text:
Tlhatlhambuto 110: Timote—Muvuneteli Muswa Wa Paule
A JAHA legi u gi wonako laha na mupostoli Paule hi Timote. Timote i hanya ni ngango wakwe le Listra. A mamani wakwe i vitwa ku ngalo hi Eunike kasike a kokwani wakwe wa xisati hi Loisi.
Legi i khati ga wunharu ga Paule na a enzela Listra. Ku hunza a xipimo xa lembe na Paule na Barnabasi va tile laha hi khati go sangula hi pfhumba ga kuxumayela. Zonake ka xikhati lexi yena i tlhelile a wuya ni munghana wakwe Silasi.
Wa zi tiva lezi Paule a wulako ka Timote? Yena o wutisa aku: ‘Wa zi ranza ku patsana na Silasi zinwe na mina? Hi wa ta tirisa a xivuno xa wena kuxumayeleni ka vanhu matshanwini ya le kule.’
Timote i hlamula aku: ‘Ina, nza zi ranza a ku famba.’ Hikwalaho Timote i siya a ngango wakwe loku ku hunzile xikhatanyana zonake a famba zinwe na Paule na Silasi. Kanilezi na hi nga se ku gonza hi pfhumba gabye, a hi poleni lezi zi mahekileko ka Paule. Ku hunza a xipimo xa 17 wa malembe kusukela a xikhati lexi Jesu a nga woneka kakwe le ndleleni ya kuya Damasku.
Khumbula, Paule i tile Damasku a ku ta xanisa a vapizani va Jesu, kanilezi yena hi wutsumbu mupizani makunu! Anzhako a valala vo kari va alakanyela ku daya Paule hakuva a va ku ranzi a kugonzisa kakwe xungetano hi Jesu. Kanilezi a vapizani va vuna Paule lezaku a pona. Va mu humesa handle ka khurisi ga doropa hi ku mu relelisa hi lomu ka xirunzu.
Loku ku hunzile xikhati Paule iya a ya xumayela le Antiokia. Hi kona laho ku nga vitanwa a valanzeli va Jesu a ku maKristu hi khati go sangula. Paule na Barnabasi va rumelwa hi le Antiokia a ku teka a pfhumba ga kuya xumayela matikweni ya le kule nguvu. A ginwe ga madoropa lawo va ma enzelako hi Listra, le kaya ka Timote.
Zalezi, na ku hunzile xipimo xa lembe, Paule i wuyile Listra hi pfhumba ga wumbiri. Laha Timote a sukako zinwe na Paule na Silasi, wa ku tiva lomu va yako kona? Cuwuka a mufananiso wa matiko, zonake a hi tiveni matshamu yo kari ya kona.
A ku sangula, vaya le Ikoniume gi nga doropa ga laha kusuhani, zonake vaya ka doropa ga wumbiri gi vitwako Antiokia. Anzhako ka lezo va enza vaya Troasi, zonake va simama vaya Filipi, Tesalonika ni le Berea. Wa gi wona Atensi laha mufananisweni wa matiko? Paule i xumayela kwalaho. Anzhako ka lezo vona va mbheta a lembe ni khihlanya na va xumayela le Korinte. Hi kugumesa va nyimanyana le Efesusi. Makunu va wuya Kesaria hi ngalava, zonake va enza vaya Antiokia, laha Paule a salako kona.
Hizalezo Timote i enza a mazana ni mazana ya tikilometro na a vunetela Paule a ku xumayela a “mahungu yo saseka” niku vulula mabandla yo tala ya wuKristu. Loku u kula, u tave nanza go tsumbeka ga Nungungulu a ku fanana na Timote?
Mitiro 9:19-30; 11:19-26; zipimo 13 kala 17; 18:1-22.
1. Roma; 2. Melita; 3. Berea; 4. Tesalonika; 5. Korinte; 6. Filipi; 7. Atensi; 8. Kreta; 9. Troasi; 10. Efesusi; 11. Miletu; 12. Kolosi; 13. Antiokia; 14. Ikoniume; 15. Listra; 16. Kupero; 17. Antiokia; 18. Kesaria; 19. Jopa; 20. Damasku; 21. Jerusalema; 22. Bimbi ga Hombe (Mediteraneyo)
Ziwutiso
- Himani a jaha legi laha mufananisweni? Gi tshama kwihi, niku hi wahi a mavito ya mamani zinwe ni kokwani wakwe wa xisati?
- Zini a wulako Timote a xikhati lexi Paule a mu wutisako ku ngalo xana yena wa zi lava ku patsana na Silasi zinwe na Paule kuxumayeleni ka vanhu matshanwini ya le kule?
- Hi kwihi laha a valanzeli va Jesu va vitanwako maKristu hi khati go sangula?
- Anzhako ka kuva Paule na Barnabasi va sukile Antiokia, hi wahi a madoropa yo kari lawa va ma enzelako?
- Xana Timote i vunisa kuyini Paule, niku xiwutiso muni lexi vanhu vaswa inyamutlha va faneleko ku ti wutisa?
Ziwutiso zo engetela
- Gonza Mitiro 9:19-30.
Xana mupostoli Paule i kombisile kuyini wutlhari a xikhati lexi a tlhanganileko ni kukanetwa hi kota ya mahungu yo saseka? (Miti. 9:22-25, 29, 30; Mat. 10:16)
- Gonza Mitiro 11:19-26.
Xana a mahungu ma tsalilweko ka Mitiro 11:19-21, 26 ma kombisa kuyini ku ngalo a moya wa Jehova wa fambisa ni ku wonelela a ntiro wa kuxumayela?
- Gonza Mitiro 13:13-16, 42-52.
Xana ku kombisiwa kuyini ka Mitiro 13:51, 52 ku ngalo a vapizani a va vumelangi lezaku a kukanetwa ku va tsema hlana? (Mat. 10:14; Miti. 18:6; 1 Ped. 4:14)
- Gonza Mitiro 14:1-6, 19-28.
Xana a gezu gi nge “va lo va nyikela Hosini” gi hi vunisa kuyini a ku tlhatlheka hi ka kukarateka ku nga faneliko a xikhati lexi hi vunako lava va ha hi ku nghenako bandleni? (Miti. 14:21-23; 20:32; Joh. 6:44)
- Gonza Mitiro 16:1-5.
Xana a kuvumela ka Timote a kuva a ti enghenisa wukwera ku dlunyatisisa kuyini a lisima la ku maha ‘zontlhe hi kota ya ivangeli’? (Miti. 16:3; 1 Kor. 9:23; 1 Tes. 2:8)
- Gonza Mitiro 18:1-11, 18-22.
Zini zi kombiwako hi Mitiro 18:9, 10 xungetano hi kutinghenisa ka Jesu hi wutsumbu gakwe kufambiseni ka ntiro wa kuxumayela, niku kutsumba muni hi nyikiwako hi lezo inyamutlha? (Mat. 28:20)


c: text/html

text:
Xana Xikwembu Xi Kona?
Nhlamulo ya Bibele
Ina, Bibele yi nyikela vumbhoni lebyi khorwisaka bya leswaku Xikwembu xi kona. Yi hi khutaza leswaku hi tshemba leswaku Xikwembu xi kona, ku nga ri ku pfumela leswi vukhongeri byi swi vulaka, kambe hi ku tirhisa ‘matimba ya hina ya ku anakanya.’ (Varhoma 12:1; 1 Yohane 5:20) Xiya tinhla leti landzelaka leti sekeriweke eBibeleni:
Ndlela leyi vuako byi hlelekeke ha yona byi kombisa leswaku ku ni Muvumbi. Bibele yi ri: “Ina, yindlu yin’wana ni yin’wana yi akiwa hi munhu, kambe loyi a akeke swilo hinkwaswo i Xikwembu.” (Vaheveru 3:4) Hambileswi mhaka leyi yi twisisekaka, vanhu vo tala lava dyondzekeke swa ha va tikela ku va va yi twisisa. *
Tanihi vanhu, hi navela ku twisisa nhlamuselo ni xikongomelo xa vutomi naswona sweswo swi tshama swi ri etimbilwini ta hina. Bibele yi vula leswaku ku navela koloko i ‘xilaveko xa hina xa moya,’ ku nga ku navela ku tiva ni ku gandzela Xikwembu. (Matewu 5:3; Nhlavutelo 4:11) Xilaveko lexi xa moya a xi nyikeli ntsena vumbhoni bya leswaku Xikwembu xi kona kambe xi tlhela xi kombisa leswaku i Muvumbi la nga ni rirhandzu loyi a lavaka leswaku hi enerisa xilaveko xexo.—Matewu 4:4.
Vuprofeta byo tala lebyi nga eBibeleni lebyi tsariweke ka ha sale madzana ya malembe, byi hetiseke hilaha a byi profetiwe hakona. Vuxokoxoko ni ku pakanisa ka byona byi tiyisekisa leswaku byi huma eka loyi a nga ni matimba.—2 Petro 1:21.
Vatsari va Bibele a va ri ni vutivi bya sayense lebyi a byi nga twisiseki hi nkarhi wolowo. Hi xikombiso, vanhu vo tala va le nkarhini wa khale a va tshemba leswaku misava yi tshegiwe hi swiharhi swo tanihi tindlopfu, tinguluve ta nhova kumbe tinkunzi. Ku hambana ni sweswo, Bibele yi vula leswaku Xikwembu “xi hayek[e] misava ehenhla ka hava.” (Yobo 26:7) Hilaha ku fanaka, Bibele yi hlamusela xivumbeko xa misava tanihi “xirhendzevutana.” (Esaya 40:22) Vanhu vo tala va tshemba leswaku rungula leri vatsari va Bibele va ri tsaleke ri huma eka Xikwembu.
Bibele yi hlamula swivutiso swo tala leswi tikaka, leswi loko munhu a nga kumi tinhlamulo leti enerisaka ta swona a nga gimetaka hi ku vula leswaku Xikwembu a xi kona. Hi xikombiso: Loko Xikwembu xi ri ni rirhandzu ni matimba hinkwawo, ha yini ku ri ni ku xaniseka ni vuhomboloki emisaveni? Ha yini vukhongeri byi hlohlotela vubihi ematshan’weni ya leswinene?—Tito 1:16.
^ ndzim. 4 Hi xikombiso, mufi Allan Sandage mutivi wa swilo swa le mpfhukeni u vule leswi malunghana ni vuako: “Ndlela leyi byi hlelekeke ha yona a ndzi pfumeli leswaku byi lo tiendlekela. Ku fanele ku ri ni loyi a byi simekeke. Swa ndzi tikela ku twisisa leswaku Xikwembu i nchumu wa njhani kambe hi xona lexi endleke leswaku ku va ni swilo leswi hi swi vonaka.”
DYONDZA SWO TALA
Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?
Hi Yihi Dyondzo Leyi Nga Ntiyiso Malunghana Ni Xikwembu?
U anakanya onge Xikwembu xa khathala ha wena? Dyondza hi vumunhu bya xona ni ndlela leyi u nga tshinelaka eka xona ha yona.
XALAMUKA!
“Ndza Tiyiseka Leswaku Ku Ni Muvumbi”
Frédéric Dumoulin a a nga ha lavi ku twa nchumu hi swa vukhongeri naswona u sungule ku nga ha pfumeli leswaku Xikwembu xi kona. Xana ku dyondza ka yena Bibele ni ku endla ndzavisiso wa swilo leswi hanyaka swi n’wi khorwise njhani leswaku ku ni Muvumbi?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Varhoma 7:1-25
7 Xana swi nga endleka mi nga swi tivi, vamakwerhu, (hikuva ndzi vulavula ni lava va tivaka nawu,) leswaku Nawu wu lawula munhu, ntsena loko a ha hanya?+2 Hi xikombiso, wansati loyi a tekiweke u bohiwa hi nawu eka nuna wa yena loko a ha hanya; kambe loko nuna wa yena a fa, u ntshunxiwile enawini wa nuna+ wa yena.3 Hikwalaho, loko nuna wa yena a ha hanya, u ta vitiwa wansati wa vuoswi loko a va nsati wa wanuna+ un’wana. Kambe loko nuna wa yena a fa, u ntshunxekile enawini wa nuna wa yena, lerova a hi wansati wa vuoswi loko a va nsati wa wanuna+ un’wana.4 Kutani vamakwerhu, na n’wina mi endliwe lava feke eNawini+ hi miri wa Kreste, leswaku mi ta va va un’wana,+ loyi a pfuxiweke eka lava feke,+ leswaku hi ta vekela Xikwembu mihandzu.+5 Hikuva loko ha ha famba hi ku pfumelelana ni nyama,+ ku navela ka vudyoho loku a ku pfuxiwa hi Nawu a ku tirha eka swirho swa hina leswaku hi humesa mihandzu leyi yisaka eku feni.+6 Kambe sweswi hi ntshunxiwile eNawini,+ hikuva hi file+ eka wona lowu a wu hi khome swi tiya, leswaku hi ta va mahlonga+ hi mianakanyo leyintshwa hikwalaho ka moya,+ ku nga ri hi mianakanyo ya khale hikwalaho ka nawu+ lowu tsariweke.7 Kutani hi ta ku yini? Xana Nawu i xidyoho?+ Sweswo swi nga tshuki swi va tano! Kunene ingi ndzi nga xi tivanga xidyoho+ loko a ku nga ri hikwalaho ka Nawu; naswona, hi xikombiso, ingi ndzi nga ku tivanga ku navela+ loko Nawu a wu nga vulanga wu ku: “U nga tshuki u navela.”+8 Kambe xidyoho, leswi xi endliweke xi va erivaleni hikwalaho ka xileriso,+ xi vange ku navela ka mixaka hinkwayo eka mina, hikuva handle ka nawu, xidyoho a xi file.+9 Entiyisweni, khale a ndzi hanya handle ka nawu;+ kambe loko xileriso xi fika,+ xidyoho xi tlhele xi hanya, kambe mina ndzi file.+10 Naswona xileriso lexi a xi yisa evuton’wini,+ mina ndzi xi kume xi yisa eku feni.+11 Hikuva xidyoho, leswi xi endliweke xi va erivaleni hikwalaho ka xileriso, xi ndzi kanganyisile,+ xi ndzi dlaya hikwalaho ka xileriso.12 Hikwalaho, loko ku ri Nawu wa kwetsima,+ na xona xileriso xa kwetsima, xi lulamile,+ i xinene.+13 Kutani, xana leswi nga swinene swi ve rifu eka mi-na? Sweswo swi nga tshuki swi endleka! Kambe i xidyoho lexi veke rifu, leswaku swi ta kombisiwa leswaku i xidyoho xi ndzi vangelaka rifu hi leswi nga swinene;+ leswaku xidyoho xi ta va ni vudyoho lebyikulu ngopfu hikwalaho ka xileriso.+14 Hikuva ha swi tiva leswaku Nawu i wa moya;+ kambe mina ndzi wa nyama, ndzi xaviseriwe xidyoho.+15 Hikuva leswi ndzi swi endlaka a ndzi swi tivi. Hikuva leswi ndzi swi navelaka a ndzi hanyi hi swona; kambe leswi ndzi swi vengaka hi swona leswi ndzi swi endlaka.16 Hambiswiritano, loko leswi ndzi nga swi naveliki ku ri swona leswi ndzi swi endlaka,+ ndza pfumela leswaku Nawu i wunene.+17 Kambe a swa ha endliwi hi mina, kambe i xidyoho lexi tshamaka eka mina.+18 Hikuva ndza swi tiva leswaku eka mina, ku nga enyameni ya mina, a ku tshami nchumu lexinene;+ hikuva vuswikoti byo navela+ byi kona eka mina, kambe vuswikoti byo endla+ leswi nga swinene a byi kona.19 Hikuva leswinene leswi ndzi swi navelaka a ndzi swi endli,+ kambe leswo biha leswi ndzi nga swi naveliki hi swona leswi ndzi hanyaka hi swona.20 Loko leswi ndzi nga swi naveliki ku ri swona leswi ndzi swi endlaka, a swa ha endliwi hi mina, kambe i xidyoho lexi tshamaka eka mina.+21 Kutani eka mina ndzi kuma nawu lowu: leswaku loko ndzi navela ku endla leswi lulameke,+ leswo biha swi kona eka mina.+22 Kunene ndza wu tsakela+ nawu wa Xikwembu hi ku ya hi munhu+ loyi ndzi nga yena endzeni,23 kambe eswirhweni+ swa mina ndzi vona nawu wun’wana lowu lwaka+ ni nawu wa mianakanyo+ ya mina, wu ndzi endla khumbi ra nawu+ wa xidyoho lowu nga eswirhweni swa mina.24 Mina munhu wa maxangu! I mani loyi a nga ta ndzi ponisa eka miri lowu weriwaka hi rifu+ leri?25 Ndzi nkhensa Xikwembu ha Yesu Kreste Hosi+ ya hina! Hikwalaho, emianakanyweni ya mina, ndzi hlonga ra nawu+ wa Xikwembu, kambe enyameni ya mina ndzi hlonga ra nawu+ wa xidyoho.


text:
NDZIMA 16
Hlawula Ku Gandzela Xikwembu
1, 2. Hi xihi xivutiso lexi u faneleke u tivutisa xona naswona ha yini swi ri swa nkoka?
LOKO u ri karhi u dyondza Bibele, u dyondze leswaku vanhu vo tala lava vulaka leswaku va gandzela Xikwembu, va dyondzisa ni ku endla swilo leswi Xikwembu xi swi vengaka. (2 Vakorinto 6:17) Hi yona mhaka leyi Yehovha a hi byelaka leswaku hi huma eka vugandzeri bya mavunwa, ku nga “Babilona Lonkulu.” (Nhlavutelo 18:2, 4) Xana u ta endla yini? Un’wana ni un’wana wa hina u fanele a endla xiboho, hi fanele hi tivutisa, ‘Xana ndzi gandzela Xikwembu hi ndlela leyi xi yi lavaka, kumbe ndzi lava ku xi gandzela hi ndlela leyi a ndzi xi gandzela ha yona?’
2 Loko se u byi tshikile vugandzeri bya mavunwa, u endle kahle. Kambe ku nga ha va ni swiendlo swin’wana ni mikhuva ya le vukhongerini bya mavunwa leyi wa ha yi rhandzaka ni sweswi. A hi kambisise swin’wana swa swiendlo ni mikhuva leyi kutani hi vona leswaku ha yini swi ri swa nkoka leswaku hi yi languta hi ndlela leyi Yehovha a yi langutaka ha yona.
SWIFANISO NI KU GANDZELA VAKOKWANA
3. (a) Ha yini van’wana swi nga ha va tikelaka ku tshika ku tirhisa swifaniso loko va gandzela? (b) Bibele yi ri yini hi ku tirhisa swifaniso loko hi gandzela Xikwembu?
3 Vanhu van’wana va tirhise swifaniso ni tindhumbha emakaya ya vona leswaku va gandzela Xikwembu ku ringana malembe yo tala. Loko ku ri hileswaku na wena a wu swi tirhisa, u nga ha vona swi hoxile ku gandzela Xikwembu handle ka swona. Kambe tsundzuka leswaku Yehovha u hi dyondzisa ndlela leyi hi faneleke hi n’wi gandzela ha yona. Bibele yi swi veka erivaleni leswaku Yehovha a nga lavi leswaku hi tirhisa swifaniso loko hi n’wi gandzela.—Hlaya Eksoda 20:4, 5; Pisalema 115:4-8; Esaya 42:8; 1 Yohane 5:21.
4. (a) Ha yini hi nga fanelanga hi gandzela vakokwa wa hina lava feke? (b) Ha yini Yehovha a byele vanhu vakwe leswaku va nga ringeti ku vulavula ni lava feke?
4 Vanhu van’wana va tirhisa mali yo tala va ringeta ku tsakisa vakokwa wa vona lava feke. Va nga ha tlhela va va gandzela. Kambe hi dyondze leswaku lava feke a va nge swi koti ku hi pfuna kumbe ku hi vavisa. A va hanyi endhawini yo karhi. Entiyisweni, swi ni khombo ku ringeta ku vulavula na vona hikuva rungula rin’wana ni rin’wana leri tikombaka ri huma eka xaka leri feke kahlekahle ri va ri huma eka madimona. Hi yona mhaka leyi Yehovha a leriseke Vaisrayele leswaku va nga ringeti ku vulavula ni lava feke kumbe ku katseka eka swilo leswi fambisanaka ni madimona.—Deteronoma 18:10-12; vona Nhlamuselo ya le hansi 26 na 31.
5. I yini lexi nga ku pfunaka ku tshika ku tirhisa swifaniso loko u gandzela Xikwembu kumbe ku tshika ku gandzela vakokwa wa wena lava feke?
5 I yini lexi nga ku pfunaka ku tshika ku tirhisa swifaniso loko u gandzela Xikwembu kumbe ku tshika ku gandzela vakokwa wa wena lava feke? U fanele u hlaya Bibele naswona u anakanyisisa hi vukheta hi ndlela leyi Yehovha a swi langutaka ha yona swilo sweswo. U swi teka swi ri leswi “nyenyetsaka.” (Deteronoma 27:15) Khongela eka Yehovha siku ni siku u kombela leswaku a ku pfuna u languta swilo hi ndlela leyi a swi langutaka ha yona ni ku tlhela a ku pfuna leswaku u n’wi gandzela hi ndlela leyi a lavaka ha yona. (Esaya 55:9) U nga tiyiseka leswaku Yehovha u ta ku nyika matimba lama lavekaka leswaku u lahla swilo hinkwaswo leswi fambisanaka ni vugandzeri bya mavunwa.
XANA HI FANELE HI TLANGELA KHISIMUSI?
6. Ha yini ku hlawuriwe siku ra ti-25 ta December leswaku ku tlangeriwa siku ra ku velekiwa ka Yesu?
6 Emisaveni hinkwayo, Khisimusi i yin’wana ya tiholideyi leti tolovelekeke naswona vanhu vo tala va anakanya leswaku i siku ra ku tlangela ku velekiwa ka Yesu. Kambe Khisimusi yi fambisana ni vugandzeri bya mavunwa. Encyclopedia yin’wana yi hlamusela leswaku vahedeni va le Rhoma a va tlangela ku velekiwa ka dyambu hi ti-25 ta December. Vafundhisi a va lava leswaku vahedeni vo tala va va Vakreste, hambileswi Yesu a nga velekiwangiki hi ti-25 ta December, va endle xiboho xo tlangela ku velekiwa ka Yesu hi siku leri. (Luka 2:8-12) Vadyondzisiwa va Yesu a va yi tlangelanga Khisimusi. Buku yin’wana ya tinhlamuselo leyi nge Sacred Origins of Profound Things yi hlamusela leswaku endzhaku ka malembe ya 200 Yesu a velekiwile, “a nga kona loyi a a tiva lomu a velekeriweke kona, naswona vo tala a va nga ri na mhaka nileswaku u velekeriwe kwihi.” Ku va vanhu va tlangela Khisimusi swi sungule endzhaku ka malembe yo tala Yesu a file.
7. Ha yini Vakreste va ntiyiso va nga yi tlangeli Khisimusi?
7 Vanhu vo tala va swi tiva leswaku masungulo ya Khisimusi ma sekeriwe eka mikhuva ya vuhedeni, yo tanihi ku endla minkhuvo ni ku nyikela tinyiko. Hi xikombiso, eNghilandhi ni le swiphen’wini swin’wana swa le Amerika, ku ve ni nkarhi lowu a swi nga pfumeleriwi ku tlangela Khisimusi hikwalaho ka leswi yi sunguriweke hi vahedeni. Un’wana ni un’wana loyi a yi tlangela a xupuriwa. Kambe vanhu va tlhele va sungula ku yi tlangela. Ha yini Vakreste va ntiyiso va nga yi tlangeli Khisimusi? Hikuva va lava ku tsakisa Xikwembu eka swilo hinkwaswo leswi va swi endlaka.
XANA HI FANELE HI TLANGELA MASIKU YA KU VELEKIWA?
8, 9. Ha yini Vakreste vo sungula va nga ma tlangelanga masiku ya ku velekiwa?
8 Vanhu vo tala va tlangela siku leri va velekiweke ha rona. Xana Vakreste va fanele va tlangela siku leri va velekiweke ha rona? EBibeleni ku boxiwa ntsena minkhuvo ya ku tlangela masiku ya ku velekiwa leyi tlangeriweke hi vanhu lava a va nga n’wi gandzeli Yehovha. (Genesa 40:20; Marka 6:21) Minkhuvo ya ku tlangela masiku ya ku velekiwa a yi endleriwa ku gandzela swikwembu swa mavunwa. Hi yona mhaka leyi Vakreste vo sungula “a va teka ku tlangela siku ra ku velekiwa ka munhu wo karhi ku ri mukhuva wa vuhedeni.”—The World Book Encyclopedia.
9 Varhoma va khale ni Magriki a va tshemba leswaku ku ni moya lowu a wu fika loko munhu a velekiwa nileswaku moya wolowo a wu ta n’wi sirhelela vutomi byakwe hinkwabyo. Buku yin’wana leyi nge The Lore of Birthdays, yi ri: “Vanhu lava nga riki Vakreste va le nkarhini wolowo a va tlangela masiku ya ku velekiwa hikuva a va ehleketa leswaku mukhuva lowu a wu ta endla leswaku swikwembu swa vona swi sirhelela loyi ku nga siku rakwe ro velekiwa.”
10. Ha yini Vakreste va nga ma tlangeli masiku ya ku velekiwa namuntlha?
10 Xana u ehleketa leswaku Yehovha u tsakisiwa hi minkhuvo leyi fambisanaka ni vukhongeri bya mavunwa? (Esaya 65:11, 12) Doo! Hi yona mhaka leyi hi nga ma tlangeriki masiku ya ku velekiwa kumbe holideyi yin’wana ni yin’wana leyi fambisanaka ni vukhongeri bya mavunwa.
XANA SWI NI MHAKA?
11. Ha yini vanhu van’wana va tlangela tiholideyi? Hi wihi nchumu lowu faneleke wu va wa nkoka swinene eka wena?
11 Vanhu vo tala va swi tiva leswaku Khisimusi ni tiholideyi tin’wana swi sunguriwe hi vahedeni, kambe va ya emahlweni va swi tlangela. Va vona onge tiholideyi ti va nyika nkarhi lowunene wo va ni mindyangu ya vona. Xana na wena u titwa hi ndlela yoleyo? A swi bihanga ku lava ku va ni ndyangu wa wena. Yehovha u vumbe ndyangu naswona u lava leswaku hi va ni vuxaka lebyinene ni mindyangu ya hina. (Vaefesa 3:14, 15) Hambiswiritano, hi fanele hi tiyimisela ku va ni vuxaka lebyinene na Yehovha ematshan’weni yo tsakisa maxaka ya hina hi ku tlangela tiholideyi ta vukhongeri bya mavunwa. Hi yona mhaka leyi muapostola Pawulo a vuleke a ku: “Hambetani mi tiyiseka hi leswi amukelekaka eHosini.”—Vaefesa 5:10.
12. I yini lexi endlaka leswaku Yehovha a nga ti amukeli tiholideyi?
12 Vanhu vo tala va anakanya leswaku a swi na mhaka leswaku tiholideyi ti sungule kwihi, kambe Yehovha a nga titwi hi ndlela yoleyo. A nga ti amukeli tiholideyi leti humaka eka vukhongeri bya mavunwa kumbe leti vangamisaka vanhu kumbe mimfungho ya tiko. Hi xikombiso, Vaegipta a va endlela swikwembu swa vona swa mavunwa minkhuvo yo tala. Endzhaku ka loko Vaisrayele va hume aEgipta, va tekelele wun’wana wa minkhuvo ya vuhedeni ya Vaegipta kutani va wu vitana “nkhuvo wa Yehovha.” Kambe Yehovha u va xupurile hikwalaho ka sweswo. (Eksoda 32:2-10) Hilaha muprofeta Esaya a vuleke hakona, hi fanele hi nga “khumbi nchumu lexi nga basangiki.”—Hlaya Esaya 52:11.
VANA NI MUSA LOKO U TIRHISANA NI VAN’WANA
13. Hi swihi swivutiso leswi u nga ha vaka u ri na swona loko u endla xiboho xo tshika ku tlangela tiholideyi?
13 Loko u endla xiboho xo tshika ku tlangela tiholideyi, u nga ha va u ri ni swivutiso swo tala. Hi xikombiso: Ndzi fanele ndzi endla yini loko vatirhikulorhi va ndzi vutisa leswaku ha yini ndzi nga tlangeli Khisimusi? Ndzi fanele ndzi endla yini loko un’wana a ndzi nyika nyiko ya Khisimusi? Ndzi fanele ndzi endla yini loko munghana wa mina wa vukati a lava leswaku ndzi tlangela holideyi? Ndzi nga va pfuna njhani vana va mina leswaku va nga khunguvanyeki hileswi va nga tlangeliki holideyi kumbe siku ra ku velekiwa ka vona?
14, 15. U fanele u endla yini loko munhu un’wana a ku navelela leswaku u tiphina hi holideyi kumbe a ku nyika nyiko?
14 I swa nkoka leswaku u tirhisa vutlhari loko u endla xiboho xa leswi u faneleke u swi vula ni leswi u nga ta swi endla eka xiyimo xin’wana ni xin’wana. Hi xikombiso, loko vanhu va ku navelela leswaku u tiphina hi holideyi yo karhi, a wu fanelanga u va papalata. U nga ha ku, “Ndza nkhensa.” Kambe eka swiyimo leswi munhu a lavaka ku tiva leswi engetelekeke, u nga ha hlawula ku hlamusela xivangelo lexi endlaka leswaku u nga tlangeli holideyi. Hambiswiritano, minkarhi hinkwayo vana ni musa, vuxiyaxiya ni xichavo. Bibele yi ri: “Marito ya n’wina a ma ve ni nsovo nkarhi hinkwawo, ma lungiwe hi munyu, leswaku mi tiva ndlela leyi mi faneleke ku hlamula un’wana ni un’wana ha yona.” (Vakolosa 4:6) Kumbexana u nga ha hlamusela leswaku wa swi tsakela ku heta nkarhi ni van’wana ni ku va nyika tinyiko kambe u hlawula ku endla tano hi nkarhi wun’wana lowu nga fambisaniki ni tiholideyi.
15 U fanele u endla yini loko un’wana a ku nyika nyiko? Bibele a yi xaxameti milawu, kambe yi vula leswaku hi fanele hi tshama hi ri ni ripfalo lerinene. (1 Timotiya 1:18, 19) Swi nga ha endleka leswaku munhu loyi a ku nyikaka nyiko a nga swi tivi leswaku a wu tlangeli holideyi. Kumbe a nga ha ku, “Ndza swi tiva leswaku a wu tlangeli holideyi, kambe nilokoswiritano ndzi lava ku ku nyika leswi.” Emhakeni yoleyo, u nga ha endla xiboho xo yi amukela kumbe xo ka u nga yi amukeli. Kambe eka xiboho xin’wana ni xin’wana lexi u xi endlaka, tiyiseka leswaku u tshama u ri ni ripfalo leri baseke. A hi lavi ku endla nchumu lowu nga ta khumba vuxaka bya hina na Yehovha hi ndlela yo biha.
WENA SWIN’WE NI NDYANGU WA WENA
16. U fanele u endla yini loko ndyangu wa wena wu lava ku tlangela holideyi?
16 U fanele u endla yini loko ndyangu wa wena wu lava ku tlangela holideyi? A wu fanelanga u lwisana na wona. Tsundzuka, wu ni mfanelo yo endla leswi wu swi lavaka. Vana ni musa u tlhela u xixima leswi wu hlawulaka ku swi endla hilaha na wena u lavaka leswaku wu xixima swiboho swa wena. (Hlaya Matewu 7:12.) Kambe loko ndyangu wa wena wu lava leswaku u heta nkarhi na wona hi holideyi yo karhi, u fanele u endla yini? Emahlweni ko va u endla xiboho xa leswi u nga ta swi endla, khongela eka Yehovha a ku pfuna leswaku u endla xiboho lexinene. Anakanya hi xiyimo xexo kutani u endla ndzavisiso hi mhaka yoleyo. Tsundzuka leswaku minkarhi hinkwayo u lava ku tsakisa Yehovha.
17. U fanele u endla yini leswaku u pfuna vana va wena leswaku va papalata ku titwa onge va kayela swin’wana loko va vona van’wana va ri karhi va tlangela tiholideyi?
17 U fanele u endla yini leswaku u pfuna vana va wena loko va vona van’wana va ri karhi va tlangela tiholideyi? Nkarhi na nkarhi, u nga va endlela swilo swo hlawuleka. Nakambe u nga ha va nyika tinyiko. Nyiko yin’wana ya nkoka swinene leyi u nga yi nyikaka vana va wena i nkarhi swin’we ni rirhandzu ra wena.
HANYA HI VUGANDZERI BYA NTIYISO
18. Ha yini hi fanele hi ya eminhlanganweni ya Vukreste?
18 Leswaku hi tsakisa Yehovha, hi fanele hi tshika vukhongeri bya mavunwa swin’we ni mikhuva ni tiholideyi leti fambisanaka na byona. Hi fanele hi hanya hi vugandzeri bya ntiyiso. Njhani? Ndlela yin’wana i ku va kona nkarhi na nkarhi eminhlanganweni ya Vukreste. (Hlaya Vaheveru 10:24, 25.) Minhlangano i xiphemu xa nkoka swinene xa vugandzeri bya ntiyiso. (Pisalema 22:22; 122:1) Loko hi hlangana swin’we ha khutazana.—Varhoma 1:12.
19. Ha yini swi ri swa nkoka ku byela van’wana hi ntiyiso wa Bibele lowu u wu dyondzeke?
19 Xiphemu xin’wana xa vugandzeri bya ntiyiso i ku vulavula ni van’wana hileswi u swi dyondzeke eBibeleni. Vanhu vo tala va titwa va tshikilelekile hi swilo swo biha leswi endlekaka emisaveni. Kumbexana u tiva vanhu van’wana lava titwaka hi ndlela yoleyo. Va byele hi ntshembo wa wena wo tsakisa hi vumundzuku. Loko u ri karhi u ya eminhlanganweni ya Vukreste ni ku byela van’wana hi ntiyiso wa Bibele, u ta swi xiya leswaku a wa ha swi lavi ku va xiphemu xa vukhongeri bya mavunwa swin’we ni mikhuva ya byona. U nga tiyiseka leswaku u ta va ni ntsako nileswaku Yehovha u ta ma katekisa swinene matshalatshala ya wena yo hlawula ku n’wi gandzela hi ndlela leyinene.—Malakiya 3:10.


text:
VANTSHWA VA VUTISA
I Yini Leswi Ndzi Faneleke Ndzi Swi Tiva Hi Ku Rhumelana Swilo Swa Timhaka Ta Masangu?
I Yini Ku Rhumelana Swilo Swa Timhaka Ta Masangu?
I ku rhumelana marungula ya timhaka ta masangu, swifaniso kumbe tivhidiyo hi selfoni. Wanuna un’wana u te: “Leyi i ndlela leyi tolovelekeke leyi vanhu va yi tirhisaka leswaku va vulavurisana. Mi rhumelana marungula lama kokaka rinoko ivi hi ku hatlisa mi sungula ku rhumelana swifaniso leswi pfuxaka ku navela ka timhaka ta masangu.”
Ha yini vanhu va swi endla? Gqweta rin’wana leri nga ni ntokoto leri tshahiweke eka phepha-hungu ra The New York Times ri te: “Vantshwa van’wana va vula leswaku ku va ni xifaniso eka selfoni xa jaha kumbe ntombhi ya wena yi nga ambalanga, swi kombisa leswaku se u endla timhaka ta masangu.” Muntshwa un’wana u vule leswaku ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu i ndlela leyi sirhelelekeke yo endla timhaka ta masangu. U tlhele a vula leswaku “a wu nge vi na khwiri kumbe mavabyi lama tlulelaka hi ku hlanganyela eka timhaka ta masangu.”
Swivangelo swin’wana leswi endlaka vantshwa va rhumelana swilo swa timhaka ta masangu swi katsa leswi landzelaka:
Ku navela ku rhandzana ni munhu yoloye.
Hikuva un’wana u va rhumele xifaniso a nga ambalanga naswona na vona va titwa va boheka ku endla tano.
Hi rihi khombo ra ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu?
Loko u kala u rhumela xifaniso hi selfoni a wu nge he lawuli ndlela leyi xi nga tirhisiwaka ha yona kumbe ndlela leyi xi nga ta onha ndhuma ya wena ha yona. Amanda Lenhart, mulavisisi la nga ni ntokoto tlhelo mutsari wa le Pew Research Center, u vule leswi hi ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu: “Hi xitalo loko munhu a rhumeriwe rungula kumbe xifaniso lexi thyakeke na yena u hundzisela eka van’wana.”
Minkarhi yin’wana
Lava rhumeriweke swifaniso swa vanhu lava nga ambalangiki va swi hangalasa hi xikongomelo xo nyanyula vanghana va vona.
Majaha lama tshikiweke ma hangalasa swifaniso swa tintombhi ta wona ti nga ambalanga hi xikongomelo xo rihisela.
XANA A WU SWI TIVA? Minkarhi yo tala ku rhumelana swifaniso swa vanhu lava nga ambalangiki swi fanisiwa ni ku xanisa vana kumbe ku hangalasa swifaniso swa vana leswi pfuxaka ku navela ka timhaka ta masangu. Vana van’wana lava rhumelaneke swilo swa timhaka ta masangu va voniwe nandzu.
Bibele yi ri yini ha swona?
Bibele yi pfumelela vanhu lava tekaneke ntsena leswaku va titsakisa hi timhaka ta masangu. (Swivuriso 5:18) Hambiswiritano, ya swi yirisa ku va vanhu lava nga tekanangiki va hlanganyela timhaka ta masangu. Xiya leswi vuriwaka hi tindzimana leti:
“Vumbhisa ni thyaka ra muxaka wun’wana ni wun’wana swi nga vuriwi hambi ku ri ku vuriwa exikarhi ka n’wina, . . . hambi ku ri ku tikhoma loku nyumisaka kumbe mavulavulelo ya vuphukuphuku kumbe mafenya lama thyakeke.”—Vaefesa 5:3, 4.
“Dlayani swirho swa miri wa n’wina leswi nga emisaveni malunghana ni vumbhisa, thyaka, ku navela ka vuxaka bya rimbewu, ku navela loku vavisaka, ni ku tshwa.”—Vakolosa 3:5.
Tindzimana teto a ti hi lemukisi ntsena emhakeni ya “vumbhisa” (vuxaka bya rimbewu exikarhi ka vanhu lava nga tekanangiki) kambe ti tlhela ti hi lemukisa emhakeni ya “thyaka” (ku nga muxaka wun’wana ni wun’wana wa ku tikhoma ko biha) ni “ku navela ka vuxaka bya rimbewu” (ku nga ri ku navela lokunene ka vatekani kambe ku navela loku nga vangaka ku tikhoma ko biha hi timhaka ta masangu).
Tivutise:
Ku rhumelana swifaniso swa vanhu lava nga ambalangiki i mukhuva wa “thyaka” hi ndlela yihi?
Xana swi pfuxa “ku navela ka vuxaka bya rimbewu” loko biha hi ndlela yihi?
Ha yini ku hlalela ni ku hangalasa swifaniso swa vanhu lava nga ambalangiki ku ri mukhuva lowu “vavisaka”?
Tindzimana leti landzelaka ta Bibele ti nyikela swivangelo leswi twalaka swo papalata ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu.
“Endla hinkwaswo leswi u nga swi kotaka leswaku u tivonakarisa u amukeleka eka Xikwembu, u ri mutirhi la nga riki na nchumu wo khomiwa hi tingana ha wona.”—2 Timotiya 2:15.
“N’wina mi fanele mi va vanhu va muxaka muni hi tlhelo ra swiendlo swo kwetsima swa ku tikhoma ni swiendlo swa ku tinyiketela loku nga ni vukwembu!”—2 Petro 3:11.
Tindzimana teto ti kombisa vuyelo bya ku tikhoma lokunene. Loko u ti khoma hi ndlela leyinene u nge tisoli hikwalaho ka swiendlo swa wena.—Vagalatiya 6:7.
Tivutise:
Ndzi munhu wa njhani?
Xana ndza khathala hi ndhuma ya van’wana?
Xana ndzi lava ku tsakisiwa hi leswi vavisaka van’wana?
Ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu swi yi khumba njhani ndhuma ya mina?
Ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu swi nga byi onha njhani vuxaka bya mina ni vatswari va mina?
MHAKA YA XIVIRI “Munghana wa mina a a ri ni jaha leri a rhandzana na rona exihundleni. U ri rhumele xifaniso xakwe a nga ambalanga ivi na rona ri rhumela xa rona. Ku nga si hundza masiku mambirhi, tata wa yena u langute selfoni ya yena. Leswi a swi voneke swi n’wi hete matimba. U n’wi vutisile hi mhaka leyi kutani a pfumela. Ndza swi tiva leswaku munghana wa mina wa tisola hileswi a swi endleke kambe vatswari vakwe a va karhatekile swinene naswona swi va twise ku vava! A va ha tiyiseki leswaku va ta tlhela va n’wi tshemba.”
Ntiyiso wa mhaka: Ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu swi susa xindzhuti xa loyi a rhumelaka ni loyi a rhumeriwaka. Muntshwa un’wana loyi jaha rakwe ri n’wi sindziseke ku rhumela swilo swa timhaka ta masangu u te: “Swa ndzi nyangatsa naswona swa ndzi nyumisa.”
Tanihi leswi ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu swi nga va ka ni vuyelo byo biha evuton’wini bya wena, eka van’wana ni le timhakeni ta nawu, i vutlhari ku landzela ndzayo ya le Bibeleni:
“Balekela ku navela loku fambisanaka ni vuntshwa.”—2 Timotiya 2:22.
“Endla leswaku mahlo ya mina ma hundza ma nga swi voni swilo leswi nga pfuniki nchumu.”—Pisalema 119:37.
Xana wena a wu ta endla yini?
Tirhisa ndzayo ya le Bibeleni evuton’wini bya wena. Hlaya hileswi humeleleke Janet ivi u hlawula xiboho lexi u anakanyaka leswaku i xinene.
“Siku rin’wana ndzi hlangane ni jaha rin’wana ivi hi nyikana tinomboro ta riqingho. Ku nga si hela ni vhiki, u ndzi kombele leswaku ndzi n’wi rhumela swifaniso ndzi ambale swiambalo swo hlambela.”—Janet.
Xana u ehleketa leswaku Janet a a fanele a endle yini? Xana wena a wu ta endla yini?
XIBOHO A U nga ha vula leswi: ‘A ku na xo biha hi sweswo. Loko ho ya elwandle, a a ta ndzi vona ndzi ambale swiambalo swo hlambela.’
XIBOHO B U nga ha vula leswi: ‘A ndzi tiyiseki leswaku xikongomelo xakwe hi xihi. Swa antswa ndzi n’wi rhumela xifaniso lexi ndzi ambaleke swiambalo swo koma kumbe swo ndzi manya ndzi vona leswaku u ta endla yini.’
XIBOHO C U nga ha vula leswi: ‘Jaha leri ro tsakela ntsena ku endla timhaka ta masangu na mina. Rungula rakwe ndzi ta ri susa efonini ya mina.’
Xiboho C xi twala xi ri xa vutlhari. Hilaha Bibele yi vulaka hakona yi ku: “U tlharihile la voneke khombo kutani a tumbela, kambe la nga riki na ntokoto u ye emahlweni kutani u fanele a xupuriwa.”—Swivuriso 22:3.
Swiboho leswi nga laha henhla swi kombisa ndlela leyi ku rhumelana swilo swa timhaka ta masangu ni mikhuva yin’wana ya ku tikhoma ko biha swi sungulaka ha yona: Xana u hlawula vanghana hi vutlhari? (Swivuriso 13:20) Nhwanyana un’wana la vuriwaka Sarah u vule leswi: “Aka xinghana ni vanhu lava u swi tivaka leswaku va ta ku tsundzuxa loko u endla swiboho leswi hoxeke.” Nhwanyana la vuriwaka Delia u te: “Vanhu van’wana lava tiendlaka vanghana va wena va nge ku pfuni leswaku u va ni mahanyelo lamanene. Loko mahanyelo ya vona ma nga fambisani ni milawu ya Xikwembu, va ta ku khutaza ku endla swilo leswi nga riki swinene. Xana u lava swi va tano eka wena?”


text:
Hi Swihi Swivangelo Swimbirhi Leswi Endlaka Xikwembu Xi Nga Yingisi Swikhongelo Swin’wana?
Nhlamulo ya Bibele
Ku ni swikhongelo swin’wana leswi Xikwembu xi nga swi yingisiki. Xiya swivangelo swimbirhi.
1. Loko xi nga fambisani ni ku rhandza ka Xikwembu
Xikwembu a xi swi hlamuli swikombelo leswi lwisanaka ni ku rhandza ka xona kumbe milawu ya xona leyi tsariweke eBibeleni. (1 Yohane 5:14) Hi xikombiso, Bibele yi lava leswaku hi papalata ku va ni makwanga. Ku gembula ku hlohlotela makwanga. (1 Vakorinto 6:9, 10) Hikokwalaho, Xikwembu a xi nge ku hlamuli loko wo kombela leswaku xi ku pfuna u wina mubejo kumbe lotto. Xikwembu a hi munhu loyi u nga n’wi rhumaka leswaku a a ku endlela xin’wana ni xin’wana lexi u xi lavaka. Kahle-kahle u fanele u xi nkhensa hikwalaho ka sweswo. Hikuva loko a swi nga ri tano, a hi ta chava hikwalaho ka leswi vanhu van’wana a va ta xi kombela leswaku xi swi endla.—Yakobo 4:3.
2. Loko loyi a khongelaka a xandzuka
Xikwembu a xi xi yingisi xikhongelo xa lava va hlawulaka ku nga xi yingisi hi vomu. Hi xikombiso, lava a vula leswaku va xi gandzela kambe va hanya hi ndlela leyi kombisaka leswaku a va nga xi yingisi, Xikwembu xi va byele leswi: “
Hambiloko mi endla swikhongelo swo tala, a ndzi yingisi; mavoko ya n’wina ma tele ku halata ngati.” (Esaya 1:15) Kambe loko a va cince ndlela leyi a va hanya ha yona naswona va ‘
lulamisa timhaka’ ni Xikwembu, a xi ta va xi yingise swikhongelo swa vona.—Esaya 1:18.
DYONDZA SWO TALA
XIHONDZO XO RINDZA
Ha Yini Xikwembu Xi Nga Swi Hlamuli Swikhongelo Swin’wana?
Tanihi tatana la nga ni rirhandzu, Xikwembu xi amukela swikhongelo swa hina. Xana Xikwembu xi ta hi nyika hinkwaswo leswi hi swi kombelaka?


text:
I Yini Xivandzana Xa Tinhloko Ta Nkombo Lexi Hlamuseriwaka Eka Nhlavutelo Ndzima 13?
Nhlamulo ya Bibele
Xivandzana xa tinhloko ta nkombo lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo 13:1 xi fanekisela fambiselo ra tipolitiki ra misava hinkwayo.
Xi ni vulawuri, matimba ni xiluvelo leswi kombisaka leswaku i mfumo.—Nhlavutelo 13:2.
Xi fuma ehenhla ka “tinyimba hinkwato ni vanhu hinkwavo ni tindzimi hinkwato ni matiko hinkwawo,” leswi vulaka leswaku xi ni matimba yo tlula ya mfumo wa tiko rin’we.—Nhlavutelo 13:7.
Xi ni xivumbeko xa swivandzana swa mune leswi hlamuseriwaka eka vuprofeta bya Daniyele 7:2-8, lexi katsa xa yingwe, mikondzo ya bere, nomu wa nghala ni timhondzo ta khume. Swivandzana leswi hlamuseriwaka eka vuprofeta bya Daniyele swi fanekisela tihosi kumbe mimfumo yo karhi leyi fumaka hi ku landzelelana ka yona. (Daniyele 7:17, 23) Hikokwalaho, xivandzana lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo ndzima 13 xi fanekisela nhlengeletano ya tipolitiki leyi vumbiwaka hi mimfumo.
Xi “huma elwandle,” leri fanekiselaka mintshungu leyi nga ni hasahasa leyi tihulumendhe ta vanhu ti humaka eka yona.—Nhlavutelo 13:1; Esaya 17:12, 13.
Bibele yi vula leswaku nomboro kumbe vito ra xivandzana leri nge 666 “i nhlayo ya munhu.” (Nhlavutelo 13:17, 18) Marito wolawo ma kombisa leswaku xivandzana lexi nga eka Nhlavutelo ndzima 13 i nchumu wa vanhu, a hi xivumbiwa xa moya kumbe dimona.
Hambileswi swi nga talangiki swilo leswi matiko ma pfumelelanaka eka swona, ma va nyandza yin’we eka xikongomelo xo tiyisa vulawuri bya wona ematshan’weni yo titsongahatela vulawuri bya Mfumo wa Xikwembu. (Pisalema 2:2) Ma ta tlhela ma hlengeletana ku lwa ni mavuthu ya Xikwembu lama rhangeriwaka hi Yesu Kreste eArmagedoni kambe nyimpi leyi yi ta endla leswaku matiko ma lovisiwa.—Nhlavutelo 16:14, 16; 19:19, 20.
“Timhondzo ta khume ni tinhloko ta nkombo”
Tinomboro tin’wana ti tirhisiwa hi ndlela yo fanekisela eBibeleni. Hi xikombiso, nomboro ya khume ni ya nkombo ti fanekisela ku hetiseka. Lexi nga ku pfunaka ku twisisa nhlamuselo ya “timhondzo ta khume ni tinhloko ta nkombo” ta xivandzana lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo ndzima 13 i “xifaniso xa xivandzana” lexi ku vulavuriwaka ha xona endzhaku ka nkarhi eka Nhlavutelo, ku nga xivandzana xa muvala wo tshwuka lexi nga ni tinhloko ta nkombo ni timhondzo ta khume. (Nhlavutelo 13, 1, 14, 15; 17:3) Bibele yi vula leswaku tinhloko ta nkombo ta xivandzana lexi xo tshwuka ti fanekisela “tihosi ta nkombo” kumbe mimfumo.—Nhlavutelo 17:9, 10.
Hilaha ku fanaka, tinhloko ta nkombo ta xivandzana lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo 13:1 ti fanekisela mimfumo ya nkombo: ku nga mimfumo ya misava leyi veke ni vulawuri lebyikulu ematin’wini naswona yi xaniseke vanhu va Xikwembu
DYONDZA SWO TALA
Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?
Xana Hi Hanya “eMasikwini Yo Hetelela”?
Anakanyisisa hi ndlela leyi swiendlo ni malangutelo ya vanhu lava hi rhendzeleke swi kombisaka ha yona leswaku sweswi hi hanya “emasikwini yo hetelela” lawa Bibele yi profeteke ha wona.


text:
NDZIMA 5
Nkutsulo I Nyiko Leyinene Ngopfu Leyi Humaka Eka Xikwembu
1, 2. (a) I yini lexi endlaka leswaku nyiko yi va ya nkoka eka wena? (b) Ha yini nkutsulo ku ri nyiko leyinene ngopfu leyi humaka eka Xikwembu?
HI YIHI nyiko leyinene ngopfu leyi u nga tshama u nyikiwa yona? A swi bohi leswaku nyiko yi durha leswaku yi va ya nkoka eka wena. Loko yi ku tsakisa kumbe yi ri nchumu lowu u wu lavaka hakunene, wa yi tlangela.
2 Eka tinyiko hinkwato leti Xikwembu xi nga tshama xi hi nyika tona, ku ni yin’we ntsena leyi hi yi lavaka swinene ku tlula nchumu wun’wana ni wun’wana. I nyiko leyinene ngopfu leyi Xikwembu xi yi nyikeke vanhu. Eka ndzima leyi, hi ta dyondza leswaku Yehovha u rhumele N’wana wakwe, Yesu Kreste, leswaku hi ta hanya hilaha ku nga heriki. (Hlaya Matewu 20:28.) Hi ku rhumela Yesu emisaveni tanihi nkutsulo, Yehovha u kombise leswaku wa hi rhandza hakunene.
I YINI NKUTSULO?
3. Ha yini vanhu va fa?
3 Nkutsulo i ndlela leyi Yehovha a yi tirhisaka leswaku a ponisa vanhu eka xidyoho ni rifu. (Vaefesa 1:7) Leswaku hi twisisa leswaku ha yini nkutsulo a wu laveka, hi fanele hi tiva leswi endlekeke emalembeni ya magidi lama hundzeke entangeni wa Edeni. Vatswari va hina vo sungula, ku nga Adamu na Evha, va dyohile. Hikwalaho ka leswi va dyoheke va file. Ha fa hikwalaho ka xidyoho lexi hi xi kumeke eka Adamu na Evha.—Vona Nhlamuselo ya le hansie 9.
4. Adamu a ku ri mani naswona a ri na yini?
4 Loko Yehovha a vumba munhu wo sungula, Adamu, U n’wi nyike nchumu wun’wana wa nkoka swinene. U n’wi vumbe a hetisekile. A a ri ni miehleketo ni miri leswi hetisekeke. A nga ta vabya, a dyuhala ni ku tlhela a fa. Leswi Yehovha a vumbeke Adamu, a a fana ni tatana eka yena. (Luka 3:38) Nkarhi ni nkarhi Yehovha a vulavula na yena. U swi veke erivaleni leswi a swi langutele eka Adamu naswona u n’wi nyike ntirho lowu a ta tiphina ha wona.—Genesa 1:28-30; 2:16, 17.
5. Xana swi vula yini loko Bibele yi vula leswaku Adamu a vumbiwe hi “xifaniso xa Xikwembu”?
5 Adamu a vumbiwe hi “xifaniso xa Xikwembu.” (Genesa 1:27) Yehovha u n’wi vumbe a ri ni timfanelo to fana ni ta Yena, leti katsaka rirhandzu, vutlhari, vululami ni matimba. U vumbe Adamu a ri ni ntshunxeko wa ku tihlawulela. Adamu a nga ri rhoboto. Leswi vulaka leswaku a ta tihlawulela ku endla leswi nga swinene kumbe leswi nga riki swinene. Loko Adamu a a hlawule ku yingisa Xikwembu, a ta va a hanye hilaha ku nga heriki eParadeyisini.
6. Loko Adamu a hlawula ku ka a nga yingisi Xikwembu, u lahlekeriwe hi yini? Xana leswi swi hi khumba njhani?
6 Loko Adamu a ta va a hlawule ku ka a nga yingisi Xikwembu sweswo swi endle leswaku a fa kutani a lahlekeriwa swinene. U lahlekeriwe hi vuxaka byo hlawuleka na Yehovha, vutomi lebyi hetisekeke ni kaya rakwe ra Paradeyisi. (Genesa 3:17-19) Adamu na Evha a va rivaleriwanga xidyoho xa vona hikuva va hlawule ku ka va nga yingisi Xikwembu. Hikwalaho ka leswi Adamu a swi endleke, ‘xidyoho xi nghene emisaveni ni rifu hikwalaho ka xidyoho, xisweswo rifu ri tlulele vanhu hinkwavo hikuva hinkwavo va dyohile.’ (Varhoma 5:12) Loko Adamu a dyoha, u ‘tixavisile’ eka xidyoho ni rifu ku katsa na hina. (Varhoma 7:14) Xana hina hi na wona ntshembo wo rivaleriwa? Ina, hi na wona.
7, 8. I yini nkutsulo?
7 I yini nkutsulo? Nkutsulo wu katsa swilo swimbirhi. Xo sungula, nkutsulo i mali leyi hakeriwaka leswaku ku ntshunxiwa munhu wo karhi kumbe leswaku ku tlhela ku xaviwa nchumu wo karhi. Xa vumbirhi, nkutsulo i hakelo leyi sivaka, kumbe leyi hakelaka nchumu wo karhi.
8 A ku na munhu loyi a nga kotaka ku hakela leswi lahlekeke loko Adamu a dyoha kutani a endla leswaku hi fa. Kambe Yehovha u endle leswaku ku va ni ndlela leyi hi ntshunxaka eka xidyoho ni rifu. A hi dyondze ndlela leyi nkutsulo wu tirhaka ha yona ni ndlela leyi hi nga vuyeriwaka ha yona eka wona.
NDLELA LEYI YEHOVHA A NYIKELEKE NKUTSULO HA YONA
9. Xana nkutsulo a wu ta hakeriwa njhani?
9 A nga kona eka hina loyi a ta swi kota ku hakela nkutsulo wa vutomi lebyi hetisekeke lebyi Adamu a lahlekeriweke ha byona. Ha yini? Hikuva hinkwerhu ka hina a hi hetisekanga. (Pisalema 49:7, 8) Nkutsulo a wu fanele wu humesiwa hi munhu un’wana loyi a hetisekeke. Hi yona mhaka leyi wu vitaniwaka “nkutsulo lowu yelanaka.” (1 Timotiya 2:6) Nkutsulo a wu fanele wu fana ni vutomi lebyi Adamu a lahlekeriweke ha byona.
10. Yehovha u wu nyikele njhani nkutsulo?
10 Yehovha u wu nyikele njhani nkutsulo? U rhumele N’wana wakwe wa risima swinene emisaveni. N’wana loyi, Yesu, i mativula ya ntumbuluko wakwe. (1 Yohane 4:9, 10) Yesu a a tiyimisele ku siya Tata wakwe ni kaya rakwe ra le tilweni. (Vafilipiya 2:7) Yehovha u tise Yesu emisaveni ku suka etilweni kutani Yesu u velekiwe tanihi munhu loyi a hetisekeke a nga ri na xidyoho.—Luka 1:35.
11. Swi nga kotekisa ku yini leswaku munhu un’we a va nkutsulo wa vanhu hinkwavo?
11 Munhu wo sungula, Adamu, u endle leswaku vanhu hinkwavo va nga ha hetiseki loko a hlawula ku ka a nga n’wi yingisi Yehovha. Xana a ta va kona munhu un’wana loyi a ta swi kota ku endla leswaku vana hinkwavo va Adamu va nga fi? Ina. (Hlaya Varhoma 5:19.) Yesu, loyi a nga si tshama a dyoha, u nyikele hi vutomi byakwe lebyi hetisekeke leswaku byi va nkutsulo. (1 Vakorinto 15:45) Vutomi byakwe lebyi hetisekeke a byi ta endla leswaku vana hinkwavo va Adamu va nga ha fi.—1 Vakorinto 15:21, 22.
12. Ha yini Yesu a xanisiwe swinene?
12 Bibele yi hlamusela ndlela leyi Yesu a xanisekeke ha yona loko a nga si fa. U biwe hi ndlela ya nsele, a beleriwa emhandzini ya nxaniso ni ku fa hakatsongotsongo hi ndlela yo vava. (Yohane 19:1, 16-18, 30) Ha yini Yesu a xanisiwe swinene? Hikuva Sathana u vule leswaku a ku na munhu loyi a ta tshama a tshembekile eka Xikwembu loko a xanisiwa swinene. Yesu u swi kombisile leswaku munhu loyi a hetisekeke a nga swi kota ku tshama a tshembekile eka Xikwembu hambiloko a xanisiwa swinene. Ehleketa ndlela leyi Yehovha a tibumeke ha yona hi Yesu!—Swivuriso 27:11; vona Nhlamuselo ya le hansi 15.
13. Xana nkutsulo wu nyikeriwe njhani?
13 Xana nkutsulo wu nyikeriwe njhani? Yesu u nyike Tata wakwe vutomi byakwe. Hi lembe ra 33, hi Nisani 14 hi ku ya hi khalendara ya Xiyuda, Yehovha u pfumelele valala va Yesu leswaku va n’wi dlaya. (Vaheveru 10:10) Endzhaku ka masiku manharhu, Yehovha u pfuxe Yesu, a nga ri munhu wa nyama kambe a ri munhu wa moya. Endzhaku ka sweswo, loko Yesu a tlhelela eka Tata wakwe etilweni, u nyikele vutomi byakwe lebyi hetisekeke eka Yehovha tanihi nkutsulo. (Vaheveru 9:24) Kutani leswi sweswi nkutsulo wu nyikeriweke, hi ni lunghelo ro ntshunxiwa eka xidyoho ni rifu.—Hlaya Varhoma 3:23, 24.
NDLELA LEYI U NGA VUYERIWAKA HA YONA EKA NKUTSULO
14, 15. Hi fanele hi endla yini leswaku hi rivaleriwa?
14 Se hi vuyeriwile hi nyiko leyinene ngopfu leyi Xikwembu xi hi nyikeke yona. A hi voneni ndlela leyi hi vuyeriwaka ha yona sweswi ni ndlela leyi hi nga ta vuyeriwa ha yona enkarhini lowu taka.
15 Hi rivaleriwa swidyoho. Swa tika ku endla leswi nga swinene minkarhi hinkwayo. Hi endla swihoxo naswona minkarhi yin’wana hi vula ni ku endla swilo swo biha. (Vakolosa 1:13, 14) Hi nga rivaleriwa njhani? Hi fanele hi tisola swi huma embilwini hikwalaho ka swilo swo biha leswi hi swi endleke naswona hi ku titsongahata hi kombela Yehovha leswaku a hi rivalela. Kutani hi nga tiyiseka leswaku hi rivaleriwile.—1 Yohane 1:8, 9.
16. Hi fanele hi endla yini leswaku hi va ni ripfalo leri baseke?
16 Hi nga va ni ripfalo leri baseke. Loko ripfalo ra hina ri hi byela leswaku hi dyohile, swi endla leswaku hi tivona nandzu, hi nga vi na ntshembo ni ku titwa hi nga pfuni nchumu. Kambe a hi fanelanga hi hela matimba. Loko hi kombela Yehovha leswaku a hi rivalela, hi nga tiyiseka leswaku u ta hi yingisela ni ku tlhela a hi rivalela. (Vaheveru 9:13, 14) Yehovha u lava leswaku hi n’wi byela swiphiqo ni ku tsana ka hina. (Vaheveru 4:14-16) Xisweswo, hi ta va ni ku rhula ni Xikwembu.
17. Hi yihi mikateko leyi hi nga ta yi kuma hikwalaho ka leswi Yesu a hi feleke?
17 Hi va ni ntshembo wo hanya hilaha ku nga heriki. “Hakelo leyi tisiwaka hi xidyoho i rifu, kambe nyiko leyi nyikiwaka hi Xikwembu i vutomi lebyi nga heriki ha Kreste Yesu Hosi ya hina.” (Varhoma 6:23) Leswi Yesu a hi feleke, hi ta hanya hilaha ku nga heriki ni ku tiphina hi vutomi lebyi hetisekeke. (Nhlavutelo 21:3, 4) Kambe hi fanele hi endla yini leswaku hi kuma mikateko leyi?
XANA U TA WU AMUKELA NKUTSULO?
18. Hi swi tiva njhani leswaku Yehovha wa hi rhandza?
18 Ehleketa leswi u tsakisaka xiswona loko munhu wo karhi a ku nyika nyiko yo saseka. Nkutsulo i nyiko leyinene ngopfu ku tlula hinkwato naswona hi fanele hi n’wi nkhensa swinene Yehovha hikwalaho ka yona. Yohane 3:16 yi vula leswaku “Xikwembu xi rhandze misava swinene xi kala xi nyikela hi N’wana wa xona la tswariweke a ri swakwe.” Yehovha u hi rhandza swinene lerova a nyikela hi N’wana wakwe wa risima, Yesu. Ha swi tiva leswaku Yesu na yena wa hi rhandza, hikuva u tiyimisele ku hi fela. (Yohane 15:13) Nyiko leyi ya nkutsulo yi fanele yi ku tiyisekisa leswaku Yehovha na Yesu va ku rhandza hakunene.—Vagalatiya 2:20.
19, 20. (a) U nga endla njhani leswaku u va munghana wa Yehovha? (b) U nga swi kombisa njhani leswaku u amukela gandzelo ra nkutsulo ra Yesu?
19 Leswi sweswi u dyondzeke hi ndlela leyi Xikwembu xi hi rhandzaka ha yona, u nga swi endlisa ku yini leswaku u va munghana wa xona? A swi olovi ku rhandza munhu loyi u nga n’wi tiviki. Yohane 17:3 yi vula leswaku hi nga swi kota ku tiva Yehovha. Loko u ri karhi u endla leswi, ndlela leyi u n’wi rhandzaka ha yona yi ta kula, u ta lava ku n’wi tsakisa naswona u ta va munghana wakwe. Kutani yana emahlweni u dyondza hi Yehovha hi ku dyondza Bibele.—1 Yohane 5:3.
20 Amukela gandzelo ra nkutsulo ra Yesu. Bibele yi vula leswaku loyi a “kombisaka ripfumelo eka N’wana u ni vutomi lebyi nga heriki.” (Yohane 3:36) Swi vula yini ku kombisa ripfumelo? Swi vula ku endla leswi Yesu a hi dyondziseke ku endla swona. (Yohane 13:15) A hi nge vuli ntsena leswaku ha pfumela eka Yesu. Leswaku hi amukela nkutsulo, hi fanele hi endla swo karhi ku kombisa ripfumelo ra hina. Eka Yakobo 2:26, hi hlaya leswi: “Ripfumelo leri nga riki na mintirho ri file.”
21, 22. (a) Ha yini lembe ni lembe hi fanele hi va kona eXitsundzuxweni xa rifu ra Kreste? (b) Hi ta bula hi yini eka Ndzima 6 na 7?
21 Vana kona eXitsundzuxweni xa rifu ra Kreste. Eka madyambu lawa Yesu a feke ha wona, u hi dyondzise ndlela leyi hi faneleke hi endla ha yona xitsundzuxo xa rifu rakwe. Hi xi endla lembe ni lembe naswona xi vitaniwa Xitsundzuxo kumbe “xilalelo xa Hosi.” (1 Vakorinto 11:20; Matewu 26:26-28) Yesu u lava hi tsundzuka leswaku u nyikele hi vutomi byakwe lebyi hetisekeke tanihi nkutsulo eka hina. U te: “Tshamani mi ri karhi mi endla leswi leswaku mi ndzi tsundzuka.” (Hlaya Luka 22:19.) Loko u va kona eXitsundzuxweni, u kombisa leswaku u tsundzuka nkutsulo ni ndlela leyi Yehovha na Yesu va hi rhandzaka ha yona.—Vona Nhlamuselo ya le hansi 16.
22 Nkutsulo i nyiko leyinene ngopfu leyi hi nga nyikiwaka yona. (2 Vakorinto 9:14, 15) Nyiko yoleyo ya risima yi ta vuyerisa vanhu va timiliyoni lava se va feke. Eka Ndzima 6 na 7 hi ta bula hi ndlela leyi sweswo swi kotekaka ha yona.


text:
NDZIMA 1
Xikwembu I Mani?
1, 2. Hi swihi swivutiso leswi vanhu va talaka ku swi vutisa?
VANA va vutisa swivutiso swo tala. U nga ha va hlamusela nchumu wo karhi, kambe hakanyingi u ta twa va vutisa va ku, ‘Ha yini?’ Kutani loko u ringeta ku va hlamula, va nga ha vutisa va ku, ‘Kambe ha yini?’
2 Ku nga khathariseki leswaku hi vana kumbe hi vanhu lavakulu, hinkwerhu hi ni swivutiso. Hi nga ha tivutisa leswaku hi ta dya yini, hi ta ambala yini kumbe hi ta xava yini. Kumbe hi nga ha va ni swivutiso swa nkoka hi vutomi ni hi vumundzuku. Kambe loko hi nga ti kumi tinhlamulo leti enerisaka ta swivutiso leswi, hi nga ha tshika ku ti lava.
3. Ha yini vanhu vo tala va ehleketa leswaku a va nge ti kumi tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka leswi va nga na swona?
3 Xana Bibele yi na tona tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka leswi hi swi vutisaka? Vanhu van’wana va nga ha ehleketa leswaku yi na tona, kambe va vona onge swa tika ku yi twisisa. Va nga ha ehleketa leswaku swi nga hlamuriwa ntsena hi vadyondzisi kumbe vafundhisi. Kasi van’wana swi va khomisa tingana ku pfumela leswaku a va ti tivi tinhlamulo. Wena u ri yini?
4, 5. Hi swihi swivutiso swa nkoka leswi u nga ha tivutisaka swona? Ha yini u fanele u hambeta u lava tinhlamulo ta swona?
4 Swi nga ha endleka u lava tinhlamulo ta swivutiso swo tanihi leswi nge: Ha yini ndzi ri laha? Ku ta humelela yini loko ndzi fa? Xana Xikwembu xi njhani? Yesu, Mudyondzisi loyi a dumeke, u te: “Hambetani mi kombela, kutani mi ta nyikiwa; hambetani mi lava, kutani mi ta swi kuma; hambetani mi gongondza, kutani mi ta pfuleriwa.” (Matewu 7:7) U nga heli matimba kukondza u kuma tinhlamulo leti u nga ti tshembaka.
5 Loko u ‘hambeta u lava,’ u ta kuma tinhlamulo eBibeleni. (Swivuriso 2:1-5) Tinhlamulo ta kona ta olova. Leswi u swi dyondzaka swi ta endla leswaku u tsaka sweswi ni ku tlhela u va ni vumundzuku lebyi tsakisaka. A hi bule hi xivutiso lexi tikelaka vanhu vo tala.
XANA XIKWEMBU XI NI MHAKA NA HINA KUMBE XI NI TIHANYI?
6. Ha yini vanhu van’wana va ehleketa leswaku Xikwembu a xi na mhaka na vona loko va xaniseka?
6 Vanhu vo tala va ehleketa leswaku Xikwembu a xi na mhaka na hina. Va ehleketa leswaku loko a xi ri na mhaka na hina, misava a yi nga ta va hi ndlela leyi. Emisaveni hinkwayo ku ni tinyimpi, rivengo ni maxangu. Vanhu va vabya, va xaniseka ni ku tlhela va fa. Van’wana va tivutisa va ku, ‘Loko hakunene Xikwembu a xi ri na mhaka na hina, ha yini xi nga herisi ku xaniseka?’
7. (a) Vafundhisi va dyondzise vanhu ku tshemba leswaku Xikwembu xi ni tihanyi hi ndlela yihi? (b) Ha yini hi tiyiseka leswaku Xikwembu a xi fanelanga xi soriwa hikwalaho ka swilo swo biha leswi endlekaka?
7 Minkarhi yin’wana vafundhisi va dyondzisa vanhu leswaku Xikwembu xi ni tihanyi. Loko ku humelela swilo swo biha, va vula leswaku i ku rhandza ka Xikwembu. Va vula leswaku a xi lava leswaku swi humelela. Loko va vula leswi, va le ku soleni ka Xikwembu. Kambe Bibele yi dyondzisa leswaku Xikwembu a hi xona xi vangaka vubihi. Yakobo 1:13 yi hi byela leswaku Xikwembu a xi ringi munhu hi swilo swo biha. Yi ri: “Loko a ri endzingweni, munhu a nga vuli a ku: ‘Ndzi ringiwa hi Xikwembu.’ Hikuva Xikwembu xi nga ka xi nga ringiwi hi swilo swo biha naswona xona a xi ringi munhu.” Leswi swi vula leswaku hambileswi Xikwembu xi nga swi siveriki swilo swo biha leswaku swi endleka, a hi xona xi swi vangaka. (Hlaya Yobo 34:10-12.) A hi vone xikombiso.
8, 9. Ha yini swi nga twali ku sola Xikwembu hikwalaho ka swiphiqo swa hina? Nyika xikombiso.
8 Ehleketa hi jaha leri tshamaka ekaya ni vatswari va rona. Tata wa rona wa ri rhandza swinene naswona u ri dyondzise ku endla swiboho leswinene. Kutani, jaha rero ri sungula ku va ri nga ha n’wi yingisi tata wa rona kutani ri suka ekaya. Ri endla swilo swo biha, kutani swilo swi ri fambela ximatsi. Xana a wu ta vula leswaku tata wa rona hi yena loyi a endleke leswaku swilo swi nga ri fambeli kahle, hi leswi a nga ri sivelangiki leswaku ri suka ekaya? Doo! (Luka 15:11-13) Ku fana ni tatana yoloye, Xikwembu a xi va sivelanga vanhu loko va hlawula ku ka va nga xi yingisi kutani va endla swilo swo biha. Kutani loko hi humeleriwa hi swilo swo biha, hi fanele hi tsundzuka leswaku Xikwembu a hi xona xi swi vangaka. A swi twali ku sola Xikwembu.
9 Ku ni xivangelo lexi twalaka swinene xa leswaku ha yini Xikwembu xi nga swi sivelanga swilo swo biha leswaku swi endleka. Eka Ndzima 11, u ta dyondza leswi Bibele yi swi vulaka hi mhaka leyi. Kambe u nga tiyiseka leswaku Xikwembu xa hi rhandza ni leswaku a xi fanelanga xi soriwa hikwalaho ka swiphiqo swa hina. Entiyisweni, hi xona ntsena lexi nga swi lulamisaka.—Esaya 33:2.
10. Hi nga tiyiseka njhani leswaku Xikwembu xi ta lulamisa swilo hinkwaswo swo biha leswi endliweke hi vanhu vo biha?
10 Xikwembu xa kwetsima. (Esaya 6:3) Hinkwaswo leswi xi swi endlaka swi tengile, swi basile naswona i swinene. Kutani hi nga xi tshemba. Kambe vanhu a va tano. Minkarhi yin’wana va endla swilo leswi nga riki swinene. Hambi ku ri mufumi loyi a tshembekeke swinene a nga na wona matimba yo lulamisa swihoxo hinkwaswo leswi endliwaka hi vanhu vo biha. A nga kona loyi a nga ni matimba yo tlula ya Xikwembu. Xi ta lulamisa swilo hinkwaswo swo biha leswi endliweke hi vanhu vo biha. Xi ta herisa vubihi hinkwabyo.—Hlaya Pisalema 37:9-11.
XANA XIKWEMBU XI TITWA NJHANI LOKO VANHU VA XANISEKA?
11. Xana Xikwembu xi titwa njhani loko u xaniseka?
11 Xana Xikwembu xi titwa njhani loko xi vona leswi endlekaka emisaveni ni leswi wena u langutanaka na swona? Bibele yi dyondzisa leswaku Xikwembu xi “rhandza vululami.” (Pisalema 37:28) Kutani xi ni mhaka swinene loko xi vona leswi lulameke ni leswi nga lulamangiki. A xi tsaki loko vanhu va xaniseka. Bibele yi vula leswaku xi ‘vavisekile embilwini ya xona’ loko xi vona misava yi tele hi vubihi enkarhini lowu hundzeke. (Genesa 6:5, 6) Xikwembu a xi si cinca. (Malakiya 3:6) Bibele yi vula leswaku Xikwembu xi ni mhaka na wena.—Hlaya 1 Petro 5:7.
12, 13. (a) Ha yini hi rhandza vanhu van’wana naswona hi titwa njhani hi ku xaniseka loku nga kona emisaveni? (b) Ha yini hi tiyiseka leswaku Xikwembu xi ta herisa ku xaniseka hinkwako ni vubihi?
12 Bibele yi tlhela yi vula leswaku Xikwembu xi hi vumbe hi xifaniso xa xona. (Genesa 1:26) Leswi swi vula leswaku xi hi endle hi ri ni timfanelo letinene to fana ni ta xona. Kutani loko u nga swi tsakeli ku vona vanhu lava nga riki na nandzu va xaniseka, Xikwembu na xona a xi swi tsakeli nikatsongo! Hi swi tivisa ku yini leswi?
13 Bibele yi hi dyondzisa leswaku “Xikwembu i rirhandzu.” (1 Yohane 4:8) Hinkwaswo leswi Xikwembu xi swi endlaka xi swi endla hikwalaho ka rirhandzu. Hi ni rirhandzu hi leswi Xikwembu xi nga ni rirhandzu. Ehleketa hi leswi: Loko a wu ri ni matimba, xana a wu nga ta herisa ku xaniseka hinkwako ni vubihi emisaveni? Swi le rivaleni leswaku a wu ta endla tano, hi leswi u rhandzaka vanhu. Ku vuriwa yini hi Xikwembu? Xi ni matimba naswona hikwalaho ka leswi xi hi rhandzaka, xi ta herisa ku xaniseka hinkwako ni vubihi. U nga tiyiseka leswaku switshembiso hinkwaswo swa Xikwembu leswi boxiweke eku sunguleni ka buku leyi swi ta hetiseka! Kambe leswaku u tshemba switshembiso leswi, u fanele u tiva leswi engetelekeke hi Xikwembu.
XIKWEMBU XI LAVA LESWAKU U XI TIVA
14. Vito ra Xikwembu i mani naswona hi swi tivisa ku yini leswaku hi fanele hi ri tirhisa?
14 Loko u lava leswaku munhu wo karhi a va munghana wa wena, hi wihi nchumu wo sungula lowu u talaka ku n’wi byela wona? U n’wi byela vito ra wena. Xana Xikwembu xi ni vito? Tikereke to tala ti vula leswaku vito ra xona i Xikwembu kumbe Hosi, kambe wolawo a hi mavito ya xona. Sweswo swi fana ni loko u vula munhu u ku “hosi” kumbe “presidente.” Xikwembu xi hi byela leswaku vito ra xona i Yehovha. Pisalema 83:18 yi ri: “Leswaku vanhu va ta swi tiva leswaku wena loyi vito ra wena u nga Yehovha, wena u ri wexe u La nge Henhla-henhla emisaveni hinkwayo.” Vatsari va Bibele va ri tirhise ko tala vito ra Xikwembu. Yehovha u lava leswaku u tiva vito rakwe u tlhela u ri tirhisa. U ku byela vito rakwe leswaku u ta va munghana wakwe.
15. Xana vito ra Yehovha ri vula yini?
15 Vito ra Xikwembu leri nge Yehovha ri hlamusela swo tala. Ri vula leswaku Xikwembu xi nga endla kumbe xi hetisisa xitshembiso xin’wana ni xin’wana lexi xi xi endlaka. A xi kona lexi nga xi sivelaka. I Yehovha ntsena a faneriwaka hi vito rero. *
16, 17. Xana xi vula yini xiga lexi nge (a) wa “Matimba Hinkwawo”? (b) “Hosi leyi nga riki na makumu”? (c) “Muvumbi”?
16 Hilaha hi hlayeke hakona eku sunguleni, Pisalema 83:18 yi vula leswi hi Yehovha: “Wena u ri wexe u La nge Henhla-henhla.” Nakambe Nhlavutelo 15:3 yi ri: “Yikulu naswona ya hlamarisa mintirho ya wena, Yehovha Xikwembu, xa Matimba Hinkwawo. Tindlela ta wena ti lulamile naswona i ta ntiyiso, wena Hosi leyi nga riki na makumu.” Xana xiga lexi nge wa “Matimba Hinkwawo” xi vula yini? Xi vula leswaku Yehovha u ni matimba lamakulu yo tlula ya swivumbiwa hinkwaswo evuakweni hinkwabyo. Kutani xiga lexi nge “Hosi leyi nga riki na makumu” xi vula leswaku u tshama a ri kona. Pisalema 90:2 yi vula leswaku xi ve kona ku suka enkarhini lowu nga riki na makumu ku ya enkarhini lowu nga riki na makumu. Hakunene sweswo swa hlamarisa!
17 Yehovha hi yena ntsena a nga Muvumbi. Nhlavutelo 4:11 yi ri: “Swa ku fanela, Yehovha, wena Xikwembu xa hina, ku amukela ku vangama ni ku xiximiwa ni matimba, hikuva u tumbuluxe swilo hinkwaswo, naswona hikwalaho ka ku rhandza ka wena swi ve kona, swi tumbuluxiwile.” Ku sukela eka tintsumi etilweni, ku ya eka tinyeleti, ku ya eka mihandzu emirhini ni tinhlampfi elwandle—Yehovha u endle swilo hinkwaswo leswi u nga swi ehleketaka!
XANA U NGA VA MUNGHANA WA YEHOVHA?
18. Ha yini vanhu van’wana va ehleketa leswaku a va nge swi koti ku va vanghana va Xikwembu? Xana Bibele yi ri yini hi mhaka leyi?
18 Loko vanhu van’wana va hlaya hi timfanelo ta Yehovha leti hlamarisaka, va ehleketa leswi, ‘Xikwembu xi ni matimba swinene, i xa nkoka swinene naswona xi le kule swinene, ha yini xi fanele xi va ni mhaka na mina?’ Kambe xana yoleyo i ndlela leyi Xikwembu xi lavaka leswaku hi titwa ha yona? Doo! Yehovha u lava leswaku hi tshinela eka yena. Bibele yi vula leswaku Xikwembu a xi le “kule ngopfu ni un’wana ni un’wana wa hina.” (Mintirho 17:27) Xikwembu xi lava leswaku na wena u tshinela eka xona naswona xi tshembisa leswaku ‘xi ta tshinela eka wena.’—Yakobo 4:8.
19. (a) Xana u nga va munghana wa Xikwembu hi ndlela yihi? (b) Hi tihi timfanelo ta Yehovha leti u ti rhandzaka swinene?
19 Xana u nga va munghana wa Xikwembu hi ndlela yihi? Yesu u te: “Leswi swi vula vutomi lebyi nga heriki, ku nghenisa ka vona vutivi ha wena, Xikwembu xi ri xin’we xa ntiyiso, ni loyi u n’wi rhumeke, Yesu Kreste.” (Yohane 17:3) Yana emahlweni u dyondza kutani u ta tiva hi Yehovha na Yesu. Xisweswo u nga kuma vutomi lebyi nga heriki. Hi xikombiso, se hi dyondzile leswaku “Xikwembu i rirhandzu.” (1 Yohane 4:16) Nakambe xi ni timfanelo tin’wana to saseka. Bibele yi hi byela leswaku Yehovha u ni ‘tintswalo ni nsovo, u hlwela ku hlundzuka, u tele musa wa rirhandzu ni ntiyiso.’ (Eksoda 34:6) Yehovha hi “lonene naswona u lunghekele ku rivalela.” (Pisalema 86:5) Xikwembu xi lehisa mbilu naswona xa tshembeka. (2 Petro 3:9; Nhlavutelo 15:4) U ta dyondza swo tala hi timfanelo ta xona to saseka loko u ri karhi u hlaya hi xona eBibeleni.
20-22. (a) Xana u nga titwa u ri ekusuhi ni Xikwembu hi ndlela yihi hambiloko u ta ka u nga swi koti ku xi vona? (b) U fanele u endla yini loko van’wana va lava leswaku u tshika ku dyondza Bibele?
20 Xana u nga titwa u ri ekusuhi ni Xikwembu hi ndlela yihi hambiloko u ta ka u nga swi koti ku xi vona? (Yohane 1:18; 4:24; 1 Timotiya 1:17) Loko u hlaya hi Yehovha eBibeleni, u ta n’wi teka tanihi Munhu wa xiviri. (Pisalema 27:4; Varhoma 1:20) Loko u ya u dyondza leswi engetelekeke hi Yehovha, u ta ya u n’wi rhandza swinene ni ku tlhela u titwa u ri ekusuhi na yena.
21 U ta swi twisisa leswaku Yehovha i Tata wa hina. (Matewu 6:9) U hi nyike vutomi naswona u lava leswaku hi tiphina hi byona. Sweswo hi swona leswi tatana loyi a nga ni rirhandzu a swi endlaka eka vana vakwe. (Pisalema 36:9) Bibele yi dyondzisa leswaku u nga va munghana wa Yehovha. (Yakobo 2:23) Tivone hi tihlo ra mianakanyo u ri munghana wakwe. Yehovha, Muvumbi wa vuako hinkwabyo, u lava leswaku u va munghana wakwe!
22 Vanhu van’wana va nga ha lava leswaku u tshika ku dyondza Bibele. Va nga ha chava leswaku u ta tshika kereke ya wena. Kambe u nga pfumeleli munhu a ku tshikisa ku va munghana wa Yehovha. Hi yena Munghana lonene ku tlula hinkwavo.
23, 24. (a) Ha yini u fanele u ya emahlweni u vutisa swivutiso? (b) Hi ta bula hi yini eka ndzima leyi landzelaka?
23 Loko u ri karhi u dyondza Bibele, ku ta va ni swilo leswi u nga swi twisisiki. U nga chavi ku vutisa kumbe ku kombela mpfuno. Yesu u vule leswaku hi fanele hi titsongahata, ku fana ni vana lavatsongo. (Matewu 18:2-4) Kutani vana va vutisa swivutiso swo tala. Xikwembu xi lava leswaku u kuma tinhlamulo ta swona. Kutani dyondza Bibele hi vukheta ku tiyisekisa leswaku leswi u swi dyondzaka i ntiyiso.—Hlaya Mintirho 17:11.
24 Ndlela leyinene ngopfu yo dyondza hi Yehovha i ku dyondza Bibele. Eka ndzima leyi landzelaka, hi ta twa leswaku ha yini Bibele yi hambanile ni tibuku tin’wana.
^ ndzim. 15 Loko Bibele ya wena yi nga ri na rona vito leri nge Yehovha kumbe u lava ku kuma rungula leri engetelekeke leri hlamuselaka vito ra Xikwembu ni ndlela leyi ri vitaniwaka ha yona, hi kombela u vona Nhlamuselo ya le hansi 1.


text:
XIENGETELO
Ntiyiso Malunghana Ni Tatana, N’wana Ni Moya Wo Kwetsima
VANHU lava pfumelaka dyondzo ya Vunharhu-un’we va vula leswaku Xikwembu i vanhu vanharhu—ku nga Tatana, N’wana ni Moya wo Kwetsima. Ku vuriwa leswaku vanhu lava hi vunharhu bya vona va ringana, va ni matimba hinkwawo naswona a va na masungulo. Hi ku ya hi dyondzo leyi ya Vunharhu-un’we, Tatana i Xikwembu, N’wana i Xikwembu ni Moya wo Kwetsima i Xikwembu, kambe hinkwavo i Xikwembu xin’we.
Vo tala lava pfumelaka dyondzo leyi a va yi kaneti mhaka ya leswaku na vona vini a va swi koti ku yi hlamusela. Hambiswiritano, va vula leswaku yi kumeka eBibeleni. Ntiyiso hi leswaku rito “Vunharhu-un’we” a ri kumeki helo eBibeleni. Kambe, xana ku kona laha ku vulavuriwaka hi mhaka leyi yelanaka na Vunharhu-un’we? Ku hlamula xivutiso xexo, a hi langute tsalwa leri lava pfumelaka dyondzo leyi va vulaka leswaku ri seketela Vunharhu-un’we.
“RITO A A RI XIKWEMBU”
Yohane 1:1 yi ri: “Eku sunguleni Rito a a ri kona, naswona Rito a a ri ni Xikwembu, Rito a a ri [Xikwembu].” Loko u ya mahlweni u hlaya ndzima leyi, u kuma laha muapostola Yohane a swi vekaka erivaleni leswaku “Rito” i Yesu. (Yohane 1:14) Hambiswiritano, leswi Rito a vuriwaka Xikwembu, van’wana va gimeta hi leswaku N’wana ni Tatana va fanele va ri Xikwembu xin’we.
U nga rivali leswaku eku sunguleni ndzimana leyi ya Bibele a yi tsariwe hi Xigriki. Kutani hi ku famba ka nkarhi vahundzuluxeri va yi hundzuluxela yi ya eka tindzimi tin’wana. Vahundzuluxeri vo hlayanyana va Bibele a va xi tirhisanga xivulwa lexi nge “Rito a a ri [Xikwembu].” Ha yini? Hi ku ya hi vutivi lebyi va nga na byona bya Xigriki, va gimete hi leswaku xivulwa lexi nge “Rito a a ri [Xikwembu]” xi fanele xi hundzuluxeriwa hi ndlela yin’wana. Njhani? Hi leswi swikombiso swi nga ri swingani: “Rito [Logos] a ri fana ni Xikwembu.” (A New Translation of the Bible) “Rito a ri ri xikwembu.” (The New Testament in an Improved Version) “Rito a ri ri ni Xikwembu naswona a ri fana na xona.” (The Translator’s New Testament) Hi ku ya hi vahundzuluxeri lava, Rito a ri nga ri Xikwembu hi xoxe. * Kambe, Rito ri vuriwa “xikwembu” hileswi ri nga ni xikhundlha lexi tlakukeke ku tlula swivumbiwa hinkwaswo swa Yehovha. Laha rito leri nge “xikwembu” ri vula “la nga ni matimba.”
KUMA TINHLA LETI ENGETELEKEKE
Vanhu vo tala a va xi tivi Xigriki lexi tsariweke eBibeleni. Kutani u nga swi tivisa ku yini leswi hakunene muapostola Yohane a a vula swona? Anakanya hi xikombiso lexi: Mudyondzisi u hlamusela swichudeni swa yena mhaka yo karhi. Endzhaku ka sweswo swichudeni swi yi twisisa hi tindlela to hambana-hambana. Xana swi nga xi tlhantlha njhani xiphiqo xexo? Swi nga xi tlhantlha hi ku kombela mudyondzisi leswaku a swi hlamusela mhaka yoleyo hi vuenti. A swi kanakanisi leswaku ku kuma tinhla leti engetelekeke ku ta swi pfuna leswaku swi yi twisisa kahle mhaka yoleyo. Hilaha ku fanaka, u nga swi kota ku twisisa nhlamuselo ya Yohane 1:1 hi ku kamba Evhangheli ya Yohane, xisweswo u ta ri twisisa kahle langutelo ra Yesu emhakeni leyi. Ku dyondza tinhla leti engetelekeke hi mhaka leyi swi ta ku pfuna leswaku u endla xiboho lexi faneleke.
Hi xikombiso, xiya leswi Yohane a hambeteke a swi tsala eka ndzima 1, ndzimana 18, a ku: “A ku na munhu la tshameke a vona Xikwembu [xa Matimba Hinkwawo].” Kambe vanhu va n’wi vonile Yesu, N’wana wa munhu hikuva Yohane u ri: “Rito [Yesu] u ve nyama ivi a tshama exikarhi ka hina, naswona hi vone ku vangama ka yena.” (Yohane 1:14) Kutani, swi nga kotekisa ku yini leswaku N’wana a va xiphemu xa Xikwembu xa Matimba Hinkwawo? Yohane u tlhela a vula leswaku Rito a a ri “ni Xikwembu.” Kambe, xana munhu a nga swi kota ku va ni munhu wo karhi kambe hi nkarhi lowu fanaka a ri munhu yoloye? Tlhandlakambirhi, hilaha swi tsariweke hakona eka Yohane 17:3, Yesu u swi veka erivaleni leswaku ku ni ku hambana exikarhi ka yena ni Tata wakwe wa le tilweni. U n’wi vitana “Xikwembu xi ri xin’we xa ntiyiso.” Kutani, loko Yohane a gimeta Evhangheli ya yena u ri: “Leswi swi tsaleriwe leswaku mi kholwa leswaku Yesu i Kreste N’wana wa Xikwembu.” (Yohane 20:31) Xiya leswaku Yesu a nga vitaniwi Xikwembu kambe u vitaniwa N’wana wa Xikwembu. Rungula leri engetelekeke leri kumekaka eka Evhangheli ya Yohane, ri kombisa ndlela leyi Yohane 1:1 yi faneleke yi twisisiwa ha yona. Yesu, ku nga Rito i “xikwembu” hileswi a nga ni xikhundlha lexi tlakukeke kambe a nga ringani ni Xikwembu xa Matimba Hinkwawo.
TIYISEKISA TINHLA LETI U TI KUMEKE
Tlhela u anakanya hi xikombiso xa mudyondzisi ni swichudeni. A hi nge swichudeni swin’wana swa ha yi kanakana mhaka leyi mudyondzisi a swi hlamuseleke yona, hambiloko a ringete ku yi hlamusela kahle. Xana swi fanele swi endla yini? Swi nga ha vutisa mudyondzisi un’wana. Loko mudyondzisi lon’wana a vula leswi fanaka ni leswi vuriweke hi lowo sungula, swichudeni swo tala swi nga ha eneriseka. Hilaha ku fanaka, loko u nga tiyiseki kahle hileswi Yohane lowa mutsari wa Bibele a swi vuleke hi vuxaka lebyi nga kona exikarhi ka Yesu ni Xikwembu xa Matimba Hinkwawo, u nga ha kamba leswi vuriweke hi mutsari un’wana wa Bibele leswaku u kuma rungula leri engetelekeke. Hi xikombiso, anakanya leswi vuriweke hi Matewu. Loko a vulavula hi ku hela ka mafambiselo lawa ya swilo, u tshaha Yesu a ku: “Malunghana ni siku ra kona ni nkarhi wa kona a ku na munhu la swi tivaka, hambi ku ri tintsumi ta le matilweni hambi ku ri N’wana, kambe swi tiviwa hi Tatana ntsena.” (Matewu 24:36) Xana marito lawa ma yi tiyisekisa njhani mhaka ya leswaku Yesu a hi Xikwembu xa Matimba Hinkwawo?
Yesu u vula leswaku Tatana u ni vutivi byo tala ku tlula N’wana. Phela, loko Yesu a a ri xiphemu xa Xikwembu xa Matimba Hinkwawo, a a ta va ni vutivi lebyi fanaka ni bya Tatana. Kutani, swi le rivaleni leswaku N’wana a nge ringani ni Tata wakwe. Kambe, van’wana va nga ha ku: ‘Yesu u hanye etilweni a tlhela a hanya la misaveni. Eka ndzimana leyi u vulavule a ri la misaveni.’ Loko swi ri tano, ku vuriwa yini hi moya wo kwetsima? Loko wu ri xiphemu xa xona Xikwembu lexi nga Tatana, ha yini Yesu a nga vuli leswaku wu ni vutivi lebyi fanaka ni bya Tatana?
Loko u ri karhi u dyondza Bibele u ta tolovelana ni matsalwa yo tala ya Bibele lama seketelaka mhaka leyi. Ma tiyisekisa ntiyiso lowu tiviwaka malunghana na Tatana, N’wana ni moya wo kwetsima.—Pisalema 90:2; Mintirho 7:55; Vakolosa 1:15.
^ ndzim. 3 Leswaku u kuma nhlamuselo leyi engetelekeke ya Yohane 1:1, vona matluka 24-25 ya Xihondzo xa Rindza xa November 1, 2008, lexi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.


text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO | XANA SAYENSE YI SIVE BIBELE?
Xana Sayense Yi Ku Pfuna Njhani?
Xihlamusela marito xin’wana xi vula leswaku sayense “i dyondzo ya swilo swa ntumbuluko ni vuako hinkwabyo, hi ku kambisisa ni ku endla vulavisisi.” Kambe ku endla ntirho lowu a hi matlangwana. Van’wasayense va endla ntirho lowu ku ringana mavhiki, tin’hweti kumbe malembe. Minkarhi yin’wana ku tikarhata ka vona ko va nyuku wa mbyana kambe minkarhi yo tala va humelela. Xiya swikombiso swi nga ri swingani.
Khampani ya le Yuropa yi endle xitirhisiwa xo basisa mati yi tirhisa pulasitiki yo tiya swinene ni sefo leyi basisaka mati leswaku vanhu va nga khomiwi hi mavabyi lama vangiwaka hi ku nwa mati lama thyakeke. Switirhisiwa swo fana ni lexi swi tirhisiwa ni loko ku humelele timhangu ta ntumbuluko to fana ni ku tsekatseka ka misava loku veke kona eHaiti hi 2010.
Tisethalayiti ti kota ku endla nchumu wo komba ndlela lowu vuriwaka Global Positioning System (GPS). Eku sunguleni nchumu lowu a wu endleriwe ku tirhisiwa hi masocha enyimpini, kasi namuntlha wu kongomisa vachayeri va mimovha, va swihahampfhuka, va swikepe hambi ku ri vahloti ni vakhandziyi va tintshava. Van’wasayense va pfune ngopfu hi ku endla xitirhisiwa lexi hikuva swa hi olovela ku fika laha hi lavaka ku ya kona.
Xana u tirhisa selfoni, khompyuta kumbe Internet? Xana u swi xiyile leswaku vutshunguri lebyi antswisiweke hikwalaho ka sayense byi endla leswaku hi tshunguriwa hi ndlela yo antswa swinene? Xana u pfa u famba hi xihahampfhuka? Loko swi ri tano, wa pfuneka hikwalaho ka vutivi bya sayense. Sayense ya ku pfuna hi tindlela to tala.
LAHA SAYENSE YI TSANDZEKAKA KONA
Vativi va sayense va manguva lawa va le ku ringeteni ku antswisa vutivi bya vona hi ku kambisisa swilo swa ntumbuluko hi vuenti. Van’wasayense va le ku lavisiseni ndlela leyi athomo yi tirhaka ha yona, kasi van’wana va ringeta ku hlayela nkarhi va tlhelela endzhaku leswaku va ta twisisa masungulo ya vuako. Loko va ri karhi va lavisisa ni ku kambisisa, va fika ni le vugimamusi bya swilo leswi nga vonakiki, van’wasayense van’wana va ni ntshembo wa leswaku, loko Xikwembu lexi ku vulavuriwaka ha xona eBibeleni xi ri kona, va fanele va kota ku xi kuma.
Kasi van’wasayense van’wana ni vativi va filosofi va ya emahlweni va endla vulavisisi. Va yisa emahlweni dyondzo leyi mutsari Amir D. Aczel a yi vulaka “mhaka ya van’wasayense ya leswaku Xikwembu a xi kona.” Hi xikombiso, mutivi wa sayense loyi a dumeke u vule leswaku “leswi ku nga riki na vumbhoni lebyi tiyeke bya leswaku ku ni Xikwembu lexi tumbuluxeke vuako, swi komba leswaku xikwembu xexo a xi kona.” Van’wana va vula leswaku swilo leswi endliweke hi Xikwembu lexi Bibele yi vulavulaka ha xona, ko va “masalamusi” ni “mintsheketo.” *
Kambe mhakankulu hi leswaku: Xana van’wasayense va tiva swilo hinkwaswo lerova va nga kota ku hi nyika nhlamulo leyi tiyeke? Doo! Van’wasayense va endle nhluvuko eka swilo swo tala, kambe va swi xiya leswaku ka ha ri ni swo tala swinene leswi va nga swi tiviki. Loko Steven Weinberg n’wasayense tlhelo muwini wa sagwadi ra Nobel a vulavula hi ntumbuluko, u te: “A hi nge pfuki hi wu twisise hi ku helela ntumbuluko.” Profesa Martin Rees, loyi a nga exikhundlheni lexi vuriwaka Astronomer Royal wa le Great Britain u tsale a ku: “Ku ni swilo leswi vanhu va nga ta ka va nga swi twisisi.” Ntiyiso wa mhaka hi leswaku, van’wasayense a va si twisisa ntumbuluko hilaha ku heleleke, ku suka eka sele leyitsongo ku ya eka vuako hinkwabyo. Xiya swikombiso leswi landzelaka:
Vativi va swilo swa ntumbuluko a va swi twisisi hi ku helela leswi endlekaka endzeni ka tisele, ndlela leyi tisele ti tirhisaka matimba ha yona, ti humesaka tiphrotheyini ni ndlela leyi ti avanaka ni ku andza ha yona.
Hinkwerhu ha khumbeka hi leswi endlekaka hikwalaho ka nkokamisava. Kambe van’wasayense a va swi twisisi leswaku kahlekahle wu tirha njhani. A va swi tivi leswaku wu endla njhani leswaku loko munhu a tlulela ehenhla a kota ku vuyela ehansi ni leswaku wu wu khoma njhani n’weti leswaku wu kota ku rhendzeleka hi misava.
Vativi va dyondzo ya vuako bya swilo leswi nga matilweni va vula leswaku kwalomu ka 95 wa tiphesente ta swiaki leswi vumbeke matilo a swi vonaki hi ku tirhisa switirhisiwa swa sayense. Va swi vula swiaki ni matimba lama nga vonakiki. A swi tiviwi leswaku kahlekahle swiaki leswi swi endliwe hi yini.
Ku ni swin’wana swo tala leswi pfilunganyaka ni ku hlamarisa van’wasayense. Xana yoleyo i mhaka leyi hi faneleke hi yi tekela enhlokweni? Mutsari la dumeke wa timhaka ta sayense u ri: “swi tele leswi hi nga swi tiviki ku tlula leswi hi swi tivaka. Ndzi ehleketa leswaku sayense yi fanele yi ku endla u lava ku tiva swo tala ku nga ri ku ku pfala mahlo.”
Loko u tivutisa leswaku xana sayense yi ta siva Bibele ni ku endla leswaku vanhu va nga pfumeli eka Xikwembu, xiya leswi: Loko van’wasayense ni michini ya vona ya matimba va kota ku dyondza switsongo ntsena hi ntumbuluko, xana swa twala ku vula leswaku swilo leswi va nga kotiki ku swi kambisisa a swi kona? Emakumu ka xihloko xo leha lexi a xi vulavula hi matimu ni nhluvuko wa vutivi bya tinyeleti, Encyclopedia Britannica yi ba nhloko ya mhaka loko yi ku: “Hambileswi hi heteke malembe ya kwalomu ka 4 000 hi dyondza hi vuako lebyi nga lo mphaa hi tinyeleti, a hi tivi swo tala hi byona ku fana ni vanhu va khale va le Babilona.”
Timbhoni ta Yehovha ti xixima lunghelo ra munhu un’wana ni un’wana ra ku tiendlela xiboho emhakeni leyi. Hi tiyimisele ku landzela nkongomiso wa Bibele lowu nge: “Ku anakanyela ka n’wina a ku tiviwe hi vanhu hinkwavo.” (Vafilipiya 4:5) Hi ku landza mongo wa tsalwa leri, hi ku rhamba leswaku u kambisisa ndlela leyi sayense ni Bibele swi pfumelelanaka ha yona.
^ ndzim. 9 Vanhu van’wana a va pfumelelani ni Bibele hikwalaho ka leswi va dyondzisiweke swona etikerekeni, swo fana ni leswaku misava yi le xikarhi ka vuako hinkwabyo lebyi endliweke ni leswaku Xikwembu xi endle misava hi masiku ya tsevu lama leheke tiawara ta 24.—Hlaya bokisi le ri nge “ Leswi Bibele Yi Swi Vulaka Ni Timhaka Ta Sayense Leti Tiyisekisiweke.”


text:
Loko Miri Wu Ala Swakudya ni Loko Swakudya Swi Ala Miri—Hi Kwihi Ku Hambana?
Emily: “Ndzi sungule ku nga titwi kahle ivi ndzi tshika ku dya. Nomu wa mina a wu nwayisa naswona ririmi ra mina a ri pfimba. Ndzi sungule ku hela matimba naswona a swi ndzi tikela ku hefemula. Ndzi sungule ku huma swirhumbana emavokweni ni le nhan’wini. Ndzi ringete ku tiyisela kambe a ndzi swi tiva leswaku ndzi fanele ndzi ya exibedlhele hi ku hatlisa!”
VANHU vo tala va tsakisiwa hi ku dya. Kasi van’wana va boheka ku tshika ku dya swakudya swin’wana. Ku fana na Emily loyi a boxiweke eku sunguleni ka xihloko lexi, miri wakwe wu ala swakudya swo karhi. Leswi endlekaka emirini wa Emily loko a swi dyile swi vuriwa anaphylaxis naswona swi ni khombo swinene. Kambe a hi minkarhi hinkwayo loko miri wu ala swakudya swi vaka ni khombo ku fana ni le ka xiyimo xa Emily.
Emalembeni ya sweswinyana ku ve ni xiviko lexi kombisaka ku tlakuka eka vanhu lava nga ni xiphiqo xo vabyisiwa hi swakudya swo karhi ni lava mimiri ya vona yi tsandzekaka ku amukela swakudya swo karhi. Hambiswiritano, i nhlayo yitsongo ya vanhu lava ehleketaka leswaku va vabyisiwa hi swakudya swo karhi va kamberiweke hi madokodela leswaku va tiyiseka.
Swi Vula Yini Ku Vabyisiwa Hi Swakudya?
Hi ku ya hi ntlawa wa van’wasayense lowu rhangeriweke hi Dok. Jennifer J. Schneider Chafen eka xiviko xa vona lexi kandziyisiweke eka phephahungu ra The Journal of the American Medical Association va ri: “A ku na nhlamuselo yin’we ya leswi vangaka leswaku swakudya swin’wana swi vabyisa munhu.” Hambiswiritano, vativi van’wana va tshemba leswaku swi nga va swi vangiwa hi masocha ya miri.
Ku vabyisiwa hi swakudya swo karhi swi vangiwa hi tiphrotheyini leti kumekaka eka swakudya sweswo. Masocha ya miri ma vona tiphrotheyini teto tanihi leti nga ni khombo. Loko phrotheyini yo karhi yi nghena emirini, masocha ya miri ya vumba antibody leyi vuriwaka Immunoglobulin E leswaku yi lwisana ni phrotheyini yoleyo. Loko munhu a tlhela a dya swakudya swa muxaka wolowo tiantibody leti vumbiweke ro sungula ti nga ha endla leswaku miri wu humesa tikhemikhali ku katsa na histamine.
Hi ntolovelo ti-histamine ti pfuna masocha ya miri. Kambe hikwalaho ka swivangelo swin’wana leswi nga twisisiwiki kahle, vukona bya Immunoglobulin E ni ku humesiwa ka histamine ku endla leswaku munhu a va ni swikombiso leswi tolovelekeke swa vuvabyi lebyi vangiwaka hi swakudya swo karhi eka vanhu lava mimiri ya vona yi chavaka phrotheyini yo karhi ya swakudya.
Leswi swi yi hlamusela kahle mhaka ya leswaku ha yini swi koteka leswaku u nga dya swakudya swo karhi ro sungula swi nga ku vabyisi kambe loko u tlhela u swi dya swi ku vabyisa.
Swi Vula Yini Ku Va Miri Wu Ala Swakudya?
Ku fana ni loko swakudya swi vangela mavabyi, ku va miri wu ala swakudya swi nga ha vangiwa hikwalaho ka swakudya swo karhi. Kambe ku hambana ni swakudya leswi vangelaka munhu mavabyi (hikwalaho ka masocha ya miri) ku va miri wu ala swakudya swi vangiwa hi ndlela leyi fambiselo ro gayela ri angulaka ha yona naswona ti antibody a ti katseki. Munhu a nga ha tsandzeka ku gayela swakudya hikwalaho ko pfumaleka ka ti-enzyme kumbe hikwalaho ka tikhemikhali leti kumekaka eka swakudya leti swi tikaka ku ti gayela. Hi xikombiso, loko xivindzi xi nga swi koti ku humesa ti-enzyme leti lavekaka leswaku ti gayela chukela leri kumekaka eka ntswamba miri wa munhu wu nga ha yila ntswamba (lactose intolerance).
Tanihi leswi ti-antibody ti nga viki kona, ku va miri wu ala swakudya swi nga ha vonaka hambiloko munhu a dya swakudya swo karhi ro sungula. Munhu a nga ha dya swakudya switsongo ku nga humeleli nchumu, xiphiqo xi va kona loko munhu a dya swakudya swo tala. Swi hambanile ni ku va munhu a vabyisiwa hi swakudya, laha hambi ku ri ku swakudya switsongo swi n’wi vabyisaka.
Hi Swihi Swikombiso Swa Kona?
Loko u vabyisiwa hi swakudya swo karhi, u nga ha twa ku nwayisa; u huma swirhumbana; u pfimba nkolo, mahlo kumbe ririmi; u hlamba timbilu; u hlanta; kumbe u chuluka. Naswona loko swi tikile munhu wa kona u hela matimba, u khomiwa hi sululwana, wa titivala naswona mbilu yakwe yi tshikanyana ku ba. Xiyimo lexi xi nga nyanya hi ku hatlisa naswona xa dlaya.
Swakudya hinkwaswo swi nga hi vangela mavabyi. Kambe hakanyingi swakudya leswi vangelaka mavabyi ngopfu hi leswi landzelaka: ntswamba, matandza, tihlampfi, mahanti, timanga, tinyawa, timongo ni koroni. Vuvabyi lebyi byi khoma munhu un’wana ni un’wana ku nga khathariseki malembe ya yena. Mindzavisiso yi komba leswaku xitekela hi xona xi endlaka leswaku munhu a va ni vuvabyi byo karhi, hi ndlela yoleyo n’wana u tala ku va ni vuvabyi bya ku va miri wu ala swakudya hikwalaho ka leswi mutswari un’we kumbe havambirhi va tshameke va va na byona. Hakanyingi bya hela loko a kula.
Swikombiso swa loko miri wu ala swakudya a swi na khombo ku fana ni loko swakudya swi ku vabyisa. Vuvabyi bya loko miri wu ala swakudya byi nga endla leswaku khwiri ri vava, ri kukumuka, ri tala moya, munhu a va ni vusindza, a pandziwa hi nhloko, a huma swirhumbana miri hinkwawo, a tshama a karhele kumbe a hela matimba. Vuvabyi bya ku va miri wu ala swakudya byi nga ha vangiwa hi swakudya swo hambanahambana swo tanihi leswi nga ni ntswamba, koroni, phrotheyini leyi vuriwaka gluten, byala ni comela.
Ku Kambela Ni Matshungulelo
Loko u ehleketa leswaku u vabyisiwa hi swakudya kumbe miri wa wena wu ala swakudya swo karhi u nga ha ya eka dokodela ku ya kamberiwa. Ku ringeta ku kumisisa xivangelo xa vuvabyi byebyo hi wena n’wini ni ku papalata swakudya swo karhi swi nga fanelanga swi ni khombo swinene, swi nga endla leswaku u papalata swakudya leswi nga ni swiaka miri.
Ndlela leyinene yo tshungula vuvabyi lebyi i ku papalata swakudya leswi ku vabyisaka. * Kambe loko swakudya swo karhi swi nga ku vabyisi ngopfu u nga ha vona swi pfuna ku sungula hi ku hunguta mpimo lowu u swi dyaka ha wona. Hambiswiritano lava vabyisiwaka hi swakudya va sindzisiwa ku tshika swakudya swo karhi hi ku helela kambe eka van’wana swi ya hi ku tlakuka ka xiyimo xa vuvabyi byakwe.
Loko ku ri ni swakudya leswi ku vabyisaka kumbe miri wa wena wu ala swakudya swo karhi, swi nga ku khutaza ku tiva leswaku va kona lava nga ni xiphiqo xo fana ni xa wena naswona va dyondze ku lawula xiyimo xa vona kutani va tiphina hi swakudya swo hambanahambana leswi nga ni rihanyo.
^ ndzim. 19 Ku bumabumeriwa leswaku vanhu lava vabyisiwaka hi swakudya swo karhi va fanele va famba ni thumbu leri nga na adrenaline (epinephrine) laha va nga kotaka ku titlhava loko ku ri ni xiyimo xa xihatla. Kasi madokodela man’wana ma khutaza leswaku vana va ambala bandhi evokweni kumbe va va ni phepha leri hlamuselaka swakudya leswi va vabyisaka leswaku swi tiviwa hi vadyondzisi ni lava va salaka na vona.


text:
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Ku Khensa
Ku khensa swa vuyerisa swinene, swi endla leswaku vanhu va tshama va tsakile ni ku va ni rihanyo lerinene. Vanhu va fanele va kombisa mfanelo leyi siku ni siku.
Ku khensa swi nga ku pfuna njhani?
LESWI MADOKODELA MA SWI VULAKA
Nhlokomhaka yin’wana leyi a yi tsariwe eka phephahungu ra Harvard Mental Health Letter yi te: “Ku khensa swi fambisana ni ntsako. Ku tlhela ku endla leswaku munhu a titwa a tsakile, a tsundzuka swilo leswinene, a va ni rihanyo lerinene, a kota ku tiyisela maxangu ni ku va ni vuxaka lebyinene ni vanhu van’wana.”
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Bibele yi hi khutaza leswaku hi hlakulela mfanelo ya ku khensa. Muapostola Pawulo loyi a hi vekeleke xikombiso lexinene loko swi ta emhakeni leyi, u tsale a ku: “Tikombeni mi ri ni ku nkhensa.” Hi xikombiso, u ‘nkhense Xikwembu nkarhi hinkwawo,’ hikwalaho ka leswi vanhu vo tala a va amukela rungula rakwe. (Vakolosa 3:15; 1 Vatesalonika 2:13) Leswaku munhu a tshama a tsakile swi lava leswaku a va loyi a khensaka minkarhi hinkwayo. Ku endla tano, swi endla leswaku hi nga vi na mavondzo ni xikhomela, ku nga mikhuva leyi nga hi hetelaka ntsako ni ku endla leswaku vanhu va nga hi rhandzi.
Muvumbi wa hina u hi vekele xikombiso lexinene hi ku va la khensaka hambi ku ri eka vanhu lava ngo va ntshuri. Vaheveru 6:10 yi ri: “Xikwembu a xi pfumali ku lulama lerova xi nga rivala ntirho wa n’wina ni rirhandzu leri mi ri kombiseke hikwalaho ka vito ra xona.” Muvumbi wa hina u swi teka tanihi nchumu wo biha loko munhu a nga khensi.
“Tsakani minkarhi hinkwayo. Nkhensani mayelana ni hinkwaswo.”
—1 Vatesalonika 5:16, 18.
Ku khensa swi nga hi pfuna njhani leswaku hi kota ku hanyisana ni vanhu van’wana?
VUYELO BYA KU KHENSA
Ku nga khathariseki leswaku hi nyikiwe nchumu wo karhi kumbe ku pfuniwa hi swilo swo karhi, loko hi khensa swi humba embilwini, swi endla leswaku munhu loyi a hi nyikeke nchumu wa kona kumbe ku hi pfuna a titwa a ri wa nkoka. Hambi ku ri vanhu lava hi nga va tiviki, va tsaka loko hi va khensa endzhaku ka loko va hi pfune hi swo karhi.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Yesu Kreste u te: “Hanyani hi ku nyika, kutani vanhu va ta mi nyika. Va ta chela eswifuveni swa n’wina mpimo lowunene, lowu gandliweke, lowu hlunguhliweke ni lowu khapakhapaka.” (Luka 6:38) Xiya xikombiso xa Rose, loyi a nga twiki wa le Vanuatu ku nga xihlala lexi kumekaka eSouth Pacific.
Rose a va kona eminhlanganweni ya Timbhoni ta Yehovha kambe a nga vuyeriwi ngopfu hileswi a nga ri tivi ririmi ra mavoko naswona evandlheni rero a ku nga ri na loyi a ri tivaka. Loko vatekani lava a va kota ku toloka ririmi ra mavoko va endzele vandlha rero, va xiye xiphiqo lexi kutani va sungule tlilasi yo dyondzisa ririmi ra mavoko. Rose u ma khensile matshalatshala wolawo. U te: “Ndzi tsakile leswi ndzi nga ni vanghana vo tala lava ndzi rhandzaka.” Vatekani lava va tsaka swinene loko va n’wi twa a khensa ni ku vona ndlela leyi a hlamulaka ha yona eminhlanganweni. Rose u tlhela a tlangela matshalatshala lawa van’wana va ma endleke yo dyondza ririmi ra mavoko leswaku va kota ku vulavula na yena.—Mintirho 20:35.
‘Loyi a nyikelaka ku nkhensa ku va xitlhavelo xakwe u vangamisa Xikwembu.’—Pisalema 50:23.
U nga yi hlakulela njhani mfanelo ya ku khensa?
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Leswi hi swi ehleketaka swi fambisana ni ndlela leyi hi titwaka ha yona. Davhida loko a khongela eka Xikwembu u te: “Ndzi anakanyisise hi ntirho wa wena hinkwawo; ndzi hambete ndzi anakanyisisa hi ntirho wa mavoko ya wena hi ku tirhandzela.” (Pisalema 143:5) Davhida a a khensa swi huma embilwini. Ku anakanyisisa hi mitirho ya Xikwembu hi swona leswi endleke leswaku a hlakulela mfanelo ya ku khensa, ku nga mukhuva lowu a wu sunguleke loko a ha ri ntsongo.
Bibele yi hi khutaza yi ku: ‘Swilo swin’wana ni swin’wana swa ntiyiso, leswi rhandzekaka, leswi ku vulavuriwaka kahle ha swona, swa vunene ni leswi dzunekaka, hambetani mi xiya swilo leswi.’ (Vafilipiya 4:8) Marito lama nge “hambetani mi xiya swilo leswi” ma kombisa leswaku hi fanele hi anakanyisisa, ku nga mukhuva lowu nga hi pfunaka leswaku hi va ni mfanelo ya ku khensa.
“Mbilu ya mina yi ta anakanyisisa hi swilo swa ku twisisa.”—Pisalema 49:3.


text:
MAHANYELO NI NTIRHO WA HINA WO CHUMAYELA–XIYIMISO XA MINHLANGANO December 2016
Swingheniso Leswi Hi Nga Swi Tirhisaka
Swingheniso swa Xalamuka! ni ntiyiso wa Bibele malunghana ni loyi a vangaka ku xaniseka. Tiendlele swingheniso swa wena.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
“A Hi Tlhandlukeleni eNtshaveni Ya Yehovha”
Muprofeta Esaya u hlamusele ku cinciwa ka matlhari ya nyimpi leswaku ku endliwa swo rima ha swona, ku kombisa leswaku vanhu va Yehovha va ta kondletela ku rhula. (Esaya 2:4)
MAHANYELO YA VAKRESTE
Ku Pfuna Vanhu Hi Ku Tirhisa Buku Leyi Nge ‘Tihlayiseni eRirhandzwini Ra Xikwembu’
Buku leyi nge ‘Rirhandzu ra Xikwembu’ yi pfuna swichudeni ku xiya ndlela leyi milawu ya Xikwembu swi nga yi tirhisaka ha yona.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Vuprofeta Lebyi Hetisekeke Hi Mesiya
Esaya u profete leswaku Mesiya a a ta chumayela exifundzheni xa Galeliya. Yesu u hetisise vuprofeta lebyi loko a famba etikweni ra Galeliya a chumayela mahungu lamanene.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
“Hi Mina Loyi! Ndzi Rhume”
Hi nga ku tekelela njhani ku tinyikela ni ripfumelo ra Esaya? Dyondza eka ntokoto wa ndyangu lowu rhurheke leswaku wu ya chumayela laha ku nga ni xilaveko lexikulu.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Misava Yi Ta Tala Hi Ku Tiva Yehovha
Vuprofeta bya Esaya malunghana ni paradeyisi byi hetiseke njhani enkarhini lowu nga hundza naswona byi ta hetiseka njhani enkarhini lowu taka?
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Dyondzo Ya Xikwembu Yi Hlule Xihlawuhlawu
Vanhu vambirhi lava a va ri valala va ve vamakwerhu leswi kombisaka matimba lama dyondzo ya Xikwembu yi nga na wona.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Ku Tirhisa Vulawuri Hi Ndlela Yo Biha Swi Endla Leswaku Munhu A Lahlekeriwa Hi Byona
Xana Xebina a a fanele a byi tirhise njhani vulawuri bya yena? Ha yini Yehovha a n’wi sive hi Eliyakimi?


text:
VANTSHWA VA VUTISA
I Yini Leswi Ndzi Faneleke Ndzi Swi Tiva Hi Mintlango Ya Elektroniki?
Swivutiso swa ntlango wa elektroniki
Mintlango ya elektroniki le United States, i bindzu lerikulu swinene. . .
Hi xiringaniso, i vanhu va malembe mangani lava tlangaka mintlango ya elektroniki?
18
30
-
I vanhu va rimbewu rihi lava tshikaka ku tlanga mintlango ya elektroniki?
Va xinuna va 55 wa tiphesente; Va xisati va 45 wa tiphesente
Va xinuna va 15 wa tiphesente; Va xisati va 85 wa tiphesente
-
Eka mintlawa leyimbirhi, hi wihi lowu tlangaka ngopfu?
Va xisati lava nga ni malembe ya 18 kumbe ku tlula
Va xinuna lava nga ni malembe ya 17 kumbe ya le hansi
-
Tinhlamulo (ti sekeriwe hi ku ya hi rungula ra 2013):
B. 30.
A. Va xisati va endla tiphesente ta 45—leti lavaka ku endla hafu—ya vatlangi hinkwavo.
A. Va xisati va malembe ya 18 ni ku tlula va endla tiphesente ta 31 ta vanhu lava tlangaka, loko majaha ya malembe ya 17 ku ya ehansi ma endla tiphesente ta 19.
Tinhlayo leti ti nga ha ku nyika xivono xa leswaku i vamani lava tlangaka. Kambe a ti ku byeli vuyelo bya kona—lebyinene kumbe lebyi nga riki byinene—lebyi mintlango ya elektroniki yi nga vaka na byona eka wena.
I yinene
Hi wahi eka marito lama landzelaka malunghana ni mintlango ya elektroniki lawa u pfumelelanaka na wona?
“I ndlela yo tsakisa yo aka vuxaka ni swirho swa ndyangu ni vanghana.”—Irene.
“Yi kahle hikuva yi ku endla u nga anakanyisisi hi swilo swa xiviri.”—Annette.
“Yi ku endla u antswisa ndlela leyi u anakanyaka ha yona.”—Christopher.
“Yi ku endla u va ni vutshila byo ntlhantlha swiphiqo.”—Amy.
“Yi endla leswaku byongo bya wena byi tirha kahle; yi ku endla u anakanya ni ku hlela.”—Anthony.
“Mintlango yin’wana yi khutaza ku tirha swin’we tanihi ntlawa ni vanghana.”—Thomas.
“Mintlango yin’wana yi ku pfuna leswaku u endla vutiolori ni leswaku u tshama u ri ni rihanyo lerinene.”—Jael.
Xana u pfumelelana na wona marito lawa—kumbexana hinkwawo ka wona? Mintlango ya vhidiyo yi nga ha ku vuyerisa enyameni ni le mianakanyweni. Hambiloko mintlango yin’wana ku ri ya ku fambisa nkarhi naswona yi ri hilaha Annette a yi hlamuselaka hakona—“yi ku endla u nga anakanyisisi hi swilo swa xiviri” naswona sweswo a swi hoxanga minkarhi yin’wana.
● Bibele yi vula leswaku ku ni “nkarhi wa mhaka yin’wana ni yin’wana ehansi ka matilo,” ku katsa ni vuhungasi.—Eklesiasta 3:1-4.
Yi bihile
Xana mintlango ya elektroniki yi ku dyela nkarhi?
“Loko ndzo kala ndzi sungula ku yi tlanga, swa ndzi tikela ku yi tshika. Ndzi hambeta ndzi tibyela leswaku, ‘ndzi ta tlanga kan’we ntsena!’ Kambe swi nga si ya kwihi, ndzi kuma ku hundze tiawara to hlaya naswona ndzi hete nkarhi wo tala ndzi hlalele xikirini!”—Annette.
“Mintlango ya vhidiyo yi nga ku dyela nkarhi wo tala swinene. U tshama kwalaho kutani u titwa onge u hetisise swo karhi hileswi u hluleke eka mintlango ya ntlhanu, kambe entiyisweni a wu hetisisanga nchumu nikatsongo.”—Serena.
Leswi u faneleke u swi tsundzuka: Loko u lahlekeriwa hi mali u nga ha swi kota ku tlhela u yi kuma. Kambe sweswo swi hambanile ni ku lahlekeriwa hi nkarhi. Hi marito man’wana, nkarhi i wa nkoka ku tlula mali. Kutani u nga pfumeli ku lahlekeriwa hi nkarhi!
● Bibele yi ri: “Hambetani mi famba hi vutlhari . . . , mi tixavela nkarhi lowunene.”—Vakolosa 4:5.
Xana mintlango ya elektroniki yi khumba ndlela leyi u anakanyaka ha yona?
“Swiendlo swa vugevenga leswi loko munhu a swi endlile swi endlaka leswaku a pfaleriwa kumbe ku dlayiwa hikwalaho ka swona swi ‘endliwa’ eka ntlango wa vhidiyo handle ko va munhu a anakanyisisa hi swona.”—Seth.
“Mintlango yo tala yi katsa ku hlula valala leswaku u fikelela pakani ya wena. Leswi hakanyingi swi lavaka leswaku u va dlaya hi ndlela ya tihanyi swinene.”
—Annette.
“Minkarhi yin’wana u nge swi kholwi leswi u swi vulaka eka vanghana va wena loko u ri karhi u tlanga—u nga ha vula marito yo fana ni lawa ‘Fana!’ kumbe ‘Ndzi ta ku dlaya!’ ”—Nathan.
Leswi u faneleke u swi tsundzuka: Papalata mintlango leyi hlohlotelaka swilo leswi Xikwembu xi swi vengaka, ku katsa madzolonga, ku tikhoma loko biha hi tlhelo ra rimbewu ni vungoma.—Vagalatiya 5:19-21; Vaefesa 5:10; 1 Yohane 2:15, 16.
● Bibele yi vula leswaku Yehovha u “venga un’wana ni un’wana la rhandzaka madzolonga”—ku nga ri ku endla madzolonga ntsena. (Pisalema 11:5) Hambileswi ku hlawula ka wena mintlango ya elektroniki ku nga vuliki swo tala hi muxaka wa munhu loyi u nga ta va yena, ku nga ha kombisa muxaka wa munhu loyi se u nga yena.
Leswi u nga anakanyisisaka ha swona: Hi ku ya hi buku leyi nge, Getting to Calm, “mintlango ya vhidiyo leyi nga ni madzolonga hakanyingi yi ma khumba swinene mahanyelo ya munhu ku tlula thelevhixini, hikuva vana a vo languta ntsena nhenha leyi nga ni tihanyi leyi dlayaka—vona hi voxe i nhenha yoleyo. Hikuva mintlango yi ku dyondzisa ku fana ni loko mudyondzisi a ku dyondzisa etlilasini, yi ku dyondzisa ku va ni madzolonga.”—Ringanisa Esaya 2:4.
Mhaka ya xiviri
Vantshwa vo tala va dyondze ku ringanisela eka ndlela leyi va tlangaka mintlango ya elektroniki. Xiya swikombiso swimbirhi.
“A ndzi hamba ndzi tlanga mintlango ya vhidiyo kukondza ku va vusiku swinene, ndzi tibyela leswi: ‘Ndzi ta etlela tiawara ta ntlhanu ntsena. Ndzi ta tlanga ro hetelela.’ Kambe, sweswi ndzi dyondze leswaku mintlango ya vhidiyo yi ni nkarhi wa yona. Ndzi teka ku yi tlanga tanihi ndlela leyinene leyi ndzi nga tihungasaka ha yona nkarhi na nkarhi. Kambe swilo hinkwaswo swi fanele swi ringaniseriwa.”—Joseph.
“Ndzi tshike ku tlanga, leswi endleke leswaku ndzi va ni nkarhi wo tala wo endla swilo swa nkoka! Ndzi swi kotile ku antswisa vutirheli bya mina, ndzi pfuna van’wana evandlheni leri ndzi hlanganyelaka eka rona naswona ndzi dyondze ku tlanga xichayachayana. Ku ni swo tala leswi u nga swi endlaka handle ko tlanga mintlango ya elektroniki ntsena!”—David.
● Bibele yi vula leswaku vavanuna ni vavasati lava wupfeke “va ringanisela emikhuveni.” (1 Timotiya 3:2, 11) Va tsakela ku tihungasa kambe va ringanisela naswona va ti dyondzise ku tilawula.—Vaefesa 5:10.
Leswi u faneleke u swi tsundzuka: Ku tlanga mintlango ya elektroniki swi nga va vuhungasi lebyinene loko swi ringaniseriwa. Kambe u nga yi pfumeleli leswaku yi lawula nkarhi wa wena kumbe yi ku endla u nga vi na mhaka ni swilo swa nkoka evuton’wini. Ematshan’weni yo dzika ngopfu eka ku ringeta ku fikelela pakani yo karhi eka ntlango, xana a swi ta va swi nga antswi ku engetela matshalatshala yo tala leswaku u fikelela tipakani ta wena evuton’wini bya xiviri leswaku u va muhluri?