text:
Hi tihlanganisi na M’caller Skheto, ku nga n’winyi wa xikulu.com, File Sharing Platform yo sungula ya Xitsonga laha misaveni. Xikulu.com yi endleliwi ku pfuna eka rhendzeleko wa vunanga bya Xitsonga na swin’wani na swin’wani. Xikulu.com yi hambane na Datafile na File Sharing Platforms tin’wani, xo sungula yi na vito ra Xitsonga, xa vumbirhi yi olovini ku yi tirhisa.
Hina va ka VIV Lifestyle Magazine, hi ba mandla hi vuyelela, hi bela mintirho ya Collins ‘M’caller Skheto’ Nkambule.
Hi lowu Mburisano wa hina na Hosi leyi;
Q: Mi huma kwihi kaya?
A: Ka Hasani Mbhalati, ka Hosi Mudavula.
Q: When did you become involved in Xitsonga music distribution?
A: In music distribution I started in 2011, but been in the music industry a long time. Ni sunguli hi 2006 loko ni xaveriwa computer kaya, ni sunguli lembe rin’we na makhelwani wa mina, Hangalasa “Donny” Bvuma, ko va ku ni munhu loyi a ni focus’i ngopfu ka swa xikolo, that is why ninga dumangi ngopfu LOL.
Q: Why did you decide to create a platform like xikulu.com?
A: To promote Xitsonga, hence I gave it a Tsonga name & to help people who have problems using other file/music sharing platforms.
Q: How long did it take you to create the platform?
A: Only 1 day, with assistance of my colleague, Walter “Holly” Maluleke.
Q: Is it the only Tsonga platform of its kind?
A: Uhmm so far, it’s safe to say yes & the support is overwhelming from Vatsonga va ka hina, phela niggas don’t support Mutsongakuloni.
Q: Are you planning to make money from the platform?
A: For now e-e, but maybe in future, hikuva the platform is growing rapidly.
Q: Do you plan to grow the platform beyond this?
A: That is one of my dreams, and I’m glad it already has a lot of traffic coming from South Africa as a whole & the rest of the world.
Q: I tiyi hi mani eka xikulu.com?
A: Walter “Holly” Maluleke na Sherlock “Bukuta” Nkuna, hi tirha swin’we, va ni nhlohletela no ni nga heli mbilu.
Hi sweswo n’whe Vatsonga…
Collins Nkambule i jaha ra malembe ya 23, ri tirha eAbsa tani hi Developer eka Operations na Robotics Automation. Collins i fambisa Collouts Multimedia, va endla switseve (websites), swivonwa swo hambana hambana ku katsa Posters na CDs. Xivonwa xa album ya Florah N’waChauke ya Xibodze xa Zenya ku endli vona.
Jaha ra ka Nkambule a ri holovangi no tirha, phe ri endla na mintlangu ya ndzhuteko (digital games), u nga tikumela ntlangu wa rona eka Google Playstore, hi lowu ntumani wa ntlangu wa Bubble Wave;
Nongoti (terminology) wa mpaluxo (media) na ndzhuteko (digital) hi Xitsonga


c: text/html

text:
Vukanganyisi Byi Ta Hela!
“Tshemba Yehovha u hlayisa ndlela yakwe . . . U ta swi vona loko lavo homboloka va herisiwa.”—PISALEMA 37:34.
XANA u fana ni vanhu vo tala lava chavaka leswaku vukanganyisi a byi papalateki naswona a byi nge pfuki byi herisiwe hi ku helela? Loko swi ri tano, ku chava koloko ka twisiseka. Ematin’wini hinkwawo, vanhu va ringete mixaka hinkwayo ya tihulumendhe. Kambe a va si tshama va swi kota ku herisa vukanganyisi hilaha ku heleleke. Xana ku ni ntshembo wa leswaku ku ta fika nkarhi lowu eka wona vanhu hinkwavo va nga ta tirhisana hi ku tshembeka?
Lexi tsakisaka, Bibele yi vula leswaku wu ta fika! Yi hi byela leswaku ku nga ri khale Xikwembu xi ta teka goza ro herisa vukanganyisi lebyi nga emisaveni. Xana xi ta swi endlisa ku yini sweswo? Hi ku tirhisa Mfumo wa xona, ku nga hulumendhe ya le tilweni leyi nga ta vuyetela misava hi ku helela. Lowu i Mfumo lowu fanaka ni lowu Yesu a dyondziseke valandzeri vakwe leswaku va wu khongelela. Eka Xikhongelo xa Hosi, Yesu u te: “Mfumo wa wena a wu te. Ku rhandza ka wena a ku endleke emisaveni.”—Matewu 6:10.
Malunghana ni Hosi ya Mfumo wolowo, ku nga Yesu Kreste, Bibele yi vule ka ha ri emahlweni yi ku: “Yi ta kutsula xisiwana lexi kombelaka ku pfuniwa, ni la xanisekaka ni hinkwavo lava nga riki na mupfuni. Yi ta va ni nsovo eka loyi a pfumalaka ni loyi a nga xisiwana, yi ta ponisa moya-xiviri wa swisiwana. Yi ta kutsula moya-xiviri wa vona eku tshikileriweni ni le madzolongeni.” (Pisalema 72:12-14) Xiya leswaku Yesu u va twela vusiwana vanhu lava kanganyisiwaka naswona u ta teka goza! Hakunene leswi swa chavelela!
Hi ku tirhisa Hosi yoleyo leyi nga ni matimba naswona yi nga ni ntwela-vusiwana, Mfumo wa Xikwembu wu ta herisa misava leyi nga ni vukanganyisi. Njhani? Hi ku herisa swilo swinharhu leswi vangaka vukanganyisi.
Nkucetelo Wa Xidyoho
Sweswi, hinkwerhu hi fanele hi lwisana ni mimboyamelo ya xidyoho, leyi hi kucetelaka leswaku hi endla swiendlo swa vutianakanyi. (Varhoma 7:21-23) Hambiswiritano, ku ni vanhu vo lulama lava lavaka ku endla leswinene. Va kombisa ripfumelo eka xitlhavelo xa nkoka xa ngati ya Yesu leyi halatiweke naswona va ta rivaleriwa swidyoho swa vona. * (1 Yohane 1:7, 9) Vanhu volavo va ta va ni lunghelo ro vuyeriwa hi rirhandzu lerikulu ra Xikwembu, hilaha hi hlayaka hakona eka Yohane 3:16, leyi nge: “Xikwembu xi rhandze misava swinene xi kala xi nyikela hi N’wana wa xona la tswariweke a ri swakwe, leswaku un’wana ni un’wana loyi a kombisaka ripfumelo eka yena a nga lovisiwi kambe a va ni vutomi lebyi nga heriki.”
Xikwembu xi ta endlela vanhu vo tshembeka nchumu lowu hlamarisaka hakunene. Emisaveni leyintshwa leyi taka, eku heteleleni xi ta susa xidyoho, hakatsongo-tsongo xi endla vanhu vo tshembeka va va lava hetisekeke ni lava lulameke. (Esaya 26:9; 2 Petro 3:13) Nkucetelo wa xidyoho a wu nge he tlheli wu endla leswaku munhu a va ni vukanganyisi. Ehansi ka vulawuri bya Mfumo wa Xikwembu, vanhu vo tshembeka va “ta ntshunxiwa evuhlongeni bya ku onhaka.”—Varhoma 8:20-22.
Nkucetelo Wa Misava Yo Homboloka Leyi Hi Hanyaka Eka Yona
Khombo ra kona, namuntlha vanhu vo tala va xanisa van’wana hi vomu. Va xanisa vanhu lava titsongahataka ni lava nga swisiwana naswona va kucetela van’wana leswaku na vona va endla vukanganyisi. Bibele yi tsundzuxa vanhu volavo yi ku: “Lowo homboloka a a siye ndlela yakwe, ni munhu wo biha a siya miehleketo yakwe.” Loko vanhu vo tano lava endlaka vukanganyisi va hundzuka, Bibele yi tshembisa leswaku Xikwembu “xi ta rivalela hi ndlela leyikulu.”—Esaya 55:7.
Hambiswiritano, loko vanhu va sihalala va ala ku cinca, Xikwembu xi ta va herisa. Hi ku tirhisa Mfumo wa Xikwembu, ku ta hetiseka xitshembiso xa Bibele lexi nge: “Tshemba Yehovha u hlayisa ndlela yakwe . . . U ta swi vona loko lavo homboloka va herisiwa.” * (Pisalema 37:34) Loko lavo homboloka va herisiwile, vagandzeri va Xikwembu vo tshembeka a va nge he kanganyisiwi.
Nkucetelo Wa Sathana Diyavulosi
Sathana Diyavulosi i mudyohi lonkulu eka hinkwavo. Hakunene swa tsakisa ku tiva leswaku ku nga ri khale Yehovha u ta sivela Sathana leswaku a nga ha kuceteli vanhu. Eku heteleleni, Xikwembu xi ta lovisa Sathana hilaha ku heleleke. Sathana a nge he pfuki a swi kotile ku kucetela vanhu leswaku va endla vukanganyisi.
Kambe mhaka ya leswaku Xikwembu xi ta herisa swilo hinkwaswo leswi vangaka vukanganyisi yi nga ha tikomba yi ri norho. U nga ha tivutisa u ku: ‘Xana hakunene Xikwembu xi ni tindlela to tisa ku cinca koloko? Loko swi ri tano, ha yini xi nga si swi endla ni sweswi?’ Sweswo i swivutiso leswinene naswona Bibele yi nyikela tinhlamulo leti enerisaka. * Ha ku rhamba leswaku u tikambisisela hi wexe leswi Bibele yi swi dyondzisaka malunghana ni vumundzuku lebyi nga kwala nyongeni, laha vukanganyisi hinkwabyo byi nga ta va byi heriseriwe makumu.
^ ndzim. 8 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana ni xitlhavelo xa nkoka xa rifu ra Yesu, hi kombela u hlaya ndzima 5 ya buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
^ ndzim. 12 Yehovha i vito ra Xikwembu hilaha ri hlavuteriweke hakona eBibeleni.
^ ndzim. 15 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke, hlaya tindzima 3, 8, na 11 ta buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Topseller
Für die Filterung wurden keine Ergebnisse gefunden!
Xikar High Performance Set
Inhalt: 1x Turrim 1x Spark Plug Bohrer-11mm (Spark Plug = Zündkerze)
CHF 127.20 * CHF 159.00 *
Xikar Xikar 5x64 Xikar VX-Cut Xikar Lederetui Xikar Ellipse Xikar Cutter - Xikar Xi3 Xikar Digital Xikar Ultra Xikar Executive Xikar Forte Xikar Resource Xikar X8 Silver Xikar MTX Xikar Ultra Xikar Axia Red Xikar Forte Xikar Cutter - Xikar Tech Xikar Xi3 XIKAR XO Xikar Allume Xikar Axia Xikar Allume Xikar Tech XIKAR XO Red XIKAR XO Blau Xikar Xi1 Xikar Allume Xikar Xikar Tech Xikar Ellipse XIKAR XO Xikar Xi2 Xikar Lederetui Xikar Xikar Cirro - Xikar Volta Xikar Resource Xikar Vitara G2 Xikar Xi3 Xikar Allume Xikar MTX Xikar Volta Xikar Pulsar G2 Xikar Allume
Zuletzt angesehen


text:
XIENGETELO
Ha Yini Vavasati Va Fanele Va Funengeta Nhloko Naswona Va Endla Tano Loko Swi Te Yini?
A hi kambisiseni nhlamuselo leyi huhuteriweke ya muapostola Pawulo emhakeni leyi. U hi nyika nkongomiso lowu nga ta hi pfuna leswaku hi endla swiboho leswi nga ta yisa ku dzuneka eka Xikwembu. (1 Vakorinto 11:3-16) Pawulo u hlamusele tinhla tinharhu leti hi faneleke hi ti kambisisa: (1) swiendlo leswi lavaka leswaku wansati a funengeta nhloko, (2) swiyimo leswi lavaka leswaku a endla tano, ni (3) swivangelo swa kona.
Swiendlo. Pawulo u boxe swimbirhi: ku nga xikhongelo ni ku profeta. (Tindzimana 4, 5) Xikhongelo i ndlela yo gandzela Yehovha hi ku vulavula na yena. Namuntlha, ku profeta ku nga fambisana ni ntirho wun’wana ni wun’wana lowu Mukreste a wu endlaka wo dyondzisa van’wana hi Bibele. Kambe, xana Pawulo u vula leswaku wansati u fanele a funengeta nhloko nkarhi wun’wana ni wun’wana loko a khongela kumbe a dyondzisa van’wana hi Bibele? Doo! Ku ni swiyimo swin’wana leswi nga laviki leswaku a funengeta nhloko loko a khongela kumbe a dyondzisa van’wana hi Bibele.
Swiyimo. Pawulo u boxe swiyimo swimbirhi, ku nga ekaya ni le vandlheni. U te: “Nhloko ya wansati i wanuna . . . Wansati un’wana ni un’wana loyi a khongelaka kumbe ku profeta a nga funengelanga nchumu enhlokweni u tsongahata nhloko ya yena.” (Tindzimana 3, 5) Endyangwini, Yehovha u hlawule wanuna leswaku a va nhloko ya ndyangu. Wansati u ta va a tekela vunhloko bya nuna wa yena ehansi loko a byarha vutihlamuleri lebyi Yehovha a lavaka leswaku byi endliwa hi nuna wa yena, hikwalaho u fanele a titsongahatela vunhloko bya nuna wa yena. Hi xikombiso, loko swi lava leswaku a fambisa dyondzo ya Bibele nuna wa yena a ri kona, u fanele a xixima vunhloko bya nuna wa yena hi ku funengeta nhloko ya yena. U ta endla tano hambiloko nuna wa yena a khuvuriwile kumbe a nga khuvuriwanga, hikuva i nhloko ya ndyangu. * Loko swi lava leswaku a khongela kumbe a fambisa dyondzo, n’wana wa yena wa mufana la khuvuriweke a ri kona, u fanele a funengeta nhloko—sweswo a swi vuli leswaku n’wana wa yena i nhloko ya ndyangu kambe wansati u ta va a xixima lunghelo ra vunhloko leri nyikiweke va xinuna lava khuvuriweke evandlheni ra Vukreste.
Loko Pawulo a vulavula hi xiyimo xa le vandlheni u ri: “Loko munhu a vonaka a lwisana ni ntolovelo wo karhi, a ha ha ri na wun’wana, kasi ni mavandlha ya Xikwembu a ma ha ri na wun’wana.” (Ndzimana 16) Evandlheni ra Vukreste vunhloko byi byarhisiwe vavanuna lava khuvuriweke. (1 Timotiya 2:11-14; Vaheveru 13:17) I vavanuna ntsena lava hlawuriwaka ku va vakulu ni malandza ya vutirheli leswaku va ta khathalela ntlhambi wa Xikwembu hi ndlela leyi Xikwembu xi lavaka ha yona. (Mintirho 20:28) Kambe, minkarhi yin’wana swi nga endleka leswaku wansati la nga Mukreste a endla mintirho leyi endliwaka hi va xinuna lava khuvuriweke, lava fanelekaka. Hi xikombiso, swi nga lava leswaku a fambisa nhlangano wa ntirho wa nsimu. Kumbe a nga ha kombela makwerhu wa xinuna la khuvuriweke ka ha ri ni nkarhi, leswaku a famba na yena loko a ya fambisa dyondzo ya yena ya Bibele. * Hikwalaho ka leswi ntirho wolowo wu fambisanaka ni yin’wana leyi endliwaka evandlheni, u fanele a funengeta nhloko ku kombisa leswaku u endla ntirho lowu a wu fanele wu endliwa hi makwerhu wa xinuna.
Kambe ku ni swiyimo swo tala leswi nga laviki leswaku makwerhu wa xisati a funengeta nhloko. Hi xikombiso, a nge funengeti nhloko loko a hlamula eminhlanganweni, loko a famba ni nuna wa yena ensin’wini kumbe ni makwerhu un’wana la khuvuriweke, kumbe a dyondza kumbe a khongela ni n’wana wa yena wa mufana la nga khuvuriwangiki. Ku nga ha tlakuka swivutiso swin’wana kutani loko makwerhu wa xisati a nga tiyiseki hi leswi a faneleke a swi endla, a nga ha endla ndzavisiso. * Loko a nga tiyiseki naswona ripfalo ra yena ri n’wi byela leswaku a funengeta nhloko, u ta va a nga dyohanga.
Swivangelo. Eka ndzimana 10, hi kuma swivangelo swin’wana swimbirhi leswi endlaka leswaku wansati la nga Mukreste a funengeta nhloko ya yena: ‘Wansati u fanele a va ni xikombiso xa vulawuri enhlokweni ya yena hikwalaho ka tintsumi.’ Xo sungula, xiya xiga lexi nge, “xikombiso xa vulawuri.” Xifunengeto xa nhloko i ndlela leyi wansati a kombisaka ha yona leswaku u xixima vunhloko lebyi Yehovha a byi nyikeke vavanuna lava khuvuriweke evandlheni. Kutani hi ku endla tano u kombisa leswaku u rhandza ni ku xixima Yehovha Xikwembu. Xivangelo xa vumbirhi xi kumeka eka marito lama nge “hikwalaho ka tintsumi.” Xana ku funengeta nhloko ka wansati ku ti khumba njhani tintsumi?
Tintsumi ta tsaka loko ti vona leswaku vulawuri bya Yehovha bya xiximiwa eka nhlengeletano ya yena emisaveni ni le tilweni. Nakambe ta dyondza eka xikombiso lexi vanhu lava nga hetisekangiki va ti vekelaka xona emhakeni leyi. Phela, na tona ti fanele ti xixima lunghiselelo ra Yehovha, ku nga nchumu lowu tintsumi tin’wana ti tsandzekeke ku wu endla enkarhini lowu hundzeke. (Yudha 6) Tintsumi ti nga ha vona swiendlakalo swo hlayanyana laha wansati la nga Mukreste a titsongahataka eka vavanuna lava khuvuriweke evandlheni hambileswi a nga ni ntokoto, vutivi ni vutlhari byo tala ku va tlula. Minkarhi yin’wana wansati loyi a nga va Mukreste la totiweke loyi hi ku famba ka nkarhi a nga ta va ni xikhundlha lexi tlakukeke ku tlula tintsumi, a fuma na Kreste ematilweni. Xolexo i xikombiso lexinene eka tintsumi. Leri i lunghelo lerikulu hakunene ku va vamakwerhu hinkwavo va xisati va khutaza timiliyoni ta tintsumi leti tshembekaka leswaku ti xixima.
^ ndzim. 1 Hi ntolovelo, wansati la nga Mukreste u ta khongela hi mbilu loko nuna wa yena la nga Mukreste a ri kona handle ka loko nuna a nga swi koti ku vulavula hikwalaho ka vuvabyi byo karhi.
^ ndzim. 2 Makwerhu wa xisati a nge boheki ku funengeta nhloko loko a fambisa dyondzo ya Bibele leyi nga hleriwangiki ka ha ri emahlweni loko ku ri ni makwerhu wa xinuna loyi a nga khuvuriwangiki loyi a nga riki nuna wakwe.
^ ndzim. 1 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke, vona Xihondzo xo Rindza xa February 15, 2015, tluka 30; July 15, 2002, matluka 26-27; ni xa February 15, 1977, matluka 125-128, (hi Xinghezi).


text:
VANTSHWA VA VUTISA
Ndzi Fanele Ndzi Endla Yini Loko Ndzi Xanisiwa?
Nakambe, hlaya swiringanyeto leswi humaka eka tintangha ta wena ni leswi vadyondzisi va swi vulaka hi ku xanisiwa u tlhela u twa leswi hi swi vulaka malunghana ni ku xanisiwa.
Ku xanisiwa a hi matlangwana. Ndzavisiso wun’wana wa le Britain wu kombise leswaku vantshwa lava tisungeke lava tlulaka 40 wa tiphesente, lava ku vulavuriweke ha vona eka mahungu, swi tikomba va endle sweswo hikwalaho ko xanisiwa.
Ku xanisiwa swi vula yini?
Ku xanisiwa a swi katsi ku biwa ntsena. Swi nga ha katsa ni leswi landzelaka.
Ku hlaseriwa hi marito. Celine la nga ni malembe ya 20 u ri: “
Vanhwanyana va nga vulavula marito yo tlhava. A ndzi nge ma rivali mavito lawa a va ndzi vitana ha wona ni leswi va swi vuleke. A va ndzi endla ndzi titwa ndzi ri xikangalafula. A swi ta antswa loko a va lo ndzi ba kunene.”
Ku papalatiwa. Haley la nga ni malembe ya 18 u ri: “
Vadyondzi-kulorhi a va sungula ku ndzi papalata. Ndlela leyi a va tshama ha yona hi nkarhi wa swakudya exikolweni, a yi kombisa leswaku a va lavi ku tshama na mina. Ndzi hete lembe hinkwaro ndzi rila naswona ndzi dya ndzi ri ndzexe.”
Ku xanisa hi ku tirhisa swilo swa elektroniki. Daniel la nga ni malembe ya 14 u ri: “
Hi ku tlika-tlika ku nga ri kungani ekhompyuteni, u nga ha onha ndhuma kumbe vutomi bya munhu un’wana. Swi nga ha twala swi ri ku hundzeleta kambe swi nga humelela!” Ku xanisa hi ku tirhisa swilo swa elektroniki swi katsa ku rhumela swifaniso leswi nga basangiki kumbe ku rhumela marungula hi selfoni.
Ha yini vanhu va xanisa van’wana?
Hi leswi swivangelo leswi tolovelekeke.
Na vona va xanisiwile. Mufana un’wana la vuriwa Antonio la nga ni malembe ya 21 u ri: “
A ndzi xanisiwa hi tintangha ta mina naswona sweswo swi endle leswaku na mina ndzi sungula ku xanisa van’wana leswaku ndzi ta amukeleka eka tona. Kambe hi ku famba ka nkarhi, ndzi swi xiyile leswaku leswi a ndzi swi endla a swi hoxile!”
Va tekelela vanhu vo biha. Eka buku ya yena leyi nge, Life Strategies for Dealing With Bullies, Jay McGraw u tsale a ku: “
Hakanyingi vantshwa lava xanisaka van’wana . . . va vone vatswari va vona, vabuti, vasesi kumbe swirho swin’wana swa le ndyangwini swi xanisa van’wana.”
Va endla onge va antswa ku tlula van’wana kambe entiyisweni a swi tano. Eka buku ya yena leyi nge, The Bully, the Bullied, and the Bystander, Barbara Coloroso u ri: “
Vana lava xanisaka van’wana va titwa va antswa ku tlula van’wana kambe entiyisweni swi va swi nga ri tano.”
I mani la talaka ku xanisiwa?
Lava papalataka ku tshama ni van’wana. Vantshwa lava nga tihlanganisiki ni van’wana, swa olova leswaku va xanisiwa.
Vantshwa lava tikombaka va hambanile ni van’wana. Vanhu va tala ku xanisa vantshwa van’wana hikwalaho ka ndlela leyi va langutekaka ha yona, rixaka ra vona kumbe vukhongeri bya vona hambi ku ri ku lamala ko karhi—vaxanisi va lava nchumu wun’wana ni wun’wana lowu va nga wu tirhisaka ku ku xanisa ha wona.
Vantshwa lava nga titshembiki. Vaxanisi va hatla va xiya lava vantshwa lava nga titshembiki. Vantshwa vo tano va xanisiwa hi ku olova hikuva a va swi koti ku tiyimela.
U nga endla yini loko u xanisiwa?
U nga lwi. Kylie nhwanyana la nga ni malembe ya 21 u ri: “
Vaxanisi va lava ku vona loko va ta humelela eka leswi va swi endlaka. Loko u nga lwi, va hela matimba.” Bibele yi ri: “
Lowo tlhariha u tshama a rhulile ku fika emakumu.”—Swivuriso 29:11.
U nga tlheriseli. Ku rihisela swi ta nyanyisa xiyimo, a ku nge lulamisi nchumu. Bibele yi ri: “
Mi nga tlheriseli swo biha hi swo biha hambi eka mani.”—Varhoma 12:17; Swivuriso 24:19.
U nga tinghenisi eka swiphiqo. Endla hilaha u nga kotaka hakona leswaku u papalata vanhu ni swiyimo leswi nga ha endlaka u xanisiwa.—Swivuriso 22:3.
Ringeta ku endla leswi nga languteriwangiki. Bibele yi ri: “
Loko nhlamulo yi olova, yi tlherisa vukarhi.”—Swivuriso 15:1.
Swi be hi makatla. Hi xikombiso, loko loyi a ku xanisaka a vula leswaku u nyuherile, u nga ha ku: “
Ndzi nga swi kota ku wu hungutanyana miri.”
Hambana na yena. Nora la nga ni malembe ya 19 u ri: “
Ku va u miyela swi ta komba leswaku u wupfile naswona a wu fani ni loyi a ku xanisaka. Nakambe swa kombisa leswaku wa swi kota ku tikhoma—ku nga nchumu lowu loyi a ku xanisaka a nga riki na wona.”
Hlakulela ku titshemba. Rita nhwanyana la nga ni malembe ya 20 u ri: “
Vaxanisi va swi xiya loko u chava naswona va nga ha tirhisa ku chava ka wena leswaku va heta ku titshemba loku u nga na kona.”
Byela munhu un’wana. Nkambisiso wun’wana wu vula leswaku vanhu lava tlulaka hafu lava xanisiwaka eka Internet, a va byeli munhu naswona swi nga endleka sweswo swi vangiwa hi tingana (ngopfu-ngopfu eka vafana) kumbe ku chava leswaku xiyimo xi ta nyanya. Kambe tsundzuka leswaku vaxanisi va tsaka loko u tumbeta u nga byeli munhu. Ku vulavula i goza ro sungula ro swi herisa.


text:
FEBRUARY 15, 2016
TURKMENISTAN
A Khomiwa Lembe Rin’we Swi Nga Fanelanga eTurkmenistan
Hi March ku ta va lembe ku sukela loko valawuri va khotse Bahram Hemdemov hikwalaho ko khoma minhlangano ya vukhongeri ekaya rakwe eTurkmenabad, le Turkmenistan. Hi March 14, 2015, maphorisa ma nghene ekaya rakwe kutani ma n’wi pfalela, endzhaku ka sweswo ma n’wi ba swinene kutani a gweviwa malembe ya mune ivi a yisiwa ekampeni ya mahlonga ya le Seydi.
Nawu wa le Turkmenistan wu nyika lunghelo ro “katseka eka vukhongeri u ri wexe kumbe ni van’wana” ni lunghelo ra leswaku munhu a “dyondza a ntshunxekile ni ku phofula ndlela leyi a titwaka ha yona hi tidyondzo teto.” Hambiswiritano, Bahram wa ha ri ekhotsweni ehansi ka swiyimo swo tika hikwalaho ko endla ntirho wa vukhongeri byakwe. Hi ku titsongahata Timbhoni ta Yehovha ti kombele leswaku a ntshunxiwa.


text:
Zwiliwa
Vhavenda sa dzinwe tshakha ri wana uri zwiliwa zwavho zwo tutuwedzwa nga vhupo he vha vha vha tshidzula khaho. Tsumbo: Vhakale vhovha vha tshila mitada, Hori u da mavhele na vhone vha vho thoma ula-vho mavhele. Zwinwe zwe vha vha vha tshi zwi shumisa kha u da kana u nwa halwa havho ndi hezwi: Mufhoho, Luvhele, Makhaha, Murambo, thungolifha, Mashonzha, na mitshelo yothe ye ya vha i tshi wanala vhuponi havho.
Vhavenda tshiliwa tsha vho tshihulusa ndi vhuswa Vhuswa honohu ho fhambana: tsumbo: huna mutuku wa mavhele,havha na mutuku wa mugayo,ha vha na munamba bikwaho nga mafhi, ha vha na mufumbu. Vhuswa vha tshi vhula vha sevha nga nama na muroho,Mukusule,dovhi, mashonzha, nemeneme, nthwa, thungolifha, mashonzha, Nzie na Madzhulu.
Zwilwiwa zwavho zwi itwa nga mufhoho, luvhele na makhaha. Zwinwe zwine vhanwa ndi hezwi: mabundu na mukumbi na halwa. Hu dovha hafhu ha vha na madzanga sa mabvani, mafhuri, dzinawa na nduhu.
Mitshelo yavho ndi ya daka naya hayani,tsumbo:ya mitshelo ya daka: mahuhuma,thawi,mavhungo, thanzwa, matamvu, mahuyu, nombelo, mazwilu, maramba, makolokote,thungulu, maembe, khwakhwa, nii na zwinwe zwinzhi. Tsumbo ya mitshelo ya hayani: a manngo, maafukhada kana magadaphele, maswiri,zwinerengisi, maberegisi na minwe minzhi


text:
Hi lowu nxanxameto wa vuhumeso bya vunanga bya lembe ra 2017, lebyi byi nga va na ndzumo wa le hansi hambi leswi byi kokaku rinoko;
- Nkhensi, nganakati ya Mindzhumba, u humesi RECIPE YA RIRHANDZU, leyi yi nga chayiwa hi Prince Rhangani. RECIPE YA RIRHANDZU swa antswa yi pfa yi tlangiwa eka Munghana Lonene FM.
Ntumani wo Ehluta (Click to Download)
- Vuyelwa, Xitsonga Queen of Disco, u humesi album, leyi yi nga thyiwa MARHANDI. A hi tivi nchumu hi vuhumeso lebyi, ho va na ku navela ko twa hambi ku ri ri risimu rin’we ra MARHANDI. A hi tsunduki hi twe ku Vuyelwa u humesi risimu ra vunaveti (single), ho hlamala album. Eka lava va swi tivaku ku yi xavisiwa kwihi, hi kombela mi hi tivisa.
- Boti Ready va humesi HOSI YA MUGANGA, leyi yi nga chayiwa hi Vadau na Gumbani. Tani hi ntolovelo, niggas always sleeping on Boti Ready, kambe hambi vo yini hi HOSI YA MUGANGA, dya ba!
Ntumani wo Ehluta (Click to Download)
- Forget Makhahlele u humesi KU HLUNDZUKA KA MKWEMBU, ku nga vuhumeso bya yena bya vukombo. Se hi nga hlamali loko o pala (hlula, win) eka XMA 15. We dig the cover, nice!
- Coffee na Cremora va ka Ntokoto Studio (Solly Makamu) va humesi njamba yo cinisa mathyaka, yi ehluti la hansi.
Ntumani wo Ehluta (Click to Download)
- Mshengu u humesi KU HAVA NGHWAZI, ku nga nkatsakanyo wa Mindzhumba na Makhwaya (Traditional). Mshengu na Mabevani va bi swona eka KU HAVA NGHWAZI, Themba Chauke must take notes.
Ntumani wo Ehluta (Click to Download)
**”Nghwazi” i rito ro lomba eka Xingoni, hi Xitsonga i Nhena**
- Mchavie u humesi risimu ra vunaveti ro huma eka BOMBA NA VAXINGWIDZI Vol. 2, va nge i HO NGIRIMELA, laha a nga tirha na Sunglen Chavalala. Vaxingwidzi i ntlawa wa Vatsonga, Vaxingwidzi hi vula va ka Chavalala, Mbhombi, Sigawuki na man’wani marhavi.
- Cheeseboy Mzala u humesi HO HISELELA. Loko risimu leri ro ku kuma u dyini, u nga cina ngopfu.


text:
Compiled by Shitshembiso N’waMiyila Mabasa
Va ka Cheleni i Vahlengwe va yindlu ya Mihingo. Va ka Cheleni i Vahlengwe va rixaka ra Vatsonga. Tata wa va ka Cheleni i Jim Cheleni wa Makalochi wa Mihingo wa Zari wa Manguri wa Mantsena wa Bangwana wa Xinyori. Vito ra ka Cheleni a ri tiviwi ku ri pfa hi kwihi, kambe na hleketelela kuri ri ta hi laha emutini a ku fumiwini khale.
“Va ka kanda ni chavani? Ni chava mahika!”
Va ka Cheleni va kumeka etikweni ra Vahlengwe va nge hi le ka Xigamani, eAfrika Dzonga. Ve Xigamani I ndhuna ya vukosi bya ka Mudavula loko va hlamuseta kokwani. Ndhuna yo sungula ya Xigamani wa khale, eMarhumbini (eVenda wa khale), a kuri John Mzamani Xigamani hi 1966. Ivi hi 1970 ku fuma Mbhazima Xigamani, enkarhini wa sweswi, ndhuna i Mzamani Edward kambe a nga se vekiwa exitulwini xifumo.
Va ka Cheleni hi ku hetiseka va kumeka laha;
- Cheleni – ka Dakari (Ka Hasani)
- Cheleni – ka Nkavele
- Cheleni – ka Xigamani (4 families)
- Cheleni – ka Mbhokota
Va ka Cheleni va tirhisa swivongo leswi;
- Mavasa
- Cheleni
- Cawuke
- Phahlela na swin’wani
Yindlu ya Hlengani (Nkava wa mina) | Family tree
Jim Cheleni na N’waMinchumu va veleki:
- Mzamani
- N’waJim wa ka Shadrack (Mathevula)
- John Cheleni
- N’waJim wa ka Chavalala
Mzamani na N’waMiyila va veleki:
- N’waMzamani (Mhana Topisa)
- Phahlela
- Gezani
- Khubani (N’waMzamani)
Phahlela (Dzengula) na N’waSalani (wa ka Mathevula) va veleki:
- Hlengani
N’waHlengani (Phahlela va teki N’waHlengani endhaku ka ku lova ka N’waSalani) va veleki:
- Jacki
- Elisa
- Godi
- Khetani
Hlengani na Tsemisa (wa ka Hlungwani) va veleki:
- Mzamani
- Jane
- Saki
- Wiseman
- Bethuel
- Julia
- Prudence
Mzamani na Mahlenga (wa ka Baloyi) va veleki:
- Shitshembiso (N’waMiyila)
- Hlayisani
Shitshembiso na Pfukani (wa ka Maluleke) va veleki:
- Lwandle Worhanga-ndlela
“Va ka kanda ni chavani? Ni chava mahika!”
Hi teto ta ka Cheleni, mi ti tiseriwa hi;
Xitshembiso xa Mzamani. Tuva ra Mahlenga. Nyarhi ya Vahlengwe. Felanyimpini.
Submit your clan history to admin@vivmag.co.za | Spreading the culture of documenting our history #BlakAkhive


text:
Eka Munghana Conny
Ndzi khensa ku tsaleriwa papila na ku ndzi tivisa kuri swi famba njhani kwale Joni. Hina hala kaya ha ha pfukile, a kuna xo biha. Vutomi byi tele, ko va mpfula ku nga hava, mumu wu tlanga hi hina.
Papila ra wena ndzi hlayile, himpela Joni ka tika mughana, phela a yi chacheriwi marhonge Joni. Loko ndzi hlaya papila ra wena a ndzi teka na mianakanyo ndzi yi yisa kwala Joni wa kona… Hi ta ku yini Munghana, i vusweti. Mhaka ya wena na Tatana Valoyi i ngi no yi vona hi mahlo, phela a ndzi ti twa o nge ndzi ngo va wena, swi ti komba Tatana Valoyi va ti phinile hi wena. Hambi ndzi ta ku hi wena u nga wela hi njombo kumbe i Tatana Valoyi, aredzi, ntsena u kota ku fambisa thikithi na ku ti hlayisa wena munghana.
Swa mina a swi fambi kahle wa tiva, ndzi vuye ndzi hlongoriwa na le xikolweni hi mhaka ya thicara Ngoveni na vudlakuta bya mina. Loko ndzi swi hleketa na mbilu ya mina ya vava, hambi ndzi landzelela hi vito ra Vusiwana, aredzi. Ndzi vulavula sweswi a ndza hayi xikolweni, va hi hlongorile mina na mudyondzisi. Mhaka ya kona hi leyi wena mughana;
Siku rin’wana namadyambu, loko ndzi tsemakanya hi laya ka Mafemani le byaleni, ndzi twe rito ra thicara Ngoveni lava hi dyondisaka history (Matimu), ivi ndzi tumbela hi ku yima tlhelo ka khumbi ra yindlu kuri va nga ndzi voni. Hambi leswi a ri sikurini, ndzi swi twile ku leri rito i ra vona, kambe a va tshamele le ku nweriwaka kona, leswi vulaka kuri a va nga ta ni vona loko ndzi hundza. Loko ndzi ku ndza hundza, ndzo twa va vula marito lama landzelaku va byela swidakwa kuloni; “Eish, beggars are no choosers. Wa tiva mina ndzi kule ndzi navela ku va Dokodela, swa Vuthicara a ndzi nga ri ka swona. A ndzi lava ku ti vona ndzi mbale jazi leriya ro basa. Se sweswi ndzi bizi na swihlangi swo fana na Vusiwana, leswi hleketaka kuri swona swi kurili. Phela loko mo n’wi vona Vusiwana, mi ta hlamala kuri wa ha endla yini la xikolweni. I’m sure ku u fanela ku va University kumbe a vukatini.” Loko na ha hlamarise hi ku twa vito ra mina, no twa va ya mahlweni va ku; “Hambi a mbale uniform swa ti komba ku mirhi wa yena wu vumbekile. Mavele ya tate xifuva, ma dyi thanga xi ya rhwele, bliksem! Phela ho ti khoma, le xikolweni ka tika mani… yeses na swona swihlangi leswi swikula hi ku hatlisa.”
Loko ndzi swi twisa sweswo, mbilu yi ba swigingi ndzi nyanyuka ndzi thlela ndzi kwata hi nkarhi wun’we. Ndzi ti vutisa ku kasi hi leswi thicara Ngoveni va ndzi vonisaku xiswona leswi xana? Hala thlelo a ndzi lemuke kuri va ndzi oswa thicara; va tshamela ro ndzi rhuma-rhuma a staff room, kumbe va ku ndzi sula chalkboard. Wena munghana, ndzi lo vhe ndzi hatlisa ndzi muka ndzi ya kaya… Mihleketo ya mina se a yi bvinyekili, hi mhaka ya leswi a ndzi twe thicara va swi vula, lero na le xikolweni mihleketo a yi tshama yi ri ku swi hleketeni. Ku te rin’wani ra masiku loko hi tsala xikambelwana xa Matimu (history) ya Vatsonga, ndzi swi vona kuri a ndzi nge tirhi kahle. Leswi a kuri last period, ndzi hlekete kuri loko no kombela ku ya toilet, ndzi nga kota ku fambisa nkarhi ndzi vuya loko xikolo xi tshinele ku huma. Thicara a va ta boheka ku ndzi tshika ndzi ya kaya ndzi kota ku vuya ndzi tsala munduku. Ndzi tlakuke ndzi ya kombela ku ya handle, loko ndzi nga se fika tafuleni ra thicara, a ndzi swi vona kuri mahlo ya vona ya ndzi langute xifuveni ya tlhela ya tsutsumela ka mathanga. A va alangi kuri ndzi ya toilet, hi la ndzi nga fika ndzi tshama ka toilet seat ndzi humesa papila ra wena ndzi hlaya. Mhaka ya wena na Tatani Valoyi ndzi yi voni hi tihlo ra mihleketo, ndzi twa mirhi wa mina wu kufumela. Leswi a ndzi ri nexe a toilet, ndzi yise voko ka mbhakatani ndzi tlangisa mineve. A swi nga endli hikuva a ndzi sungule ku navela wanuna. Ndzi vona kuri se ndzi nge lunghi loko ndzi twa phenti yi tsakamile swinene. Se leswi a ndzi ri hava ti panty liner, no vheta ndzi yi hluvula ndzi ti sula, ivi ndzi yi tumbeta maveleni. Loko ndzi ku phapha, ndzi swi vona kuri se ku sele nkarhi wuntsongo kuri xikolo xi huma. Se hi mina luya ndzi tsutsumaka kuri ndzi fika klasini nsimbhi yi nga se ba.
Loko ndzi jika hi khona ndzi rhange ndzi lunghisa dangara kuri na loko ndzi nghena klasini swi nga ti kombi kuri a ndzi rhangisangi… Loko ndzi fika klasini, se nsimbhi a yi chaya, vadyondzi-kuloni se a va phutsa-phutsile swa vona; ndzi nga tshembhi ku xikolo xi lo huma, ndzi vona thicara va ndzi languta va ku, “hi kona u vuya xiyindlwanini xa kona?” Ndzi chava no hlamula ndzi languta hansi. Loko lavan’wani va kha va huma klasini, mina ndzi vuye ndzi kombela ku khomeriwa ku va ndzi hlwerile, ndzi ku ndzi kombela ku hetisa xikambelo mundzuku. Hey, ndzi swi vona ku thicara a va tsakangi, hambi a va hleketa yini, aredzi.
Va vuye va sindzisa kuri ndzi sala ndzi tsala, lavan’wani se a va fambetela, ku sala mina na thicara Ngoveni. Ndzi vuye ndzi tshama ka front desk vona va tshamele le mahlweni. Ndzi swi vona ku la ndzi nge tsali swona, hi ku hambi Tihosi ta Vatsonga a ndzi tivi na yin’we, hambi swa mimfumo swivongo a ndzi swi tivi kumbe tinyimba tinene ta Vatsonga a ndzi tivi nchumu, hiku a va hi dyondzisi ekaya… Ivi ndzi luka mano, no yi pfula milenge mina nhwanyani, leswi na xirhangiso ndzi nga chela exikarhi ka mavele; mbhakatani a wu lo sala rivaleni. Ndzi tlhe ndzi swi tshamela nyana hi nhlana ku xi ta vonaka, ndzi sungula ku bananisa mathanga (Mindzhumbi )ndzi ri ku nwaya-nwayeni kwala ka phepha ro tsalela ka rona. Ndzi yiva thicara hi tihlo ku vona loko va tekeka rinoko loko ndzi bananisa milenge, ndzi kuma ku na vona va ndzi yiva.
Loko na ha nwaya-nwaya no hlamala se va ri kwala mahlweni ka mina, va dyi humesini va ri ku dyi swosweni. Yhiiii dyo ntima dyo hatimela, dya minsiha. Mbilu yi bela henhla ndzi sungula no ti sola ku hambi a ndzi nyanyukela yini. Ivi ku vuya marito ma siku leriya ndzi nga va twa va ri leka Mafemani a byaleni. Ivi ndzi lahlekela hi mihleketo, ndzi ti vona ndzi ri ku dyi lakatseni, loko ndzi ku phapha, ndzi twa voko ra vona ra timbhonya ri ni swoswa xikosi. Ivi ndzi ku thukwa! Ivi ndzi yimisa ku bananisa milenge, ndzi vula swin’wani; ivi va ndzi khoma nomo va ku “sshhhhh….” Mbilu yi bela henhla, ndzi ku phe loko ho jumiwa kumbe ku kumetiwa hi loko munhu a ta duma tiko hinkwaro ra ka N’wa-Mitwa. Ndzi hleketa na swinawana swa ndzawulo ya dyondzo swa vuxaka bya vadyondzisi na vana va xikolo, ndzi ku thicara va ta helela hi ntirho hi mhaka ya mina. Vona hambi a va swi hleketa sweswo kumbe a vo ti vonela ntswatsi eka mina va ti rivala na ku hi le xikolweni, aredzi…. Ndzi twa dyi ni khumba rhama, mina hi ku rhandza swilo no pfula nomo ndzi dyi lakatsa, ndzi kha ndzi swoswa vakhalabya lava nga ncikinya la hansi ka dyona. Loko ndzi kha ndzi dyi lakatsa, vona va ndondovetela tintiho ta vona ka mbhakatani ya mina, swi nyanya ku ndzi nyanyula ndzi nyanya ku panyuluza milenge.
Ndzi lo vona mudzondzisi va ndzi khoma hi voko, hi ya le back seat le ku tshamaku vafana lavaya va ka Mukhayisi vo karhata. Phela tinghongholo ta la ka N’wa-Mitwa ti rhandza ngopfu switulu swa le ndzhaku… Va fika va ndzi ndlala ka desk ra le khumbini, va pengula dangara mirhi wu salela rivaleni, ndzi twa ku nghena na swimoyana; vusati bya mina byi ri karhi byi xiririkela mathangheni. Loko ndzi languta thicara Ngoveni, ndzi vona va hume na minsiha egon’weni, va badle na swinyukwani. Ivi hi tswontswana, buruku ra vona ri ku DZUUU ri wela hansi, ri landza hi xirhangiso. Ivi hi ombana hi rivala na ku hi le klasini, va ndzi hundzuluxa va yima nyana… loko ndzi languta ndzi kuma ku va humesa xisirhelelo (condom) xa mfumu, lexiya xa vito ra CHOICE. Hambi a kuri ku pfukela wena munghana, aredzi; na risema ra choice a ndzi ri twangi. Va ndzi khomelerisa desk ra tinghongholo va phakata mbhakatani wa mina i nga ku vo wu hundla hi ximpamani, ku twala ku phya! phya! phya! Mina ndzi hlamula hi ku keta nyana ndzi ku ahhhh….
Endzaku ka nkarhi loko mina se ndzi gade thicara Ngoveni bya magada hanci, no twa rito ri ta hi hala ndzhaka mina loko ha ha lava ku rhundza. “Miendla yini?” ndzi twa mbilu ya mina yi yima. Ndzi twa o nge a ndzi twangi kahle, rito ri ya mahlweni, “Ngoveni, Ngoveni, Ngoveni…” ivi ndzi ku thukwa, ndzi tlula ndzi chika henhla ka thicara Ngoveni na leswi a na ha lava ku rhundza swi vhe swi yima. Ngoveni va ndzi susumeta ndzi yimela tlhelo, hala thlelo ndzi ringeta ku siva mavele na mbhakatani hi nkarhi wun’we. Loko ndzi ku hahlu mahlo, ndzi kuma ku i Nhloko ya Xikolo, va yime nyangweni wa klasi va lo lundu na mahlo; va bohane na ku komba vukarhi exikandzeni. Ndzi swi vona kuri hi le thyakeni. Thicara Ngoveni hi mpfhuka va nga lo yima va ti seketela hi khumbi i nga ku vo lava ku boxa khumbi va nyenga vukarhi bya Nhloko ya Xikolo. Mbolo ya vona a yi vuye yi vuna yi twisa na vusiwana ya hari endzeni ka xisirhelelo xa choice…. Ku vuye ku mbariwa hi ku chuha na ku hatlisa, ivi nhloko ya xikolo yi ku; “U swi tiva kahle ku swi vula yini leswi wena Vusiwana! Phutsa lexi nga xa wena, u ta vuya mindzuku ni mixo u ta landza papila, u vuya na vatswari va wena.” Ndzi swi twisisa ku hi loko ndzi hlongoriwile. Ndzi lo vheta ndzi teka nkwama wa mina wa tibuku ndzi sukela na phepha na xo tsala leswi a ndzi lave ku tirhisa swona ku tsala xikambelo. Ndzi huma ndzi suka ndzi siya thicara Ngoveni na nhloko ya xikolo, loko ndzi fika handle ndzi vona thicara Ngoveni va ri karhi va landzelela nhloko ya xikolo ku nga hlamulaniwi.
Hi vuye hi hlongoriwa hi vumbirhi ka hina, no rhundza kunene a hi nga rhundzangi wena munghana. Hi lo fela sopo nyama hi nga dyangi kahle-kahle… Leswi hi swona swi nga ndzi endla kuri ndzi hlongoriwa xikolweni, no duma munhu u dumini kuri ni teke puss ndzi nyika va thicara Ngoveni.
Leto tala hi ta bula wena munghana. U ndzi xewetela Khazamula na Tatana Valoyi.
Wa wena,
Vusiwana


text:
Peletude wa leva lembe leri, yerrr! Nkhavi wa Mapele hi wu twi ro sungula eka risimu ra yena na King Monada. Se i hi tlhandleka hi wa vumbirhi hi USER BUSY, yi fehla ku hunda!
#DataPolice
Tani hi ntolovelo, hi leyi minsumo ya xibombi xa Vutsonga, Sesi Madjozi;
Ha yi vo Mapele no man…
That’s why va mi tshika
Mi hanya xipurasi maan
MADJOZI!
IYHAA!
Wena na swicele le ka WhatsApp group
Se n’ to fan’ tshama ni ri ha Facebook
Na swona why i ni fonela hi half-past 2?
Ni ri nkarhi wa wena wu hundini
hi half-past you
Yii! Se mi ni delela ngopfu
Se mi nghenela ngopfu
Hi nge rhandani, a hi nge twanani
Hiku se ni i nga ku, i ni delela ngopfu
Kasi why i la ku krema airtime ya mehe
Kasi why ni fan’ n’ check-a FaceTime ya wehe
Wa ta a ni twisisi ku i ni lumbeta yini
Tana ni ku byela ku ku humelela yini
Hi chat-a na lava hi tsakisaku
Hi hlamula lava hi xavelaku
I ni karhata ntsena, ni nga ta va wa wena
I ta fonela lava i va gangisaku


text:
Nhanga
Nhanga a ku ri yindlu leyi tirhisiwaka hi vana va vanhwanyana va muti. Yindlu leyi a yi kumeka exineneni, loko u nghena hi nyangwa-nkulu wa muti. Vana hinkwavo va vanhwanyana emutini ava etlela eNhangeni yin'we na swona leswi a swi kucetela vuxaka na ku tirhisana exikarhi ka vona.[1][2]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henri Junod - "Life of a south african tribe". Vol 1, Page 283, 1922
- ↑ Malabela NM,Nkanelo wa maakelo, mahlayiselo ni mintirho ya tindlu ta ndzhavuko ta vatsonga, University of Limpopo - 2015


text:
Avuxeni Munghana wa mina Vusiwana.
Wa tiva papila leri u nga ni tsalela rona rini khome kahle swinene, ri tlhela rini tsunduxa nkarhi lowuya a hi ye ka Madonsi hi kereke; la vafana lavaya va ka Mbhombi va nga fika va cincana hi hina a bazini ra John Hlungwani… kambe yaleyo i mhaka ya rin’wani siku.
Hi mpfhuka loko KK a tili a ta kha miroho, se swilo swi sungula ku olova, u pfa a ni nyika mali yo hakela rent hambi leswi ni tshamaka mahala la ka Tatana Valoyi. U tlheli a ni tshembisa ku ri loko ku pfuleka xivandla xa ntirho u ta ni endla murhangeri wa ntlawa (team leader). Swa vurhangeri ni ta vona hi loko swi humelerini, hikuva ni chava no ala loko a lava ku vhaka. Loko a ni ri na xa mina, a ni nga ta pfumela ku endliwa wo hungasa hi yena, hambi swi ri tano; KK yena u tiva lexi a xi endlaka loko swi fika ka timhaka ta masangu wena munghana, loko no sungula ku bula hi swona papila rita leha ngopfu. Phela sweswi ni tshama ni ri busy, hala i Valoyi, nkarhi wun’wani i Khazamula, u fika a nga vikangi no vika hi ku tiva kuri hi yena n’wini wa muti. KK na yena u pfa a lava ku hundza a ni vona. Loko ko hela vhiki ni nga yi kumangi ni twa wonge miri wa mina wu kala swin’wani. Leswi swi endle lero ni famba na mapapila ka handbag ku ri ni pfa ni nghena a xiyindlwanini ni hlaya ni ta kota ku chokocha. Loko ni endle tano ni kuma ni ri na matimba yo tlhelela ntirhweni swi va wonge ni lo nwa Energy Booster.
Hi ra vumbirhi ra vhiki leri nga hela, loko ni ri le BP ni twe swi ni tikela ku mihleketo yi va kona a ntirhweni hi mhaka ya leswi Khazamula a ri kona le a ndlwini. Pho a ku ri khale hi nga se kundzana, u fike na ha ri Shoprite yi nga se chaya; loko ni chayisa ni kongome BP hi longolokile a ni heleketa. Wa tiva ni twa mbilu ya mina yi chuchekili ni tlhela ni tsaka ku ri swiphunta leswiya swa le BP swi ta vona ku ri ni na Nuna, ni ta wisa ku gangisiwa day-in day-out. Hi fike hi bula nyana hi swa vutomi ivi ni n’wu nyika makhiya ya backroom. Tatani Valoyi a tiva ni tshama ni ri nexe, se Khazamula ni n’wi byele ta ha suka hansi kuri a va na vukheta ngopfu loko a vhaka hi mhaka ya ku ri Tatani Valoyi va nga ni hakerisa ya vanhu vambirhi, hambi leswi mina ni tshamaka mahala ka nkarhi wa sweswi.
Aredzi Munghana, i vutondolo hinkwabyo byebyo…
Loko se Khazamula a fambili ni rhange hi ku ya nghena toilet kwalaya BP ni humesa mapapila ya wena ni hlaya, ni vona ku ri mina loyi a dyiwaka hi Abel na Ngoveni. Se a ni hela mbilu na ku ri ni ya nkarhi muni kaya ni ya twa ya Khazamula yo tsemiwa ka madlala, u swi tivaku ku ri Vatsonga va ya ngomeni va ya tsemiwa kona, va dya vuswa ku ri va ta va vavanuna va xiviri. Loko nkarhi wo chayisa wu fika a ni nga ha khomeki ni lava no tsutsuma kunene. Ni rhange ni endla missed call ni nga se fika ku ri Khazamula a khiyinula nyangwa ku endlela ku ni nga fiki ni gongonda, ni chava ku jumiwa hi Tatana Valoyi na ku va ta hlamala ku ri ni gongonda yini ka yindlu ya mina. Loko ni fika le jarateni ni lo vhe ni phaba kunene ni yimisa na xisuti ni fika ni bakanya rivanti ni nghena tani hi leswi a ku nga khiyiwangi. Ni kuma Khazi wa mina, ni vula Khazamula, a finengele lakani, hambi leswi a finengele lakani a ni swi vona ku ri miri wa yena wu tsaleke njhani, ni fambisa mahlo ni yi vona na mbolo ku ri yi voyamele hala ka ximatsi, a yi endla i nga ku kov a banana. Ni vuye ni tela hi ku nyanyuka wena munghana, phe i khale ni nga se vona munhu wa mina, ni tala ntsako, ni rivala na ku pfala rivanti. Phela loko Tatana Valoyi a va lo fika a ni ta nghena khombyeni. Xikan’we-kan’we, Khazi a vuyisa mihleketo a ku “ni yimele wena, kahlula u ta haleno” ni lo pfala rivanti hi ku ri raha kunene ni ti cukumetela ka ximbhedwani xa mina ni ti byela ku ri swaboha a ni amukela hi mavoko kumbe xifuva ku fana na mutlangi wa bolo loko a himiwa xifuva hi bolo kambe yi hela rivilo na ntamu. Kunene swi ve tano, na xikete lexi a ni mbarile ni lo xi kokela henhla xi fika la hansi nyana ka madzamu ku sala ku vonaka xirhangiso xo tshuka xo fanisiwa swimbilwani, a swi tikomba ku ri xi na xidanwani laha hansi hi ku tsakama ka mbhakatani. Kambe sweswo a swi ni nyumisangi hi ku Khazi i khale na khale hi vumbuludzana.
Hi mpfhuka Khazi a ku hono na mahlo, mina ni lo tsutsumisela nomo wa mina wu fika wu tlumbana na wa yena hi mamana i nga ku i xirhodyana loko xi mukisana na vele ra mana wa kona, hi mamana ni twa i nga ku na moya se wa ni helela. Loko ha ha mamana, no khidlinyisa mbolo ya khazi leyi a yi voyamele hala ka mina, i khale hi kundzana kambe swa tsandza ku yi tolovela mbolo leyi. Ni twa Khazi a hudula xirhangiso lexiyani mbhakatani wu sala rivaleni, ni twa la ka nomo wa mbhakatani ku bela hi swimoyani swo titimelela. Loko a bakanya lakani no kuma ku yhiiii dyi lo yima na mavoyamelo ya dyona, a ni koka a ni veka kwala henhla. A ti nga ha buli, se a ku tirha ririmi ra mirhi (body language) ni swi twisisa ku ri u lava ni khandziya henhla. Leswi mina na yena a hi nga tolovelangi kambe ni ti kume ni pfumerile hi ku lava ku tsakisa lowaka mina, ni khandziya a ni pfuna ku yi nghenisa; yi endla swona yi karhi yi rhetela xineneni xa mbhakatani wa mina, na mina ni tshunela kwale yi ya ku kona, a teka mavoko ma yena a ni khoma lwisutani hi matimba a lwi susumetela ehansi. Swi vuye swi fambisa sweswo hi rivala na ku ku na va Tatana Valoyi kwala jarateni, na ku kumbe KK a nga gongondza a swi nga ri kona a mihleketweni. Ni dyondze na ku khunyetela ni khomelele swikunhwani swakwe ni nwi komba nhlana, a kha a ni phakata marhaku hi swandla. Swi lava u swi ringeta munghana, ni twe swi nyanyula, kumbe swi nyanyisa na hi mhaka ya ku mina na Khazamulu a hi tirhisi swo ti sirhelela tani hi leswi ku nga munhu wa mina wa khale na khale, na ku kamberiwa hi kamberiwile na swona hi tshamela ro kamberiwa.
Hi tiphine ngopfu wena munghana, hi tirhisa xinkadyana lexi a hi ri na xona hi ku tsakisana. Phela ku endla swa masangu na loyi u n’wi rhandzaku swi vuyetela moya munghana, ni rivala na maxangu ma Joni. Na ti lutlela kambe Khazamula na n’wi rhandza munghana. Ni nga se rivala wena munghana, phela makhamba Shirley na Gladys va khomiwili hi KK. Hi ra vunharhu KK u ni vitane ni nghena ka kamara leyi a tirhelaka ka yona la nga fika a ni komba video ka Laptop ya yena. Ka video ya kona a yi komba ka ti-shelf letiya hi tivaka ti-camera ti nga fikeliki, loko na ha hlamarise hi sweswo, ni vona ku humelela Shirley na Gladys va mbale tifasikoti leti va mbalaka henhla ka uniform loko va ri ku basiseni a hansi va ri ku buleni, kambe video a yi nga ri na mpfumawulo. Lexi a xi hlamarisa hi leswi tifasikoti ta kona a ti komba wonge a ti bohiwangi lomu swisutini, va nga se fika a makumu ya ti-shelf, va yime va languta matlhelo. Kahle-kahle munhu anga ta swi vona ku ri va languta hala na hala hikuva a va swi endla va ri ku basiseni. Makhati ma nga ri ma ngani, Shirley a teka xan’wanchumu ka shelf a tumbeta hansi ka fasikoti. Gladys na yena a teka a tumbeta hansi ka fasikoti. Va endle tano va ri ku cincaneni swi nga endla ka nharhu kumbe ka mune. Hi loko se va basisa va kongome nyangwa wo ya halaya storeroom na changeroom. Va nga se nyamalala ko humelela KK hi le nyangweni wo ya storeroom a ri na varindzi (security guards), a vheta a va pfalele ndlela. Hi ku chuha Shirley a bakanya bakiti ri halata mati. Gladys yena a tshika mop wu wela hansi a yisa mavoko henhla a ya rhwala nhlokweni.
Video yi helele kwalano.
Ni tele hi ripfalo ni tlhela ni twa ni khoma hi nsululwani. Ni koke xitulu ni tshama hansi, ku va kona ni vona tifasikoti timbirhi a tlhelo ka tafula. Loko ni ti languta kahle, ni vone ti rhungiwe swikhwama hi hala ndzeni. Swi ri hi tona ta Shirley na Gladys a va tumbeta leswi va swi yivaka, hi swona leswi a swi endla ku ri va nga bohi tifasikoti swisutini. A na ha tshamangi nkarhi wo leha, ni lo na huma ka ofisi ivi ni tshunela xiyindlwanini ni ya tshama nyana. Loko ni ya vuya ndaku ka nkarhi ni kume ku ri van’wani a va vitaniwa hi un’we un’we va ya nghena ofisini se na mina ku hava loyi a ta vutisa kuri kasi a ni vitaneriwe yini.
Wena Vusiwana ni ta ku rhumela mali mahelo ya n’wheti. Ni ta yi nyiketa Khazamula loko a vuya kwaleno kaya, ku na wena u ta kota ku ta haleno xilungwini. Phela vutomi byi ta tsakisa ku va na wena hi nyama, hi ta tiphina ku kotisa khale ka hina loko na ha ri kwale kaya.
Hi swona, ni ta yimela ya wena nhlamulo, u rungula hinkwavo ekaya. Ni pfumela ku ri swilo swa ha tshamisekile kwaleno, na vukhamba byi fane byi hungutekile hi mhaka ya ku makhamba na swigevenga swa ka N’wa Mintwa swi haleno Joni.
Munghana wa wena wa ntiyiso,
Constance Chauke


text:
Dzova
Dzova i muxaka wa byala bya vukanyi lebyi nga baviki. Vukanyi lebyi bya tsokombela naswona ku vuriwa leswaku a wu xurhi loko u nwa byona. Vanhwanyana va byi rhandza ngopfu vukanyi lebyi.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Loko u endla dzova, u rhwalela makanyi u ya hlengeletela kutani loko ya vuphile, u rhumbula u chela endzeni ka khuwana, u chela mati u ri karhi u chela na tinyungu endzeni ka khuwana. Loko u hetile ku rhumbula, u fanele u lava khuwana rin’wana, kutani u kama tinyungu endzeni ka rona. Ku suka kwalaho u teka rifetho u dludla endzeni ka khuwana u ri karhi u cheletela na mati yo ringanela. Endzhaku u veka rifetho kutani u phosa hi mavoko ku fikela loko tinyungu ti sala ti basile.[1]
Muendli wa dzova u fanele ku kama tinyungu u veka etlhelo u funengeta khuwana ku fika mundzuku. Loko rixa, byi ta va byi hume khuvi, kutani u wungula khuvi u halata ku sala dzova ro tsokombela, vanhu va tinwela.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Xitonga
Xitonga (Chitonga, Guitonga) i ririmi leri ri vulavuriwaka e Mozambique, ngopfu hi xitalo e Nyembani (Inhambane). Ririmi ra Xitonga ri na ndzin’wana ya Xicopi lexi na xona xi vulavuriwaka e Nyembani. Ririmi ra Xitonga ri ni ku hundza ka malembe ya 1000 ri ri karhi ri vulavuriwa laha e Afrika, na namuntlha va ha ri kona lava va ti vitanaka Vatonga e Nyembani. Kambe hi ku hundza ka malembe leri ra le Mozambique ri fikile laha ri nga tekela swintsongo eka tindzimi tin’wani ku fana na Xikalanga, Xitswa, Xivhenda, na Xiputukezi.
Matimu ya ririmi[Lulamisa | edit source]
Xitonga i ririmi ra khale leri ri vulavuriwaka na le tindzhawini to fana na le Zambia, Zimbabwe, kambe na le Malawi. Namuntlha ku na ku hambana eka mavulavulelo ya Xitonga ematikweni lawa, tani hi leswi Vatonga va nga fika va tshama na tinxaka to hambana-hambana loko va rhurha e Central Afrika kun’wani kwalano kavo 500AD. Ku hangalaka ka ririmi leri, swi vangele leswaku vanghezi va ri tsala hi tindlela to hambana, kuya hi ndzhawo leyi a va ri dyondza kona; xikombiso: Xitonga xa le Zambia na Zimbabwe xi tekerile swintsongo mavulavulelo eka Xikalanga na Xishona, ivi vanghezi va xi tsala tani hi “Chitonga”. [1][2] Xitonga xa le Mozambique xi tekerile swintsongo mavulavulelo eka Xitswa, ivi vanghezi va xi tsala tani hi “Guitonga” kumbe “Thonga”.[3][4] Hi xikhale xa vaAfrika, swi tekiwa vanhu lava va ri rixaka rin’we, hambi leswi namutlha va nga hambana tindlela na mavulavulelo. Swi lava matimu ya vanhu lava ya nga avanyisiwi hi matsalelo ya vanghezi hi kuva matsalwa ya xinghezi ya tala ku onha matimu na vuxaka bya vaAfrika.
Tinxaka ta va Afrika khale a va nga swi koti ku ti tsalela matimu, kambe lava a va swi kota i va Europe (ku katsa va Portugal na va Swiss) lava va nga fika va sungula mfumu wa vona e Mozambique endzhaka 1560[5][6], kambe ku nga rivariwi leswaku vaTonga na vona a va kota ku hlayisa matimu ya vona hi ku ti thopa na vutlhokovetselo. Mudyondzi loyi a nga swi hlanganisa hi vu enti swa ririmi ri xiTonga (Thonga) i Junod. Swo tala leswi Junod a nga swi tsala hi rixaka leri a ri vitaniwa “Thonga tribe” swi seketeriwa hi Vatsonga vo tala eka masiko ya namuntlha.[7] Junod, endzhaka loko a tshamile a dyondza na vanhu lava hi matimu na mintolovelo ya vona, u kumile leswaku ririmi ra Xitonga (Thonga) a ri vulavuriwa hi Vatsonga va khale (na kwalano ehansi ka malembe ya vo 1400 a ri vulavuriwa) [8] - a nga tlhela a tsala leswaku[9]:
"My conclusion is then that the Thonga language was already-spoken by the primitive occupants of the country more than 500 years ago and that, together with a certain number of customs, it formed the great bond which bound the Thonga clans together in past centuries.” ─ (Junod 1912, p. 33)
Vulavisisi na vudyondzi bya vo Junod byi kotile ku hlanganisa matimu ya Vatsonga na ririmi leri ra khale ka vona. Swi fikile laha Junod a nga sungula ku tsala a hlanganisa Xitonga, Xirhonga, na Xitswa ivi ku kota ku tsariwa ti book to sungula-sungula ta Xirhonga na Xitsonga.
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Tonga at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ↑ Hopgood, CR (1992), A Practical Introduction to Chitonga, Zambia: Zambia Educational Publishing House.
- ↑ Tonga at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Gitonga". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ↑ De Mesquita Perestrelo, M (1564), Naufragio da Não São Bento, Coimbra.
- ↑ De Sousa Ferreira, E & Davidson, B (1974), Portuguese Colonialism in Africa: The End of an Era, Paris: The UNESCO Press.
- ↑ Mathebula, Mandla (2002), 800 Years of Tsonga History: 1200-2000, Burgersfort: Sasavona Publishers and Booksellers Pty Ltd.
- ↑ Junod, Henry (1977), Matimu Ya Vatsonga: 1498-1650, Braamfontein: Sasavona Publishers.
- ↑ Junod, Henry (1912, 1927), The Life of a South African Tribe: The Social Life, Neuchatel: Imprimerie Attinger Freres.
Nhlamuselo ya le handle[Lulamisa | edit source]
- Itestamente lipya nya pfumu yatu Jesu Kristu: kanga ku lobidwego ki gitonga (1905)
- Ruthe. Samuele: Ruth, and I. Samuel, chapters I to IV, in the Gitonga language (1902)
- Christian hymns, together with some of the Psalms of David in the language of the Ba Tonga, as spoken in the district of Inhambane, east Africa (1901)


text:
Cuma
Muti waka Cuma i muti lowu kumekaka eka tindzimi ta ku tala emisaveni, laha hi ta hlamusela muti wa ka Cuma lowu kumekaka eka ririmi ra Xitsonga. eka Xitsonga muti lowu wu tiveka hi swi vongo swimbirhi, kunga Cuma na Moyane.
Leswinga ndzeni
Xithopo xa muti[Lulamisa | edit source]
Xithopo lexi xi tirhisiwa ngopfu hi va Tsonga va ka Cuma lava tumbulukaka le ka Mabalani e Musambiki kunga vona va Cuma vo sungula eka vaTsonga.
Cuma...
Mpahleni...
Nghunyulu...
Moyane ...
Huchuza...
Va xwexwexwe...
Va mpanamana...
Va basa mahlo...
Va le vuxeni ka misinya ya ku tswala byala na nyama...
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu e ka ririmi ra xiTsonga.
Matimu ya muti[Lulamisa | edit source]
Muti wa ka Cuma wu tumbuluka e n'wa lungu wa Afrika, aku na vumbhoni lebyi kombaka tiko ro sungula kwale n'wa lungu. Va hangalake na matiko ya Afrika hi tindzimi to hambana hambana. Vo tala va tsala xivongo lexi hi ndlela leyi yi pfumelelanaka na ririmi leri va ri vulavulaka. Kambe vo tala va ha xi hlayisa xi ri Chuma (Cuma).
Va Tsonga va ka Cuma vona va huma eka Ntshinani le Musambiki, hi lomu va Cuma vo sungula loko va huma n'wa lungu wa Afrika va nga fikela kona. Ivi va pela nambu wa Lipompo (Miminthi) va ya tshama eka Mangende, leri i tiko ra vanhu va ka Cuma ntsena,xi vongo xin'wana lexi kumekaka eka tiko leri xi lo luvela. Tiko ra Ntshinani na Mangende ma le hansi ka xi fundza xa ka Mabalani.
Hi ko kwalaho ka tinyimpi na ku famba va handza ndlala, va Cuma (Chuma) va hangalake na matiko. Van'wana hi va kuma eka Maputsu (Maputo), va n'wana eka Xokwe, Afrika Dzonga (Malamulele, Giyani,Bushbuckridge, Elim na Joni).
Kuna va'wana va Chuma lava hi va vonaka va huma Nigeria, Malawi,Mali na matiko ma n'wana. Lava hi vona va Cuma vo rhanga eka tinxaka ta ka Cuma e misaveni.Va Tsonga va muti wa ka Cuma va vuriwa va le vuxeni ka misinya ya kutswala byala na nyama, hi kwalaho ka ku xonga ka tiko ra vona, leri nga na minala leyi humesaka vucema (palm wine),mikanyi leyi humesaka vukanyi(Marula),mimova leyi humesaka Thonthontho na makalavatla lama humesaka xikalavatlani. Kasi misinya leyi tswalaka nyama i magungu(mixanatsi) leyi tswalaka matomani(maxonje).
Rhavi eka swiyenge swa rixaka ra Vatsonga[Lulamisa | edit source]
Hi ku ya hi Henri Junod va ka Cuma, va hlayiwa eka rhavi ra Va Hlengwe eka rixaka ra Vatsonga. Leri i rhavi Leri kulu eka ma rhavi ya mune lawa Junod a tsaleke ha wona.[1]
Swivongo leswi yelanaka[Lulamisa | edit source]
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henry Junod - Life of a South African Tribe - Vol 1, Pages 16 - 19


text:
Xikaya
Xikaya (Mbafa) murhi wo hlawuleka eka vanhu va Vantima hikuva va tirhisa rhavi ra murhi lowu ku tlhandleka ehenhla ka sirha ra munhu ku va xitshundzuxo. Tihunyi ta xikaya a ti ngheni ekaya hikuva swa yila naswona a ti tshiveriwi hi vavasati.[1]
Leswinga ndzeni
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Tintshuguri ti na muhlovo wa rihlaza loko ti ri timbisi kasi loko ti vupfile i ta muhlovo wa ntima wo hatima bya khwezu. Loko ntshuguri wu tsemiwa, wu humesa mafi yo basa ku fana na loko tintshuguri ti nga si vupfa. Mafi ya ntshuguri ma namarhela. Murhi lowu wu taleriwile hi mitwa yo tsindzihela swinene. Nsinya lowu a wu khandziyeki hi ku olova hikokwalaho ka mitwa wa wona. Hi nguva ya vuxika, murhi lowu wu dzudza matluka..[1]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Murhi lowu a wu tali ku kumeka emakaya hi xitalo hikuva wu mitwa yo tlhava swinene. Handle k ova xikaya xi va na mitwa a xi rhoteriwi hi vamanana hikuva vanhu va tshemba leswaku i xikombiso xa leswaku xi tlhandlekiwa ehenhla ka sirha loko munhu a lovile. Varisi na vatsongwana a va swi rhandzi ku kandziya va kha mihandzu ya kona hikuva wu na mitwa. Vanhu va khale a va kholwa leswaku loko ku tlhandlekiwa richacha kumbe rhavi ra murhi lowu ehenhla ka sirha, mufi a nga ka a nga ha ha vuyi ekaya a ta va xanisa. Mufi u fanele ku etlela, a nga beriwi huwa hi vanhu, a etlelela makumu.
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Vanhu va cela timitsu ta murhi lowu vati sweka hi mati kutani ti nwiwa leswaku ti ta tshungula vuvabyi bya switshetshela. Vuvabyi bya swtshetshela byi tala ku vabya munhu kan`we loko n`weti wu huma kumbe wu ri xikarhi naloko n`weti wu pela.vanhu vo fanela ku yirisa loko a nyika munhu murhi hi nkarhi wolow a nga tikatsi eka timhaka ta masangu.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
A collection of Xitsonga poems
- Poem is xiphatu in Xitsonga
- The community is correcting the information on this page.
- A hi swi lavangi - Enock Sambo
- Hisweswo - Amukelani Ngobeni
- Hlawula ndlela - Patrick Maxaba
- Mali - Lawrence Hlungwani
- Matlula ndlela - Patrick Maxaba
- Matolo - Amukelani Ngobeni
- Mbitsi - Lawrence Hlungwani
- Micato - Patrick Maxaba
- Rifu - Patrick Maxaba
- Rifu - Peace Mabasa
- Sathana - Patrick Maxava
- Swiganga - Patrick Maxava
- Swita lungha - Patrick Maxaba
- Thyaka - Lawrence Hlungwani
- Tinyiko - Lawrence Hlungwani
- Tlharihani vasesi - Patrick Maxava
- Va le hansi - Patrick Maxaba
- Vatsoniwa - Lawrence Hlungwani
- Vatswari vanga - Amukelani Ngobeni
- Vavasati - Lawrence Hlungwane


text:
“A Ndzi Swi Rhandzi Ku Tshamela Ku Anakanya Hi Vuvabyi Bya Mina”
“A ndzi lava ku pfuniwa ku chika ni ku khandziya mubedo. Loko ndzi famba a ndzi twa ku vava. Nkolo wa mina a wu pfaleka lerova a ndzi nga swi koti ni ku mita maphilisi. Ndzi sungule ku huma swilondza leswi a swi nga holi naswona hi ku famba ka nkarhi swi vange vuvabyi byin’wana. Ndzi ve ni swilondza swa le khwirini (ulcers) ni ku va ni xangulele nkarhi ni nkarhi. A ndzi nga twisisi leswaku ku endleka yini. Hi nkarhi wolowo a ndzi ri ni malembe ya khume.”—Elisa.
SCLERODERMA, i “ku tsindziyela ka nhlonge” naswona rito leri ri tirhisiwa ku hlamusela mavabyi lama hlaselaka vanhu va kwalomu ka 2,5 wa timiliyoni emisaveni hinkwayo. Muxaka wa vuvabyi lebyi lowu karhataka ngopfu vana, hi lowu vuriwaka “localized” scleroderma, lowu katsaka ku tsindziyela ka tisele ta nhlonge.
Elisa a ri ni malembe ya khume loko a kumeka a ri ni vuvabyi bya “systemic” scleroderma, naswona vuvabyi byebyo a byi ta hlasela nhlonge ni swirho swa le ndzeni, swo tanihi tinso, mbilu, mahahu, khwiri ni marhumbu. Madokodela a ma anakanya leswaku vutshunguri lebyi a a ta byi kuma a byi ta endla leswaku a hanya malembe ya ntlhanu ntsena. Sweswi se ku hundze malembe ya 14 Elisa wa ha hanya. Hambileswi a nga taka a nga tshunguleki, u tshama a ri ni langutelo lerinene hi vutomi. Vatsari va Xalamuka! va burisane na Elisa hi vuvabyi byakwe ni leswaku u ma kuma kwihi matimba yo tiyisela.
U sungule ku swi tiva rini leswaku wa vabya?
Loko ndzi ri ni malembe ya kaye, ndzi tsemekenyana exikokolweni naswona a xi vava swinene. Xilondza xiye xi kula naswona a xi nga holi. Loko ndzi kamberiwa ngati ku kumeke leswaku ndzi ni vuvabyi bya systemic scleroderma. Leswi vuvabyi lebyi a byi ya byi nyanya, hi lave dokodela la nga ni vuswikoti byo tshungula scleroderma.
Xana mi n’wi kumile?
Hi kume dokodela loyi a tshungulaka mahlangano ni misiha. U byele vatswari va mina leswaku ku tshunguriwa hi ku tirhisa tikhemikhali swi nga antswisa vuvabyi bya mina, swi lehisa vutomi bya mina hi malembe ya ntlhanu ni leswaku swi nga endleka vuvabyi bya mina byi lawuleka. Mhaka leyi nga tsakisiki hi leswaku matshungulelo lawa a ma ta endla leswaku mavabyi ma ndzi hlasela hi ku olova. Hambi mukhuhlwana wunene a wu ta ndzi dlaya.
Lexi tsakisaka hi leswaku a ku humelelanga nchumu xo biha.
Lexi ndzi xi nkhensaka hi leswaku ndza ha hanya. Loko ndzi ri ni kwalomu ka malembe ya 12, a ndzi tshamela ku biwa hi xitlhavi exifuveni, lexi a xi heta timinete ta 30, minkarhi yin’wana a xi ndzi ba kambirhi hi siku. A xi vava swinene lerova a ndzi kalakala loko xi sungula.
A xi vangiwa hi yini?
Madokodela ma kume leswaku mpimo wa ngati ya mina wu le hansi swinene ni leswaku mbilu ya mina swa yi tikela ku pompa ngati leswaku yi ya ebyongweni. Hi mavhiki ma nga ri mangani ntsena vutshunguri byi antswise xiphiqo lexi. Kambe hi nkarhi wolowo a ndzi anakanya leswaku ndzi nga ha fa nkarhi wun’wana ni wun’wana. A ndzi titwa ndzi nga ha pfuni nchumu, onge hi loko ndzi nga koti ku lawula leswi ndzi humelelaka.
Se u ni malembe ya 14 u khomiwe hi vuvabyi lebyi. Sweswi xiyimo xa rihanyo ra wena xi njhani?
Ndzi tshama ndzi ri karhi ndzi twa ku vava, naswona ndzi ni mavabyi yo hlayanyana lama fambisanaka ni scleroderma. Wona ma katsa swilondza swa le khwirini, ku mila tinyama emahahwini ni xangulele xa nkarhi na nkarhi. Ni sweswi a ndzi swi rhandzi ku tshamela ku anakanya hi vuvabyi bya mina. Ndzi ni swilo swin’wana swo swi endla.
I yini swilo swa kona?
Ndzi rhandza ku dirowa, ku rhunga swiambalo ni ku endla swin’wetsi-n’wetsi. Hambiswiritano, xa nkoka ngopfu leswi ndzi nga Mbhoni ya Yehovha, ndzi dyondzisa van’wana Bibele. Hambiloko ndzi nga swi koti ku famba hi ndzexe ndzi ya emakaya ya vanhu, ndza swi kota ku famba ni Timbhoni-kulorhi leti dyondzisaka vanhu Bibele nkarhi ni nkarhi endhawini leyi ndzi tshamaka eka yona. Na mina ndzi ni vanhu lava ndzi va dyondzelaka Bibele. Ku endla sweswo swi endla leswaku ndzi va ni xikongomelo evuton’wini.
Ha yini u katseka eku dyondziseni ka van’wana kasi na wena u ni swiphiqo leswi ku karhataka?
Ndza swi tiva leswaku rungula leri ndzi ri dyondzisaka van’wana i ra nkoka naswona ra pfuna. Handle ka sweswo, loko ndzi tshama ndzi khomekile hi ku pfuna vanhu hi ndlela leyi, ndza tsaka swinene. Ndzi tlhela ndzi titwa ndzi hanye kahle swinene. Hi nkarhinyana wolowo, ndza rivala ni hi vuvabyi bya mina.
Bibele yi ku pfuna njhani leswaku u va ni langutelo lerinene?
Yi ndzi tsundzuxa leswaku ku xaniseka ka mina ni ka van’wana i ka nkarhinyana. Nhlavutelo 21:4 yi vula leswaku hi nkarhi wa xona lowu xi wu vekeke, Xikwembu “xi ta sula mihloti hinkwayo ematihlweni ya vona, rifu a ri nge he vi kona, hambi ku ri ku kolola, ni xirilo ni xitlhavi a swi nge he vi kona.” Ku anakanya hi matsalwa yo fana ni leri swi tiyisa ripfumelo ra mina eswitshembisweni swa Xikwembu swa vumundzuku, ku nga ri ntsena eka lava karhatiwaka hi mavabyi lama nga tshungulekiki kambe swa vanhu hinkwavo.


text:
MATIKO NI VANHU
Ku Endzela Tiko Ra Azerbaijan
AZERBAIJAN i tiko lerikulu eka matiko manharhu lama kumekaka eDzongeni wa Caucasus. Kwalomu ka malembe ya magidi lama hundzeke, vanhu va tinxaka-nxaka lava vulavulaka tindzimi leti humaka eka Xialtay va sungule ku ta hi vunyingi va ta tshama etikweni leri. Vanhu volavo va tekelele mikhuva yin’wana ya tiko rero ni vaaki va tiko rero na vona va tekelele mikhuva yin’wana ya vanhu volavo lava a va ha ku fika. Hikwalaho, a swi hlamarisi leswi Xiazerbaijani xi yelanaka swinene ni Xiturkey ni Xiturkmen.
Vanhu va le Azerbaijan va tiveka hi ku tshama va tsakile ni hi ku va ni xinghana. Mindyangu ya kona yi ni vuxaka lebyikulu naswona maxaka ma seketelana swinene hi nkarhi wa maxangu.
Vanhu va le Azerbaijan va rhandza vuyimbeleri ni swiphato. Eka vuyimbeleri byin’wana lebyi vuriwaka mugam, loko xilombe xi ri karhi xi phata xiphato hi Xiazeri vanhu van’wana va va va ri karhi va chaya swichayachayana. Muyimbeleri wa vuyimbeleri bya mugam u fanele a byi tiva kahle vuyimbeleri byebyo a tlhela a va ni vutshila byo endla tano hi xitshuketa.
Tiya i ya nkoka swinene eka ndhavuko wa vanhu va le Azerbaijan. Tiya ya kona yi cheriwa eka swinghilazana yi ri ni buwa ra chukele, kumbexana yi tisiwa ni timanga ta pistaxiyo, tialmondi ni mukhusu wa madiriva. Tindhawu leti tiya yi xavisiwaka eka tona ti kumeka ni le madorobeni lamatsongo.
Ku ni tinhlampfi leti vuriwaka sturgeon eLwandle ra Khaspi ku ya fika evuxeni bya tiko rero. Nhlampfi leyi vuriwaka beluga sturgeon yi nga hanya malembe yo tlula 100. Leyikulu ku tlula hinkwato leyi tshameke yi phasiwa a yi lehe 8,5 wa timitara naswona a yi tika 1 297 wa tikhilogiramu! Tinhlampfi leti ta durhisiwa hikwalaho ka matandza ya tona lama rhandziwaka hi vanhu vo tala loko ma swekiwile ma tlhela ma cheriwa munyu.
Vanhu va le Azerbaijan va rhandza vukhongeri naswona va rhandza ku vulavula hi Xikwembu. Vunyingi bya vona i Mamoslem. Kambe ni vukhongeri lebyin’wana na byona byi kona, ku katsa ni Timbhoni ta Yehovha leti tlulaka gidi—leti to tala ta tona ti davukaka kona etikweni rero.
XANA A WU SWI TIVA?
Timbhoni ta Yehovha ti dyondza Bibele ni vanhu va timiliyoni emisaveni hinkwayo, ti ri karhi ti tirhisa buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? Yi kumeka hi tindzimi leti tlulaka 250, ku katsa ni Xiazerbaijani.


text:
“Muri uyu u pfi mini, Baba?” Jonasi u vhudzisa khotsi awe. Ndi muṅwe wa miri minzhi yo ṱavhiwaho ngomu ha zwiṱavhelamaluvha zwa puḽasitiki zwo vheiwaho ngomu shedeni ḽo itiwaho nga nethe. Khotsi awe vha litsha u sheledza, vha takusa ṱhoho vha mu lavhelesa.
“Litshani ndi vhone. Ndi khoniferasi bonisayi.” Khotsi awe vha ḓirwa khana nga miri yavho ya bonisayi. Miri iyi yo nakesa, na u ṱukufhala hayo.
Jonasi femela nṱha.
“Ndi tshini tshi itisaho uri dukana ḽanga ḽi tou femela nṱha nga iyo nḓila?”
“Wo vhifha,” hu amba Jonasi. “Ndo vha ndi saathu u vhuya nda vhona muri muṱukuṱuku nahone wo vhifhaho nga iyo nḓila.”
“A zwo ngo ralo, mutukana wanga; muri uyu wo naka.”
“Ho naka houḽani muṅwe!” Jonasi u sumba kha muṅwe muri wa maṱari a muvhala wa thophi u penyaho.
“Ndi desizhuwasi.”
“Baba, ndi nga fara maṱari awo?”
“Ee, mutukana wanga. Fhedzi ni songo a soṱasoṱa nga minwe yaṋu ,” vha a fhindula vho ḓi lavhelesa ṅwana wavho.
“Wo nakesa. Ndi u funa zwone!”
“A hu na muri wo vhifhaho. Yoṱhe yo naka, muṅwe na muṅwe nga vhuḓi hawo. Ndi ni nyeṱulele liṅwe fhungo naa?”
Jonasi a tendelela nga ṱhoho.
Khotsi awe vha setshelela. “Miri yoṱhe iyi i ṱoḓa zwinzhi zwo fhambananaho uri i tshile zwavhuḓi. Wa khoniferasi u ṱoḓa u ṱhogomelwa hu si na u fhela mbilu. Lushaka ulu lwa bonisayi lu aluwa lu tshi nga a lu aluwi. Huno lu nga vhuya lwa tou aluwa, lu mbo vha dzhavhelo laṋu. Ri nga i fanyisa na vhana: muṅwe na muṅwe wavho o khethea na u naka nga nḓila yawe.”
Ndi afho luṱingokhwalwa lwa Jonasi lu tshi mbo lila u bva ngei nḓuni.
“Ndi na fulufhelo a si muṅwe wa khonani dzaṋu a tshi khou ni ṱoḓa uri ni ṱutshele u nthusa. Tshifhinga tshoṱhe vha tshi founa – ”
Ngamurahu ha musi Vho Mangilasi vha tshi nga fhedzisa u amba, Jonasi o vha o no swika nḓuni hu kale. A tshi sedza a mbo wana uri o kundelwa u fhindula luṱingokhwalwa lwawe kavhili. Hu dovha hafhu ha vha na mulaedza muthihi. Zwoṱhe hezwo zwi bva kha Rudzani.
Ri khou fhungadza
ngeno Shoeb Suppermarket
Zolo i hone fhedzi a huna sigarethe
ni ḓe na tshelede nyana
Jonasi a ḓipfa o hanganea. U khou ṱoḓa u kandela phanḓa na u thusa khotsi awe nahone o vha a khou ḓifhelwa nga vhulimi, fhedzi dzangalelo ḽa u ya u omba gologodo na khonani dzawe ndi ḽihulu. Lutamo lu mbo vha mukundi kha iyi khuḓano ya muhumbuloni. A mbo dobo tshifuko tshawe, a vha u a gidima mutukana, a pfukuludza afho tsini na khotsi awe – asizwiḽa na bada! Ndi hone o livha ngei vhengeleni o fara R27.50 u bva kha tshikwama tsha mbulungelo yawe.
U wana khonani dzawe murahu ha vhengele ḽa Shoeb, vho ḓitika nga ḽivhondo ḽo donofhalaho nga mashika na mapennde a no khou kwatuwa.
“I gai tshelede ya hone?” hu vhudzisa Rudzani. “Ri khou fanela u wana loose draw zwino.”
“Khei,” Jonasi u ralo a tshi khou shululela maseṱha oṱhe zwanḓani zwa khonani yawe. “Hu sumba hu tshi tou nga no no ḓi daha kale musi. Ndi khou zwi vhona maṱoni a vhoiwe. No daha thi?”
A hu na a ḓi dinaho nga u fhindula.
Bethuel a phinyela nga luvhondo a tshi ya u renga sigarethe.
“Hela inwi Jonasi,” hu amba uyu musidzana e eṱhe vhukati ha vhatukana. U pfi Pretty. “Howzit?”
“Ndo ḓi takalela.”
“A tho ngo ni vhona musi tshikolo tsho bva ṋamusi.
“Khotsi anga vho vha vha khou ṱoḓa ndi tshi vha thusa ngadeni yavho. Ngazwo tsimbi yo ri u lila nda livha hayani.”
“Fhedzi ni a zwi ḓivha uri ri dzulela u ṱangana henefha nga zwifhinga zwa awara ya vhuṋa,” hu gungula Rudzani. “Pretty, ndi tshifhinga-ḓe zwino?”
A ṱodzimela kha luṱingokhwalwa lwawe, a ri: “Yo no ḓi rwa awara ya vhuṱanu.”
“He vhannani – hafhu a zwi fani na musi hu tshi tou pfi ro ḓa u shuma hafhano,” hu bula Jonasi. “Zwo vha zwo tou tea uri ndi thuse khotsi anga ngadeni. Ndi nṋe ṅwana ndi ndoṱhe hayani. Tshiṅwe tshifhinga vhabebi vhanga vha a nṱhoga uri ndi thuse-vho kha mishumo ya dzharaṱani.”
Pretty a dzungudza ṱhoho, a fhedza nga u tou sinyalala. “Ni nga wana nḓila nnzhi dza u nenga. Ro vha ri sina tshelede ya u renga sigarethe, na ita uri ri ṱwe ro sokou ni lindela. Rudzani o ni founela, na sa fhindule.”
Jonasi a takusela mahaḓa awe nṱha, a fhedza a a laṱa. “Vhannani, ṱutshelani u gungula. Ndo vhona dzi missed-calls fhedzi nda kundelwa u fhindula. Khotsi anga vha khou gungula nga u ḓi badekanya hanga na vhoinwi.”
Bethuel a vhuya. O renga sigarethe na zwimunemune zwa ayisiminithi zwe a fha na avha vhaṅwe vhoṱhe.
“Irani Pretty a pombe zolo,” hu amba ene Jonasi. U tou vhona sigarethe zwo ita uri sakha ḽawe ḽi aluwe tshoṱhe. “Pretty u pomba mbonda. U ḓo ni ita uri ni pfe ni tshi ḓifhelwa nga u daha mbanzhe.”
“Ndi zwone,” hu tenda Bethuel musi Pretty o no thoma u ḽi pomba.
Ri vhudzeni vhuḓipfi haṋu: Vhana vha miṅwaha ya 13 – 19 vha sumbedza vhukonani vhuhulwane kha nnyi vhukati ha vhabebi vhavho na khonani dzavho?


text:
Nturuka
Nturuka i yindlu ya Vatsonga laha a va hlayisela kona mavele ni timbewu tin’wana ta vona. Nturuka a wu kuma mitirho yo hlaya. A wu kuma ntirho wo hlayisela mavele, ku tshivelela ndzilo va swekela kona kumbe ku orha. Mavele lama a ya tshama enturukeni a ya nga dyiwi hi swidozi kumbe ku hehliwa, hi kuva a ya tshama ya ri karhi ya mbulukela hi musi. Nturuka a wu tlhela nakambe wu kuma ntirho wo hlayisela swibye swo fana na timbita, makhuwana, majomela ni swin’wana swingolongondzwana swa muti.[1][2]
Leswinga ndzeni
Maakelo ya nturuka[Lulamisa | edit source]
Muaki wa nturuka u sungula a tshala xirhendzevutana lexikulu. Endzhaku ku ceriwa magoji yo enta. Ku tekiwa timhandzi to leha ta swiphandzi ti celeriwa, ku laviwa to lala ti famba ti xoxela khumbi. Exikarhi ka yindlu leyi a ku tlhela ku tsariwa xirhendzevutana xo ringana nturuka, na swona ku ta ceriwa magoji ya ku ringana nturuka ku hoxeteriwa timhandzi ta swiphandzi ta nxanatsi to kwamuleriwa. Laha swiphandzi swi fikaka kona ku tekiwa leto bumbula ti hingakanyiwa ro sungula swi tiya, ku petsiwa rimbalelo ra le hansi. Endzhaku ka swona ku tekiwa leto yima kwale henhla ti tlhomela endzeni ka rimbalelo ra kona, ku tlhela ku siyiwa nyangwa wo nghena hi wona. Nturuka a wu ri na tinyangwa timbirhi, wa yindlu leyi nga ta fuleriwa na wa nturuka endzeni ka yindlu. Nturuka a wu xoxeriwa hi timhandzi to kwamuleriwa byewu leswaku wu ta teka nkarhi wo leha. Loko timhandzi to kwamuleriwa ti xoxeriwile, ku petsiwa rimbalelo ra le xikarhi ivi ri khomiwa hi byewu byo tsakama, ku sahiwa timhandzi ti ringanana kwale henhla. Nturuka a wu va endzeni ka yindlu leyi nga akiwa, exikarhi a ku sala ndhawu.[1]
Mafulelelo ya yindlu ya nturuka a ya fana na ya tiyindlu tin’wana, lama a ya tirhisa tipala, timbalelo, byewu na byanyi bya makenya. Ku tekiwa byanyi byi ndlaleriwa ka timhandzi to lala leti nga ndlalela etshakwini leswaku mavele hambi timhandzi to tshuka ti hlekahleka ya nga weli ehansi.[1]
Mafulelele ya nturuka[Lulamisa | edit source]
Ku sunguriwa hi ku vekiwa tipala ehenhla kutani ti hlanganisiwa hi tinhloko lomu ti nga vatliwa hi kona hi byewu byo tsakama ti bohiwa swi tiya swinene. Endzhaku ku tekiwa timbalelo leto vaveriwa no kwamuriwa byewu ti tlhela ti pandziwa hi le xikarhi ti ya sungula ehansi ka lwangu ti ri karhi ti petsiwa ti bohiwa na pala swi tiya ku kondza timbalelo ti ya fika exihlungwaneni. Loko ku betsa swi fike makumu, ku laviwa makenya yo fulela hi wona ivi ma lukiwa. Loko makenya ya herile ku lukiwa, ku sunguriwa erimbalelweni ra le hansi ku tsondzela swi tiya. Kutani makenya ya fambisiwa ehenhla ka rimbalelo rin’wana ni rin’wana, ku kondza ya ya fika exinhlungwanini ivi ku tsondzeleriwa tipala hi makenya swi tiya leswaku swi nga pfuti, swi nga borisa mbewu.[1]
Swin'wana[Lulamisa | edit source]
Loko nturuka wu herile ku akiwa no fuleriwa ku laviwa swimhandzani swo kwamuriwa byewu swo koma, ku endliwa nyangwa hi swona hi ku swi xoxela swi khoma hi rimbalelo ra le hansi na ra le xikarhi, kambe swona a swi petsiwi swo tlhometeriwa kunene leswaku swi olovisa ku pfula na ku pfala. Nturuka a wu phamiwi.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]


text:
Vunanga ivutshila bya ndzhavuko lebyi hlanganisaka ku chaya naku yimbelela. Swiyenge swa vunanga swihlanganisa vuenti, kuvuyelela, na ku cincacinca ka marito na mpfumawulo. Muxaka wa vunanga wunga kandziyisa xiyenge xin'we kumbe swin'wana. Vunanga byi tlangiwa hi swichayana swo hambana na kuyimbelela leswaku kusumiwa nghoma. Rito vunanga hi xigriki i mousike; kumbe "vutshila bya vayimbeleri".[1]
Hi kuangarhela, nhlamuselo wa vunanga byi hlanganisa na tindlela to endla vunanga (tinsimu, tinghoma na mupfumawulo ya vunanga), kuxopaxopa vunanga na tidyondzo ta vunanga bya khale. Vagriki vakhale na va Indiya ava hlawula mafambisele ya vunanga hikuya hi mimpfumawulo ya swichayachayana kumbe marito. Vunga byi fanela ku nadziha e tindleveni loko byi yingiseriwa. Hambiswiritano n'wavunanga John Cage u ehlekete leswaku mpfumawulo wun'wana na wun'wana wunga va vunanga, hixikombiso, ute "Kuhava pongo, kova mpfumawulo ntsena."[2]
Kuendla, kutlanga, nkoka na nhlamuselo wa vunanga, swa hambana hambana kuya hi ndzhavuko. Kusuka ka khale, vunagna byin'wana abyi nga voniwi tani hi vunanga lebyinene, kufana na vunanga bya Beethoven, hi 1825,[3] vunanga byo sungula bya jazz hi malembe ya 1900.[4][5] Kuna tinxakanxaka ta vunanga, kuhlanganisa na Vunanga byo duma, vunanga vutshila, vunanga bya vukhongeri na vunanga bya ntirho.
Eka mindzhavuko yotala, vunanga ibya nkoka eka vutomi bya vanhu, byi tlanga xiphemu xo hlawuleka eka vukhongeri, mintirho ya xintu, michato, mincino na yin'wana mintirho ya makhwaya. Van'wana vanhu va tlanga vunanga tani hi xilo xo titsakisa no hundzisa nkarhi, kasi van'wana vatlanga vunanga tani hi ntirho wo tihanyisa. Nkomponi ya vunanga yinhlanganisa, vatsari, vahumelerisi na vatlangi va vunanga, kuhlanganisa na vaxavisi va vunanga lebyi rhekhodiweke.


text:
Makamu
Muti waka Makamu i muti lowu vulavulaka Xitsonga, naswona iva ndyangu wa Shikweni, Ngamba, Hlomani, Twala ,Manyongotela
Xithopo xa muti[Lulamisa | edit source]
Makamu...
N'wina vo chava ku tsongola swava nwani...
N'wina vo natswa munyu mithlela...
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Makamu loko swiri karhi swi thopa xivongo lexi.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka ra Vatsonga[Lulamisa | edit source]
Hi ku ya hi Henri Junod va ka Makamu, va hlayiwa eka rhavi ra Va Djonga va Vahlavi e ka rixaka ra Vatsonga.[1]
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henry Junod - Life of a South African Tribe - Vol 1, Pages 16 - 19


text:
April 25–
May 1
YOBO 33-37
Risimu 50 Ni Xikhongelo
Marito Yo Pfula (u nga hundzi timinete tinharhu)
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
“Munghana Wa Ntiyiso U Nyika Ndzayo Leyi Pfunaka”: (10 min.)
Yb 33:1-5—Elihu u kombise Yobo xichavo (w95 2/15 29 ¶3-5)
Yb 33:6, 7—Elihu a a ti tsongahata naswona a ri ni musa (w95 2/15 29 ¶3-5)
Yb 33:24, 25—Loko Elihu a tshinya Yobo u n’wi khutazile (w11 4/1 23 ¶3; w09 4/15 4 ¶8)
-
Endla Ndzavisiso: (8 min.)
Yb 33:24, 25—Ku nga va ku ri “nkutsulo” wihi lowu Elihu a vulavuleke ha wona? (w11 4/1 23 ¶3-5)
Yb 34:36—Xana Yobo u ringiwe ku fikela kwihi, naswona sweswo swi hi dyondzisa yini? (w94 11/15 17 ¶10)
Ku hlaya ka Bibele ka vhiki leri ku ndzi dyondzisa yini hi Yehovha?
Hi tihi tinhla leti ndzi ti kumeke eka ku hlaya ka Bibele ka vhiki leri leti ndzi nga ti tirhisaka ensin’wini?
-
Ku Hlaya Ka Bibele: Yb 33:1-25 (u nga hundzi timinete ta mune)
NDZETELO WA NTIRHO WO CHUMAYELA
Riendzo Ro Sungula: Fambisa xirhambo xa nhlengeletano ya xifundzha ya 2016 u tirhisa swingheniso leswi hi nga swi tirhisaka. (u nga hundzi timinete timbirhi)
Riendzo Ro Vuyela: fg dyondzo 12 ¶4-5—Endla nkombiso wa riendzo ro vuyela eka munhu loyi a tekeke xirhambo xa nhlengeletano. Pfula ndlela yo tlhela u n’wi endzela. (u nga hundzi timinete ta mune)
Dyondzo Ya Bibele: jl dyondzo 11—Khutaza xichudeni leswaku xi va kona eka nhlengeletano ya xifundzha leyi nga ta va kona. (u nga hundzi timinete ta tsevu)
MAHANYELO YA VAKRESTE
Risimu 124
“Switsundzuxo Swa Nhlengeletano Ya Xifundzha”: (8 min.) Nkulumo. Tlanga vhidiyo leyi nge Switsundzuxo Swa Nhlengeletano Ya Xifundzha (Nghena eka tv.jw.org/ts, kutani u pfula eka nhlokomhaka leyi nge TIVHIDIYO > MINTIRHO YA HINA.) Khutaza hinkwavo leswaku va endla malunghiselelo yo va kona masiku hamanharhu. Hlamusela malunghiselelo ya tsima ro fambisa swirhambo.
Swilaveko swa vandlha: (7 min.)
Dyondzo Ya Bibele Ya Vandlha: ia ndz. 14 ¶1-13 (30 min.)
Katsakanya Leswi Dyondziweke Ni Ku Vula Leswi Nga Ta Dyondziwa Eka Vhiki Leri Landzelaka (3 min.)
Risimu 21 Ni Xikhongelo


text:
December 26–January 1
ESAYA 17-23
Risimu 123 Ni Xikhongelo
Marito Yo Pfula (u nga hundzi timinete tinharhu)
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
“Ku Tirhisa Vulawuri Hi Ndlela Yo Biha Swi Endla Leswaku Munhu A Lahlekeriwa Hi Byona”: (10 min.)
Esa 22:15, 16—Xebina u tirhise vulawuri byakwe hi ndlela ya vutianakanyi (ip-1 238 ¶16-17)
Esa 22:17-22
—Yehovha u sive Xebina hi Eliyakimi (ip-1 238-240 ¶17-18)
Esa 22:23-25
—Mhaka ya Xebina yi hi dyondzisa tidyondzo ta nkoka (w07 1/15 8 ¶6; ip-1 240-241 ¶19-20)
-
Endla Ndzavisiso: (8 min.)
Esa 21:1
—I ndhawu yihi leyi a yi vuriwa “mananga ya le lwandle” naswona ha yini? (w06 12/1 11 ¶2)
Esa 23:17, 18
—Xana mpindzulo wa Tiri wa swilo leswi vonakaka wu ve “wo kwetsima eka Yehovha” hi ndlela yihi? (ip-1 253-254 ¶22-24)
Ku hlaya ka Bibele ka vhiki leri ku ndzi dyondzisa yini hi Yehovha?
Hi tihi tinhla leti ndzi ti kumeke eka ku hlaya ka Bibele ka vhiki leri leti ndzi nga ti tirhisaka ensin’wini?
-
Ku Hlaya Ka Bibele: (u nga hundzi timinete ta mune) Esa 17:1-14
NDZETELO WA NTIRHO WO CHUMAYELA
Riendzo Ro Sungula: (u nga hundzi timinete timbirhi) bh—Tirhisa vhidiyo leyi nge Ha Yini U Fanele U Dyondza Bibele? leswaku u fambisa buku. (Xiya: U nga yi tlangi vhidiyo leyi hi nkarhi wa nkombiso.)
Riendzo Ro Vuyela: (u nga hundzi timinete ta mune) bh—Sungula dyondzo ya Bibele u yime enyangweni naswona pfula ndlela yo tlhela u n’wi endzela.
Dyondzo Ya Bibele: (u nga hundzi timinete ta tsevu) lv 150-151 ¶10-11—Kombisa ndlela leyi u nga xi pfunaka ha yona xichudeni xa wena.
MAHANYELO YA VAKRESTE
Risimu 44
Xana U Ta ‘Tshama U Rindzile’?: (8 min.) Nkulumo leyi nga ta nyikeriwa hi nkulu leyi sekeriweke eka Xihondzo xo Rindza xa March 15, 2015, matluka 9-15. Khutaza hinkwavo leswaku va tshama va rindzile, hilaha murindzi wa le xivonweni xa Esaya ni vanhwana va ntlhanu va le xifanisweni xa Yesu va endleke hakona.—Esa 21:8; Mt 25:1-13.
Leswi Nhlengeletano Yi Swi Hetisiseke: (7 min.) Tlangani vhidiyo ya December leyi nge Leswi Nhlengeletano Yi Swi Hetisiseke.
Dyondzo Ya Bibele Ya Vandlha: (30 min.) kr ndz. 6 ¶1-7, ni “Xiyenge 2
—Ku Chumayela Hi Mfumo—Ku Chumayela Mahungu Lamanene eMisaveni Hinkwayo”
Katsakanya Leswi Dyondziweke Ni Ku Vula Leswi Nga Ta Dyondziwa Eka Vhiki Leri Landzelaka (3 min.)
Risimu 141 Ni Xikhongelo


text:
Timbhoni Ti Chumayela Hi Ku Tirhisa Swigolonyana Swo Tlula 165 000
Timbhoni ta Yehovha leti tivekaka hi ku chumayela hi yindlu ni yindlu, ta kumeka etindhawini ta mani na mani ti yime etlhelo ka swigolonyana swo saseka swo veka minkandziyiso.
Sweswinyana, ndlela leyi yo chumayela yi tirhisiwa ngopfu. Hi November 2011, ntlawa wa Timbhoni le New York wu sungule ku komba vanhu rungula ra le Bibeleni hi ku tirhisa minkandziyiso leyi vekiweke ematafuleni ni le ka swigolonyana. Ndlela leyi yo chumayela yi ve ni vuyelo lebyikulu lerova a swi tekanga ni nkarhi ku va yi tirhisiwa ni le madorobeni man’wana.
Ku sukela hi March 2015, swigolonyana swa 165 390 swi rhumeriwe emavandlheni ya Timbhoni ta Yehovha emisaveni hinkwayo. Magidi ya swigolonyana swo veka minkandziyiso, matafula ni swilo swin’wana swo veka minkandziyiso eka swona swi komberiwile.
Ndlela yo chumayela hi yindlu ni yindlu ka ha ri yona ndlela leyi tirhisiwaka ngopfu. Kambe ku tirhisiwa ka swigolonyana swi ve ni vuyelo lebyikulu. Vona swikombiso swin’wana.
Le Peru, wanuna la vuriwaka Raul u ye eka xin’wana xa swigolonyana laha a ku yime Timbhoni ivi a ti vutisa: “Xana a mi ri kwihi? Se swi endla malembe manharhu ndzi ri karhi ndzi lavana ni Timbhoni! Ndzi khense Xikwembu loko ndzi vona xigolonyana xa n’wina.”
Hambileswi laha a tshamaka kona Timbhoni ta Yehovha a ti ya nkarhi ni nkarhi, Raul a nga kumeki. U ti byele leswaku a a dyondza Bibele ni Timbhoni tin’wana naswona u lava ku tlhela a sungula ku dyondza. Ku endliwe malunghiselelo ya leswaku a sungula ku dyondza.
Vatekani lava ha riki vantshwa eBulgaria va fike va yima emahlweni ka xigolonyana kutani va teka buku leyi nge Xihundla Xa Ntsako eNdyangwini. Hi vhiki leri landzeleke, va vuyile kutani va teka tibuku tin’wana timbirhi: Buku Yanga Ya Timhaka Ta Bibele ni leyi nge Dyondza Eka Mudyondzisi Lonkulu. Mbhoni leyi a yi ri etlhelo ka xigolonyana yi va vutisile leswaku va ni vana vangani. Va hlamule va ku: “A hi na vona kambe loko hi ta va na vona hi ta va dyondzisa hi Xikwembu. Kahlekahle tibuku leti ti ta hi pfuna.”
Wanuna un’wana loyi a ambale swa masocha u fike eka Timbhoni leti ha riki vantshwa leti a ti yime na xigolonyana xa minkandziyiso le Ukraine. Kutani u te: “Ndzi byeleni leswaku Armagedoni yi ta fika rini.” Wanuna loyi u hlanganyela eka tinyimpi leti nga kona eUkraine. Swilo leswi humelelaka emisaveni swi endla a swi vona leswaku Armagedoni yi le kusuhi swinene, kambe u tivutisa leswaku ha yini Xikwembu xi hlwerile. Vantshwa lava va n’wi hlamule hi ku tirhisa Bibele leswaku ha yini Xikwembu xi nga ngheneleli eka timhaka ta vanhu nileswaku ku nga ri khale xi ta herisa vanhu hinkwavo vo homboloka. Wanuna loyi u amukele timagazini ta Xihondzo xo Rindza ni Xalamuka! swin’we ni buku leyi nge Is There a Creator Who Cares About You?
Le Macedonia, jaha rin’wana ri byele Timbhoni leti a ti ri kusuhi ni xigolonyana leswaku ri ti toloverile timagazini ta tona kambe sweswi ri kombela buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? Ri vule leswaku ri ta namba ri ya elayiburari ya mani na mani ri ya yi hlayela kona.
Endzhaku ka kwalomu ka tiawara timbirhi, jaha leri ri tlhelele eka timbhoni loko ri ta va ri hlaye matluka yo ringana 79. Ri te: “Buku leyi yi cinca vutomi! Ndzi xiye leswaku leswi a ndzi tshemba swona i mavunwa. Hinkwaswo leswi buku leyi yi swi dyondzisaka i ntiyiso. Hakunene yi cince matwisiselo ya mina hi vutomi!”


text:
Mhangana
Mhangana i nsinya lowu kumeka ngopfu-ngopfu e Afrika-Dzonga. Nsinya lowu wu hava mihandzu, kambe wuna makamba lama taleke mati naswona wu veka swiluva swotshuka. Murhi wa Mhangana wu tirhisiwa ngopfu ku horisa vuvabyi bya Nchuluko,[1] na swona mati ya wona wa tirhisiwa ku endla mafurha yo tola xikandza.[2]
Kuhangalaka[Lulamisa | edit source]
Nsinya lowu wu kumeka ngopfu e misaveni leyi omeke naswona yiri na maribye. Wa kumeka e makhwatini ya mananga, naswona wuthlela wukumeka e ribuweni ra Kapa ra vuxa-dyambu kufikela e Natala, kuya e nwalungwini e Mzambhiki, e Swazini na Zimbabwe.[2]
Swiyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ "Aloe ferox". Floridata. Archived from the original on 1 May 2009. Retrieved 14 May 2009.
- ↑ 2.0 2.1 "Aloe ferox Mill.". PlantzAfrica. Archived from the original on 7 May 2009. Retrieved 14 May 2009.


text:
Xana Mimoya Yo Biha Leyi Nga Kona Laha Misaveni I Ya Vanhu Lava Feke?
Mimoya yi kona! Eka xivandla lexi nga vonakiki xa mimoya, ku ni mimoya leyinene ni mimoya leyo biha. Xana i mimoya ya vanhu lava feke?
E-e, a hi ya vona. Loko munhu a fa, a nga hundzeli exivandleni xa mimoya, hi laha vanhu vo tala va ehleketaka ha kona. Xana leswi hi swi tivisa ku yini? Hikwalaho ka leswi Bibele yi swi vulaka. Bibele i buku ya ntiyiso leyi humaka eka Xikwembu xi ri xin’we xa ntiyiso, lexi vito ra xona xi nga Yehovha. Yehovha u vumbe vanhu; u swi tiva kahle leswi humelelaka eka vona loko va fa.—Pisalema 83:18; 2 Timotiya 3:16.
Bibele yi vula leswaku Xikwembu xi vumbe Adamu, munhu wo sungula, “hi ntshuri wa misava.” (Genesa 2:7) Xikwembu xi n’wi veke eParadeyisini, ntanga wa Edeni. Loko Adamu a a wu yingisile nawu wa Yehovha, a a ta va a nga fanga; namuntlha a a ta va a ha hanya. Kambe loko Adamu a tlule nawu wa Xikwembu hi vomu, Xikwembu xi te eka yena: “U [ta] tlhelela misaveni, hikuva u humesiwile ka yona. Hikuva u ntshuri, u ta tlhelela entshurini.”—Genesa 3:19.
Xana leswi swi vula yini? Kahle-kahle, Adamu a a ri kwihi loko Yehovha a nga si n’wi vumba hi ntshuri? A a nga ri helo. A a nga ri etilweni. A a nga ri kona. Kutani loko Yehovha a vule leswaku Adamu a a ta “tlhelela emisaveni,” a a vula leswaku Adamu a a ta fa. A nga hundzelanga exivandleni xa moya. Loko a fa, Adamu nakambe u ve loyi a nga hanyiki, a nga ha vi kona. Rifu i rito fularha ra vutomi.
Kambe ku vuriwa yini hi van’wana lava feke? Xana na vona a va hanyi? Bibele ya hlamula:
“Hinkwaswo [vanhu ni swiharhi] swi ya exivandleni xin’we. Hinkwaswo swi huma ntshurini, kutani hinkwaswo swi tlhelela ntshurini.”—Eklesiasta 3:20.
“Vafi a va tivi nchumu.”—Eklesiasta 9:5.
“Rirhandzu ra vona, ni ku venga ka vona, ni mona wa vona swi [herile].”—Eklesiasta 9:6.
“[E]xivandleni xa vafi [esirheni] laha u yaka kona, a ka ha ri na ntirho, hambi makungu, ni ku tiva, hambi vutlhari.”—Eklesiasta 9:10.
“[Munhu u] tlhelela entshurini [wa yena]; kutani hi siku rolero makungu ya [yena] ma . . . hela.”—Pisalema 146:4.
Xana swa ku tikela ku tshemba matsalwa lawa? Loko swi ri tano, anakanya hi leswi: Emindyangwini yo tala, wanuna u hola mali leswaku a wundla ndyangu wa yena. Loko wanuna loyi a lova, hakanyingi ndyangu wa yena wu sala wu xaniseka. Mikarhi yin’wana nsati wa yena ni vana va pfumala hambi ku ri mali yo xava swakudya. Kumbexana valala va wanuna loyi va sala va karhata ndyangu wakwe. Sweswi tivutise: ‘Loko wanuna yoloye a hanya exivandleni xa mimoya, hikwalaho ka yini a nga hambeti a wundla ndyangu wa yena? Ha yini a nga sirheleri ndyangu wa yena eka vanhu lavo biha?’ Hikwalaho ka leswi matsalwa ma vulaka ntiyiso. Wanuna yoloye u file, a nga koti ku endla nchumu.—Pisalema 115:17.
Xana leswi swi vula leswaku vafi a va nge he tlheli va hanya? E-e, a swi vuli swona. Endzhaku hi ta dyondza hi ku pfuxiwa ka vafi. Kambe swi vula leswaku vanhu lava feke a va swi tivi leswi u swi endlaka. A va nge swi koti ku ku vona, ku ku twa, kumbe ku ku vulavurisa. U nga va chavi. A va nge swi koti ku ku pfuna, naswona a va nge ku vavisi.—Eklesiasta 9:4; Esaya 26:14.


text:
GEORGIA | 1924 Ku Ya Eka 1990
Minhlangano Yi Pfuna Vanhu Hinkwavo Leswaku Va Va Ni Ripfumelo Leri Tiyeke
Minhlangano ya Vukreste i ya nkoka eku pfuneni ka vanhu lava sungulaka ku hlanganyela leswaku va va ni ripfumelo leri tiyeke. Entiyisweni, Vakreste lava ha ku khuvuriwaka a va tiyimisela ku pfula makaya ya vona leswaku ku khomeriwa minhlangano onge hiloko ku ri khale va ri entiyisweni. Hinkwavo lava a va va kona a va amukeriwa hi mandla mambirhi naswona leswi swi endle leswaku va rhandzana swinene.
Loko swichudeni swo hlayanyana swi lunghekele ku khuvuriwa, a ku hleriwa minhlangano yo hlawuleka. Hi August 1973, vamakwerhu va hlele minhlangano ehandle ka le Sokhumi, ekusuhi ni ribuwa ra Nambu wa Ntima. Kambe a swi kotekanga leswaku swichudeni swa 35 swi khuvuriwa! Loko nhlangano wu nga si hela, maphorisa ma wu kavanyetile kutani ma khoma vamakwerhu van’wana ku katsa na Vladimir Gladyuk.
Hi ku hatlisa endzhaku ka loko Vladimir ni vamakwerhu van’wana va ntshunxiwile, va tlhele va tihlanganisa ni swichudeni hinkwaswo leswi a swi fanele swi khuvuriwa. Loko ku hundze masiku mambirhi ku endleke sweswo, swichudeni swoleswo swi hetelele swi khuvuriwile. Vladimir u ri: “Hi swi xiyile leswaku Yehovha u na hina. Endzhaku ka nkhuvulo, hinkwerhu hi khongerile hi phofula ndlela leyi hi n’wi nkhensaka ha yona Yehovha.”
Nkaneto Wu Va Pfune Leswaku Va Chumayela Mahungu Lamanene
Endzhaku ka masiku mambirhi ku ve ni nkhuvulo, Vladimir Gladyuk u tlhele a khomiwa. Endzhakunyana, yena, Itta Sudarenko na Natela Chargeishvili va gweviwe ku tshama ekhotsweni malembe yo hlaya. Hambileswi va hetiweke matimba hi ku khotsiwa loku, vamakwerhu a va tiyimisele ku ya emahlweni va chumayela, kambe va swi endla hi vuxiyaxiya.
Leswaku va papalata ku voniwa hi maphorisa, vahuweleri a va ya emadorobeni ni le swimitanini leswaku va ya chumayela kona, ku nga ri laha a va tshama kona. Hikwalaho ka sweswo, nkaneto wu va pfune leswaku va chumayela mahungu lamanene etindhawini to tala.
Hi nkarhi wa mfumo wa Makhomunisi, vahuweleri lava a va tshama emadorobeni lamakulu a va chumayela eswitarateni ni le tiphakini leti ku nga riki na vanhu vo tala. A va hlangana ni vanhu lava humaka emadorobeni ni le swimitanini swin’wana lava a va endzela maxaka kumbe ku ya eku xaveni. Loko munhu a tsakela, vahuweleri a va kombela adirese ya yena kutani va endla malunghiselelo yo tlhela va n’wi vona.
Babutsa Jejelava a ri un’wana wa lava a va famba etikweni hinkwaro ra vupeladyambu bya Georgia. Wa hlamusela: “Leswi a ndzi ri ni maxaka etindhawini to hambanahambana, a ku ri hava ni un’we loyi a a kanakana ku endza ka mina ka nkarhi na nkarhi. Endzhaku ka malembe mambirhi, a ndzi dyondza Bibele ni vanhu vo tlula 20 eZugdidi ndzi tlhela ndzi dyondza ni van’wana va ntlhanu edorobeni ra Chkhorotsku. Hinkwavo ka vona va khuvuriwile!”
Xilaveko Xo Kandziyisa Minkandziyiso Hi Ririmi Ra Xigeorgia
Swi sungule ku va erivaleni leswaku a ku ri ni xilaveko xo kandziyisa minkandziyiso hi ririmi ra Xigeorgia. Loko va tlhelela eka lava tsakelaka kumbe va fambisa tidyondzo ta Bibele, vahuweleri va vone ku ri ni xilaveko xa Tibibele ni minkandziyiso leyi sekeriweke eBibeleni ya ririmi leri swichudeni a swi ri twisisa. *
Babutsa u tsundzuka ndlela leyi a swi tika ha yona ku fambisa dyondzo ya Bibele u ri hava minkandziyiso ya Xigeorgia. U ri: “A ndzi ri ni Bibele ni minkandziyiso yin’wana ya Xirhaxiya ntsena, kutani hakanyingi a ndzi fanele ndzi hundzuluxela rungula ro dyondza hi rona ra xichudeni xa mina xa Bibele.” Hikwalaho ko pfuniwa hi xihlamuselamarito, u hundzuluxele swihloko swa timagazini ta hina hi Xigeorgia. U tlhele a hundzuluxela Evhangeli hinkwayo ya Matewu!
Vanhu lava tsakelaka a va swi rhandza swinene swihloko leswi hundzuluxeriweke hi ririmi ra manana lerova a va tiyimisele ku kopa minkandziyiso leswaku yi va ya vona vini. Leswi tikopi ta Bibele ta ririmi ra Xigeorgia a ti kala, swichudeni swin’wana swa Bibele swi sungule ku va “vakopi” va manguva lawa va Rito ra Xikwembu.
“A Ndzi Kopa Siku Hinkwaro”
Minkandziyiso leyi a yi hundzuluxeriwa hi Xigeorgia a yi lombiwa vamakwerhu ni vanhu lava tsakelaka leswaku hinkwavo va ta kota ku yi hlaya. Un’wana ni un’wana a a nyikiwa masiku kumbe mavhiki yo karhi leswaku a hlaya nkandziyiso. Kutani loko kopi ya Matsalwa ya Xigriki xa manguva lawa yi ya eka vamakwerhu van’wana, ndyangu wun’wana wu kume nkarhi wo yi kopa.
Raul Karchava a a ri ni malembe ya 13 loko tata wakwe a n’wi kombela leswaku a kopa Matsalwa ya Xigriki. U ri: “Tatana u xave bokisi leri nga ni tibuku to tsalela tinotsi ni mixaka hinkwayo ya swo tsala hi swona a ri ni ntshembo wa leswaku sweswo swi ta ndzi tsakisa. Hambileswi a ndzi hele matimba, ndzi pfumerile. A ndzi kopa siku hinkwaro naswona a ndzi wisa ntsena loko ndzi lava ku olola mavoko.”
Maxaka ya Raul a ma tsake swinene loko ma twa leswaku vamakwerhu va pfumele ku va siya ni buku leyi, leyi rhandziwaka mavhiki man’wana lama engetelekeke leswaku Raul a ta hetisa ntirho wakwe lowu karharisaka. Hi tin’hweti timbirhi ntsena, u kote ku kopa tibuku hinkwato ta 27 ta Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki.
Ku nga khathariseki matshalatshala ya vakopi volavo lava tirhaka hi matimba, a swi nga ta koteka leswaku ku fikeleriwa xilaveko xa swichudeni swa Bibele leswi a swi ya swi andza. Leswaku ku fikeleriwa xilaveko lexi, vamakwerhu lava nga ni xivindzi va sungule ntirho lowu nga vekaka vutomi bya vona ekhombyeni wo kandziyisa minkandziyiso leyi sekeriweke eBibeleni emakaya ya vona.
Ntirho wo chumayela evupeladyambu bya Georgia a wu ya wu kula. Kambe ku vuriwa yini hi le xiphen’wini xa le vuxeni bya tiko? Xana a ku ri ni munhu entsindza wa Tbilisi loyi a a ta pfuna vanhu lava rhandzaka ntiyiso vo tanihi Vaso Kveniashvili, loyi a boxiweke eku sunguleni?
Ntiyiso Wu Fika eNtsindza
Hi va-1970, valawuri va Soviet a va tiyimisele ku heta Timbhoni matimba hi ku ti hlongola emakaya ya tona ku suka endhawini yin’wana ti ya eka yin’wana. Sweswo hi leswi endlekeke eka Oleksii na Lydia va ka Kurdas, vatekani lava humaka eUkraine lava rhurheleke eTbilisi. Va hete malembe yo tala etikampeni ta le khotsweni ra Soviet hikwalaho ka ripfumelo ra vona.
Vatekani va ka Kurdas va dyondzise Zaur na Eteri va ka Kessaev ntiyiso lava a va byi rhandza swinene vukhongeri. Larisa n’wana wa vona wa nhwana loyi hi nkarhi wolowo a a ri ni malembe ya 15, u hlamusela loko va hlangana ro sungula na Oleksii na Lydia, u ri: “Hi ringete ku tiyisekisa leswaku Kereke ya Orthodox hi byona ntsena vukhongeri bya ntiyiso. Endzhaku ka loko hi burisanile, a hi nga swi tivi leswaku hi ta ku yini, kambe va ye emahlweni va hi tshahela Matsalwa.”
Larisa u ya emahlweni a ku: “Loko hi ya ekerekeni, minkarhi hinkwayo a ndzi hlaya Milawu ya Khume, leyi a yi tsariwe ekhumbini exikarhi ka swifaniso swimbirhi. Kambe madyambu wolawo, loko Oleksii a hi hlayela Eksoda 20:4, 5, swi ndzi hlamarisile. A byi phahanga vusiku byebyo hikuva a ndzi tshamela ku tivutisa leswi, ‘Xana hakunene i ntiyiso leswaku loko hi gandzela swifaniso hi tlula xileriso xa Xikwembu?’”
Leswi a a lava ku kuma nhlamulo ya xivutiso lexi, hi siku leri landzelaka nimixo, Larisa u tsutsumele ekerekeni ya le kusuhi leswaku a ya tlhela a hlaya nawu wolowo, lowu nge “U nga tshuki u tiendlela xifaniso lexi vatliweke . . . U nga tshuki u swi nkhinsamela.” A ku ri ro sungula evuton’wini byakwe a twisisa nhlamuselo ya xileriso lexi xa Xikwembu. Eku heteleleni, Larisa ni vatswari vakwe va khuvuriwile naswona a ku ri van’wana va Timbhoni to sungula eTbilisi.
Matshalatshala Yakwe Ma Katekisiwile
Endzhaku ka kwalomu ka malembe ya 20 a dyondze ntiyiso, Vaso Kveniashvili u hlangane ni munhu un’wana loyi a a ya eminhlanganweni ya Timbhoni ta Yehovha eTbilisi. Vaso a a tsakile ku tlhela a hlangana ni Timbhoni. A ku ri khale a rindzile.
Eku sunguleni, Timbhoni ta kwalaho a ti kanakana ku n’wi katsa eka mintirho ya tona, tanihi leswi Vaso a dume hi vugevenga. Van’wana a va chava leswaku u tirhisiwa hi valawuri va Soviet leswaku a va mpimpi eka Timbhoni. Hikwalaho, Vaso a a byeriwe leswaku a nga yi eminhlanganweni ya Vukreste ku ringana malembe ya mune.
Loko swi va erivaleni leswaku Vaso u ni langutelo lerinene, u hetelele a pfumeleriwe ku va xirho xa vandlha ra kwalaho kutani a khuvuriwa. Eku heteleleni, Vaso a a ta va ni vuxaka na Yehovha, “Xikwembu xa vuavanyisi” lexi a a ri eku xi laveni ku sukela loko a ha ri muntshwa! (Esa. 30:18) U tirhele Yehovha hi ndlela yoleyo kukondza a fa hi 2014.
Hi 1990, ntirho wo chumayela se a wu sunguriwile evupeladyambu ni le vuxeni bya Georgia. Vahuweleri va kwalomu ka 900 a va fambisa tidyondzo ta Bibele ta 942. A ku simekiwe masungulo ya ku andza lokukulu loku a ku ta va kona.
^ ndzim. 12 Tikopi ta Bibele a ti kala hi nkarhi wa mfumo wa Makhomunisi, hambileswi swiphemu swa yona a swi hundzuluxeriwile hi ririmi ra Xigeorgia eku sunguleni ka malembe ya va-401 ku ya eka 500.—Hlaya bokisi leri nge “Bibele Hi Ririmi Ra Xigeorgia.”


text:
Ta Rivala
Le Jarimani, vana lava endlaka kwalomu ka 33 wa tiphesente lava velekiweke hi 2010 va velekiwe hi vatswari lava nga tekanangiki hi nawu, loko va pimanisiwa ni vana lava endlaka 15 wa tiphesente ntsena lava velekiweke hi 1993.—MAPHEPHA-HUNGU YA ÄRZTE ZEITUNG NA THE LOCAL YA LE JARIMANI.
Hi ku ya hi rungula ra ku hlayiwa ka vanhu hi 2010, vana lava endlaka 69,4 wa tiphesente va le United States va tshama ni vatswari vambirhi, lava endlaka 23,1 wa tiphesente va tshama ni mana wa vona ntsena, lava endlaka 3,4 wa tiphesente va tshama ni tata wa vona ntsena naswona lava endlaka 4,1 wa tiphesente a va tshama ni vatswari va vona.—NDZAWULO YA U.S. CENSUS BUREAU YA LE U.S.A.
Ku pimanyetiwa leswaku timhangu ta ntumbuluko ti dye mali leyi ringanaka 3,2 wa titriliyoni ta tirhandi hi 2011 eka ikhonomi ya misava. Ku tsekatseka ka misava loku endlekeke eJapani hi yona “mhangu leyi dyeke mali yo tala swinene, laha ku tirhisiweke 1,8 wa titriliyoni ta tirhandi—ku nga hlayiwi leyi tirhisiweke eka mhangu ya ku onhaka ka xivandla xo endla gezi hi nyutliya xa le Fukushima.”—MAGAZINI WA NEW SCIENTIST WA LE BRITAIN.
Emisaveni hinkwayo, nchumu lowu yiviwaka ngopfu eswitolo i chizi. Tiphesente leti tlulaka tinharhu ta chizi leyi xavisiwaka emisaveni hinkwayo ya lahleka lembe ni lembe, ngopfu-ngopfu hikwalaho ko yiviwa exitolo hi vaxavi ni vatirhi va le xitolo.—CENTRE FOR RETAIL RESEARCH YA LE BRITAIN.
Makhombo Yo Ba Bolo Hi Nhloko
Eka ntlango wa bolo, ku ba bolo hi nhloko i xiphemu xa ntlango. Hambiswiritano, minkambisiso ya sweswinyana leyi tirhisaka swifaniso ni swikambelo swa matirhelo ya miehleketo yi kombisa leswaku swi ni khombo ku ba bolo hi nhloko hi ku phindha-phindha. Hi ku ya hi vaendli va ndzavisiso va le Albert Einstein College of Medicine, New York, U.S.A., ku ba bolo hi nhloko “swi nga endla leswaku mutlangi a va ekhombyeni ro vaviseka byongo ni ku kavanyeta matirhelo ya miehleketo.” Ku vaviseka koloko ku voniwe eka vatlangi lava tlangelaka swipano swa le hansi lava baka bolo hi nhloko minkarhi leyi tlulaka 1 000 ku ya eka 1 500 hi lembe, leyi loko yi avanyisiwa yi endlaka “minkarhi yi nga ri yingani ntsena hi siku eka mutlangi loyi a tlangaka bolo nkarhi ni nkarhi.”
Timovha Leti Tirhisaka Gezi Ni Petirolo Ti Nga Va Ni Khombo Swinene Eka Lava Fambaka Hi Milenge
Xiviko xa Ndzawulo ya Vutleketli ya le United States xi ri: “Mintlawa leyi lwisana ni timovha leti tirhisaka gezi ni petirolo yi vula leswaku timovha teto ti ni khombo eka vanhu lava fambaka hi milenge hikuva ti dumela ehansi naswona a ti nge vangi pongo leri lava fambaka hi milenge ni lava fambaka hi swikanyakanya va titshegeke ha rona leswaku va xalamukela movha leyi va tshinelelaka exitarateni kumbe emahandzeni ya magondzo.” Entiyisweni, xiviko xexo xi tlhele xi vula leswaku loko timovha leti ti jika ti ri karhi ti cinca tindlela “ti va ekhombyeni ro tlumba munhu loyi a fambaka hi milenge minkarhi leyi tlulaka yimbirhi” ku tlula timovha leti tolovelekeke. Hikokwalaho, National Highway Traffic Safety Administration yi ringanyete leswaku timovha leti tirhisaka gezi ni petirolo swin’we ni leti tirhisaka gezi ntsena ti fanele ti vanga pongo ro karhi loko ti famba hi rivilo leritsongo.