text:
Rihanyo
Rihanyo i xikombiso xa leswaku wsi yenge swa miri wa xivumbiwa switirha hi ndlela leyi faneleke. Eka vanhu, i vuswikoti byo tikongomisa loko valangutane na swi yimo leswitikaka swa miehleketo kumbe swa mbangu. Nhlangano ya Misava ya Rihanyo(WHO) yi hlamusela rihanyo eka Vumbiwa ra yona ra 1948, hi ndlela leyi landzelaka "Xiyimo xa miri, miehleketo na vuxaka lebyi nene, kungari kupfumaleka ka vuvabyi ntsena."[1][2] Kuna tihlamuselo tin'wana leti yelanisaka rihanyo na ntsako wa munhu. [3]
Swihlawulekisi[Lulamisa | edit source]
Hi ku angarhela, ndlela leyi munhu a hanyaka hayona yi na xandla eka rihanyo rakwe na muxaka wa vutomi. Kupfumeriwa leswaku Rihanyo ri antswisiwa hi kuyamahlweni ka ntivo rihanyo na migingiriko yo hanya vutomi lebyi nene e vanhwini. Hi kuya hi Nhlangano ya misava ya rihanyo, swihlawulekisi swa rihanyo lerinene swi hlanganisa mbangu na rifuwo, naswona swi hlanganisa na matikhomele ya munhu.[4]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ World Health Organization.
- ↑ World Health Organization. (2006).
- ↑ Sport, Disability and an Original Definition of Health.
- ↑ World Health Organization.


c: text/html

text:
Abstract:
Ṱhoḓisiso iyi yo sengulusa u tambudzwa ha vhana kha maṅwalwa a Tshivenḓa. U tambudzwa ha vhana a zwo ngo thoma ṋamusi nahone ndi zwithu zwi sa ṱanganedzei kha tshitshavha, tshi tou vha tshilonda tshine na u phuphwa tshi sa fhole kana yone tsilingwane. Kha ngudo iyi ho senguluswa u tambudzwa ha vhana nga nḓila dzo fhambanaho, zwi ṱuṱuwedzaho u tambudza vhana, masianditwa a u tambudzwa na zwiga tsumba zwa u tambudzwa ha vhana.
Mawanwa o sumba uri vhana vha a tambudzwa lwa muhumbulo, u tambudzwa ha vhuvha na u tambudzwa nga u sa londwa kha bugu dzo topolwaho. Ṱhoḓisiso iyi yo wana uri vhana vha tambudzwaho lwa muhumbulo, nga u sa londwa na u tambudzwa lwa vhuvha vha lingedza nga nḓila dzoṱhe u shavha hayani, vha a ṱoḓa na u ḓivhulaha, vha dzula vho bilufhala na mashumele avho zwikoloni a a tsela fhasi ane a sa vhe maitele avhuḓi. Mawanwa o dovha hafhu a sumba uri vhatambudzi vha ṱuṱuwedzwa zwihulu nga matiitii, u sa ḓithonifha, u sa dzhiela nṱha pfunzo dza vhana na u nambatela kha mvelele
U ḓimbadekanya na vhana nga vhabebi, u ḓivhadza vhashumelavhapo na tshipholisa nga ha nyeṱe iyi zwi nga khwiṋifhadza mashumele a vhana zwikoloni na u fhungudza u shavha mahayani na u ṱoḓa u ḓivhulaha ha vhana vhane vha khou tambudzwa nga nḓila dzo fhambanaho.
Ngudo iyi yo shumisa maṅwalwa o tou topolwaho u kuvhanganya mafhungo nga ha u tambudzwa ha vhana. Mawanwa o saukanyiwa hu tshi tevhelwa thero dzi fanaho kha maṅwalwa oṱhe. Zwinzhi zwi kha ḓi tea u itwa u itela u thivhela nyeṱe iyi.Themendelo dza mawanwa dzo itwa u itela u thivhela khombo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sayensi ya maxele
Sayensi ya maxele i rhavi ra Sayensi leri lavisisaka timhaka ta maxele na kuvhumba maxele. Sayensi leyi i ya khale ngopfu, hambi leswi mavhumbele ya maxele amanga tshembeki kuta fika hi lembe-xidzana ravu 18. Mavhumbele ya maxele ma antswisiwile hi ku tumbuluxiwa ka tikhompuyuta, leswi endleka swi olova ku tirhisa mintsengo ya matimu ya maxele na Tinhlayo ku Vhumba maxele ya siku rin'wana na rin'wana. Swiendlakalo swa maxele swi nga ha vhumbiwa hi kuya hi xibhakabhaka; Kuhisa; ntsikelelo wa moya; hunguva na ndzendzeleko.[1]
Rito leri hlamuselaka maxele ya dyambu hi xigriki i uetέwpoς metéōros "henhla, xibhakabhaka" (leri tekiweke eka ueta- meta- "Henhla" na ἀeίpw aeiro "Ku thlandlusa") ku hlanganisa na -λoYίa -logia , leringa. "Ndzavisiso wa swilo leswinga e moyeni".
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Aristotle (2004) [350 BCE]. Meteorology. The University of Adelaide Library, University of Adelaide, South Australia 5005: eBooks@Adelaide. Archived from the original on 2007-02-17. "Translated by E.W. Webster"


text:
Xifenukani
Xifenukani i byalwa lebyi endliwaka hi madleke yo bava ngopfu. I byalwa lebyi endliweke hi ku pfuva vuswa byi swekiwa byi pyapyara. Muhlovo wu fana na muqombhoti. Ku hambana ka wona na muqombhoti hileswaku, xifenukani xi endliwa namuntlha mundzuku wu nwiwa, kasi muqombhoti wu heta vhiki wa ha swekiwa. Xifenukani xi rhandza hi vakhalabye na vakhegula..[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Xifenukani xi endliwa hi ku pfuva vuswa u kandzela hi comela, kutani swi vila swi vuriwa leswaku i madleke. Madleke lawa ya tshikiwa ya vila ku kondza ya bava ya nga ha nweki hikuva ya hetile masikunyana. Ku suka kona musweki a tshivela ndzilo u tseleka madleke hi poto ya vila. Loko ya sungula ku phyaphyarha u ta ma phula leswaku ya ta hola.Loko swi horile musweki a chela comela a hakasela swi kondza swi hlangana.Loko swi hanganile kahle a swi veka swi etlela ku fika mundzuku ka kona.[1]
Hi siku leri landzelaka musweki u teka sefo ya byalwa ahluta a cheletela emakhuwanini, ku suka kona byi cheriwa emajomeleni hi ndzheko, ivi byi nwiwa. Vito leri ra xifenukani ri tumbuluke eka ku va byalwa lebyi byi hundzukile ku suka eka madleke byi hundzuka byalwa.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Handle ka guwa yo chavisa, va Munghana Lonene FM va boheki ku lulamisa no susa vito ra “Vatsonga/Machangani” eka ntumani (ritseve) wa xitichi. Leswi swi ta endzhaku ka swivilelo swo hlaya ku pfa eka vayingiseli va xiyanimoya lava ku nga Vatsonga, swivelelo swa vona swi kongomi eka vakulukumba va vurhangeli bya Munghana Lonene FM, xikan’we na le ka Lawrence Ubisi. Munghana Lonene FM yi hehliwe hiku pfilunganya no rhukana rixaka-nkulu ra Vatsonga hi ku tlakusa mfumu xivongo wa ka Nxumalo ehenhleni ka tinxaka tin’wani ta Vutsonga.
Nhlamulo ya Munghana Lonene FM ya tsalwa ra hina ra; Why does Munghana Lonene FM insist on labeling us as “Vatsonga-Machangani”?
Va makomba-ndlela va ve va pfumela nandzu handle ko titshikelela. Munghana Lonene FM yi na malembe yi kha yi lahlekisa rixaka, handle ko twisisa no chava switandzhaku swo vitana rixaka ra Vatsonga hi vito ra “Vatsonga/Machangani”, kumbe ku vitana ririmi ra Xitsonga ku i Xichangani.
Hina na va ka Munghana Lonene FM, xikan’we na mfumu wa Afrika-Dzonga, ha pfumelelana ku rixaka ra hina i Vatsonga, hi valavula Xitsonga. Kambe, swi hoxekini ku vitana rixaka-nkulu ra tinxaka ta makume-mune hi vito ra ntlawa un’we, ku endla sweswo i ku pfilunganya no lahlekisa vanhu; a hi Vatsonga hinkwavo ku nga Machangani.
Hi ta rhandza ku khensa vurhangeli bya Lawrence Ubisi eku lulamiseni swihoxo swa malembe ku pfa eka xiyanimoya xa Munghana Lonene FM. Ndzulamiso wa muxaka lowu, hi ko ku “komba ndlela””, lexi xi nga sala i ku yirisa vahaxi ku vita rixaka hi mavito ya miganga ya vona, Vutsonga byikulu.
Avuxeni.


text:
#1
Xana a wu swi tiva ku hi malembe lamaya ya vo 1930, a ku ri na phepha-hungu ra Xitsonga leri a ri vuriwa Nyeleti Ya Mixo: Phepha ra Vutsonga na Vurhonga, leri a ri xavisiwa Afrika Dzonga na le Mozambique?
#2
Xana a wu swi tiva ku Justin Chauke i un’wana wa tinhena ta tiko hinkwaro eZimbabwe?
#3
Xana a wu swi tiva ku vanyamisoro loko va femba moya wa thyaka eka mufembiwa, va tirhisa “wa tshwa, wa tshwa, wa tshwa”, va vula ku “wa huma, wa huma, wa huma” loko va wu hlongola?
#4
Xana a wu swi tiva ku rito “Xitshwa/Mutshwa/Vatshwa” ri pfela ka riendli ku tshwa? Na swona a wu swi tiva ku a hi ku tshwa ko twa ku hisa, kambe i ku tshwa ko “Huma/Hambuka”? Na ku vuriwa Hosi Madzivi loko va huma eka mfumu lowukulu wa Vahlengwe va tiendlela mfumu wa vona, ivi vona na valendzeri va vona va vuriwa “Vatshwa”, lero vahumi/vapambuki/vakokela-tlhelo.
#5
Xana a wu swi tiva va ka Masinga/Masinge/Masingi i Vahlengwe va ka Hlungwani?
#6
Xana a wu swi tiva ku rito rito “Mavele” ri katsa Xifaki, N’wahuva, Koroni, Xikombe, Maxalani, Mpunga, Makhaha etc?
#7
Xana a wu swi tiva ku vito ra “Limpopo River/Rio Limpopo” hi Xitsonga i Vembe?
#8
Xana a wu swi tiva ku nkandziyiso wa madyondza wa Penny Penny, “Shaka Bundu” wa 1994, hi wona nkandziyiso wa vuyimbeleri bya Xitsonga lowu nga tshama wu xavisa ku hundza minkandzyiso hinkwayo?
#9
Xana a wu swi tiva ku khale ka tiko-xikaya ra Gazankulu a ri ri na swifundza swa ntsevu, ku nga:
- Giyani
- Hlanganani
- Lulekani
- Malamulele
- Mhala
- Ritavi
#10
Xana a wu swi tiva ku vito ra “Indian Ocean/Oceano Índico” hi Xitsonga i Lwamumbi?


text:
XALAMUKA! May 2015 | Ntshembo Eka Lava Pfumalaka Makaya Ni Swisiwana
Bibele a yi hi byeli ntsena ndlela leyi lava pfumalaka makaya ni swisiwana va nga ta pfuniwa ha yona kambe yi tlhela yi vula ni nkarhi lowu swi nga ta herisiwa ha wona.
WATCHING THE WORLD
Asia
I swiphiqo swihi leswi matiko ya le Asia ma langutanaka na swona loko swi ta emhakeni ya ku dyondzisa ni ku sirhelela vaakatiko va wona? Xana vutlhari bya Bibele byi nga pfuna?
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO
Ntshembo Eka Lava Pfumalaka Makaya Ni Swisiwana
Swiringanyeto leswi nga eBibeleni swi nga ku pfuna eka swa ekhonomi ni rihanyo.
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU
Ku Dyondzisa Vana Leswaku Va Yingisa
Xana wena ni n’wana wa wena mi tshamela ku kanetana ivi n’wana ku va yena a vulaka rito ro hetelela? Swiringanyeto swa ntlhanu leswi nga ta ku pfuna.
“Xikwembu Xi Le Ku Hi Pfuneni Leswaku Hi Hlakarhela”
Vabohiwa vanharhu lava a va khomiwe hi 2004 exikolweni xa Beslan, va ri karhi va hlamusela ndlela leyi va pfunekeke ha yona leswaku va nga tshameli ku ehleketa hi maxangu wolawo.
TA KHALE
Al-Khwarizmi
Muarabu loyi, loyi a hanyeke hi va-700 C.E. u endle nchumu lowu “tekiwaka wu ri wa nkoka swinene eka tidyondzo ta tinhlayo.”
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Madzolonga
Xikwembu xi titwa njhani hi madzolonga? Xana vanhu va madzolonga va ta hundzuka?
XANA SWI LO ENDLIWA?
Ku Voninga Ka Xihadyana Lexi Vuriwaka Bobtail Squid Xa Le Hawaii
Xihadyana lexi humesaka ku vonakala kambe ku nga ri leswaku xi vona kumbe ku voniwa.
Swin'wana Leswi Nga Kona Eka Website Leyi
Ku Endliwa Yini eHolweni Ya Mfumo?
Nghena endzeni u vona leswi endliwaka.
Ku Kombela Ni Ku Nkhensa
Kalebe u dyondze leswaku ku vula marito lawa, i swa nkoka.


text:
Xitendze
Xitendze i yindlu ya Vatsonga laha a va hlayisela kona timbewu. Xitendze a xi ri ni ntirho lowu kulu eka Vatsonga va khale. Ntirho wa xona a ku ri ku hlayisela timbewu to fana na n’wahuva, tinwhembe ta tinyawa, makalavatla, mariwa, maxalani, tinwhembe ta makwembe na tin’wana. Muhlayisi wa timbewu a hlayisa timbewu ta yena hi ku hambana ka tona, tin’wana a ti cheriwa eswiphaphanini leswintsongo leswaku ti nga hlanganani. Endzhaku a swi cheleteriwa endzeni ka xitendze. Loko ti tele, muhlayisi wa timbewu a teka xitewani a khubumeta ehenhla ka xitendze a pfala hi xona endzhaku a teka vulongo bya tihomu a lemela hi byona leswaku timbewu ta yena ti nga ngheneli hi swindodzi na swihehli swin’wana. Maendlelo lawa a va ya tirhisa ni loko va cheletele timbewu ta vona etimbiteni, a va cheletela loko mbita yi tele, a va lava nkambani va pfala nomo wa mbita va tlhela va lema hi vulongo leswaku mbewu yi ta hlayiseka.[1][2]
Maakelo ya xitendze[Lulamisa | edit source]
Xitendze na xona xi akiwa hi switirhisiwa swo huma eka ntumbuluko swo fana na timhandzi, byewu, timbalelo, tipala na byanyi byo fulela hi byona. Xitendze a xi nga ri na ntirho wo tala ku endla xona, a xo lava timhandzi ta nhungu kumbe khume to kota ku khoma lwangu.[1]
Muaki wa xitendze u sungula a tsala xirhendzevutana a ringanisa ku kula ka xitendze lexi a lavaka xona. Endzhaku ehenhla ka xirhendzevutani a famba a cela makhele ku nga makhele ya nhungu kumbe khume ya enta swinene leswaku loko a hoxa timhandzi a paletela swi ta tiya hi kuva ti ya rhwala lwangu. Loko a celerile a lava mhandzi yo bumbula nyana leyi nga celeriwa exikarhi ka leta khume yo khoma tipala leti nga ta endla lwangu ra xitendze. Ku fana na loko ku fuleriwa malwangu laman’wana tipala a ti ta bohiwa hi byewu leti hlanganaka kona. Endzhaku ti betsiwa hi timbalelo na byewu ku suka ehansi ka lwangu ku kondza ku ya fika exihlungwanini le tipala ti nga hlangana kona.[1]
Loko xitendze xi herile ku betsiwa hi timbalelo a ku lukiwa makenya hi byanyi lebyi nga sungula byi phuphuteriwa leswaku byi nga tshoveleleki, lawa na wona a ya ta tsondzeriwa ku suka eka rimbalelo ra le hansi ku ya fika exihlungwaneni laha a va ta fika va tsondzela makenya ko hlayanyana leswaku lwangu ri nga pfuti, va tlhela va tiyisa hi byewu va boha makenya na timbalelo leswaku hambi moya wu ba swi nga hahluki. Exikarhi ka muako lowu ehansi a ku tekiwa byanyi ku lukiwa xitendze byi ri karhi byi vumba nchumu wonge i tandza hi xivumbeko, va ri karhi va khotsa hi byanyi xi kondza xi ya hela, laha va hetelelaka kona a va boha hi ngoti leswaku xi nga phurumuki kumbe ku tlhantlheka loko xi ri karhi xi tirha. Loko va hetile ku aka xitendze a va tlhela va teka timhandzi ta tsevu to ka ti nga bumbulangi ngopfu to koma, ti tlhela ti kwamuriwa byewu, va ti celela exikarhi ka lwangu leri nga fuleriwa leswaku ri ta khoma xitendze, hala matlhelo ka xona loko va celerile a va tlhela va xi betsa hi timbalelo hala hansi, exikarhi na le henhla va tiyisisa hi byewu. Loko va nga lavi ku tirhisa xitendze a va vumba yinkho/ mbita leyikulu va veka yona kwala xikarhi ka muako lowo fuleriwa yi yimela xitendze.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]


text:
Hi lembe rero, endzhaku ka ku endliwa ka xikuwha, lexi a xi tiyisiwe hi ku tala ka ndzeyani, Valungu va vuye va ya boha xikungu na Nghunghunyani, hosi ya Vangoni, leyi a yi tshama eBileni etikweni ra Van’wanati va ka Makwakwa. Xikungu lexi a va xi boha, a ku ri xo ya dlaya timbita ta mintimu le Khoseni.
Hi malembe ma ku fuma ka Hosi Magudzu, tiko ra le Khoseni a ku ri ebyandlani, ka huku yo fa hi mafurha, mintlhambi ya tihomu na timbuti a yi tete swiganga na minkova. Leswi a swi endla ku vanhu va tiko va nga ri na mhaka no ya tirhela Valungu le Lourenço Marques, Natal kumbe le Kimberly. Hi hala tlhelo, a swi tika ngopfu ku Nghunghunyani a ya eKhoseni, ku ya khoma vavanuna a va xavisela Maputukezi tani hi mahlonga. Mhaka leyi, yi vilerise Valungu, hi loko va kucetela Nghunghunyani ku rhuma vandla ra yena ro tshembeka, ku ya hlasela eKhoseni. Mavandla ma yena a ma taleriwe hi Mabulandlela, ku nga Vatsonga lava a va amukele ku tirhisiwa hi Vangoni, ku xanisa Vatsonga-kolobye. Nhlayo yo tala ka vandla leri nga rhumiwa ku ya hlasela eKhoseni, a ku ri Vandzawu, lava loko va twe matimba ya timbita ta le Khoseni, va khomiwe hi ku chava na rhumbyani ra xiyimo xa le henhla ngopfu.
Kambe lexi a xi tika, i ku murhangeri wa mavandla a ku ri un’wani wa va ka Khosa, loyi na yena a a swi tiva kahle ku le timbiteni, na le Nkanyini, a ku chacheriwi marhonge. Valungu hi voxe, hi ku tirhisa vaneri va kereke ya Swisa na Roma, tani hi tinhlori, se a va swi twile ku mhaka yo faya timbita letiya, a yi vevuki. Timbita ta le Khoseni a ti ri na matimba swinene, yo tlula mintsheketo hinkwayo leyi a yi tsheketetiwa hi vaneri. Valungu hi voxe, a va chava ngopfu ku tshinela etimbiteni. Ku te loko Hosi Magudzu va hundza emisaveni, va vekiwa hi ku landza nawu wa le Khoseni, va funghiwa hi nkanyi lowu na wona a wu ta va gandzelo, ku fana na Nkanyi lowuya wa masingita, wa mahlori, wa matimba.
Loko Vangoni, Mabulandlela na Valungu va ha boha xikungu, Hosi Mafavaze, loyi a nga khoma nhonga ya vuhosi, a khomela Nganakani Xongela ku kondza a kula, va rhumele rito ri ya eka Tihosi-ntsongo ta ka Khosa, na Tihosi ta lava ingi va akile exikarhi, na le kusuhi ka va ka Khosa; va ka Mathe (Mundlovhu na Sambo), va ka Mukhavele na va ka Nkuna, na va ka Malwani (Munisi) va tivisiwa ku ku ta va na ntirho wo phahla mpfula, ku ta hlongola ntungu wa swivungu lowu a wu tinyike matimba etikweni hinkwaro, ngopfu eka matlhelo ma nambu wa Vembe. A ku laveka va ta na tihuku, timbuti, hambi tihomu…. va tlhe va ta na n’wahuva, maxalani na xikombe, ku ta vandzeka vuputsu.
Hi ku landza nawu wa le Khoseni, loko ku fika nkarhi wo fana na lowuya, Hosi a swi nga laveki yi huma etikweni. Kanene, loko rito ri fike le ka Xisungele, Hosi Mukhatini wa Vumbirhi va hundzise rito eka Hahani lonkulu ka vona, ku nga Poxela, leswaku va rhelela va ya le ntsindza. Poxela a tivisa N’waTingomanini, tani hi mupfuni wa yena eka swilo swa timhamba. Swi va tano na le ka Hosi Xilangavanhu, tata wa Hosana Xokwe… lava, hi vona van’wani lava a va phahla mpfula eKhoseni.
Timbita letiya, a ti khome xihundla xa matimba ya munhu ehenhleni ka ntumbuluku. A ti tshama ti tele hi mati, mo dzwihala dzwi!!! A ti rindziwa hi nyoka yin’wani yikulukumba. Nyoka liya, a yi nga vuriwi hi vito ra nyoka. Mbila ya vukarhi, leyi a yi ri na ntamu wa swimeme swa khume swa ntshava. Le ndzeni ka mati, timbita letiya, a ti ri na tingwenya letikulu. Khwati ra kona, a ku nga ngheni munhu, handle ka loko va Matsuvani va Xisungele na va Poxela na va N’waTingomanini va ri kona. Hambi tihunyi ta kona, a ti nga tshoviwi. Loko homu, mbuti kumbe nyimpfu yo tshuka yi lahlekela kona, a yi nga landziwi hi munhu. Vanhu va matiko lava nga rhambiwa, va rhelela eNkanyini. Tani hi leswi se a ku ri na lava a va yingisa vaneri, vona a va yangi.
Loko Valungu, Vangoni na Mabulandlela va twa ku Tihosi na Tihosana, Tinganakani na Tinganakati ta ka Khosa, ku katsa na lava nga akelana na vona, va hlanganile le Nkanyini, va vona swi antswa ku ya hlasela. Hosi Malwani va fike va tivisa Hosi Mafavaze ku mavandla ma Valungu ma tilulamisela ku ta hlasela, xisweswo, vanhu va yena va vambe ngoma le kusuhi na le Murhakweni. Vuputsu se a byi vupfile, ku ngheniwa eka ntirho wa kona, Poxela na N’wampapele, na N’waTingomanini, tani hi vamakwavo vaxisati va Tihosi, lava ku nga vona vaphahli vakulu va mhamba, va sungula hi ku vita mavito ma va Mbhokota, Hubyanyana, Magutsulani, Fularhe, va vika ntungu wa swivungu lowu se a wu tate tiko…. Ku vitaniwa Ripanga ro xeka.
Loko va ku:
Ripangaa!
Ripangaa!
Lava a va vekiwe ku ta tlhava homu ya gandzelo, va tlhava homu liya, gulu ra ntima ri wa hi rimhondzo. Eka nkarhi walowo, tingwenya le timbiteni, ti sungula ku khida, ti ba mati hi mincila ya tona. Ti sungula ku bonga. Poxela na N’wampapele va ya emahlweni va huwelela, va karhi va hangalasa n’wahuva emoyeni, mati ya le timbiteni ya sungula ku khapa, ya khiringa hi ntila, ya kongoma la ku nga tshama Mafavaze na Xongela, loko ya fika emilengeni ya vona, ku biwa minkulungwani leyi a yi ta twala na le ribuweni ra Vembe kumbe le ribuweni ra Ritavi.
Lava a va ri ekule, va lo twa hi ku dzindza ka tilo. Mafavaze a teka tlharhi a nyika Xongela, kutani Xongela a ri tamela hi voko ra xinene.
Hi loko N’wamapepele a ku:
“Ndzilo wa Ndzhonghoo!”
Xongela a hlamula hi ku tlhava tlharhi eka misava yo tsakama. Kwalano, mati ya khiringa ya ya eka xivandla lexi ku nga tshama varhambiwa… Kwalano, Hosi Hokwe Rivisi Munyamatsi, a sisimuka, a teka jomela ra vuputsu, a nwa, ivi a nyiketa vanhu ku un’wani na un’wani a nantswa swintsongo a hundzisa emahlweni, eka nkarhi walowo, le timbiteni se a ko ciniwa, ku twala na tingwenya leti a ti kenkela. A ku biwa mindzhumba yi twala onge i swigingi swa ntlhambi wa tindlopfu leti tsutsumelaka ku ya nwa mati etiveni. Loko ku hele ku cina, ku dyiwa, ku nwiwa vuputsu lebyi nga endleriwa vanhu va tiko. Hi loko Hosi Malwani a rhuma ntsumi ku ya kombela ku vulavula na Hosi Mafavaze.
Rito ra Hosi Malwani ri ku:
“Nyimpi ya Valungu na Vangoni yi le ku teni”
Loko va ha luka mano, xibakabaka xi lo bohana, ku dzwihala, leswi vanhu a va tele mpfula, va ba minkulungwani vavasati, va ba swithopo vavanuna… Kasi eka nkarhi walowo, a ku na mpfula ya xihangu, leyi nga endla ku General Costa Pires, loyi a nga suka eLourenço Marques na vandla ra yena ra nyimpi, a lahlekeriwa hi ndlela, ivi a nwela le Nkomati. Ku nwele yena na kwalomuya ko hundza madzana manharhu ma vavanuna va vandla ra yena. Lava nga pona, va fike va khomiwa hi mavandla ma ka Munisi.
Hi hala tlhelo ra ka Hlalukwani, Vangoni na Mabulandlela va biwe hi xidzedze lexi a xi ri na xihangu, rihati na moya. Hi ku chava, n’anga ya Mabulandlela, yena Mutungameri, hi loko a byela vandla ku swilo swi bihile, loko va ha hlengeletana, ku ba tilo rin’wani leri nga va pfala mahlo na tindleve, nkarhi wo lehanyana, loko va sungule ku pfuka endzhopeni, va lo tsutsuma va nga ha languti endzhaku, van’wani va nwela eVembe. Mutungameri, hi ku chava ku loko o khomiwa hi mavandla ma le Khoseni, a nge poni rifu, na loko o kota ku fika ka Nghunghunyani, a nge poni ku dlawa, a swi vona swi antswa ku teka xiboho, ivi a funya byongo bya ngwenya, a fela ethlelo ka mintundu ya yena. Kanene, mavandla ma siye vavasati, swihlangi na lavakulu va hetisa ku cina, va ya rimba khokholo, leswi mpfula a yi nisa xiswona emahlweni ka vona, Mabulandlela a ma khomiwa onge i makhutla. Tani hi leswi a vo tsutsuma va nga ha tivi ku va ya kwini.
Mpfula loko yi ya xa, rito ri fika le Lourenço Marques ku General Costa Pires u nwele ematini le Nkomati, loko va ha rindzele ku twa ku nhlaselo wa Nghunghunyani wu endlise ku yini, va kuma ku na vona va nwele eVembe. Mabulandlela ma nga nwela eVembe a ma fika kwalomuya ka mune wa madzana. Kasi nhenha Mahlovani Khosa, va lo khayima kunene, vandla ra nala ri ya nwela ematini. Mpfula yi tirho mintirho yimbirhi hi kan’we. Swivungu na swona, swi vuye swi hangalaka. Ku va na ntshovelo wo chavisa swinene. Vanhu va dya va xurha, kambe a byi nga phahi hi mhaka tinyimpi ta Nghunghunyani na vanakulorhi va yena va Maputukezi.
Mpfula yi tlhe yi sungula ku na hi tinguva, ku xurhiwa etikweni, tani hi leswi a ku ri eka byandlani ka huku yo fa hi mafurha. Tinyawa, n’wahuva, xikombe, maxalani, makwembe, mariwa..swi tata matshala na madulu. Na sweswi, loko mpfula yi laveka, ku yiwa le timbiteni letiya. Nkanyi wa le Khoseni, wa ha lo tiki-tiki…
XITSUNDZUXO: TIMBITA TA LE KHOSENI, A HI TSALWA RA MATIMU, I NTSHEKETO.


text:
Vatsonga, ku na swilo leswi hina tani hi rixaka, tani hi vanhu, hi faneleke ku swi hunguta kumbe ku swi herisa.
#1– Tshikani ku tivitana Swihluke swa Nghunghunyana, vatukulu va Gwambe na Dzavani.
Xana ma swi tiva ku Gwambe na Dzavani i vo mani? We are too smart to be ignorant. Vatsonga a va pfi [“hluki”] eka Nghunghunyana, Gwambe na Dzavani – Mutsonga a hi wa rimhondzo. Vavanuna lava nharhu, a va tivani no tivana, a hi va ngati yin’we, Gwambe na Dzavani a hi nuna na nsati.
#2 – “Vatsonga i Machangani”.
A hi Vatsonga hinkwavo ku nga va ka Nxumayo / Langa / Mkhatshwa. Mi hi katsi loko mi nga ta titivi ku mi vo mani.
Loko hi ku Vatsonga, hi vula;
- Vabila – Bila, Mahluza, Mathonsi etc.
- Vahlanganu – Munisi, Malwani, Mhelembe etc.
- Vahlave – Nkuna, Maswanganyi, Mavunda etc.
- Vahlengwe – Chauke, Mawunje, Xitlhangu etc.
- Vakhosa – Khosa, Masuluke, Rikhotso etc.
- Valambya – Ngoveni, Muchaviya, Mapengo etc.
- Valenge (Vacopi) – Mondlani, Maluleke, Makwakwa etc,
- Valoyi (Varozwi) – Baloyi, Makaringi, Mukansi, Mbadze etc.
- Vandzawu – Sithole, Tivani, Muhlanga etc.
- Vankomati – Mundlovhu, Ntimani, Sambo etc.
- Vatembe (Varhonga) – Tembe, Manyisa, Hobyani etc.
- Vaxika – Mukhavele, Ngomani, Kubayi etc.
- Vaxingwidzi – Chavalala, Mbhombi, Sigawuki etc.
#3 – Tshikani leswo vula vunanga bya Xitsonga, ndhavuko wa Vutsonga na mincino ya Vutsonga ku i Xigaza.
Gasa (Gaza) yaloye u lo kala a hambana na misava leyi, a nga tivi nchumu hi swilo swa Vatsonga. Gasa (Gaza) i feli KwaNongoma, eKwazulu-natal, na mixtape a ri hava.
#4 – Vatsonga, tshikani leswiya swo vula Vatsonga-kuloni ku i Mazambikwa/Swizambikwani.
Swa hi jumpisela ku ha tinyenya. Mutsonga i Mutsonga handle ka ndzilikano, Vutsonga a byi gandliwi eHome Affairs. Tshikani moya walowo. Leswo landzulana hi ku ya hi miganga a swi tlharihangi, hambi i huma Bush, Malamulele, Masingiri kumbe eka Maputsu, hi Vatsonga hinkwenu ka hina.
#5 – “Xichangani xi huma Mozambique”
Vatsonga, tshikani ku makelela timitsu ta ririmi ra hava, “Xichangani” a hi ririmi, hambi Sochangana na Nghunghunyana va lovi va nga se tshama va valavula ririmi va nge i Xichangani.
#6 – Vatsonga, tshikani leswiya swo nghenelela eka timholovo ta England na Portugal.
Tshikani ku vengana no famba mi hlevana lomu tinxakeni, hi mhaka ku hambana kumbe ku kwetlembetana ka swilungu.
#7 – Vatsonga, n’wina va Afrika Dzonga, tshikani leswiya loko munhu a endzela eZimbabwe kumbe eMusambiki, mi ku i landze vuloyi.
Mi tshika na leswiya swo Mutsonga un’wani na un’wani wa le Musambiki u tiva vuloyi kumbe vun’anga, hikuva ma rila loko vantima va Afrika-Dzonga va mi lumbeta vuloyi.
#8 – Tshikani leswiya swo hleketa ku vanhu vo basa no saseka, a swi va faneli ku va Vatsonga.
#9 – Vatsonga, n’wina vo kulelela exilungwini, tshikani ku langutela ku Vatsonga va phokotela kumbe ku twisisa, leswi mi tsandekaku ku valavula Xitsonga.
Mi nga hi siringi.
#10 – Vatsonga, tshikani leswiya swo loko mi ri lomuya ku nga na vanhu va tinxaka timbe, mi chava ku vulavula Xitsonga.
Mi nga chavi, mi nga chavisiwi; Xitsonga i ririmi ra Vukosi. Vatsonga, tshikani mhaka ya Xizululwani. Se ya nyangatsa. Tshikani kunene. Vatsonga, ntungu wa Vuzululwani wu nyefurisa rixaka rerhu. Ririmi ra Xizulu a hi bombo, na swona a ri kombi vutlharhi.
Vatsonga, a hi tshikeni ku tinyenya.


text:
Ncuva i un’wani wa mintlangu ya Vatsonga. Ncuva wu tlangiwa hi vaxinuna, kambe va kona vaxisati lava va wu tlangaka, hambi swi ri tano, va kala ngopfu. Ntlangu wa ncuva, wu tirhisa vutlharhi, ntokoto wa tinhlayo na ntivo ririmi.
Encuveni, ku pfa ku buriwa leti na letiya. Timhaka tin’wani ta ntiyiso, ta humesiwa hi ndlela ya mafenya lama nga kongomiki, kambe ma xungeta mhaka yo karhi. Encuveni, a ku laveki vavanuna va swifafa, va swimbilwani kumbe lavo ka va nga tivi ririmi hi ku enta. Moya wa tala, xintluruntluru xi khoma munhu, ivi a sungula ku hefemulela ehenhla. Encuveni, ku xiximana ku kona, kambe nyanyuku wu pfa wu funengeta mahlo, ivi un’wani (ngopfu lontsongo) a tikume na se a tsemakanye ndzilikani. Kasi lavakulu, va endla hi ku rhandza, va ba na va khomile, loko swi ta eka marito. Swivulavulelo swa le ncuveni, swi tirhiseriwa ku themendhela xipani/mutlangi, ku poyila xipani/mutlangi na swona swa tirhisiwa eku ta pfilunganya byongo bya mutlangi lo un’wani, kumbe xipani lexin’wani.
Swivulavulelo swa le Ncuveni:
- Ku biwa mbyana na n’winyi wa yona.
- Kaya ka mbongolo a hi ku tivi, hi tiva kaya ka n’winyi wa yona.
- N’u tsemi madewusi a ta suka nkanu.
- Hi luya, i badame endzhopeni, a siya ma inani ehandle.
- Chela sovorhi hala ndzhaku ka mbyana.
- Bana, tsema bavuri na mathulusu.
- Tsema nsuvu hi miyeta guwa.
- Ho tirha ku rhandza, nuna i ye Joni.
- N’u rhidimbi gomo ivi u n’u napa nhlana.
- Bana mbyana u tshika ku vulavula.
- Mbyana ya Machayina yi rila hi Xichayina.
- Nantswisa mfenhe vulombe, yi ta phasiwa.
- Hi luya! A ku cakabya-cakabya, onge i mbuti ya mungundzu.
- Hlongola mbyana hi rhambu.
- Ku phuta ka honci, yi siye madewusi endzhaku.
- Namutlha, nsuna yi ta tsemiwa nsuvu.
- Wa hemba, i ta komba ku byi bava kwi.
- Loko xinkuzani xi ncuza, swi ri se xi tiva ku thotha.
- Lexi a ka ha ri ximanga, se i goya.
- Loko a nga se rila hi Xibvhexa a nge tshikiwi ku biwa.
- Nkawa loko yo nantswa vulombe a ya lavi ku kandziya hansi. Tsema nsinya.
- Va tolovele ku dya mahala.
- Va nge humeleli, ku fikela loko timbyana ti ya engomeni.
- Loyi a dyeriwaka nsati, swi vava yena.
- Loko yi vukula yi hoxi hi rhambu.
- Loko a vongola n’u napi hi xisephu.
- Nkoxi yi hundzuke mbuyangwani.
Loko munhu a ri na ximbilwa-mbilwani, swivulwa swa le ncuveni swa n’u dlokodla emoyeni na le mihleketweni. Hi lexi endlaka, na wanuna wo pfumala xihundla, a nga laveki encuveni, na swona encuveni ku huma swihundla swa tiko, swi humesiwa hi swivulavulelo, lava “Ntikelo” va ri kuma hungu. Wo twa:
- Le gangeni ti dya ti ya emagoveni
- Onge mhunti yi ta fela etinyaweni
- Loko yi nga phasiwi hi rithaka, yi ta goma ricilani
- Ti ta nwa mati-magotsa
- Loko vo ba, va ta khuma.
- Va hemba, va ta kuma xirimbani
Leswi, i swin’wani swa swivulavulelo leswi tirhisiwaka ku hundzisa hungu emhakeni leyi hanyiwaka hi vanhu vokarhi etikweni.
Ncuva, a ko va ntlangu ntsena, kambe i ntlangu lowu dyondzisaka ririmi.
Image source: Travel2Africa


text:
DYONDZO 13
Hi Wahi Mahungu Lamanene Hi Vukhongeri?
1. Xana vukhongeri hinkwabyo i byinene?
Eka vukhongeri hinkwabyo ku ni vanhu lava nga ni timbilu letinene. Swa tsakisa leswi Xikwembu xi vonaka vanhu volavo ni ku va khathalela. Kambe lexi vavaka hileswaku vukhongeri byi tirhisiwa hi ndlela yo biha. (2 Vakorinto 4:3, 4; 11:13-15) Swiviko swa mahungu swi vula leswaku vukhongeri byin’wana bya katseka eka vutherorisi, ku yayarheriwa ka rixaka, tinyimpi ni ku xanisiwa ka vana. Sweswo swi va twisa ku vava vanhu lava pfumelaka eka Xikwembu hi timbilu ta vona hinkwato.—Hlaya Matewu 24:3-5, 11, 12.
Vukhongeri bya ntiyiso byi dzunisa Xikwembu kasi bya mavunwa a xi byi tsakeli. Vukhongeri bya mavunwa byi dyondzisa swilo leswi nga riki kona eBibeleni ku katsa ni tidyondzo ta mavunwa malunghana ni Xikwembu ni hi vafi. Kambe Yehovha u lava leswaku vanhu va tiva ntiyiso ha yena.—Hlaya Ezekiyele 18:4; 1 Timotiya 2:3-5.
2. Hi wahi mahungu lamanene hi vukhongeri?
Lexi tsakisaka hi leswaku Xikwembu a xi kanganyisiwi hi vukhongeri lebyi vulaka leswaku bya xi rhandza kambe entiyisweni byi rhandza misava ya Sathana. (Yakobo 4:4) Rito ra Xikwembu ri hlamusela vukhongeri hinkwabyo bya mavunwa tanihi “Babilona Lonkulu.” Babilona a ku ri muti wa khale lowu vukhongeri bya mavunwa byi sunguleke eka wona endzhaku ka Ndhambi ya le nkarhini wa Nowa. Ku nga ri khale, Xikwembu xi ta byi herisa hi xitshuketa vukhongeri hinkwabyo lebyi kanganyisaka ni ku tshikilela vanhu.—Hlaya Nhlavutelo 17:1, 2, 5, 16, 17; 18:8.
Ku ni mahungu yo tala lamanene. Yehovha a nga va rivalanga vanhu va timbilu letinene lava hangalakeke evukhongerini bya mavunwa emisaveni hinkwayo. U hlengeleta vanhu volavo hi ku va dyondzisa ntiyiso.—Hlaya Mikiya 4:2, 5.
3. Vanhu va timbilu letinene va fanele va endla yini?
Yehovha wa va khathalela vanhu lava rhandzaka ntiyiso ni swilo leswinene. U va khutaza leswaku va huma evukhongerini bya mavunwa. Vanhu lava rhandzaka Xikwembu va tiyimiserile ku hundzuka leswaku va ta xi tsakisa.—Hlaya Nhlavutelo 18:4.
Hi lembe-xidzana ro sungula, loko vanhu va timbilu letinene va twe mahungu lamanene eka vaapostola, va ma amukele hi ntsako. Yehovha u va dyondzise ndlela leyintshwa yo hanya, leyi tsakisaka, leyi nga ni xikongomelo ni ntshembo. Va hi vekele xikombiso lexinene namuntlha hikuva va amukele mahungu lamanene hi ku rhangisa Yehovha evuton’wini bya vona.—Hlaya 1 Vatesalonika 1:8, 9; 2:13.
Yehovha u va amukela hi mandla mambirhi lava tshikaka vugandzeri bya mavunwa kutani va tihlanganisa ni ndyangu wa vagandzeri va yena. Loko u amukela xirhambo xa Yehovha xa rirhandzu u ta va munghana wa yena, u va xiphemu xa ndyangu lowuntshwa lowu nga ni rirhandzu wa vagandzeri va Yehovha ni ku kuma vutomi lebyi nga heriki.—Hlaya Marka 10:29, 30; 2 Vakorinto 6:17, 18.
4. Xikwembu xi ta endla yini leswaku ku va ni ntsako emisaveni hinkwayo?
Mhaka ya ku lovisiwa loku taka ka vukhongeri bya mavunwa i mahungu lamanene. Swi ta endla leswaku misava hinkwayo yi nga ha tshikileriwi. Vukhongeri bya mavunwa a byi nge he tlheli byi kanganyisa ni ku hambanisa vanhu. Vanhu hinkwavo lava nga ta va va hanya va ta gandzela Xikwembu xi ri xin’we xa ntiyiso hi vun’we.—Hlaya Nhlavutelo 18:20, 21; 21:3, 4.


text:
Mukhubi
Mukhubi i byalwa lebyi byi swekiwaka hi ku hlanganisa vudyangwana, chukele ro tshwuka na mati. Mukhubi iwo basa wu ku paa! Byalwa lebyi a byi rhandziwa hi vafana na majahantiyela. Byalwa lebya mukhubi hi nga byi fananisa na tibiya masiku lawa.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Loko u lava ku sweka mukhubi u fanele ku rhanga u tlhokola mavele leswaku ku ta huma vudyangwana lebyi u nga ta sweka mukhubi wa wena hi byona. Musweki u teka vudyangwana a chela endzeni ka khuwana, ivi a chela mati a swi veka swi vila. Loko a vona swi huma khuvi swi ta vula leswaku swi virile.[1]
Loko swi virile, ateka poto a tseleka exitikweni, ivi a ya ka mati ntsena le ndzeni ka khuwana leri a nga hlanganisa vudyangwana na mati. Mati lawa u ya chela endzeni ka poto ya vila. Loko ya virile musweki a nusa chukele ro tshwuka hi xinkambani a chela epotweni swi vila. Musweki u fanele ku hakasela leswaku swi ta kota ku hlangana. Loko swi hlanganile swi ta sungula ku phyaphyarha.Musweki u ta swi tshika swi phyaphyarha ku kondza swi vupfa, kutani a phula a swi veka swi hola. Loko ri xa mundzuku a chela swicomelana switsongo hi xandla, ivi a hakasa.[1]
Loko swi hlanganile musweki u ta teka sefo u veka ehenhla ka poto. Loko ari karhi a chela mati ya ta wela endzeni ka poto, ivi ku sala vudyangwana endzeni ka sefo. Ku ta va kona loko mukhubi wu vupfile. Mukhubi na wona wu pangeriwa endzeni ka makhuwana, ivi wu keleriwa hi ndzheko wu cheriwa endzeni ka majomela leswaku vanhu va tinwela.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Milala
Milala kumbe Ncindzu (Raphia australis), i nsinya lowu tiviwaka hi ku humesa Vusurha (byala byo basa) naswona wu kumekaka e ribuweni ra Kosi e Mozambhiki na Afrika Dzonga.[1] Nsinya lowu wu le nghozini yo nyamalala leswi wu tsemiweke ngopfu, hiswona leswi vangeleke ribuwa ra Kosi ri sirheleriwa.[2]
Byala bya Vusurha[Lulamisa | edit source]
Hikuya hi Henri Junod, Vatsonga a va teka nkarhi wavona ku pfelerisa byala bya Vusurha eka minsinya ya milala, ngopfungopfu a Pessene e Komati Poort, laha a tshameke nkarhinyana kona. Junod uhlamusele ndlela leyi byala lebyi abyi hlengeletiwa hayona:
"Khwati a ri tsemewa hi kuya hi tindhuna ta tiko, naswona ndhuna yin'wana na yin'wana yi hlengeleta Vusurha eka milala leyi nga e khwatini ra yona. Nsinya wa Mulala wuvatliwa hi le henhla, ivi andzhaku ka masiku yamune, wu ta vatliwa wu byekela ivi ku tsimbiwa xikhudya xankwakwa, leswaku xi hlengeleta Vusurha bya milala. Loko xikhudya xitele, n'wini wa xona u xiteka axihalatela eka Jomela ra yena ri kala ritala."[3]
Vuxurha lebyi abyi hlayisiwa eka Jomela leri a ri vitiwa gandzelo. Swa yila ku khoma xikhudya, unwa hi xona. Munhu loyi a kumekaka ari kunweni eka xikhudya a a hlamuriwa hindlela leyi landzelaka:
"Xana hova nyoxi, leswi ungo nwa xikhudya xa vanhu?"
Loko a kumeka hindlela leyi, a a bohiwa mavoko na milenge ivi a tshikiwa e handle vusiku hinkwabyo, rikala rixa leswaku a khatisiwa.[4]
Tingula ta Xitsonga[Lulamisa | edit source]
Matluka ya milala yi vitiwa Tinhlamalala, naswona ma tirhisiwa ngopfu ku rhunga tingula to hambana hambana. Junod uhlamusele ndlela leyi tinhlamalala ti omisiwaka naswona tithlela ti lovekiwa eka mivala yo hambana hambana.
Swiyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ Hilton-Taylor, C. et al. 1998, Raphia australis
- ↑ Plantz Afrika, Raphia australis, Accessed 2010-02-11
- ↑ Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 2, Pages 40-42
- ↑ Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 2, Page 42


text:
Ndzhavuko (kusuka ekaXilatini cultura ri tekiwa e ka colere, leswi vulaka "ku hlakulela")[1] hi ku angarha ri hlamusela maendlele ya swilo ya vanhu na nkonka wa swiendlo sweleswo. Mindzhavuko yinga twisisiwa ta ni hi "nhlengelo wa mimfungo na tinhlamuselo ta mafambisele ya swilo kumbe swi enldo leswi tolovelekeke"[2]
Ndzhavuko wu nga ha hlamuseriwa tanihi ndlela ya vutomi kuhlanganisa vuqambhi, kupfumela na tindzhawu ta vuleteri ta rixaka kunga swilo leswi hundziseriwaka kusuka eka xitukulwana na xitukulwana. Ndzhavuko wu vuriwa "Ndlela ya vutomi ya vanhu hi xitalo."[3] tanihileswi sweleswo swi hlanganisaka matikhomele, swi ambalo, ririmi, vukhongeri, swi henwa, na mikhuva leyi tolovelekeke.
Matirhiselo ya masiku lawa ya riviti "ndzhavuko" matshegeriwe eka riviti leri ari tirhisiwa hi
Murhoma wa Khale kunga
Cicero eka matsalwa ya yena lamange
Tusculanae Disputationes, laha atsaleke hi ku hlakulela muya-xiviri kumbe "cultura animi",[4] hi kutirhisa
xifananisi xa
N'wa ta Filosofi Edward S. Casey (1996) wahlamusela: "Rito ndzhavuko rivula "ndzhawu leyi hlakuriweke" hikuya hi xinghezi xale xikarhi, naswona rito leri rikumeka nale ka xiLatini colere, "kutikhoma, kukhatalela, kuhlakula, kugandzela" na cultus, "ntsombano, ngopfungopfu wa vukhongeri." Kulandza ndzhavuko, iku teka vundhzawu lebyi hlohloteriwaka ngopfu hi ndhzavuko leswaku uwu khatalela — ubyarha vutihlamuleri hi wona naswona uwu khatalela hahombe."[6]
Velkley uhlamusela Ndzhavuko, aku:
... ekusunguleni awu hlamusela kuhlakulela moya-xiviri kumbe miehleketo, kambe wu kume hlamuselo wa sweswi eka matsalwa ya lembe-xidzana ra khume-nhungu (18) ya vatsari va ma Jarimani, lava ava xopaxopa matsalwa ya Rousseau lawa ama sola " ximanje-manje vutshunxeki na malembe ya rivoningo". Hiswona leswi vangelaka kuhambana exikarhi ka "ndhzavuko" na " nhluvuko", na hambiloko kuhambana loku kunga hlamuseriwi hi kukongoma.


text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO | XANA U NGA SWI KOTA KU LAWULA VUTOMI BYA WENA?
Ntlhontlho: Swilo Leswi Hetaka Matimba
XANA ku va ni gome, ku hlundzuka kumbe xikhomela swi lawula vutomi bya wena? Loko swi ri tano, u nga ha tikuma u nga ri na nkarhi kumbe matimba ya ku endla swilo swa nkoka evuton’wini. Xana u nga endla yini? *
XIKOMBISO XA LE BIBELENI: DAVHIDA
Hosi Davhida u langutane ni swiyimo swo hambanahambana evuton’wini, ku katsa ni ku vilela ni nhlomulo. I yini lexi n’wi pfuneke ku swi tiyiselela? Davhida u siyele hinkwaswo emavokweni ya Xikwembu. (1 Samuwele 24:12, 15) U tsale ndlela leyi a a titwa ha yona. Leswi a a ri wanuna wa ripfumelo, a a khongela nkarhi ni nkarhi. *
LESWI GREGORY A SWI ENDLAKA
Hilaha swi vuriweke hakona eku sunguleni ka xihloko xo sungula, Gregory u karhatiwa hi vuvabyi bya ku vilela. U ri: “Ndlela leyi a ndzi vilela ha yona a yi tlula mpimo.” Kambe xana Gregory u swi kotise ku yini ku lulamisa xiphiqo lexi? U ri: “Ndzi pfuneke hi ku va ndzi amukela mpfuno wa rirhandzu lowu humaka eka nsati wa mina ni vanghana. Ndzi tlhele ndzi ya eka dokodela naswona ndzi dyondza swo tala hi vuvabyi lebyi. Endzhaku ka loko ndzi cince mahanyelo ya mina, ndzi swi xiyile leswaku se ndza swi kota ku lawula xiyimo xa mina. Hambileswi minkarhi yin’wana swi pfaka swi pfukanyana, se ndza swi tiva leswaku ndzi fanele ndzi endla yini leswaku swi antswa.”
“Mbilu leyi tsakeke i muhanyisi lonene.”—Swivuriso 17:22
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Loko swilo leswi hetaka matimba swi sungula, ringeta ku endla leswi landzelaka:
Tsala ndlela leyi u titwaka ha yona.
Byela xaka leri u ri tshembaka kumbe munghana hi xiyimo xa wena.
U nga tibyeli leswaku ndlela leyi u titwaka ha yona a yi bihanga. Hi xikombiso tivutise, xana byi kona vumbhoni bya ku tiyimelela eka ndlela yoleyo leyi u titwaka ha yona?’
U nga tshameli ku vilela, ku hlundzuka kumbe u va ni xikhomela. *
Yinhla Ya Nkoka: Hakanyingi swilo leswi hetaka matimba a swi vangiwi hi swiyimo swa hina kambe swi vangiwa hi ndlela leyi hi swi tekaka ha yona swiyimo swoleswo.
^ ndzim. 3 Swilo swin’wana leswi hetaka matimba swi nga vangiwa hi vuvabyi byo karhi lebyi lavaka vutshunguri. Xalamuka! a yi seketeli muxaka wo karhi wa vutshunguri. Un’wana ni un’wana u fanele a sungula a kambisisa swiboho swakwe a nga se swi teka.
^ ndzim. 5 Buku ya pisalema eBibeleni yi tele hi swikhongelo swa Davhida leswi a swi tsaleke.
^ ndzim. 13 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke, hlaya swihloko swa ntlhandlamano leswi nge, “U Nga Ku Hlula Njhani Ku Vilela?” eka Xihondzo xo Rindza xa July 1, 2015.


text:
Nthunduluka
Nthunduluka wu tala ku mila laha ku omeke swinene, laha misava ya kona yi nga ya ntima ku fana ni le xidakeni. Misava ya kona yi tlhela yi va ya vumba. Murhi lowu wu na mitwa yo ka yi nga talanga, yi tlhela mitwa ya kona yi nga tontswanga. Mihandzu ya murhi wa nthunduluka yi vuriwa tinthundluka. Mihandzu ya murhi lowu yi na muhlovo wa rihlaza loko yi nga vupfanga kasi loko yi vupfile yi ni muhlovo wo tshwuka.[1]
Leswinga ndzeni
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Ntirho wa Matluka ya Nthunduluka:[Lulamisa | edit source]
Matluka ya murhi lowu ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya mahlo na mukhuhlwana.[1][2]
Ntirho wa timintsu ta Nthunduluka:[Lulamisa | edit source]
Timitsu tona ti tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya lendzeni, ku vava ka khwiri na swilondzo emirini wa munhu. Nakambe murhi lowu wu tshungula vuvabyi bya ku tsakamisa na vusiku.[2][1]
Mintirho yin'wana:[Lulamisa | edit source]
Vanwana vanhu va tirhisa murhi lowu eka ku ti sirhelela eka timhaka to tika. Vanhu va teka mahanti va endla ntsambu kutani va tsimba exisutini.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ 2.0 2.1 Grant, R (2000). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 115.


text:
Xitsunduxo: Tiva leswaku eka tsalwa leri a ku tirhisiwangi masivi, u hlaya hi ku rhanda!
Se ku hundzi mavhiki Peta a ri eBeira, eMsambikana… Nuna wa Angela u ve a ti duvula, kambe a nga lovangi…
“Hi ga mafanjara he Joe!” munghana wa Peta a tlakuka a cina, u twa tibiya, hala Mr Bow a ri ku buluseni xipikara. Ku ve ku nghena vanhwana vanarhu va ri ku hlekeleleni, hi loko Peta a tlakusa nhloko a kotlana hi matihlo na un’we wa vona.
“Wa va tiva vo senyora lavaya?”
“Chava he Joe, ku ga tiko laya…”
Marito ya Felix ya ngheni hi ndleve yin’we ya huma hi leyi yin’wani, ngati ya Peta a yi hisa, a tshukulusi na matihlo a honokeli nhwana wa vanhu.
“Byi vitani he ngwenya,” Peta a lerisa Felix ku a rhanga ndlela leswi a tivaku ku khanela ndzin’wani ya kwalaya mugangeni, Felix u tlakuki a kongoma laha vanhwana lava a va ri kona. Peta u vitana tibiya tin’wani, tafula rinyanya ku tala hi mabodlela, tin’wani tibiya a ti ri ehansi ka tafula. Ku fika ka va nhwana lava, Peta u vitani leswi va nwaku, ivi va koka tafula rin’wani va rhurhela tibiya eka rona…
Vusiku byi fambisi sweswo va ri ku nweni va kha va cina. Nkarhi lowu hinkwawo, Cecilia na Peta a va ri ku yivaneni hi matihlo. Hi ku famba ka nkarhi, Peta u ti kumi a ri ku cineni na vanhwana van’wani vambirhi, se a a rivele na hi Cecilia, ku ve u sunguli ku xi navela xa ha nghena. Ku te loko a ha ri ku cineni, Cecilia u ve a n’wu koka exikarhi ka vanhwana lava ivi a sungula ku nghunyuta. Peta u sunguli ku hlekelela a languti xisuti xa Cecilila lexi a xi ri ku petsekeni bya nyoka, hala na switshamu swi kha swi ninginika endeni ka ti leggings… Loko ku ba awara ya nharhu, va kombeliwi ku famba hambi leswi a va ha ri na byala byo tala. Peta na Cecilia va longoloki swin’we va ya ehodela laha ku tshamaku Peta.
Ku pfaleka ka rivanti, Peta u koki Cecilia a n’wu tshineta kusuhi. Cecilia a n’wayitela, a ku; “Hi swi makisa ku yini?”
Peta a koka ntswontswo, a tshikelela Cecilia eka rivanti, Cecilia a nghenisa mavoko ya yena yo titimela endeni ka hembe ya Peta a n’wu timula ku hiseka. Peta a tlakula Cecilia a n’wu tshega hi rivanti, a n’wu nakatsela ndleve ivi a n’wu vitana Angela. Loko Cecilia a ha n’wu hlamarini, Peta a phendla phenthi ya Cecilia a xi peta rintiho ra le xi karhi a xi langute ematihlweni. Cecilia a tsipa switihlwani swa yena, a n’wayitela a hefemutekela hansi. Peta a sungula ku tshikelela ntsingi (clit) wa Cecilia hi matimba, hi voko leri rin’wani a khomi Cecilia hi marhaku ku a nga n’wu xipukeli. Hi loko Cecilia a sungula ku rhendelexa xisuti xa yena, Peta a tshikelela ntsingi wa Cecilia hi matimba. Cecilia u ve a panga ririmi ra yena endeni ka nomo wa Peta hi ndlela ya vusavheji. Hi loko Peta a nyanya ku pfukeriwa, tintiho ta yena timbirhi tirheta tinghena endeni ka xitombo xa Cecilia xo tsakama, hi vumbirhi ka vona va ku; “Ahhh!”
Ku te loko Peta a ri ku nyakaleni xitombo xa Cecilia hi tintiho ta yena, Cecilia a n’wu fasunuleni buruku hi ku hatlisa. Cecilia se wa tsandeka ku tikhoma, u yi lava endeni hinkwayo ka yona. Ivi Peta a ku mbya! a yi tlhoma! Cecilia a sungula ku khwinyetela Peta hi matimba a kha a rhurhumela no rhurhumela, Peta a khomelela Cecilia hi matimba a ri ku gomeleni.
Xitombo xa Cecilia xa rheta, xi lo rhabya!
Hi loko va suka erivatini va kongoma mubedweni Peta a ri ku khwinyeteleni Cecilia hi ku nonoka. Cecilia a tsipini, a ri ku amukeleni mbolo ya Peta hi ku hetiseka. Peta u fiki a chicha Cecilia, ivi a veka miri wa xona emubedweni a sala a khomeleli milenge ya xona ku fana na bara. Cecilia a swi tshinelela, a nga yi chavi mbolo nhwana wa Musambiki. Peta a hluvula hembe a chicha buruku ri ba hansi, i vi Cecilia xi hluvula xirhokwani lexi xi nga mbala. Peta a yi tlhoma nakambe hi matimba, a sungula ku belela hi matimba kambe na a nga jahangi. Timed Power Strokes!
Cecilia a sungula ku gwimba duvet a yi funda enon’weni ku a hunguta huwa, Peta a tshameli ku n’wu byela ku a miyela hala a ri ku khwinyeteleni hi matimba ya yena hinkwawo. Cecilia a kombela Peta ku a n’wu gada xitswatsi, a ta hi le henhla, missionary style. Peta a khandiya Cecilia a n’wu languti ematihlweni, ku n’wu komba kuri a nga n’wu chavi. Hi loko Cecilia a yi tlhoma hi yexe, Peta a tsipa, Cecilia xi n’wu khwinyetela xi ri ehansi. Peta a sungula ku chovha na yena, Cecilia xi ku ni na wena, va cincisana vunandzi. Peta a ku mbya! Cecilia a ku pyetle! Mbya! Pyelte! Mbya! Pyetle! Mbya! Mbya! Mbya! Ivi Cecilia a duvuka a tlhentlhela endhaku hi ku twa magezi, milenge ya yena ya ha lo n’hwa. Peta a n’wu koka hi mathanga, a n’wu tshineta eka yena, a nga n’wu nyiki nkarhi wo wisa…
Cecilia u na swo tshama hi swona, u na mathanga ya mitsanda yo bumbula. Peta u tirhisa matimba ngopfu, phe Cecilia a nga tali hi switimbani swa yena, u la ku dyiwa hayi mhaka ya ntlangu. Peta u teki xikhegelo a xi veka ehansi ka nhlana wa Cecilia, a teka milenge ya Cecilia a yi veka emakatleni ya yena. Ivi a tlhoma mbolo ya yena endeni ka xitomba hi ku nonoka, a khoma nhamu wa Cecilia a sungula ku dzima Cecilia a n’wu languti matihlweni a tiyisi xikanda. Cecilia na yena a tiyisa xikanda a kha a amukela mbolo ya Peta. Hi loko Peta a sungula ku ngetela matimba na rivilo, Cecilia a sungula ku copeta a nga heti. Peta a n’wu dzima a ze a tsipa matihlo a sungula ku tlhentlha kambe Peta a n’wu manya a n’wu belela. Cecilia a ringeta ku buba, Peta a hunguta matimba na rivilo a khwinyetela hi ku olova a kha hlekelela. Cecilia xi languta tlhelo xi kha xi koka moya, hi loko Peta a xi juma a xi hunduluxa a xi lata hi khwiri exikhigelweni, ivi a xi phendla milenge a yi tlhoma ivi a hlanganisa mathanga ya Cecilia ku pfalela mbolo ya yena exikarhi. Cecilia a tlakusa xisuti ku amukela mbolo ya Peta, Peta a n’wu hakasa a n’wu pfali nomo hi dyi voko dya yena. Marhaku ya Cecilia a ya yimi emoyeni ya langutana na Peta. Hi loko Peta a wa phakata kan’we ma rhurhumela, ivi a sula Cecilia xitombo a n’wu tota marhaku mati yakwe, ivi a wa nakatsela. Cecilia swi n’wu hlamarisini leswi, kambe loko a ha hlamele tano, Peta a yi hoxa hi matimba a sungula ku khwinyetela. xitombo xa Cecilia xi sungula ku pfepfa, se u le ku halateni, xitombo xa yena xi tsakamela makumu. Peta u le ku tirhaneni na yena. Loko Cecilia a keta, u byeriwi ku a miyela a fela endeni… Cecilia u julukini u le ku tsandekeni ku tikhoma, u pfa a rheteliwa a cemela henhla, Peta u le ku n’wu beleleni. Hi loko Cecilia a sungula ku raha-raha, magezi se wa fikini xikan’we na le ka Peta, se u khwinyetela hi ku nonoka, u le ku gomeleni. Hlungu ya Peta yi le ku hiseleni, Cecilia u twa ku nandiha, u cema nga ku u ntshuxekini eka maxangu ya misava.
“U nga ni rhundeli!”
“Miyela!” Peta a huwelela a ombi Cecilia hi matimba ku xi nga xupuki loko a halata. Hi loko a copa ro sungula Cecilia xi buba, ivi xi manya milenge xi nyanya ku tshineta xisuti Peta a xi rhundela…


text:
Va Sportscene va na pfhumba rintshwa ro tinavetisa, ku nga Capsule, laha va kulungelaka swibombi swo hlawuleka eka xiyenge xa urban. Ntukulu wa Vatsonga, Sho Madjozi, hi un’wani wa swibombi leswi swi nga hlawuliwa hi Capsule. Va Capsule va kandziyisi bulu ra vona na Sho Madjozi laha a nga kulela kona, hi xikongomelo xo la ku twisisa nkucetelo na ntumbuluko wa Sho Madjozi.
Sho Madjozi i rhanga mahlweni eka xiyenge xa urban eku bombisa Xitsonga.
Mi nga hlamali loko genge se yi sungula ku bomba hi tinguvu.
Iyha!


text:
Demokhrasi
Demokhrasi (Kumbe δnuokpatίa, dēmokratía hi xigriki, leswivulaka "Mfumo wa vanhu"), i xiyimiso xa hulumendhe laha va akatiko va hlawulaka vayimeri vavona leswaku va aka mfumo na Phalamendhe.[1] Mfumo wa xidhemokhrasi wu tiviwa tani hi "mfumo wa ntalo wa vanhu".[2] Hindlela yin'wana mfumo wa xidemokhrasi i xiyimiso xofuma lava mintlimbo naku ololoxiwa ka yona swititshege eka leswi vanhu vaswi endlaka, kambe kuri hava loyi anga na matimba, kumbe mbuyelo yakona. Leswi endla leswaku mintlawa hinkwayo yi phikizana ku fuma.[3]
Hikuya hi N'wa tipolitiki Larry Diamond, Demokhrasi yina swiyenge swa mune: (a) Xiyimiso xatipolitiki xo langha no cinca hulumendhe hi ku tirhisa nhlawulo lowu ntshuxekeke; (b) Kunghenelela ka va akatiko eka swatipoliki na vutoomi bya vanhu; (c) Kusirhelela timfanelo ta ximunhu ta vaakatiko hinkwavo, kuhlanganisa na (d) Mfumo wa nawu, laha nawu na vulandzeleri bya wona byi endliwaka hi ku ringana eka vanhu hinkwavo.[4]
References[Lulamisa | edit source]
- ↑ Oxford English Dictionary: Democracy.
- ↑ "Democracy – Definition of Democracy by Merriam-Webster".
- ↑ Przeworski, Adam (1991). Democracy and the Market. Cambridge University Press. pp. 10–14.
- ↑ Diamond, L., Lecture at Hilla University for Humanistic Studies January 21, 2004: "What is Democracy"; Diamond, L. and Morlino, L., The quality of democracy (2016).


text:
XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) February 2017
Nkandziyiso lowu wu ni swihloko leswi dyondziwaka evandlheni ku sukela hi April 3-30 2017.
Xikongomelo Xa Yehovha Xi Ta Hetiseka!
A ku ri xihi xikongomelo xa Xikwembu hi misava ni vanhu? Ha yini xi nga ha hetisekangi? Ha yini gandzelo ra nkutsulo ra Yesu ku ri rona ntsena ri endlaka leswaku xikongomelo xa Xikwembu xi hetiseka?
Nkutsulo—I ‘Nyiko Leyi Hetisekeke’ Leyi Humaka Eka Tatana
Lunghiselelo leri ra risima a ro endla leswaku hi kuma mikateko ntsena kambe ri kombisa ndlela leyi vuako hinkwabyo swin’we ni swivumbiwa hinkwaswo swi nga swa nkoka ha yona.
MHAKA YA VUTOMI
Hi Kume Mikateko Yo Tala Ya Xikwembu
Douglas na Mary Guest va kume mikateko yo tala ya Xikwembu loko va phayona eCanada, va ri varhumiwa eBrazil ni le Portugal.
Yehovha U Kongomisa Vanhu Vakwe
Enkarhini wa khale Yehovha u tirhise vanhu leswaku va kongomisa vanhu vakwe. Hi byihi vumbhoni lebyi kombaka leswaku a seketela vanhu volavo?
I Mani Loyi A Kongomisaka Vanhu Va Xikwembu Namuntlha?
Yesu u tshembise valandzeri vakwe leswaku u ta va na vona ku fikela emakumu ka mafambiselo ya swilo. Xana u va kongomisa njhani vanhu va Xikwembu lava nga emisaveni namuntlha?
Swivutiso Swa Vahlayi
Muapostola Pawulo u tsale leswaku Xikwembu ‘a xi nge hi tshiki hi ringiwa hi leswi hi nga tsandzekaka ku swi hlula.’ Xana sweswo swi vula leswaku Xikwembu xi hlawula miringo leyi nga hi welaka?
MATIMU YA HINA
“Ku Hava Ndhawu Leyi Swi Nga Kotekiki Ku Yi Fikelela”
Eku heleni ka va 1920 ni le ku sunguleni ka va 1930, maphayona lama hisekaka ma kombise leswaku a ma tinyiketele ku chumayela mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu etindhawini to tala ta le kule eAustralia.


text:
Ntivo-vuthlarhi, hiku angarha, i xiyimiso xo hlengeleta vutivi hindlela leyi hlahluvekaka. Hi ku kongoma ntivo-vuthlarhi i ndlela yo hlengeleta vutivi hi ku pima, kuringeta, na hi ku dyondza ntumbuluko, ku hlanganisa na marungula ya vu tivi lebyi hlengeletiweke hi vanhu hi ku hlahluva.
Va nwa-vuthlarhi seketela ku ti thsega hi tindlela ta ntivo-vuthlarhi, leswaku va vumba no hlela tinhlamuselo to ntumbuluko hi ku tirhisa ku pima no tiyisekisa mbuyelo wa kuhlahluva no ringeta. Hikwalaho Ntivo vuthlarhi(Science) byi ringeta ku papalata tinhlamuselo leti sekeriweke aka mimoya kufekela laha tinhlamuselo hinkwato ti hlahluviwa no tiyisekisiwa, naswona byi ala tinhlamuselo ta vukhale bya ma endlelo.
Marhavi ya ntivo-vuthlarhi ma hambanisiwa hi mintlawa yimbirhi: Ntivo-ntumbuluko(Natural sciences), vu kambisisi bya mafamisele ya ntumbuluko; Ntivo-ntumbuluko(Social sciences), vukambisisi bya ma hanyele ya vanhu. Leswaku dyondzo ya Tinhlayo yi tekiwa tani hi rhavi ra ntivo-vuthlarhi, swi le eka loyi a swi bumabumelaka.


text:
Xitsonga
Xitsonga (Tsonga, Xitonga (Thonga), Xironga (Rhonga)) - I ririmi ra Vatsonga leri vulavuriwaka edzongeni wa tiko ra Mozambique, en´walungwini na le vuxeni bya tiko ra Afrika-Dzonga, eSwazini xikan´we na le ka xiphemu xin´wana xa tiko ra Zimbabwe.
Leswinga ndzeni
Matimu ya Ririmi[Lulamisa | edit source]
Junod (1977:47) u hlamusela leswaku hi malembe ya va 1500 ku fika 1600 eN’walungwini wa Mozambiki ku sukela eSaint Lucia ni le tikweni hinkwaro, a ku vulavuriwa ririmi leri ku nga huma XiTsonga xa hina eka rona, hi marhavi lamanyingi ya xona. Matimu ya ririmi leri ya komba leswaku ririmi leri namuntlha hi ri tivaka tani hi "Xitsonga" khale a ri tiveka hi vito ra "Tonga" kumbe "Thonga", leswi na Junod a nga swi seketela eka vulavisisi bya yena loko a tsala hi xinghezi a ku[1]:
"My conclusion is then that the Thonga language was already-spoken by the primitive occupants of the country more than 500 years ago and that, together with a certain number of customs, it formed the great bond which bound the Thonga clans together in past centuries.” ─ (Junod 1912, p. 33)
Vatsonga a va ri na mavulavulele yo hambana ku ya hi tindhawu leti a va tshama eka tona. Henri Junod (1977:38) u hlamusela leswaku tindzimi ta Vatsonga ti nga avanyisiwa hi tindzin’wana (dialects) leti landzelaka[2]:
- XiCopi lexi a xi vulavuriwa hi vaCopi lava va tshamaka e kusuhi ni lwandle e Nyembani na le Xai-Xai.
- Xihlengwe kumbe Xitshwa lexi a xi vulavuriwa ekusuhi na milambu ya Limpopo na Save eMozambiki na le Zimbabwe.
- Xinhlanganu lexi a xi vulavuriwa eSwaziland, Mpumalanga, Kruger National Park, milambu ya Sabie na Nkomati eMozambiki.
- Xirhonga lexi a xi vulavuriwa ekusuhi na milambu ya Sabie na Nkomati.
- XiN’walungu lexi a xi vulavuriwa ekusuhi na milambu ya Limpopo na Olifants eMozambiki.
- Xitshwa lexi a xi kumeka eInhambane eMozambiki.
- XiXika lexi a xi vulavuriwa eN’walungu-vuxa bya nambu wa Nkomati.
Namuntlha Xitsonga xi vulavuriwa hi vanhu lavo tala eMozambiki, eAfrika-Dzonga ni le Zimbabwe. Mhaka yo biha hi leswaku ririmi ra Xitsonga ri le ku kuceteriweni hi tindzimi tin’wana. Milavisiso yi komba leswaku nkucetelo wa tindzimi wu humelela emisaveni hinkwayo na kona eka tinxaka to tala. Leswi swi vangiwa hikuva vanhu va hlangana na tinxaka tin’wana. Emisaveni hinkwayo a ti kona tinxaka ta vanhu leti nga hlanganiki na tinxaka tin’wana. Nkarhi wo tala vanhu va hlangana na vanhu van’wana va mindhavuko yo hambana hi ntsako kumbe hi nyimpi. Ku hlangana ka tinxaka to hambana hi ku tekana kumbe ku xaviselana nhundzu swi endla leswaku tindzimi ta vona ti kucetelana.
Ku hangalaka ka vanhu hi mbangu[Lulamisa | edit source]
Xitsonga xi vulavuriwa hi kwalomu ka 1,646,000 wa vanhu eswifundzenikulu swa Limpopo; Joni na Mpumalanga eAfrika-Dzonga, ku hlanganisa na kwalomu ka 1.5 wa timiliyoni ta vanhu e Mozambhiki, na 19,000 wa vanhu eSwaziland. Ku ni 100,000 wa vanhu lava va vulavulaka Xitsonga (kumbe rin'we ra marhavi ya kona) eZimbabwe.
Xiyimo-mfumo[Lulamisa | edit source]
Xitsonga i rin'wana ra tindzimiximfumo ta Afrika-Dzonga.
Marhavi ya ririmi/Tinxaka ta Ririmi leri[Lulamisa | edit source]
Marhavi ya ririmi ra Xitsonga ma vulavuriwa kuya fikela en'walungwini wa nambu wa Risavi eZimbabwe, ku hlanganisa na kuya fika eDzongeni ra KwaZulu-Natal. Hambi leswi marhavi lawa ma twisisanaka, ku ni ku hambana loku twalaka hi kuya hi vumbangu na nhlohlotelo wa vukoloni. Xitsonga xi ni maxaka ya le kusuhi ngopfu lawa ku nga: Xirhonga (Ronga), lexi vulavuriwaka eMaputo, Mozambiki; na Xitshwa (Tswa), lexi vulavuriwaka eNyembane, na Xihlengwe lexi kumekaka kuya eZimbabwe.
Marhavi lawa ma hambana hi mavulavulele. Xikombiso, eka Xitsonga xa le Afrika-Dzonga u nga ku: Xikwembu; EZimbabwe va ku: Chikwembu.
Marhavi lawa hinkwawo ma kume nhlohlotelo lowu nga ringaniki wa ririmi ra Xizulu naswona, eZimbabwe, hi ririmi ra Xindevele. Leswi swi hoxe marito lawa a ya nga ri kona eka Xitsonga xa khale.
Swikombiso swa marito lama lombiweke: ngqondo, gqoka, ricingo, qamba, Mugqivela... na swin'wana.
Nhlamuselo ya le handle[Lulamisa | edit source]
Swin'wana swa leswi hlawulekisaka ririmi ra Xitsonga hi leswi landzelaka:
- Mitolovelo
- Ndhavuko
- Matsalele ya ririmi
- Mahlayele ya ririmi
- Mfuwo wa ririmi kumbe rixaka/tinxaka
- Maendlele ya swilo


text:
Rixaka rin’wani na rin’wani ri na swidakwa na vo mbangini, ri tlhe ri va na lava vo dya swidzidziharisi na lava vo bomba hi ku susa tinyimba. Tani hi muti, tani hi muganga, na tani hi rixaka; hi fanele ku teka vutihlamuleri, hi tlhe hi teka goza ro pfipfula rimitsu ra ndingo un’wani na un’wani hi hlanganaku na wona.
Swi ta njhani ku pfumaleka mburisano wa rixaka hi byala bya XIKWEMBU-NI-TEKI? Xana ho pfumala varhangeli? Vinyi va hina vo ka va nga swi voni kuri vantshwa va le ku heleni? Ku pfumaleka na hashtag na yin’we. Hi tiyeli ku hleka, no va twela vusiwana loko va chuluka. Xana ku hava loyi a swi vonaku ku vununa bya fa? Mbewu yi dyiwa hi makondlo. Va munduku va ya hanya byo pfumala xitlhangu. Tihlolo ti hi komba mbitsi na munyama. Kambe ku hava wo lehisa mbilu, kumbe wo hoxa xandla.
Xana hi tivona na hi antswa eka vanhu vo nwa Xikwembu-ni-teki? Phe i khale mabyala yo fana na Xikwembu-ni-teki ya ri kona eVutsonga. Hambi mavito ya kona, swa twala ku vinyi va byala lebyi, va ha ri hava ntamu wo hanya, va tiyimiseli ku nwa va ze va tima.
HI LOWU NXANXAMETO WA BYALA BYO LOKO U NWILE U TINY*** KUMBE U FA:
- Thothotho
- Xikwembu Ni Teki
- Lela Mhana Wena
- Xihluvulani
- Diba ndoda
- N’wahahlula
- Ni Ta Ku Nyisa
- Badama Ni Ku Secha
- Xihamulani
- Mura-kandza
- Ximbvemu
- Bandari
Phe i xirilo lexi, kambe xi bela kule na le tindleveni.
Ku hambana ka mabyalwa lama na nyaope, i ku byala bya Xikwembu-ni-teki a byi tlimbeleti vinyi va byona ku yiva. Kambe bya dlaya byala lebyi, byi dlaya vanhu vo pfumala hambi Policy yo nyika bokisi. Ku lova ka vayisa lava, i ndhwalo wa muti na tiko. Swi tlhe swi tshikelela moya wa va muti, vanghana na vaakelana, ku tiva ku munhu loyi va n’wu rhandzaku swi nga endleka a raha bakiti byaleni siku na siku. A swi tsakisi ku hanya hi ku chava no tshama u rindi rifu, swi pfilunganya moya.
Vatsonga, xana i byala muni byo vila 6 hours, ivi ku boheka ku byi nwiwa siku rero? Ve hambi xikalu xin’we xa Xikwembu-ni-teki u nge xi heti loko u nga tiyangi, u nga ba hansi hi gomo wa ha ri ku nweni.
Yingisela nhlamuseto wo Xikwembu-ni-teki xi hlutisiwa ku yini:
Loko u swi xiyaxiya kahle, vanhu lava va nwaku Xikwembu-ni-teki i swisiwana swa makumu, i vanhu vo kula ku vava, ku tlhe ku va na lava vo phungeleriwa. Tani leswi hi swi tivaku ku vusweti bya wantima na xinyama i swi swo tika hi ntamu. Ni kombela hi nga pfuki hi rivele ku a va tiendli vayisa lava, va pfumala nseketelo, vutivi, mali na ntlhontlho wo hanya va ya emahlweni. A swi olovi ku tilan’wa, u titsakamisela u lo tshama, swi komba ku u khunguvanyeki moya na miehleketo. N’wanuna loko o ze a fika eka xiyimo lexi, no pfinya a nga pfinya. Se leswi swi vula ku vana va hina, vatukulu, vo Kokwani, vanhwana na vavasati va muganga va le khombyeni.
Swi la hi nghenisa xandla ku nga se pfinyiwa kumbe ku fa munhu. Hi nga languti tlhelo, munduku ka siku xiyimo lexi xi ta hunduka nhloti wa nyarhi.
Image source: facebook


text:
Vukanyi
Vukanyi i muxaka wa byala bya xintu lebyi endliwaka hi makanyi. Kuna tinxaka ta mune ta vukanyi, kunga Dzova; Nyatshani; Mpahlwa na Phipha[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Muendli wa vukanyi u fanele a rhwalela makanyi kutani u ma hlengeleta ya vupfa. Loko ya vupfile, u ta teka mbita u teka na foroko a tlhava kanyi hi rin’werin’we, a cheletela embiteni. Loko u ri karhi u chela embiteni, u kama mati lawa ya vuriwaka leswaku i nhlowa, u kamela kwale mbiteni, u ri karhi u chela na tinyungu kwale ndzeni ka mbita. Loko a hetile u ta teka khuwana u susa tinyungu endzeni ka mbita u ti chela endzeni ka khuwana u siya nhlowa ntsena endzeni ka mbita.[1]
Muendli wa vukanyi u teka rifetho u dludla endzeni ka khuwana leri nga ni tinyungu, kutani a chela mati hi katsongotsongo qa dludla, endzhaku u hoxa mavoko endzeni ka khuwana, u pfuvapfuva tinyungu, leswi vuriwaka leswaku i ku phosa. Phosa ku kondza tinyungu ti sala ti nga ha ri na nchumu. Leswi swi ta va swi vula leswaku se ti vupfile. Loko byi vupfile, kama tinyungu u ti veka etlhelo ku sala mati.[1]
Kutani muendli wa vukanyi a teka nhlowa luwa le ndzeni ka mbita a chela endzeni ka khuwana kutani u funengeta u swi veka ku fikela mundzuku. Loko ri xa u ta kuma swi humese khuvi, kutani u ri wungula laha henhla u cukumeta ku sala vukanyi byo tsokombela lebyi vuriwaka dzova. Loko vukanyi lebyi byi nga vekiwa ku fikela mundzuku byi sungula ku bava, vukanyi lebyi bavaka byi vuriwa nyatshani, kasi hi siku ra vunharhu vukanyi byi va byi bava ngopfu, kutani byona lebyi byi vitaniwa leswaku i mpahlwa.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Ha Yini Yesu A Vitaniwa N’wana Wa Xikwembu?
Nhlamulo ya Bibele
Xikwembu a xi na yena nsati wa xiviri loyi xi veke ni vana na yena. Kambe i Muvumbi wa swilo hinkwaswo leswi hanyaka. (Nhlavutelo 4:11) Hikokwalaho, munhu wo sungula loyi xi n’wi vumbeke, Adamu, u vuriwa “
n’wana wa Xikwembu.” (Luka 3:38) Hilaha ku fanaka, Bibele yi dyondzisa leswaku Yesu u vumbiwe hi Xikwembu. Kutani Yesu u tlhela a vitaniwa “
N’wana wa Xikwembu.”—Yohane 1:49.
Xikwembu xi vumbe Yesu xi nga si vumba Adamu. Malunghana na Yesu, muapostola Pawulo u tsale a ku: “
I xifaniso xa Xikwembu lexi nga vonakiki, mativula ya ntumbuluko hinkwawo.” (Vakolosa 1:15) Yesu u rhange a hanya etilweni emahlweni ko va a velekiwa exitaleni le Betlehema. Entiyisweni, Bibele yi vula leswaku “
masungulo yakwe ma sukela eminkarhini yo sungula, ku sukela emasikwini ya nkarhi lowu nga riki na makumu.” (Mikiya 5:2) Leswi Yesu a nga N’wana wa Xikwembu wa mativula, a a ri xivumbiwa xa moya etilweni a nga si velekiwa tanihi munhu emisaveni. Yesu hi byakwe u te: “
Ndzi xike hi le tilweni.”—Yohane 6:38; 8:23.


text:
02 May 2013
1. Xiyimo xa Khabinete eka timhaka ta nkoka eka mhaka ya sweswi
1.1. Khabinete yi tsundzuxa maAfrika-Dzonga hinkwavo leswaku vumbiwa ri tiyisisa mfanelo yo lwela na ku sirhelela endzeni ka ku arisa hi nawu. Khabinete yi tekela enhlokweni hi ku khumbeka hi mhaka ya ku humelela ka madzolonga na switeroko leswi nga sirheleriwangiki leswi nga ha vaka na nxungeto eka xidemokirasi xa hina. Mirhukano leyi veke kona eka xitereko lexi xa ha ku vaka kona xa Nhlangano wo Ntshuxeka wa Vadyondzisi va Afrika-Dzonga (Sadtu) leyi kongomisiweke ka Holobye wa Dyondzo na ku kombisiwa ka xirhangiso xa vavasati loko ku ri karhi ku kombisiwa ku vilela swi kombisa ku tekela ehansi swinene vamanana naswona a swi amukeleki. MaAfrika-Dzonga va lwele xidemokirasi xa hina nkarhi wo leha naswona hi matimba swinene, hikokwalaho hi fanele hi hambana na matikhomelo lama nga amukelekiki ku vuriwa eka vanhu leswi fanaka na ku pfumaleka ka nawu.
Ku nga ri khale Afrika-Dzonga ri ta nghena eka nkarhi wa mikanerisano ya miholo kutani Khabinete yi rhandza ku kombela hinkwavo vaakitiko, vatirhi na mihlangano ya vatirhi ku papalata maendlelo man’wana na man’wana lama sandzaka xidemokirasi xa hina. Khabinete yi tlhela yi tshikilela leswaku nyimpi ya hina yo lwela ntshunxeko na xidemokirasi yi tiyisisa leswaku milawu ya tiko ra hina yi pfumelela ku kombisa ku vilela loku nga sirhelela hi ku rhula. Nakambe Khabinete yi kombela vatirhi ku tirhisa tindlela leti nga kona, leti nga enawini ku lulamisa swivilelo na ku nghenela eka mikanerisano ya miholo hi moya wa matimba wo lwela xidemokirasi xa hina.
1.2. Khabinete yi bumabumerile ku humelela ka tipholisi na tiphurogireme leti lavaka ku lulamisa xiyimo xa Afrika-Dzonga tanihi ndhawu ya nkoka ya vugimamusi eka timhaka ta swa vupfhumba na swa mabindzu emisaveni hinkwayo. Leswi swi tiyisisiwile hi xiyenge xa Tinhlayo ta swa Vupfhumba ta Lembe, lexi simekiweke hi Phuresidente Jacob Zuma. Tinhlayo ti komba leswaku hi 2012, ntsengo wo ringana 9.2 wa mamiliyoni ya vapfhumba vo huma ematikweni mambe va endzerile eAfrika-Dzonga, yi yile ehenhla ku suka eka 8.3 wa mamiliyoni hi 2011. Tinhlayo ta vapfhumba ti tlakukile hi 10.2 wa tiphesente hi 2012 – yi tlakukile hi kambirhi eka nhlayoxikarhi ya misava ya 4%.
Ku tlakuka loku eka swa vupfhumba i vumbhoni lebyi nga ntiyiso bya tintswalo na ku va na rirhandzu bya maAfrika-Dzonga hi ntumbuluko naswona tinhlayo ta ntokoto wa vapfhumba tiko ri swi endlaka. Nhlengeletano ya Vupfhumba ya 2013 eDurban ku suka hi 11 ku fika 14 Mudyaxihi yi nyika nkarhi nakambe ku kombisa Afrika-Dzonga na vanhu va rona.
1.3. Afrika-Dzonga i vugimamusi bya swa vuvekisi lebyi kumeke nseketelo wun’wana hi ku hlula eka Masagwati ya Lembe ya 2013 eka European Outsourcing Association (EOA) eka ku va Ndhawu ya swa Mabindzu. Leswi swi endliwile leswaku swi koteka ku yisa emahlweni vuvekisi ku suka eka vanhu lava va nga na mabindzu emisaveni hinkwayo. Sagwati ri amukela tindhawu ta vugimamusi na vanhu lava va nga na mabindzu lama tirheke swinene eka ku pfuna ku xava eka timakete ta le Yuropa. Sagwati ri na vutihlamuleri lebyikulu bya ntalo wa vuvekisi lebyintshwa eka 2013 na ku ya emahlweni.
1.4. Khabinete yi bumabumerile ku humelela ka South African Renewable Energy Independent Power Producer Procurement Programme (REIPPP) Programme leyi nga tiveka loko yi wina Green Project Infrastructure of the Year Award hi Huvo ya Vurhangeri bya Miako eMisaveni.
1.5. Khabinete yi khensa eka xiphemu lexi endliweke hi maAfrika-Dzonga hinkwavo eka ku pfuneta ku hlayisa 3 586 wa Timegawati (MW) ta eneji ku suka hi 2005, ku nga mpimo lowu ringanaka na xitici xin’we xa gezi.
Hi endlelo leri, Khabinete yi kombela tiko ku endla matshalatshala eka xixika lexi ku yisa emahlweni ku hunguta ku tirhisa gezi tanihileswi mphakelo wa gezi nakambe wu nga ta va na ntshikelelo eka nguva. Kun’we, a hi hlayiseni gezi hi ku tima switirhisiwa swa gezi leswi nga riki swa nkoka. MaAfrika-Dzonga hinkwavo va na matimba yo lumeka mavoni.
Khabinete yi lemukisa leswaku eka nkarhi wa sweswi a ku na makungu yo tima gezi eka layeni yo karhi loko ku ri na ku laveka ka le henhla ka gezi. MaAfrika-Dzonga ma ta tivisiwa hi nkarhi loko swo tshika swi lavekile ku teka goza rero, ku endlela leswaku hinkwerhu hi ta kota ku pulana hi mfanelo.
Nakambe Khabinete yi vuyelela leswaku xiyimo xa swipimelo swa eneji swa fanele eka vuhlayisi bya nkoka nakambe na le ka timhaka ta swa xithekinikali leti endliwaka ku nga ri hi vomu ha vumbirhi ku katsa vukhamba bya ka yiviwa ka tikhebulu.
Khabinete yi tshembisa maAfrika-Dzonga leswaku tiphurogireme to hambanahambana ti le ndleleni ku vona leswaku gezi leri lavekaka ra fikeleriwa na leswaku xiyimo xa matimba ya gezi xa hlayisiwa mikarhi hinkwayo. Phurogireme yo aka miako yi kongomisa eka ku lava ku vona leswaku ikhonomi ya seketeriwa hi miako leyi nga fanela eka malembe lama taka.
1.6. Khabinete na yona yi tlangerisa lava nga amukela Masagwati ya Rixaka (National Orders) na ku kombisa ntsako wa yona lowukulu ka ku hoxa xandla mayelana na ku humelerisiwa ka xidemokirasi na ku antswisiwa ka vutomi bya maAfrika-Dzonga.
1.7. Khabinete yi kombela hinkwavo vatswari na vahlayisi va Afrika-Dzonga lava nga na vana lava nga na malembe yo suka eka tin’hweti ta kaye ku fika eka ntlhanu wa malembe hi vukhale ku sirhelela rihanyo ra vona hi ku tirhisa mapfhumba ya nsawutiso wa pholiyo na swimungwamungwana ka vana etikweni hinkwaro.
Ndzawulo ya Rihanyo yi sungurile pfhumba leri ra nsawutiso hi 29 Dzivamisoko 2013, hi ku nyika xipfuneti xo lwa na mavabyi eka vana lava nga fanela hinkwavo, mayelana na ntirho wa nsawutiso.
1.8. Khabinete yi seketela hi matimba swinene Vhiki ra Nhlayiseko Emagondzweni ra Nhlangano ya Misava leri nga ta va kona ku suka hi 6 ku fika 12 Mudyaxihi 2013 ehansi ka nhlokomhaka leyi nge “Vuhlayiseki bya N’wamilenge”.
Khabinete yi rhamba maAfrika-Dzonga hinkwavo, ngopfungopfu vachayeri na van’wamilenge, ku va na vutihlamuleri lebyikulu, ku va na vukheta swinene na ku va na vuxiyaxiya emagondzweni ya hina. Khabinete yi boxile leswaku nhlayo ya mafu ya van’wamilenge yi le henhla swinene emagondzweni eAfrika-Dzonga.
Khabinete yi ya emahlweni yi kombela maAfrika-Dzonga hinkwavo ku va na vukheta hi nkarhi lowu na ku xiyaxiya milawu hinkwayo ya le magondzweni.
1.9. Hi ku landza ku humelela ka rendzo ra Phuresidente Jacob Zuma eka Mfumo wa Riphabuliki ya Nigeria exikarhi ka n’hweti ya Dzivamisoko 2013, Phuresidente Goodluck Jonathan u ta va na Rendzo ra Ximfumo eAfrika-Dzonga ku suka hi 6 ku fika 7 Mudyaxihi 2013. Hi nkarhi wa rendzo ra yena, mitwanano exikarhi ka matiko mambirhi yi ta kurisiwa na ku kaneriwa ehansi ka switsundzuxo swa Khomixini ya Matiko Lamambirhi ya Afrika-Dzonga – Nigeria.
Khabinete yi tlhela yi tiyisisa ku tiyimisela ka mfumo wa Afrika-Dzonga eka ku ndlandlamuxa vuxaka bya rona na tiko ra Nigeria eka ku engetela ntirhisano wa swa mabindzu na ntirhisano wo antswisa Afrika.
1.10. Khabinete yi amukerile ximfumo marito yo kombela ku rivaleriwa ku suka eka Holobyenkulu wa Central African Republic, Tatana Nicholas Tiangaye, eka leswi humeleleke ku nga leswi nga riki kahle leswi nga endla leswaku ku kondza ku hundza emisaveni swirho swa Vuthu ra Vusirheleri ra Afrika-Dzonga (SANDF).
Nakambe Khabinete yi tlhela yi vula leswaku ku tiyimisela ka yona eka ku rhula, ku humelela na ntshamiseko wa Afrika hi ku tirhisa ku nghenela na tiphurogireme to hambanahambana, ku katsa mapfhumba yo tisa ku rhula.
1.11. Khabinete, hi ku yimela Mfumo na vanhu va Afrika-Dzonga, yi yisa marito ya ku chavelela eka Vanhu va Tiko ra China hikokwalaho ka mafu lama vangiweke hi ku ninginika ka misava eka Xifundzankulu xa Sichuan xa tiko hi 20 Dzivamisoko 2013. Nakambe Khabinete yi yisa emahlweni ntwelavusiwana wa yona eka vanhu va Bangladesh lava khumbhekeke eka khombo ra feme.
1.12. Khabinete yi amukela ku endzeriwa ka khale ka Phuresidente Nelson Mandela hi nhlangano lowu fambisaka tiko. Rendzo a ri fambelana na swipimelo leswi amukelekaka swa Vumunhu na hilaha hi langutaka swirho leswikulu swa vaaki. Vatirhi va le hofisini lava ku vuriwa vona va kombisile ku tsakela ka tiko eka xiyimo xa khale ka Phuresidente kutani va tirhisile nkarhi lowu ku tivisa tiko, tikonkulu na misava hi xiyimo xa murhangeri wa hina loyi a xiximiwaka na ku tsakeriwa.
2. Mikanerisano ya Nkoka ya Khabinete na mikanerisano
2.1. Khabinete yi hoyozerile ku nghenelela ka Afrika-Dzonga na swirhangana swa Nhlangano wa Misava wa swa Ikhonomi (WEF) Africa 2013 leyi nga ta khomiwa eKapa ku suka hi 8 ku fika 10 Mudyaxihi 2012, ehansi ka nhlokomhaka leyi nge: “Ku fikelela switshembiso swa Afrika”.
WEF-Africa eka xifundza i huvo leyi kongomisaka eka ikhonomi leyi nyikaka mpfuneto eka swa mabindzu ya laha tikweni na le ka xifundza kasi vavekisi lava nga na ku tsakela eka xifundza va endla vucincanisi naswona va kota ku vumba ntirhisano na mimfumo.
Ku rhurhela nhlengeletano swi ta pfuna Afrika-Dzonga hi ku engetela ku vuyeriwa eka ku nghenelela na ku hlohletela varhangeri va Afrika na va matiko ya misava na mabindzu ya xifundza eka ku nghenelela loko swi koteka ku hlanganisa na ku kurisa nhluvukiso eAfrika-Dzonga na le ka xifundza.
2.2. Khabinete yi pasisile leswaku nkandziyiso wa vutsevu wa Swikombiso swa Nhluvukiso (2012) ku kandziyisiwa. Swikombiso swa nhluvukiso swi hundzukile nkandziyiso wa lembe kasi nkandziyiso wa 2012 wu katsakanya data eka swiletelo ngopfungopfu swa nkarhi lowu hi fikisaka exikarhi ka lembe ra 2012. Swikombiso swi pfuna eka ku twisisa ntshikelelo wa tipholisi to hambana ta mfumo na matshalatshala ya vukorhokeri.
Ndzavisiso wa ku cinca loku wu katsiwile eka xikombo wu tiyisisa ku twisisa ka hina ka ku antswa ka nhluvukiso wa vanhu lowu hi nga eku wu endleni tanihi tiko eka swiyenge swa nkoka swa pholisi na ku kombisa ku yisa emahlweni swiyenge laha hi faneleke ku engetela ntamu. Nhlengeletano yo hlawuleka ya mahungu yo nyika mahungu ya nkoka yi ta lulamisiwa ku hlamusela xiviko.
2.3. Khabinete hlambanya 31 Mhawuri 2013 tanihi siku ro hetelela ka Vapfhumba lava khumbekaka vo huma eAngola lava kumekaka eRiphabuliki ra Afrika-Dzonga. Leswi swi hi mayelana na siku ro hetelela leri hlambanyiweke hi Khomixinarankulu wa Nhlangano wa Matiko wa Vapfhumba (UNHCR) hi nkarhi wa Nhlangula 2009, na xivangelo xa matshalatshala eka ku kurisa nhlangano wa xifundza.
Ku cinca ka nkoka ku vile kona ku sukela eku heleni ka nyimpi ya xin’wanamanana eAngola. Ku tshembhiwa leswaku vapfhumba vo huma eAngola va fanele ku kota ku koxa vuakitiko bya tiko ra vona bya xiviri, hikuva swivangelo leswi kombisaka munhu tanihileswi mupfhumba ku va byi nga ha riki kona.
Mfumo wa Afrika-Dzonga wu ta vona leswaku muakitiko un’wana na un’wana wa tivisiwa hi mayelana na ku hela ka siku ro endla swikombelo eka vanhu lava khumbhekaka na ku khutaza vanhu va Angola ku tinyiketela ku humela erivaleni hi voxe ku tlheriseriwa ekaya.
2.4. Khabinete yi tivisile leswaku Union Buildings yi ta va na siku ra rona ro tsundzuka 100 ra malembe hi N’wendzamhala. Yi ya emahlweni yi pasisa leswaku malembedzana ya funghiwa hi ku endla tiphurojeke to hambana ku fana na tanihi ku mikhuvo ya Siku ra Ndzivalelano, 16 N’wendzamhala 2013, ehansi ka nhlokomhaka yo tlakusa ku vumba ntirhisano wa vanhu, vun’we bya tiko, ku katsa na ndzivalelano.
2.5. Khabinete yi pasisile leswaku xiviko hi mayelana na Performance of Sector Education and Training Authorities (t-SETA) ku suka eka Xipano xa Ntirho xa Ntlawa eka ti-SETA ku xi humesiwa leswaku vanhu va nyika mavonelo. Xiviko xi nyika swibumabumelo swa hilaha matirhelo ya ti-SETA xi nga ha antswisiwa hi ku tirhisa ndzavisiso wo kongomisa eka swiyenge swa nkoka swo hambanahambana, tanihi ku Kunguhata na ku Rhumela, Mpfumelelano na Mafumelo, Malawulelo ya Nkwama na swa Timali.
2.6. Khabinete yi pasisile Ndlela ya Thekinoloji ya Vuhlanganisi bya Mahungu (ICT) ya Ndzavisiso, Nhluvukiso na Vuqambhi (RDI) tanihi vuvekisi bya nkarhi wo leha na pulani ya matirhiselo ya ICT RDI eAfrika-Dzonga ku seketela nhluvukiso wa ikhonomi ya vaaki.
RDI eka xiyenge xa ICT i ya nkoka eka ku tlakusa mphikizano wa swa ku vekisa. Tanihilaha swi hlamuseriweke ha kona eka Pulani ya Nhluvukiso ya Tiko ya 2012, Afrika-Dzonga ri lahlekeriwile hi xiyimo xa rona tanihi murhangeri wa tikonkulu eka Inthanete na le ka xiyimo xa swa vuhlanganisi byo nava.
Xiletelo lexi i ndlela leyinene ya xitirateji xa matirhiselo, lexi nga na nhlengelo wa magoza ya tipulani na marimba ya matirhiselo, ku letela na ku lawula vuvekisi eAfrika-Dzonga eka ICT RDI ku tlula 10 ra malembe lama landzelaka.
Xitirateji xa ICT RDI xi se xi sungurile ku komba ku humelela ka nkoka ko khomeka ku fana na tanihi phurojeke yo kombisa ku khomana bya xiyanimoya, leswi seketelaka mixavo ya le hansi ku fikelela eka xiyimo xa vuhlanganisi byo nava ku tlula 200 wa swikolo swa le matikoxikaya eMpumalanga na Limpopo.
2.7. Khabinete yi tivisiwile hi ta ku rhurhela International Union of Architects (UIA) World Congress hi 2014 eDurban hi South African Institute of Architects (SAIA).
SAIA yi winile xivangwa xo rhurhela eka Nhlengeletano ya Misava ya UIA hi 2008 leyi a yi khomeriwile eTurin, eItaly. Nhlengeletano ya 2014 yi ta va na tlanga xiphemu xa nkoka eka ku ndlandlamuxa ntivovuaki eka tikonkulu nakambe na ku paluxa swa vuaki swa miganga emisaveni ku swi fikisa eka xiyimo xa le henhla na mbangu wa vuaki byo hambanahambana.
3. Ku thoriwa ka vanhu
3.1. Khabinete yi pasisile ku thoriwa ka vanhu lava landzelaka:
a) Tatana Coceko Bambihlelo Johan Pakade eka xiyimo xa Mufambisinkulu eka Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vanhu.
b) Tatana Fhumulani Peter Netshipale eka xiyimo xa Xandla xa Mufambisinkulu: Nhlanganiso wa Nhluvukiso eka Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vanhu.
c) Tatana Harold Maloka eka xiyimo xa Xandla xa Mulawurinkulu: Mululamisi wa Mahlelelo na Mahangalaselo eka Vuhlanganisi bya Vufambisi bya Mfumo bya Vuhlanganisi na Mahungu.
d) Manana Mogogodi Doris Dioka eka xiyimo xa Mufambisi-Jenerali (Xandla xa Mufambisinkulu) eka Xiyenge xa Mitirho yo Kandziyisa xa Mfumo.
e) Manana Constance Glerah Nxumalo eka Xandla xa Mufambisinkulu: Xiyenge xa Mphakelo eka Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vanhu.
3.2. Khabinete yi tivisiwile hi ku thoriwa ka Tatana Asogan Moodley eka xiyimo xa Mulawurinkulu eka Vulawuri bya Tiko ka Xiyenge xo Xava Nhundzu (NRCS) ku suka hi 01 Khotavuxika 2013 naswona nkarhi wo tirha lowu nga sala wu fika emakumu hi 31 N’wendzamhala 2014.
3.3. Khabinete yi tivisiwile hi ku thoriwa ka swirho leswi landzelaka ku tirha eka Huvo ya NRCS ku suka hi 1 Khotavuxika 2013 ka nkarhi lowu nga sala wa ku tirha lowu helaka hi 23 Nyenyankulu 2014.
a) Tatana Jeff Molobela (Mutshamaxitulu)
b) Tatana Paul Kabelo Kgothatso Serote
3.4. Khabinete yi seketela ku thoriwa ka Huvo leyintshwa ya Mati eSedibeng, ku ringana mune wa malembe ku suka hi 30 Dzivamisoko 2013.
a) Gqwetankulu Shami Kholong
b) Derick Mboweni
c) Maemili J Ramataboe (Mutshamaxitulu)
d) Goitse Griessel Ramakarane
e) Eric Atlholang Gaborone
f) Kgalalelo Gloria Sereko
g) Pulane Elsie Molokwane
h) Moses Mphahlele Mthombeni
i) Matshedisho David Dikoko (Xandla xa Mutshamaxitulu)
j) Deon Daniel Madyo.
3.5. Khabinete yi tivisiwile leswaku African Development Bank yi ta va na nhlawulo wa mani na mani wa vafambisi va Tihuvo hi nkarhi wa Nhlengeletano ya Lembe ya 2013 eMarrakech, Morocco hi 31 Mudyaxihi 2013.
a) Khabinete yi seketela ku hlawuriwa ka Tatana Shahid Khan ku tirha theme ya vumbirhi tanihi Mufambisinkulu ku yimela Afrika-Dzonga, eLesotho na Swaziland.
3.6. Khabinete yi seketela ku thoriwa ka Huvo leyintshwa ya Technology Innovation Agency ku ringana mune wa malembe ku sukela hi 1 Mudyaxihi 2013.
a) Manana Khungeka Njobe (Mutshamaxitulu)
b) Manana Rosetta Xaba
c) Dok. Bonakele Mehlomakulu
d) Tatana Mohamed Moolla
e) Manana Helen Brown (thoriwa nakambe)
f) Prof. David Ellis Kaplan
g) Gqwetankulu Motlatjo Josephine Ralefatane
h) Dok Petro Terblanche
i) Tatana Fadl Hendricks
j) Dok. Steve Lennon.
3.7. Khabinete yi seketela ku thoriwa ka swirho leswi landzelaka ka nkarhi lowu nga sala wa sweswi wa South African National Space Agency Board, lowu fikaka emakumu hi 31 Mudyaxihi 2014.
a) Manana Esther Khambule
b) Tatana Marius Rezelman
c) Prof. ADM Walker
d) Dok. Daphney Mayindi
e) Dok. Jonas Mphepya.
Xi humesiwile hi Vufambisi bya Mfumo bya Vuhlanganisi na Mahungu
(GCIS)
Swivutiso: Phumla Williams (Mukhomelamuvulavuleri wa Khabinete)
Nomboro ya vutihlanganisi: 083 501 0139
Issued by: Department of Communications


text:
Xirhendzevutani xa tinomboro leti rharhanganeke
Nomboro i xiga xa Dyondzo ya Tinhlayo lexi tirhisiwaka ku hlaya, kupima na ku hlawulekisa ntsengo.[1][2] Ehenhleni ko tirhisiwa ku hlaya, tinomboro ti thlela ti tirhisiwa ku hlawulekisa swilo swo karhi (ku fana na tinomboro ta riqingo), ku chavisa (Khodi ya nhundzu ya vhengele), kumbe ti thlela ti tirhisiwa tani hi mfungo, rito, kumbe nhlamuseleyo ya dyondzo ya tinhlayo.
Eka dyondzo ya tinhlayo, nhlamuselo ya nomboro yindlandlamuxiwile hi ku hundza ka malembe leswaku yi hlanganisa nomboro ya tandza (0 kumbe Ziro), tinomboro leti kayivelaka,[3] tinomboro leti ringanisaka (kufana na /2 and −/3) na tin'wana tinomboro. Ku hlaya tinomboro ku endliwa hi kuhlanganisa, kuhunguta, kuthlandleka, kuavanyisa na swin'wana.


text:
Athomu
Athomu i xiyenge lexi ntsongo ngopfu xa Xiaka-Swilo naswona xiri na swihlawulekisi swo karhi. Nsimbhi, mati kumbe moya wun'wana na wun'wana wu endliwe hi ti athomu ta wona to hlawuleka. Athomu iyi tsongo ngopfu naswona ayivoneki hi mahlo. Tiathomu itintsongo ngopfu lero ku vhumba mafambele yatona, swilava ku tirhisa muxaka wokarhi wa tidyondzo ta Fiziksi.
Dalton i un'wana wa vanhu lava ava pfumela leswaku tidyondzo ta tiathomu tinga kota kuhlamusela xivangelo lexi endlaka leswaku mati ya khoma mimoya yokarhi hikuhambana.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Dalton, John. "On the Absorption of Gases by Water and Other Liquids", in Memoirs of the Literary and Philosophical Society of Manchester. 1803. Retrieved on August 29, 2007.


text:
Muvhangazi
Muvhangazi Murhi lowu wu tala ku kumeka enkoveni, wu hava mitwa na ku tlhela wu leha. Mahanti ya wona i yo tshwuka bya ngati loko ma phaphiwile. Murhi lowu a wu tswali mihandzu.[1]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Mapa ya mahanti loko ma kandziwile ma hlanganisiwa na mukapu swi tshungula vuvabyi bya mongolo, ku halaka ngati yo tala, vuvabyi bya muthundagazi na xilumi eka vamanana. Mahanti yo tata voko ya lovekiwa ematini ku ringana siku hinkwaro ku kala mati ma cinca ma va ya muhlovo wo tshwuka kutani ma nwisiwa munhu loyi a vabyaka hi vuvabyi bya nhlana. Loko mapa ya mahanti ma cheriwa eswakudyeni ma horisa vuvabyi bya nhloko, ku lumiwa endzeni, ku pfula mbeleko, swilondzo swa nhloko na nomo. Mati ya kona ma tirhisiwa ku horisa vuvabyi bya tindleve loko ma kameriwa etindleveni. Loko mahanti ma lovekiwile, ku hlambisiwa vanhu mabadi. Loko nkuma wa timitsu wu siriwile wu tshungula vuvabyi bya rifuva, vuvabyi bya tingana na malariya.[1]
Mintirho yin'wana:[Lulamisa | edit source]
Tihunyi ta kona a ti tshiveriwi hikuva tin`anga ti tala ku phapha mahanti yo tshwuka ti endla murhi, ti chela ematini kutani ti hlambisa vanhu mabadi.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
Xitanga
Xitanga a ku ri yindlu leyi tirhisiwaka ku swekela eka yona, ngopfungopfu loko kuna mpfula.[1][2]
Matimu na ma tirhisele[Lulamisa | edit source]
Vatsonga vakhale a va tala ku swekela swakudya swa vona ehandle, handle ka masiku lawa a ku kumeka ku ri na mpfula.
"Tindlu ta Vatsonga a ti tirhiseriwa ngopfungopfu ku etlela eka tona no hlayisa swingolongondzwana swa muti. Mitirho yo tala a yi endleriwa ehandle, handle ka loko ku ri na mpfula." -- Mhinga[2]
Ntirho wun’wana wa xitanga a ku ri ku hlayisa swakudya leswi a swi dyiwa kwala kaya. Handle ka swakudya, xitanga a xi tirha ku khobisela tikhoba, vana va vona va vanhwanyana kwala kaya.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Malabela NM,Nkanelo wa maakelo, mahlayiselo ni mintirho ya tindlu ta ndzhavuko ta vatsonga, University of Limpopo - 2015
- ↑ 2.0 2.1 Mhinga M.E,Nkucetelo wa vukreste eka mafambisele ya muti wa ndhavuko wa vatsonga, University of Limpopo - 2012


text:
Thomas Khosa
Thomas Howard Khosa, (27 Khotavuxika 1953) i mutsari wa tibuku ta xitsonga, a thlela a tiveka ngopfu tani hi muvulavuleri wa mfumo wa xifundza xa Nw'alungu (Limpopo).[1] Ehenhla ka kuva muvulavuleri wa mfumo loyi angana ntokoto, uthlela a tiviwa ngopfu hi tinovhele ta yena ta xitsonga to fana na Mulunguntima.[2]
Matimu[Lulamisa | edit source]
Thomas Howard Khosa u tswariwile hi 27 eka Khotavuxika hi 1953 a Pfukani Misssion Station, etikweni ra ka Mtititi (leri namunthla ritiviwaka hi ra Vuwani) e xifundzeni xa n'walungu (Limpopo). U hetile tidyondzo ta le hansi e Pfukani Lower Primary na le Schiel Higher Primary, naswona tidyondzo tale henlha u tihetise e Douglas Laing Smit laha a thlomiweke risiva ra xitifiketi xa Matriki hi lembe ra 1972. U yisile tidyondzo ta yena e mahlweni laha kumeke Digri yakwe eka tidyondzo ta Vutshila (Batchelor of Arts) eka Dyondzo ya mihleketo na Mahanyelo (Psychology and Sociology), e Yunivhesithi ya N'walungu.[1]
Uthlele a dyondzela Vuvulavuri, Filosofi na Xizulu e Yunivhesithi ya Afrika Dzonga (UNISA). Kusukela hi lembe ra 1974, utirhele mfumo wa Gazankulu, a sungala a tirha tani hi Muhundzuluxeri wa ririmi kwalomu ka malembe ya mune, ivi a ta thoriwa nakambe tani hi Muvulavuleri wa mfumo ku ya fika hi lembe ra 1994. Endzhaku ka 1994, u yisiwile eka mfumo wa xifundza xa N'walungu laha a yeke mahlweni na ntirho wa yena wavuvulavuleri.[1]
Hi nkarhi wa kutirhela mfumo wa Gazankulu, usungurile phepha-hungu ra xitsonga leri nge "Mhalamhala", leri a rikongomisiwa hi mfumo wa tiko. Naswona hi yena loyi a sunguleke ku tsala Dayari na Buku ya lembe, ya Gazankulu. Naswona a thlela ava mutsalri-nkulu wa tinkulumo ta tinhloko ta mfumo hi ta Xipolotiki.[1]
ka Mfumo wa Gazankulu. U tlhele a tirha eka “Gateway International Aiport” tanihi Mulawuri. Thomas Khosa i n’wa mabindzu eka nkarhi wa sweswi.[2]
Vutsari[Lulamisa | edit source]
E henla kakuva muvulavuleri wa ntokoto naswona loyi a xiximiwaka, Khosa uthele a tivonakarisa eka matsalwa ya Xitsonga. U tsarile tinovheli na Swithlokovetselo swo hlaya nyana ku katsa na:[1]
- Madyisambitsi - (1978)
- Manyunyu ya Xitsotso - (1979)
- Mulunguntima - (1994)
- Madaladala - (1982)(Swithlokovetselo), yihleriwe hi Nkondo na Marivate.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Msimeki,B.E, 1998. "Characterization in Murhandziwani and Manyunyu ya xitsotso" (Mini-Dissertation). Retrieved 12 March 2016
- ↑ 2.0 2.1 "Preserving and Celebrating our literary heritage" (March 2011) - National Library of South Africa. Retrieved 22 February 2016


text:
SWIENDLAKALO-NKULU SWA N’WEXEMU
Tivhidiyo Ta Tiphophayi Ti Tsakisa Vana
Kalebe, ku nga xifanyetana lexi nga eka tivhidiyo ta le ka jw.org ta ntlhandlamano lowu nga ni nhloko-mhaka leyi nge Vana Munghana Wa Yehovha, se xa tiveka emisaveni hinkwayo. Vhidiyo yo sungula ya xifanyetana lexi, lexi rhandzekaka se yi hundzuluxeriwe hi tindzimi to tlula 130 naswona ku kumiwe mapapila ya madzana lama vulavulaka hi ntlhandlamano wa tivhidiyo leti.
Papila leri landzelaka ri huma eka xinhwanyetana xa malembe ya 11 ni ndzisana ya xona ya xinhwanyetana lexi nga ni malembe ya nhungu, swi te: “Hi lava ku nyikela eka ntirho wo chumayela wa misava hinkwayo. Mali leyi hi yi kume hi ku fuwa swirhodyana swimbirhi kutani hi swi xavisa. Mavito ya swona a ku ri Big Red na Earl. Hi lava ku mi nyika mali leyi hikuva hi anakanya leswaku mi ta yi tirhisela ku endla tivhidiyo leti engetelekeke leti nge Vana Munghana Wa Yehovha. Hi anakanya leswaku a swi ta tsakisa swinene loko Kalebe a va ni ndzisana leyitsongo leyi a yi ta endla leswaku a nga ha rhandziwi ku fana ni le ku sunguleni. Ha yi rhandza swinene vhidiyo ya Kalebe!”
Vana vo tala va nhlokohate vhidiyo leyi hinkwayo, ku katsa ni risimu kun’we ni marito ya muhlamuseri. Makwerhu un’wana wa xisati u tsale leswaku evandlheni ra ka vona ku ni vahuweleri va 100 ni vana va 40, lava vo tala va vona va nga ehansi ka malembe ya khume. Makwerhu loyi a a tshame elayinini ya vunharhu loko ku yimbeleriwa risimu 120 ro gimeta minhlangano. Loko a twa vana hinkwavo va yimbelela “risimu ra vona” hi ku hiseka, swi n’wi khumbile lerova a kala a rila.
Kokwana un’wana u hlamusela leswaku xitukulwana xakwe xa xinhwanyetana xi hlalele vhidiyo leyi kambirhi, kutani xi ku: “Ndzi fanele ndzi basisa kamara ra mina leswaku munhu a nga wisi hi tithoyi ta mina kutani a vaviseka.” A xi tiyimisele swinene lerova a xi lava ku basisa kamara ra xona emahlweni ko va xi dya.
Eximutanini xin’wana xa le Afrika Dzonga, vana vo tala a va ya siku ni siku ekaya ka Mbhoni yin’wana. Vanhu van’wana a va ehleketa leswaku a ku ri hikwalaho ka leswi endyangwini wolowo a ku xavisiwa malekere khale. Kambe vana va le ximutanini xexo a va rhambiwa hi vana van’wana leswaku va ta vona vhidiyo ya tiphophayi leyi nge Yingisa, Kutani U Katekisiwa hi ririmi ra vona ra Xixhosa. Ku te vana va 11 naswona hinkwavo ka vona se a va nhlokohate marito ya risimu rero.
Swifanyetana swimbirhi leswi nga riki Timbhoni leswi vulavulaka Xiquichua swa le Ecuador, ku nga Isaac, lexi nga ni malembe ya nhungu ni ndzisana ya xona Saul, lexi nga ni malembe ya ntlhanu, a swi hamba swi veka mali ya swona ya siku ni siku yo xava malekere leswaku swi ta xava swibamu, mabanga ni tithoyi tin’wana ta nyimpi. Siku rin’wana mana wa swona u swi kombele leswaku swi basisa kamara ra swona ni leswaku swi veka tithoyi ta swona ebokisini ehansi ka mubedo. Endzhakunyana, swifanyetana sweswo swi nyikiwe DVD leyi nge Vana Munghana Wa Yehovha tanihi nyiko kutani swi yi hlalela swin’we. Endzhaku ka vhiki, loko mana wa swona a ri karhi a basisa yindlu, u kume leswaku bokisi leri a ri ri ni tithoyi to tala a ri lo sala ni thoyi yin’we ntsena ya ximovhana. U vutise swifanyetana swakwe a ku: “Mi ti veke kwihi tithoyi ta n’wina?” Swi te: “Yehovha a nga tirhandzi tithoyi leti, kutani hi ti cukumete laha ku cheriwaka thyaka.” Loko vana lava nga vaakelani va swona va tlanga hi tithoyi leti hlohlotelaka madzolonga, Isaac u va byela a ku: “Mi nga tlangi hi tithoyi teto. Yehovha wa ti venga!”


text:
NOVEMBER 12, 2013
JAPANI
Xidzedze Xa Wipha Xi Hlasele Tiko Ra Japani
Hi October 16, 2013, xidzedze xa Wipha lexi a xi fambisana ni mpfula ya matimba xi hlasele ribuwa ra le vuxeni bya tiko ra Japani. Xihlala lexitsongo xa Oshima, lexi nga ekule hi tikhilomitara ta 120 ku suka edzongeni wa Tokyo, i xin’wana xa tindhawu leti hlaseriweke swinene. Timpfula ta matimba leti neke ku fikela eka mpimo wa 84 wa tisentimara, ti endle leswaku milambu yi khapa-khapa, leswi vangeke ku khuluka ka ndzhope loku dlayeke vanhu va 35. Rhavi ra Timbhoni ta Yehovha ra le Japani ri tiyisekise leswaku ku hava Mbhoni na yin’we evandlheni ra le Oshima leyi vavisekeke kumbe leyi feke eka mhangu leyi. Yindlu ya ndyangu wun’wana lowu nga Timbhoni yi onhake lwangu kambe swirho swa vandlha swi wu pfune ku ri lunghisa. Timbhoni ta kwalaho ti tlhele ti pfuna vaakelani va tona hi swilaveko swa vona ni ku va chavelela hi Matsalwa.
Media Contact(s):
International: J. R. Brown, Office of Public Information, tel. +1 718 560 5000
Japan: Shiro Hayasaki, tel +81 46 233 0005


text:
XALAMUKA! February 2013 | Swiphiqo Swo Rhurhela eTikweni Rimbe
Hi swihi swiphiqo leswi vahlapfa va langutanaka na swona ematikweni lawa va rhurhelaka eka wona?
Ta Rivala
Twana hi ta swiendlakalo swa sweswinyana ni timhaka leti tsakisaka leti humaka emisaveni hinkwayo.
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU
Ndlela Leyi Mi Nga Tshikaka Ha Yona Ku Holova
Xana wena ni loyi u tekaneke na yena mi tshamela ku holova? Twana ndlela leyi milawu ya Bibele yi nga byi sirhelelaka ha yona vukati bya n’wina.
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO
Swiphiqo Swo Rhurhela eTikweni Rimbe
Xana ku rhurhela etikweni rimbe swi vula leswaku ndyangu wa wena wu ta hanya vutomi byo antswa?
INTERVIEW
Muendli Wa Tirhoboto A Hlamusela Hi Ta Ripfumelo Rakwe
Profesa Massimo Tistarelli u hlamusela leswaku ha yini a tshike ku pfumela eka dyondzo ya ku tiendlekela ka swilo.
TA KHALE
Plato
Hlaya leswaku i yini leswi endleke leswaku tidyondzo ta Plato ti hlanganisiwa ni ta Vukreste.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Swisiwana
Twana ndlela leyi Xikwembu xi kombisaka ha yona leswaku xa khathala hi swisiwana.
XANA SWI LO ENDLIWA?
Ncila Wa Xipululu Lexi Vuriwaka Agama
Xipululu lexi xi swi kotisa ku yini ku tlula xi suka ehansi xi ya phatsama ekhumbini?
Swin'wana Leswi Nga Kona Eka Website Leyi
I Yini Leswi Ndzi Faneleke Ndzi Swi Tiva Hi Ku Rhumela Ti-SMS?
Ku rhumela ti-SMS swi nga ku onhela vito ni vunghana. Kuma leswaku sweswo swi nga endlekisa ku yini.
Mhaka Ya Yakobe Na Esawu
Hlaya hi Yakobe na Esawu, vamakwavo vambirhi lava dyondzeke ku hanyisana.


text:
NoticeboardActions
- ${title}
Noticeboard
Xikombelo xaku langiwa
Ku thoriwa ka swirho eka SABC
XIKOMBELO XA KU LANGIWA
KU THORIWA KA SWIRHO EKA BODO YA NHLANGANO WA SWA VUHAXI WA AFRIKA-DZONGA (SABC)
Mihlangano na/kumbe vanhu va rhambiwa ku langa vanhu ku pfala swivandla swa swirho leswi nga riki
xiphemu xa vufambisi eka Bodo ya Nhlangano wa swa Vuhaxi wa Afrika-Dzonga tanihilaha swi vekiweke hakona eka Xiyenge xa 13 xa Nawu wa swa Vuhaxi wa Nomboro ya 4 wa 1999.
Nhlangano wa swa Vuhaxi wa Afrika-Dzonga wu tumbuluxiwile ku ya hi Nawu wa swa Vuhaxi wa (1936) tanihi bindzu ra mfumo ku nyika vukorhokeri bya vuhaxi bya rhadiyo na thelevhixini eka Afrika-Dzonga.
Swirho swa Bodo loko swi langutiwa swi ri swin’we, swi fanele swi va vanhu lava:
- va faneleke ku tirha eka Bodo ku ya hi mithwaso ya vona, vuswikoti na ntokoto eka swiphemu swa tidyondzo ta pholisi ya vuhaxi na thekinoloji, xinawana xa vuhaxi, nawu wa vuhangalasamahungu, tirhelo ra swa mabindzu na swa timali, nxaviso, vutekamahungu, vuhungasi na dyondzo, timhaka ta swa vaaki na swa vatirhi
- va tiyimiseleke eka vunene, ntshuxeko wo humesa mavonelo, mfanelo ya vaaki ku tivisiwa xikan’we na ku va erivaleni na vutihlamuleri eka lava nga le hofisini ya vaaki
- va yimela swiyenge hinkwaswo swa vanhu va Rhiphabiliki
- va tiyimiseleke eka swikongomelo na milawu tanihilaha swi boxiweke hakona eka Chatara ya SABC
- nga vaakatiko va Afrika-Dzonga lava tshamaka eka Rhiphabiliki nkarhi hinkwawo.
Ku langiwa loku tsariweke ku fanele ku va na vito hi xitalo na adirese ya nhlangano na/kumbe munhu loyi a langiwaka, ku amukela loku sayiniweke hi muyimelakulangwa ka ku langiwa na Papila ra ku Titivisa ra wena, leri nyikaka katsongo vuxokoxoko lebyi landzelaka:
- Vito hi xitalo, nomboro ya pasi na rimbewu
- Adirese ya ku tihlanganisa, tinomboro ta riqingho na fekisi na adirese ya imeyili
- Ntokoto wa khale (ku tshahiwa masiku na mihlangano leyi khumbhekaka)
- Tikhopi leti tiyisisiweke ta mithwaso ya xiakhademiki na pasi.
Ku langiwa na swivutiso swi fanele ku kongomisiwa eka Komiti ya Vuangameri ya Huvo ya Rixaka eka swa Vuhlanganisi, (Kongomisa eka: Tatana Thembinkosi Ngoma, Matsalana wa Komiti) 3rd Floor, 90 Plein Street, Cape Town, 8000 kumbe imeyilela eka tngoma@parliament.gov.za kumbe fekisela eka 0865225740.
Swivutiso hi riqingho swi nga endliwa eka (021) 403 3733.
Siku ro pfala ku langiwa: Ravuntlhanu, 30 Khotavuxika 2017 hi 16:00.
Mi komberiwa ku tekela enhlokweni leswaku vayimelakulangwa va nga boheka ku kamberiwa mithwaso na ku va hava milandzu. Ku langiwa loku nga ta hlwela ku tisiwa ku nge tekeriwi enhlokweni.
Xi humesiwile hi Tatana CHM Maxegwana, Xirho xa Palamende – Mutshamaxitulu, Komiti ya Vuangameri ya Huvo ya Rixaka eka swa Vuhlanganisi.
www.parliament.gov.za
ADVERTISEMENT


text:
Venḓa
Venda lovha li shango la vhaVenda, vhathu vhane vha amba tshiVenda. Venda lo vha li kha tshipida tsha devhula ha shango la Afurika Tshipembe hune namusi ha vundu la Limpopo. Venda lo fhiwa vhudilangi nga 1 Luhuhi 1973. La da la vha rephabuliki ubva kha Afurika Tshipembe nga 13 Khubvumedi 1979. Fhedzi vhudilangi uvhu ka vhurephabuliki hovha vhu sa divhei kha mashongo a dzitshaka.
Musanda wau thoma wa Venda ho vha hu Sibasa. Nga murahu musanda wada wa vha Thohoyandou. Muphuresidende wa uthoma wa Venda ndi vho Patrick Ramaano Mphephu
Nga nwaha wa 1982 Yunivesithi ya Venda yo do thomiwa sa fhethu ha pfunzo dza nntha kha la Venda.
Nga nwaha wa 1994 shango la Venda lo mbo di miliwa kana u vhuyela murahu kha la Afurika Tshipembe.


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
2 Vakorinto 6:1-18
6 Leswi hi tirhaka na xona,+ ha mi kombela nakambe leswaku mi nga amukeli musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu kutani mi hupa xikongomelo+ xa wona.2 Hikuva xi ri: “Hi nkarhi lowu amukelekaka ndzi mi twile, naswona hi siku ra ku ponisiwa ndzi mi pfunile.”+ Maswivo! Sweswi ngopfu-ngopfu i nkarhi+ lowu amukelekaka. Maswivo! Sweswi i siku ra ku ponisiwa.+3 A hi nyiki xivangelo ni xin’we xa ku khunguvanyeka+ hi ndlela hambi yi ri yihi, leswaku vutirheli bya hina byi nga kumiwi byi ri ni xihoxo;+4 kambe hi ndlela yin’wana ni yin’wana hi tibumabumela+ tanihi vatirheli va Xikwembu, hi ku tiyisela swo tala, hi mahlomulo, hi swiyimo swa ku pfumala, hi ku nonon’hweriwa,+5 hi ku biwa, hi makhotso,+ hi mimpfilumpfilu, hi mintirho, hi vusiku bya nkelunkelu, hi minkarhi yo pfumala swakudya,+6 hi vutengi, hi vutivi, hi ku va ni mbilu yo leha,+ hi musa,+ hi moya lowo kwetsima, hi rirhandzu ro pfumala vukanganyisi,+7 hi ku vulavula loku nga ka ntiyiso, hi matimba ya Xikwembu;+ hi matlhari+ ya ku lulama evokweni ra xinene ni ra ximatsi,8 hi ku vangama ni ku khomisiwa tingana, hi xiviko xo biha ni xiviko lexinene; tanihi vaxisi+ kambe hi ni ntiyiso,9 tanihi lava nga tiviwiki kambe ha tiviwa,+ tanihi lava faka kasi, waswivo, ha hanya,+ tanihi lava tshinyiwaka+ kasi a hi yisiwi eku feni,+10 tanihi lava nga ni mbitsi kambe hi tshama hi tsakile, tanihi swisiwana kambe hi fuwisa vo tala, tanihi lava nga riki na nchumu kambe hi ni swilo hinkwaswo.+11 Nomu wa hina wu pfulekile eka n’wina, Vakorinto, timbilu+ ta hina ti ndlandlamukile.12 A mi manyananga eka hina,+ kambe mi manyanile eka xinakulobye+ xa n’wina lexikulu.13 Kutani, ku fana ni ku tlherisela eka n’wina—ndzi vulavula onge hi loko ndzi vulavula ni vana+—na n’wina, ndlandlamukani.14 Mi nga paniwi ni lava va nga riki vapfumeri.+ Hikuva ku lulama ni ku kala nawu swi ni xinakulobye xihi?+ Kumbe ku vonakala ni munyama+ swi hlangana kwihi?15 Ku tlula kwalaho, ku ni ntwanano wihi exikarhi ka Kreste na Beliyali?+ Kumbe munhu la pfumelaka u ni xiphemu+ xihi ni loyi a nga riki mupfumeri?16 Naswona tempele ya Xikwembu yi ni ntwanano wihi ni swifaniso swa hava?+ Hikuva hina hi tempele+ ya Xikwembu lexi hanyaka; hilaha Xikwembu xi vuleke hakona xi ku: “Ndzi ta tshama exikarhi ka vona+ ndzi tlhela ndzi famba exikarhi ka vona, naswona ndzi ta va Xikwembu xa vona kutani vona va ta va vanhu+ va mina.”17 “‘Hikokwalaho humani exikarhi ka vona, mi tihambanisa,’ ku vula Yehovha, ‘naswona tshikani ku khumba xilo lexi nga basangiki’”;+ “‘kutani ndzi ta mi amukela.’”+18 “‘Ndzi ta va tata wa n’wina,+ kutani n’wina mi ta va vana va mina+ va majaha ni va vanhwanyana,’ ku vula Yehovha wa Matimba Hinkwawo.”+