text:
NDZIMA YA VUMUNE
Yesu Kreste I Mani?
Hi wihi ntirho wo hlawuleka lowu Yesu a wu endlaka?
A a huma kwihi?
A a ri munhu wa njhani?
1, 2. (a) Ha yini ku tiva swo karhi hi munhu la dumeke swi nga vuli swona leswaku u n’wi tiva hilaha ku heleleke? (b) Hi wahi mavonelo yo hambana-hambana lawa vanhu va nga na wona ha Yesu?
KU NI vanhu vo tala lava dumeke emisaveni. Van’wana va dume emugangeni lowu va tshamaka eka wona, kasi van’wana va dume edorobeni kumbe etikweni ra rikwavo. Kambe ku ni lava va dumeke emisaveni hinkwayo. Hambiswiritano, ku tiva ntsena leswaku ximani-mani u dumile a swi vuli leswaku u n’wi tiva hilaha ku heleleke. A swi vuli leswaku u tiva vuxokoxoko bya ndhavuko wa yena ni leswi a nga xiswona.
2 Emisaveni hinkwayo ku na leswi vanhu va nga tshama va swi twa ha Yesu Kreste, hambileswi a hanyeke la misaveni kwalomu ka malembe ya 2 000 lama hundzeke. Hambiswiritano, vanhu vo tala va ni mavonelo yo hambana-hambana hi leswi Yesu a a ri xiswona hakunene. Van’wana va vula leswaku a a ri munhu lonene ntsena. Van’wana va ri a a ri muprofeta. Kasi van’wana va vula leswaku Yesu i Xikwembu kutani u fanele a gandzeriwa. Xana swi tano hakunene?
3. Ha yini swi ri swa nkoka leswaku u va ni vutivi lebyi kongomeke ha Yesu?
3 I swa nkoka leswaku u va ni vutivi lebyi kongomeke ha Yesu. Ha yini? Hikuva Bibele yi ri: “Leswi swi vula vutomi lebyi nga heriki, ku nghenisa ka vona vutivi ha wena, Xikwembu xi ri xin’we xa ntiyiso, ni loyi u n’wi rhumeke, Yesu Kreste.” (Yohane 17:3) Ina, ku va ni vutivi lebyi kongomeke ha Yehovha Xikwembu na hi Yesu Kreste swi nga endla leswaku u kuma vutomi lebyi nga heriki. (Yohane 14:6) Ku tlula kwalaho, Yesu u veke xikombiso lexinene xa ndlela leyi hi nga hanyaka ha yona ni leyi hi faneleke hi hanyisana ni van’wana ha yona. (Yohane 13:34, 35) Eka ndzima yo sungula ya buku leyi, hi twe dyondzo leyi nga ntiyiso malunghana ni Xikwembu. Sweswi a hi kambisiseni leswi kahle-kahle Bibele yi swi dyondzisaka ha Yesu Kreste.
MESIYA LA TSHEMBISIWEKE
4. Rito leri nge “Mesiya” ni leri nge “Kreste,” ma vula yini?
4 Khale ka khaleni loko Yesu a nga si velekiwa la misaveni, Bibele yi profete hi ta ku ta ka loyi Xikwembu a xi ta n’wi rhumela tanihi Mesiya kumbe Kreste. Rito leri nge “Mesiya,” (leri humaka eka rito ra Xiheveru) na “Kreste” (leri humaka eka rito ra Xigriki), havumbirhi bya wona ma vula “Mutotiwa.” Munhu loyi la tshembisiweke a a ta totiwa, leswi vulaka leswaku Xikwembu a xi ta n’wi hlawula leswaku a endla ntirho wo hlawuleka. Eka tindzima tin’wana leti landzelaka hi ta dyondza swo tala hi xikhundlha xo hlawuleka lexi Mesiya a nga ta nyikiwa xona leswaku a hetisisa switshembiso swa Xikwembu. Hi ta tlhela hi dyondza hi mikateko leyi Yesu a nga hi tiselaka yona sweswi. Hambiswiritano, a swi kanakanisi leswaku loko Yesu a nga si velekiwa, vanhu vo tala va lave ku tiva leswaku ‘I mani loyi a a ta va Mesiya?’
5. I yini lexi vadyondzisiwa va Yesu a va nga xi kanakani ha yena?
5 Hi lembe-xidzana ro sungula C.E., vadyondzisiwa va Yesu wa le Nazareta a va nga kanakani nikatsongo leswaku a a ri yena Mesiya la tshembisiweke. (Yohane 1:41) Un’wana wa vadyondzisiwa, ku nga wanuna la vuriwaka Simoni Petro, u byele Yesu hi ku kongoma a ku: “U Kreste.” (Matewu 16:16) Kambe, i yini lexi tiyisekiseke vadyondzisiwa volavo, lexi na hina hi nga tiyisekaka ha xona leswaku hakunene Yesu i Mesiya la tshembisiweke?
6. Kombisa ndlela leyi ha yona Yehovha a pfuneke vanhu va yena lava tshembekaka leswaku va tiva Mesiya.
6 Vaprofeta va Xikwembu lava hanyeke emahlweni ko va Yesu a ta emisaveni, va profete timhaka to tala ha Mesiya. Timhaka leti a ti ta pfuna vo tala leswaku va kota ku n’wi tiva. Hi nga swi fanisa hi ndlela leyi: A hi nge u rhumiwa ku ya landza munhu loyi u nga si tshamaka u n’wi vona, munhu loyi u le xitichini xa mabazi lexi nga lo mphaa, hi vanhu kumbe exitichini xa xitimela kumbe erivaleni ra swihaha-mpfhuka leri ku kalaka ni vuphelo bya marha hi ku tala ka vanhu. Xana a swi nga ta ku olovela loko u byeriwe swo karhi hi munhu wa kona? Hilaha ku fanaka, Yehovha u tirhise vaprofeta va le Bibeleni leswaku va hlamusela hi vuxokoxo, leswi Mesiya a a ta swi endla ni leswi a a ta langutana na swona. Ku hetiseka ka vuprofeta byebyo byo tala a ku ta pfuna vanhu lava tshembekaka leswaku va n’wi tiva hi ku olova.
7. Hi wahi marito ya vaprofeta vambirhi lama hetisekeke, lawa a ma khumba Yesu?
7 Anakanya hi swikombiso swimbirhi ntsena. Xo sungula, loko ka ha sale malembe lama tlulaka 700 leswaku a ta emisaveni, muprofeta Mikiya u profete leswaku Loyi a tshembisiweke u ta velekeriwa eBetlehema, ku nga ximutana xa le tikweni ra Yuda. (Mikiya 5:2) Kahle-kahle Yesu u velekeriwe kwihi? Kona eximutanini xexo! (Matewu 2:1, 3-9) Xikombiso xa vumbirhi, loko ka ha sale malembe-xidzana yo tala leswaku a velekiwa, vuprofeta lebyi tsariweke eka Daniyele 9:25, byi boxe rona lembe leri Mesiya a a ta velekiwa ha rona—ku nga 29 C.E. * Ku hetiseka ka vuprofeta lebyi ni byin’wana, ku kombisa leswaku Yesu a a ri Mesiya la tshembisiweke.
8, 9. Hi byihi vumbhoni lebyi humeleke erivaleni loko Yesu a khuvuriwa, bya leswaku a a ri Mesiya?
8 Vumbhoni byin’wana bya leswaku Yesu a a ri Mesiya byi humele erivaleni loko lembe ra 29 C.E. ri ya eku heleni. Rona lembe rero, Yesu u ye eka Yohane lowa Mukhuvuri, leswaku a ta n’wi khuvula eNambyeni wa Yordani. Yehovha u tshembise Yohane leswaku u ta n’wi nyika xikombiso lexi a nga ta tiva Mesiya ha xona. Yohane u xi vonile xikombiso xexo loko a khuvula Yesu. Loko Bibele yi vula leswi endlekeke, yi ri: “Loko Yesu a khuvuriwile, a huma hi ku hatlisa ematini; kutani waswivo, matilo ma pfuleka, a vona moya wa Xikwembu wu xika ku fana ni tuva wu ta ehenhla ka yena. Waswivo! Nakambe, ku huma rito ematilweni, ri ku: ‘Loyi i N’wananga, la rhandzekaka, loyi ndzi n’wi amukeleke.’” (Matewu 3:16, 17) Endzhaku ka loko Yohane a vonile ni ku twa leswi endlekeke, a nga swi kanakananga nikatsongo leswaku Yesu u rhumiwe hi Xikwembu. (Yohane 1:32-34) Yesu u ve Mesiya, kumbe Kreste, la hlawuriweke ku va Murhangeri ni Hosi, loko moya wa Xikwembu kumbe matimba ya xona lama tirhaka, ma chuluriwe ehenhla ka yena siku leri a khuvuriweke ha rona.—Esaya 55:4.
9 Ku hetiseka ka vuprofeta bya Bibele ni xitiyisekiso xa Yehovha Xikwembu hi byakwe, ku swi veka erivaleni leswaku Yesu a a ri Mesiya la tshembisiweke. Kambe, Bibele yi hlamula swivutiso swin’wana swimbirhi swa nkoka ha Yesu Kreste: Xo sungula, xana a a huma kwihi? Xa vumbirhi, a a ri munhu wa njhani?
YESU A A HUMA KWIHI?
10. Xana Bibele yi vula leswaku Yesu a a ri kwihi loko a nga si ta la misaveni?
10 Bibele yi dyondzisa leswaku Yesu a a tshama etilweni loko a nga si ta la misaveni. Mikiya u profete leswaku Mesiya a a ta velekiwa eBetlehema a tlhela a vula leswaku a a ri wa ‘masungulo lama sukelaka eminkarhini yo sungula.’ (Mikiya 5:2) Yesu hi byakwe u vule ko tala leswaku a a tshama etilweni a nga si velekiwa tanihi munhu wa nyama. (Yohane 3:13; 6:38, 62; 17:4, 5) Tanihi xivumbiwa xa moya etilweni, Yesu a a ri ni vuxaka byo hlawuleka na Yehovha.
11. Bibele yi swi kombisa hi ndlela yihi leswaku Yesu i N’wana wa Yehovha la rhandzekaka ngopfu?
11 Yesu i N’wana la rhandzekaka ngopfu eka Yehovha—ku ni xivangelo lexi twalaka xa sweswo. U vuriwa “mativula ya ntumbuluko hinkwawo,” hikuva hi yena xivumbiwa xo sungula lexi Xikwembu xi xi tumbuluxeke. * (Vakolosa 1:15) Ku ni xivangelo xin’wana lexi endlaka leswaku N’wana loyi a rhandzeka ngopfu. Hi yena “N’wana la tswariweke a ri swakwe.” (Yohane 3:16) Leswi swi vula leswaku Yesu hi yena loyi Xikwembu xi n’wi vumbeke hi xoxe. Naswona Yesu hi yena loyi Xikwembu xi n’wi tirhiseke loko xi vumba swilo leswin’wana hinkwaswo. (Vakolosa 1:16) Nakambe, Yesu u vuriwa “Rito.” (Yohane 1:14) Leswi swi hi byela leswaku Xikwembu a xi tirhisa yena leswaku a xi vulavulela, a swi kanakanisi leswaku a a hundzisa marungula ni swileriso leswi humaka eka Tatana, a swi hundzisela eka vana lavan’wana va moya ni va nyama.
12. Hi swi tivisa ku yini leswaku N’wana loyi wa mativula a nga ringani ni Xikwembu?
12 Xana N’wana loyi wa mativula wa ringana ni Xikwembu hilaha van’wana va vulaka hakona? Bibele yi vula leswaku a swi tano. Hilaha hi voneke hakona eka ndzimana leyi hi humaka eka yona, N’wana loyi u vumbiwile. Swi le rivaleni leswaku u ni masungulo, kasi Yehovha Xikwembu a nga na masungulo kumbe makumu. (Pisalema 90:2) N’wana la tswariweke a ri swakwe a nga si tshama ni siku ni rin’we a teriwa hi mianakanyo ya leswaku a tiringanisa ni Tata wa yena. Bibele yi swi humesela erivaleni leswaku Tatana u nkulu eka N’wana. (Yohane 14:28; 1 Vakorinto 11:3) Yehovha hi yena a ri yexe la nga “Xikwembu xa Matimba Hinkwawo.” (Genesa 17:1) Hikwalaho a nga kona la ringanaka na yena. *
13. Xana Bibele yi vula yini loko yi ku, N’wana “i xifaniso xa Xikwembu lexi nga vonakiki”?
13 Yehovha ni N’wana wa yena wa mativula va hete tibiliyoni ta malembe va ri vanakulobye lavakulu—ka ha sele nkarhi wo leha leswaku ku vumbiwa matilo lama nga ni tinyeleti swin’we ni misava. A swi kanakanisi leswaku a va rhandzana ngopfu! (Yohane 3:35; 14:31) N’wana loyi la rhandzekaka a a tekelele Tata wa yena. Hi yona mhaka leyi Bibele yi vulaka leswaku N’wana loyi “i xifaniso xa Xikwembu lexi nga vonakiki.” (Vakolosa 1:15) Ina, N’wana loyi wa le tilweni u swi kombisile leswaku u tekelele timfanelo ni vumunhu bya Tata wa yena hilaha n’wana wa munhu wa nyama a nga tekelelaka tata wakwe hakona hi tindlela to hambana-hambana.
14. Swi tise ku yini leswaku N’wana wa Yehovha la nga yexe a velekiwa a ri munhu wa nyama?
14 N’wana wa Yehovha la tswariweke a ri swakwe u suke etilweni hi ku tirhandzela, a ta emisaveni leswaku a ta va munhu wa nyama. Kambe, u nga ha vutisa u ku, ‘Swi kotekise ku yini leswaku munhu wa moya a velekiwa a ri munhu wa nyama?’ Leswaku sweswo swi koteka, Yehovha u endle singita. Loko N’wana wa yena wa mativula a ha ri etilweni, Yehovha u teke vutomi bya yena a byi nghenisa embelekweni wa nhwana wa Muyuda, la vuriwaka Mariya. A swi kalanga swi lava tatana wa nyama. Hi ndlela yoleyo Mariya u veleke n’wana la hetisekeke kutani a n’wi thya vito ra Yesu.—Luka 1:30-35.
XANA YESU A A RI MUNHU WA NJHANI?
15. Ha yini hi vula leswaku ha Yesu hi kota ku n’wi tiva kahle Yehovha?
15 Leswi Yesu a swi vuleke ni ku swi endla loko a ri la misaveni, swi hi pfuna leswaku hi n’wi tiva ku antswa. Kasi xa nkoka swinene, ha Yesu, hi kota ku n’wi tiva kahle Yehovha. Ha yini swi ri tano? Phela u nga rivali leswaku N’wana loyi i xifaniso lexi heleleke xa Tata wa yena. Hi yona mhaka leyi Yesu a byeleke un’wana wa vadyondzisiwa va yena a ku: “Loyi a ndzi voneke u vone na Tatana.” (Yohane 14:9) Tibuku ta mune ta Bibele leti vuriwaka Tievhangeli—ku nga Matewu, Marka, Luka na Yohane—ti hi byela swo tala hi ta vutomi, mintirho ni hi vumunhu bya Yesu Kreste.
16. Xana rungula ra Yesu a ri dzike ngopfu eka yini, naswona a ri huma eka mani?
16 Yesu a a tiveka ngopfu tanihi “Mudyondzisi.” (Yohane 1:38; 13:13) Xana a a dyondzisa yini? Rungula ra yena a ri dzike ngopfu eka “mahungu lamanene ya mfumo”—ku nga Mfumo wa Xikwembu, hulumendhe ya le tilweni, leyi nga ta fuma misava hinkwayo ni leyi nga ta tisela vanhu lava yingisaka mikateko ya hilaha ku nga heriki. (Matewu 4:23) Rungula leri a ri huma eka mani? Yesu hi byakwe u te: “Leswi ndzi swi dyondzisaka a hi swa mina, kambe i swa loyi a ndzi rhumeke,” ku nga Yehovha. (Yohane 7:16) Yesu a a swi tiva leswaku Tata wakwe u lava leswaku vanhu va twa mahungu lamanene ya Mfumo. Eka Ndzima 8, hi ta dyondza leswi engetelekeke hi Mfumo wa Xikwembu ni leswi wu nga ta swi endla.
17. Yesu a a dyondzisa kwihi, naswona ha yini a a tikarhatela ku dyondzisa vanhu?
17 Hi kwihi laha Yesu a a dyondzisa kona? A a dyondzisa kun’wana ni kun’wana laha a a kuma vanhu kona—ematiko-xikaya ni le madorobeni, eswimitanini, etindhawini ta vuxaviselo ni le makaya ya vanhu. Yesu a a nga rindzeli leswaku vanhu va ta eka yena. A a ya eka vona. (Marka 6:56; Luka 19:5, 6) Ha yini Yesu a tikarhate hi ndlela yoleyo, a heta nkarhi wo tala swonghasi a chumayela ni ku dyondzisa? Hikuva loko a endla tano, a a endla leswi Xikwembu xi n’wi rhumeke swona. Minkarhi hinkwayo Yesu a a endla ku rhandza ka Tata wa yena. (Yohane 8:28, 29) Kambe, a ku ri ni xivangelo xin’wana lexi endleke leswaku a chumayela. A a yi twela vusiwana mintshungu leyi a yi ta eka yena yi ta n’wi vona. (Matewu 9:35, 36) A yi honisiwa hi varhangeri va vukhongeri, lava a va fanele va yi dyondzisa ntiyiso malunghana ni Xikwembu ni hi swikongomelo swa xona. Yesu a a swi tiva kahle leswaku vanhu va ni torha ra rungula ra Mfumo.
18. Hi tihi timfanelo ta Yesu leti ti ku tsakisaka ngopfu?
18 Yesu a a ri munhu wa rirhandzu ni ntwela-vusiwana swinene. Hi yona mhaka leyi a swi olova leswaku vanhu va n’wi tolovela naswona a a ri ni tintswalo. Hambi ku ri vana a va titwa va ntshunxekile loko va ri na yena. (Marka 10:13-16) Yesu a a nga ri na xihlawuhlawu. A a venga vukanganyisi ni vuhomboloki. (Matewu 21:12, 13) U kombe vavasati xichavo hambileswi hi nkarhi wolowo a va tekeriwa ehansi naswona va nga ri na timfanelo to ya kwihi. (Yohane 4:9, 27) Yesu a a titsongahata swi suka embilwini. Siku rin’wana u hlambise vaapostola va yena milenge, ku nga ntirho lowu hi ntolovelo wu endliwaka hi nandza.
19. Hi xihi xikombiso xa leswaku Yesu a a tshama a tiyimisele ku nyika vanhu leswi va swi pfumalaka?
19 Yesu a a tshama a tiyimisele ku nyika vanhu leswi va swi pfumalaka. Leswi swi vonake kahle loko a hanyisa vanhu hi singita, hi ku pfuniwa hi matimba ya moya wa Xikwembu. (Matewu 14:14) Hi xikombiso, wanuna un’wana loyi a a ri ni nhlokonho, u fike eka Yesu, a ku: “Loko u swi lava, u nga ndzi basisa.” Yesu u twe ku vava ni ku xaniseka loku a ku twiwa hi wanuna loyi. Hiloko ntwela-vusiwana wu n’wi susumetela leswaku a tshambuluta voko a khumba wanuna yoloye, ivi a ku: “Ndza swi lava. Basisiwa.” Kutani wanuna yoloye a hanyisiwa! (Marka 1:40-42) Anakanya ndlela leyi wanuna yoloye a titweke ha yona!
U TSHEMBEKE KU YA FIKA EMAKUMU
20, 21. Yesu u xi veke njhani xikombiso xa ku tshembeka eka Xikwembu etimhakeni hinkwato?
20 Yesu u veke xikombiso lexinene ngopfu xa ku yingisa Xikwembu etimhakeni hinkwato. U tshame a tshembekile eka Tata wa yena wa le tilweni, eka swiyimo hinkwaswo leswi a langutaneke na swona hambileswi a kanetiweke ni ku xanisiwa hi tindlela to hambana-hambana. Yesu u yime a tiyile kutani u kote ku hlula miringo ya Sathana. (Matewu 4:1-11) Ku ve ni nkarhi lowu maxaka ya Yesu a ma nga pfumeli eka yena, ma kala ma vula leswaku “wa hlanya.” (Marka 3:21) Kambe Yesu a nga swi pfumelelanga sweswo leswaku swi n’wi kavanyeta; u ye emahlweni ni ntirho wa Xikwembu. Hambileswi Yesu a rhukaniweke ni ku tseketseriwa, u tikhomile, a nga ringetanga ku tirihisela eka valala va yena.—1 Petro 2:21-23.
21 Yesu u tshame a tshembekile kukondza a fa rifu ra tihanyi emavokweni ya valala va yena. (Vafilipiya 2:8) Twana leswi a swi tiyiseleleke hi siku ro hetelela a ha ri munhu wa nyama. U khomiwile, a hehliwa hi timbhoni ta mavunwa, a voniwa nandzu hi vaavanyisi vo homboloka, a hlekuriwa hi ntshungu lowu n’wi pfukeleke a tlhela a xanisiwa hi masocha. Loko se a beleriwe emhandzini, u koke moya ro hetelela kutani a huwelela a ku: “Swi hetisekile!” (Yohane 19:30) Hambiswiritano, endzhaku ka masiku manharhu Yesu a file, Tata wa yena wa le tilweni u n’wi pfuxile, ivi a n’wi nyika vutomi bya moya. (1 Petro 3:18) Endzhaku ka mavhiki ma nga ri mangani, u tlhelele etilweni. U fike kona a “tshama evokweni ra xinene ra Xikwembu,” kutani a yimela leswaku a nyikiwa matimba ya vuhosi.—Vaheveru 10:12, 13.
22. I yini leswi Yesu a swi hetisiseke hi ku tshama a tshembekile kukondza a fa?
22 I yini leswi Yesu a swi hetisiseke hi ku tshama a tshembekile kukondza a fa? Kahle-kahle, rifu ra Yesu ri hi pfulele ndlela yo kuma vutomi lebyi nga heriki emisaveni leyi nga paradeyisi, hi ku pfumelelana ni xikongomelo xa Yehovha xa le ku sunguleni. Ndzima leyi landzelaka yi ta hlamusela leswaku rifu ra Yesu ri swi endlisa ku yini sweswo.
^ ndzim. 7 Leswaku u kuma nhlamuselo hi vuprofeta bya Daniyele lebyi hetisekeke eka Yesu, vona Xiengetelo lexi kumekaka eka matluka 197-9.
^ ndzim. 11 Yehovha u vitaniwa Tatana hikuva hi yena Mutumbuluxi. (Esaya 64:8) Tanihi leswi Yesu a tumbuluxiweke hi Xikwembu, u vitaniwa N’wana wa Xikwembu. Swi tano ni hi swivumbiwa leswin’wana swa moya, na swona swi vitaniwa vana va Xikwembu ku katsa na Adamu hi yexe.—Yobo 1:6; Luka 3:38.
^ ndzim. 12 Leswaku u kuma vumbhoni lebyi engetelekeke bya leswaku N’wana loyi wa mativula a nga ringani ni Xikwembu, vona Xiengetelo eka matluka 201-4.


c: text/html

text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Genesa 22:1-24
22 Endzhaku ka swilo leswi, Xikwembu xa ntiyiso xi ringa+ Abrahama. Hikwalaho xi ku eka yena: “Abrahama,” yena a ku: “Hi mina loyi!”+2 Xi ya emahlweni xi ku: “Ndzi kombela u teka n’wana wa wena, n’wana wa wena loyi u n’wi rhandzaka+ swinene, Isaka,+ u teka riendzo u ya etikweni ra Moriya,+ kwalaho u n’wi nyikela a va gandzelo ro hisiwa eka yin’wana ya tintshava leyi ndzi nga ta ku hlawulela yona.”+3 Kutani Abrahama a pfuka nimpundzu swinene a bohela mbhongolo yakwe, a teka ni vatirhi vakwe vambirhi na Isaka n’wana+ wakwe; a pandzela ni tihunyi ta gandzelo ro hisiwa. Kutani a suka a yima a teka riendzo a ya endhawini leyi Xikwembu xa ntiyiso xi n’wi hlawuleleke yona.4 Abrahama u tlakuse mahlo a vona ndhawu leyi ro sungula a ha ri ekule hi siku ra vunharhu.5 Kutani Abrahama a ku eka vatirhi+ vakwe: “Tshamani laha ni mbhongolo, kambe mina ni mufana hi lava ku tlhandlukela lahaya hi ya gandzela+ kutani hi ta tlhelela eka n’wina.”6 Endzhaku ka sweswo Abrahama a teka tihunyi ta gandzelo ro hisiwa a ti rhwexa Isaka n’wana+ wakwe, yena a tamela ndzilo ni mukwana wo dlaya hi wona, havambirhi va famba swin’we.+7 Kutani Isaka a ku eka Abrahama tata wakwe: “Tatana!”+ Yena a ku: “Hi mina loyi n’wananga!”+ A ya emahlweni a ku: “Ndzilo ni tihunyi hi leswi, kambe yi kwihi nyimpfu ya gandzelo ro hisiwa?”+8 Hiloko Abrahama a ku: “N’wananga, Xikwembu xi ta lunghiselela hi xoxe nyimpfu ya gandzelo ro hisiwa.”+ Kutani va ya emahlweni va famba swin’we havumbirhi bya vona.9 Eku heteleleni va fika endhawini leyi Xikwembu xa ntiyiso xi n’wi hlawuleleke yona, kutani Abrahama a aka alitari+ kwalaho a tlhela a lulamisa tihunyi, hiloko a boha Isaka n’wana wakwe mavoko ni milenge, a n’wi tlhandleka ehenhla ka alitari, ehenhla ka tihunyi.+10 Kutani Abrahama a tshambuluta voko a teka mukwana wo dlaya leswaku a ta dlaya n’wana+ wakwe.11 Kambe ntsumi ya Yehovha yi n’wi vitana yi ri ematilweni yi ku:+ “Abrahama, Abrahama,” yena a hlamula a ku: “Hi mina loyi!”12 Yi ya emahlweni yi ku: “U nga tshambuluti voko ra wena u dlaya mufana, u nga n’wi endli nchumu nikatsongo,+ hikuva sweswi ndza swi tiva leswaku u chava Xikwembu hikuva a wu ndzi alelanga n’wana wa wena,+ loyi a nga swakwe.”13 Hiloko Abrahama a tlakusa mahlo yakwe a languta, lahaya emahlweninyana, a ku ri ni khuna ri khomeke hi timhondzo ta rona ekhwatini. Kutani Abrahama a famba a ya teka khuna a ri endla gandzelo ro hisiwa ematshan’weni ya n’wana+ wakwe.14 Abrahama a thya ndhawu leyi vito ra Yehovha-yire. Hi yona mhaka leyi namuntlha hi ntolovelo ku vuriwaka va ku: “Entshaveni ya Yehovha swi ta lunghiseleriwa.”+15 Ntsumi ya Yehovha yi ya emahlweni yi vitana Abrahama ra vumbirhi yi ri ematilweni16 yi ku: “‘Ndzi hlambanya hi mina,’ ku vula Yehovha,+ ‘leswaku hikwalaho ka leswi u endleke leswi naswona u nga alangiki ni n’wana wa wena loyi a nga swakwe,+17 hakunene ndzi ta ku katekisa ndzi tlhela ndzi andzisa mbewu ya wena ku fana ni tinyeleti ta matilo ni ku fana ni swiribyana swa sava leri nga eribuweni ra lwandle;+ mbewu ya wena yi ta lawula nyangwa ya valala+ va yona.18 Tinxaka hinkwato ta misava ti ta tikatekisa hi mbewu+ ya wena hikwalaho ka leswi u yingiseke rito+ ra mina.’”19 Endzhaku ka sweswo Abrahama a tlhelela eka vatirhi vakwe, kutani va suka va famba swin’we va ya eBera-xeba;+ Abrahama a hambeta a tshama eBera-xeba.20 Endzhaku ka swilo leswi xiviko xi yisiwa eka Abrahama, xi ku: “Milka+ na yena u tswalele Nakori+ makwenu vana:21 Uzha mativula yakwe ni makwavo Buzu+ na Kemuwele tata wa Aramu,22 na Kesede na Hazo na Pilidaxi na Yidilafu na Bethuwele.”+23 Kutani Bethuwele a va tata wa Raveka.+ Lava va nhungu Milka u va tswalele Nakori makwavo wa Abrahama.24 Nakambe a ku ri ni nsati wakwe lontsongo, loyi vito ra yena a ku ri Rewuma. Hi ku famba ka nkarhi na yena a veleka Teba na Gahama na Tahaxi na Maka.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DOMINICAN REPUBLIC
Ntshunxeko Wo Chumayela
Trujillo A Dlayiwa
Hi 1960, vulawuri bya tihanyi bya Trujillo a byi soriwa hi matiko yo hambana-hambana ni ku kanetiwa hi vanhu va tiko rero. Hi nkarhi wa nkwetlembetano wolowo wa tipolitiki, Milton Henschel wo huma entsindza wa misava hinkwayo wa Timbhoni ta Yehovha u endzele etikweni rero kutani a ya enhlengeletanweni ya masiku manharhu hi January 1961. A ku ri ni vanhu va 957 eka nhlangano wa mani na mani naswona ku khuvuriwe vanhu va 27. Hi nkarhi wa riendzo rakwe, Makwerhu Henschel u pfune vamakwerhu ku tlhela va sungula ku hlela ntirho wo chumayela ni ku endla mepe wa nsimu.
Enrique Glass na Julián López, a va averiwe ku endzela mavandlha. Julián u ri: “Mavandlha mambirhi lawa a ndzi ma endzela a ma ri evuxeni bya tiko, kasi laman’wana hinkwawo a ma ri en’walungwini. Mavandlha hinkwawo lawa a ma endzeriwa hi Enrique a ma ri exiphen’wini xa le vuxeni ni xa le dzongeni.” Maendzo wolawo hinkwawo ma endle leswaku mavandlha ma kota ku tlhela ma fambisana ni nhlengeletano naswona ma pfune vamakwerhu leswaku va akeka hi tlhelo ra moya.
Salvino na Helen Ferrari, lava nga mathwasana ya tlilasi ya vumbirhi ya Giliyadi va fike hi 1961. Ntokoto lowu va veke na wona tanihi varhumiwa eCuba wu tikombe wu ri lowu pfunaka swinene eka ntshovelo lowukulu wa moya eDominican Republic. Salvino u hetelele a tirha eka Komiti ya Rhavi kukondza a fa hi 1997, kasi Helen u ve eka ntirho wa nkarhi hinkwawo ku ringana malembe ya 79, lawa yo tala ya wona a ma heteke a ri murhumiwa.
Endzhaku ka ku fika ka vaka Ferrari, vulawuri bya tihanyi bya Trujillo byi hele hi vusiku bya May 30, 1961, loko vadlayi va balesele movha wakwe hi maqulu. Hambiswiritano ku dlayiwa kakwe a ku endlanga leswaku ku va ni rhula hi tlhelo ra tipolitiki, kutani tiko ri ye emahlweni ri va ni nkwetlembetano wa tipolitiki ku ringana malembe yo hlayanyana.
Ntirho Wo Chumayela Wu Ya Emahlweni
Hi nkarhi wolowo, ku fike varhumiwa lava engetelekeke. William Dingman loyi a ri eka tlilasi yo sungula ya Giliyadi ni nsati wakwe, Estelle, swin’we na Thelma Critz na Flossie Coroneos, va susiwe erhavini ra le Puerto Rico va yisiwa eDominican Republic endzhaku ka masiku mambirhi Trujillo a dlayiwile. William u te: “Etikweni a ku ri ni nkwetlembetano loko hi fika naswona a ku ri ni nyimpi. A ku chaviwa vanhu lava pfukelaka mfumo naswona masocha a ma secha un’wana ni un’wana loyi a a famba hi gondzo lerikulu. Hi yimisiwe ko hlayanyana etindhawini leti vanhu va sechiwaka eka tona naswona mindzhwalo ya hina a yi sechiwa endhawini yin’wana ni yin’wana. A ku humesiwa swilo hinkwaswo leswi a swi ri etibegeni ta hina, hambi ku ri swilo leswitsongo.” A swi tika ku chumayela exiyin’weni xo tano lexi nga ni khombo xa tipolitiki.
William u te: “Hi nkarhi wa vulawuri bya tihanyi bya Trujillo vanhu a va byeriwe leswaku Timbhoni ta Yehovha i Makhomunisi naswona a ti kahle. . . . Kambe, hakatsongo-tsongo hi swi kotile ku herisa xihlawuhlawu.” Hikwalaho ka sweswo, vanhu lava engetelekeke lava nga ni timbilu letinene va amukele rungula ra Mfumo. Eku heleni ka lembe ra ntirho ra 1961, a ku ri ni maphayona yo hlawuleka ya 33 etikweni.


text:
1Ewu 'dasi opi Herode nga e'yo kuza Yesuni eri ra ; 2eri nga 'yo ati'ba ini ma tia, 'Ba 'dari Yohana baputizi fepiri'i, enga 'ba draza eselia 'bo; tali 'diyi yi 'ye erisi ani. 3A'disikᴜ Herode bi ndra Yohanani, ombe eri, 'ba arujoa Herodiasi i adripi Filipo ma okᴜ ma e'yosi; 4te Yohana 'yo ndra eri tia, Azita a'ini mini ovᴜzᴜ eri be kᴜ. 5Eri le eri fu ra, te ovᴜ urisi 'ba ongᴜlᴜmᴜrᴜ ma e'yosi, yini a'ile eri ovᴜ nabinirisi. 6Te omu Herodeni osizᴜri ka eca ra, Herodiasi zi nga ongo tᴜ yi eselia, nga ayiko fe Herode dri, 7'dini eri nga e'yo azi eri tia oyo sozasi kini i nga afa dria erini a'ileri fe eri dri. 8Eri'i, andrini eri bile imbaria, nga ‘yora, Mi fe ma dri 'doa koyia alia Yohana baputizi fepiri ma dri'i. 9Opi nga ovᴜ candisi; te oyo erini soleri ma e'yosi, azini 'ba ripi eri be nyaka tia 'diyi ma e'yosi, eri azi yi ma fe eri dri; 10eri nga 'ba ti pe Yohana ma dri lizᴜ jo arunia, 11yi nga drini eji koyia alia fezᴜ zamva dri, eri nga eji andri vᴜ. 12'Ba Yohanani imbale 'diyi nga emu avᴜni 'du sazᴜ; yi nga mu e'yoni olᴜ Yesu tia. 13Yesu ka eri ra, eri nga enga 'daarisi ogurᴜsi, muzᴜ angᴜ 'ba kokorᴜa ndindirᴜ. 'Ba ongᴜlᴜmᴜrᴜ ka eri ra, yi nga eri ma vᴜti bi pasi engazᴜ aku ambo ambo 'diyia. 14Erini fᴜria, eri nga 'ba ongᴜlᴜmᴜrᴜ kakaᴜ ndre, eri nga ovᴜ asi ndrizasi yi vᴜ, eri nga 'ba yini azorᴜ 'diyi ati ra. 15Ka eca ondresi, 'ba erini imbale 'diyi nga emu eri vᴜ, kini, Pari 'dori rokorᴜ, etu 'de vini 'bo; mi pe 'ba ongᴜlᴜmᴜrᴜ ma ti mvizᴜ, yi ma mu aku were were 'diyi vᴜsi nyaka jezᴜ yi dri. 16Te Yesu nga 'yo yi tia, Leni yi ma mvi kᴜ; emi fe nyaka yi dri emi'i. 17Yi nga 'yo eri tia, Ama afa 'doa yo, pe lᴜ mikate towi e'bi iri be a'dule. 18Eri nga ‘yora, Emi eji yi ma vᴜ 'doa. 19Eri nga azi 'ba ongᴜlumᴜrᴜni rizᴜ va ase dria, eri nga mikate towi piyi 'du e'bi iri be, eri nga lu 'bua uru, nga asi ndriza a'i, eri nga mikate nyo ra, fe 'ba erini imbale 'diyi dri, 'ba erini imbale 'diyi nga fe 'ba ongᴜlᴜmᴜrᴜ dri. 20Yi dria nga nya ra, nga tra ra. Yi nga onyole 'diyi ma joloko okᴜ evᴜ mᴜdri drini iri tre tre. 21'Ba nyapi 'diyi alifᴜ towi 'diyi agupini; okᴜ piyi anzi be lani kᴜ. 22Coti eri nga 'ba erini imbale 'diyi omi okposi fizᴜ oguru ma alia, zozᴜ eri ma drilea 'aa'dasi, de erini 'ba ongᴜlᴜmᴜrᴜ ti peria mvizᴜ. 23Ka pe 'ba ongᴜlᴜmᴜrᴜ ma ti 'bo, eri nga tu oni dria a'dulesi Mungu zizᴜ. Ka eca ondresi eri de 'dale a'dule, 24te oguru ovᴜ curu’do miri ma alia adikadi, yi mbᴜzani eri ecandiria; olini engale yi ma drilialerᴜrisi. 25Angᴜ trani ecaria ogogo eri nga eca yi vᴜ, aciria miri dria. 26'Ba erini imbale 'diyi ka ndre erini aciria miri dria, yi asi nga oti tᴜ, kini, Adroni! Yi nga otre urisi. 27Coti Yesu nga e'yo 'yo yi be kini, Emi asi ma te ci, 'do ma'i; emi rᴜ kᴜ. 28Petero nga e'yo omvi, 'yo eri tia kini, Opi, ka adri mi'i, mi azi ma emuzᴜ mi vᴜ yi dria. 29Eri nga ‘yora, Mi emu. Petero nga fᴜ oguru aliarisi, nga aci yi dria muzᴜ Yesu vᴜ; 30te eri ka oli lu ra, eri nga ovᴜ urisi ; eri nga 'ba 'de yi etia, nga tre kini, Opi, mi pa ma! 31Coti Yesu nga i dri ejᴜ, nga eri ebi, nga 'yo tinia kini, Mi a'ita be wereri la, mi mi asi oja oja a'disi ya? 32Yi ka tu ogurua 'bo, oli nga kᴜ liko ja. 33'Ba ovᴜpi ogurᴜ alia 'diyi nga eri inzi kini, Adarᴜ mi Mvi Munguni. 34Yi ka zo 'aa'dasi 'bo, yi eca angᴜ Genesaretinia. 35'Ba pari 'daa 'diyi ka eri ni ra, yi nga 'ba ti pe angᴜ 'dari ma ageiasi dria, yi nga 'ba dria rua onzi be 'diyi eji eri vᴜ, 36yi nga matᴜ 'ba eri vᴜ yi ma elo kiri bongo erini ma ti'i; 'ba dria elopi 'diyi ma rua nga ati ada ada.
Copyright
Learn More


text:
Dyondzo 46: Makhumbi Ya Yeriko
I yini lexi endleke leswaku makhumbi ya Yeriko ma wa? Swi vonaka onge ma biwe hi bomo leyikulu. Kambe eminkarhini yoleyo a ku nga ri na tibomo; hambi ku ri swibamu a va nga ri na swona. A ku ri singita rin’wana ra Yehovha! A hi kumeni leswaku swi endlekise ku yini.
Twana leswi Yehovha a swi byeleke Yoxuwa: ‘Wena ni vavanuna va wena va nyimpi mi fanele ku macha mi rhendzela muti. Mi fanele ku macha mi wu rhendzela kan’we hi siku ku ringana masiku ya tsevu. Mi fanele mi swi endla mi rhwele areka ya ntwanano. Vaprista va nkombo va fanele ku famba emahlweni ka yona va ri karhi va yimba tinanga.
‘Hi siku ra vunkombo mi fanele mi macha mi rhendzela muti ka nkombo. Kutani yimbani tinanga ivi un’wana ni un’wana a ba hungwe ra nyimpi leyikulu. Naswona makhumbi ma ta mbundzumuka!’
Yoxuwa ni vanhu vakwe va endle leswi Yehovha a swi vuleke. Loko va ha macha, un’wana ni un’wana a a miyerile. A va lo whii! Leswi a swi twala a ku ri mpfumawulo wa tinanga ni wa ku macha ntsena. Valala va vanhu va Xikwembu eYeriko a va chuhile. Xana wa yi vona ntambhu liya yo tshwuka leyi lengaka efasitereni? I fasitere ra mani leriya? Ina, Rahava u endle leswi tinhlori timbirhi ti n’wi byeleke swona. Vandyangu wakwe hinkwavo va na yena, va langute leswi humelelaka.
Eku heteleleni, hi siku ra vunkombo, endzhaku ko macha va rhendzela muti ka nkombo, ku biwe tinanga, vavanuna va nyimpi va huwelerile kutani makhumbi ma mbundzumuka. Hiloko Yoxuwa a ku: ‘Dlayani un’wana ni un’wana emutini mi tlhela mi wu hisa. Hisani hinkwaswo. Mi fanele mi hlayisa ntsena silivhere, nsuku, koporo ni nsimbi kutani mi swi hoxa evuhlayiselweni bya xuma lebyi nga etendeni ra Yehovha.’
Yoxuwa u byele tinhlori letiya timbirhi a ku: ‘Yanani endlwini ya Rahava kutani mi vuya na yena swin’we ni vandyangu wakwe.’ Rahava ni ndyangu wakwe va ponile, hilaha tinhlori ti n’wi tshembiseke hakona.
Yoxuwa 6:1-25.
Swivutiso
- Xana Yehovha u byele vavanuna va nyimpi ni vaprista leswaku va endla yini ku ringana masiku ya tsevu?
- Xana vavanuna a va fanele va endla yini hi siku ra vunkombo?
- Hilaha u swi vonaka hakona exifanisweni, xana ku humelela yini hi makhumbi ya Yeriko?
- Ha yini ku ri ni ntambhu yo tshwuka leyi lengalengaka efasitereni?
- Xana Yoxuwa u byele vavanuna va nyimpi leswaku va va endla yini vanhu swin’we ni muti, kambe ku vuriwa yini hi silivhere, nsuku, koporo ni nsimbi?
- Xana vakamberi vambirhi va byeriwe ku endla yini?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Yoxuwa 6:1-25.
Xana ku macha ka Vaisrayele va rhendzela Yeriko hi siku ra vunkombo ku fana njhani ni ntirho wo chumayela wa Timbhoni ta Yehovha emasikwini lawa ya makumu?
Xana vuprofeta lebyi rhekhodiweke eka Yoxuwa 6:26 byi hetiseke njhani emalembeni ya kwalomu ka 500 lama landzeleke, naswona leswi swi hi dyondzisa yini hi rito ra Yehovha?
DYONDZA SWO TALA
Rahava A Yingisa Swiletelo
Ndyangu wun’wana wu ponile loko marhangu ya muti wa Yeriko ma wa.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yobo 41:1-34
41 “Xana u nga phasa Levhiyathani+ hi xinjovo,Kumbe u nga bohelela ririmi ra yona hi pindza?2 Xana u nga nghenisa vungu etinhompfini+ ta yona,Kumbe u nga boxa tinhlaya ta yona hi mutwa?3 Xana yi nga ku kombela ko tala,Kumbe yi nga ku byela marito yo olova?4 Xana yi nga endla ntwanano na wena,Leswaku u yi teka yi va hlonga hilaha ku nga heriki?5 Xana u nga tlanga na yona ku fana niloko u tlanga ni xinyenyana,Kumbe, xana u nga yi tsimbela vana va wena va vanhwanyana?6 Xana vaxavisi va nga xaviselana yona?Xana va nga yi avanyisela van’wamabindzu?7 Xana u nga tata dzovo ra yona hi miseve yo copa tinhlampfi letikulu,+Kumbe nhloko ya yona hi mafumu ya tinhlampfi?8 Veka voko ra wena ehenhla ka yona.Tsundzuka nyimpi. U nga ha swi endli nakambe.9 Waswivo! Kunene munhu u ta khomisiwa tingana hileswi a swi languteleke eka yona.Munhu u ta tlhela a wela ehansi hi ku yi languta ntsena.10 A nga kona la nga ni xivindzi lerova a nga yi pfuxa.I mani la nga vaka ni xivindzi lerova a nga yima a tiyile emahlweni ka mina?+11 I mani la rhangeke a ndzi nyika nchumu wo karhi, lowu ndzi bohekaka ku n’wi hakela wona?+Leswi nga ehansi ka matilo i swa mina.+12 A ndzi nge miyeli malunghana ni swiphemu swa yonaKumbe malunghana ni matimba ya yona ni ku saseka ka swiphemu swa yona.13 I mani la fununguleke swiambalo swa yona?I mani la nga nghenaka etinhlayeni ta yona timbirhi?14 I mani la pfuleke tinyangwa ta xikandza xa yona?Meno ya yona ma chavisa matlhelo hinkwawo.15 Mugerho wa mahakatimba ya yona i ku titlakusa ka yona,Ma pfaleke onge hiloko ma lemiwe hi xilemo xo tiya.16 Ma hlangana kahle rin’wana eka rin’wana,Hambi ku ri moya a wu nge ngheni exikarhi ka wona.17 Ma namarhelane khwatsi;Ma khomananile naswona a ma nge hambaniseki.18 Ku entshemula ka yona ku humesa ku vonakala,Ni mahlo ya yona ma kotisa ku vangama ka vurhonga.19 Endzeni ka nomu wa yona ku huma ku vonakala ka rihati,Ku baleka ni tinhlahle ta ndzilo.20 Musi wu huma etinhompfini ta yona,Ku fana ni khele leri lumekiweke hi xingoya.21 Moya-xiviri wa yona wu lumeka makala,Ni langavi ri huma enon’wini wa yona.22 Enhan’wini ya yona ku tshama ntamu,Gome ra baleka emahlweni ka yona.23 Mimpetso ya nyama ya yona yi namarhelanile;Yi vumbiwe eka yona, a yi tsekatseki.24 Mbilu ya yona yi vumbeke ku fana ni ribye,Ina, yi vumbeke ku fana ni ribye ro sila ra le hansi.25 Loko yi yima, lava matimba va tshuka;+Va pfilunganyeka hikwalaho ka ku chava.26 Banga a ri swi koti ku yi hlula,Hambi ku ri fumu, tlhari leritsongo kumbe nseve.+27 Yi teka nsimbi+ ku fana ni byanyi byinene,Koporo ku fana ni ntsandza wo bola.28 Nseve a wu yi hlongoli;Maribye ya xipelupelu+ ma hundzuka mahlanga manene eka yona.29 Yi teka muchizo wu ri rihlanga rinene,+Naswona yi hleka ku ketlaketla ka tlhari.30 Khwiri ra yona ri fana ni swirhengele;Yi famba ehenhla ka ndzhope ku fana ni xileyi.+31 Yi virisa vuenti ku fana ni mbita;Yi endla lwandle ri fana ni mbita ya mafurha.32 Endzhaku ka yona yi endla leswaku ndlela yi voninga;Munhu u ta vona xidziva xa mati onge i misisi ya mpunga.33 A xi kona lexi fanaka na yona ehenhla ka misava,Lexi endliweke leswaku xi nga chavi.34 Xi vona hinkwaswo leswi tlakukeke.I hosi ya swivandzana hinkwaswo leswikulu.”


text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO
Nyimpi Leyi Cinceke Misava
Eka malembe lama hundzeke ya 100, majaha lama endlaka timiliyoni ma siye makaya ya wona lama sirhelelekeke kutani ma ya enyimpini. Ma endle tano hikwalaho ko rhandza tiko ra rikwavo ku nga moya lowu a wu hangalakile emisaveni hinkwayo. Hi 1914, jaha rin’wana ra le Amerika leri tinyiketeleke evusocheni ri tsale leswi: “Ndzi tsake ngopfu naswona ndzi ma langutele hi mahlo-ngati masiku yo tsakisa lama nga ta landzela.”
Kambe, swi nga si ya kwihi, ntsako wa wona wu hundzeke ku getsela ka meno. Ku hava ni un’we loyi a swi voneke ka ha ri emahlweni leswaku masocha wolawo yo tala a ma ta heta malembe ma ri enyimpini eBelgium ni le Furwa. Hi nkarhi wolowo, vanhu va yi vitane “Nyimpi Leyikulu.” Namuntlha yi vitaniwa nyimpi yo sungula ya misava.
Eka nyimpi yo sungula ya misava ku fe vanhu vo tala naswona va tele lava vavisekeke. Van’wana va ringanyeta leswaku yi dlaye vanhu va kwalomu ka 10 wa timiliyoni kasi va 20 wa timiliyoni va vavisekile swinene. Nakambe yi vangiwe hikwalaho ka swihoxo leswikulu leswi endliweke swa vuphukuphuku. Varhangeri va le Yuropa va tsandzekile ku herisa swiphiqo leswi a swi ri kona eka matiko yo hambana-hambana leswaku swi nga vangi mpfilumpfilu emisaveni hinkwayo. Kambe mhaka hileswaku “Nyimpi Leyikulu” yi onhe misava hilaha ku heleleke. Yi cince misava hi tindlela leti endlaka leswaku swi hi khumba na hina namuntlha.
SWIHOXO LESWI ENDLEKE VARHANGERI VA NGA HA TSHEMBIWI
Nyimpi yo sungula ya misava yi vangiwe hikwalaho ka swiboho leswi hoxeke. Buku leyi nge The Fall of the Dynasties—The Collapse of the Old Order 1905-1922 yi hlamusela leswaku varhangeri va le Yuropa “va endle swiboho swa vuphukuphuku leswi nga endla leswaku ku pfuka nyimpi leyikulu emisaveni hinkwayo hi ximumu xa 1914.”
Ku nga si hela mavhiki ma nga ri mangani, ku dlayiwa ka ndhuna-nkulu ya le Austria ku endle leswaku mimfumo hinkwayo ya matimba ya le Yuropa yi hoxa xandla enyimpini leyi a yi nga lavi ku katseka eka yona. Endzhaku ka masiku ma nga ri mangani nyimpi yoleyo yi sungurile, holobye-nkulu wa le Jarimani u vutisiwe leswi: “Xana swi te njhani leswaku hinkwaswo leswi swi endleka?” U hlamule a ri ni gome a ku: “Loko un’wana a lo swi tiva a swi ta va swi siveriwile.”
Varhangeri lava endleke swiboho leswi vangeke nyimpi a va nga byi tivi vuyelo lebyi a byi ta va kona. Kambe masocha lawa a ma ri enyimpini ma hatle ma xiya xivangelo xa nyimpi. Ma swi xiyile leswaku varhangeri va tipolitiki va tsandzekile ku endla leswi a ma swi languterile eka vona, vafundhisi va wona va ma kanganyisile naswona tindhuna-nkulu ta wona ti ma xengile. Njhani?
Varhangeri va tipolitiki va tshembise leswaku nyimpi a yi ta endla leswaku ku va ni misava leyintshwa yo antswa. Ndhuna-nkulu ya le Jarimani yi te: “Hi lwa hi matimba leswaku ku va ni ku rhula, loku a ku ri kona enkarhini lowu nga hundza loku hi lavaka leswaku ku va kona ni le nkarhini lowu taka.” Presidente wa le Amerika Woodrow Wilson u pfune ku tsala marito lama tivekaka lama tiyisaka nhlana ya leswaku nyimpi a yi ta endla leswaku “misava yi sirheleleka eka xidemokrati.” Kutani le Britain, vanhu a va ehleketa leswaku “nyimpi yoleyo a yi ta herisa tinyimpi leti a ti ri kona.” Kambe hinkwavo ka vona a va hoxisile.
Vafundhisi va seketele nyimpi yoleyo hi ku hiseka. Buku leyi nge The Columbia History of the World yi ri: “Vafundhisi va khutaze vanhu ku ya enyimpini ematshan’weni yo va dyondzisa Bibele. Nyimpi yi endle leswaku rivengo ri hangalaka.” Vafundhisi va hlohlotele rivengo ematshan’weni yo ri herisa. Buku leyi nge A History of Christianity yi vula leswaku “vafundhisi va rhangise rirhandzu leri a va ri na rona hi tiko ra vona lerova va tsandzeka ku tiyimisela ku rhangisa ripfumelo ra vona ra Vukreste. Vafundhisi a va nga ri na matimba naswona a va nga swi tsakeli ku khutaza vanhu ku endla leswi nga swinene. Va khutaze vanhu ku dlayana hi ku tirhisa vito ra Xikwembu.”
Tindhuna-nkulu ta masocha ti tshembise leswaku masocha a ma ta hlula hi ku olova naswona hi xihatla, kambe a swi vanga tano. Swi nga si ya kwihi, mavuthu lama kanetaka ma sungule ku lwisana ni masocha wolawo. Endzhaku ka sweswo, masocha ya timiliyoni ma langutane ni leswi n’wamatimu un’wana a swi hlamuseleke tanihi “tihanyi letikulu leti a ma fanele ma ti tiyisela enyameni ni le moyeni.” Ku nga khathariseki leswi masocha a ma dlayeteriwa, tindhuna-nkulu ta masocha ti hambete ti rhumela masocha ya tona leswaku ma ya laha yi hisaka kona. Hi yona mhaka swi nga hlamarisiki leswi ku veke ni vaxandzuki vo tala.
Xana nyimpi yo sungula ya misava yi va khumbe njhani vanhu? Buku yin’wana ya matimu yi tshahe khale ka socha rin’wana leri nga te: “Nyimpi . . . yi onhe miehleketo ni mahanyelo ya vanhu.” Hikwalaho ka nyimpi yoleyo, mimfumo hinkwayo yi nyamalarile. Mpfilumpfilu wolowo lowukulu wu tikombise wu ri masungulo ya ku dlayiwa ka vanhu vo tala loku nga si tshamaka ku endleka. Ku sungule ku va ni switereka swa le mintirhweni etindhawini leti tolovelekeke.
Ha yini nyimpi yoleyo yi cince misava? Xana hakunene yi vangiwe hikwalaho ka swihoxo leswikulu? Xana tinhlamulo ta kona ti paluxa swin’wana malunghana ni vumundzuku bya hina?


text:
1Txizimu, ngu sikhati so tala ni mamahelo o tala, txi wombawombile kale ka vatate vathu, ngu sisofu sa vaprofeti, 2Konkuwa, masikwananu, txi wombawombile kwathu, ngu Mwanana wa txona, awu txi nga m'maha txidyathomba txa sotshe, awu kambe txi nga maha nzuma ni mafu ngu ngene. 3Ene, ngaku i ku liwoningo la wudhumo wa Txizimu, ni txikombiso txa wudhumo wa txona, awu a hiketako sotshe simaha ngu mtamo wa dipswi dakwe, msana ka kuva a di gwitile kukuwula siwonho, a ti ya zumba txineneni ka wuhombe wa Nyatxitimwi nzumani 4Mwanana mbwa hombe ngutu kupinda tingelozi, ngukusa Txizimu txi mu ningile ditina da hombe, kupinda tona. 5Nguko, ngu ka yihi ngelozi Txizimu txi nga womba txi txi kha txona: “Awe u Mwanana wangu, ni ku velekile nyamsi”, kani? Na kambe txi txi kha txona: “Ani ni na va ni di Tate wakwe, ene a na va Mwanana wangu”, kani? 6Na kambe, ngako Txizimu txi rumela Mwanana wa txona ha mafuni txi ti: “Totshe tingelozi ta Txizimu ti na m'khozele”. 7Se ngako Txizimu txi txi womba ngu tingelozi, txi ti: “Txizimu txi mahile tingelozi ta txona kota timoya, ani sithumi sa txona, txi si mahile midhikila ya mndilo”. 8Kambe ngako txi txi womba ngu Mwanana, Txizimu txi wombisa tiya: “Txiluvelo txako, awe Txizimu, txi tsani kala kupinduka, se ndonga yako ya wukoma i ndonga ya kululama. 9U randile wululami, u txi venga wubihi; ngu toneto, Txizimu, Txizimu txako, txi ku totile mafura a litsako kupinda votshe vangana vako.” 10Seni kambe txi txi: “Ngawe, Mkoma, u nga vanga mafu kukhatani; tinzuma nitona i mthumo wa manza ako. 11Sotshe si na lova, kambe awe khu na magwito; sotshe si na sakala kufana ni siambalo. 12Sotshe u na si peta kufana ni didhamba, si na kutxuka kufana ni siambalo, kambe awe u ku eneyo wa mmweyo, wutomi wako kha wu na mbi guma.” 13Mwendo ngu ka yihi ngelozi, Txizimu txi nga yi gela, hambi ditshiku da dimwedo, txi txi: “Khalahatsha txineneni kwangu, kala kuza ni maha ava i ku valala vako txikhigelo txa mikondo yako”, kani? 14Ina tingelozi totshe hi nga mimoya yi yi thumako mithumo, ayi yi nga rumelwa kuthumela avale va fanelako kuamukela thomba ya kuhanyiswa, kani?
Copyright
Learn More


text:
XANA TI LO ENDLIWA?
Timpapa Ta Phaphatani
TIMPAPA ta phaphatani ta olova lerova hambi ku ri ritshurinyana kumbe thonsi ra mati ri nga endla leswaku swi ri tikela ku haha. Hambiswiritano, timpapa ta rona ti tshama ti basile naswona ti omile. Sweswo swi vangiwa hi yini?
Xiya: Vakambisisi va le Yunivhesithi ya Mfumo ya le Ohio lava endleke ndzavisiso hi phaphatani leri vuriwaka Giant Blue Morpho (Morpho didius), va kume leswaku timpapa ta rona ta rheta loko u ti languta hi mahlo ya nyama naswona tinsiva ta rona ti tlhandlekanile ku fana ni tithayilisi elwangwini. Timpapa teto leti yimeke hi layini ti endla leswaku thyaka kumbe mathonsi ya mati ma nga tshami. Vanjhiniyara va lava ku tekelela timpapaa toleto leswaku va endla swifunengeto ni switirhisiwa eka swa vutshunguri leswi kotaka ku sivela thyaka ni mati.
Timpapa ta phaphatani i xikombiso xin’wana xa ndlela leyi sayense yi ringetaka ha yona ku tekelela swilo leswi tumbuluxiweke. Mukambisisi un’wana la vuriwaka Bharat Bhushan u te: “Ntumbuluko wu ni swilo swo tala leswi vanjhiniyara va navelaka ku swi tekelela, ku sukela eka swilo leswitsongo ku ya eka leswikulu leswi kokeke rinoko ra vanhu ku ringana malembe yo tala.”
U anakanya yini? Xana timpapa ta phaphatani ti lo tiendlekela? Kumbe ti lo endliwa?


text:
NDZIMA YA VUNTLHANU
“Wansati Lonene Ngopfu”
1, 2. (a) Xana Rhuti a tirha ntirho wa njhani? (b) Xana Rhuti u dyondze timfanelo tihi letinene hi Nawu wa Xikwembu ni vanhu va xona?
RHUTI u nkhinsame etlhelo ka nyandza ya maxalana lawa a ma hlengeleteke ninhlikanhi. Dyambu a ri pela hi le masin’wini ya le Betlehema naswona vatirhi vo tala se a va ri karhi va famba va ya enyangweni ya muti lowutsongo lowu a wu ri ehenhla ka xintshabyana. Swi le rivaleni leswaku Rhuti a a karhele tanihi leswi a tirhe dyambu hinkwaro. Hambiswiritano, u hambete a tirha, a khome nhonga leyitsongo leswaku a kota ku dzudza maxalana. Hambileswi ntirho a wu tika, siku ri fambe kahle—ku tlula leswi a a anakanya leswaku ri ta va xiswona.
2 Xana swilo a swi sungula ku yi fambela kahle noni leyi leyitsongo? Hilaha hi swi voneke hakona eka ndzima leyi nga hundza, a yi endle xiboho xo famba ni n’wingi wa yona Nawomi, yi hlambanya leswaku yi ta tshama na yena ni ku endla Xikwembu xa Nawomi, ku nga Yehovha, xi va Xikwembu xa yona. Vavasati lavambirhi lava feriweke a va ya eBetlehema va suka eMowabu naswona a swi tekanga nkarhi leswaku Rhuti lowa Mumowabu a dyondza leswaku Nawu wa Yehovha wu endle lunghiselelo ro xixima swisiwana swa le Israyele, ku katsa ni vanhu vambe. Nakambe sweswi u kume leswaku van’wana va vanhu va Yehovha lava a va hanya ehansi ka Nawu naswona va leteriweke ha wona, va swi kombise hi mahanyelo ni hi musa leswaku va landzela milawu ya Yehovha naswona leswi swi phyuphyise mbilu yakwe.
3, 4. (a) Ha yini Bowasi a khutaze Rhuti? (b) Xana xikombiso xa Rhuti xi nga hi pfuna njhani namuntlha eminkarhini yo tika ya ikhonomi?
3 Un’wana wa vanhu volavo i Bowasi, wanuna la kuleke, la fuweke loyi Rhuti a a khwaja emasin’wini yakwe. Sweswi hi yena loyi a a n’wi khathalela tanihi tatana. Rhuti a a tshama a ri karhi a n’wayitela loko a ehleketa hi marito ya musa ya Bowasi yo n’wi fundzha hileswi a a khathalela Nawomi la kuleke ni hileswi a hlawuleke ku kuma nsirhelelo eka Xikwembu xa ntiyiso, ku nga Yehovha.—Hlaya Rhuti 2:11-14.
4 Hambiswiritano, Rhuti a nga ha va a tivutise hileswi vumundzuku byakwe a byi ta va xiswona. Tanihi munhu wumbe la nga xisiwana la pfumalaka hambi ku ri nuna kumbe n’wana, xana a ta tiwundla njhani yena na Nawomi eka malembe lama taka? Xana a ta tiwundla hi ku khwaja? Nakambe i mani loyi a ta n’wi khathalela loko a dyuhala? Swilo sweswo leswi a swi n’wi vilerisa a swi twisiseka. Namuntlha eminkarhini leyi yo tika ya ikhonomi, vanhu vo tala va vilerisiwa hi swilo swo fana ni sweswo. Loko hi ri karhi hi dyondza ndlela leyi ripfumelo ra Rhuti ri n’wi pfuneke ha yona eka swiphiqo sweswo, hi ta kuma swo tala leswi hi nga swi tekelelaka.
I Yini Leswi Vumbaka Ndyangu?
5, 6. (a) Xana Rhuti u khwaje mpimo wo tanihi kwihi eka siku ro sungula ensin’wini ya Bowasi? (b) Xana Nawomi u titwe njhani loko a vona Rhuti?
5 Hi nkarhi lowu Rhuti a heteke ku kandza maxalana ni ku ma hlengeleta, u kume leswaku u hlengelete mpimo lowu taleke wa efa kumbe tilitara ta 22 ta maxalana. Swi nga ha endleka leswaku mpimo wakwe wa maxalana a wu tika tikhilogiramu ta kwalomu ka 14! Swi nga ha endleka leswaku a a ma boha hi lapi kutani a ma rhwala hi nhloko ivi a kongoma eBetlehema loko dyambu ri pela.—Rhu. 2:17.
6 Nawomi a a tsakile ku vona n’wingi wakwe la rhandzekaka naswona kumbexana a nga ha va a hlamarile loko a vona Rhuti a rhwale ndzhwalo wo tika wa maxalana. Rhuti u tlhele a vuya ni swakudya leswi a nga dya a swi siya loko Bowasi a swi nyika vatirhi hiloko va swi dya swin’we va ri vambirhi. Nawomi u vutise a ku: “Xana namuntlha u khwaje kwihi, xana u tirhe kwihi? Onge loyi a ku lemukeke a nga katekisiwa.” (Rhu. 2:19) Nawomi a a swi tiva leswaku ku fanele ku ri ni munhu un’wana loyi a pfuneke Rhuti leswaku a kuma maxalana yo tala.
7, 8. (a) Nawomi u vone musa wa Bowasi tanihi lowu humaka eka mani naswona ha yini? (b) Xana Rhuti u ri kombise hi ndlela yihi rirhandzu ro tshembeka eka n’wingi wakwe?
7 Havumbirhi bya vona va sungule ku bula, hiloko Rhuti a byela Nawomi hi musa wa Bowasi. Sweswo swi susumetele Nawomi ku vula marito lawa: “Yena a a katekisiwe hi Yehovha, loyi a nga tshikangiki musa wakwe wa rirhandzu eka lava va hanyaka ni lava va feke.” (Rhu. 2:20) U vone musa wa Bowasi tanihi lowu humaka eka Yehovha, loyi a susumeteleke malandza yakwe leswaku ma va ni malwandla naswona a tshembiseke ku hakela vanhu vakwe hikwalaho ka musa lowu va wu kombiseke. *—Hlaya Swivuriso 19:17.
8 Nawomi u kombele Rhuti leswaku a amukela xikombelo xa Bowasi xo khwaja emasin’wini yakwe ni ku tshama ekusuhi ni malandza ya vanhwanyana lama nga endlwini yakwe leswaku a ta papalata ku karhatiwa hi vatshoveri. Rhuti u yingise ndzayo yoleyo. Nakambe u “[hambete] a tshama ni n’wingi wakwe.” (Rhu. 2:22, 23) Eka marito wolawo hi tlhela hi vona mfanelo ya Rhuti leyi hlamarisaka—rirhandzu ro tshembeka. Xikombiso xakwe xi nga hi susumetela ku tivutisa loko hi seketela ndyangu wa hina hi ku tshembeka ni ku wu pfuna loko swi laveka. Yehovha a nge pfuki a tsandzeke ku vona rirhandzu ro tano ro tshembeka.
Xikombiso xa Rhuti ni xa Nawomi swi hi tsundzuxa ku tlangela ndyangu lowu hi nga na wona
9. I yini leswi hi nga swi dyondzaka eka Rhuti na Nawomi malunghana ni ndyangu?
9 Xana Rhuti na Nawomi a va nga ri ndyangu wa xiviri? Van’wana va ehleketa leswaku ku fanele ku va ni munhu loyi a faneleke a hetisisa xiphemu ha xin’we—nuna, nsati, n’wana wa jaha, wa nhwanyana, vakokwana ni van’wana—leswaku ku va ni ndyangu wa xiviri. Kambe xikombiso xa Rhuti na Nawomi xi hi tsundzuxa leswaku malandza ya Yehovha ma nga pfula timbilu ta wona kutani ma endla leswaku ma va ndyangu lowu nga ni musa ni rirhandzu hambiloko swirho leswi endlaka ndyangu swi nga helelanga. Xana wa wu tlangela ndyangu wa wena? Yesu u tsundzuxe valandzeri vakwe leswaku vandlha ra Vukreste ri nga va ndyangu eka lava nga riki na ndyangu.—Mar. 10:29, 30.
“Hi Un’wana Wa Vakutsuri Va Hina”
10. Xana Nawomi a a lava ku n’wi pfuna hi ndlela yihi Rhuti?
10 Eka maxalana lama tshoveriwaka hi April kukondza ku ya fika ntshovelo wa koroni hi June, Rhuti a a hambeta a khwaja emasin’wini ya Bowasi. Loko mavhiki ma ri karhi ma hundza, a swi kanakanisi leswaku Nawomi a a anakanya hi swilo swo tala leswi a ta swi endlela n’wingi wakwe la rhandzekaka. Loko va ha ri eMowabu, Nawomi a tibyela leswaku a nge pfuki a kumele Rhuti nuna un’wana. (Rhu. 1:11-13) Kambe sweswi a sungula ku cinca langutelo leri a a ri na rona. U tshinelele Rhuti kutani a ku: “N’wananga, xana a ndzi fanelanga ndzi ku lavela ndhawu yo wisela eka yona?” (Rhu. 3:1) A swi tolovelekile eminkarhini yoleyo leswaku vatswari va lavela vana va vona munghana wa vukati naswona Rhuti a a hundzuke n’wana wa xiviri eka Nawomi. A a lava ku kumela Rhuti “ndhawu yo wisela” eka yona—ku nga nsirhelelo lowu a a ta wu kuma ekaya ni le ka nuna wakwe. Kambe xana Nawomi a a ta endla yini?
11, 12. (a) Loko Nawomi a vitana Bowasi a ku i “mukutsuri,” xana a a kombetela eka lunghiselelo rihi ra rirhandzu ra Nawu wa Xikwembu? (b) Xana Rhuti u angule njhani eka xitsundzuxo xa n’wingi wakwe?
11 Loko Rhuti a vulavula hi Bowasi ro sungula, Nawomi u te: “Munhu loyi i xaka ra hina. Hi un’wana wa vakutsuri va hina.” (Rhu. 2:20) Xana sweswo a swi vula yini? Nawu lowu Xikwembu xi wu nyikeke Vaisrayele a wu katsa malunghiselelo ya rirhandzu eka mindyangu leyi hikwalaho ka vusiwana a yi koka exilogweni. Loko wansati a va noni a nga si va ni vana, a va ni gome swinene hikuva xivongo xa nuna wakwe a xi ta fa naswona a va nga ta va ni vatukulu. Hambiswiritano, Nawu wa Xikwembu a wu pfumelela makwavo wa wanuna yoloye leswaku a teka noni yoleyo leswaku yi ta veleka mudyandzhaka loyi a ta xi yisa emahlweni xivongo xa nuna wa yona loyi a feke ni ku khathalela nhundzu ya ndyangu wolowo. *—Det. 25:5-7.
12 Nawomi u hlamusele ndlela leyi a endleke xiboho xo hlela vukati byolebyo ha yona. Hi mahlo ya mianakanyo a hi voneni wansati lontsongo a ri karhi a hlamarisiwa hi xiringanyeto xa n’wingi wakwe. A ku ri ro sungula Rhuti a twa Nawu wolowo wa le Israyele naswona a swi kanakanisi leswaku yo tala ya mindhavuko ya tiko rero a a nga si yi tiva. Hambiswiritano, u n’wi xixime swinene Nawomi lerova a yingisa rito rin’wana ni rin’wana hi vukheta. Leswi Nawomi a n’wi khutazeke leswaku a swi endla kumbexana a swi vonaka swi nga tolovelekanga kumbe swi khomisa tingana—hambi ku ri ku chicha xiyimo—kambe Rhuti u pfumerile. Hi ku titsongahata u te: “Ndzi ta endla hinkwaswo leswi u ndzi byelaka swona.”—Rhu. 3:5.
13. Xana hi nga dyondza yini eka Rhuti malunghana ni ku amukela xitsundzuxo lexi humaka eka vanhu lavakulu? (Nakambe hlaya Yobo 12:12.)
13 Minkarhi yin’wana swa tika eka vantshwa leswaku va yingisa xitsundzuxo xa vanhu lava kuleke ni lava nga ni ntokoto swinene. Swa olova ku ehleketa leswaku vanhu lava kuleke a va swi twisisi kahle swiphiqo leswi vantshwa va langutanaka na swona. Xikombiso xa Rhuti xa ku titsongahata xi hi tsundzuxa leswaku ku yingisa vutlhari bya vanhu lava kuleke lava hi rhandzaka ni lava hi navelelaka leswinene swi nga va leswi vuyerisaka swinene. (Hlaya Pisalema 71:17, 18.) Kambe a xi ri xihi xitsundzuxo xa Nawomi naswona Rhuti a xi ta n’wi vuyerisa hakunene loko a xi yingisa?
Loko Rhuti A Ri eXivuyeni
14. I yini xivuya naswona a xi tirhiseriwa yini?
14 Hi vusiku byebyo, Rhuti u ye exivuyeni—ku nga ndhawu leyi varimi vo tala a va yisa maxalana eka yona leswaku ma ya huriwa ni ku peperhiwa. Hi ntolovelo, ndhawu leyi a yi hlawuriwa a yi ri etlhelo ka xitsunga, laha a ku ri ni rimoyana ra matimba ninhlikanhi ni hi nkarhi wa nimadyambu. Leswaku va susa mungu ni swilavi eka maxalana, vatirhi a va tirhisa tiforoko letikulu ni tifoxolo leswaku va ma hoxa emoyeni lowu a wu endla leswaku mungu wu haha kutani maxalana ma wela ehansi.
15, 16. (a) Hlamusela leswi endlekeke exivuyeni loko Bowasi a hete ku tirha nimadyambu. (b) Xana Bowasi u swi kumise ku yini leswaku Rhuti a a etlele hi le milengeni yakwe?
15 Rhuti u xiyisise loko ntirho wu ri karhi wu endliwa nimadyambu. Bowasi a a langutela ku peperhiwa ka maxalana yakwe, lawa a ma hlengeletiwe ma va nhulu leyikulu. Endzhaku ka loko a xurhile, u etlele emakumu ka nhulu ya maxalana. Entiyisweni, lowu a ku ri mukhuva lowu tolovelekeke, kumbexana a wu endleriwe ku sirhelela ntshovelo wa risima eka makhamba ni vaphangi. Rhuti u vone Bowasi a etlele kwalaho vusiku byebyo. Nkarhi a wu fikile wa leswaku kungu ra Nawomi ri tirha.
16 Rhuti u nyandlamele a ya ekusuhi na Bowasi mbilu yi ri karhi yi bela ehenhla. A a swi vona leswaku Bowasi a a etlele vurhongo lebyikulu. Hilaha Nawomi a vuleke hakona, u ye emilengeni yakwe a yi funungula ivi a etlela hi le ka yona. Hiloko a rindza. Ku hundze nkarhi wo karhi. Rhuti a a vona onge nkarhi a wu fambi. Eku heteleleni, exikarhi ka vusiku, Bowasi u pfukile. Leswi a a twa xirhami, u korhamele emahlweni kumbexana leswaku a ta tlhela a funengeta milenge yakwe. Kambe u swi twile leswaku a ku ri na munhu. Rungula ri hlayekisa xileswi: “Waswivo, wansati a a etlele hi le milengeni yakwe!”—Rhu. 3:8.
17. Lava va ehleketaka leswaku a ku ri ni nchumu lowu a wu nga ri wunene eka swiendlo swa Rhuti va honisa tinhla tihi timbirhi?
17 U vutise a ku: “Hi wena mani?” Rhuti a nga ha va a hlamule hi rito ro rhurhumela a ku: “Hi mina Rhuti hlonga ra wena ra xisati, u fanele u funengeta hlonga ra wena ra xisati hi dziva ra wena, hikuva u mukutsuri.” (Rhu. 3:9) Vahundzuluxeri van’wana va manguva lawa va kale va vula leswaku swiendlo ni marito ya Rhuti a swi twala onge u vulavula hi timhaka ta vuxaka bya rimbewu kambe ku ni tinhla timbirhi leti va nga ti twisisangiki. Yo sungula, Rhuti a a hanya hi ku ya hi mindhavuko ya nkarhi wolowo, leyi yo tala ya yona yi nga tolovelekangiki eka hina namuntlha. Kutani swi ta va swi hoxile ku teka swiendlo swakwe hi ku ya hi langutelo ra namuntlha ra mahanyelo leri hohlokeke. Ya vumbirhi, Bowasi u angule hi ndlela leyi swi vekaka erivaleni leswaku u vone ku tikhoma ka Rhuti ku ri loku tengeke ni loku bumabumeriwaka swinene.
18. I yini leswi Bowasi a swi vuleke leswaku a chavelela Rhuti naswona hi swihi swikombiso swimbirhi swa musa wa rirhandzu leswi a a kombetela eka swona?
18 A swi kanakanisi leswaku ku vulavula ka Bowasi hi ndlela yo rhula ni hi rito leri chavelelaka swi rhulise mbilu ya Rhuti. U te: “Onge Yehovha a nga ku katekisa, n’wananga. Eku heteleleni u kombise musa wa wena wa rirhandzu ku antswa ku tlula enkarhini wo sungula, hi ku ka u nga yi eka tintangha ta wena ta majaha, lama nga swisiwana kumbe lama fuweke.” (Rhu. 3:10) Marito lama nge “enkarhini wo sungula” ma kombetela eka loko Rhuti a kombise rirhandzu ro tshembeka eka Nawomi hi ku famba na yena va tlhelela eIsrayele leswaku a ta n’wi khathalela. Kasi marito lama nge “eku heteleleni” ma kombetela eka nkarhi wolowo lowu a va ri swin’we. Bowasi a a swi tiva leswaku wansati lontsongo wo fana na Rhuti swi nga ha endleka leswaku a a ta va a kume nuna exikarhi ka vavanuna vo tala lavatsongo, ku nga khathariseki leswaku u fuwile kumbe i xisiwana. Ematshan’weni ya sweswo, a a lava ku endla leswinene ku nga ri eka Nawomi ntsena kambe ni le ka nuna wa Nawomi loyi a feke, leswaku a xi yisa emahlweni xivongo xa nuna wakwe loyi a feke etikweni ra rikwavo. Kutani ha swi twisisa leswaku ha yini mfanelo yakwe ya ku pfumala vutianakanyi yi yi khumbe swinene mbilu ya Bowasi.
19, 20. (a) Ha yini Bowasi a nga hatliselanga ku teka Rhuti? (b) Xana Bowasi u wu kombise hi tindlela tihi musa ni ntwela-vusiwana eka Rhuti ni le ka ndhuma yakwe?
19 Bowasi u ye emahlweni a ku: “Sweswi, u nga chavi n’wananga. Hinkwaswo leswi u swi vulaka, ndzi ta ku endlela swona, hikuva un’wana ni un’wana la nga enyangweni ya vanhu va mina wa swi lemuka leswaku u wansati lonene ngopfu.” (Rhu. 3:11) Mhaka yo teka Rhuti a yi n’wi tsakisa; kumbexana a nga hlamalanga nikatsongo loko a komberiwa ku va mukutsuri wakwe. Hambiswiritano, Bowasi a a ri wanuna wo lulama naswona a a nga endli leswi tsakeriwaka hi yena ntsena. U byele Rhuti leswaku ku ni mukutsuri un’wana loyi a nga xaka ra le kusuhi ra ndyangu wa nuna wa Nawomi loyi a feke. Bowasi a a ta rhanga a ya eka wanuna yoloye leswaku a n’wi nyika lunghelo ro va nuna wa Rhuti.
Rhuti u ve ni ndhuma leyinene hikwalaho ko khoma van’wana hi musa ni hi xichavo
20 Bowasi u kombele Rhuti leswaku a tlhela a etlela a wisa kukondza ri xa; kutani a ta kota ku tlhelela ekaya. A a lava ku sirhelela ndhuma ya yena ni ya Rhuti, tanihi leswi vanhu a va ta gimeta hi ku vula mhaka leyi nga riki ntiyiso ya leswaku va tikhome hi ndlela yo biha. Rhuti u tlhele a etlela hi le milengeni ya wanuna yoloye, kumbexana a ntshunxekile swinene endzhaku ka loko a angule xikombelo xakwe hi musa. Loko a pfuka, a ka ha ri munyama. Bowasi u tate nkhancu wa Rhuti hi nyiko ya maxalana kutani a tlhelela eBetlehema.—Hlaya Rhuti 3:13-15.
21. I yini lexi endleke leswaku Rhuti a tiviwa tanihi “wansati lonene ngopfu” naswona hi nga xi tekelela njhani xikombiso xakwe?
21 Wa nga vona ndlela leyi swi nga vaka swi n’wi tsakise ha yona Rhuti ku anakanyisisa hileswi Bowasi a swi vuleke—leswaku u tiveka tanihi “wansati lonene ngopfu” eka vanhu hinkwavo! A swi kanakanisi leswaku ku hiseka kakwe ko lava ku tiva Yehovha ni ku n’wi tirhela swi hoxe xandla swinene leswaku a va ni ndhuma. Nakambe u kombise musa lowukulu ni ntwela-vusiwana eka Nawomi ni le ka vanhu va ka vona, hi ku swi rhandza a fambisana ni tindlela ni mindhavuko leyi entiyisweni a nga yi tolovelanga. Loko hi tekelela ripfumelo ra Rhuti, hi ta tikarhatela ku xixima van’wana swin’we ni mindhavuko ya vona. Loko hi endla tano, na hina hi ta endla leswaku hi va ni ndhuma leyinene.
Ndhawu Ya Rhuti Yo Wisela Eka Yona
22, 23. (a) Xana nyiko leyi Bowasi a yi nyikeke Rhuti yi nga ha va a yi kombisa yini? (Nakambe vona nhlamuselo ya le hansi.) (b) Xana Nawomi u khutaze Rhuti ku endla yini?
22 “Hi wena mani, n’wananga?” Nawomi u vule marito wolawo loko Rhuti a fika ekaya. Swi nga ha endleka leswaku a ka ha ri munyama naswona a a nga koti ku vona kahle kambe Nawomi a a lava ku tiva loko Rhuti a ha ri yona noni leyi nga tekiwangiki kumbe se a tshembisiwe vukati. Hi ku hatlisa Rhuti u byele n’wingi wakwe hinkwaswo leswi humeleleke exikarhi ka yena na Bowasi. U tlhele a humesa tinyiko ta maxalana leti Bowasi a n’wi byeleke leswaku a ti nyika Nawomi. *—Rhu. 3:16, 17.
23 Hi vutlhari, Nawomi u khutaze Rhuti leswaku a tshama ekaya a nga yi a ya khwaja emasin’wini siku rero. U tiyisekise Rhuti a ku: “Wanuna loyi a nge wisi, handle ka loko a hetile hi mhaka leyi namuntlha.”—Rhu. 3:18.
24, 25. (a) Xana Bowasi u swi kombise njhani leswaku a a ri wanuna wo lulama ni la nga riki na vutianakanyi? (b) Xana Rhuti u katekisiwe hi tindlela tihi?
24 Nawomi a a vulavula ntiyiso malunghana na Bowasi. Bowasi u ye enyangweni wa muti laha hi ntolovelo vakulukumba a va hlangana kona naswona u rindzile kukondza wanuna loyi a nga xaka ra le kusuhi a hundza. Emahlweni ka timbhoni, Bowasi u nyike wanuna yoloye lunghelo ra leswaku a va mukutsuri wa Rhuti hi ku n’wi teka. Hambiswiritano, wanuna yoloye u arile, a vula leswaku ku endla tano swi ta endla leswaku ndzhaka yakwe yi lova. Kutani, emahlweni ka timbhoni teto leti a ti ri enyangweni wa muti, Bowasi u vule leswaku u ta va mukutsuri, hi ku xava ndzhaka ya nuna wa Nawomi loyi a feke, ku nga Elimeleke, ni ku teka Rhuti, ku nga noni ya Mahaloni loyi a nga n’wana wa jaha wa Elimeleke. Bowasi a a tshemba leswaku ku endla tano a swi ta “pfuxa vito ra wanuna la feke ni ku pfuxa ndzhaka yakwe.” (Rhu. 4:1-10) Hakunene Bowasi a ri wanuna wo lulama ni la nga riki na vutianakanyi.
25 Bowasi u tekane na Rhuti. Ha hlaya: “Yehovha a n’wi nyika matimba ya leswaku a tika, a tswala n’wana wa jaha.” Vavasati va le Betlehema va katekise Nawomi ni ku dzunisa Rhuti hileswi a antswaka eka Nawomi ku tlula vana va nkombo. Hi kuma leswaku hi ku famba ka nkarhi n’wana wa Rhuti u ve kokwa wa Davhida Hosi leyikulu. (Rhu. 4:11-22) Hilaha ku fanaka, Davhida u ve kokwa wa Yesu Kreste.—Mat. 1:1. *
26. Xana xikombiso xa Rhuti ni xa Nawomi swi hi tsundzuxa yini?
26 Hakunene Rhuti a a katekile, ku fana na Nawomi, loyi a n’wi pfuneke ku kurisa n’wana onge hiloko a ri wa yena. Vutomi bya vavasati lavambirhi i xitsundzuxo lexi tsakisaka xa leswaku Yehovha Xikwembu wa va vona hinkwavo lava hi ku titsongahata va tirhaka hi matimba leswaku va tikhathalela ni lava n’wi tirhelaka hi ku tshembeka ni vanhu vakwe lava a va hlawuleke. A nge pfuki a tsandzeke ku hakela vanhu vo tshembeka, vo tanihi, Bowasi, Nawomi na Rhuti.
^ ndzim. 7 Hilaha Nawomi a vuleke hakona, musa wa Yehovha a wu kombisiwi eka vanhu lava hanyaka ntsena; wu tlhela wu kombisiwa eka vanhu lava feke. Nawomi a a feriwe hi nuna wakwe ni vana vakwe vambirhi va majaha. Rhuti a a feriwe hi nuna wakwe. Hakunene vavanuna lavanharhu a va ri lava rhandzekaka eka vavasati volavo. Musa wun’wana ni wun’wana lowu kombisiweke Nawomi na Rhuti, entiyisweni hi wona lowu vavanuna va vona lava feke a va ta va va lave leswaku vavasati volavo lava rhandzekaka va kombiwa wona.
^ ndzim. 11 Entiyisweni loyi a a faneleka kahle ku teka noni yoleyo a ku ri makwavo wa wanuna yoloye loyi a feke ivi ku va maxaka ya le kusuhi ya xinuna, tanihi leswi a va ri ni mfanelo yo kuma ndzhaka.—Tinhl. 27:5-11.
^ ndzim. 22 Bowasi u nyike Rhuti mimpimo leyi nga boxiwangiki ya tsevu—leyi kumbexana a yi kombisa leswaku leswi masiku ya tsevu yo tirha a ya landzeriwa hi ku wisa ka Savata, masiku ya Rhuti ya ku tirha hi matimba a ri noni a ya ta landzeriwa hi ku ‘wisa’ loku a ku ta tisiwa hi kaya leri hlayisekeke ni nuna. Hi hala tlhelo, swi nga ha endleka leswaku mimpimo ya tsevu—kumbexana tifoxolo leti taleke—hi yona leyi Rhuti a ta kota ku yi rhwala.
^ ndzim. 25 Rhuti hi un’wana wa vavasati va ntlhanu lava Bibele yi va xaxametaka tanihi vakokwa wa Yesu. Un’wana i Rahava, loyi a a ri mana wa Bowasi. (Mat. 1:3, 5, 6, 16) Ku fana na Rhuti, Rahava a a nga ri Muisrayele.


text:
Ta Vantshwa Va Hina
Tivonele Eka Ku Navela!
Swiletelo: Endla xitoloveto lexi endhawini leyi nga riki na pongo. Loko u hlaya matsalwa, tianakanye u ri eka xiendlakalo xa kona. Xi vone hi mahlo ya mianakanyo. Twana leswi vanhu va kona va swi vulaka. Titwe hi ndlela leyi va titwaka ha yona. Endla leswaku rungula leri ri hanya.
Swimunuhatwa-nkulu: Davhida, Absalomu na Yowabu
Nkatsakanyo: Absalomu u ringeta ku wutla xikhundlha xa tata wakwe.
VONA SWIENDLAKALO SWA KONA HI MAHLO YA MIANAKANYO.—HLAYA 2 SAMUWELE 14:25-33; 15:1-17; 18:9-17, 30-33.
Hlamusela ndlela leyi u ehleketaka leswaku Absalomu a a languteka ha yona. (Tlhela u hlaya 2 Samuwele 14:25, 26.)
Xana u ehleketa leswaku langutelo ni rito ra Absalomu a swi ri njhani loko a ringeta ku khorwisa lava a va te eka hosi leswaku yi ta va komba vululami? (Tlhela u hlaya 2 Samuwele 15:2-6.)
Xana u xiya yini hi vumunhu bya Absalomu malunghana ni mhaka leyi tsariweke eka 2 Samuwele 14:28-30?
ANAKANYISISA SWINENE HI MHAKA LEYI.
I yini leswi Absalomu a swi endleke leswaku a ta kota ku kuma xikhundlha? (Lexi nga ku pfunaka ku kuma nhlamulo: Hlaya 2 Samuwele 13:28, 29. Aminoni a ku ri n’wana wa Davhida lonkulu wa jaha naswona hi yena a a ri ni mfanelo yo teka xikhundlha xexo.)
Ku nga khathariseki ku navela kakwe ni ku ringeta ku titlakusa, xana mukhuva lowu Absalomu a lahliweke ha wona wu kombisa yini eka ndlela leyi a a tekiwa ha yona hakunene? (Tlhela u hlaya 2 Samuwele 18:17.)
Xana u ehleketa leswaku i yini lexi hoxeke xandla eka ku navela ka Absalomu? (Leswaku u vona mhaka leyi, hlaya leswi hlamuseriweke malunghana na Diyotrefo eka 3 Yohane 9, 10.)
Xana swiendlo swa Absalomu swi n’wi khumbe njhani Davhida? (Lexi nga ku pfunaka ku kuma nhlamulo: Hlaya Pisalema 3, leyi Davhida a yi tsaleke hi nkarhi wa ku pfukela ka Absalomu.)
TIRHISA LESWI U SWI DYONDZEKE. SWI TSALE EHANSI LESWI U SWI DYONDZEKE MALUNGHANA NI . . .
Khombo ra ku va ni moya wa ku navela.
Ku vava loku swiendlo swa munhu swi nga ku vangaka eka van’wana, ku katsa ni vatswari vakwe.
SWIN’WANA LESWI U NGA SWI TIRHISAKA.
Xana u nga wela njhani eka ndzingo wolowo wa ku navela?
Xana u nga swi papalata njhani ku va la tikukumuxaka?
HI WIHI NCHUMU WA NKOKA LOWU U WU DYONDZEKE EKA RUNGULA LERI NASWONA HA YINI?
Xiringanyeto: Anakanya loko rungula leri a ri hele hi ndlela leyi hambaneke. Xana a ku ta va ku humelele yini loko Absalomu a lo ringanisela ematshan’weni yo navela?—Swivuriso 18:12.


text:
1Gu vbwetega vathu va hi wone kha nga sithumi sa Kristo hi ningidwego thumo nya gutivise ni gusayisa misihalo ya Nungungulu. 2Fanelo nya githumi khu gu khala na gi tumbegide ga Pfhumu yaye. 3Eni kha nyi theli kota gu lamudwa khu enu mwendro gu lamudwa khu mufumu nya vathu va tigoni; ni eni mune kha nyi dzi lamuleli nyabune. 4Eni kha nyi dzipwi nyiri ni nandru wa gilo. Ambari ulo, kha nyi dzi woni nga muthu nya ndruda. Pfhumu khuye a nyi lamulago. 5Khavbo avbo, mu nga tutumeli gu lamula gi si gu vbohi gikhati, virelani Pfhumu a wuye. Uye khuye anata wenengedzago esi si sihadego gidemani, ni gu funungula esi si sihadego myonyoni nya vathu. Khavbo avbo, muthu ni muthu a na ningwa khu Nungungulu wuzundzo wu mu fanelago. 6Vandruye, nyi ganede silo sesi nyi gu thula eni ni Apolo khu kotani gwanu, gasi mu hi wone kha nga giyeyedzo, mu hevbulela khavbo gupima magana ma gu khayo: "U nga vbindrisi avba gu lovidwego khu Nungungulu," gasi a si manegi ni moyo wanu a dzi gugumugisago khu gutsakela mumbe a nyenya mumbe muhevbudzi. 7Khu mani a nga gu ninga gu khala khongolo ga vakwanu? Satshavbo u gu naso khandri u di ningwa khu Nungungulu, gani? Khu ginani u dzi gugumugisago khwatshi esi u gu naso khwa hakha khu mandzani ga Nungungulu? 8Enu olu mu naso satshavbo mu si vbwetago! Nyambana ethu, enu mu khade dzipfhumu! Mawako nari pwani mwa gu khala dzipfhumu khu lisine, gasi ethu nethu hi kodze gu fuma nanu. 9Kholu nya gupimisa gu kheni Nungungulu vegide ethu vapostoli gu khala wulanga nya mahegiso, khwatshi hi vathu va lamuledwego gufa; hi khade mabhemba ga litigo, ga sirumwa sa Nungungulu ni ga vathu. 10Ethu hi handrugide khu kotani ya Kristo, gasi enu mu gengede khu ga Kristo! Ethu hi vbede tshivba, enu mu nayo; enu mu ngu ningwa githawo, ethu ha gu nyenywa. 11Kala ni muhuno, ethu hi va gu saniseka khu ndzala ni lidora, hi na ni wuhagadzo, hi ngu veteledwa, hi valegalegi nyambana gaya, 12hi ngu dzi garadza khu gu thuma khu mandza yathu. Va gu hi vala ethu ha gu va kategisa; va gu hi tshanisa ethu ha gu timisela; 13va gu hi tsorodzela ethu ha gu va hakha khu gwadi. Ni olu, ethu ha gu wonwa kha nga ndzilo nya litigo, kha nga vathu nya gunyenyeze guvbindra vathu vatshavbo. 14Khandri nya gu mi lovela silo sesi khu gufela gu mi thela dzitshoni, aholu nya gufela gu mi luleka kha nga sanana sangu nya sigodwa ngudzu. 15Kholu ambari mu mana mazana ni mazana nya vahevbudzi nya wukhodwa, gima kha mu na mana vababe nya vangi. Eni kheni nyi mi velegidego gukhodwani ga Kristo khu gu mi tivisa Mahungu nya Yadi. 16Khavbo avbo, nyi ngu mi embela gu kheni khalani vapizane vangu. 17Khu kota nya kharato, nyi rumede guta iyo gwanu Thimoti gyanana gyangu nya gigodwa gi tumbegidego ga Pfhumu. Uye anata mi dundrugisa milayo nya mavbanyelo ya vale va khodwago ga Kristo, milayo nyi gimbilago nyi gu hevbudza malangani ni mabandlani gwatshavbo. 18Vambe vbakari gwanu va di ghiya va dzi gugumugisa khu gu alakanya gu khavo gima kha nyi na ngata gambe iyo gwanu. 19Aholu nyi nata iyo gwanu nugunugu, nyamba hwela, Nungungulu a gu nyi phasa. Khavbo nyi nata wonago, nasiri magana ya ava va dzi gugumugisago, aholu mithumo yawe. 20Kholu mufumu wa Nungungulu khandri wa guganedwa khu magana basi, aholu khu mithumo. 21Ginani mu hathago: nyita ni mboma, mwendro nyita ni monyo nya gutale khu lihaladzo ni wuwadi?
Copyright
Learn More


text:
TIDYONDZO TA SWIFANISO
Mintlango Ya Swifaniso
Yosefa U Xaviseriwa eVuhlongeni
Kopa tluka leri ro pendela eka rona ivi u languta swilo swimbirhi leswi nga fambisaniki ni mhaka leyi ya Bibele.
SWIN'WANA EKA NHLENGELETO LOWU
Yehovha U Hlamula Swikhongelo Leswi Kongomeke
Vana va malembe ya 6 ku ya eka 8 va ta tiphina hi dyondzo leyi, leyi dyondzisaka hi swikhongelo leswi kongomeke.
Ntsumi Yi Tiyisa Gidiyoni
Tluka leri ro pendela eka rona ri endleriwe vana va malembe ya 3 ku ya eka 6.
Dyondza Hi Timfanelo Ta Rhuti
Dyondzo leyi yi pfuna vana lava nga ni malembe ya 6 ku ya eka 8 leswaku va dyondza ndlela yo va munghana lonene.


text:
XIYENGE 12
Vutlhari Bya Xikwembu Lebyi Hi Kongomisaka eVuton’wini
Ebukwini ya Swivuriso ku ni ndzayo leyi huhuteriweke—leyi yo tala ya yona yi tsariweke hi Solomoni—leyi kongomisaka evuton’wini bya siku ni siku
XANA Yehovha i Mufumi la tlhariheke? Ndlela ya nkoka yo hlamula xivutiso lexi i ku anakanyisisa hi ndzayo leyi a hi nyikaka yona. Xana ndzayo yoleyo ya tirha? Xana ku yi tirhisa swi endla leswaku vutomi bya hina byi tsakisa naswona byi va ni xikongomelo? Hosi Solomoni wo tlhariha u tsale swivuriso swo tala. Swivuriso leswi swi vulavula hi swilo swo tala swa vutomi. Xiya swikombiso swin’wana.
Hi fanele hi tshemba Xikwembu. Leswaku munhu a va ni vuxaka lebyinene na Yehovha u fanele a n’wi tshemba. Solomoni u te: “Tshemba Yehovha hi mbilu ya wena hinkwayo naswona u nga titshegi hi ku twisisa ka wena n’wini. N’wi tivise tindlela ta wena hinkwato, kutani yena u ta lulamisa tindlela ta wena.” (Swivuriso 3:5, 6) Ku tshemba Xikwembu hi ku lava nkongomiso wa xona ni ku yingisa swileriso swa xona swi endla leswaku vutomi bya hina byi va ni xikongomelo. Sweswo swi endla leswaku munhu a tsakisa mbilu ya Yehovha naswona swi nyika Yehovha nhlamulo yo hlamula mintlhontlho leyi pfuxiweke hi nala wa Yena, Sathana.—Swivuriso 27:11.
Ku tirhisana ni van’wana hi vutlhari. Ndzayo ya Xikwembu eka vavanuna, vavasati ni vana yi tirha swinene namuntlha ku tlula rini na rini. Xikwembu xi byela wanuna xi ku: “Tsaka hi nsati wa vuntshwa bya wena,” leswi vulaka leswaku u fanele a tshembeka eka nsati wa yena. (Swivuriso 5:18-20) Ebukwini ya Swivuriso, vasati lava tekiweke va kuma nhlamuselo leyinene ya wansati la nga ni vuswikoti, loyi a xiximiwaka hi nuna ni vana va yena. (Swivuriso, ndzima 31) Naswona vana va kuma nkongomiso wo yingisa vatswari va vona. (Swivuriso 6:20) Buku leyi yi tlhela yi kombisa leswaku xinakulobye i xa nkoka hikuva ku tihambanisa ni van’wana swi vanga vutianakanyi. (Swivuriso 18:1) Hi fanele hi hlawula vanghana hi vutlhari hikuva vanghana va nga va nkucetelo lowunene kumbe wo biha eka hina.—Swivuriso 13:20; 17:17.
Ku tikhathalela hi vutlhari. Buku ya Swivuriso yi ni ndzayo ya risima leyi vulavulaka hi ku papalata ku tirhisa byala hi ndlela yo biha, ku va ni mikhuva leyi nga hi pfunaka ni ku lwisana ni mikhuva yo biha ni ku tirha hi matimba. (Swivuriso 6:6; 14:30; 20:1) Yi hi tsundzuxa leswaku ku tshemba vuavanyisi bya vanhu lebyi nga humiki eka Xikwembu swi ni khombo. (Swivuriso 14:12) Yi tlhela yi khutaza leswaku hi sirhelela mbilu ya hina eka minkucetelo yo biha, yi hi tsundzuxa leswaku “swihlovo swa vutomi swi le [mbilwini].”—Swivuriso 4:23.
Vanhu va timiliyoni emisaveni va kume leswaku ku hanya hi milawu yoleyo swi endla leswaku va hanya vutomi byo antswa. Sweswo swi endla leswaku va va ni swivangelo swo tala swo amukela Yehovha tanihi Mufumi wa vona.
—Xi sekeriwe ebukwini ya Swivuriso.
DYONDZA SWO TALA
Xana Wa Byi Tirhisa “Vutlhari Lebyi Humaka eHenhla”?
Bibele yi nyikela minkongomiso ya mune leswaku yi ku pfuna ku hlakulela vutlhari lebyi humaka eka Xikwembu.


text:
Ha Yini Mi Nga Pfumeli Ku Pomperiwa Ngati?
Tidyondzo leti hoxeke leti tolovelekeke
Mavunwa: Timbhoni ta Yehovha a ti byi lavi vutshunguri bya madokodela hikuva a ti tshembi leswaku ma nga pfuna.
Ntiyiso: Hi endla hilaha hi nga kotaka ha kona leswaku hina ni mindyangu ya hina, hi kuma vutshunguri lebyinene. Loko hi ri ni swiphiqo swa rihanyo, hi ya eka madokodela lama nga ni vuswikoti eka vutshunguri ni ku endla vuhandzuri handle ko pompela ngati. Ha byi tlangela swinene vutshunguri lebyi nga kona lebyi antswisiweke. Kahle-kahle, endlelo lerintshwa leri tirhisiwaka ro tshungula Timbhoni ta Yehovha handle ko ti pompela ngati sweswi ri tirhisiwa ni hi vanhu lavan’wana hinkwavo. Ematikweni yo tala, muvabyi un’wana ni un’wana a nga hlawula ku papalata makhombo lama vangiwaka hi ku pomperiwa ngati yo tanihi vuvabyi lebyi nga engatini, ku cinca ka matirhelo ya nsawuto ni makhombo lama nga ha vangiwaka hi swihoxo swa vanhu.
Mavunwa: Timbhoni ta Yehovha ti tshemba leswaku ripfumelo ri nga endla leswaku munhu a hola.
Ntiyiso: A hi hanyisi vanhu hi singita.
Mavunwa: Ku papalata ku pomperiwa ngati swi koxa mali yo tala.
Ntiyiso: Vutshunguri lebyi nga laviki ku pomperiwa ngati a byi koxi mali yo tala. *
Mavunwa: Timbhoni to tala ku katsa ni vana va fa lembe ni lembe hikwalaho ko ala ku cheriwa ngati.
Ntiyiso: Mhaka yoleyo a hi ntiyiso naswona a yi na vumbhoni. Hakanyingi madokodela ma endla vuhandzuri lebyi rharhanganeke byo tanihi vuhandzuri bya mbilu, vuhandzuri bya longo, mahlangano ni ku va munhu a hoxiwa xirho xa un’wana handle ko pompela ngati. * Hakanyingi vavabyi ku katsa ni vana lava tshunguriwaka handle ko cheriwa ngati va hlakarhela ku tlula vanhu lava pomperiweke ngati. * Eka swiyimo leswi hinkwaswo, a nga kona munhu la nga vulaka hi ku tiyiseka leswaku muvabyi u ta fa hikwalaho ko ala ku ku pomperiwa ngati kumbe u ta hanya hikwalaho ka leswi a cheriweke ngati.
Ha yini Timbhoni ta Yehovha ti nga pfumeli ku pomperiwa ngati?
Leyi i mhaka ya vukhongeri ku nga ri ya swa vutshunguri. Testamente ya Khale ni Leyintshwa ti swi veka erivaleni leswaku hi fanele hi papalata ngati. (Genesa 9:4; Levhitika 17:10; Deteronoma 12:23; Mintirho 15:28, 29) Nakambe eka Xikwembu ngati yi yimela vutomi. (Levhitika 17:14) Hikwalaho hi papalata ngati ku nga ri hikwalaho ka leswi hi yingisaka Xikwembu ntsena kambe hileswi hi xi xiximaka tanihi Munyiki wa vutomi.
Ku cinca ka mavonelo
Eminkarhini leyi nga hundza madokodela a ma teka ku tshungula handle ko tirhisa ngati swi nga lulamanga, ku ri ku dlaya, kambe langutelo rero ri cincile eka malembe ya sweswinyana. Hi xikombiso, hi 2004, xihloko lexi kandziyisiweke eka magazini wa dyondzo xi vule leswaku “matshungulelo lama tirhisiwaka eka vavabyi lava nga Timbhoni ta Yehovha ma ta hetelela ma ri wona lama nga ta tirhisiwa eka malembe lama landzelaka.” * Xihloko lexi nga eka magazini wa Heart, Lung and Circulation hi 2010 wu vule leswaku “‘vuhandzuri lebyi nga tirhisiki ngati’ a byi fanelanga byi tirhisiwa eka Timbhoni ta Yehovha ntsena, kambe byi fanele byi tirhisiwa eka vanhu hinkwavo lava endliwaka vuhandzuri.”
Magidi ya madokodela emisaveni hinkwayo ma tirhisa maendlelo lama nga laviki ku pomperiwa ngati leswaku va endla vuhandzuri. Maendlelo yo tano ma tirhisiwa ni le matikweni lama ha hluvukaka naswona vavabyi vo tala lava nga riki Timbhoni ta Yehovha va tsakela ku tshunguriwa hi ndlela yoleyo.
^ ndzim. 8 Vona Transfusion and Apheresis Science, Vholumo 33, No. 3, tl. 349.
^ ndzim. 10 Vona buku leyi nge, The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Vholumo 134, No. 2, matl. 287-288; Texas Heart Institute Journal, Vholumo 38, No. 5, tl. 563; Basics of Blood Management, tl. 2; ni leyi nge Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Vholumo 4, No. 2, tl. 39.
^ ndzim. 10 Vona magazini wa The Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery, Vholumo 89, No. 6, tl. 918; ni leyi nge, Heart, Lung and Circulation, Vholumo 19, tl. 658.
^ ndzim. 14 Vona buku leyi nge Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain, Vholumo 4, No. 2, tluka 39.
DYONDZA SWO TALA
I Yini Leswi Bibele Yi Swi Vulaka Malunghana Ni Ku Pomperiwa Ngati?
Bibele yi vula leswaku Xikwembu xi hi nyike nawu wa leswaku hi ‘papalata ngati.’ Wu tirha njhani namuntlha?


text:
1Ku ti ni mthu wa mufarisi, ditina dakwe i nga ti Nikodemo; mfumeli wa Vajudha. 2A to ta ka Jesu ni wusiku, a txi ta khene kwakwe: “Mgondisi, ha ti ziva ti to u Mgondisi wu a humako ngu ka Txizimu, nguko kha nga ho mthu wu a si kotako kumaha sidiwukiso si u si mahako, ngako Txizimu txi singa ni nene.” 3Jesu a to xamula a txi khene kwakwe: “Ngu ditshuri, ngu ditshuri, na ku gela ku khani: Ngako mthu a si velekwi da wumbidi, kha na ku si kota kuwona Mfumo wa Txizimu.” 4Nikodemo a txi khene kwakwe: “Mthu, ngako a di kumbile, a nga velekiswa ku txani? Ina a nga tshumelela mndani ka mame wakwe, e tshumela e velekwa da wumbidi kani?” 5Jesu a to xamula a txi khene kwakwe: “Ngu ditshuri, ngu ditshuri, na ku gela ku khani: Ngako mthu a si velekwi ngu mati ni Moya, kha na ku si kota kuwulela Mfumoni ka Txizimu. 6Asi si nga velekwa ngu mmidi i mmidi kambe asi si nga velekwa ngu Moya i moya. 7U nga xamale ngu kuva ni di ku gete ku khani: Mi fanete kuvelekwa da wumbidi.a 8Diphuho di futeta mu di randako kona, se u pfa txiwudi txa dona, aniko khu ti zivi ti to di ta ngu hani ni ti to di ya hani. Ngu toneto ti mahekako ni ka votshe va va nga velekwa ngu Moya wa Txizimu.” 9Nikodemo a to xamula a txi khene kwakwe: “Ti nga mahisa ku txani toneto kani?” 10Jesu a to mu xamula a txi khene: “Awe u mgondisi wa Israyeli, se khu ti zivi timhaka tiya? 11Ngu ditshuri, ngu ditshuri, na ku gela ku khani: Hi womba ti hi ti zivako, hi fakaza ati hi nga ti wona, aniko kha mi amukeli wufakazi wathu. 12Eko ni mi gelako timhaka ta ha mafuni, mi si tumeli, mi na tumelisa ku txani, ngako ni txi mi gela ta nzumani kani? 13Kha ku na mthu wu a nga kwela nzumani, hahanze ka wule a nga txhika ngu nzumani, i ku Mwanana wa Mthu. 14Nga kule Mosi a nga hayeka mnyoka txiwulani, kufana ni toneto nene Mwanana wa Mthu a na hayekwa, 15kasiku awule a kholwako kwakwe a na mana wutomi wo mbi guma.” 16Nguko Txizimu txi kombile lirando ka vathu, ahawa txi nga za txi ningela Mwanana wa txona wa Mmweyo ekha, kufela ku, votshe va va no kholwa kwakwe, va si lovi, aniko va na mana wutomi wo mbi guma. 17Hakunene, Txizimu kha txa rumela Mwanana wa txona kuta abanisa ditiko, aniko txi mu rumete ti to ditiko di ta mana kuhanyiswa ngu ngene. 18Awule a kholwako kwakwe, kha na mbi abaniswa, aniko awule a si kholwiko, se a abanisilwe, nguko kha tumela ditinani ka Mwanana wa Mmweyo ekha wa Txizimu. 19Txigelo txa kuabaniswa ngu txiya: Kuwonekela ku tile ha mafuni, aniko vathu va randile ngutu txidema kupinda kuwonekela, nguko mithumo yawe i ti yo biha. 20Ngukusa wuhi ni wuhi a mahako kubiha a nyenyana ni kuwonekela, kambe kha ti kuwonekelani, kufela ku mithumo yakwe yi si landulwi. 21Aniko awule a mahako ti i ku tatinene, a tshuketela ha kuwonekelani, ti taku mithumo yakwe yi txi woneka ha kubasani, nguko a yi maha ngu tifanelo ta mlayo wa Txizimu. 22Msana ka toneto, Jesu a to ya ditikoni ka Judheya, a di ni vagondiswa vakwe, se a txi ya zumba navo e bhabhatisa vathu. 23Johane nene a ti bhabhatisa Enoni, hafuhi ni Salimi, ngukuva ku ti ni mati a mangi koneyo, ni vathu va vangi va txi ya koneyo ve ya bhabhatiswa. 24Johane a ti si nzi kukhotelwa mkorani. 25Se ku to humelela kukanetisana ngu mhaka ya ku ti basisa hagari ka vagondiswa va Johane ni Mujudha wo kari. 26Va to tsula ka Johane va txi ya mu gela ku khona: “Mgondisi, awu u nga ti nayo mtxhatuko kheya ka Jordhani, awu u nga fakaza ngu ngene, wa bhabhatisa nene, se votshe va ya kwakwe.” 27Johane a to xamula a txi khene: “Mthu kha si koti kumana txilo ni txa tximwetxo ngako a sa ningwa ngu nzuma. 28Anu mipune mi tifakazi ta ti ni nga womba ni txi khani: ‘Hi ngani Mesiya, tsena ni to rumelwa ku mu thangela masoni.’ 29Nyamne wa msikati ngu mteki, se pheleketi ya mteki yo mu bangalata ni ku mu engisa, yi tsaka ngu kutsaka ka hombe, ngako yi txi pfa dipswi da mteki: Aliya ngu lona litsako langu, lona li hetisekile. 30Ene a fanete kukula, ani ni txi va hahatshi.” 31Awu a tako ngu txitimwi, a txitimwi ka votshelele; awu a tako ngu ha mafuni, mbwa mafu, se a wombawomba ngu ta mafuni. Awu a tako ngu nzumani, 32a fakaza ngu ti a nga ti wona ni ti a nga ti engisa, aniko kha ku na mthu wu a amukelako wufakazi wakwe. 33Awu a amukelako wufakazi wakwe wa tsanisa ti to Txizimu txi thembekile. 34Awu a nga rumwa ngu Txizimu a wombawomba mapswi a Txizimu, ngukusa ngu txona txi nga mu ninga Moya i singa ngu mpimo. 35Tate wa randa Mwanana, a vekile sotshe manzani kwakwe. 36Awu a kholwako ka Mwanana, a ni wutomi wo mbi guma. Awu a si engisiko Mwanana, kha na mbi wona wutomi, aniko kuhenya ka Txizimu ku txitimwi kwakwe.
Copyright
Learn More


text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO
Xana U Nga Swi Kota Ku Lawula Vutomi Bya Wena?
LOKO wa ha ri ntsongo, i yini leswi a wu navela ku swi endla evuton’wini? Swi nga endleka leswaku a wu lava ku teka kumbe ku tekiwa, ku va ni vutshila eka swo karhi kumbe ku dyondzela swo karhi. Kambe a hi minkarhi hinkwayo swilo swi endlekaka hilaha hi rhandzaka hakona. Swiyimo leswi nga languteriwangiki swi nga cinca vutomi bya wena hi ku helela. Sweswo swi endlekile eka Anja, Delina na Gregory.
Anja wa le Jarimani u byeriwe leswaku u ni vuvabyi bya khensa loko a ri ni malembe ya 21 naswona sweswi u tshama a ri endlwini.
Delina wa le United States u ni vuvabyi bya misiha lebyi vuriwaka dystonia. Nakambe u khathalela vamakwavo vakwe vanharhu lava lamaleke.
Gregory wa le Canada u karhatiwa hi vuvabyi bya ku vilela lebyi lamataka
Hambileswi Anja, Delina na Gregory va humeleriweke hi swiyimo leswi, va swi kota ku langutana na swona. Njhani?
Xivuriso xin’wana xa le Bibeleni xi ri: “Xana u tikombise u hele matimba hi siku ra maxangu? Matimba ya wena ma ta va matsongo.” (Swivuriso 24:10) Mongo wa mhaka hileswaku, ndlela leyi u anakanyaka ha yona i ya nkoka swinene. Loko vanhu va nga tshameli ku ehleketa hi xiyimo xa vona lexi tshikilelaka, va kota ku endla swiboho leswinene leswi nga ta va tisela ntsako.
Vona ndlela leyi sweswo swi va pfuneke ha yona Anja, Delina na Gregory.


text:
1"Lovela girumwa gya libandla la Sardesi khuwe: "Wule a gu ni livbandre na mavili maphuvbo ya Nungungulu ni livbandre na dzimbili dzinyeledzi wari khuye: Nyi ngu yiti mithumo yago, u nani ndruma nya gupwani u ngu vbanya. Gasi u fude. 2"Dzi wonele, u dwanela gipandre gi si gufigo, kholu kha nyi ma woni gwadi mavbanyelo yago mbeli ga Nungungulu. 3Khu kharato dundruga mahungu u ma hakhidego ni gu mapwa. Ma landrise, u vbindrugedza mavbanyelo u wuya ga Nungungulu. Wamba gwadi nyi nata kha nga mbafa nu si giti gikhati nyi na gu gu vbohelago khigyo. 4Ambari ulo, tigoni ga Sardesi unani vathu va nga mba kunedzisa dzingandzu dzawe. Avo nyi na gimbila navo na va ambade dzingandzu nya gu age, kholu va na ni fanelo. 5Uye a na palago a na ambala dzingandzu nya guage; eni gima kha nyi na nga futa lina laye mu libhukuni nya womi. Nyi na tivisa lina laye ga Babe wangu ni ga dzingilozi dzaye. 6"Wule a gu ni dzindzeve a na pwisise esi Liphuvbo li embelago mabandla." 7"Lovela girumwa gya libandla la Filadelfiya khuwe: "Wule a agidego, a gu uye nya lisine, a gu ni pfhungulo ya Dhavide wule nya gu a gu tula mwalo a segago, a gu sega mwalo a tulago, wari khuye: 8Nyi ngu mati mavbanyelo yago. Nyi tude lidimba mbeli gwago, mwalo a li kodzago gu sega. Nyi ngu dziti nya gu kheni tshivba yago yi dugwanana aholu u vegedzide magana yangu, khwa danga lina langu. 9Nyi na gu ninga tshangano nya valandreli va Sathane, vale va dzi randrago Vajudha nari va gu lipha. Va na khidzima migondroni gwago, gasi va dziti nya gukhavo nyi ngu gu gola. 10Kha nga ulo u nga landrisago nya gu timisele gwangu, eni neni nyi na gu vhikela gikhati litigo latshavbo li na lingwago gasi gu wona khu mani a tiyidego mafuni. 11"Nyi nguta nugunugu. Iso u gu naso si vegedze, gasi usi dzegedwi gihugu gyago nya wudhumo. 12Gasi wule a na palago nyi na mu gira lidingo Nyumbani ga Nungungulu wangu, umo nya gu gima kha na duga kala gupindruga. Nyi na mu lova lina la Nungungulu wangu, ni lina nya lidhoropa la Nungungulu wangu - Jerusalema nya guphya - gu tshigago khu ndzadzini gutago khiyo ga Nungungulu wangu - bwelo khavbo nyi mu lova lina langu nya liphya. 13"Wule a gu ni dzindzeve a na pwisise esi Liphuvbo li embelago mabandla." 14"Lovela ngilozi ya libandla la Laodikeya khuwe:"Wule a gu uye, Amen, a gu fakazi nya guthembege nya lisine a gu uye guphela nya sivangwa satshavbo sa Nungungulu wari khuye: 15Nyi ngu mati mavbanyelo yago, khu dzidzili, gambe khu vbisi. Nari pwani sago nuri wa gu dzidzila mwendro nuri wa guvbisa! 16Kha nga olu u gu wa gu furumela u si gu wa gudzidzila mwendro guvbisa, nyi na gu gosa khu kanani gwangu. 17Wari khuwe: 'Nyi gikhudhudhu, nyi fumide, gi mwalo nyi gi hamugago.' Aholu khu dziti nya gukhuwe u mutshaniseki, u gisiwana, u gikhumu, u wumbwiri. 18Nyi ngu gu laya gu kheni renga gwangu ndralama nya gu mburisedwe niloni gasi u fume; u renga dzingandzu nya gu age gasi u ambale, u siha dzitshoni nya wumbwiri wago; u renga rendre nya maho gasi u dzi todza u kodze gu wona. 19Eni, nya gu kawuka ni gu laya avo nyi va golago. Khu kharato, dzi garadze, u vbindrugedza mavbanyelo u wuye ga Nungungulu. 20Nyi womo vbalidimbatunu nyi khokhota. Uye a na pwago lito langu a nyi tulela, nyi na bela nyumbani gwaye nyi hodza naye, uye nuye a hodza ni eni. 21"Wule a na palago nyi na mu dzumedzisa gu khala naye vbagikhalotunu gwangu nya wufumu kha nga eni neni nyi nga palago nyi khadego vbagikhalotunu nya wufumu wa Babe wangu. 22"Wule a gu ni dzindzeve a na pwisise esi Liphuvbo li embelago mabandla."
Copyright
Learn More


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Matewu 11:1-30
11 Kutani loko Yesu a heta ku nyika swiletelo eka vadyondzisiwa vakwe va 12, a suka kwalaho ku ya dyondzisa ni ku chumayela emitini ya vona.+2 Kambe Yohane, loko a twa hi ta mintirho ya Kreste a ri ekhotsweni,+ a rhuma vadyondzisiwa va yena3 va ku eka yena: “Xana hi wena Loyi a Taka, kumbe hi fanele ku langutela un’wanyana?”+4 Yesu a va angula a ku: “Khomani ndlela mi ya vikela Yohane leswi mi swi twaka ni ku swi vona:5 Lava feke mahlo va vona,+ ni lava khutaka+ va famba, va nhlokonho+ va basisiwa naswona lava feke tindleve+ va twa, ni lava feke+ va pfuxiwa, ni swisiwana swi byeriwa mahungu lamanene;+6 kutani wa tsaka loyi a nga kumiki nchumu lexi n’wi khunguvanyisaka eka mina.”+7 Loko va ri endleleni, Yesu a sungula ku byela mintshungu hi ta Yohane: “Xana a mi humele ku ya vona yini emananga?+ Ku ya vona rihlanga leri tsekatsekisiwaka hi mheho?+8 Kutani ke, a mi humele ku ya vona yini? Ku ya vona munhu la ambaleke tinguvu to olova? Ina, lava ambaleke tinguvu to olova va le tindlwini ta tihosi.+9 Kutani, kahle-kahle a mi humele yini? Ku ya vona muprofeta? Ina, ndza mi byela, la n’wi tlulaka ngopfu muprofeta.+10 Loyi hi yena loyi ku tsariweke leswi malunghana na yena, ‘Waswivo! Ndzi rhuma murhumiwa wa mina emahlweni ka wena, la nga ta rhanga emahlweni a ku lunghisela ndlela!’+11 Ndzi tiyisile ndzi ri eka n’wina, Exikarhi ka lava velekiweke hi vavasati+ a ku si humelela lonkulu eka Yohane Mukhuvuri; kambe munhu lontsongo emfun’weni+ wa matilo u nkulu eka yena.12 Kambe ku sukela emasikwini ya Yohane Mukhuvuri ku fikela sweswi mfumo wa matilo i pakani leyi vanhu va lwelaka ku yi fikelela, naswona lava va lwelaka ku yi fikelela va yi kuma.+13 Hikuva Vaprofeta hinkwavo ni Nawu, va profete kukondza ku ta Yohane;+14 naswona loko mi lava ku swi amukela, Yena hi byakwe i ‘Eliya loyi a nga ta ta.’+15 Loyi a nga ni tindleve a a yingise.+16 “Xana xitukulwana+ lexi ndzi ta xi fanisa na mani? Xi fana ni vana lavatsongo lava tshameke etindhawini ta ku xavisela lava huwelelaka vatlangi-kulobye,+17 va ku, ‘Hi mi chayele xitiringo, kambe a mi cinanga; hi kalakarile, kambe a mi tibanga mi rila hi gome.’+18 Hilaha ku fanaka, Yohane u tile a nga dyi hambi ku nwa,+ kambe vanhu va ku, ‘U ni dimona’;19 N’wana wa munhu u tile a dya ni ku nwa,+ hambiswiritano vanhu va ku, ‘Maswivo! I munhu wa madyo ni la tinyiketeleke eku nweni ka vhinyo, nakulobye wa valuvisi ni vadyohi.’+ Hambiswiritano, vutlhari byi kombisiwa byi ri lebyi lulameke hi mintirho+ ya byona.”20 Kutani a sungula ku sola miti leyi yo tala leyi mintirho yakwe ya matimba yi endliweke eka yona, hikuva a yi hundzukanga:+21 “Khombo eka wena, Korazini! Khombo eka wena, Betsayida,+ hikuva loko mintirho ya matimba leyi endliweke eka n’wina a yi endliwe eTiri ni le Sidoni, a va ta va va hundzuke khale swinene va ambale nguvu yo khwaxa naswona va ri eminkumeni.+22 Hikwalaho ndzi ri eka n’wina, Swi ta tiyiseleka swinene eka Tiri na Sidoni hi Siku ra Vuavanyisi+ ku tlula eka n’wina.+23 Na wena, Kapernawume,+ xana swi nga ha endleka u tlakuseriwa etilweni? U ta xikela+ eHayidesi;+ hikuva loko mintirho ya matimba leyi endlekeke eka wena a yi lo endleka eka tiko ra Sodoma, a ri ta va ra ha ri kona ku fikela namuntlha.24 Hikwalaho ndzi ri eka n’wina, Swi ta tiyiseleka swinene eka tiko ra Sodoma hi Siku ra Vuavanyisi ku tlula eka n’wina.”+25 Enkarhini wolowo Yesu a angula a ku: “Tatana, ndza ku dzunisa erivaleni, Hosi ya tilo ni misava, hikuva swilo leswi u swi fihlele lavo tlhariha ni lava nga ni ku twisisa kutani u swi hlavutele swihlangi.+26 Ina, Wena Tatana, hikuva ku endlisa sweswo ku ve ndlela leyi amukeriweke hi wena.27 Swilo hinkwaswo ndzi nyikiwe swona hi Tata+ wa mina, naswona a nga kona la tivaka N’wana hi ku helela handle ka Tatana,+ hambi ku ri la tivaka Tatana hi ku helela loko ku nga ri N’wana, na mani na mani loyi N’wana a rhandzaka ku n’wi hlavutela+ eka yena.28 Tanani eka mina, n’wina hinkwenu lava tirhaka hi matimba ni lava tikeriwaka,+ ndzi ta mi phyuphyisa.29 Tlhandlekani joko+ ra mina ehenhla ka n’wina mi tlhela mi dyondza eka mina,+ hikuva ndzi ni moya wo rhula+ ni mbilu yo titsongahata, kutani mi ta kumela mimoya-xiviri ya n’wina ku phyuphya.+30 Hikuva joko ra mina ra olova ni ndzhwalo wa mina wa vevuka.”+


text:
MATIKO NI VANHU
Ku Endzela Tiko Ra Brazil
EKU sunguleni le Brazil a ku tshama vahloti ni van’wamapurasi. Vavalangi va Maputukezi va te ni vukhongeri bya Rhoma Khatoliki naswona hi ku famba ka nkarhi ku akiwe tikereke to tala—tin’wana a ti khavisiwe hi timhandzi to saseka leti namekiweke nsuku.
Ku sukela exikarhi ka malembe ya va-1500 ku ya exikarhi ka malembe ya va-1800, swikepe a swi rhwala kwalomu ka mune wa timiliyoni ta mahlonga ku suka eAfrika ma yisiwa eBrazil leswaku ma ya tirha emasin’wini. Mahlonga wolawo ma te ni mihiva-hivani ya wona, leyi kuleke yi va vukhongeri bya vantima va le Brazil byo tanihi macumba ni mpambukwa lowu vuriwaka candomblé. Vuyimbeleri, ncino ni swakudya swa le Brazil, swi kombisa leswaku va kuceteriwe hi ndhavuko wa vantima.
Swakudya swa xintu leswi vuriwaka feijoada, ku nga swakudya leswi cinciweke swi va swa Maputukezi, i xiculu lexi endliweke hi tinyama to hambana-hambana ni tinyawa ta ntima naswona xi dyiwa ni rhayisi swin’we ni miroho. Hi va-1800 ni hi va-1900, timiliyoni ta vahlapfa lava humaka eYuropa (ngopfu-ngopfu eJarimani, Italy, Poland na le Spain), Japani ni le tindhawini tin’wana va rhurhele kwalaho.
Namuntlha etikweni ra Brazil hinkwaro ku ni Timbhoni ta Yehovha ta kwalomu ka 750 000 emavandlheni yo tlula 11-000. Ti fambisa tidyondzo ta Bibele to tlula 800 000. Mintlawa ya 31 leyi tirhaka ku aka yi famba yi ya tirha ni Timbhoni ta kwalaho leswaku yi aka yi tlhela yi lunghisa Tiholo ta Mfumo ta kwalomu ka 250 ku ya eka 300 lembe ni lembe. Ku sukela hi March 2000, se ku hetiwe tiholo ta 3 647.
XANA A WU SWI TIVA?
Nambu wa Amazon wu ni mati yo tala ku tlula nambu wihi na wihi naswona wu lehe tikhilomitara to tlula 6 275