ naswona u nga vi na xinakulobye ni loyi a yengiwaka hi milomu yakwe.+20 Loko ku ri loyi a rhukanaka tata wakwe ni mana wakwe,+ rivoni rakwe ri ta timiwa loko ku tshinela munyama.+21 Ndzhaka yi kumiwa hi makwanga eku sunguleni,+ kambe vumundzuku bya yona a byi nge katekisiwi.+22 U nga vuli u ku: “Ndzi ta tlherisela vubihi!”+ Tshemba Yehovha,+ u ta ku ponisa.+23 Swipimo swa mixaka yimbirhi leswi hambaneke i nchumu lowu nyenyetsaka eka Yehovha,+ naswona swikalo leswi xisaka a hi swinene.+24 Tindlela ta munhu la tiyeke emirini+ ti huma eka Yehovha. Loko ku ri munhu wa la misaveni, xana a nga yi xiya njhani ndlela yakwe?+25 I ntlhamu loko munhu wa la misaveni a hatlise a huwelela a ku, “Xa kwetsima,”+ endzhaku ka switshembiso leswi hlambanyiweke+ a voyamela eku kambisiseni.+26 Hosi yo tlhariha yi hangalasa vanhu vo homboloka,+ naswona yi khunguluxela vhilwa ehenhla ka vona.+27 Ku hefemula+ ka munhu wa la misaveni i rivoni ra Yehovha, leri lavisisaka hi vukheta tindlela hinkwato ta le swiphen’wini swa le ndzeni-ndzeni ka khwiri.+28 Musa wa rirhandzu ni ntiyiso—swi rindza hosi;+ naswona yi seketele xiluvelo xa yona hi musa wa rirhandzu.+29 Ku saseka ka majaha i matimba ya wona,+ naswona ku vangama ka vakulukumba i mpunga wa vona.+30 Ku boxa timbanga ku susa swo biha;+ ni minkhavi yi susa swiphemu swa le ndzeni-ndzeni ka khwiri.+