text:
NDZIMA 19
Ntirho Wo Aka Lowu Yisaka Ku Dzuneka Eka Yehovha
1, 2. (a) I yini leswi malandza yo tshembeka ya Yehovha ku nga khale ma ri karhi ma tiphina hi ku swi endla? (b) I yini leswi Yehovha a swi tekaka swi ri swa risima?
I KHALE malandza yo tshembeka ya Yehovha ma ri karhi ma tiphina hi ku aka miako leyi yisaka ku dzuneka evitweni rakwe. Hi xikombiso, Vaisrayele va hlanganyele hi ku hiseka eku akeni ka tabernakela ni ku nyikela hi swo aka.
2 Yehovha a nga languti ntsena swilo swo aka tanihi leswi tisaka ku dzuneka eka yena kumbe swi ri leswi nga swa nkoka swinene eka yena. (Mat. 23:
3. I yini leswi hi nga ta swi kambisisa eka ndzima leyi?
3 Malandza ya Yehovha ya manguva lawa na wona ma tirhe hi matimba leswaku ma aka tindhawu to gandzela eka tona. Kutani leswi hi swi hetisiseke hi ku kongomisiwa hi Hosi ya hina Yesu Kreste swa hlamarisa hakunene! Swi le rivaleni leswaku Yehovha u katekise matshalatshala ya hina. (Ps. 127:1) Eka ndzima leyi, hi ta kambisisa yin’wana ya mintirho leyi endliweke ni ndlela leyi yi yiseke ku dzuneka ha yona eka Yehovha. Hi ta tlhela hi twa mintokoto ya van’wana lava katsekeke eku hetisiseni ka ntirho lowu.
Ku Aka Tiholo Ta Mfumo
4. (a) Ha yini hi lava tindhawu leti engetelekeke to gandzela eka tona? (b) Ha yini miako yo hambana-hambana ya rhavi yi hlanganisiwile? (Vona bokisi leri nge “ Ku Akiwa Ka Rhavi
4 Hilaha swi hlamuseriweke hakona eka Ndzima 16, Yehovha u lava hi hlengeletana swin’we leswaku hi n’wi gandzela. (Hev. 10:
5. Ha yini vito leri nge Holo ya Mfumo ri faneleka? (Nakambe vona bokisi leri nge “ Kereke Ya New Light.”)
5 Eka matimu ya manguva lawa ya vanhu va Yehovha, Swichudeni swa Bibele swi sungule ku vona xilaveko xo va ni tindhawu ta swona to gandzela eka tona. Swi vonaka onge yin’wana ya tindhawu to sungula to gandzela eka tona a yi akiwe eWest Virginia, le U.S.A., hi 1890. Hi va-1930, vanhu va Yehovha va ake kumbe ku pfuxeta tiholo to hlayanyana, kambe tindhawu teto to gandzela eka tona a ti nga si nyikiwa vito ro hlawuleka. Kambe hi 1935, Makwerhu Rutherford u endzele eHawaii, laha a ku akiwa holo swin’we ni rhavi lerintshwa. Loko Makwerhu Rutherford a vutisiwa leswaku xana muako lowu wu fanele wu vitaniwa yini, u hlamule a ku: “Xana a mi voni swi antswa ku wu vitana ‘Holo ya Mfumo,’ tanihi leswi ku nga swona leswi hi swi endlaka, ku nga ku chumayela mahungu lamanene ya Mfumo?” (Mat. 24:
6, 7. Xana Tiholo ta Mfumo leti akiwaka hi ku hatlisa ti nyikele vumbhoni byihi?
6 Hi va-1970, a ku laveka Tiholo ta Mfumo leti engeteleke. Hikwalaho ka sweswo, vamakwerhu va le United States va sungule endlelo leri fambaka kahle ro aka tiholo to saseka hi masiku ma nga ri mangani ntsena. Hi 1983, ku akiwe Tiholo ta Mfumo hi ndlela yoleyo ta kwalomu ka 200 eUnited States ni le Canada. Leswaku va endla ntirho wolowo, va sungule ku simeka tikomiti to aka ta xifundzha. Endlelo leri ri fambe kahle swinene lerova hi 1986, Huvo leyi Fumaka yi tsarise lunghiselelo rero enawini, naswona hi 1987 a ku ri ni Tikomiti to Aka ta Xifundzha eUnited States. * Hi 1992, ku tlhele ku hlawuriwa Tikomiti to Aka ta Xifundzha eArgentina, Australia, Furwa, Jarimani, Japani, Mexico, Afrika Dzonga ni le Spain. Entiyisweni, vamakwerhu volavo lava tirhaka hi matimba eku akeni Tiholo ta Mfumo ni Tiholo ta Tinhlengeletano va lava nseketelo wa hina, hikuva ntirho lowu va wu endlaka i xiphemu xa ntirho wo kwetsima.
7 Tiholo leti ta Mfumo leti akiwaka hi ku hatlisa ti nyikela vumbhoni byo tsakisa etindhawini leti ti akiweke eka tona. Hi xikombiso, phepha-hungu ra le Spain, a ri ri ni nhloko-mhaka leyi nge “Ripfumelo Ri Susumeta Tintshava.” Loko ri vulavula hi ku akiwa ka Holo ya Mfumo yo tano edorobeni ra Martos, phepha-hungu ri vutise ri ku: “Xana swi kotekisa ku yini leswaku emisaveni ya sweswi leyi nga ni vutianakanyi, vatirhi va ku tirhandzela lava humaka etindhawini to hambana-hambana [ta le Spain] hi ku tirhandzela va ta eMartos leswaku va ta aka muako lowu tshoveke rhekhodo hi ku hatla wu hela, wu sasekile naswona wu hlelekile?” Xihloko xi hlamule xivutiso hi ku tshaha marito ya un’wana wa vatirhi va ku tirhandzela la nga Mbhoni xi ku: “Xivangelo hileswi hi nga vanhu lava dyondzisiwaka hi Yehovha.”
Ku Aka eMatikweni Lama Nga eVuswetini
8. Hi 1999, hi wihi nongonoko lowuntshwa lowu Huvo leyi Fumaka yi pfumeleke leswaku wu va kona naswona ha yini?
8 Loko lembe-xidzana ra vu-20 ri ya eku heleni, vanhu va khitikanele enhlengeletanweni ya Yehovha ematikweni lawa eka wona vamakwerhu va nga evuswetini. Mavandlha ya kwalaho ma endle leswi ma nga swi kotaka leswaku ma aka tindhawu to hlanganyela eka tona. Kambe ematikweni man’wana, a va fanele va tiyisela ku hlekuriwa ni xihlawuhlawu hikuva Tiholo ta Mfumo ta kwalaho a ti akiwe hi ndlela yo olova loko ti ringanisiwa ni tindhawu tin’wana to gandzela eka tona. Hambiswiritano, ku sukela hi 1999, Huvo leyi Fumaka yi pfumele leswaku ku va ni nongonoko wo hatlisisa ntirho wo aka Tiholo ta Mfumo ematikweni lama nga evuswetini. Ma nyikiwe mali leyi humaka ematikweni lama fuweke swinene ku endlela leswaku ku va ni “ku ringana-ringana.” (Hlaya 2 Vakorinto 8:
9. Hi wihi ntirho lowu a wu vonaka wu tika, kambe i yini leswi hetisisiweke?
9 Eku sunguleni, ntirho a wu vonaka wu tika. Xiviko xa 2001 xi kombise leswaku a ku laveka Tiholo ta Mfumo ta 18 300 ematikweni ya 88 lama nga evuswetini. Kambe hi ku pfuniwa hi moya wa Xikwembu ni Hosi ya hina Yesu Kreste, ku hava ntirho lowu nga kotekiki. (Mat. 19:
10-12. Xana ku akiwa ka Tiholo ta Mfumo swi yise ku dzuneka evitweni ra Yehovha hi ndlela yihi?
10 Xana ku akiwa ka Tiholo toleto ta Mfumo letintshwa swi yise ku dzuneka evitweni ra Yehovha hi ndlela yihi? Xiviko lexi humaka erhavini ra le Zimbabwe xi te: “Ku nga si hela n’hweti ku ri karhi ku akiwa Holo ya Mfumo, nhlayo ya lava a va va kona yi andze kambirhi.” Ematikweni yo tala, swi vonaka onge vanhu va kanakana ku tihlanganisa na hina kukondza ku va ni ndhawu leyi faneleke yo gandzela eka yona. Kambe loko Holo ya Mfumo yi akiwile yi hatla yi tala hi vanhu ivi ku laveka yin’wana. Hambiswiritano, a hi ku languteka ka miako ntsena loku tshinetaka vanhu eka Yehovha. Rirhandzu ra xiviri ra Vukreste leri kombisiweke hi lava akaka tiholo na rona ri khumbe ndlela leyi vanhu va yi tekaka ha yona nhlengeletano yakwe. Xiya swikombiso swi nga ri swingani.
11 Indonesia. Loko wanuna loyi a a hlalerile loko ku ri karhi ku akiwa Holo ya Mfumo a kuma leswaku vatirhi hinkwavo a ku ri vatirhi va ku tirhandzela, u te: “Mi vanhu vo hlamarisa hakunene! Ndzi vone ndlela leyi un’wana ni un’wana wa n’wina a tirhaka ha yona hi mbilu hinkwayo ni hi ntsako, hambileswi mi nga holiki. Ndzi ehleketa leswaku ku hava nhlengeletano yin’wana ya vukhongeri leyi fanaka ni ya n’wina!”
12 Ukraine. Wansati un’wana loyi siku ni siku a a hundza laha a ku akiwa kona Holo ya Mfumo u gimete hileswaku vatirhi volavo a ku ri Timbhoni ta Yehovha nileswaku muako wolowo a ku ta va Holo ya Mfumo. U te: “Ndzisana ya mina ya xisati leyi na yona yi veke Mbhoni ya Yehovha hi yona leyi ndzi hlamuseleke hi tona. Hi ku va ndzi xiyisise ntirho lowu wo aka, ndzi endle xiboho xa leswaku na mina a ndzi lava ku va endyangwini lowu wa moya. Laha hi kona ndzi voneke rirhandzu.” Wansati loyi u amukele dyondzo ya Bibele naswona u khuvuriwe hi 2010.
13, 14. (a) I yini leswi u swi dyondzeke eka ndlela leyi mpatswa wun’wana wu anguleke ha yona endzhaku ko xiyisisa mintirho leyi a yi endliwa endhawini leyi a ku akiwa eka yona Holo ya Mfumo? (b) I yini leswi u nga swi endlaka ku tiyisekisa leswaku ndhawu leyi u gandzelaka eka yona yi yisa ku dzuneka evitweni ra Yehovha?
13 Argentina. Mpatswa wun’wana wu tshinelele makwerhu loyi a langutelaka laha ku akiwaka Holo ya Mfumo. Nuna wa kona u te, “A hi mi hlalerile loko mi ri karhi mi aka Holo ya Mfumo, kutani . . . hi endle xiboho xa leswaku hi lava ku dyondza hi Xikwembu endhawini leyi.” Kutani u vutise a ku, “Xana hi fanele hi endla yini leswaku hi fanelekela ku ta laha minhlanganweni?” Mpatswa wolowo wu amukele ku fambiseriwa dyondzo ya Bibele, kambe loko ntsena ndyangu hinkwawo wu ta katseka. Vamakwerhu va amukele xikombelo xa vona hi ntsako.
14 Swi nga ha endleka u nga vanga na rona lunghelo ro pfuneta ku aka Holo ya Mfumo leyi u hlanganyelaka eka yona, kambe nilokoswiritano u nga endla leswi engetelekeke ku pfuneta leswaku ndhawu leyi u gandzelaka eka yona yi yisa ku dzuneka evitweni ra Yehovha. Hi xikombiso, u nga hisekela ku rhamba swichudeni swa wena swa Bibele, lava u endlaka maendzo yo vuyela eka vona ni vanhu lava u hlanganaka na vona leswaku va ta hlanganyela na wena eminhlanganweni eHolweni ya Mfumo. Nakambe u ni lunghelo ro pfuneta ku basisa ni ku hlayisa ndhawu leyi u gandzelaka eka yona. Loko wo veka mali yo karhi, u nga kota ku nyikela mali yo khathalela Holo ya Mfumo leyi u hlanganyelaka eka yona kumbe u nyikela leswaku ku akiwa tindhawu to gandzela eka tona etindhawini tin’wana ta misava. (Hlaya 1 Vakorinto 16:2.) Mintirho leyi hinkwayo yi yisa ku dzuneka evitweni ra Yehovha.
Vatirhi Lava ‘Tinyikelaka Hi Ku Tirhandzela’
15-17. (a) I vamani lava endlaka ntirho wo tala loko ku akiwa?(b) I yini leswi u swi dyondzeke eka leswi vuriweke hi mimpatswa leyi tirheke eka matsima yo aka ematikweni yo hambana-hambana?
15 Mintirho yo tala leyi endliwaka loko ku akiwa Tiholo ta Mfumo, Tiholo ta Tinhlengeletano ni miako ya rhavi yi endliwa hi vamakwerhu va kwalaho. Kambe va tala ku pfuniwa hi vamakwerhu vo huma ematikweni man’wana lava nga ni vuswikoti byo aka. Van’wana va vatirhi volavo va ku tirhandzela va hlele swilo swa vona leswaku va kota ku tirha eka matsima ya le matikweni yo hambana-hambana ku ringana mavhiki yo hlayanyana. Van’wana va tirhe malembe yo tala eka matsima yo hambana-hambana yo aka.
16 Ntirho wo aka wa misava hinkwayo wu ni swiphiqo swa wona leswi nga tolovelekangiki kambe wu tisa mikateko. Hi xikombiso, Timo na Lina, va ye va ya tirha laha ku akiwaka Tiholo ta Mfumo, Tiholo ta Tinhlengeletano ni miako ya rhavi ematikweni ya le Asia, Yuropa ni le Amerika Dzonga. Timo u ri, “Hi xiringaniso ndzi cince xiavelo xa mina endzhaku ka malembe man’wana ni man’wana mambirhi eka malembe ya 30 lama hundzeke.” Lina, loyi a nga ni malembe ya 25 a tekane na Timo, u ri: “Ndzi tirhe na Timo ematikweni ya khume yo hambana-hambana. Swi lava matimba ni nkarhi wo tala ku tolovelana ni swakudya leswintshwa, maxelo lamantshwa, ririmi lerintshwa ni ku chumayela ensin’wini leyintshwa swin’we ni ku endla vanghana lavantshwa.” * Xana va vuyeriwile hikwalaho ka ku tikarhata ka vona? Lina u ri: “Swiphiqo sweswo swi endle leswaku hi kuma mikateko yo tala. Hi vone rirhandzu ra Vukreste ni malwandla naswona Yehovha u hi kombise nkhathalelo wa rirhandzu. Nakambe hi vone ku hetiseka ka xitshembiso lexi Yesu a xi tshembiseke vadyondzisiwa vakwe, lexi nga eka Marka 10:
17 Darren na Sarah, lava pfuneteke eka matsima yo aka ematikweni ya le Afrika, Asia, Amerika Xikarhi, Yuropa, Amerika Dzonga ni le Pacific Dzonga, va vona onge va kume swo tala ku tlula leswi va nyikeleke ha swona. Ku nga khathariseki swiphiqo leswi va langutaneke na swona, Darren u ri: “Ku ve lunghelo ku tirha ni vamakwerhu vo huma ematikweni yo hambana-hambana ya misava. Ndzi swi vonile leswaku rirhandzu leri vanhu va Yehovha va nga na rona eka yena ri endla leswaku hinkwavo va va ni rirhandzu ni vun’we.” Sarah u ri: “Ndzi dyondze swo tala eka vamakwerhu vo huma eka mindhavuko yo hambana-hambana! Ku vona ndlela leyi va titsonaka swo karhi ha yona leswaku va tirhela Yehovha swi ndzi susumetele ku hambeta ndzi nyikela hi leswi ndzi nga na swona.”
18. Xana vuprofeta lebyi nga eka Pisalema 110:
18 Hosi Davhida u profete leswaku hambileswi lava fumiwaka hi Mfumo wa Xikwembu a va ta langutana ni swiphiqo, a va ta “tinyikela hi ku tirhandzela” leswaku va yisa ntirho wa Mfumo emahlweni. (Hlaya Pisalema 110:
^ ndzim. 6 Hi 2013, vatirhi va ku tirhandzela vo tlula 230 000 va nyikiwe mpfumelelo wo tirha ni Tikomiti to Aka ta Xifundzha ta 132 eUnited States. Etikweni rero, lembe ni lembe tikomiti teto ti langutele ku akiwa ka Tiholo ta Mfumo letintshwa ta kwalomu ka 75 naswona ti pfunete ku pfuxeta kumbe ku lunghisa tiholo ta kwalomu ka 900.
^ ndzim. 9 Nhlayo leyi a yi katsi Tiholo ta Mfumo to hlayanyana leti nga akiwangiki hi tikomiti leti.
^ ndzim. 16 Vamakwerhu lava akaka ematikweni yo hambana-hambana ni vatirhi va ku tirhandzela va heta nkarhi wa vona wo tala va ri karhi va tirha laha ku akiwaka kona kambe va tlhela va seketela ntirho wo chumayela lowu endliwaka emavandlheni ya kwalaho hi mahelo-vhiki kumbe nimadyambu.
DYONDZA SWO TALA
Timbhoni Ta Yehovha Ti Ya eMahlweni Ni Ntirho Wo Aka
Vanhu va Yehovha lava nga ni vun’we va aka Tiholo ta Mfumo ni miako yin’wana leswaku ku dzuneka ku yisiwa eka Yehovha ku nga khathariseki matiko lawa va humaka eka wona, mindhavuko ni tindzimi.


c: text/html

text:
TIMHAKA TA BIBELE LETI NGA NI SWIFANISO
TIMHAKA TA LE BIBELENI LETI NGA NI SWIFANISO
Kora A Xandzuka
Ku humelele yini hi Kora loko a xandzukele Muxe na Aroni emananga? Hlaya timhaka ta le Bibeleni leti nga ni swifaniso eka web site leyi kumbe eka PDF leyi printekaka.
SWIN'WANA EKA NHLENGELETO LOWU
Yehovha A Tiyisa Gidiyoni
Vavanuna lava a va rhangeriwe hi Gidiyoni va dlaye vuthu ra Vamidiyani laha socha rin’we a ri boheka ku lwa ni masocha ya 450.
Rahava A Yingisa Swiletelo
Ndyangu wun’wana wu ponile loko marhangu ya muti wa Yeriko ma wa.
Vaisrayele Va Endla Rhole Ra Nsuku
Vaisrayele va endle xifaniso ivi va vula leswaku xiyimela Xikwembu, xana xi swi pfumelerile sweswo?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DYONDZO 9
Hi Yihi Ndlela Leyinene Yo Lunghiselela Minhlangano?
Loko u dyondza Bibele ni un’wana wa Timbhoni ta Yehovha, a swi kanakanisi leswaku u ringeta ku lunghiselela leswi u nga ta swi dyondza ka ha ri emahlweni nkarhi na nkarhi. Leswaku u ta vuyeriwa ngopfu, i swinene leswaku u endla leswi fanaka u nga si ya eminhlanganweni ya vandlha. Hi ta vuyeriwa loko hi titoloveta ku lunghiselela nkarhi na nkarhi.
Hlela leswaku u fanele u lunghiselela rini naswona kwihi. Hi wihi nkarhi lowu u nga kotaka ku nyikela nyingiso eka leswi u swi dyondzaka? Xana ku nga va ku ri nimixo swinene, loko u nga si sungula ntirho wa siku kumbe nivusiku swinene, loko vana va etlele? Hambiloko u nga ta swi kota ku dyondza nkarhi wo leha, hlela leswaku i nkarhi wo tanihi kwihi lowu u nga ta wu heta u ri eku dyondzeni naswona ringeta leswaku u nga kavanyetiwi hi nchumu. Lava ndhawu leyi rhuleke naswona u tima xiya-ni-moya, thelevhixini ni selfoni hikuva swi nga ku kavanyeta. Ku khongela loko u nga si sungula ku dyondza swi ta ku pfuna leswaku u ntshunxeka eka mivilelo ya siku leswaku u kota ku dzikisa mianakanyo ya wena eka Rito ra Xikwembu.—Vafilipiya 4:6, 7.
Fungha tinhlamulo naswona u lunghekela ku hlamula. Sungula hi ku twisisa leswi dyondzo hinkwayo yi vulavulaka hi swona. Anakanyisisa hi nhloko-mhaka kumbe ndzima, xiya ndlela leyi swihlokwana hinkwaswo swi fambisanaka ha yona ni nhloko-mhaka, u kambisisa swifaniso ni ku pfuxeta swivutiso leswi kandziyisaka tinhla-nkulu. Endzhaku hlaya ndzimana yin’wana ni yin’wana kutani u languta nhlamulo ya xivutiso lexi tsariweke. Hlaya matsalwa lama kombisiweke naswona u anakanyisisa hi ndlela leyi ma fambisanaka ha yona ni rungula leri u ri hlayaka. (Mintirho 17:11) Loko u kuma nhlamulo ya xivutiso yi khwatihate kumbe u fungha marito-nkulu kumbe xivulwa eka ndzimana, leswi nga ta ku tsundzuxa nhlamulo ya kona hi nkarhi wa minhlangano. Kutani eminhlanganweni, u nga tlakusa voko loko u swi tsakela ivi u vula nhlamulo yo koma hi marito ya wena.
Hi ku lunghiselela leswi nga ta dyondziwa eminhlanganweni vhiki ni vhiki, u ta engetela mianakanyo leyintshwa ‘evuhlayiselweni bya xuma’ xa wena bya vutivi bya Bibele.—Matewu 13:51, 52.
Hi rihi endlelo leri hi faneleke hi ri tirhisa loko hi lunghiselela minhlangano?
U nga tilunghiselela njhani leswaku u ta hlamula eminhlanganweni?
DYONDZA SWO TALA
Ku Endliwa Yini Eka Minhlangano Ya Timbhoni Ta Yehovha?
Kuma ndlela leyi hi gandzelaka ha yona.


text:
Ta Rivala
“Eku sunguleni ka lembe ra 2011, a ku ri ni tiselfoni ta 5,4 wa tibiliyoni leti a tirhisiwa hi vanhu emisaveni hinkwayo.”—MAGAZINI WA UN CHRONICLE WA LE U.S.A.
Eka malembe lama tlulaka khume lama hundzeke, “timhangu ti dlaye vanhu vo tlula 780 000 naswona lava endlaka kwalomu ka 60 wa tiphesente va dlayiwe hi ku tsekatseka ka misava.”—PHEPHA-HUNGU RA THE LANCET RA LE BRITAIN.
“Eka malembe lama tlulaka 20 lama hundzeke, vanhu va kwalomu ka 800 000 va le Rhaxiya va tidlayile.”—PHEPHA-HUNGU RA ROSSIISKAYA GAZETA RA LE RHAXIYA.
Etikweni ra Philippine, laha ku dlaya vukati swi nga pfumeleriwiki, nhlayo ya vavasati va 15 eka va 49 lava tshamaka ni vavanuna lava va nga catangiki na vona kumbe lava “nga tekiwangiki hi nawu . . . , yi phindheke minkarhi leyi tlulaka yimbirhi exikarhi ka 1993 na 2008.”—PHEPHA-HUNGU RA THE PHILIPPINE STAR RA LE PHILIPPINE.
Le Riphabliki ra Georgia, “vaaka-tiko lava endlaka 79,2 wa tiphesente va khomiwe hi mavabyi lama vangiwaka hi ku hefemula musi wa fole.” Edorobeni ra Tbilisi leri nga ntsindza wa tiko rero, vana lava endlaka “tiphesente ta 87,7 va khomiwe hi mavabyi wolawo.”—MAGAZINI WA TABULA WA LE GEORGIA.
Vanhu Va Ya eAsia Leswaku Va Ya Tshunguriwa
Vavabyi vo tala lava humaka ematikweni yo hambana-hambana ya misava va ya eAsia leswaku va ya tshunguriwa naswona hakanyingi mali leyi va yi hakelaka kwalaho i yitsongo swinene loko yi pimanisiwa ni leyi a va ta yi hakela ematikweni ya ka vona. Phepha-hungu ra Business World ri vika leswaku ku languteriwe vanhu lava ringanaka miliyoni leswaku va endzela tiko ra Philippine hi 2015 leswaku va ya tshunguriwa naswona ku languteriwe nhlayo leyi fanaka leswaku yi ya tshunguriwa etikweni ra Korea Dzonga hi 2020. Matiko man’wana lawa vavabyi va rhandzaka ku ya tshunguriwa eka wona i India, Malaysia, Singapore na Thailand. A hi vanhu va le Vupela-dyambu ntsena lava lavaka ku tshunguriwa mavabyi yo tanihi ya mbilu ni ku lamala ka longo. Phepha-hungu rero ri tlhela ri vika leswaku Machayina yo tala lawa ma ha ku fuwaka na wona ma ya eka madokodela lama endlaka vuhandzuri byo cinca xivumbeko xa munhu va ri ni swifaniso swa “vanhu lava dumeke lava ma lavaka ku languteka ku fana na vona.”
N’hwari-mbirhi Yin’we Yi Tshwa Nkanga
Thekinoloji hakanyingi yi sindzisa vatirhi ku endla mintirho yimbirhi kumbe yo tala leyi rharhanganeke hi nkarhi wun’we ni ku hlamula swivutiso hi ku hatlisa. Hambiswiritano, Clifford Nass, mukongomisi wa ndzawulo ya Communication Between Humans and Interactive Media Laboratory eYunivhesiti ya Stanford le U.S.A., u ri: “Vatirhi lava endlaka swilo swo tala hi nkarhi wun’we a va swi endli kahle.” Ku vuriwa leswaku vanhu lava endlaka mintirho yo tala hi nkarhi wun’we hakanyingi va khomiwa hi ntshikilelo, va kavanyetiwa hi ku olova hi swilo leswi nga riki swa nkoka, a va dzikisi mianakanyo ya vona eka leswi va swi endlaka, xisweswo va honisa vuxokoxoko bya nkoka. Nass u nyikele xiringanyeto lexi: “Loko u sungula ntirho wo karhi, tinyike timinete ta 20 leswaku u endla wona ntsena. Leswi swi ku dyondzisa ku dzikisa mianakanyo ya wena eka leswi u swi endlaka.”


text:
JUNE 16, 2014
KOREA DZONGA
Vaavanyisi Va Kingindziwa Hi Ripfalo Loko Va Boheka Ku Honisa Ripfalo Ra Van’wana
Muavanyisi loyi a ungamelaka wa Huvo ya Xifundzha xa Suwon u ririle loko a ri karhi a hlaya xigwevo xa Chang-jo Im loyi a nga ni malembe ya 21, loyi a aleke ntirho wa vusocha hileswi ripfalo rakwe ri nga n’wi pfumeleriki. Hambileswi siku rero a avanyiseke milandzu yin’wana ya ntlhanu ya vugevenga handle ko kombisa leswaku u ni gome, ku pfumaleka ka vululami eka nandzu lowu ku n’wi ririsile. Leswi a ku ri hava lexi a nga xi endlaka, u gweve jaha leri, leri nga un’wana wa Timbhoni ta Yehovha ku tshama ekhotsweni tin’hweti ta 18.
N’hweti ni n’hweti, vaavanyisi va le Korea Dzonga va langutana ni xiyimo lexi fanaka. Loko jaha ri ri ehubyeni kutani ri vula leswaku ripfalo ra rona a ri ri pfumeleli ku endla ntirho wa vusocha, ku nga khathariseki swiyimo swa rona, muavanyisi u languteriwe ku ri gweva ku tshama ekhotsweni tin’hweti ta 18. Eka xiboho xa Muavanyisi Young-sik Kim xa malunghana ni mbhoni yin’wana leyi a aleke ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra yona ri nga yi pfumeleriki, u te: “Vaavanyisi a va tshembi leswaku va xupula swigevenga loko va avanyisa munhu loyi a alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo rakwe ri nga n’wi pfumeleriki.” Ku karhateka kakwe ku endle leswaku a kanakana nkongomiso wo va tsarisela ntirho wa vusocha hi nkani vanhu lava alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki.
Tiko ra Korea Dzonga ri bakanyele etlhelo mfanelo ya lava alaka ku ya endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki naswona ri ala ni ku endla mintirho yin’wana leyi nga fambisaniki ni vusocha. Vaavanyisi va le Korea Dzonga a va swi koti ku honisa xiphiqo lexi, lexi yaka emahlweni naswona va boheka va gweva tanihi swigevenga vanhu lava alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki. Nakambe vaavanyisi va swi tiva leswaku Komiti ya Timfanelo ta Vanhu ya Nhlangano wa Matiko yi endle swiboho eka milandzu yo hlayanyana leyi katsaka majaha ya 501, ya leswaku Korea Dzonga ri tlule ntwanano lowu ri wu endleke ni matiko yo hambana-hambana wa leswaku ri xixima timfanelo ta vanhu loko ri tengisa ni ku khotsa lava alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki. Hikwalaho, vaavanyisi vo tala va kingindziwa hi mapfalo ya loko va gweva majaha lama nga Vakreste lama alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi mapfalo ya wona ma nga ma pfumeleriki.
Sweswi vaavanyisi va tihuvo ta le swifundzheni swa tsevu va yise milandzu ya lava alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki eHubyeni yo Endla Milawu ya le Korea Dzonga, hambileswi Huvo yoleyo yi endleke xiboho hi 2011 xa leswaku ntirho wa vusocha wu le nawini. Nakambe swiboho swa vaavanyisi swi kombisa leswaku va ni swiphiqo.
Leswi vaavanyisi van’wana va swi vulaka malunghana ni . . .
Nawu wo khotsa munhu loyi a alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo rakwe ri nga n’wi pfumeleriki
“Pakani leyikulu yo sirhelela ntshunxeko wo landzela ripfalo leyi endliweke hi Vumbiwa leyi tekiwaka tanihi mfanelo yo sirhelela ripfalo ra munhu, yi endla leswaku vanhu va va va nkoka ni ku va ni xindzhuti. . . . Hambileswi xiboho xa vona xo ala ku endla ntirho wa vusocha xi nga fambisaniki ni mavonelo ya vo tala, swi ta tika swinene ku vula leswaku xiboho xa vona xi lwisana ni nawu wa tiko wa leswaku munhu u faneriwa hi ku xupuriwa loko a wu tlula.”–Muavanyisi Hye-won Lim, Huvo ya Xifundzha xa Suwon, February 21, 2013, 2012Chogi2381
“Ku endla xiboho xa vuxaka exikarhi ka wena n’wini ni van’wana . . . ni ku anakanyisisa swinene hi ‘nkoka wa vukona bya vanhu’ i endlelo ra nkoka ro sungula mfanelo ya munhu. Ku tlhela ku seketela xiboho xa leswaku a ku fanelanga ku dlayiwa munhu, hambiloko ku lwiwa. Loko [lava endleke] swiboho swo tano va boheka ku endla ntirho wa vusocha kumbe va sindzisiwa ku khoma swibamu naswona minkarhi yin’wana va xupuriwa loko va ala ku endla ntirho wo tano, swi ta vula leswaku ti bakanyeriwa etlhelo timfanelo ta vona ni vumunhu bya vona. Entiyisweni xi lwisana ni xindzhuti lexi munhu a nga na xona.”–Muavanyisi Young-hoon Kang, Huvo ya Xifundzha lexi nga eN’walungwini wa Seoul, January 14, 2013, 2012Chogi1554.
Ku nga khathariseki leswaku va yi tekela enhlokweni mfanelo yo ala ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki swi endla leswaku tiko ri nga ha hlayiseki
“A ku na vumbhoni byo karhi kumbe rungula leri nga kona ra ku tirhisiwa ka fambiselo ra ku endlela vaaki mintirho yin’wana leyi nga fambisaniki ni vusocha leyi nga ta endla leswaku tiko ri nga sirheleleki kumbe vanhu va byarhisiwa ntirho wa vusocha.”–Muavanyisi Gwan-gu Kim, Huvo ya Xifundzha xa Changwon Masan, August 9, 2012, 2012Chogi8.
“Ku hava xivangelo lexi twalaka xa leswaku nsirhelelo wa tiko wu ta va ekhombyeni lerova swi nga ha koteki ku sirhelela xindzhuti lexi vanhu hinkwavo va nga na xona, ku katsa ni Timbhoni ta Yehovha, . . . va ala ku khoma swibamu ni ku leteriwa vusocha. Entiyisweni, muhehliwa . . . u ale ku ya evusocheni hambiloko a xupuriwa. Loko a ku ri ni mhaka leyi twalaka, tiko a ri nga ha ta sirheleleka naswona vaaki a va nga ha ta va ni xindzhuti.”–Muavanyisi Seung-yeop Lee, Huvo ya Xifundzha ya Ulsan, August 27, 2013, 2013Godan601.
Ndlela leyi mhaka leyi yi nga lulamisiwaka ha yona
“Loko Huvo yo Endla Milawu yi vula leswaku nandzu lowu wu lwisana ni Vumbiwa, rhavi leri kongomisaka ni Nhlengeletano ya Tiko swa swi kota ku byi tekela enhlokweni vuhlayiseki bya tiko ni ntshunxeko wo landzela ripfalo ni milawu leyi simekiweke leyi xiximaka lava alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki naswona hi nkarhi lowu fanaka swi endla leswaku tiko ri sirheleleka swinene.–Muavanyisi Young-sik Kim, Huvo ya Xifundzha xa le Dzongeni wa Seoul, July 9, 2013, 2013Chogi641.
“Vuthu ra nyimpi a ri nge hluriwi kumbe nsirhelelo wa tiko wu khumbeka swinene loko fambiselo ro endla mintirho leyi nga fambisaniki ni vusocha ri hleriwe hi vukheta leswaku ku papalatiwa nxupulo loko munhu a ala ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo rakwe ri nga n’wi pfumeleriki.”–Muavanyisi Seong-bok Lee, Huvo ya Xifundzha xa le Vuxeni xa Seoul, February 20, 2014, 2014Chogi30.
Huvo yo Endla Milawu yi ta angula njhani?
Vaavanyisi lava va kombele Huvo yo Endla Milawu leswaku yi va pfuna eka xiphiqo xa vanhu lava alaka ku endla ntirho wa vusocha hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki. Sweswi Huvo yi nyike mpfumelelo eka milandzu ya 29, ku katsa ni yimbirhi leyi khumbaka vavanuna va 433.
Huvo yo Endla Milawu yi ta endla xiboho xihi eka milawu leyi? Xana huvo leyi tlakukeke ya le Korea Dzonga yi ta yi tekela enhlokweni mfanelo ya lava alaka ku ya evusocheni hileswi ripfalo ra vona ri nga va pfumeleriki hi ku simeka nawu lowuntshwa? Loko yi endla tano, yi ta va yi xixima nawu lowu yi wu endleke ni matiko yo hambana-hambana, nawu lowu yi nga tivekela wona ni mapfalo ya vanhu vo tala—yi tisa ku ntshunxeka eka majaha ya madzana lama pfaleriweke swi nga fanelanga.
DYONDZA SWO TALA
Ha Yini Timbhoni Ta Yehovha Ti Nga Yi eNyimpini?
Emisaveni hinkwayo Timbhoni ta Yehovha ti tiviwa hi ku nga yi enyimpini. Dyondza hi leswaku ha yini hi nga yi.


text:
Bibele Leyi Leheke Timitara Ta 1,8
Loko u nga si oda Bibele ya Braille eka Timbhoni ta Yehovha, tiyiseka leswaku u ni ndhawu leyi u nga ta yi veka eka yona. Bibele leyi heleleke ya Vuhundzuluxeri Bya Misava Lebyintshwa, leyi kumekaka hi Braille ya Xinghezi, Xipaniya ni Xintariyana, yi sukela eka tivholumo ta 20 ku ya eka ta 28 naswona yi lava tixelufu leti nga dyaka ndhawu leyi leheke timitara timbirhi.
Mixaka yin’wana ya Braille a yi dyi ndhawu yo tala ku fana ni Bibele. Michini leyitsongo yo tsala ha yona leyi vuriwaka Braille note takers yi pfuna mabofu ku tsala tinhla ni ku hlaya rungula leri hlayisiweke eka khompyuta hi ku tirhisa muchini wun’wana lowutsongo lowu nga ni mintwa leyi tlakukaka yi tlhela yi ehla leswaku yi humesa tinhlanga ta Braille. Bofu ri nga tlhela ri kuma ni ku yingisela minkandziyiso hi ku pfuniwa hi progreme ya screen reader leyi hlayaka marito lama tsariweke.
Ku engetela kwalaho, Timbhoni ti endle progreme ya khompyuta leyi kotaka ku hundzula marito ma va Braille hi tindzimi to tala. Loko ku setiwa nxaxamelo wa marito lama tsariweke swin’we ni tinhlanga ta Braille, progreme leyi yi nga swi kota ku cinca marito wolawo ma va Braille. Nakambe yi hlela buku ya kona hi ndlela leyi nga ta endla leswaku bofu ri kota ku yi hlaya hi ku olova. Progreme leyi yi ta endla leswaku swi koteka ku kandziyisa minkandziyiso ya Braille swin’we ni Bibele ya kona hi ririmi rihi ni rihi leri nga ni tinhlanga ta Braille ku katsa ni tindzimi leti nga ma tirhisiki maletere ya Xirhoma.
Se ku hundze malembe lama tlulaka 100 Timbhoni ti kandziyisela mabofu tibuku leti sekeriweke eBibeleni naswona se ti kumeka hi tindzimi ta 19. Hambileswi mabofu lama tsakelaka tibuku leti ma nga ti kumaka mahala, yo tala ya wona ma humesa munyikelo wa ku tirhandzela.
Enkarhini lowu hundzeke, loko ku humesiwa nkandziyiso lowuntshwa entsombanweni wa Timbhoni, vayingiseri a va byeriwa leswaku minkandziyiso ya Braille yi nga odiwa endzhaku ka nkarhi. Lembe leri nga hundza, rhavi ra le United States ri vutise mavandlha leswaku ri tiva mintsombano leyi mabofu ma nga ta ya eka yona ni mixaka ya Braille (ya phepha, note taker ya elektroniki kumbe screen reader ya elektroniki) leyi ma yi tsakelaka.
Minkandziyiso ya Braille yi rhumeriwe emintsombanweni leyi nga ni mabofu, leswi endleke leswaku ma kuma minkandziyiso leyintshwa leyi humesiweke hi nkarhi wun’we ni vanhu hinkwavo. Mixaka yin’wana ya Braille ya elektroniki yi rhumeriwe hi e-mail eka un’wana ni un’wana endzhaku ka vhiki ntsombano wu herile.
Bofu rin’wana leri nga Mbhoni ri te: “
A ku ri lunghelo ro hlawuleka ku kuma nkandziyiso hi nkarhi wun’we ni vanhu hinkwavo. Pisalema 37:4 yi vula leswaku Yehovha u ta hi nyika swilo leswi komberiwaka hi mbilu ya hina. U endle tano mahelo-vhiki lawa!” Bofu rin’wana ri sungule ku rila ivi ri ku: “
A va ehleketa hi mina. Ndzi nkhensa Yehovha hileswi a hi khathalelaka kahle swonghasi.”


text:
U Nga Swi Kota Ku Hlula Sathana!
“Lwanani na [Sathana], mi tiya eripfumelweni.”—1 PETRO 5:9.
1. (a) Ha yini swi ri swa nkoka leswaku hi lwisana na Sathana sweswi? (b) Hi swi tivisa ku yini leswaku hi nga n’wi hlula?
SATHANA u lwisana ni vatotiwa lava ha riki kona laha misaveni ni “tinyimpfu tin’wana.” (Yohane 10:16) Diyavulosi u lava ku dlaya ripfumelo ra malandza yo tala ya Yehovha, hi nkarhi wo koma lowu wu n’wi saleleke. (Hlaya Nhlavutelo 12:9, 12.) Kambe hi nga swi kota ku n’wi hlula. Bibele yi ri: “Mi kaneta Diyavulosi, kutani u ta mi balekela.”—Yakobo 4:7.
2, 3. (a) Ha yini Sathana a lava leswaku vanhu va tshemba leswaku a nga kona? (b) U swi tivisa ku yini leswaku Sathana i munhu wa xiviri?
2 Vo tala a va pfumeli leswaku Sathana u kona. Eka vona Sathana ni madimona ko va vanhu va mintsheketo lava ku vulavuriwaka ha vona etibukwini, eka tifilimi to komba swilo swo chavisa ni le ka mintlango ya tivhidiyo. Hi ku vona ka vona, munhu la tlhariheke a nge kholwi leswaku mimoya yo biha yi kona. Xana Sathana swa n’wi karhata loko vanhu va nga kholwi leswaku yena ni madimona yakwe va kona? Doo! Sathana swa n’wi olovela ku kanganyisa lava kanakanaka leswaku u kona. (2 Vakorinto 4:4) Entiyisweni u kucetela vanhu leswaku va va ni langutelo ro tano leswaku a ta va kanganyisa.
3 Tanihi malandza ya Yehovha, a nge hi kanganyisi. Ha swi tiva leswaku Diyavulosi i munhu wa xiviri. Hi swi tivisa ku yini sweswo? Bibele yi vula leswaku Sathana u vulavule na Evha hi ku tirhisa nyoka. (Genesa 3:1-5) U vulavule na Yehovha, a vula leswaku Yobo a nga n’wi tirheli hi ku swi rhandza. (Yobo 1:9-12) Sathana u tshame a ringa na Yesu. (Matewu 4:1-10) Naswona endzhaku ka loko Yesu a ve Hosi hi 1914, Sathana u sungule ku “lwa nyimpi” ni vatotiwa lava ha riki kona laha misaveni. (Nhlavutelo 12:17) Nyimpi leyi ya ha ya emahlweni tanihi leswi Diyavulosi a ringetaka ku dlaya ripfumelo ra vatotiwa ni ra tinyimpfu tin’wana. Leswaku hi hlula, hi fanele hi lwisana na Sathana hi tlhela hi ya emahlweni hi tiyisa ripfumelo ra hina. Xihloko lexi xi hlamusela tindlela tinharhu to endla tano.
PAPALATA KU TINYUNGUBYISA
4. Sathana i xikombiso lexikulu xa ku tinyungubyisa hi ndlela yihi?
4 Sathana u tinyungubyisa ngopfu. Ntsumi leyi yo homboloka yi tlhontlhe mfanelo ya Xikwembu yo fuma naswona yi ringete ku endla leswaku van’wana va gandzela yona ematshan’weni yo gandzela Yehovha. Xisweswo Sathana i xikombiso xo biha xa ku tinyungubyisa ni ku tikurisa. Hikwalaho, ndlela yin’wana leyi hi nga hlulaka Sathana ha yona i ku papalata ku tinyungubyisa kutani hi titsongahata. (Hlaya 1 Petro 5:5.) Kambe swi vula yini ku tinyungubyisa? Xana minkarhi hinkwayo swi hoxile ku tinyungubyisa?
5, 6. (a) Xana swi hoxile minkarhi hinkwayo ku tinyungubyisa? Hlamusela. (b) I ku tinyungubyisa ka muxaka muni loku nga ni khombo naswona hi swihi swikombiso swin’wana swa le Bibeleni swa vanhu lava a va tinyungubyisa?
5 Hi ku ya hi xihlamuselamarito xin’wana, ku tinyungubyisa i ku titshemba ni ku tixixima. Nakambe swi nga ha vula “ku titwa u enerisekile hileswi wena kumbe vanhu van’wana lava u tolovelaneke na vona mi endleke nchumu lowunene kumbe hileswi mi kumeke nchumu wo karhi lowunene.” A swi hoxanga ku titwa hi ndlela yoleyo. Muapostola Pawulo u byele vamakwerhu va le Tesalonika a ku: “Hina ha tinyungubyisa ha n’wina exikarhi ka mavandlha ya Xikwembu hikwalaho ka ku tiyisela ka n’wina ni ripfumelo ra n’wina leri mi xanisekaka hikwalaho ka rona ni mahlomulo lawa mi ma tiyiselaka.” (2 Vatesalonika 1:4) Hikwalaho loko hi tinyungubyisa ni ku tsaka hikwalaho ka ntirho lowunene lowu van’wana va wu endleke swi nga hi vuyerisa. A hi fanelanga hi khomiwa hi tingana malunghana ni ndyangu wa ka hina, ndhavuko kumbe ndhawu leyi hi kuleleke eka yona.—Mintirho 21:39.
6 Hambiswiritano, ku ni ku tinyungubyisa loku nga onhaka vuxaka, ngopfungopfu vuxaka bya hina na Yehovha. Ku tinyungubyisa koloko ku nga endla leswaku hi hlundzuka loko hi nyikiwa ndzayo. Ematshan’weni yo yi amukela hi ku titsongahata, ku nga endla leswaku hi nga yi amukeli. (Pisalema 141:5) Ku tinyungubyisa loku, ku hlamuseriwa tanihi ku titeka hi antswa ku tlula van’wana kumbe “ku tikukumuxa loku kombisiwaka hi vanhu lava hakanyingi va anakanyaka leswaku va antswa ku tlula van’wana.” Yehovha u venga lava tinyungubyisaka hi ndlela yo biha. (Ezekiyele 33:28; Amosi 6:8) Kambe Sathana wa tsaka loko vanhu va tekelela ku tinyungubyisa kakwe. Anakanya hi ndlela leyi a a tsake ha yona loko Nimrodo, Faro na Absalomu va tinyungubyisa hi ndlela leyi nga riki yinene! (Genesa 10:8, 9; Eksoda 5:1, 2; 2 Samuwele 15:4-6) Ku tinyungubyisa hi kona loku endleke leswaku Kayini a nga ha vi na vuxaka lebyinene ni Xikwembu. Yehovha u tshinye Kayini, kambe ku tinyungubyisa kakwe ku endle leswaku a nga yingisi. A a ome nhloko naswona u honise xitsundzuxo xa Yehovha a tlhela a n’wi dyohela.—Genesa 4:6-8.
7, 8. (a) I yini xihlawuhlawu naswona xi fambisana njhani ni ku tinyungubyisa? (b) Hlamusela ndlela leyi ku tinyungubyisa ku nga ku kavanyetaka ha yona ku rhula evandlheni.
7 Namuntlha vanhu va tinyungubyisa hi tindlela to tala leti nga ni khombo. Minkarhi yin’wana ku tinyungubyisa ku fambisana ni xihlawuhlawu. Hi ku ya hi xihlamuselamarito xin’wana, ku va ni xihlawuhlawu swi vula ku venga vanhu va tinxaka tin’wana. Nakambe “i ku anakanya leswaku vanhu va tinxaka tin’wana va ni timfanelo ni vuswikoti lebyi hambaneke ni leswaku tinxaka tin’wana ti fanele ti tekeriwa ehenhla kumbe ehansi.” Xihlawuhlawu xi vange madzolonga, tinyimpi hambi ku ri ku yayarheriwa ka vanhu.
Ku tinyungubyisa ku nga endla leswaku ku nga ha vi na ku rhula evandlheni
8 Entiyisweni, swilo swo tano a swi fanelanga swi endleka evandlheni ra Vakreste. Nilokoswiritano, ku tinyungubyisa ku nga vanga timholovo exikarhi ka vamakwerhu naswona ku nga lumeka ritshwa leri nga timekiki. Sweswo swi humelerile eka Vakreste van’wana vo sungula, leswi endleke Yakobo a va vutisa xivutiso lexi tlhontlhaka mianakanyo lexi nge: “Tinyimpi ti huma exihlobyeni xihi naswona ku lwa loku nga exikarhi ka n’wina ku huma exihlobyeni xihi?” (Yakobo 4:1) Loko hi venga van’wana naswona hi tivona hi antswa ku va tlula, hi nga ha vula kumbe hi endla nchumu lowu nga va khunguvanyisaka. (Swivuriso 12:18) Swi le rivaleni leswaku ku tinyungubyisa ku nga endla leswaku ku nga ha vi na ku rhula evandlheni.
9. Bibele yi hi pfuna njhani leswaku hi lwisana ni xihlawuhlawu ni mixaka yin’wana ya ku tinyungubyisa loku nga riki kunene? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
9 Loko hi tivona hi antswa ku tlula van’wana, hi fanele hi tsundzuka leswaku Yehovha u venga “un’wana ni un’wana la tikurisaka embilwini.” (Swivuriso 16:5) Hi fanele hi tlhela hi kambela timbilu ta hina kutani hi tivutisa, ‘Xana ndzi tivona ndzi antswa ku tlula vanhu va tinxaka tin’wana kumbe ndhavuko wun’wana?’ Loko hi tivona hi antswa ku va tlula, hi ta va hi rivala leswaku “hi munhu un’we [Xikwembu] xi endle matiko hinkwawo ya vanhu.” (Mintirho 17:26) Hi ndlela yoleyo, hinkwerhu hi rixaka rin’we hikuva hi huma eka Adamu. I vuphukuphuku swinene ku anakanya leswaku Xikwembu xi endle tinxaka tin’wana ti antswa ku tlula tin’wana. Loko hi anakanya hi ndlela yoleyo, hi pfumelela Sathana leswaku a herisa rirhandzu ni vun’we bya hina Vakreste. (Yohane 13:35) Leswaku hi hlula Sathana, hi fanele hi papalata mixaka hinkwayo ya ku tinyungubyisa loku nga riki kunene.—Swivuriso 16:18.
PAPALATA KU HLONGORISA RIFUWO NI KU RHANDZA MISAVA
10, 11. (a) Ha yini swi nga ha olovaka ku rhandza misava? (b) Byi ve byihi vuyelo bya ku va Demasi a rhandza misava?
10 Sathana i “mufumi wa misava leyi,” naswona wa yi lawula. (Yohane 12:31; 1 Yohane 5:19) Swilo swo tala leswi misava leyi yi khutazaka vanhu ku swi endla swi lwisana ni milawu ya Bibele. I ntiyiso leswaku swilo swin’wana leswi nga kona emisaveni a swi hombolokanga. Hambiswiritano, ha tiyiseka leswaku Sathana u ta tirhisa misava yakwe leswaku a ringeta ku hi dyohisa hikwalaho ka swilo leswi hi swi navelaka. Kumbe u ta ringeta ku hi endla hi rhandza misava ivi hi nga ha vi na mhaka ni ku gandzela Yehovha.—Hlaya 1 Yohane 2:15, 16.
11 Vakreste van’wana vo sungula a va rhandza misava. Hi xikombiso, Pawulo u tsarile: “Demasi u ndzi fularherile hileswi a rhandzeke mafambiselo ya swilo ya sweswi.” (2 Timotiya 4:10) Bibele a yi vuli hi ku kongoma leswaku Demasi u rhandze xiphemu xihi xa misava, lexi n’wi endleke a fularhela Pawulo. Swi nga ha endleka leswaku Demasi u sungule ku rhandza rifuwo swinene ku tlula ku tirhela Yehovha. Loko swi ri tano, Demasi u lahlekeriwe hi ntshembo wo kuma malunghelo lama tsakisaka loko a ri karhi a tirhela Xikwembu. Xana leswi a rhandzeke rifuwo swi n’wi vuyerisile? Doo! Demasi a a ta va a ye emahlweni a ri mupfuni wa Pawulo. Misava a yi nga ta pfuka yi n’wi nyike swo tlula leswi Yehovha a a ta n’wi nyika swona.—Swivuriso 10:22.
Hi nga pfuki hi pfumelele mali leswaku yi va ya nkoka swinene ku tlula vunghana bya hina na Yehovha
12. Sathana a nga ku tirhisa njhani ku navela ka hina hi ndlela yo biha a tirhisa “matimba ya vuxisi bya rifuwo”?
12 Na hina hi nga ha humeleriwa hi mhaka leyi fanaka namuntlha. Leswi hi nga Vakreste, hi lava ku tikhathalela hi tlhela hi khathalela mindyangu ya hina. (1 Timotiya 5:8) Yehovha u lava hi tiphina hi vutomi. Sweswo hi swi tiva hileswi a nyikeke Adamu na Evha paradeyisi yo saseka leswaku va tshama eka yona. (Genesa 2:9) Kambe Sathana a nga tirhisa ku navela ka hina hi ndlela yo biha a tirhisa “matimba ya vuxisi bya rifuwo.” (Matewu 13:22) Vo tala va anakanya leswaku mali ni swilo leswi vonakaka swi ta va endla va tsaka kumbe swi endla leswaku swilo swi va fambela kahle. Loko hi anakanya hi ndlela yoleyo, hi nga ha lahlekeriwa hi nchumu wa risima swinene lowu hi nga na wona, ku nga vunghana bya hina na Yehovha. Yesu u lemuxile a ku: “Ku hava loyi a nga vaka hlonga ra tihosi timbirhi; hikuva u ta venga yin’wana a rhandza leyin’wana, kumbe u ta namarhela yin’wana a yi langutela ehansi leyin’wana. A mi nge vi hlonga ra Xikwembu ni ra Rifuwo.” (Matewu 6:24) Loko hi tikarhatela ku kuma rifuwo, hi va hi tshike ku tirhela Yehovha. Sathana u lava leswaku hi endla sweswo. Hi nga pfuki hi pfumelele mali kumbe swilo leswi yi nga swi xavaka leswaku swi va swa nkoka swinene ku tlula vunghana bya hina na Yehovha. Leswaku hi kota ku hlula Sathana, hi fanele hi va ni langutelo lerinene hi rifuwo.—Hlaya 1 Timotiya 6:6-10.
LWISANA NI VUDLAKUTA
13. Misava leyi yi ri kondletela njhani langutelo leri hoxeke malunghana ni vukati ni timhaka ta masangu?
13 Ntlhamu wun’wana wa Sathana i vudlakuta. Vanhu vo tala va anakanya leswaku ku tshembeka eka nuna kumbe nsati wa wena ni le vukatini swi hundzeriwe hi nkarhi naswona swi endla va nga vi na ntshunxeko lowu heleleke. Hi xikombiso, wansati un’wana loyi a tlangaka eka switori u vule leswaku a swi koteki ku tshembeka eka munhu un’we. U tlhele a ku, “A ndzi tivi ni munhu ni un’we loyi a tshembekaka kumbe loyi a lavaka ku tshembeka.” Wanuna un’wana loyi a tlangaka eka switori u te, “A ndzi tiyiseki loko hi vumbiwe leswaku hi tshama ni munhu wo karhi vutomi bya hina hinkwabyo.” Sathana u fanele a tsaka swinene loko vanhu lava dumeke va sola nyiko ya Xikwembu ya vukati. Diyavulosi a nga ri seketeli lunghiselelo ra vukati, naswona a nga swi lavi leswaku vanhu swi va fambela kahle evukatini. Hikwalaho leswaku hi kota ku hlula Sathana hi fanele hi teka vukati hi ndlela leyi Xikwembu xi byi tekaka ha yona.
14, 15. U nga endla yini loko u ringiwa leswaku u endla vudlakuta?
14 Hi fanele hi tikarhatela ku lwisana ni mixaka hinkwayo ya vudlakuta, ku nga khathariseki leswaku hi nghenele vukati kumbe a hi byi nghenelanga. Xana swa olova ku endla tano? Nikatsongo! Hi xikombiso, loko u ri muntshwa, u nga ha va u twa vana lava u nghenaka na vona xikolo va tibuma hi ku endla timhaka ta masangu ni munhu un’wana ni un’wana loyi va lavaka ku ti endla na yena. Va nga ha tlhela va tibuma hi ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu, ku nga marungula ni swifaniso leswi vulavulaka hi timhaka ta masangu hi tiselfoni ta vona. Entiyisweni, ematikweni man’wana ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu swi tekiwa swi fana ni ku rhumelela munhu swifaniso swa vana swo navetisa timhaka ta masangu. Bibele yi ri: “Loyi a hanyaka hi vumbhisa u dyohela miri wa yena n’wini.” (1 Vakorinto 6:18) Vanhu vo tala va xaniseka va tlhela va fa hikwalaho ka mavabyi lama hangalakaka hikwalaho ka timhaka ta masangu. Naswona vantshwa vo tala lava endleke timhaka ta masangu kambe va nga tekiwanga va vula leswaku va tisola hi leswi va endleke sweswo. Vanhu lava endlaka vuhungasi bya misava leyi va lava hi anakanya leswaku loko hi tlula milawu ya Xikwembu a ku nge vi na vuyelo byo biha. Loko hi pfumela mavunwa wolawo, hi nga xisiwa hi “matimba ya vuxisi ya xidyoho.”—Vaheveru 3:13.
15 Loko u ringiwa leswaku u endla vudlakuta, xana u nga endla yini? U fanele u tsundzuka leswaku u ni ku tsana ko karhi. (Varhoma 7:22, 23) Khongela eka Xikwembu leswaku xi ku nyika matimba. (Vafilipiya 4:6, 7, 13) Papalata swiyimo leswi nga ku endlaka leswaku u tikhoma hi ndlela yo biha. (Swivuriso 22:3) Naswona loko u ringiwa, namba u wu bakanya ndzingo wolowo.—Genesa 39:12.
16. Yesu u te yini eka Sathana loko a ringeta ku n’wi ringa, naswona hi nga dyondza yini eka xikombiso xolexo?
16 Yesu u hi vekele xikombiso lexikulu. A nga xisiwanga hi switshembiso swa Sathana. A nga kalanga a anakanyisisa hi swona. Ku ri na sweswo, u nambe a byela Sathana a ku: “Ku tsariwile.” (Hlaya Matewu 4:4-10.) Yesu a a ri tiva Rito ra Xikwembu, hikwalaho u swi kotile ku tshaha matsalwa hi nkarhi wolowo loko Sathana a ringeta ku n’wi ringa. Leswaku hi hlula Sathana, a hi fanelanga hi pfumela ku ringiwa leswaku hi endla vudlakuta.—1 Vakorinto 6:9, 10.
HLULA NYIMPI YOLEYO HI KU VA U TIYISELA
17, 18. (a) Hi yihi mintlhamu yin’wana leyi Sathana a yi tirhisaka, naswona ha yini hi swi tiva leswaku sweswo swi ta endleka? (b) Ku ta humelela yini hi Sathana, naswona sweswo swi ku khutaza njhani leswaku u tiyisela?
17 Ku tinyungubyisa, ku hlongorisa rifuwo ni vudlakuta ko va mintlhamu yinharhu ntsena ya Sathana. Yi kona yin’wana yo tala. Hi xikombiso, swirho swa mindyangu ya Vakreste van’wana swa va kaneta kumbe vana lava va nghenaka xikolo na vona va va hlekula. Van’wana va tshama ematikweni lawa mfumo wu ringetaka ku va tshikisa ku chumayela. Ha swi tiva leswaku hi ta langutana ni maxangu wolawo. Yesu u hi lemuxile a ku: “Mi ta vengiwa hi vanhu hinkwavo hikwalaho ka vito ra mina; kambe loyi a tiyiselaka ku ya fika emakumu hi yena loyi a nga ta ponisiwa.”—Matewu 10:22.
18 Hi nga n’wi hlula njhani Sathana? Yesu u te: “Hi ku tiyisela ka n’wina mi ta londzovota mimoya-xiviri ya n’wina.” (Luka 21:19) Ku hava nchumu lowu munhu wihi ni wihi a nga hi endlaka wona, wu nga hi vavisaka hilaha ku nga heriki. A nga kona munhu loyi a nga hi tekelaka vunghana bya hina ni Xikwembu handle ka loko hi swi pfumelela sweswo leswaku swi endleka. (Varhoma 8:38, 39) Hambiloko malandza man’wana ya Yehovha yo tshembeka ma fa, sweswo a swi vuli swona leswaku Sathana u hlurile. Yehovha u ta ma pfuxa. (Yohane 5:28, 29) Kambe Sathana a nga na vumundzuku. Endzhaku ka ku lovisiwa ka misava leyi yo homboloka, u ta hoxiwa ekheleni ro enta ku ringana malembe ya 1 000. (Nhlavutelo 20:1-3) Endzhaku ka ku fuma ka Kreste ka gidi ra malembe, Sathana u ta “ntshunxiwa ekhotsweni rakwe” naswona u ta ringeta ro hetelela ku hambukisa vanhu lava hetisekeke. Endzhaku ka sweswo u ta lovisiwa. (Nhlavutelo 20:7-10) Hambileswi Diyavulosi a nga riki na vumundzuku, wena u na byona! Yana emahlweni u lwisana na Sathana, naswona u hlayisa ripfumelo ra wena ri tiyile. U nga n’wi hlula Sathana!


text:
Buku Leyi U Nga Yi Tshembaka—Xiyenge 5
Muti Wa Grikiya eMatin’wini Ya Bibele
Lexi i xihloko xa vuntlhanu eka swihloko swa nkombo swa ntlhandlamano swa magazini wa “Xalamuka!” leswi vulavulaka hi mimfumo ya nkombo ya misava ya matimba ya le matin’wini ya Bibele. Swi tsaleriwa ku kombisa leswaku Bibele ya tshembeka nileswaku yi huhuteriwe hi Xikwembu naswona yi ni rungula leri nyikaka ntshembo, ku nga ku herisiwa ka maxangu lama vangiwaka hi ku fuma ka vanhu hi ndlela yo biha.
HI LEMBE-XIDZANA ra vumune B.C.E., jaha ra le Makedoniya leri vuriwaka Alekzanda ri endle leswaku tiko ra Grikiya * ri tekeriwa enhlokweni etimhakeni ta matimu. Entiyisweni, ri endle leswaku Grikiya wu va mfumo wa vuntlhanu wa matimba ematin’wini ya Bibele naswona hi ku hatlisa ri vuriwe Alekzanda Lonkulu. Mimfumo leyi veke kona ku sungula a ku ri Egipta, Asiriya, Babilona na Meda-Peresiya.
Endzhaku ka rifu ra Alekzanda, mfumo wakwe wu avanile kutani wu sungula ku nga ha vi na matimba. Hambiswiritano, Grikiya a ri kuceteriwa hi ndhavuko wa rona, ririmi, vukhongeri ni filosofi leyi veke kona nkarhi wo leha endzhaku ka loko mfumo wa politiki wu herile.
Ka ha sele malembe ya kwalomu ka 200, Bibele yi profete hi Alekzanda Lonkulu
Matimu Lama Tshembekaka
Rungula ra Bibele a ri vuli leswaku ku ni vaprofeta va Xikwembu lava hanyeke hi nkarhi wa mfumo wa Grikiya naswona ku hava tibuku leti huhuteriweke ta Bibele leti tsariweke hi nkarhi wolowo. Nilokoswiritano, mfumo wa Grikiya a wu tekiwa wu ri wa nkoka eka vuprofeta bya Bibele. Ku engetela kwalaho, Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki lawa hi ntolovelo ma vitaniwaka Testamente Leyintshwa, hakanyingi ma kombetela eka nkucetelo wa Magriki. Entiyisweni, eIsrayele a ku ri ni khume ra miti ya Magriki leyi vuriwaka Dekapolisi, leyi hi rito ra Xigriki yi vulaka “khume ra miti.” (Matewu 4:25; Marka 5:20; 7:31) Bibele yi vulavula hi xifundzha lexi ko hlayanyana naswona tibuku ta matimu ni tiyindlu to saseka ta mintlango, tiholo ta mintlangu, titempele ni tindhawu to hlambela eka tona swi kombisa leswaku xifundzha lexi a xi ri kona.
Nakambe Bibele yi tlhela yi hlamusela swilo swo tala hi ndhavuko ni vukhongeri bya muti wa Grikiya, ngopfu-ngopfu eka buku ya Mintirho leyi tsariweke hi dokodela Luka. Xiya swikombiso swi nga ri swingani:
Loko Bibele yi hlamusela swiendlakalo leswi endlekeke hi nkarhi wa riendzo ra muapostola Pawulo eAtena hi 50 C.E., yi vula leswaku muti a wu “tele swifaniso swa hava.” (Mintirho 17:16) Vumbhoni bya matimu byi tiyisekisa leswaku muti wa Atena ni tindhawu ta wona a ti tele hi swifaniso swa hava swa vukhongeri ni tindhumbha.
Mintirho 17:21 yi vula leswaku “Vaatena hinkwavo ni vanhu vambe lava endzeke kona a va tirhisa nkarhi wa vona wo hungasa va rungulelana swo karhi kumbe ku yingisa swilo swo karhi leswintshwa.” Matsalwa ya Thucydides na Demosthenes ma kombisa ku vilela ka Vaatena hi ku vulavula ni hi ku phikizana.
Hi ku kongoma Bibele yi vula leswaku “vativi va filosofi va Vaepikuro ni Vastoyika va kanetana na [Pawulo],” hambi ku ri ku n’wi yisa eka Areyopago leswaku a ta twa swo tala leswi Pawulo a a ta swi vula. (Mintirho 17:18, 19) Vaatena swin’we ni Vaepikuro ni Vastoyika a va tiviwa hi tifilosofi to tala.
Pawulo u kombetele eka alitari ya Vaatena leyi a yi tsariwe leswi “Eka Xikwembu Lexi Nga Tiviwiki.” (Mintirho 17:23) Tialitari leti a ti nyiketeriwa eka xikwembu lexi nga tiviwiki a ti akiwe hi Epimenides wa le Kreta.
Eka marito yakwe lawa a ma kongomisa eka Vaatena, Pawulo u tshahe marito lama nge “hikuva na hina hi rixaka ra xona,” a vula leswaku a nga kona mutlhokovetseri ni un’we la vuleke marito wolawo, kambe ma vuriwe hi “van’wana va vatlhokovetseri lava nga exikarhi ka n’wina.” (Mintirho 17:28) Vatlhokovetseri lava va Magriki a ku ri Aratus na Cleanthes.
Hikwalaho ka xivangelo lexi twalaka, xidyondzi xin’wana xi gimete hi ku vula leswi: “Mhaka ya Pawulo yo endzela eAtena eka mina yi tikomba yi ri ni vumbhoni bya vanhu lava swi voneke hi mahlo.” Ku nga tlhela ku vuriwa leswi fanaka malunghana ni nhlamuselo ya Bibele ya mintokoto ya Pawulo le Efesa wa Asia Minor. Hi lembe-xidzana ro sungula C.E., muti lowu a wu hlayisa vunghana bya wona ni vukhongeri bya vuhedeni bya Magriki, lexi a xi xiyeka ngopfu a ku ri ku gandzeriwa ka xikwembukati xa Artemi.
Tempele leyi a ku gandzeriwa Artemi eka yona, i yin’wana ya titempele ta nkombo leti hlamarisaka eminkarhini ya khale, yi hlamuseriwa minkarhi yo hlayanyana ebukwini ya Mintirho. Hi xikombiso, hi byeriwa leswaku vutirheli bya Pawulo le Efesa byi khunguvanyise Demetriyo mufuri wa silivhere, loyi a ri ni bindzu leri a ri famba kahle ro endla tindhumba ta silivhere ta Artemi. Demetriyo loyi a a hlundzukile u te: “Hilaha Pawulo a khorwiseke ntshungu lowukulu hakona kutani a wu hambukisela eka mavonelo man’wana, a vula leswaku leswi endliweke hi mavoko a hi swikwembu.” (Mintirho 19:23-28) Kutani Demetriyo u sungule ku kucetela ntshungu wa vapfukeri, kutani wu huwelela wu ku: “Artemi wa Vaefesa u Nkulu!”
Namuntlha u nga endzela marhumbi ya le Efesa ni ndhawu ya tempele ya Artemi. Ku tlula kwalaho, matsalwa ya le Efesa ma tiyisekisa leswaku swifaniso a swi endleriwa ku xixima swikwembukati nileswaku silivhere a yi furiwa emutini wolowo.
Vuprofeta Lebyi Tshembekaka
Kwalomu ka malembe ya 200 Alekzanda Lonkulu a nga si sungula ku fuma, Daniyele Muprofeta wa Yehovha Xikwembu u tsarile malunghana ni mfumo wa misava a ku: “Waswivo, a ku ri ni xiphongo lexi humaka evupela-dyambu ehenhla ka vuandlalo bya misava hinkwayo, a xi nga yi khumbi misava. Loko ku ri xiphongo lexi, exikarhi ka mahlo ya xona a ku ri ni rimhondzo leri xiyekaka. Kutani xi ta xi kongome khuna leri ri nga ni timhondzo timbirhi, . . . xi tsutsumela eka rona hi vukarhi lebyikulu. Kutani . . . xi hlasela khuna, xi tshova timhondzo ta rona timbirhi, khuna a ri nga ri na wona matimba yo yima emahlweni ka xona. Hiloko xi ri lahlela emisaveni, xi ri kandziyela . . . Loko ku ri xiphongo, xi tikukumuxe ngopfu; kuteloko xi va ni matimba, rimhondzo lerikulu ri tshoveka, kutani ematshan’weni ya rona ku humelela ta mune leti xiyekaka, etlhelo ra timheho ta mune ta matilo.”—Daniyele 8:5-8.
Xana marito lawa a ma kongomisiwe eka mani? Daniyele wa hlamula: “Khuna leri u ri voneke ri ri ni timhondzo timbirhi ri yimela tihosi ta Meda na Peresiya. Xiphongo lexi nga ni voya xi yimela hosi ya Grikiya; loko ku ri rimhondzo lerikulu leri a ri ri exikarhi ka mahlo ya xona, ri yimela hosi yo sungula.”—Daniyele 8:20-22.
Anakanya hi sweswo! Hi nkarhi wa ku fuma ka mfumo wa matimba wa Babilona, Bibele yi profete leswaku mimfumo leyi nga ta landzela i mfumo wa Meda-Peresiya na Grikiya. Tlhandlakambirhi, hi laha swi vuriweke ha kona ka ha ri emahlweni, hi ku kongoma Bibele yi vule leswaku “kuteloko xi va ni matimba, rimhondzo lerikulu”—Alekzanda—ri ta tshoveka, naswona ri ta siviwa hi tin’wana ta mune, ku engetela kwalaho ku hava ni rin’we leri nga ta va ra ntukulu wa Alekzanda.—Daniyele 11:4.
Vuprofeta byebyo byi hetiseke hi ku helela. Alekzanda u ve hosi hi 336 B.C.E., naswona ku nga si hela malembe ya nkombo u hlule Hosi ya matimba ya Peresiya Dariyosi wa Vunharhu. Endzhaku ka sweswo, Alekzanda u hambete a andzisa mfumo wakwe kukondza a fa a nga si mila ni meno hi 323 B.C.E., a ri ni malembe ya 32. Ku hava ni un’we la tlhandlameke Alekzanda hi ku helela tanihi mufumi, hambi ku ri vatukulu vakwe. Buku leyi nge The Hellenistic Age, yi vula leswaku ematshan’weni ya sweswo, valandzeri vakwe va mune lava tlakukeke—Lysimachus, Cassander, Seleucus, na Ptolemy “va tivule tihosi” kutani va teka mfumo.
Hi nkarhi lowu a ri karhi a andzisa mfumo wakwe, Alekzanda u tlhele a hetisisa vuprofeta byin’wana bya Bibele. Hi xikombiso, muprofeta Ezekiyele na Zakariya lava hanyeke hi lembe-xidzana ra vutsevu ni ra vunkombo B.C.E., va profete hi ku lovisiwa ka muti wa Tiri. (Ezekiyele 26:3-5, 12; 27:32-36; Zakariya 9:3, 4) Ezekiyele u tlhele a tsala leswaku maribye ni ritshuri swi ta vekiwa “exikarhi ka mati.” Xana marito wolawo ma hetisekile?
Xiya leswi masocha ya Alekzanda ma swi endleke loko ma rhendzele Tiri hi 332 B.C.E. Ma suse masalela ya xiphemu lexikulu xa muti wo sungula wa Tiri kutani ma cukumeta thyaka elwandle leswaku ma aka buloho ro ya exihlaleni xa muti wa Tiri. Rhengu ra wona ri tirhile, naswona muti wa Tiri wu lovisiwile. Mulavisisi wa lembe-xidzana ra vu-19 u vule leswaku “vuprofeta malunghana na Tiri byi hetisekile, hambi ku ri lebyi nga nyawuriki.” *
Ntshembo Lowu U Nga Pfumelaka Eka Wona
Ku hlula ka Alekzanda a swi tisanga misava yo rhula leyi sirhelelekeke. Endzhaku ko kambisisa nkarhi wa ku fuma ka Magriki ya khale, xidyondzi xin’wana xi xiye leswi: “Xiyimo xa vanhu . . . xi cince hakatsongo-tsongo.” Leswi swi vonake ematin’wini ya vanhu naswona swi tiyisekisa marito ya le Bibeleni lama vulaka leswaku ‘munhu u fuma munhu ku n’wi endla swo biha.’—Eklesiasta 8:9.
Hambiswiritano, tihulumendhe leti dyisaka vanhu mbitsi a ti nge tshami hi laha ku nga heriki, hikuva Xikwembu xi simeke hulumendhe leyi tlakukeke ku tlula ta vanhu. Mfumo wa Xikwembu wu ta herisa mimfumo hinkwayo ya vanhu naswona vanhu lava wu nga ta va fuma va ta tiphina hi ku rhula ni nsirhelelo wa xiviri hi laha ku nga heriki.—Esaya 25:6; 65:21, 22; Daniyele 2:35, 44; Nhlavutelo 11:15.
Hosi ya Mfumo wa Xikwembu a ku na yin’wana handle ka Yesu Kreste. Ku hambana ni mimfumo ya vanhu leyi minkarhi hinkwayo yi lavaka ku lawula kambe yi nga riki na mhaka ni vanhu, Yesu u susumetiwa hi ku rhandza Xikwembu ni vanhu. Malunghana na yena, mupisalema u profete a ku: “Yi ta kutsula xisiwana lexi kombelaka ku pfuniwa, ni la xanisekaka ni hinkwavo lava nga riki na mupfuni. Yi ta va ni nsovo eka loyi a pfumalaka ni loyi a nga xisiwana, yi ta ponisa moya-xiviri wa swisiwana. Yi ta kutsula moya-xiviri wa vona eku tshikileriweni ni le madzolongeni.”—Pisalema 72:12-14.
Xana u lava Mufumi wo tano? Loko swi ri tano, u ta va u endla kahle loko u kambisisa mfumo wa vutsevu wa matimba wa misava ematin’wini ya Bibele ku nga Rhoma. Loko Muponisi loyi ku profetiweke ha yena a velekiwa a ku fuma mfumo wa Rhoma naswona u endle swilo leswi nga rivalekiki ematin’wini ya vanhu. Hi kombela u hlaya xihloko xa vutsevu eka swihloko leswi swa ntlhandlamano, lexi u nga ta xi kuma eka nkandziyiso lowu landzelaka wa magazini lowu.
^ ndzim. 4 Tiko ra Grikiya leri ku vulavuriwaka ha rona eka nhloko-mhaka leyi, i ra le mahlweni ka lembe-xidzana ro sungula naswona a ri khumbeki eka mindzilakano ya tiko ra namuntlha.
^ ndzim. 23 Hilaha Ezekiyele a profeteke ha kona, muti wa Tiri wu hluriwe ro sungula hi Hosi ya le Babilona Nebukadnetsara. (Ezekiyele 26:7) Endzhaku ka sweswo, muti wu pfuxetiwile. Muti lowu pfuxetiweke hi lowu hlaseriweke hi Alekzanda, leswaku ku hetiseka vuxokoxoko hinkwabyo lebyi vuriweke hi vaprofeta.


text:
“Maswivo, Ndzi Na N’wina Masiku Hinkwawo”
“Maswivo, ndzi na n’wina masiku hinkwawo ku fikela emakumu ka mafambiselo ya swilo.”—MAT. 28:20.
1. (a) Katsakanya xifaniso xa koroni ni mfava. (b) Yesu u xi hlamusele njhani?
XIN’WANA xa swifaniso swa Yesu lexi vulavulaka hi Mfumo xi hlamusela hi murimi loyi a byaleke mbewu leyinene ya koroni kutani nala a fika a byala mfava exikarhi ka yona. Mfava wu kule ku tlula koroni, kambe murimi u byele mahlonga ya yena leswaku ma “swi [tshika] swi kula haswimbirhi kukondza ku fika ntshovelo.” Hi nkarhi wa ntshovelo, mfava wa hisiwa kutani koroni yi hlengeletiwa. Yesu u hlamusele xifaniso lexi. (Hlaya Matewu 13:24-30, 37-43.) Xifaniso lexi xi nga hi dyondzisa yini? (Hlaya chati leyi nge “Koroni Ni Mfava.”)
2. (a) I yini leswi fanekiseriwaka hi swiendlakalo leswi humelelaka ensin’wini ya murimi? (b) I xiphemu xihi xa xifaniso lexi hi nga ta xi kambisisa?
2 Swiendlakalo leswi humeleleke ensin’wini ya murimi swi kombisa ndlela leyi Yesu a a ta va hlengeleta ha yona vanhu lava fanaka ni koroni, ku nga Vakreste lava totiweke lava nga ta fuma na yena eMfun’weni wakwe, ni leswaku a a ta va hlengeleta rini. Ku byala ku sungule hi Pentekosta ya 33 C.E. Ku hlengeleta ku ta hela loko vatotiwa lava nga ta va va ha hanya emakumu ya mafambiselo lawa ya swilo va funghiwa ro hetelela kutani va tekeriwa etilweni. (Mat. 24:31; Nhlav. 7:1-4) Loko munhu a ri ehenhla ka ntshava u kota ku vona ndhawu hinkwayo leyi n’wi rhendzeleke, hilaha ku fanaka xifaniso lexi xi hi endla hi swi twisisa kahle swiendlakalo leswi a swi ta humelela emalembeni ya kwalomu ka 2 000. Hi swihi swiendlakalo leswi hi swi twisisaka leswi fambisanaka ni Mfumo? Xifaniso lexi xi vulavula hi nkarhi wa ku byala, wa ku kula ni wa ku tshovela. Xihloko lexi xi ta dzika ngopfu eka nkarhi wa ku tshovela. *
EHANSI KA NSIRHELELO LOWUKULU WA YESU
3. (a) I yini leswi humeleleke endzhaku ka lembe-xidzana ro sungula? (b) Hi ku ya hi Matewu 13:28, hi xihi xivutiso lexi vutisiweke naswona xi vutise hi vamani? (Hlaya ni nhlamuselo ya le hansi.)
3 Eku sunguleni ka lembe-xidzana ra vumbirhi C.E., ‘ku humelele mfava’ loko Vakreste va mavunwa va sungula ku vonaka emisaveni leyi fanaka ni nsimu. (Mat. 13:26) Hi lembe-xidzana ra vumune, Vakreste lava fanaka ni mfava se a va tale ku tlula Vakreste lava totiweke. Tsundzuka leswaku exifanisweni, mahlonga ma kombele n’wini wa wona leswaku a ma pfumelela ku tsuvula mfava. * (Mat. 13:28) N’wini wa wona u te yini?
4. (a) I yini leswi kombisiweke hi nhlamulo ya N’wini, ku nga Yesu? (b) Vakreste lava fanaka ni koroni va sungule rini ku vonaka?
4 Loko Yesu a vulavula hi koroni ni mfava u te: “Swi tshikeni swi kula haswimbirhi kukondza ku fika ntshovelo.” Xileriso lexi xi kombisa leswaku ku sukela hi lembe-xidzana ro sungula ku ta fikela namuntlha, a ku ri ni Vakreste vo karhi lava totiweke lava fanaka ni koroni laha misaveni. Mhaka yoleyo yi tiyisekisiwa hi leswi Yesu a swi byeleke vadyondzisiwa vakwe endzhakunyana a ku: “Ndzi na n’wina masiku hinkwawo ku fikela emakumu ka mafambiselo ya swilo.” (Mat. 28:20) Kutani Vakreste lava totiweke a va ta sirheleriwa hi Yesu masiku hinkwawo ku ya fika enkarhini wa makumu. Hambiswiritano, tanihi leswi Vakreste lava fanaka ni mfava va andzeke ngopfu ku va tlula, a hi tiyiseki leswaku i vamani lava a va wela eka vanhu lava fanaka ni koroni enkarhini wolowo wo leha. Kambe, loko ka ha sele makume ya malembe leswaku ku sungula nkarhi wo tshovela, vanhu lava fanaka ni koroni va ye va vonaka. Sweswo swi endlekise ku yini?
MURHUMIWA A “BASISA NDLELA”
5. Vuprofeta bya Malakiya byi hetiseke njhani hi lembe-xidzana ro sungula?
5 Loko ka ha sele malembe-xidzana yo tala Yesu a nga si vulavula hi xifaniso xa koroni ni mfava, Yehovha u huhutele muprofeta wa yena Malakiya leswaku a profeta hi swiendlakalo leswi fambisanaka ni xifaniso xa Yesu. (Hlaya Malakiya 3:1-4.) Yohane lowo Khuvula a ku ri ‘murhumiwa loyi a basiseke ndlela.’ (Mat. 11:10, 11) Loko a fika hi 29 C.E., nkarhi wo avanyisa tiko ra Israyele a wu tshinerile. Yesu a a ri murhumiwa wa vumbirhi. U basise tempele ya le Yerusalema kambirhi—ro sungula loko a sungula vutirheli byakwe naswona ra vumbirhi loko vutirheli bya yena byi ri kusuhi ni ku hela. (Mat. 21:12, 13; Yoh. 2:14-17) Hikwalaho, ntirho wa Yesu wo basisa a wu ta teka nkarhi wo leha.
6. (a) Hi kwihi ku hetiseka lokukulu ka vuprofeta bya Malakiya? (b) Yesu u yi kambele rini tempele ya moya? (Hlaya ni nhlamuselo ya le hansi.)
6 Hi kwihi ku hetiseka lokukulu ka vuprofeta bya Malakiya? Eka makume ya malembe ya le mahlweni ka 1914, C. T. Russell ni vamakwerhu lava a va tirha na yena va endle ntirho wo fana ni wa Yohane lowo Khuvula. Ntirho wolowo wa nkoka a wu katsa ku lulamisa tidyondzo ta Bibele leti a ti soholotiwile. Swichudeni swa Bibele swi dyondzise leswi gandzelo ra Kreste ra nkutsulo ri vulaka swona hakunene, swi paluxe leswaku dyondzo ya ndzilo wa tihele i mavunwa naswona swi chumayele leswaku Minkarhi ya Vamatiko yi hela rini. Hambiswiritano, a ku ri ni mintlawa yo hlayanyana ya vukhongeri lebyi tivulaka valandzeri va Kreste. Kutani xivutiso xa nkoka lexi a xi lava ku hlamuriwa hi lexi: I vamani lava a va ri koroni yo fanekisela exikarhi ka mintlawa yoleyo? Leswaku a hlamula xivutiso xexo, Yesu u sungule ku kambela tempele ya moya hi 1914. Ntirho wolowo wo kambela ni wo basisa wu sungule hi 1914 ku ya fika eku sunguleni ka 1919. *
KU KAMBERIWA NI KU BASISIWA KA MASALELA
7. I yini leswi Yesu a swi kumeke loko a sungula ku kambela hi 1914?
7 Loko Yesu a sungula ku kambela, u kume yini? U kume ntlawa lowutsongo wa Swichudeni swa Bibele leswi hisekaka leswi a swi tirhisa matimba ni mali ya swona leswaku swi endla ntirho wa nkoka wo chumayela malembe yo tlula 30. * Yesu ni tintsumi va fanele va tsake swinene loko va kuma leswaku ntlawa wolowo lowutsongo lowu fanaka ni koroni a wu kamanyetiwanga hi mfava wa Sathana! Hambiswiritano, a ku ri ni xilaveko xo ‘tengisa vana va Levhi,’ ku nga vatotiwa. (Mal. 3:2, 3; 1 Pet. 4:17) Ha yini?
8. I yini leswi endlekeke endzhaku ka 1914?
8 Loko lembe ra 1914 ri ya eku heleni, Swichudeni swin’wana swa Bibele swi hele matimba hileswi swi nga yangiki etilweni. Hi 1915 ni hi 1916, nkaneto lowu humaka ehandle ka nhlengeletano wu kamanyete ntirho wo chumayela. Leswi nyanyiseke swilo, endzhaku ka loko Makwerhu Russell a file hi October 1916, ku ve ni nkaneto endzeni ka nhlengeletano. Vakongomisi va mune eka va nkombo va Watch Tower Bible and Tract Society va lwisane ni xiboho xa leswaku Makwerhu Rutherford a va murhangeri. Va ringete ku vanga ku avana exikarhi ka vamakwerhu, kambe hi August 1917, va sukile eBethele—sweswo a ku ri ku basisiwa hakunene! Nakambe, Swichudeni swin’wana swa Bibele swi sungule ku chava vanhu. Hambiswiritano, hinkwaswo swi pfumerile ku basisiwa hi Yesu swi tlhela swi endla ku cinca loku a ku laveka. Hikwalaho, Yesu u swi avanyise tanihi Vakreste va ntiyiso lava fanekiseriwaka hi koroni, kambe u fularhele Vakreste hinkwavo va mavunwa, ku katsa ni vanhu hinkwavo lava nga etikerekeni ta Vujagana. (Mal. 3:5; 2 Tim. 2:19) I yini leswi landzeleke? Leswaku hi kuma nhlamulo a hi tlheleleni eka xifaniso xa koroni ni mfava.
I YINI LESWI ENDLEKEKE ENDZHAKU KA LOKO NKARHI WO TSHOVELA WU SUNGURILE?
9, 10. (a) I yini leswi hi nga ta swi kambisisa sweswi malunghana ni nkarhi wo tshovela? (b) I yini leswi rhangeke swi endleka hi nkarhi wo tshovela?
9 Yesu u te: “Ntshovelo i makumu ya mafambiselo lawa ya swilo.” (Mat. 13:39) Ntshovelo wolowo wu sungule hi 1914. Hi ta kambisisa swilo swa ntlhanu leswi Yesu a profeteke leswaku swi ta endleka hi nkarhi wolowo.
10 Xo sungula, ku hlengeleta mfava. Yesu u te: “Hi nguva ya ntshovelo ndzi ta byela vatshoveri ndzi ku, Sungulani hi ku hlengeleta mfava mi wu boha wu va tinyandza.” Endzhaku ka 1914, tintsumi ti sungule ku “hlengeleta” Vakreste lava fanaka ni mfava hi ku va hambanisa ni vatotiwa, ku nga “vana va mfumo.”—Mat. 13:30, 38, 41.
11. I yini leswi endleke leswaku Vakreste va ntiyiso va hambana ni va mavunwa ku ta fikela namuntlha?
11 Loko ntirho wo hlengeleta wu ri karhi wu ya emahlweni, ku hambana exikarhi ka mintlawa leyimbirhi ku ye ku vonaka swinene. (Nhlav. 18:1, 4) Hi 1919, swi ve erivaleni leswaku Babilona Lonkulu se a a wile. I yini leswi ngopfu-ngopfu a swi hambanisa Vakreste va ntiyiso eka va mavunwa? I ntirho wo chumayela. Lava a va rhangela exikarhi ka Swichudeni swa Bibele va sungule ku swi veka erivaleni leswaku hinkwavo evandlheni va fanele va chumayela hi Mfumo. Hi xikombiso, xiphephana lexi nge To Whom the Work Is Entrusted, lexi kandziyisiweke hi 1919, xi khutaze Vakreste hinkwavo lava totiweke leswaku va chumayela hi yindlu ni yindlu. Xi te: “Ntirho lowu wu tikomba wu ri wukulu, kambe i wa Hosi naswona hi ta kota ku wu endla hi ku pfuniwa hi yona. U ni lunghelo ro hlanganyela eka wona.” Xana swi angule njhani? Xihondzo xo Rindza xa 1922, xi vike leswaku ku sukela hi nkarhi wolowo ku ya emahlweni Swichudeni swa Bibele swi tirhe hi matimba swinene entirhweni wa swona wo chumayela. Swi nga si ya kwihi, ku chumayela hi yindlu ni yindlu ku ve mfungho wa Vakreste volavo vo tshembeka—hilaha swi nga hakona ninamuntlha.
12. Ntlawa wa koroni wu sungule rini ku hlengeletiwa?
12 Xa vumbirhi, ku hlengeleta koroni. Yesu u lerise tintsumi takwe a ku: “Mi hlengeleta koroni mi yi nghenisa exitlatini xa mina.” (Mat. 13:30) Ku sukela hi 1919, vatotiwa va hlengeletiwe evandlheni ra Vukreste leri basisiweke. Ku hlengeletiwa ko hetelela ka Vakreste volavo lava totiweke lava nga ta va va ha hanya emakumu ka mafambiselo lawa ya swilo, ku ta endleka loko va kuma hakelo ya vona ya le tilweni.—Dan. 7:18, 22, 27.
13. I yini leswi Nhlavutelo 18:7 yi swi vulaka malunghana ni langutelo leri nghwavava kumbe Babilona Lonkulu ku katsa ni Vujagana swi nga na rona namuntlha?
13 Xa vunharhu, ku rila ni ku getsela ka meno. Ku ta humelela yini endzhaku ka loko tintsumi ti bohe mfava wu va tinyandza? Loko Yesu a vulavula hi xiyimo xa ntlawa lowu fanekiseriwaka hi mfava u te: “Kwalaho hi laha ku rila ni ku getsela ka meno ya vona ku nga ta va kona.” (Mat. 13:42) Xana sweswo swi le ku endlekeni sweswi? Doo! Namuntlha, Vujagana lebyi nga xiphemu xa nghwavava, byi hambeta byi ku: “Ndzi tshama ndzi ri hosi ya xisati, a ndzi noni, naswona a ndzi nge pfuki ndzi kolorile.” (Nhlav. 18:7) Hakunene, Vujagana byi titwa byi ri eku lawuleni, byi tlhela byi vula leswaku byi ‘tshame tanihi hosi ya xisati’ byi lawula varhangeri va tipolitiki. Hikwalaho, vanhu lava fanekiseriwaka hi mfava va le ku tibumeni, a va le ku rileni. Kambe sweswo swi ta kuma ndzhuti swi yima ku nga ri khale.
14. (a) Vakreste va mavunwa va ta ma ‘getserisa rini meno’ naswona ha yini? (b) Nhlamuselo leyintshwa ya Matewu 13:42 yi fambisana njhani ni mhaka leyi hlamuseriwaka eka Pisalema 112:10? (Hlaya nhlamuselo ya le hansi.)
14 Hi nkarhi wa nhlomulo lowukulu, endzhaku ka loko vukhongeri bya mavunwa byi lovisiwile, lava a va ri swirho swa vukhongeri byolebyo va ta tsutsuma va lava vutumbelo kambe a va nge yi kumi ndhawu leyi sirhelelekeke yo tumbela eka yona. (Luka 23:30; Nhlav. 6:15-17) Kutani, loko va xiya leswaku a va nge swi koti ku balekela ku lovisiwa, va ta rila hikwalaho ko chava va tlhela va ‘getserisa meno’ hikwalaho ko hlundzuka. Hilaha Yesu a profeteke hakona eka vuprofeta bya yena lebyi vulavulaka hi nhlomulo lowukulu, enkarhini wolowo wa maxangu, va ta “tiba hi xirilo.” *—Mat. 24:30; Nhlav. 1:7.
15. Ku ta endleka yini hi mfava naswona sweswo swi ta endleka rini?
15 Xa vumune, ku hoxiwa ekheleni ra ndzilo. Ku ta endleka yini hi tinyandza leti bohiweke ta mfava? Tintsumi ti ta ti “hoxa ekheleni ra ndzilo lowu pfurhaka.” (Mat. 13:42) Sweswo swi vula ku loviseriwa makumu. Hikwalaho, lava a va seketela minhlangano ya vukhongeri bya mavunwa va ta lovisiwa exiphen’wini xo hetelela xa nhlomulo lowukulu, ku nga Armagedoni.—Mal. 4:1.
16, 17. (a) Hi xihi xiendlakalo xo hetelela lexi Yesu a vulavulaka ha xona exifanisweni xakwe? (b) Hi swi tivisa ku yini leswaku xiendlakalo xexo xi ta endleka enkarhini lowu taka?
16 Xa vuntlhanu, ku voninga ngopfu. Yesu u gimete vuprofeta byakwe hi marito lawa: “Enkarhini wolowo lava va lulameke va ta voninga ngopfu kukota dyambu emfun’weni wa Tata wa vona.” (Mat. 13:43) Sweswo swi ta endleka rini naswona kwihi? Swi ta hetiseka enkarhini lowu taka. Yesu u profete hi xiendlakalo xa le nkarhini lowu taka lexi nga ta endleka etilweni ku nga ri ntirho lowu endlekaka sweswi laha misaveni. * Xiya swivangelo swimbirhi leswi hi endlaka hi gimeta hi ndlela yoleyo.
17 Xo sungula, xana leswi a swi ta endleka “rini”? Yesu u te: “Enkarhini wolowo lava va lulameke va ta voninga.” Xiga lexi nge “enkarhini wolowo” entiyisweni xi kombetela eka xiendlakalo lexi Yesu a ha ku xi boxa, ku nga ‘ku hoxiwa ka mfava ekheleni ra ndzilo lowu pfurhaka.’ Sweswo swi ta endleka exiphen’wini xo hetelela xa nhlomulo lowukulu. Xisweswo, ku “voninga ngopfu” ka vatotiwa na kona ku fanele ku humelela enkarhini lowu taka. Xa vumbirhi, xana leswi a swi ta endleka “kwihi”? Yesu u vule leswaku lavo lulama va ta ‘voninga emfun’weni.’ Sweswo swi vula yini? Vatotiwa hinkwavo vo tshembeka lava nga ta va va ha ri laha misaveni endzhaku ka loko ku hundze xiyenge xo sungula xa nhlomulo lowukulu, va ta va se va funghiwile ro hetelela. Kutani, hilaha swi kombisiweke hakona eka vuprofeta bya Yesu lebyi vulavulaka hi nhlomulo lowukulu, va ta hlengeleteriwa ku ya etilweni. (Mat. 24:31) Kwalaho va ta voninga “emfun’weni wa Tata wa vona,” kutani endzhakunyana ka nyimpi ya Armagedoni, va ta hlanganyela eka “nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana” tanihi mutekiwa la tsakeke wa Yesu.—Nhlav. 19:6-9.
NDLELA LEYI HI VUYERIWAKA HA YONA
18, 19. Ndlela leyi hi xi twisisaka ha yona xifaniso xa Yesu xa koroni ni mfava yi hi vuyerisa njhani?
18 Hi vuyeriwa njhani eka leswi hi swi dyondzeke eka xifaniso lexi? A hi kambisiseni tindlela tinharhu. Yo sungula, yi kurisa ku twisisa ka hina. Xifaniso lexi xi hlamusela xivangelo xa nkoka lexi endleke leswaku Yehovha a pfumelela vubihi. U “tiyiselele . . . swibya swa vukarhi” leswaku a lunghiselela “swibya swa tintswalo”—ku nga ntlawa lowu fanekiseriwaka hi koroni. * (Rhom. 9:22-24) Ya vumbirhi, yi tiyisa ntshembo wa hina. Leswi makumu ma yaka ma tshinela, valala va hina va ta lwisana na hina swinene, “kambe a va nge [hi] hluli.” (Hlaya Yeremiya 1:19.) Tanihi leswi Yehovha a sirheleleke ntlawa lowu fanekiseriwaka hi koroni ku ringana malembe yo tala, kutani Tata wa hina loyi a nga le tilweni u ta va na hina “masiku hinkwawo” lama ha taka hi ku tirhisa Yesu ni tintsumi.—Mat. 28:20.
19 Xa vunharhu, xifaniso lexi xi hi pfuna leswaku hi tiva ntlawa lowu fanekiseriwaka hi koroni. Ha yini sweswo swi ri swa nkoka swinene? Leswaku hi kuma nhlamulo ya xivutiso lexi Yesu a xi tlakuseke eka vuprofeta byakwe byo tala bya malunghana ni masiku ya makumu, i swa nkoka ku tiva leswaku i vamani Vakreste lava fanekiseriwaka hi koroni. U vutisile a ku: “Kahle-kahle i mani hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha?” (Mat. 24:45) Swihloko swimbirhi leswi landzelaka swi ta hlamula xivutiso lexi hi ndlela leyi enerisaka.
^ ndzim. 2 Ndzimana 2: Leswaku u titsundzuxa leswi swiphemu swin’wana swa xifaniso lexi swi vulaka swona, hi ku khutaza leswaku u hlaya xihloko lexi nge “Lava Va Lulameke Va Ta Voniga Ngopfu Kukota Dyambu” eka Xihondzo xo Rindza xa March 15, 2010.
^ ndzim. 3 Ndzimana 3: Leswi vaapostola va Yesu se a va file, masalela ya vatotiwa lawa a ma ri laha misaveni hi nkarhi wolowo a ma fanekiseriwa hi koroni ku nga ri hi mahlonga hikuva mahlonga wolawo ma fanekisela tintsumi. Endzhakunyana exifanisweni lexi, lava hlengeletaka mfava i tintsumi.—Mat. 13:39.
^ ndzim. 6 Ndzimana 6: Leyi i nhlamuselo leyintshwa. Enkarhini lowu hundzeke a hi anakanya leswaku Yesu u kambele hi 1918.
^ ndzim. 7 Ndzimana 7: Ku sukela hi 1910 ku ya fika hi 1914, Swichudeni swa Bibele swi fambise tibuku ta kwalomu ka 4 000 000 ni swiphephana swo tlula 200 000 000.
^ ndzim. 14 Ndzimana 14: Leyi i nhlamuselo leyintshwa ya Matewu 13:42. Enkarhini lowu hundzeke, minkandziyiso ya hina yi vule leswaku Vakreste va mavunwa va ni makume ya malembe va ri karhi va ‘rila ni ku getserisa meno,’ va rilela leswi “vana va mfumo” va paluxeke leswi va nga swona, ku nga “vana va lowo homboloka.” (Mat. 13:38) Hambiswiritano, swi fanele swi xiyiwa leswaku mhaka ya ku getserisa meno yi fambisana ni ku lovisiwa.—Ps. 112:10.
^ ndzim. 16 Ndzimana 16: Daniyele 12:3 yi vula leswaku “lava va nga ni ku twisisa [ku nga Vakreste lava totiweke] va ta voninga kukota ku vangama ka xibakabaka.” Loko va ha ri laha misaveni, va endla leswi hi ku hlanganyela entirhweni wo chumayela. Hambiswiritano, Matewu 13:43 yi kombetela eka nkarhi lowu va nga ta voninga ngopfu eMfun’weni wa le tilweni. Enkarhini lowu hundzeke a hi ehleketa leswaku matsalwa lawa hamambirhi ma kombetela eka ntirho wo chumayela.
^ ndzim. 18 Ndzimana 18: Hlaya buku leyi nge Tshinela Eka Yehovha, matluka 288-289.


text:
Swifaniso Swo Sungula Swa Le Warwick (May Ku Fika Hi August 2014)
Timbhoni ta Yehovha ti le ku akeni ntsindza wa tona lowuntshwa eWarwick, le New York. Ku sukela hi May ku ya fika hi August 2014, vatirhi vo aka va endle ntirho lowukulu eka Muako wo Lunghisela Timovha, Miako Leyi ku Endliwaka Mintirho yo Hambanahambana ni muako wo tshama wa C na D. Swifaniso leswi swi komba yin’wana ya mintirho leyi a yi endliwa hi nkarhi wolowo.
May 1, 2014—Warwick
Loko u ri edzonga vupeladyambu u langute en’walungwini u vona Nambu wa Sterling Forest. Laha ku akiwaka kona, i makamara ya le hansi ya muako wo tshama eka wona wa D. Ekusuhi ni nambu, ku cheriwa xilebe xa muako wo tshama eka wona wa C.
May 14, 2014—Laha swilo leswi nga ta tirhisiwa swi hlanganisiwaka kona
Vatirhi va hlanganisa switirhisiwa leswi nga ta hoxiwa eka makamara yo hlambela eka wona ya miako yo tshama eka yona. Switirhisiwa leswi loko swi hlanganisiwa swi katsa tifireme, makhumbi ya bodo, tiphayiphi ta mati, gezi, swo nghenisa moya ni mabavhu yo hlambela eka wona. Mabavhu ma ta hoxiwa loko swilo leswi hinkwaswo swi herile.
May 22, 2014—Muako Wo Lunghisela Timovha
Vatirhi va ri karhi va hoxa tiphayiphi ta mati ekamareni ra le hansi. Hi nkarhi wo aka, xiphemu lexi xa muako xi ta tirhisiwa hi vanhu va kwalomu ka 500 ku dyela kona naswona tindhawu tin’wana ta muako lowu ti ta tirhisiwa hi vanhu va 300. Loko tsima ro aka ri ri kusuhi ni ku hela, tindhawu leti to dyela ta nkarhinyana ti ta lunghisiwa leswaku ndhawu leyi yi lunghekela ntirho wa yona wo lunghisela timovha.
June 2, 2014—Muako Wo Lunghisela Timovha
Vatirhi va ri karhi va chela misava leyi nonisiweke ehenhla ka lwangu. Eka lwangu leri ku ta byariwa swimilani leswi nga ta hunguta ku tirhisiwa gezi ro tala ni ku hunguta ku onha loku a ku ta endliwa hi mpfula ni ku hluta mati lama thyakisiweke ya mpfula.
June 5, 2014—Tihofisi/Muako Lowu Ku Endliwaka Mintirho Yo Hambanahambana Eka Wona
Muako lowu wu ta vumbiwa hi miako yinharhu leyi hlanganisiweke leyi nga ta ringana swikweremitara swa 42 000. Vatirhi va kontraka va tiyisa muako lowu hi tiphuphu ta nsimbi.
une 18, 2014—Muako Wo Lunghisela Timovha
Vatirhi va ri karhi va fulela muako. Mabandi lama va titsimbeke hi wona ma va sirhelela leswaku va nga wi.
June 24, 2014—Muako Wo Tshama Wa C
Ku ri karhi ku nghenisiwa swilo swo tanihi tihitara ni swo berisa moya. Kwalomu ka tiphesente ta 35 ta Timbhoni leti tirhaka eWarwick i vavasati.
July 11, 2014—Montgomery, Le New York
Muako lowu, lowu xaviweke hi February 2014, wu tirhiseriwa ku veka nhundzu ni ku hlanganisa swilo leswi nga ta tirhisiwa eka tsima ro aka. Wu ni ndhawu leyi ringanaka swikweremitara swa 20 000. Swilo swo basa leswi nga ehenhla hi tlhelo ra le xineneni ra xifaniso lexi, i swilo leswi nga ta hoxiwa eka makamara yo hlambela eka wona naswona swi yimele ku rhumeriwa.
July 24, 2014—Muako Wo Tshama Wa C
Laha hi le tlhelo ra n’walungu vupeladyambu ra muako. Eka muako lowu ku ta tshama vanhu va kwalomu ka 200 lava tirhaka entsindza. Makamara yo tala ma ringana swikweremitara swa 30 ku ya ka 55 hi ku kula naswona ma katsa khixi, kamara ro hlambela ni rikupakupa lerintsongo.
July 25, 2014—Muako Wo Lunghisa Swilo/Ndhawu Yo Paka Timovha
Ku ri karhi ku lunghisiwa rivala leri ku nga ta akiwa eka rona. Le henhla hi tlhelo ra le ximatsini, muchini wu ri karhi wu faya maribye lama nga ta tirhisiwa enkarhini lowu taka. Loko tsima hinkwaro ro aka ri fike emakumu, misava yo ringana tikhubiki mitara ta 260 000 yi ta va yi susiwile laha ku akiwaka kona. Siku ni siku ku tirhisiwa tigandaganda to tleketla misava ta 23.
July 30, 2014—Muako Wo Lunghisela Timovha
Ku ri karhi ku byariwa swimilani elwangwini.
August 8, 2014—Warwick
Xifaniso lexi xi tekiwe ehenhla ka crane leyikulu loko u langute edzonga vupeladyambu ehenhla ka muako wa tihofisi. Ehansi hi tlhelo ra ximatsi i ndhawu yo paka timovha ta vaendzi leyi hetiweke ku akiwa naswona siku ni siku yi tala hi timovha ta vatirhi. Timbhoni tin’wana ti chayele tiawara ta kwalomu ka 12 leswaku ti ta pfuna ku ringana masiku manharhu kumbe ya mune.
August 13, 2014—Muako Wo Lunghisela Timovha
Ntirho wo endla ndhawu yo dyela ya nkarhinyana wu le kusuhi ni ku hela. Swikrini ni swipikara leswi nga hoxiwa eka silingi swi ta endla leswaku vatirhi va yingisela nongonoko wa tsalwa ra siku ni minongonoko yin’wana ya dyondzo ya Bibele ku suka eBethele ya le United States.
August 14, 2014—Tihofisi/Muako Lowu Ku Endliwaka Mintirho Yo Hambanahambana Eka Wona
Xithezi xo sungula xi cheriwa khonkhireti. Exineneni, mutirhi a ri karhi a tirhisa muchini ku endlela leswaku khonkhireti yi hlangana kahle.
August 14, 2014—Tihofisi/Muako Lowu Ku Endliwaka Mintirho Yo Hambanahambana Eka Wona
Ku ri karhi ku hoxiwa tiphayiphi ta gezi exikarhi ka muako, leti nga ta funengetiwa hi khonkhireti.
August 14, 2014—Tihofisi/Muako Lowu Ku Endliwaka Mintirho Yo Hambanahambana Eka Wona
Ku cheriwa ka khonkhireti eka xithezi xo sungula ku le kusuhi ni ku hela. Laha hi kona laha ku nga cheriwa khonkhireti yo tala eka tsima ro aka ku ta fikela sweswi, ku cheriwe kwalomu ka 540 wa tikhubiki mitara. Khonkhireti leyi yi endliwe endhawini yin’wana kutani yi tisiwa hi tilori ta nhungu to hlanganisa khonkhireti ni michini yimbirhi yo koka khonkhireti, khonkhireti leyi loko yi cheriwa yi tekeke kwalomu ka tiawara ta ntlhanu ni hafu. Exikarhi ka xifaniso ku yime khumbi ra switepisi swin’wana swa muako.
August 14, 2014—Muako Wo Tshama Wa C
Ku ri karhi ku akiwa guva elwangwini. Kasi hi le hansi, ku akiwa makamara yo tshama eka wona ya A.
August 15, 2014—Muako Wo Tshama Wa C
Ku ri karhi ku tlakuriwa xikamarana xo hlambela eka xona hi crane xi yisiwa eka xithezi xa vunharhu. Tsima ro aka ra le Warwick ri tirhisa switirhisiwa leswi endliweke ka ha ri emahlweni ku aka hi swona, leswaku ku hungutiwa ntlimbano laha ku akiwaka kona ni ku hatlisisa ntirho.
August 20, 2014—Muako Wo Tshama Wa C
Tikontraka ti ri karhi ti nghenisa makhumbi. Makhumbi lawa a ya lavi ku pendiwa naswona swa olova ku ma lunghisa. Ma nghenisiwa hi xihatla naswona leswi swi ta pfuna leswaku tsima ro aka ri hetiwa hi xihatla.
August 31, 2014—Warwick
U langute u ri dzonga vupeladyambu. Ku ri karhi ku lunghiseleriwa khonkhireti ya xithezi lexi landzelaka xa muako wo tshama wa D naswona endzhaku ka muako lowu, muako wo tshama wa C wu le kusuhi ni ku hela ku akiwa.


text:
1Jesu a to wulela didhoropani ka Jeriko, se a txi di tshawunyeta. 2Konaho, mmweyo wa mwamna, a nga txi dhanwa ku i Zakewu, mthangeli wa vakhupisi, awu kambe i nga ti nyatithombe, 3a to humelela a txi lava kuwona Jesu, kasi ku mu ziva ti to i mthu wo txani. Aniko a si si koti ku mu wona, ngu mhaka ya kutsivelwa ngu vathu, ngukusa ene i ti wo koma. 4Se a to tutuma e ya masoni kwawe, a txi ya kwela ka mndonga wu wu dhanwako ti to i sikomora, kasiku a txi si kota ku mu wona, nguko Jesu a titi fanela kupinda ngu kona hale. 5Mbimo yi Jesu a nga hoka ka wukhalo wule, a to gula maso a txi mu wona, se a txi khene kwakwe: “Zakewu, kuluveta u txhika, nguko nyamsi ni fanela kuya zumba mtini kwako.” 6Se ene a to txhika ngu txikuluveta, a txi mu amukela ngu kutsaka. 7Mbimo yi va nga wona tiya, votshe va to khata kungurangura, va txi khona: “A endela nyumbani ka muwonhi.” 8Zakewu ene, a di emile, a ti khene ka Mkoma: “Mkoma, ni lava kuninga sisiwana hafu ya yotshe thomba yangu, se ngako a di ho awu ni nga mu dyelela, ni na mu tshumetela sile ni nga mu pela, si di engetetwe ka mune.” 9Jesu a xamute a txi khene: “Nyamsi kuhanyiswa ku wulete nyumbani muwa, nguko awuwa nene i mwanana wa Abrahamu. 10Inkusa kunene Mwanana wa Mthu a tete kuta lava ni kuhanyisa ava va nga ti mwalate.” 11Kutingako vona va txi engisa timhaketo, Jesu a to engeta e va gela txidinganiso, nguko a ti hafuhi ni Jerusalema, se vona va ti pimisa ti to Mfumo wa Txizimu wu na kuluveta kuhumelela. 12A txi khene: “Mthu wa nganakana a to endela ditikoni ka kule, kuya fumiswa wukoma, e tshumela e wuya. 13Kutingako a di dhani sithumi sakwe sa digumi, a to si ninga digumi da tipondo, a txi khene kwawe: ‘Ti bhinduliseni kala kuza ni wuya.’ 14Aniko vathu va ditiko dakwe va ti mu vengela, ve ruma mitumi msana kwakwe, kuya womba ti to: ‘Kha hi ti lavi kufumwa ngu mthu wuwa.’ 15“Ngako a di wile ngu kuya fumiswa wukoma, a to rumela kudhanwa sithumi sakwe, asi a nga ti si ningile male, kasi kuziva ti to nji txani mmwane ni mmwane a nga bhindula ngu yona. 16A to ta wo thanga, a txi khene: ‘Mkoma, pondo yako yi bhindute digumi da tipondo.’ 17Se ene a txi khene kwakwe: ‘Ngu tona, txithumi txa txinene, akuwa u nga thembeka ngu txilo txa txidotho, u na fuma digumi da madhoropa.’ 18Wa wumbidi a tile a txi ta khene: ‘Mkoma, pondo yako yi bhindute mtxhanu wa tipondo.’ 19Se ene a txi khene kwakwe: ‘Nawe fuma mtxhanu wa madhoropa.’ 20Mmwane a tile a txi ta khene: ‘Mkoma, pondo yako i ngadi yona yiya, ni nga yi sungelela mu ka difadhuko; 21Inkusa ni thavile, nguko u ku mthu wo karata: U teka txi u nga mba txi veka, u elula txi u nga mba txi phaya.’ 22Aniko ene a ti khene kwakwe: ‘Txithumi txo biha, ni ku abanisa ngu kuwomba kwako. U ti zivile ti to ni mthu wa tshofu, ni teka txi ni nga mbi txi veka, ni elula txi ni nga mbi txi phaya. 23Idito, njani u nga mba veka male yangu kubhindulisani kani? Kuwuyani kwangu ni ndina ta yi teka kumweko ni yi yi nga bhindulwa.’ 24Se a txi khene ka va va nga ti koneho: ‘Mu tekeleni pondoyo, mi yi ningela ka wu a ku ni digumi da tipondo.’ 25Se vona va txi khona kwakwe: ‘Ene ana ni digumi da tipondo.’ 26Jesu a txi khene: ‘Na mi gela ti taku wuhi ni wuhi a ku naso, a na ningwa simwane, aniko awu a ku singa naso, a na tekelwa hambi sona si a ku naso. 27Se valala vangu, ava va nga mbi ti lava ku ni va fuma, va tiseni hawa, mi va daya masoni kwangu.’ ” 28Ngako a di wombile timhaka tiya Jesu a to thangela masoni ka vagondiswa vakwe, ve ya Jerusalema. 29Mbimo yi va nga txi lava kuhoka Bhetfage ni Bhetaniya, hafuhi ka mmango wa Olivheti, Jesu a to rumela vambidi ka vagondiswa vakwe, a txi va gela ku khene: 30“Tsulani ka m'ti wule wu ku masoni: Mbimo yi mi no wulela, mi na ya mana tximbongolana txi di sungilwe, atxi txi si nziko kugadhwa ngu mthu. Txi thukunyuleni mi wuya natxo hawa. 31Ngako mthu wo kari a txi mi wotisa ti to: ‘Mi txi thukunyulela txani?’, mi na khanu: ‘Mkoma, ngene a txi lavako.’ ” 32Avale va nga rumwa va to tsula ve ya mana kota nga ti ene a nga va gelisa tona. 33Mbimo yi va nga txi thukunyula tximbongolana, vanyamne va to wotisa ku khona: “Mi thukunyulela txani tximbongolanetxo kani?” 34Vona va to angula va txi khona: “Mkoma ngene a txi lavako.” 35Se ve txi teka ve tsula natxo ka Jesu. Va to kapeka tinguwo tawe txitimwi ka tximbongolana, se ve gadhisa Jesu. 36Mbimo yi Jesu a nga txi ya masoni, vathu va to atetela tinguwo tawe ha nzila. 37Se ngako a txi relela kuya dithekani ka mmango wa Olivheti, otshe mabutho a vagondiswa, ma titi dhumisa Txizimu ngu kutsaka, ngu dipswi do pfala, ngu kota ya sixamaliso si va nga si wona. Va txi khona: 38“A na dhumiswe Mfumeli wu a tako, ngu ditina da Mkoma. Kudikha ku na tale nzumani, ni kupfaliswa ka Nyatxitimwi!” 39Vafarisi, va nga ti hagari ka dibutho, va to gela Jesu va txi khona: “Mgondisi, hinga kawuka vagondiswa vako.” 40Kambe Jesu a va angute a txi khene: “Na mi gela ku khani: Ngako vona va txi malala, marigwi ma na kwangula,” 41Ngako a di hafuhi, a to wona didhoropa e di dilela, a txi khene: 42“Yowe! Idiku nanawe u ti zivile nyamsi timhaka ti ti ku tiselako kudikha! Kambe konkuwa ti sisalekile masoni kwako. 43Ngukuva ku na ta masiku txitimwi kwako, ayawa valala vako va no ta ku bhiyela ngu ona, ve ku ranganyeta, ve ku tsivela ngu otshe matshelo. 44Va na ku dikha hahatshi, awe ni vanana vako, va ku kwako. Kambe kha va na mbi siya kwako dirigwi txitimwi ka dirigwi, ngukusa khwa ziva mbimo yi u nga endelwa ngu yona.” 45Ngako a di wulete Dithepeleni, a to khata kutovela hahanze votshe va va nga ti xavisela kona, a txi khene kwawe: 46“Ku bhatwe ti to: ‘Nyumba yangu yi na va i di nyumba ya mikombelo; kasi anu mi yi maha mkele wa timbafa.’ ” Se a titi gondisa Dithepeleni otshe masiku. 47Kambe vaphaxeli va hombe ni vabhali ni madhota a ditiko, va ti lava ku mu daya. 48Aniko ve tandeka kumana nzila yo ti maha eto, nguko votshe vathu va ti namarete ka mapswi akwe, va txi mu engisa.
Copyright
Learn More


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Tipisalema 94:1-23
94 Oho Yehovha,+ Xikwembu xa swiendlo swaku rihisela,Oho Xikwembu xa swiendlo swa ku rihisela, vangama!+2 Suka u yima, Wena Muavanyisi wa misava.+Vuyisa ndzihiso ehenhla ka lava va titlakusaka.+3 Lavo homboloka va ta fika kwihi, Wena Yehovha,+Lavo homboloka va ta khana ku fikela rini?+4 Va tshamela ku phyaphyarha, va tshamela ku vulavula va nga lawuleki;+Hinkwavo lava hanyaka hi swo biha va tshamela ku tikurisa.+5 Oho Yehovha, va tshamela ku pfotlosa vanhu va wena,+Va tshamela ku xanisa ndzhaka ya wena.+6 Va dlaya noni ni muluveri,+Va va dlaya hi vomu vana lava nga riki na tatana.+7 Va hambeta va ku: “Yah a nga swi voni;+Naswona Xikwembu xa Yakobe a xi swi twisisi.”+8 Twisisani, n’wina vanhu lava nga anakanyiki;+Loko ku ri n’wina swihunguki, xana mi ta va ni ku twisisa rini?+9 Xana Loyi a vumbeke ndleve, a nge twi?+Kumbe Loyi a vumbaka tihlo, xana a nge voni?+10 Loyi a lulamisaka matiko, xana a nge tshinyi,+Ni Loyi a dyondzisaka vanhu vutivi?+11 Yehovha wa yi tiva miehleketo ya vanhu, leswaku va fana ni moya.+12 Wa tsaka munhu la tiyeke emirini loyi u n’wi lulamisaka,+ Wena Yah,Ni loyi u n’wi dyondzisaka nawu wa wena,+13 Ku n’wi nyika ku rhula emasikwini ya khombo,+Ku fikela loko lowo homboloka a celeriwa mugodi.+14 Hikuva Yehovha a nge va fularheli vanhu vakwe,+Hambi ku ri ku siya ndzhaka yakwe.+15 Hikuva xiboho xa vuavanyisi xi ta vuyela eku lulameni,+Naswona hinkwavo lava nga ni mbilu yo lulama va ta xi landzela.16 I mani la nga ta ndzi lwela ni lava endlaka swo biha?+I mani la nga ta ndzi lwela ni lava va hanyaka hi swo homboloka?+17 Handle ka loko Yehovha o ndzi pfuna,+Hi nkarhinyana moya-xiviri wa mina wu ta va wu tshame hi ku rhula.+18 Loko ndzi ku: “Kunene nenge wa mina wu ta dedeleka,”+Oho Yehovha, musa wa wena wa rirhandzu wu hambete wu ndzi seketela.+19 Loko miehleketo ya mina leyi ndzi karhataka yi tele endzeni ka mina,+Nchavelelo wa wena wu sungule ku vukarha moya-xiviri wa mina.+20 Xana xiluvelo lexi vangaka maxangu xi nga va ni vunghana na wena+Kasi xi kunguhata khombo hi xileriso xa nawu?+21 Va wu hlasela hi matimba moya-xiviri wa lowo lulama+Va vula ni ngati ya la pfumalaka nandzu leswaku yi hombolokile.+22 Kambe Yehovha u ta va xisirhelelo xa mina lexi tlakukeke,+Xikwembu xanga, ribye ra vutumbelo+ bya mina.23 Kutani u ta tlherisela vubihi bya vona ehenhla ka vona+U ta va miyeta hi khombo ra vona.+Yehovha Xikwembu xa hina u ta va miyeta.+


text:
SWIVUTISO SWA VAHLAYI . . .
Ha Yini Mavito Ya Vanhu Van’wana Va Le Bibeleni Ma Nga Boxiwanga?
Ebukwini ya Bibele ya Rhuti, wanuna loyi a aleke ku endla ntirho wakwe hi ku ya hi Nawu wa Muxe u vitaniwa Ximanimani. (Rhuti 4:1-12) Xana hi fanele hi gimeta hi leswaku mavito ya vanhu hinkwavo va le Bibeleni lama nga boxiwangiki a ma boxiwanga hileswi vanhu volavo a va hombolokile kumbe a va nga ri va nkoka?
Nikatsongo. Xiya xikombiso lexi hambaneke. Loko a ri karhi a lulamisela Paseka yo hetelela, Yesu u byele vadyondzisiwa vakwe leswaku va ‘ya emutini wa Ximanimani’ kutani va lulamisa ekaya kakwe. (Matewu 26:18) Xana hi fanele hi anakanya leswaku wanuna loyi a vitaniweke “Ximanimani” eka ndzimana leyi a a ri wanuna wo homboloka kumbe a nga ri wa nkoka lerova vito rakwe ri nga boxiwa? A swi tano; a swi kanakanisi leswaku “ximanimani” loyi a boxiweke laha a ku ri mudyondzisiwa wa Yesu. Leswi vito rakwe a ri nga ri ra nkoka eka rungula leri, ri susiwile.
Ku tlula kwalaho, rungula ra Bibele ri ni mavito ya vanhu vo tala lava a va hombolokile; ri tlhela ri katsa ni swikombiso swa vanhu vo tala vo tshembeka lava nga boxiwangiki. Hi xikombiso, vito ra Evha, ku nga wansati wo sungula, ri dumile. Kambe, vutianakanyi byakwe ni ku nga yingisi ku hoxe xandla eka xidyoho xa Adamu, leswi veke ni vuyelo byo biha swinene eka hina hinkwerhu. (Varhoma 5:12) Ku hambana na sweswo, nsati wa Nowa a nga boxiwanga eMatsalweni kambe ku pfumala kakwe vutianakanyi ni ku yingisa eku seketeleni nuna wakwe entirhweni wa nkoka swa bumabumeriwa. Swi le rivaleni leswaku leswi vito rakwe ri nga boxiwangiki a swi vuli swona leswaku a nga ri wa nkoka kumbe leswaku Yehovha a nga n’wi katekisanga.
Ku ni vanhu van’wana lava nga boxiwangiki eka rungula ra Bibele lava endleke swilo swa nkoka—hi xivindzi—eku hetisiseni ka swikongomelo swa Yehovha. Tsundzuka xinhwanyetana xa Muisrayele lexi a xi ri nandza endlwini ya Namani loyi a a ri ndhuna ya vuthu ra Siriya. Hi xivindzi, xi vulavule ni n’wini wa xona, ku nga nsati wa Namani, malunghana ni muprofeta wa Yehovha eIsrayele. Leswi swi endle leswaku ku endleka singita lerikulu. (2 Tihosi 5:1-14) N’wana wa nhwanyana wa muavanyisi wa Muisrayele, ku nga Yefta, u veke xikombiso lexikulu xa ripfumelo. Hi ku swi rhandza, u tshike lunghelo ro tekiwa ni ku va ni vana leswaku a hetisisa xihlambanyo lexi tata wakwe a xi endlile. (Vaavanyisi 11:30-40) Hilaha ku fanaka, ku ni vaqambhi va tipisalema to tlula 40 lava nga boxiwangiki swin’we ni vaprofeta lava hi ku tshembeka va hetisiseke swiavelo leswikulu.—1 Tihosi 20:37-43.
Xikombiso lexi tlulaka hinkwaswo i xa tintsumi to tshembeka. Ku ni tintsumi ta madzana ya timiliyoni, kambe ko va timbirhi ntsena leti boxiweke hi mavito eBibeleni—Gabriyele na Mikayele. (Daniyele 7:10; Luka 1:19; Yudha 9) Letin’wana a ti boxiwanga mavito ya tona eka rungula ra Bibele. Hi xikombiso, Manowa, ku nga tata wa Samsoni u vutise ntsumi a ku: “Xana vito ra wena u mani, leswaku loko rito ra wena ri hetiseka, kunene hi ta ku xixima?” Xana yi hlamule yi ku yini? Yi te: “Ha yini u vutisa vito ra mina?” Hi ku titsongahata, ntsumi yoleyo yi arile ku fundzhiwa hi ndlela leyi a yi fanela Xikwembu ntsena.—Vaavanyisi 13:17, 18.
Bibele a yi hlamuseli leswaku ha yini van’wana va boxiwe hi mavito kambe van’wana va nga boxiwanga. Kambe hi nga dyondza swo tala eka vanhu lava tshembekeke lava tirheleke Xikwembu handle ko tilavela ndhuma kumbe xikhundlha.