text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yohane 9:1-41
9 Kuteloko a hundza a vona munhu la velekiweke a fe mahlo.2 Kutani vadyondzisiwa vakwe va n’wi vutisa: “Rabi,+ xana i mani la dyoheke,+ i munhu loyi kumbe i vatswari+ vakwe, leswi a velekiweke a fe mahlo?”3 Yesu a hlamula a ku: “Munhu loyi a nga dyohanga hambi ku ri vatswari vakwe, kambe swi endlekile leswaku mintirho ya Xikwembu yi vonaka ha yena.+4 Hi fanele ku endla mintirho ya loyi a ndzi rhumeke ka ha ri nhlikanhi;+ vusiku+ bya ta laha ku nga riki na munhu loyi a nga endlaka ntirho.5 Loko ndza ha ri kona emisaveni, hi mina ku vonakala+ ka misava.”6 Loko a heta ku vula swilo leswi, a tshwutela ehansi ivi a pfuva vumba hi marhi, kutani a veka vumba byakwe ematihlweni+ ya munhu yoloye,7 kutani a ku eka yena: “Famba u ya hlamba+ exidziveni xa Silowama”+ (leri hundzuluxeriwaka ri ku ‘Xirhumiwa’). Hiloko a ya hlamba,+ a vuya se a vona.+8 Hikokwalaho vaakelani ni lava eku sunguleni a va tolovele ku n’wi vona a ri mukomberi va ku: “I munhu loyi a a tshama ehansi a kombela, a hi swona ke?”+9 Van’wana va ku: “Hi yena.” Van’wana va ku: “A hi yena nikatsongo, kambe u fana na yena.” Munhu loyi a ku: “Hi mina.”10 Hikwalaho va ku eka yena: “Kutani, xana mahlo ya wena ma pfulekise+ ku yini?”11 A hlamula a ku: “Munhu loyi a vuriwaka Yesu u pfuve vumba, a byi tota ematihlweni ya mina kutani a ku eka mina, ‘Famba u ya hlamba eSilowama.’+ Hiloko ndzi famba ndzi ya hlamba kutani ndzi kota ku vona.”12 Hikwalaho va ku eka yena: “U kwihi munhu wa kona?” A ku: “A ndzi tivi.”13 Va yisa munhu loyi a a fe mahlo eka Vafarisi.14 Swi kumeke leswaku a ku ri Savata+ esikwini leri Yesu a pfuveke vumba ha rona ivi a pfula mahlo+ ya yena.15 Hikokwalaho, enkarhini lowu Vafarisi na vona va n’wi vutisa leswaku u swi kotise ku yini ku vona.+ A ku eka vona: “U tote vumba ematihlweni ya mina, ndzi hlamba kutani ndzi vona.”16 Hikokwalaho van’wana va Vafarisi va ku: “Loyi a hi munhu la humaka eka Xikwembu, hikuva a nga yi hlayisi Savata.”+ Van’wana va ku: “Xana munhu la nga mudyohi a nga ma endlisa ku yini masingita+ ya muxaka wolowo?” Kutani ku va ni ku avana+ exikarhi ka vona.17 Hikwalaho va tlhela va ku eka munhu la feke mahlo: “Xana wena u ri yini hi yena leswi a pfuleke mahlo ya wena?” Munhu loyi a ku: “I muprofeta.”+18 Hambiswiritano, Vayuda a va nga n’wi kholwi leswaku a a fe mahlo ni leswaku u kota ku vona, ku fikela loko va vitana vatswari va munhu loyi se a kotaka ku vona.19 Kutani va va vutisa va ku: “Xana loyi hi yena n’wana wa n’wina loyi mi nge u velekiwe a fe mahlo? Kutani, swi endlekise ku yini leswaku a vona sweswi?”20 Vatswari vakwe va hlamula va ku: “Ha swi tiva leswaku loyi i n’wana wa hina ni leswaku u velekiwe a fe mahlo.21 Kambe leswaku swi endlekise ku yini leswaku sweswi a vona a hi swi tivi. N’wi vutiseni. U kurile. U fanele ku tivulavulela.”22 Vatswari vakwe va vule swilo leswi hikuva a va chava+ Vayuda, hikuva Vayuda a va twanane leswaku, loko ku ri ni munhu la pfumelaka leswaku i Kreste, u fanele ku hlongoriwa esinagogeni.+23 Hi yona mhaka leyi vatswari vakwe va nga te: “U kurile. Vutisani yena.”24 Hikokwalaho va tlhela va vitana munhu loyi a a fe mahlo va ku eka yena: “Vangamisa Xikwembu;+ ha swi tiva leswaku munhu loyi i mudyohi.”25 Kutani a hlamula a ku: “Leswaku i mudyohi a ndzi swi tivi. Lexi ndzi xi tivaka hileswaku, hambileswi a ndzi fe mahlo, sweswi ndza vona.”26 Hikokwalaho va ku eka yena: “Xana u ku endle yini? U ma pfurise ku yini mahlo ya wena?”27 A va hlamula a ku: “Se ndzi mi byerile, kambe a mi yingisanga. Ha yini mi lava ku tlhela mi swi twa? A mi swi lavi ku va vadyondzisiwa vakwe na n’wina, a hi swona ke?”28 Hiloko va n’wi rhuketela va ku: “Wena u mudyondzisiwa wa munhu loyi, kambe hina hi vadyondzisiwa va Muxe.29 Ha swi tiva leswaku Xikwembu xi vulavule na Muxe;+ kambe a hi ku tivi lomu munhu loyi a humaka+ kona.”30 Wanuna loyi a va hlamula a ku: “Lexi i xihlamariso+ hakunene, leswi mi nga ku tiviki lomu a humaka kona, kambe u pfule mahlo ya mina.31 Ha swi tiva leswaku Xikwembu a xi va yingisi vadyohi,+ kambe loko munhu a chava Xikwembu a tlhela a endla ku rhandza ka xona, xa n’wi yingisa.+32 Ku sukela khale a swi si tshama swi twakala leswaku munhu u pfule mahlo ya loyi a velekiweke a fe mahlo.33 Loko munhu loyi a a nga humi eka Xikwembu,+ a a nga ta endla nchumu nikatsongo.”34 Va n’wi hlamula va ku: “U velekiwe eswidyohweni+ hilaha ku heleleke, kambe wa ha dyondzisa hina?” Kutani va n’wi hlongola!+35 Yesu a twa leswaku va n’wi hlongorile, kutani loko a n’wi kuma, a ku: “Xana wa pfumela eka N’wana+ wa munhu?”36 Munhu yoloye a hlamula a ku: “Kutani i mani, nkulukumba, leswaku ndzi ta pfumela eka yena?”37 Yesu a ku eka yena: “U n’wi vonile, naswona ku engetela kwalaho, hi yena loyi a vulavulaka na wena.”+38 Kutani a ku: “Ndza pfumela eka yena, Hosi.” Hiloko a n’wi nkhinsamela.+39 Kutani Yesu a ku: “Ndzi te emisaveni leyi hikwalaho ka vuavanyisi+ lebyi: leswaku lava nga voniki va ta kota ku vona+ ni leswaku lava vonaka va ta fa mahlo.”+40 Van’wana va Vafarisi lava a va ri na yena va twa swilo leswi, kutani va ku eka yena: “Hina mahlo ya hina a ma fanga,+ a hi swona ke?”41 Yesu a ku eka vona: “Loko a mi fe mahlo, a mi nga ta va na xidyoho. Kambe sweswi mi ri, ‘Ha vona.’+ Xidyoho+ xa n’wina xa ha ri kona.”


c: text/html

text:
Ntumbuluko Wu Hlavutela Xikwembu Lexi Hanyaka
“Swa ku fanela, Yehovha, wena Xikwembu xa hina, ku amukela ku vangama . . . hikuva u tumbuluxe swilo hinkwaswo.”—NHLAV. 4:11.
1. Hi fanele hi endla yini ku tiyisekisa leswaku ripfumelo ra hina ri tshama ri tiyile?
VANHU vo tala va vula leswaku va tshemba swilo leswi va swi vonaka hi mahlo ntsena. Hi nga va pfuna njhani vanhu vo tano leswaku va va ni ripfumelo eka Yehovha? Phela, Bibele yi vula leswaku “a ku na munhu la tshameke a vona Xikwembu.” (Yoh. 1:18) Emhakeni leyi, hi nga tiyiseka njhani leswaku ripfumelo ra hina eka Yehovha “Xikwembu lexi nga vonakiki,” ri tshama ri tiyile? (Kol. 1:15) Goza ro sungula i ku tiva tidyondzo leti tumbetaka ntiyiso malunghana na Yehovha. Endzhaku ka sweswo, hi fanele hi tirhisa Bibele hi ndlela leyinene leswaku hi wisetela makungu wahi ni wahi lama “lwisanaka ni vutivi bya Xikwembu.”—2 Kor. 10:4, 5.
2, 3. Hi tihi tidyondzo timbirhi leti pfalaka vanhu mahlo leswaku va nga wu voni ntiyiso malunghana ni Xikwembu?
2 Dyondzo yin’wana ya mavunwa leyi tolovelekeke leyi pfalaka vanhu mahlo leswaku va nga voni ntiyiso malunghana ni Xikwembu i dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo. Dyondzo leyi ya vanhu yi kanetana ni Bibele naswona yi endla leswaku vanhu va nga vi na ntshembo. Entiyisweni, dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo yi kandziyisa leswaku swilo hinkwaswo leswi hanyaka swi lo tiendlekela; xisweswo yi vula leswaku vutomi bya vanhu a byi na xikongomelo.
3 Hi hala tlhelo, vanhu van’wana eka Vujagana va dyondzisa leswaku vuako, ku katsa ni misava ya hina ni swilo hinkwaswo leswi hanyaka eka yona, swi ni malembe ya magidi ma nga ri mangani ntsena swi ri kona. Lava va dyondzisaka dyondzo leyi, va nga ha va va yi xixima swinene Bibele, kambe va vula leswaku Xikwembu xi vumbe swilo hinkwaswo hi masiku ya tsevu lama leheke 24 wa tiawara, emalembeni ya magidi ma nga ri mangani lama hundzeke. Va ala vumbhoni lebyi tshembekaka bya sayense lebyi lwisanaka ni vonelo ra vona. Hikwalaho ka sweswo, dyondzo yoleyo entiyisweni yi endla vanhu van’wana va nga ha yi tshembi Bibele, yi yi endla yi languteka yi nga twisiseki naswona yi vonaka yi nga ri na ntiyiso. Vanhu lava dyondzisaka dyondzo yoleyo va nga ha hi endla hi tsundzuka van’wana va hi lembe-xidzana ro sungula lava a va hisekela Xikwembu “kambe ku nga ri hikwalaho ka vutivi lebyi kongomeke.” (Rhom. 10:2) Hi nga ri tirhisa njhani Rito ra Xikwembu ku kombisa leswaku dyondzo leyi ‘simekiweke yi tiya’ ya ku tihundzukela ka swilo ni ya leswaku swilo hinkwaswo swi tumbuluxiwe hi masiku ya tsevu lama leheke 24 wa tiawara i mavunwa? * Hi nga endla tano ntsena loko hi tikarhatela ku kuma vutivi lebyi kongomeke bya leswi Bibele yi swi dyondzisaka.
RIPFUMELO RI SEKERIWA EKA VUMBHONI NI MIANAKANYO LEYI TWALAKA
4. Ripfumelo ra hina ri fanele ri sekeriwa eka yini?
4 Bibele yi hi dyondzisa ku teka vutivi byi ri bya risima. (Swiv. 10:14) Yehovha u lava leswaku ripfumelo ra hina ri sekeriwa eka vumbhoni ni le ka mianakanyo leyi twalaka, ku nga ri eka tifilosofi ta vanhu kumbe mindhavuko ya vukhongeri. (Hlaya Vaheveru 11:1.) Leswaku hi va ni ripfumelo leri tiyeke eka Xikwembu, hi fanele hi rhanga hi khorwiseka leswaku Yehovha u kona. (Hlaya Vaheveru 11:6.) Hi fikelele makumu wolawo, ku nga ri hi ku va hi lava ku pfumela eka nchumu wo karhi, kambe hileswi hi kambisiseke ntiyiso ni ku tirhisa ‘matimba ya hina ya ku anakanya.’—Rhom. 12:1.
5. Hi xihi xivangelo lexi nga hi endlaka hi khorwiseka leswaku Xikwembu xi kona?
5 Muapostola Pawulo u hi nyika xivangelo lexi nga hi endlaka hi khorwiseka leswaku Xikwembu xi kona, hambiloko hi nga ta ka hi nga xi voni. Pawulo u tsale leswi malunghana na Yehovha: “Timfanelo ta [yena] leti nga vonakiki ta voniwa ku sukela loko misava yi tumbuluxiwile ku ya emahlweni, hikuva ti xiyeka hi swilo leswi endliweke, ni hi matimba ya [yena] lama nga riki na makumu ni Vukwembu bya [yena].” (Rhom. 1:20) U nga n’wi pfuna njhani munhu loyi a kanakanaka leswaku Xikwembu xi kona, leswaku a vona ntiyiso wa marito ya Pawulo lama huhuteriweke? U nga kambisisa vumbhoni byin’wana lebyi landzelaka eka ntumbuluko, lebyi hlavutelaka matimba ni vutlhari bya Muvumbi wa hina.
MATIMBA YA XIKWEMBU MA VONAKA EKA NTUMBULUKO
6, 7. Matimba ya Yehovha ma hlavuteriwe njhani eka swilo swimbirhi leswi hi sirhelelaka?
6 Matimba ya Yehovha ma vonaka eka swilo swimbirhi leswi hi sirhelelaka, ku nga atimosifiya ya misava ni matimba ya yona ya maginete. Hi xikombiso, atimosifiya a yi hi nyiki moya lowu hi wu hefemulaka ntsena. Yi tlhela yi hi sirhelela eka swilo swo tala leswi nga ni khombo leswi waka exibakabakeni. Maribye lamakulu lama nga onhaka swinene hakanyingi ma tshwa loko ma fika eka atimosifiya ya misava, ma humesa ku vonakala ko saseka nivusiku exibakabakeni.
7 Matimba ya misava ya maginete ma tlhela ma hi sirhelela leswaku hi nga vaviseki. Matimba wolawo ma huma embilwini ya misava. Xiphemu xa vumbirhi lexi nga ehandle ka mbilu ya misava, lexi endliweke hi nsimbi leyi hisaka swinene leyi n’okeke, xi humesa matimba lamakulu ya maginete lama hi rhendzeleke naswona ma famba ma kala ma fika exibakabakeni. Ma hi sirhelela eka ku hisa loku vaka kona loko ku ve ni ku buluka edyambyini ni le ka ku buluka loku vaka kona hala handle ka dyambu. Hikwalaho ka matimba ya misava ya maginete, ku buluka loku a ku swi hisi swilo leswi hanyaka ehenhla ka misava. Ematshan’weni ya sweswo, ma ku tswonga ivi ma ku tlherisela exibakabakeni. Hi vona vumbhoni bya matimba ya misava ya maginete lama nga vonakiki eka timboni ta mivalavala exibakabakeni nivusiku ekusuhi ni le xiphen’wini xa le N’walungwini ni xa le Dzongeni. A swi kanakanisi leswaku Yehovha u ni “ntamu lowukulu.”—Hlaya Esaya 40:26.
VUTLHARI BYA XIKWEMBU BYI VONAKA EKA NTUMBULUKO
8, 9. Vutlhari bya Yehovha byi hlavuteriwa njhani eka mindzhendzheleko leyi endlaka leswaku swilo swi kota ku hanya?
8 Vutlhari bya Yehovha byi vonaka eka mindzhendzheleko leyi endlaka leswaku swilo swi kota ku hanya emisaveni. Hi xikombiso: Tianakanye u tshama emutini lowu nga lo mphaa, hi vanhu, lowu rhendzeriweke hi makhumbi laha ku nga riki na ndlela yo nghenisa mati yo tenga kumbe yo humesa thyaka. Hi ku hatlisa muti wolowo wu nga tala hi thyaka naswona a swi nge koteki ku hanya eka wona. Hi tindlela tin’wana, misava ya hina yi fana ni muti wolowo lowu nga ni makhumbi. Yi ni mpimo wo karhi wa mati yo tenga naswona a swi nge hi oloveli ku humesa thyaka leri nga eka yona. Hambiswiritano, misava yi kota ku nyika swivumbiwa swa tibiliyoni swilo leswi swi swi lavaka leswaku swi kota ku hanya, ku sukela eka xitukulwana xin’wana ku ya eka xin’wana. Ha yini? Hikwalaho ka vuswikoti bya yona lebyi hlamarisaka byo kota ku tlhela yi tirhisa swilo hinkwaswo leswi lavekaka, leswaku swilo leswi nga eka yona swi kota ku hanya.
9 Anakanya hi ndzhendzheleko wa okisijini. Swivumbiwa swa tibiliyoni swi hefemula hi ku koka okisijini ivi swi humesa khaboni-dayokisayidi. Hambiswiritano, okisijini a yi heli naswona atimosifiya a yi taleriwi hi gasi leyi “thyakeke,” ku nga khaboni-dayokisayidi. Ha yini? Nhlamulo ya kona yi kumeka eka fambiselo leri hlamarisaka leri tiviwaka tanihi fotosintesisi. Hi ku tirhisa fambiselo leri, swimilana swa rihlaza swi koka khaboni-dayokisayidi, mati, ku vonakala ka dyambu ni swiaka-miri kutani swi humesa tikhabohaydreti ni okisijini. Loko hi koka okisijini, ndzhendzheleko wolowo wu va se wu helerile. Hi ndlela ya xiviri, Yehovha u tirhisa swimilana swa rihlaza leswi a swi endleke leswaku a nyika “vanhu hinkwavo vutomi ni ku hefemula.” (Mint. 17:25) Mawaku vutlhari byonghasi!
10, 11. Phaphatana lerikulu ni xipereta swi byi hlavutela njhani vutlhari bya Yehovha?
10 Vutlhari bya Yehovha byi tlhela byi vonaka eka swivumbiwa swo tala leswi hanyaka eka pulanete ya hina yo hlamarisa. Vakambisisi va vula leswaku ku na kwalomu ka timiliyoni timbirhi ku ya eka 100 wa timiliyoni ta swivumbiwa swo hambana-hambana leswi hanyaka emisaveni. (Hlaya Pisalema 104:24.) Xiya vumbhoni lebyi kombisaka ndlela leyi swin’wana swa swivumbiwa leswi swi endliweke hi vutlhari ha yona.
11 Hi xikombiso, phaphatana lerikulu ri ni byongo lebyi ringanaka ni nomu wa xitsalo. Kambe ri ni vuswikoti ni vutlhari byo haha tikhilomitara ta kwalomu ka 3 000, ri suka eCanada ri ya ekhwatini ro karhi ra le Mexico, ri titshege hi dyambu leswaku ri ri pfuna ri tiva lomu ri yaka kona. Ri yi tiva njhani ndlela loko miseve ya dyambu yi cincile exibakabakeni? Yehovha u endle leswaku byongo bya rona lebyitsongo byi kota ku endla mindzulamiso ya ndlela leyi miseve ya dyambu yi fambaka ha yona le mpfhukeni. Kumbe anakanya hi tihlo ra xitsotswana lexi vuriwaka xipereta. Xivumbiwa lexi xi vona hi ku tirhisa mahlo ya xona mambirhi. Tihlo ha rin’we ra xona ri kota ku vona swilo swo tala ku tlula mpimo. Nilokoswiritano, byongo lebyitsongo bya xipereta byi kota ku vona ku vonakala ka miseve loku humaka eka matlhelo hinkwawo ni ku twa nchumu wun’wana ni wun’wana lowutsongo lowu nga laha xi nga kona.
12, 13. I yini leswi ku hlamarisaka malunghana ni ndlela leyi Yehovha a endleke tisele leti nga emirini wa wena ha yona?
12 Nchumu lowu hlamarisaka swinene i ndlela leyi Yehovha a ti endleke ha yona tisele ta swivumbiwa hinkwaswo leswi hanyaka. Hi xikombiso, miri wa wena wu endliwe hi tisele ta kwalomu ka 100 wa titriliyoni. Endzeni ka tisele toleto ku ni nchumu lowu fanaka ni xintambyana lowu tiviwaka tanihi DNA (deoxyribonucleic acid). Yi ni rungula ro tala ra ndlela leyi miri wa wena hinkwawo wu faneleke wu vumbiwa ha yona.
13 DNA yi ni rungula ro tanihi kwihi? Ringanisa rungula leri nga nghenisiwaka eka giramu yin’we ya DNA ni leri nga nghenisiwaka eka CD yin’we. Eka CD yin’we ku nga nghenisiwa rungula hinkwaro leri nga eka xihlamusela-marito, ku nga mhaka leyi hlamarisaka hikuva CD yo va pulasitiki ntsena. Hambiswiritano, giramu yin’we ntsena ya DNA yi nga nghenisa rungula ro ringana ni leri nga nghenisiwaka eka ti-CD ta triliyoni. Nakambe, DNA leyi omisiweke leyi tataka xilepulana yi nga va ni rungula leri eneleke leri nga tirhisiwaka loko ku vumbiwa vanhu lava hanyaka namuntlha ri tlhela ri tirhisiwa loko ku vumbiwa nhlayo ya vanhu volavo yi phindhiwe ka 350!
14. Leswi tshuburiweke hi van’wasayense swi ku endla u titwa njhani hi Yehovha?
14 Hosi Davhida u vule leswaku leswi lavekaka leswaku ku vumbiwa miri wa munhu swi tsariwile ebukwini yo fanekisela. Loko a vulavula hi Yehovha Xikwembu u te: “Mahlo ya wena ma vone ni xitumbulukwa xa mina, naswona swiphemu swa xona hinkwaswo swi tsariwe ebukwini ya wena, malunghana ni masiku lawa swi vumbiweke ha wona ku nga si va ni xin’we xa swona.” (Ps. 139:16) Swa twisiseka leswi Davhida a susumetelekeke ku dzunisa Yehovha loko a anakanya hi ndlela leyi miri wakwe wu vumbiweke ha yona. Leswi van’wasayense va swi tshubuleke eka malembe ya sweswinyana swi endla leswaku hi ya hi hlamala loko hi anakanyisisa hi ndlela leyi Yehovha a hi vumbeke ha yona. Swilo leswi, leswi tshuburiweke swi hi nyika xivangelo xin’wana xo pfumelelana ni leswi mupisalema a swi tsaleke hi Yehovha a ku: “Ndzi ta ku dzunisa hikuva ndzi endliwe hi ndlela yo hlamarisa, leyi chavisekaka. Mintirho ya wena ya hlamarisa, hilaha moya-xiviri wa mina wu swi lemukaka kahle hakona.” (Ps. 139:14) Hakunene ntumbuluko i vumbhoni bya leswaku Xikwembu xi kona!
PFUNA VAN’WANA LESWAKU VA VANGAMISA XIKWEMBU LEXI HANYAKA
15, 16. (a) Minkandziyiso ya hina yi hi pfune njhani ku tlangela swilo leswi Yehovha a swi tumbuluxeke? (b) Eka swihloko leswi nge “Xana Swi Lo Endliwa?” hi xihi lexi ku tsakiseke ngopfu?
15 I khale magazini wa Xalamuka! wu ri karhi wu pfuna vanhu va timiliyoni leswaku va tlangela leswi ntumbuluko wu swi hlavutelaka hi Xikwembu xa hina lexi hanyaka. Hi xikombiso, nkandziyiso wa September 2006 a wu ri ni nhloko-mhaka leyi nge “Muvumbi—Xana U Kona?” Xikongomelo xa wona a ku ri ku pfuna vanhu lava pfumelaka eka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo ni ya leswaku swilo hinkwaswo swi tumbuluxiwe hi masiku ya tsevu lama leheke 24 wa tiawara. Malunghana ni nkandziyiso wolowo wo hlawuleka, makwerhu un’wana wa xisati u tsalele rhavi ra le United States a ku: “Tsima ro fambisa nkandziyiso lowu wo hlawuleka ri fambe kahle swinene. Wansati un’wana u kombele 20 wa timagazini. I mudyondzisi wa ntivo-vutomi naswona a a lava swichudeni swakwe swi tikumela yin’we.” Makwerhu un’wana wa xinuna u tsale a ku: “A ndzi hisekela nsimu ku sukela hi va-1940 naswona ndzi le kusuhi ni ku hlanganisa malembe ya 75, kambe a ndzi si tshama ndzi tsakela nsimu ku fana ni n’hweti leyi yo fambisa nkandziyiso wo hlawuleka wa Xalamuka!”
16 Eka malembe ya sweswinyana, minkandziyiso yo tala ya Xalamuka! yi ni swihloko leswi nge “Xana Swi Lo Endliwa?” Swihloko leswi swo koma swi kombisa ndlela leyi ntumbuluko wu hlamarisaka ha yona swi tlhela swi kombisa tindlela leti vanhu va ringeteke ha tona ku endla swilo hi ku kopela eka Muvumbi Lonkulu. Hi kume broxara leyi nga ta hi pfuna leswaku hi vangamisa Xikwembu, leyi humesiweke hi 2010 leyi nge Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa? Swifaniso swa yona swo saseka ni mimpfampfarhuto swi endleriwe ku hi pfuna leswaku hi swi tlangela swinene swilo leswi Yehovha a swi tumbuluxeke. Swivutiso leswi nga emakumu ka xiyenge xin’wana ni xin’wana swi pfuna muhlayi leswaku a anakanyisisa hi rungula leri a ha ku ri hlayaka. Xana u swi tsakerile ku tirhisa broxara leyi loko u chumayela hi yindlu ni yindlu, erivaleni kumbe hi xitshuketa?
17, 18. (a) Vatswari, mi nga va pfuna njhani vana va n’wina ku tiyisa vuswikoti bya vona byo lwela ripfumelo ra vona? (b) Mi ti tirhise njhani tibroxara leti vulavulaka hi ntumbuluko evugandzerini bya n’wina bya ndyangu?
17 Vatswari, xana mi yi hlayile broxara leyi yo saseka ni vana va n’wina eka vugandzeri bya n’wina bya ndyangu? Loko mi yi hlayile, mi ta va pfuna leswaku va tlangela Xikwembu xa hina lexi hanyaka. Kumbexana mi ni vana lava nga le malembeni ya kondlo-a-ndzi-dyi lava nga le xikolweni xa le henhla. Hi vona lava onhiwaka ngopfu mianakanyo hi vanhu lava dyondzisaka dyondzo ya mavunwa ya ku tihundzukela ka swilo. Van’wasayense, vadyondzisi va xikolo, minongonoko ya le ka thelevhixini leyi vulavulaka hi ntumbuluko hambi ku ri swilo swa ku tihungasa swin’we ni minongonoko ya TV ni tifilimi, swi dyondzisa leswaku dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo i ntiyiso. U nga pfuna vana va wena lava nga le malembeni ya kondlo-a-ndzi-dyi leswaku va lwisana ni mavunwa yo tano hi ku tirhisa broxara yin’wana leyi nge, The Origin of Life—Five Questions Worth Asking, leyi na yona yi humesiweke hi 2010. Broxara leyi yi khutaza vantshwa leswaku va va ni “vuswikoti byo ehleketa,” hilaha broxara leyi nge Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa?, yi va khutazaka hakona. (Swiv. 2:10, 11) Yi va dyondzisa ndlela yo vona loko leswi va dyondzisiweke swona exikolweni swi twala.
18 Broxara leyi nge The Origin of Life yi endleriwe ku pfuna swichudeni leswaku swi tiendlela xiboho loko swi twa swiviko swa mahungu swa leswaku van’wasayense va kume masalela lama kombisaka leswaku dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo i ntiyiso. Yi va khutaza ku tiendlela swiboho loko swiviko swo tano swi kombisa hakunene leswaku munhu u huma eka swivumbiwa swa xiyimo xa le hansi. Yi tlhela yi va dyondzisa ndlela yo hlamula lava vulaka leswaku van’wasayense va swi kombisile etilaboratori ta vona leswaku swilo leswi hanyaka swi nga tiendlekela. Vatswari, loko mi tirhisa tibroxara leti, mi nga endla leswaku vana va n’wina va tshemba vuswikoti bya vona byo hlamula lava lavaka ku tiva xivangelo xa vona xo pfumela eka Muvumbi.—Hlaya 1 Petro 3:15.
19. Hi rihi lunghelo leri hinkwerhu hi nga na rona?
19 Hi nga dyondza swo tala hi timfanelo letinene ta Yehovha loko hi hlaya hi ntumbuluko eka minkandziyiso leyi humaka enhlengeletanweni ya yena. Vumbhoni lebyi hinkwabyo byi hi endla hi lava ku dzunisa Xikwembu xa hina swi huma embilwini. (Ps. 19:1, 2) Mawaku lunghelo leri hi nga na rona ro nyika Yehovha, Muvumbi wa swilo hinkwaswo, ku xiximiwa ni ku vangama leswi n’wi fanelaka swinene!—1 Tim. 1:17.
^ ndzim. 3 U nga kuma rungula ra ndlela leyi u nga va pfunaka ha yona lava dyondzisaka dyondzo ya leswaku swilo hinkwaswo swi tumbuluxiwe hi masiku ya tsevu lama leheke 24 wa tiawara, eka matluka 24-28 ya broxara leyi nge Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa?
DYONDZA SWO TALA
Hi Yihi Dyondzo Leyi Nga Ntiyiso Malunghana Ni Xikwembu?
U anakanya onge Xikwembu xa khathala ha wena? Dyondza hi vumunhu bya xona ni ndlela leyi u nga tshinelaka eka xona ha yona.
Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa?
I swa nkoka leswi u swi pfumelaka malunghana ni masungulo ya vutomi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ku Kombisa Ku Tlangela Musa Wa Xikwembu Lowu Nga Faneriwiki
“Hi amukele musa lowu nga faneriwiki ehenhla ka musa lowu nga faneriwiki.”
TINSIMU: 95, 13
1, 2. (a) Hlamusela xikombiso xa Yesu xa n’wini wa nsimu ya vhinya. (b) Xikombiso lexi xi yi kombisa njhani mfanelo ya ku kombisa malwandla ni musa lowu nga faneriwiki?
SIKU rin’wana nimixo, n’wini wa nsimu ya vhinyo u ye endhawini ya vuxaviselo leswaku a ya kuma vanhu lava a nga ta va thola leswaku va n’wi tirhela. U va tshembise leswaku u ta va holela mali yo karhi, kutani vavanuna volavo va pfumerile. Kambe hikwalaho ka leswi n’wini wa nsimu a lava vatirhi vo tala, u tlhelele endhawini ya vuxaviselo ko tala leswaku a ya lava vavanuna lava engetelekeke. U tshembise vatirhi vakwe hinkwavo ku va holela mali leyi ringanaka. Loko va chayisile, n’wini wa nsimu u hlengelete vatirhi leswaku a va holela. Ku nga khathariseki leswaku van’wana va tirhe siku hinkwaro kumbe awara ntsena, u va holele mali leyi ringanaka. Hambiswiritano, loko vavanuna lava tirheke siku hinkwaro va sungule ku gungula, n’wini wa nsimu u te: ‘Xana a mi pfumelanga loko ndzi mi tshembisa leswaku ndzi ta mi holela mali leyi? Xana a ndzi na mfanelo yo holela vatirhi va mina mali leyi ndzi lavaka ku va holela yona? Xana mi ni mavondzo hikwalaho ka leswi ndzi nga ni malwandla?’—Matewu 20:1-15.
2 Xikombiso xa Yesu xi hi dyondzisa dyondzo ya nkoka hi “musa lowu nga faneriwiki” wa Yehovha. (Hlaya 2 Vakorinto 6:1.) Njhani? Van’wana va nga ha anakanya leswaku vavanuna lava tirheke siku hinkwaro a va fanele va holeriwa mali yo tala ku tlula lavan’wana. Kambe n’wini wa nsimu u va kombe musa lowu nga faneriwiki vavanuna lava tirheke nkarhi wutsongo. Xidyondzi xin’wana xi vule leswi landzelaka hi marito lawa ya “musa lowu nga faneriwiki” lama tirhisiweke eBibeleni, xi te: “Rito leri ri vula ku nyika hi ku ntshunxeka, kumbe ku nyika munhu nchumu lowu a nga wu tirhelangiki naswona swi nga bohi leswaku a nyikiwa wona.”
NYIKO YA YEHOVHA LEYI HUMAKA EMBILWINI
3, 4. Ha yini Yehovha a kombise musa lowu nga faneriwiki eka vanhu hinkwavo naswona u wu kombise njhani?
3 Bibele yi vula leswaku musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu i “nyiko ya mahala.” (Vaefesa 3:7) Hikwalaho ka leswi hi nga kotiki ku yingisa Yehovha hilaha ku heleleke, a swi hi faneli ku va a hi komba musa. Kahlekahle, hi faneriwa hi rifu. Hosi Solomoni u te: “A nga kona munhu la lulameke emisaveni la hambetaka a endla leswinene naswona a nga dyohiki.” (Eklesiasta 7:20) Endzhakunyana, muapostola Pawulo u te: “Hinkwavo va dyohile, naswona va kayivela ku vangama ka Xikwembu” naswona “hakelo leyi tisiwaka hi xidyoho i rifu.”
4 Leswi Yehovha a rhandzaka vanhu swinene, u rhumele ‘N’wana wakwe la tswariweke a ri swakwe’ leswaku a ta hi fela. Xexo i xikombiso lexikulu xa leswaku u ni musa lowu nga faneriwiki. (Yohane 3:16) Pawulo u vule leswaku Yesu u “tlhandlekiwe harhi ya ku vangama ni ku xiximiwa hikwalaho ka leswi a a file, leswaku hi musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu a ta nantswa rifu hikwalaho ka vanhu hinkwavo.” (Vaheveru 2:9) Entiyisweni “nyiko leyi nyikiwaka hi Xikwembu i vutomi lebyi nga heriki ha Kreste Yesu Hosi ya hina.”
5, 6. Hi byihi vuyelo bya ku va hi fumiwa (a) hi xidyoho? (b) hi musa lowu nga faneriwiki?
5 Ha yini hi dyoha hi tlhela hi fa? Bibele yi vula leswaku “hi xivi xa munhu un’we rifu ri ve hosi.” Kutani leswi hi nga vatukulu va Adamu, a hi hetisekangi naswona ha fa. (Varhoma 5:12, 14, 17) Hambiswiritano, hi nga hlawula ku nga fumiwi kumbe ku lawuriwa hi xidyoho. Njhani? Loko hi kombisa ripfumelo eka gandzelo ra nkutsulo ra Kreste, ha vuyeriwa eka musa lowu nga faneriwiki wa Yehovha. Bibele yi ri: “Laha xidyoho xi engetelekaka kona, musa lowu nga faneriwiki na wona wa engeteleka swinene. Hi xikongomelo xihi? Leswaku leswi xidyoho xi veke hosi swin’we ni rifu, hi ku fanana, ni musa lowu nga faneriwiki wu kota ku va hosi hikwalaho ka ku lulama hi xikongomelo xa vutomi lebyi nga heriki, ha Yesu Kreste.”
6 Hambileswi ha ha riki vadyohi, a hi fanelanga hi pfumelela xidyoho xi hi lawula. Kutani loko hi dyohile hi fanele hi kombela Yehovha leswaku a hi rivalela. Pawulo u hi lemukise a ku: “Xidyoho a xi fanelanga xi mi lawula, tanihi leswi mi nga riki ehansi ka nawu, kambe mi nga ehansi ka musa lowu nga faneriwiki.” (Varhoma 6:14) Hi nga vuyeriwa njhani eka musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu? Pawulo u te: “Musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu . . . wu hi letela leswaku hi hambana ni ku nga xiximi Xikwembu ni ku navela ka misava, ni ku hanya hi mianakanyo yo hluteka ni ku lulama ni ku tinyiketela loku nga ni vukwembu exikarhi ka mafambiselo lawa ya swilo ya sweswi.”
MUSA LOWU NGA FANERIWIKI WU ‘KOMBISIWA HI TINDLELA TO HAMBANA-HAMBANA’
7, 8. Xana swi vula yini ku va musa lowu nga faneriwiki wa Yehovha wu “[kombisiwa] hi tindlela to hambana-hambana”? (Vona swifaniso leswi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
7 Muapostola Petro u tsale a ku: “Hi ku ya hilaha un’wana ni un’wana a amukeleke nyiko hakona, tirhisani nyiko leyi leswaku mi tirhelana ha yona tanihi valanguteri lavanene va musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu lowu kombisiwaka hi tindlela to hambana-hambana.” (1 Petro 4:10) Xana swi vula yini ku va musa lowu nga faneriwiki wa Yehovha wu “[kombisiwa] hi tindlela to hambana-hambana”? Swi vula leswaku ku nga khathariseki swiphiqo leswi hi nga na swona evuton’wini, Yehovha u ta hi nyika leswi hi swi lavaka leswaku hi tiyisela. (1 Petro 1:6) Minkarhi hinkwayo u ta hi nyika leswi hi swi lavaka leswaku hi kota ku hlula ndzingo wihi ni wihi.
Ku nga khathariseki swiphiqo leswi hi nga na swona evuton’wini, Yehovha u ta hi nyika leswi hi swi lavaka leswaku hi swi hlula
8 Muapostola Yohane u tsale a ku: “Eku taleni ka yena hi amukele musa lowu nga faneriwiki ehenhla ka musa lowu nga faneriwiki.” (Yohane 1:16) Hi kuma mikateko yo tala hikwalaho ka leswi Yehovha a kombisaka musa lowu nga faneriwiki hi tindlela to hambanahambana. Hi yihi yin’wana ya mikateko ya kona?
9. Hi vuyeriwa njhani eka musa lowu nga faneriwiki wa Yehovha naswona hi nga swi kombisa njhani leswaku ha wu tlangela?
9 Yehovha u hi rivalela swidyoho swa hina. Hi nkhensa Yehovha leswi a hi kombaka musa wakwe lowu nga faneriwiki hi ku hi rivalela swidyoho swa hina. Kambe u endla tano ntsena loko hi hundzuka ni ku ya emahlweni hi lwisana ni ku navela ka hina ko biha. (Hlaya 1 Yohane 1:8, 9.) Pawulo u hlamusele Vakreste lava totiweke va le nkarhini wakwe, ndlela leyi Yehovha a hi rivalelaka swidyoho swa hina ha yona. U te: ‘Xikwembu xi hi kutsule eka vulawuri bya munyama kutani xi hi hundzisela emfun’weni wa N’wana wa xona loyi xi n’wi rhandzaka, loyi ha yena hi kumaka ku ntshunxiwa hi nkutsulo, ku rivaleriwa ka swidyoho swa hina.’ (Vakolosa 1:13, 14) Ha ti tlangela swinene tintswalo ta Xikwembu lerova hi lava ku xi dzunisa. Nakambe leswi Yehovha a hi rivalelaka swidyoho swa hina, hi nga tlhela hi kuma mikateko yo tala.
10. Hi tiphina hi yini hikwalaho ka musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu?
10 Hi nga va ni vuxaka lebyinene ni Xikwembu. Leswi hi nga hetisekangiki, loko hi velekiwa, hi va hi ri valala va Xikwembu. Kambe Pawulo u te: “Loko ha ha ri valala, hi hlanganisiwile ni Xikwembu hi ku fa ka N’wana wa xona.” (Varhoma 5:10, Bibele Ya Xitsonga) Hikwalaho ka nkutsulo, hi hlanganisiwa ni Xikwembu, leswi vulaka leswaku hi nga va ni vuxaka na xona ni ku va vanghana va xona. Pawulo u hlamusele ndlela leyi mhaka leyi yi fambisanaka ha yona ni musa lowu nga faneriwiki wa Yehovha loko a byela vamakwerhu lava totiweke a ku: “Leswi se hi vuriwaka lava lulameke hikwalaho ka ripfumelo, a hi veni ni ku rhula ni Xikwembu hikwalaho ka Hosi ya hina Yesu Kreste, loyi ha yena hi tlheleke hi kota ku tshinela hi ripfumelo eka musa lowu wu nga faneriwiki lowu hi yimeke eka wona sweswi.” (Varhoma 5:1, 2) Hakunene hi katekile ku va hi kota ku va ni vuxaka lebyinene na Yehovha!
11. Vatotiwa va va tisa njhani lava “tinyimpfu tin’wana” eku lulameni?
11 Hi nga va lava lulameke eka Xikwembu. Muprofeta Daniyele u tsale leswaku enkarhini wa makumu, “lava va nga ni ku twisisa,” ku nga vatotiwa, va ta tisa “vo tala eku lulameni.” (Hlaya Daniyele 12:3.) Xana vatotiwa va swi endlisa ku yini sweswo? Va chumayela mahungu lamanene ni ku dyondzisa “tinyimpfu tin’wana” ta timiliyoni milawu ya Yehovha. (Yohane 10:16) Va ti pfuna leswaku ti va to lulama eka Xikwembu, leswi kotekaka ntsena hikwalaho ka musa wa xona lowu nga faneriwiki. Pawulo u te: “I nyiko ya mahala leyi endleke leswaku va vuriwa lava lulameke hi musa lowu nga faneriwiki [wa Xikwembu], hi ku ntshunxiwa hi nkutsulo lowu hakeriweke hi Kreste Yesu.”
12. Xikhongelo xi fambisana njhani ni musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki?
12 Hi nga tshinela eka Xikwembu hi xikhongelo. Hikwalaho ka musa wakwe lowu nga faneriwiki, hi kota ku khongela eka Yehovha. Pawulo u vitana xiluvelo xa Yehovha, “xiluvelo xa musa lowu nga faneriwiki,” naswona u hi rhamba leswaku hi xi tshinelela “hi ntshunxeko wo vulavula.” (Vaheveru 4:16a) Hi nga khongela eka Yehovha nkarhi wun’wana ni wun’wana hi ku tirhisa Yesu. Mawaku lunghelo ro tano! Pawulo u te: “[Hi] ni ntshunxeko wo vulavula ni ku kota ku tshinela hi ku tiyiseka hikwalaho ka ripfumelo ra hina eka yena.”
13. Musa lowu nga faneriwiki ‘wu nga hi pfuna njhani hi nkarhi lowu faneleke’?
13 Hi nga kuma mpfuno hi nkarhi lowu faneleke. Pawulo u hi khutaze ku khongela eka Yehovha nkarhi wun’wana ni wun’wana, “leswaku hi ta kuma tintswalo ni musa lowu nga faneriwiki hi ta pfuneka enkarhini wa kona.” (Vaheveru 4:16b) Loko hi langutane ni miringo kumbe swiphiqo, hi nga kombela Yehovha leswaku a hi pfuna. Naswona wa swi hlamula swikhongelo swa hina hambileswi a nga bohekiki ku endla tano. Hakanyingi u tirhisa vamakwerhu leswaku va hi pfuna. Yehovha u hlamula swikhongelo swa hina “leswaku hi ta va ni xivindzi lexikulu kutani hi ku: ‘Yehovha i mupfuni wa mina; ndzi nga ka ndzi nga chavi. Xana munhu a nga ndzi endla yini?’”
14. Musa lowu nga faneriwiki wa Yehovha wu hi vuyerisa njhani?
14 Hi nga chaveleleka. I nkateko lowukulu ku va Yehovha a hi chavelela loko hi tshikilelekile. (Pisalema 51:17) Loko Vakreste va le Tesalonika va ri eku xanisiweni, Pawulo u tsale a ku: “Onge Hosi ya hina Yesu Kreste hi byakwe ni Xikwembu Tata wa hina, lava hi rhandzeke naswona va hi nyikeke nchavelelo lowu nga heriki ni ntshembo lowunene hi musa lowu nga faneriwiki, va nga chavelela timbilu ta n’wina ni ku mi tiyisa.” (2 Vatesalonika 2:16, 17) Swa chavelela hakunene ku tiva leswaku hikwalaho ka musa wa Yehovha lowu nga faneriwiki, wa hi rhandza ni ku hi khathalela!
15. Hi wihi ntshembo lowu hi nga na wona hikwalaho ka musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki?
15 Hi ni ntshembo wa vutomi lebyi nga heriki. Leswi hi nga vadyohi, a hi na ntshembo handle ko pfuniwa hi Yehovha. (Hlaya Pisalema 49:7, 8.) Kambe Yehovha u hi tshembise swilo leswinene. I yini swilo swa kona? Yesu u te: “Loku hi kona ku rhandza ka Tata wa mina, leswaku un’wana ni un’wana loyi a vonaka N’wana ivi a kombisa ripfumelo eka yena u fanele ku va ni vutomi lebyi nga heriki.” (Yohane 6:40) Kutani hi ni ntshembo wo hanya hilaha ku nga heriki hikwalaho ka musa wa Yehovha lowu nga faneriwiki. Pawulo u te: “Musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu lowu tisaka ku ponisiwa eka vanhu va mixaka hinkwayo wu kombisiwile.”
U NGA DYOHI HI VOMU HILESWI XIKWEMBU XI KU KOMBAKA MUSA LOWU NGA FANERIWIKI
16. Vakreste van’wana va le nkarhini wa vaapostola va wu tirhise njhani musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu leswaku wu va xisirhelelo xa leswaku va dyoha?
16 Yehovha wa hi katekisa swinene hikwalaho ka musa wakwe lowu nga faneriwiki. Hambiswiritano, a hi fanelanga hi wu tirhisa hi ndlela yo biha ivi hi dyoha hi vomu. Eka Vakreste van’wana va le nkarhini wa vaapostola, a ku ri ni lava a va ringeta ku “[hundzula] musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu . . . wu va xisirhelelo xa ku tikhoma ko biha.” (Yudha 4) Vakreste volavo lava nga tshembekangiki va anakanye leswaku va nga dyoha naswona Yehovha a a ta va rivalela minkarhi hinkwayo. Va ringete ni ku kucetela van’wana leswaku na vona va dyoha. Ninamuntlha, un’wana ni un’wana loyi a endlaka sweswo u “khunguvanyisa moya wa musa lowu nga faneriwiki.”
17. Hi yihi ndzayo ya nkoka leyi Petro a yi nyikeleke?
17 Namuntlha Sathana u kanganyisa Vakreste van’wana ku ehleketa leswaku va nga endla swidyoho kutani Yehovha a va rivalela handle ko va va kombela ku rivaleriwa. I ntiyiso leswaku Yehovha u tiyimisele ku rivalela vadyohi lava hundzukaka; kambe, u lava leswaku hi lwisana ni ku navela ka hina ko lava ku endla swidyoho. Yehovha u huhutele Petro ku tsala a ku: “Hikokwalaho, n’wina varhandziwa, leswi mi kumeke vutivi lebyi ka ha ri emahlweni, tivoneleni leswaku mi nga hambukisiwi na vona hi xidyoho xa vanhu lava delelaka nawu kutani mi wa eku tserhameni ka n’wina. E-e, kambe hambetani mi kula eka musa lowu nga faneriwiki ni le ka vutivi bya Hosi tlhelo Muponisi wa hina Yesu Kreste.”
VUTIHLAMULERI LEBYI HI NGA NA BYONA HIKWALAHO KA MUSA LOWU NGA FANERIWIKI
18. Hi byihi vutihlamuleri lebyi hi nga na byona hikwalaho ka musa wa Yehovha lowu nga faneriwiki?
18 Ha wu tlangela swinene musa wa Yehovha lowu nga faneriwiki. Hikokwalaho, hi fanele hi tirhisa tinyiko ta hina leswaku hi dzunisa Yehovha ni ku pfuna van’wana. Swa fanela leswaku hi va pfuna. Hi nga ti tirhisa njhani tinyiko teto? Pawulo u te: “Kutani, tanihi leswi hi nga ni tinyiko leti hambanaka hi ku ya hi musa lowu nga faneriwiki lowu hi nyikiweke wona . . . kumbe i vutirheli, a hi hlanganyeleni evutirhelini lebyi; kumbe loyi a dyondzisaka, a a dyondzise; kumbe loyi a khongotelaka, a a khongotele; . . . loyi a kombisaka tintswalo, a a ti kombise a ri karhi a khana.” (Varhoma 12:6-8) Kutani hikwalaho ka musa wa Yehovha lowu nga faneriwiki, hi ni vutihlamuleri byo tirha hi matimba ensin’wini, hi dyondzisa van’wana Bibele, hi khutaza vamakwerhu ni ku rivalela lava hi khunguvanyisaka.
19. I vutihlamuleri byihi lebyi hi nga na byona lebyi hi nga ta bula ha byona eka xihloko lexi landzelaka?
19 Leswi hi nga vanhu lava kumeke musa lowu nga faneriwiki wa Yehovha, hi fanele hi susumeteleka ku endla leswi hi nga swi kotaka “ku nyikela vumbhoni bya rixaladza hi mahungu lamanene ya musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu.” (Mintirho 20:24) Hi ta kambisisa vutihlamuleri lebyi eka xihloko lexi landzelaka.


text:
NDZIMA 1
“Maswivo! Lexi I Xikwembu Xa Hina”
1, 2. (a) Hi swihi swivutiso leswi u nga rhandzaka ku swi vutisa Xikwembu? (b) Xana Muxe u xi vutise yini Xikwembu?
XANA wa tivona u ri karhi u vulavula ni Xikwembu? Swa chavisa ku vona Hosi ya vuako hinkwabyo yi ri karhi yi vulavula na wena! U rhanga hi ku kanakana, kambe, endzhaku wa yi hlamula. Ya ku yingisela, ya angula yi tlhela yi endla leswaku u titwa u ntshunxekile ku yi vutisa hambi ku ri yini leswi u lavaka ku swi tiva. Kutani, a wu ta yi vutisa yini?
2 Khale ka khaleni, a ku ri ni wanuna loyi a a ri exiyin’weni xo tano. Vito rakwe a ku ri Muxe. Kambe, xi nga ku hlamarisa xivutiso lexi a hlawuleke ku xi vutisa Xikwembu. A nga vutisanga nchumu ha yena n’wini, hi vumundzuku byakwe kumbe hi xiyimo xo biha lexi vanhu a va ri eka xona. Ematshan’weni ya sweswo, a a lava ku tiva vito ra Xikwembu. Sweswo swi nga ha ku hlamarisa, hikuva Muxe a a ri tiva vito ra Xikwembu. Kutani, xivutiso xakwe a xi tamele swin’wana swa ntshima. Entiyisweni, xexo a ku ri xivutiso xa nkoka ku tlula swivutiso swin’wana leswi Muxe a a ta va a swi vutisile. Nhlamulo ya xona ya hi khumba hinkwerhu ka hina. Yi nga ku pfuna leswaku u teka goza ra nkoka leswaku u tshinela eka Xikwembu. Njhani? A hi kambisiseni bulo rero ro hlawuleka.
3, 4. Ku endleke yini emahlweni ka ku va Muxe a vulavula ni Xikwembu, naswona va vulavule ha yini?
3 Muxe a a ri ni malembe ya 80 hi vukhale. A a hete malembe ya 40 a hambanisiwe ni varikwavo, ku nga Vaisrayele, lava a va ri mahlonga aEgipta. Siku rin’wana, loko a ri karhi a byisa ntlhambi wa mukon’wana wakwe, u vone xiendlakalo lexi nga tolovelekangiki. A ku ri ni ndzilo exihlahleni xa mitwa, kambe xona a xi nga tshwi. A xi hambeta xi pfurha, xi hatima ku fana ni rivoningo leri nga entshaveni. Muxe u tshinerile leswaku a ta kambela leswi a swi humelela. U fanele a hlamale ngopfu loko a twa rito ri vulavula na yena ri huma endzilweni! Xikwembu xi vulavule na Muxe hi ku tirhisa ntsumi. Naswona, hilaha u nga ha vaka u swi tiva hakona, kwalaho Xikwembu xi byele Muxe loyi a a ri karhi a kanakana, leswaku a tshika vutomi byakwe lebyo nandziha, kutani a tlhelela aEgipta a ya kutsula Vaisrayele evuhlongeni.—Eksoda 3:1-12.
4 Hi nkarhi wolowo, Muxe a a ta va a vutise Xikwembu xivutiso hambi xihi ni xihi lexi a a ri na xona. Kambe, xiya leswaku u hlawule ku vutisa yini: “A hi nge, ndzi fika eka vana va Israyele ndzi va byela ndzi ku: ‘Xikwembu xa vatata wa n’wina xi ndzi rhume eka n’wina,’ kutani va ku eka mina, ‘I mani vito ra xona?’ Ndzi ta ku yini eka vona?”—Eksoda 3:13.
5, 6. (a) Xivutiso xa Muxe xi hi dyondzisa ntiyiso wihi wo olova, lowu nga wa nkoka? (b) Xana ku endliwe yini xo nyenyetsa hi vito ra Xikwembu? (c) Ha yini swi ri swa nkoka swinene leswi Xikwembu xi paluxeke vito ra xona eka vanhu?
5 Xo sungula, xivutiso xexo xi hi dyondzisa leswaku Xikwembu xi ni vito. A hi fanelanga hi wu tekela ehansi ntiyiso lowu wu nga erivaleni. Kambe vo tala va wu tekela ehansi. Vito ra Xikwembu ri kwamuriwile eka vuhundzuluxeri byo tala bya Tibibele kutani ri siviwa hi swithopo, swo kota lexi nge “Hosi” ni lexi nge “Xikwembu.” Lexi hi xin’wana xa swilo swo biha swinene ni leswi nyenyetsaka ngopfu leswi endliweke hi vukhongeri. I yini lexi u rhangaka u xi endla loko u hlangana ni munhu un’wana? Xana a wu n’wi vutisi vito rakwe? Swi tano ni le mhakeni ya ku tiva Xikwembu. A hi Xikwembu lexi nga riki na vito, lexi nga ekule swinene, lexi hi nga taka hi nga xi tivi kumbe ku xi twisisa. Hambileswi xi nga vonakiki, i munhu, naswona xi ni vito—i Yehovha.
6 Ku tlula kwalaho, loko Xikwembu xi paluxa vito ra xona, ku ni nchumu wun’wana lowukulu ni lowu tsakisaka lowu xi lavaka leswaku hi wu endla. Xi hi rhamba leswaku hi xi tiva. Xi lava leswaku hi endla nhlawulo lowunene ku tlula hinkwayo—ku nga ku tshinela ekusuhi na xona. Kambe Yehovha a nga hi byelanga vito rakwe ntsena u endle ni swin’wana swa nkoka. U tlhele a hi dyondzisa hi munhu loyi ri yimelaka yena.
Leswi Vito Ra Xikwembu Ri Vulaka Swona
7. (a) Xana vito ra Xikwembu ri vula yini? (b) Kahle-kahle i yini lexi Muxe a a lava ku xi tiva loko a vutisa Xikwembu vito ra xona?
7 Yehovha u tihlawulele vito rakwe, vito leri nga ni nhlamuselo leyi fuweke. Vito leri nge “Yehovha” ri vula leswaku “U Endla Leswaku Swi Va Kona.” Yehovha u tihlawulele vito rakwe, vito leri nga ni nhlamuselo leyi fuweke. Vito leri nge “Yehovha” ri vula leswaku “U Endla Leswaku Swi Va Kona.” U hlawulekile evuakweni hinkwabyo, hikuva hi yena la endleke swilo hinkwaswo naswona u endla leswaku swikongomelo swakwe hinkwaswo swi hetiseka. Mhaka yoleyo hi yoxe ya chavisa. Xana nkoka wa vito rakwe wu n’wi hlamusela tanihi muvumbi ntsena? Swi le rivaleni leswaku Muxe a a lava ku tiva swo tala, a a swi tiva leswaku Yehovha i Muvumbi naswona a a ri tiva vito ra Xikwembu. Phela, vito ra Xikwembu a ri nga ri rintshwa. I khale vanhu va ri karhi va ri tirhisa. Entiyisweni, loko Muxe a vutisa Xikwembu vito ra xona, a a vutisa malunghana ni munhu la yimeriwaka hi vito rero. Handle ko kanakana, a a ku: ‘I yini lexi ndzi nga byelaka vanhu va wena va Israyele ha wena, lexi nga ta aka ripfumelo ra vona eka wena, lexi nga ta va khorwisa leswaku u ta va kutsula hakunene?’
8, 9. (a) Xana Yehovha u xi hlamule njhani xivutiso xa Muxe, naswona i yini lexi hoxeke eka ndlela leyi nhlamulo ya xona yi talaka ku hundzuluxeriwa ha yona? (b) Xana xi vula yini xiga lexi nge, “Ndzi ta tikombisa ndzi ri lexi ndzi nga ta tikombisa ndzi ri xona”?
8 Yehovha u angurile kutani a paluxa vumunhu byakwe lebyi tsakisaka, ku nga nchumu lowu fambisanaka ni nhlamuselo ya vito rakwe. U byele Muxe a ku: “Ndzi ta tikombisa ndzi ri lexi ndzi nga ta tikombisa ndzi ri xona.” (Eksoda 3:14) Vuhundzuluxeri byo tala bya Bibele byi hlayekisa xileswi: “Ndzi lexi ndzi nga xona.” Kambe mavekelo ya vurhon’wana ma kombisa leswaku Xikwembu a a xi nga tiyisekisi ntsena leswaku xi kona. Ematshan’weni ya sweswo, Yehovha a a dyondzisa Muxe—na hina hinkwerhu—leswaku A a ta ‘tikombisa a ri lexi a nga xona,’ kumbe a hlawula ku tiendla xin’wana ni xin’wana lexi a faneleke ku va xona leswaku a hetisisa switshembiso swakwe. Vuhundzuluxeri bya J. B. Rotherham byi hundzuluxela ndzimana leyi hi ku kongoma, byi ku: “Ndzi Ta Va hambi ku ri yini lexi ndzi tsakelaka ku va xona.” Mutivi un’wana wa Xiheveru xa le Bibeleni u hlamusela xiga lexi hi ndlela leyi: “Eka xiyimo xin’wana ni xin’wana . . . , Xikwembu ‘xi ta’ nghenelela xi lunghisa timhaka.”
9 Xana sweswo a swi vula yini eka Vaisrayele? Ku nga khathariseki xihinga hambi xi ri xihi lexi a va ta langutana na xona, ku nga khathariseki leswaku xiyimo lexi va tikumaka va ri eka xona xi tika ku fikela kwihi, Yehovha a a ta va nchumu wun’wana ni wun’wana lowu lavekaka leswaku a va kutsula evuhlongeni kutani a va nghenisa eTikweni ra Xitshembiso. Kunene, vito leri a ri khutaza munhu leswaku a tshembela eka Xikwembu. Ri nga hi endlela leswi fanaka na hina namuntlha. (Pisalema 9:10) Ha yini?
10, 11. Xana vito ra Yehovha ri hi rhamba njhani leswaku hi ehleketa ha yena tanihi Tatana lonene ngopfu, la pfumelelanaka ni swiyimo? Kombisa.
10 Hi xikombiso: Vatswari va swi tiva leswaku va fanele va cinca-cinca ni ku pfumelelana ni swiyimo leswaku va khathalela vana va vona. Hi siku rin’we, mutswari a nga ha boheka ku va muongori, musweki, mudyondzisi, mutshinyi, muavanyisi ni swin’wana swo tala. Vo tala va titwa va tshikilelekile loko va ehleketa hi mintirho yo hambana-hambana leyi va faneleke va yi endla. Va swi xiya leswaku vana va vona va va tshemba swinene, a va kanakani leswaku Tatana kumbe Manana a nga va chavelela, a nga herisa timholovo hinkwato, a nga lunghisa thoyi hambi yi ri yihi leyi tshovekeke, ni ku hlamula xivutiso xin’wana ni xin’wana lexi va xi ehleketaka emiehleketweni ya vona leyi tshamelaka ku lava ku tiva swo karhi. Vatswari van’wana va tivona va nga ri nchumu, minkarhi yin’wana va hela matimba hikwalaho ko tsandzeka ku endla swo karhi. Va titwa va nga faneleki nikatsongo ku endla mintirho yo tala leyi va faneleke va yi endla.
11 Yehovha na yena i mutswari la nga ni rirhandzu. Kambe, loko a tirhisa milawu yakwe leyi hetisekeke, ku hava lexi a nga tsandzekaka ku va xona leswaku a khathalela vana vakwe va laha misaveni hi ndlela leyinene ngopfu. Hikwalaho vito rakwe leri nge Yehovha, ra hi rhamba leswaku hi ehleketa ha yena tanihi Tatana lonene ngopfu. (Yakobo 1:17) Muxe swin’we ni Vaisrayele lavan’wana hinkwavo vo tshembeka va swi vone hi ku hatlisa leswaku Yehovha u hanya hi ku pfumelelana ni vito rakwe. Va hlalele va hlamarile loko a va Mukongomisi wa Nyimpi la nga hluriwiki, N’wini wa ntumbuluko hinkwawo, Munyiki wa Nawu loyi ku nga riki na munhu la fanaka na yena, Muavanyisi, Mupfapfarhuti, Munyiki wa swakudya ni mati, Muhlayisi wa swiambalo ni tintanghu leswaku swi nga onhaki—ni swin’wana swo tala.
12. Xana langutelo ra Faro ha Yehovha ri hambane njhani ni leriya ra Muxe?
12 Xisweswo, Xikwembu xi endle leswaku vito ra xona ri tiviwa, xi paluxe swilo swo tsakisa malunghana ni munhu loyi a yimeriwaka hi vito rero naswona xi tlhele xi swi kombisa leswaku leswi xi swi vulaka I ntiyiso. Handle ko kanakana, Xikwembu xi lava leswaku hi xi tiva. Xana hi titwisa ku yini? Muxe a a lava ku tiva Xikwembu. Ku navela koloko lokukulu ku kongomise ndlela leyi Muxe a a hanya ha yona ni ku n’wi endla a tshinela eka Tata wakwe wa le tilweni. (Tinhlayo 12:6-8; Vaheveru 11:27) Lexi twisaka ku vava, a va talanga vanhu va le nkarhini wa Muxe lava a va ri ni ku navela loku fanaka. Loko Muxe a boxa vito leri nge Yehovha eka Faro, mufumi yoloye wa le Egipta la tikurisaka u vutise hi vukarhi a ku: “I mani Yehovha?” (Eksoda 5:2) Faro a a nga lavi ku tiva nchumu hi Yehovha. Ku ri na sweswo, u nyefule Xikwembu xa Israyele tanihi lexi nga riki xa nkoka kumbe lexi nga pfuniki nchumu. Vonelo ro tano ro va tshamela maxelo namuntlha. Ri sivela vanhu leswaku va nga wu voni ntiyiso wa nkoka ku tlula hinkwayo—ku nga leswaku Yehovha i Hosi leyi Lawulaka.
Yehovha Hosi Leyi Lawulaka
13, 14. (a) Ha yini Yehovha a nyikiwe swithopo swo tala eBibeleni, naswona hi swihi swin’wana swa swona? (Vona bokisi leri nge “ Swin’wana Swa Swithopo Swa Yehovha.”) (b) Ha yini ku ri Yehovha ntsena la faneriwaka hi ku vitaniwa “Hosi leyi Lawulaka”?
13 Yehovha u pfumelelana ni swiyimo hakunene, lerova swi fanerile leswi a nga ni swithopo swo hambana-hambana eMatsalweni. Swithopo leswi a hi swa nkoka ku tlula vito rakwe; kambe swi hi dyondzisa swo tala malunghana ni leswi vito rakwe ri swi yimelaka. Hi xikombiso, u vitaniwa “Yehovha, Hosi leyi Lawulaka.” (2 Samuwele 7:22) Xithopo xexo lexi tlakukeke, lexi humelelaka minkarhi yo tala eBibeleni, xi hi hlamusela xikhundla xa Yehovha. Yena a ri swakwe u ni mfanelo ya ku va Mufumi wa vuako hinkwabyo. Xiya xivangelo xa kona.
14 Leswi Yehovha a nga Mutumbuluxi, u hlawulekile. Nhlavutelo 4:11 yi ri: “Swa ku fanela, Yehovha, wena Xikwembu xa hina, ku amukela ku vangama ni ku xiximiwa ni matimba, hikuva u tumbuluxe swilo hinkwaswo, naswona hikwalaho ka ku rhandza ka wena swi ve kona, swi tumbuluxiwile.” A ku na munhu ni un’we loyi a nga faneriwaka hi marito lawa ya vukulukumba. Nchumu wun’wana ni wun’wana lowu nga evuakweni wu tumbuluxiwe hi Yehovha! Handle ko kanakana, Yehovha u faneriwa hi ku dzunisiwa, hi matimba ni hi ku vangama hikwalaho ka leswi a nga Hosi leyi Lawulaka tlhelo Mutumbuluxi wa swilo hinkwaswo.
15. Ha yini Yehovha a vuriwa “Hosi leyi nga riki na makumu”?
15 Xithopo xin’wana lexi tirhaka ntsena eka Yehovha hi lexi nge “Hosi leyi nga riki na makumu.” (1 Timotiya 1:17; Nhlavutelo 15:3) Xana leswi swi vula yini? Mianakanyo ya hina leyi nga nyawuliki a yi nge swi koti ku swi twisisa hi ku helela, kambe Yehovha a nga na masungulo naswona a nga na makumu. Pisalema 90:2 yi ri: “U Xikwembu ku suka enkarhini lowu nga riki na makumu ku ya enkarhini lowu nga riki na makumu.” Hikwalaho Yehovha a nga na masungulo; a a ri kona hilaha ku nga riki na masungulo. Swi fanerile ku va a vuriwa “Nkulukumba wa Masiku,”—u ve kona hilaha ku nga riki na makumu ku nga si va na munhu kumbe nchumu evuakweni hinkwabyo! (Daniyele 7:9, 13, 22) I mani loyi a nga kanakanaka mfanelo yakwe ya ku va Hosi leyi Lawulaka?
16, 17. (a) Ha yini hi tsandzeka ku vona Yehovha, naswona ha yini sweswo swi nga fanelanga swi hi hlamarisa? (b) Hikwalaho ka yini hi nga vulaka leswaku Yehovha i wa xiviri ku tlula nchumu hambi wu ri wihi lowu hi nga wu vonaka kumbe hi nga wu khumbaka?
16 Kambe, van’wana va yi kanakana mfanelo yoleyo, ku fana na Faro. Xiphiqo xin’wana hi leswi vanhu lava nga hetisekangiki va nga vamakholwa hi ku vona. A hi nge swi koti ku vona Hosi leyi Lawulaka. I xivumbiwa xa moya, vanhu va nyama a va nge swi koti ku yi vona. (Yohane 4:24) Phela, loko munhu wa nyama ni ngati a a ta swi kota ku vona Yehovha Xikwembu, a a ta fa. Yehovha hi byakwe u byele Muxe a ku: “A swi koteki leswaku u vona xikandza xa mina, hikuva a ku na munhu la nga ndzi vonaka ivi a hanya.”—Eksoda 33:20; Yohane 1:18.
17 Sweswo a swi fanelanga swi hi hlamarisa. Muxe u vone xiphemu ntsena xa ku vangama ka Yehovha, entiyisweni, a ko va ntsumi. Ku ve ni vuyelo byihi? Mombo wa Muxe a wa ha “humesa miseve” hambiloko se ku hundze nkarhinyana a yi vonile. Vaisrayele a va chava hambi ku ri ku languta Muxe exikandzeni hi ku kongoma. (Eksoda 33:21-23; 34:5-7, 29, 30) Hakunene a nga kona munhu wa nyama la nga langutana ni Hosi leyi Lawulaka eku vangameni ka yona hinkwako! Xana leswi swi vula leswaku a hi ya xiviri, a yi fani na nchumu lowu hi nga wu vonaka kumbe hi nga wu khumbaka? Doo, ana ha pfumela leswaku swi kona swilo swo tala leswi hi nga kotiki ku swi vona—hi xikombiso, moya, magandlati ya xiya-ni-moya ni miehleketo. Tlhandlakambirhi, Yehovha a nga na makumu, ku hundza ka nkarhi a ku n’wi khumbi helo, hambi ku ri magidi ya timiliyoni ta malembe! Xisweswo, i wa xiviri ku tlula nchumu wun’wana ni wun’wana lowu hi nga wu khumbaka kumbe lowu hi nga wu vonaka, hikuva swilo leswi hi swi vonaka swi hundzeriwa hi nkarhi, swa kurha ni ku bola. (Matewu 6:19) Kambe, xana hi fanele hi n’wi teka a ri matimba lama nga twisisekiki, naswona a nga ri munhu wa xiviri, kumbe a ri Mutumbuluxi la nga ni vutianakanyi? A hi voneni.
Xikwembu Lexi Nga Ni Vumunhu
18. Xana Ezekiyele u kombisiwe xivono xihi, naswona swikandza swa mune swa ‘swivumbiwa leswi hanyaka’ leswi nga ekusuhi na Yehovha swi fanekisela yini?
18 Hambileswi hi nga taka hi nga swi koti ku vona Xikwembu, ku ni tindzimana leti tsakisaka eBibeleni leti hi pfunaka leswaku hi hlometela etilweni. Xikombiso xin’wana, i ndzima yo sungula ya Ezekiyele. Ezekiyele u nyikiwe xivono xa nhlengeletano ya Yehovha ya le tilweni, leyi a yi voneke tanihi kalichi leyikulu ya le tilweni. Lexi tsakisaka ngopfu i nhlamuselo ya swivumbiwa swa moya leswi nga ni matimba, leswi rhendzeleke Yehovha. (Ezekiyele 1:4-10) ‘Swivumbiwa leswi swi hanyaka’ swi le kusuhi swinene na Yehovha, naswona swivumbeko swa swona swi hi byela swo karhi swa nkoka mayelana ni Xikwembu lexi swi tirhelaka xona. Ha xin’we xi ni swikandza swa mune—xikandza xa nkunzi, xa nghala, xa gama ni xa munhu. Handle ko kanakana leswi swi fanekisela timfanelo ta mune letikulu ta vumunhu bya Yehovha.—Nhlavutelo 4:6-8, 10.
19. Hi yihi mfanelo leyi fanekiseriwaka hi (a) xikandza xa nkunzi? (b) xikandza xa nghala? (c) xikandza xa gama? (d) xikandza xa munhu?
19 EBibeleni, hakanyingi nkunzi yi fanekisela matimba, naswona swa fanela hakunene, hikuva i xifuwo lexi nga ni matimba swinene. Nghala, yona hakanyingi yi fanekisela vululami, hikuva vululami bya xiviri byi lava xivindzi, ku nga mfanelo leyi tinghala ti tivekaka ha yona. Magama ma tiveka ngopfu hi matihlo ya wona yo kariha, ma vona hambi ku ri swilo leswitsongo leswi nga ekule swinene. Hikwalaho xikandza xa gama xi byi fanekisela kahle vutlhari bya Xikwembu byo vona ekule. Ku vuriwa yini hi xikandza xa munhu? Phela, munhu u endliwe hi xifaniso xa Xikwembu, u hlawulekile hi vuswikoti byakwe byo kombisa mfanelo leyikulu ya Xikwembu—ku nga rirhandzu. (Genesa 1:26) Timfanelo leti ta vumunhu bya Yehovha—ku nga matimba, vululami, vutlhari ni rirhandzu—ti kandziyisiwa ngopfu eMatsalweni lerova ku nga ha kombeteriwa eka tona tanihi timfanelo letikulu ta Xikwembu.
20. Xana hi fanele hi karhateka hileswaku vumunhu bya Yehovha swi nga ha endleka byi cincile, naswona ha yini u hlamula tano?
20 Xana hi fanele hi karhateka hi ku anakanya leswaku swi nga ha endleka Xikwembu xi cincile emalembeni ya magidi, hi mpfhuka xi hlamuseriwile eBibeleni? Doo, vumunhu bya Xikwembu a byi cinci. Xa hi byela: “Hi mina Yehovha; a ndzi hundzukanga.” (Malakiya 3:6) Ematshan’weni ya leswaku a tshamela ku cinca-cinca, Yehovha u tikombise a ri Tatana la fanelekaka hi ndlela leyi a langutanaka ni xiyimo xin’wana ni xin’wana ha yona. U tirhisa timfanelo ta vumunhu byakwe hi ku ya hi xiyimo xa kona. Eka timfanelo leti ta mune, leyikulu eka tona hinkwato i rirhandzu. Yi vonaka eka hinkwaswo leswi Xikwembu xi swi endlaka. Xi tirhisa matimba ya xona, vululami bya xona ni vutlhari bya xona hi ndlela ya rirhandzu. Entiyisweni, Bibele yi vula swin’wana leswikulu malunghana ni Xikwembu ni mfanelo leyi. Yi ri: “Xikwembu i rirhandzu.” (1 Yohane 4:8) Xiya leswaku a yi vuli leswaku Xikwembu xi ni rirhandzu, kambe yi ri, Xikwembu i rirhandzu. Rirhandzu, ku nga vumunhu bya xona, xa ri tirhisa eka hinkwaswo leswi xi swi endlaka.
“Maswivo! Lexi I Xikwembu Xa Hina”
21. Xana hi ta titwa njhani loko hi ya hi ti tiva ku antswa timfanelo ta Yehovha?
21 Xana u tshama u vona n’wana loko a komba vanghana tata wakwe kutani a vula hi ntsako ni hi ku tinyungubyisa lokukulu a ku, “Loyi i tatana”? Vagandzeri va Xikwembu va ni xivangelo lexi twalaka xo titwa hi ndlela leyi fanaka ha Yehovha. Bibele yi vulavula hi nkarhi lowu vanhu vo tshembeka va nga ta vula ha wona va ku: “Maswivo! Lexi i Xikwembu xa hina.” (Esaya 25:8, 9) Loko u ya u ti twisisa kahle timfanelo ta Yehovha, u ta ya u swi vona leswaku u ni Tatana lonene ku tlula hinkwavo.
22, 23. Xana Bibele yi n’wi hlamusela njhani Tata wa hina wa le tilweni, naswona hi swi tivisa ku yini leswaku u lava hi va ekusuhi na yena?
22 Tatana loyi a hi munhu la nga riki na vunghana, la nga khathaliki kumbe la nga ekule—hambileswi vanhu van’wana lava nghenaka kereke lava hisekelaka etlhelo swin’we ni vativi va filosofi va dyondziseke sweswo. A hi nga ta kokeleka eka Xikwembu lexi nga riki na vunghana naswona Bibele a yi n’wi hlamuseli hi ndlela yoleyo Tata wa hina la nga ni rirhandzu. Ematshan’weni ya sweswo, yi n’wi vitana “Xikwembu lexi tsakeke.” (1 Timotiya 1:11) Ku ni leswi n’wi hlundzukisaka ni leswi a kombisaka musa eka swona. Wa “vaviseka embilwini yakwe” loko swivumbiwa swakwe leswo tlhariha swi tlula milawu leyi a swi nyikeke yona leswaku yi swi pfuna. (Genesa 6:6; Pisalema 78:41) Kambe loko hi endla hi ndlela ya vutlhari hi ku landza Rito ra yena, hi “tsakisa mbilu” yakwe.—Swivuriso 27:11.
23 Tata wa hina u lava leswaku hi va ekusuhi na yena. Rito rakwe ri hi khutaza leswaku hi n’wi “ambamba kutani [hi n’wi] kuma hakunene, hambileswi, entiyisweni, [a] nga riki kule ngopfu ni un’wana ni un’wana wa hina.” (Mintirho 17:27) Kutani, xana swi nga koteka leswaku vanhu va nyama va tshinela ekusuhi ni Hosi leyi Lawulaka ya vuako hinkwabyo?


text:
Ku Chumayela Etlhelo Ka Nambu Wa Xingu
Eku sunguleni ka July 2013, ntlawa wa Timbhoni ta Yehovha ta 28 eBrazil wu teke riendzo ro suka edorobeni ra São Félix do Xingu wu ya endhawini leyi ku tshama Maindiya ya Macayapo ni ya Mayuruna. Hi ku tirhisa xikepe lexi leheke timitara ta 15, wu tlute eNambyeni wa Xingu, lowu khulukaka tikhilomitara ta 2 092 hi le n’walungwini wu kala wu fika eNambyeni wa Amazon.
Ntlawa lowu wu teke riendzo leri leswaku wu ya va chumayela hi Mfumo wa Xikwembu vanhu lava tshamaka eswimitanini leswi nga etlhelo ka nambu lowu. Hi siku ra vunharhu, wu fike eximutanini xa Kokraimoro. Wu amukeriwe hi vanhu vo n’wayitelaka lava nga ni malwandla. Wansati un’wana loyi wu hlanganeke na yena a a ri karhi a kowetela swinene. Munhu un’wana wa le ximutanini xexo loyi a a famba ni ntlawa wolowo u wu hlamusele leswi wansati yoloye a a vula swona: “Ku kowetela ka yena ku vula leswaku, ‘Tanani hinkwenu. Hi lava ku mi tiva!’ ”
Timbhoni ti vulavule ni vanhu hinkwavo
Loko Gerson, phayona ro hlawuleka eSão Félix do Xingu, a hlamusela ndlela leyi munhu un’wana wa kwalaho a wu amukeleke ha yona nkandziyiso lowu nge Buku Yanga Ya Timhaka Ta Bibele, u te: “U wu langutile kutani a wu khoma hi mavoko mambirhi a wu tiyisa; a a nga lavi ku wu veka ehansi hambi ku ri swa xinkarhana.”
Timbhoni ta Yehovha ti siyele vanhu lava tshamaka eswimitanini leswi nga etlhelo ka nambu tibuku, timagazini ni tibroxara ta kwalomu ka 500. EKawatire, vaaki va kona va yingisele hi vurhon’wana loko va hlayeriwa hi xitshembiso xa le Bibeleni xa misava leyi nga paradeyisi. Tonjaikwa, Muindiya wa Mucayapo la nga ni malwandla, u te: “EParadeyisini, vanhu va ta hanya ku fana na hina.”
Vanhu vo tala edorobeni ra São Félix do Xingu a va twile hi ta riendzo leri. Simone, un’wana wa lava tekeke riendzo leri, u vule leswaku vanhu van’wana lava humaka edorobeni rero a va nga tshembi kahle leswaku yena swin’we ni Timbhoni-kulobye a va ta amukeriwa eswimitanini sweswo. Hambiswiritano, a ku vanga na xiphiqo. Simone u te: “Hi amukeriwile naswona hi chumayele vanhu hinkwavo.”
DYONDZA SWO TALA
Va Tinyikele Hi Ku Tirhandzela—EBrazil
Hlaya hi mintokoto leyi khutazaka ya lava va rhurheleke endhawini yin’wana leswaku va ta tirhela Xikwembu.


text:
May 9-
15
TIPISALEMA 1-10
Risimu 99 Ni Xikhongelo
Marito Yo Pfula (u nga hundzi timinete tinharhu)
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
“Leswaku Hi Va Ni Ku Rhula Na Yehovha, Hi Fanele Hi Xixima N’wana Wakwe, Yesu”: (10 min.)
[Tlanga vhidiyo leyi nge Xingheniso Xa Buku Ya Tipisalema.]
Ps 2:1-3
—Ku vengiwa ka Yehovha na Yesu a ku profetiwile (w04 7/15 16-17 ¶4-8; it-1-E 507; it-2-E 386 ¶3)
Ps 2:8-12
—Lava xiximaka Hosi leyi Yehovha a yi toteke va ta kuma vutomi lebyi nga heriki (w04 8/1 5 ¶2-3)
-
Endla Ndzavisiso: (8 min.)
Ku Hlaya Ka Bibele: (u nga hundzi timinete ta mune) Ps 8:1–9:10
NDZETELO WA NTIRHO WO CHUMAYELA
Riendzo Ro Sungula: (u nga hundzi timinete timbirhi) xifunengeto xa wp16.3
—Hlaya tsalwa hi ku tirhisa xitirhisiwa xa wena xa elektroniki.
Riendzo Ro Vuyela: (u nga hundzi timinete ta mune) xifunengeto xa wp16.3
—N’wini wa muti u ala leswaku u tirhisa Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa, kutani tirhisa JW Library ku n’wi komba vuhundzuluxeri byin’wana.
Dyondzo Ya Bibele: (u nga hundzi timinete ta tsevu) bh 12 ¶12-13
—Khutaza xichudeni ku nghenisa JW Library eka xitirhisiwa xa xona xa elektroniki.
MAHANYELO YA VAKRESTE
Xixima Yindlu Ya Yehovha: (5 min.) Bulo ni vayingiseri. Tlanga vhidiyo leyi nga eka jw.org/ts leyi nga ni nhlokomhaka leyi nge Vana Munghana Wa Yehovha
—Xixima Yindlu Ya Yehovha. (Nghena eka nhlokomhaka leyi nge TIDYONDZO TA BIBELE > VANA.) Endzhaku, rhamba vana lavatsongo leswaku va ta exitejini, kutani u va vutisa swivutiso malunghana ni vhidiyo leyi.
Vito Ra Xikwembu eMatsalweni Ya Xiheveru: (10 min.) Nkulumo leyi sekeriweke eka xibukwana lexi nge, Xibukwana Xo Pfuneta Ku Dyondza Rito Ra Xikwembu, Tluka 1-5.
Dyondzo Ya Bibele Ya Vandlha: (30 min.) ia ndz. 15 ¶1-14 ni bokisi leri nge “Swivutiso Malunghana Na Estere” eka tl. 138
Katsakanya Leswi Dyondziweke Ni Ku Vula Leswi Nga Ta Dyondziwa Eka Vhiki Leri Landzelaka (3 min.)
Risimu 11 Ni Xikhongelo


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Levhitika 23:1-44
23 Yehovha a ya emahlweni a byela Muxe a ku:2 “Byela vana va Israyele u ku eka vona, ‘Minkhuvo+ ya Yehovha leyi vekiweke, leyi mi faneleke ku yi huwelela+ i mintsombano yo kwetsima. Minkhuvo ya mina leyi vekiweke hi leyi:3 “‘Ntirho wu nga ha endliwa masiku ya tsevu, kambe hi siku ra vunkombo i savata ya ku wisa+ hilaha ku heleleke, i ntsombano wo kwetsima. Mi nga tshuki mi endla ntirho hambi wu ri wihi. I savata ya Yehovha etindhawini hinkwato leti mi tshamaka+ eka tona.4 “‘Leyi i minkhuvo+ ya Yehovha leyi vekiweke, mintsombano+ yo kwetsima, leyi mi faneleke mi yi huwelela hi minkarhi ya yona leyi vekiweke:+5 Hi n’hweti yo sungula hi siku ra vu-14 ra n’hweti,+ exikarhi ka madyambu lamambirhi i paseka+ ya Yehovha.6 “‘Kutani hi siku ra vu-15 ra n’hweti leyi i nkhuvo wa swinkwa leswo-ke-comela eka Yehovha.+ Mi ta dya swinkwa leswo-ke-comela+ masiku ya nkombo.7 Hi siku ro sungula mi ta va ni ntsombano wo kwetsima.+ Mi nga tshuki mi endla muxaka wihi ni wihi wa ntirho wo tika.8 Kambe masiku ya nkombo mi ta nyikela gandzelo ra Yehovha leri endliweke hi ndzilo. Hi siku ra vunkombo ku ta va ni ntsombano wo kwetsima. Mi nga tshuki mi endla muxaka wihi ni wihi wa ntirho wo tika.’”9 Yehovha a ya emahlweni a byela Muxe a ku:10 “Byela vana va Israyele u ku eka vona, ‘Loko mi hetelela mi fika etikweni leri ndzi mi nyikaka rona, naswona mi tshovele ntshovelo wa rona, mi fanele mi tisa nyandza ya swirhangana+ swa ntshovelo wa n’wina eka muprista.11 Yena u fanele a ndziwita nyandza emahlweni+ ka Yehovha leswaku mi amukeleka. Hi siku leri landzelaka savata, muprista u fanele a yi ndziwita.12 Kutani hi siku leri mi ndziwiteke nyandza ha rona, mi fanele mi nyikela khuna leritsongo leri hanyeke kahle, leri nga elembeni ra rona ro sungula, ri va gandzelo ro hisiwa eka Yehovha;13 ni mimpimo yimbirhi ya vukhume bya mpimo wa efa ya mapa lamanene lama tsakamisiweke hi mafurha, yi ri gandzelo ra yona ra mavele, yi ri gandzelo leri endleriweke Yehovha hi ndzilo, nun’hwelo lowu phyuphyisaka; naswona vumune bya mpimo wa hini wa vhinyo wu ri gandzelo ra yona ra swakunwa.14 Mi nga tshuki mi dya xinkwa kumbe mavele lama katingiweke kumbe mavele lamantshwa ku fikela siku+ leri, kukondza mi tisa gandzelo ra Xikwembu xa n’wina. I nawu wa hilaha ku nga riki na makumu eka switukulwana swa n’wina etindhawini ta n’wina leti mi tshamaka eka tona.15 “‘Kutani mi fanele mi tihlayela tisavata+ ta nkombo ku sukela esikwini ra le ndzhaku ka savata, ku sukela esikwini leri mi tiseke nyandza ya gandzelo leri ndziwitiwaka. Ti fanele ti hetiseka.16 Mi ta hlayela masiku+ ya 50 ku ya fikela eka siku ra le ndzhaku ka savata ya vunkombo, kutani mi fanele mi nyikela gandzelo ra mavele+ lerintshwa eka Yehovha.17 Mi ta tisa swinkwa+ swimbirhi swi huma etindhawini leti mi tshamaka eka tona swi va gandzelo leri ndziwitiwaka. Swi fanele swi ri mimpimo yimbirhi ya vukhume bya mpimo wa efa ya mapa lama silekeke kahle. Swi fanele swi bakiwa swi cheriwe comela,+ swi ri mihandzu leyi wupfaka ku sungula eka Yehovha.+18 Mi fanele mi nyikela swinkwa sweswo swin’we ni swinyimpfana+ swa matsune swa nkombo, leswi hanyeke kahle, ha xin’we xi ri ni lembe rin’we hi vukhale ni nkunzi leyitsongo ni makhuna mambirhi. Swi ta va gandzelo ro hisiwa eka Yehovha swin’we ni gandzelo ra swona ra mavele ni gandzelo ra swona ra swakunwa swi va gandzelo leri endliwaka hi ndzilo, ra nun’hwelo lowu phyuphyisaka eka Yehovha.19 Kutani mi fanele mi nyikela ximbutana+ xin’we xi va gandzelo ra xidyoho ni swinyimpfana swimbirhi swa xinuna, ha xin’we xi ri ni lembe rin’we hi vukhale, swi va xitlhavelo xa xinakulobye.+20 Kutani muprista u fanele a swi ndziwita+ swin’we ni swinkwa swa mihandzu leyi wupfaka ku sungula, swi va gandzelo leri ndziwitiwaka emahlweni ka Yehovha swin’we ni swinyimpfana swimbirhi swa xinuna. Swi ta va nchumu wo kwetsima wa muprista+ eka Yehovha.21 Esikwini rero mi fanele mi huwelela;+ mi ta va ni ntsombano wo kwetsima. Mi nga tshuki mi endla muxaka wihi ni wihi wa ntirho wo tika. I nawu wa hilaha ku nga riki na makumu etindhawini ta n’wina hinkwato leti mi tshamaka eka tona, eswitukulwaneni swa n’wina.22 “‘Kutani loko mi tshovela ntshovelo wa tiko ra n’wina, mi nga tshuki mi tshovela matlhelo ya nsimu ya n’wina hi ku helela, naswona mi nga tshuki mi khwaja+ ntshovelo wa n’wina. Mi ta swi siyela la xanisekaka+ ni la nga muluveri.+ Hi mina Yehovha Xikwembu xa n’wina.’”23 Yehovha a ya emahlweni a byela Muxe a ku:24 “Byela vana va Israyele u ku, ‘Hi n’hweti+ ya vunkombo hi siku ro sungula ra n’hweti, mi ta wisa hilaha ku heleleke, ku va xitsundzuxo hi ku biwa ka mhalamhala,+ ku va ntsombano+ wo kwetsima.25 Mi nga tshuki mi endla muxaka wihi ni wihi wa ntirho wo tika naswona mi fanele ku nyikela gandzelo ra Yehovha leri endliweke hi ndzilo.’”26 Yehovha a ya emahlweni a byela Muxe a ku:27 “Kambe, hi siku ra vukhume ra yona n’hweti leyi ya vunkombo i siku ra ku kombela ku rivaleriwa.+ Mi ta va ni ntsombano wo kwetsima naswona mi fanele mi xanisa mimoya-xiviri+ ya n’wina mi nyikela gandzelo+ leri endleriweke Yehovha hi ndzilo.28 Mi nga tshuki mi endla ntirho wa muxaka wihi ni wihi hi siku leri, hikuva i siku ra ku kombela ku rivaleriwa leswaku mi rivaleriwa+ emahlweni ka Yehovha Xikwembu xa n’wina;29 hikuva moya-xiviri wun’wana ni wun’wana lowu nga ta ka wu nga xaniseki esikwini leri wu fanele wu dlayiwa eka varikwavo.+30 Malunghana ni moya-xiviri wun’wana ni wun’wana lowu nga ta endla ntirho wa muxaka wihi ni wihi esikwini leri, ndzi fanele ndzi lovisa moya-xiviri wolowo eka varikwavo.+31 Mi nga tshuki mi endla ntirho+ wihi ni wihi. I nawu wa hilaha ku nga riki na makumu eswitukulwaneni swa n’wina, etindhawini hinkwato leti mi tshamaka eka tona.32 I savata ya n’wina leyi mi nga ta wisa hilaha ku heleleke ha yona,+ kutani mi fanele mi xanisa+ mimoya-xiviri ya n’wina hi siku ra vukaye ra n’hweti nimadyambu. Mi ta hlayisa savata ya n’wina ku sukela nimadyambu ku ya fika nimadyambu.”33 Yehovha a ya emahlweni a byela Muxe a ku:34 “Byela vana va Israyele u ku, ‘Hi siku ra vu-15 ra yona n’hweti leyi ya vunkombo i nkhuvo wa mintsonga eka Yehovha+ ku ringana masiku ya nkombo.35 Hi siku ro sungula i ntsombano wo kwetsima. Mi nga tshuki mi endla muxaka wihi ni wihi wa ntirho wo tika.36 Mi ta nyikela gandzelo leri endleriwaka Yehovha hi ndzilo masiku ya nkombo. Hi siku ra vunhungu mi ta va ni ntsombano wo kwetsima,+ kutani mi fanele mi nyikela gandzelo leri endleriwaka Yehovha hi ndzilo. I ntshungu wo xiximeka. Mi nga tshuki mi endla muxaka wihi ni wihi wa ntirho wo tika.37 “‘Leyi i minkhuvo+ leyi vekiweke ya Yehovha leyi mi nga ta yi huwelela yi ri mintsombano+ yo kwetsima leswaku mi nyikela gandzelo ra Yehovha leri endliwaka hi ndzilo:+ gandzelo ro hisiwa+ ni gandzelo ra mavele+ ra xitlhavelo ni gandzelo ra swakunwa+ hi ku ya hi xiyimiso xa siku ni siku,38 handle ka tisavata ta Yehovha+ ni tinyiko+ ta n’wina ni magandzelo ya n’wina hinkwawo ya xitshembiso lexi hlambanyiweke+ ni magandzelo ya n’wina hinkwawo ya ku tirhandzela,+ lawa mi faneleke mi wa nyika Yehovha.39 Hambiswiritano, hi siku ra vu-15 ra n’hweti ya vunkombo, loko mi hlengelete ntshovelo wa tiko, mi ta tlangela nkhuvo+ wa Yehovha masiku+ ya nkombo. Hi siku ro sungula i ku wisa loku heleleke ni hi siku ra vunhungu i ku wisa+ loku heleleke.40 Kutani hi siku ro sungula mi fanele mi teka mihandzu ya mirhi ya risima, switluka leswikulu swa mirhi ya micindzu+ ni marhavi ya mirhi leyi taleriweke hi marhavi ni mirhi ya phopla ya le nkoveni, mi fanele mi tsaka+ emahlweni ka Yehovha Xikwembu xa n’wina masiku ya nkombo.41 Mi fanele mi wu tlangela masiku ya nkombo wu ri nkhuvo wa Yehovha elembeni.+ Mi ta wu tlangela hi n’hweti ya vunkombo wu ri nawu wa hilaha ku nga riki na makumu eswitukulwaneni swa n’wina.42 Mi ta tshama emintsongeni masiku ya nkombo.+ Vanhu hinkwavo lava tumbulukeke eIsrayele va fanele va tshama emintsongeni,+43 ku endlela leswaku switukulwana swa n’wina swi ta tiva+ leswaku ndzi tshamise vana va Israyele emintsongeni loko ndzi va humesa etikweni ra Egipta.+ Hi mina Yehovha Xikwembu xa n’wina.’”44 Hikwalaho Muxe a vulavula hi minkhuvo+ leyi vekiweke ya Yehovha eka vana va Israyele.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yobo 3:1-26
3 Endzhaku ka leswi Yobo a pfula nomu wakwe a rhukana siku rakwe.+2 Kutani Yobo a angula a ku:3 “A ri fe siku leri ndzi nga velekiwa ha rona,+Nivusiku lebyi un’wana a nga te, ‘Ku tikiwe munhu la tiyeke emirini!’4 Loko ku ri siku rero, a ri ve munyama.Xikwembu xi nga ri languti xi ri ehenhla,Ni ku vonakala ka siku ku nga vangami ehenhla ka rona.5 A ri ve siku ra munyama ni ndzhuti lowukulu.Papa ra mpfula a ri tshame ehenhla ka rona.A ri hlaseriwe hi swilo leswi endlaka siku ri va munyama.+6 Vusiku byebyo—a byi dzwihale;+Byi nga tshuki byi tsaka emasikwini ya lembe;Byi nga tshuki byi hlayiwa exikarhi ka tin’hweti ta ku rhendzeleka ka n’weti.7 Waswivo! Vusiku byebyo—a byi ve mhika;Byi nga tshuki byi huwelela hi ku tsaka.+8 A byi sandziwe hi lava rhukanaka siku,Lava lunghekeleke ku pfuxa Levhiyathani.+9 Tinyeleti ta ku vonakala ka byona a ti hundzuke munyama;A byi rindze ku vonakala, kambe ku vonakala ku nga vi kona;Naswona byi nga ku voni ku vangama ka vurhonga.10 Hikuva a byi yi pfalanga nyangwa ya khwiri ra manana,+Leswaku byi tumbeta ku karhateka ndzi nga ku voni.11 Hikwalaho ka yini ndzi nga felanga embelekweni?+Hikwalaho ka yini ndzi nga humanga ekhwirini kutani ndzi timeka?12 Hikwalaho ka yini matsolo ma ndzi amukerile,Naswona hikwalaho ka yini ndzi kume mavele+ yo an’wa eka wona?13 Hikuva sweswi a ndzi ta va ndzi etlele leswaku ndzi nga kavanyetiwi;+A ndzi ta va ndzi etlele khale; a ndzi ta va ndzi wisile+14 Ni tihosi ni vatsundzuxi va misava,+Lava tiakelaka tindhawu leti nga marhumbi,+15 Kumbe ni tihosana leti nga ni nsuku,Leti tataka tindlu ta tona hi silivhere;16 Kumbe, loko a ndzi nga vanga kona ku fana ni ku onhaka ka khwiri+ loku fihlekeke,Ku fana ni vana lava nga ku vonangiki ku vonakala.+17 Kwalaho lavo homboloka a va ha karhateki,+Kwalaho lava heleke matimba va wisile.+18 Vakhotsiwa va tshamisekile;Entiyisweni a va ri twi rito ra loyi a va tirhisaka.+19 Kwalaho lavatsongo ni lavakulu va fana,+Ni hlonga ri ntshunxekile eka n’wini wa rona.20 Hikwalaho ka yini xi nyika la karhatekaka ku vonakala,Ni vutomi eka lava moya-xiviri wa vona wu karhatekeke?+21 Hikwalaho ka yini ku ri ni lava va rindzeke rifu, kasi a ri kona,+Hambiloko va hambeta va ri cela ku tlula xuma lexi fihliweke?22 Lava tsakaka va tlhela va tsakisisa swinene,Va khana hikuva va kuma ndhawu yo lahleriwa eka yona.23 [Hikwalaho ka yini xi n’wi nyika ku vonakala] munhu la tiyeke emirini, loyi tindlela takwe ti tumbeleke,+Loyi Xikwembu xi n’wi sirhelelaka?+24 Hikuva emahlweni ka swakudya swa mina ku ni nhlomulo,+Naswona ku cema ka mina ku khuluka ku fana ni mati;+25 Hikuva ndzi chava xilo lexi chavisaka, xi ta ehenhla ka mina;Naswona nchumu lowu wu ndzi chavisaka wu ta eka mina.+26 A ndzi si tshama ndzi ntshunxeka, kumbe ndzi nga kavanyetiwi,Kumbe ndzi kuma ku wisa, kambe maxangu ma fika.”


text:
SWIFANISO SWA KHALE
Constantine
Constantine a a ri mufumi wa le Rhoma wo sungula loyi a vuleke leswaku i Mukreste. Hikwalaho ka sweswo, u ma khumbe swinene matimu ya misava. U amukele vukhongeri lebyi a byi xanisiwa enkarhini lowu hundzeke kutani a pfuneta eku byi vumbeni leswaku byi va Vujagana. Hi ku ya hi The Encyclopædia Britannica, vanhu lava tivulaka Vakreste va ve ni “nkucetelo lowukulu eka vanhu ni le ka swa tipolitiki” va kucetela ni matimu.
HA YINI u fanele u khathala hi mufumi loyi wa le Rhoma wa khale? Loko u tsakela Vukreste, u fanele u swi tiva leswaku marhengu ya Constantine ya tipolitiki ni vukhongeri swi khumbe tidyondzo ni mikhuva ya tikereke to tala ku ta fikela namuntlha. A hi voneni leswaku swi endlekise ku yini sweswo.
TIKEREKE—TI VEKIWA XIMFUMO TI TLHELA TI DYELERIWA
Hi 313 C.E., Constantine a a fuma eMfun’weni wa Rhoma wa le Vupela-dyambu, kasi Licinius na Maximinus a va fuma eVuxeni. Constantine na Licinius va endle leswaku munhu un’wana ni un’wana a gandzela a ntshunxekile, ku katsa ni Vakreste. Constantine u sirhelele Vukreste, a ehleketa leswaku vukhongeri byi ta endla leswaku mfumo wakwe wu va ni vun’we. *
Hikwalaho Constantine u nyangatsekile loko a kuma leswaku tikereke a ti avanile hikwalaho ka leswi a ku ri ni mholovo exikarhi ka tona. Leswi a a lava leswaku ti twanana u simeke tidyondzo leti a a vula leswaku i ntiyiso kutani ti sungula ku tirhisiwa. Leswaku vabixopo va amukeleka eka yena, va boheke ku endla leswaku vukhongeri byi pfumelelana ni leswi a a swi vula naswona lava va endleke tano a va nga hakeli xibalo naswona a va seketeriwa swinene. N’wamatimu Charles Freeman u te: “Ku kuma dyondzo ya Vukreste ‘leyi amukelekaka,’ a ku nga ha ri mhaka ya vukhongeri ntsena, a swi katsa mali yo tala ni vulawuri.” Xisweswo vafundhisi va sungule ku va ni nkucetelo lowukulu etimhakeni ta misava. N’wamatimu A.H.M. Jones, u te: “Kereke yi kume musirheleri tlhelo ntlharhi.”
“Kereke yi kume musirheleri tlhelo ntlharhi.”—N’wamatimu A.H.M. Jones
A KU RI VUKRESTE BYA MUXAKA MUNI?
Ku tirhisana ka Constantine ni vabixopo swi endle leswaku vukhongeri byi va ni tidyondzo leti a ti ri ta Vukreste ni leti nga ta vuhedeni. Sweswo swi ve tano hikuva xikongomelo xa yena a ku ri ku endla vanhu va pfumela leswaku vukhongeri hinkwabyo byi ni ntiyiso ku nga ri ku lava vukhongeri bya ntiyiso. Phela a a ri mufumi wa mfumo wa vahedeni. N’wamatimu un’wana u tsale a ku, leswaku a tsakisa mintlawa hayimbirhi ya vukhongeri, u endle leswaku “swiendlo swakwe ni swa mfumo wakwe swi nga vi erivaleni, hi vomu.”
Hambileswi Constantine a a vula leswaku u seketela Vukreste, hi hala tlhelo a a ri karhi a seketela vuhedeni. Hi xikombiso, a a tirhisa vungoma bya swilo swa le mpfhukeni a tlhela a hlahluva, ku nga mintirho ya vungoma leyi Bibele yi yi solaka. (Deteronoma 18:10-12) Eka Muako wa Constantine lowu nga eRhoma, u kombisiwe a ri karhi a endlela swikwembu swa vuhedeni magandzelo. U hambete a fundzha xikwembu xa dyambu hi ku va a endla mali ya nsimbi leyi a yi ri ni xifaniso xa xona a tlhela a kondletela ku gandzeriwa ka xikwembu xexo. Hi ku famba ka nkarhi, Constantine u pfumelele vaaki va le dorobeni leritsongo ra Umbria, eItaly, leswaku va akela yena ni ndyangu wakwe tempele a tlhela a veka vaprista lava a va ta tirha eka yona.
Constantine u hete nkarhi wo leha a nga si khuvuriwa tanihi “Mukreste” ku fikela loko ku sale masiku ma nga ri mangani leswaku a fa hi 337 C.E. Swidyondzi swo tala swi anakanya leswaku leswi a nga hatlangiki a khuvuriwa a a endlela leswaku a tshama a ri karhi a seketeriwa hi Vakreste ni vahedeni lava a va ri emfun’weni wakwe. Entiyisweni, matimu ya vutomi byakwe ni leswi a khuvuriweke loko a ri kusuhi ni ku fa swi pfuxa swivutiso malunghana niloko a a ri ni ripfumelo eka Kreste hakunene. Hambiswiritano, nchumu wun’we lowu hi tiyisekaka ha wona hi leswaku: Kereke leyi Constantine a yi endleke yi va enawini yi ve nhlangano lowu nga ni matimba wa tipolitiki ni wa vukhongeri, lowu fularheleke Kreste kutani wu amukela swilo swa misava. Yesu u vule leswi hi valandzeri vakwe: “[A hi] xiphemu xa misava, tanihi leswi na mina ndzi nga riki xiphemu xa misava.” (Yohane 17:14) Ku hume tikereke to tala eka kereke leyi—leyi a yi endla swilo swa misava.
Xana leswi hinkwaswo swi vula yini eka hina? Swi vula leswaku a hi fanelanga hi amukela tidyondzo ta kereke yihi na yihi ntsena kambe hi fanele hi ti kambisisa hi ku tirhisa Bibele.—1 Yohane 4:1.
^ ndzim. 6 Hi ku ya hi buku yin’wana, ku kanetaniwe ngopfu hi mhaka ya loko Constantine a a ti tshemba hi mbilu yakwe hinkwayo tidyondzo ta Vukreste hikuva “a a pfumela eka mihivahivana ya vuhedeni, hambiloko mfumo wakwe wu ri kusuhi ni ku hela.”
DYONDZA SWO TALA
Seketela Vugandzeri Bya Ntiyiso
Hi swihi swiphiqo leswi u nga ha langutanaka na swona loko u bula ni van’wana hi vugandzeri bya wena? U nga bula njhani ni van’wana handle ko va hlundzukisa?


text:
XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) OCTOBER 2012
Nkandziyiso lowu wu hlamusela vuprofeta lebyi nga eBibeleni lebyi hi khumbaka namuntlha ni leswi hi nga swi dyondzaka eka timfanelo ta Yehovha na Yesu.
Va Tinyikele Hi Ku Tirhandzela—EBrazil
Hlaya hi mintokoto leyi khutazaka ya lava va rhurheleke endhawini yin’wana leswaku va ta tirhela Xikwembu.
Ku Langutana Ni Maxangu Ya Namuntlha Hi Xivindzi
Hi nga va ni xivindzi hi ndlela yihi naswona hi dzika eka swilo leswinene ku nga khathariseki leswaku hi humeleriwa hi yini?
Xana U Kombisa Moya Wa Njhani?
Hi nga endla yini leswaku hi va ni ku rhula ni van’wana? Dyondza eka swikombiso leswinene ni leswo biha leswi tsariweke eBibeleni.
Vanhu Lava Nga Ni Malembe Ya 60 Va Ri Vanghana Kambe Onge Hiloko Va Ha Ku Va Vanghana
Hlaya hi mhaka ya malandza ya mune lawa a ma ri eka tirho wa nkarhi hinkwawo lava a va ri vanghana va ntiyiso.
Yingisa Xikwembu Kutani U Vuyeriwa Eka Switshembiso Swa Xona Leswi Hlambanyiweke
Hi dyondza yini eka switshembiso swa Xikwembu, swihlambanyo ni le ka mintwanano ya xona?
Ina Wa N’wina A A Ve Ina
Ku laveka yini leswaku u vulavula ntiyiso? Hi nga xi hlayisa njhani xitshembiso xa hina xa nkoka eka Xikwembu?
Swikhutazo Leswi Humaka “eMilon’wini Ya Vana”
Hlaya hi ndlela leyi vana va le Russia va khutaziweke ha yona hi vanghana va vona lava nga Vakreste.


text:
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Ku Lehisa Mbilu
Ku rivalela ni ku lehisa mbilu swi aka vuxaka lebyinene. Kambe xana ku lehisa mbilu ku fanele ku va ni swipimelo?
I yini lexi endlaka leswaku munhu a lehisa mbilu?
LESWI ENDLEKAKA NAMUNTLHA
Vanhu vo tala emisaveni va ni ximbilwambilwana, leswi swi vangiwa hi mahanyelo yo fana ni xihlawuhlawu, ni ku va munhu a ti teka a ri wa nkoka swinene ku tlula van’wana kumbe tinxaka tin’wana, ni vanhu lava hisekelaka vukhongeri hi ndlela leyi nga riki yinene.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Loko Yesu Kreste a ha ri laha misaveni a a hanya ni vanhu lava a va hatla va hela mbilu. Vayuda ni Vasamariya a va vengana. (Yohane 4:9) Vavanuna a va tekiwa va ri va nkoka ku tlula vavasati. Varhangeri va vukhongeri bya Xiyuda a va tala ku monya vanhu lava tolovelekeke. (Yohane 7:49) Kambe Yesu Kreste a a hambane swinene na vona. Vakaneti vakwe a va ku: “Munhu loyi u amukela vadyohi a tlhela a dya na vona.” (Luka 15:2) Yesu a a ri ni musa ni ku lehisa mbilu hikuva a a nga telanga ku avanyisa vanhu kambe a a tele ku va pfuna leswaku va va ni vuxaka lebyinene ni Xikwembu. Rirhandzu a ku ri nchumu wa nkoka eka yena.—Yohane 3:17; 13:34.
Rirhandzu ri endla leswaku munhu a lehisa mbilu, a kota ku hanyisana ni van’wana ku nga khathariseki ku nga hetiseki ka vona ni mikhuva yo karhi leyi va nga vaka na yona. Vakolosa 3:13 yi ri: “Hambetani mi lehiselana mbilu ni ku rivalelana hi ku ntshunxeka loko un’wana a ri ni xivangelo xa ku vilerisiwa hi un’wanyana.”
“Ku tlula hinkwaswo, rhandzanani hi rirhandzu ro enta, hikuva rirhandzu ri funengeta swidyoho swo tala.”—1 Petro 4:8.
Ha yini ku lehisa mbilu ku fanele ku va ni swipimelo?
NTIYISO WA MHAKA
Vanhu vo tala va ringeta ku hanya hi milawu yo karhi. Hikwalaho ka sweswo, va tala ku va ni swipimelo swo karhi eka ndlela leyi vanhu va tikhomaka ha yona.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“[Rirhandzu] a ri tikhomi hi ndlela leyi nga tengangiki.” (1 Vakorinto 13:5) Hambileswi Yesu a a ri xikombiso lexinene emhakeni ya ku lehisa mbilu, a a nga ku bi hi makatla ku tikhoma ko biha, vukanganyisi ni vubihi byin’wana. Kambe mikhuva yoleyo a a yi venga. (Matewu 23:13) U te: “Loyi a hanyaka hi swilo swo biha u venga ku vonakala [ka ntiyiso].”—Yohane 3:20.
Muapostola Pawulo la nga Mukreste u tsale a ku: “Nyenyani leswi hombolokeke, mi namarhela leswi nga swinene.” (Varhoma 12:9) A a hanya hi ku pfumelelana ni marito lawa. Hi xikombiso, loko Vayuda vo karhi lava nga Vakreste va tihambanisa ni Vakreste van’wana lava nga riki Vayuda, Pawulo loyi a a ri Muyuda u endle swo karhi hi mhaka leyi. (Vagalatiya 2:11-14) A a swi tiva leswaku Xikwembu lexi nga ‘yiki hi nghohe’ a xi nge swi pfumeleli leswaku vanhu va xona va va ni xihlawuhlawu.—Mintirho 10:34.
Tanihi Vakreste, Timbhoni ta Yehovha ti hanya hi milawu leyi nga eBibeleni. (Esaya 33:22) A ti byi pfumeleli vubihi exikarhi ka tona. Vandlha ra Vukreste leri baseke a ri fanelanga ri thyakisiwa hi vanhu lava nga landzeriki milawu ya Xikwembu. Hikwalaho, Timbhoni ti landzela nawu lowu nga eBibeleni lowu nge: “Susani munhu wo homboloka exikarhi ka n’wina.”—1 Vakorinto 5:11-13.
“N’wina lava rhandzaka Yehovha, vengani leswo biha.”—Pisalema 97:10.
Xana Xikwembu xi ta pfumelela vubihi hi laha ku nga heriki?
LESWI VANHU VA SWI VULAKA
Vubihi byi ta tshama byi ri kona hikuva i nchumu wa ntumbuluko lowu nga evanhwini.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Muprofeta Habakuku u khongele eka Yehovha Xikwembu a ku: “Ha yini u tshamela ku languta ku karhateka? Ha yini ku phanga ni madzolonga swi ri emahlweni ka mina, ha yini ku ri ni ku holova, naswona ha yini ku ri ni ku lwa?” (Habakuku 1:3) Xikwembu xi tiyisekise Habakuku leswaku xi ta teka goza hi vanhu vo homboloka. Loko xi vulavula hi xitshembiso lexi xi te: “Xi ta hetiseka hakunene. A xi nge hlweli.”—Habakuku 2:3.
Sweswi i nkarhi wa leswaku lavo homboloka va hundzuka eka swiendlo swa vona. “‘Xana ndza ku tsakela nikatsongo ku fa ka munhu wo homboloka,’ ku vula Yehovha, Hosi leyi Lawulaka, ‘ku nga ri swona leswaku a tlhela etindleleni takwe, a hambeta a hanya?’” (Ezekiyele 18:23) Lava lavaka ku yingisa Yehovha va cukumeta mikhuva ya vona yo biha, va ta va ni vumundzuku lebyinene. Swivuriso 1:33 yi ri: “Loyi a ndzi yingisaka, u ta tshama a sirhelelekile naswona a nge kavanyetiwi hi ku chava khombo.”
“Hi nkarhinyana, lowo homboloka a nge he vi kona . . . Lavo rhula va ta dya ndzhaka ya misava, hakunene va ta kuma ntsako lowu heleleke eku rhuleni lokukulu.”—Pisalema 37:10, 11.
DYONDZA SWO TALA
Xikwembu I Munhu Wa Muxaka Muni?
Xana u tiva yini hi Xikwembu? I yini leswi hi nga swi dyondzaka leswaku hi xi tiva ku antswa?
Xana Xikwembu Xi Ta Endla Yini Hi Vubihi Lebyi Nga Kona?
Xana mhaka ya ku hanya emisaveni laha vanhu vo lulama va nga ta ka va nga humeleriwi hi swo biha a yi ku tsakisi?


text:
1Se, msungo wa mhaka yi hi yi wombako ngu wuwa: Hina ni Mphaxeli Wahombe wo ngeto, awu a nga khalahatsha txineneni ka txiluvelo txa wukoma nzumani. 2Ene i mthumeli wa wukhalo wo Sawuleka wa ditenda da ditshuri, di di nga akwa ngu Mkoma, i singa ngu mthu. 3Ngukusa, mphaxeli wa hombe, wuhi ni wuhi, a veketwe kasiku e maha miningelo ni timhamba. Ngu toneto, ta laveka ti to nene mphaxeli e va ni txilo txa kuningela. 4Ngukusa, idiku Kristu a ti ko va ho ha mafuni, nga i singa mphaxeli ni ka kudotho, nguko va ho vaphaxeli va va humisako miningelo madingano ni sileleto sa mlayo. 5Aniko, mthumo wa kukhozela kwakwe njifananiso ni mtsudi wa si si ku nzumani, madingano ni kuleleta ka Txizimu, ku ku nga amukelwa ngu Mosi, kasiku e aka ditenda, nguko a getwe ku: “Ku laveka ku u txi wona, kasiku u maha totshe madingano ni ti u nga geliswa tona mmangoni.” 6Aniko kha ditshuri, Kristu a mani mthumo wa hombe ngutu kupinda wa kale. Nguko, ene i muemeli wa txitumelelano txa tshuko, nguko sithembiso si txi nga sungwa ngu sona nza tshuko. 7Ngu toneto, idiku txitumelelanotxo txi ti singa ni txihoxo, nga txi si faneli kutsivetwa ngu txa wumbidi. 8Nguko, Txizimu txi to wona txihoxo, txi txi womba tiya: “Ma ta masiku, ku womba Mkoma, ayawa ni no ta maha txitumelelano txa txiphya ni nyumba ya Israyeli ni nyumba ya Judha. 9Kha txi nambi fana ni txitumelelano txi ni nga txi maha ni vatate vawe ka ditshiku di ni nga va ñola ngu diwoko ni txi va humisa ditikoni ka Egipta. Nguko, vona kha va vekisa txitumelelano txangu; ngu toneto, kha na va khatalela, ku womba Mkoma. 10Txitumelelano txi ni no txi maha ni nyumba ya Israyeli msana ka masiku onayo, ku womba Mkoma, ngu txiya: Ni na veka milayo yangu mapimoni kwawe, ni na yi bhala timbiluni kwawe. Ani ni na va Txizimu txawe, ni vona va na vathu vangu. 11A walo wu a no gondisa muakelani wakwe mwendo mkwawe a txi khene: Ziva Mkoma, nguko votshe va na ni ziva kukhukhela ka wamdotho kala wahombe. 12Nguko, ni na va ni wumbilu ka sihoxo sawe, ni na mbi swa ni txi alakanya siwonho sawe.” 13Ngu toneto, ngako a txi womba ngu txitumelelano txa txiphya, a txhipisa txile txo khata. Se atxi i ku txa kale, atxi txi nga dhuhala txi hafuhi ni kumwalala.
Copyright
Learn More


text:
TIDYONDZO TA SWIFANISO
Mintlango Ya Swifaniso
Yakobe, Esawu Ni Xiculu
Kopa tluka leri ro pendela eka rona ivi u ri printa kutani u dyondza hi Yakobe na Esawu, mahahla mambirhi lawa minkarhi yin’wana a ma nga hanyisani.
SWIN'WANA EKA NHLENGELETO LOWU
Yehovha U Hlamula Swikhongelo Leswi Kongomeke
Vana va malembe ya 6 ku ya eka 8 va ta tiphina hi dyondzo leyi, leyi dyondzisaka hi swikhongelo leswi kongomeke.
Ntsumi Yi Tiyisa Gidiyoni
Tluka leri ro pendela eka rona ri endleriwe vana va malembe ya 3 ku ya eka 6.
Dyondza Hi Timfanelo Ta Rhuti
Dyondzo leyi yi pfuna vana lava nga ni malembe ya 6 ku ya eka 8 leswaku va dyondza ndlela yo va munghana lonene.


text:
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI | ESAYA 24-28
Yehovha U Khathalela Vanhu Vakwe
Ku fana ni munhu loyi a hananaka, Yehovha u hi nyika hinkwaswo leswi hi swi lavaka.
“Yehovha wa mavuthu u ta endlela vanhu hinkwavo entshaveni leyi, nkhuvo wa swakudya”
Eminkarhini ya Bibele loko vanhu va dya swin’we swakudya a va kombisa leswaku va ni ku rhula naswona i vanghana
“Wa swakudya swo nona leswi nga ni mongo, wa vhinyo leyi kumekaka eswiseseni, leyi hlutiweke”
Swakudya swo nona leswi nga swinene ni vhinyo leyi hlutiweke swi fanekisela tidyondzo leti Yehovha a hi nyikaka tona


text:
Ndzi Nga Endla Yini Loko Vatswari Va Mina Va Dlaya Vukati?
Leswi u nga swi endlaka
Vulavula hi swilo leswi ku karhataka. Byela vatswari va wena ndlela leyi u hlunameke kumbe u pfilunganyekeke ha yona. Kumbexana va ta kota ku ku hlamusela leswaku ku endleka yini ivi sweswo swi hunguta ku karhateka ka wena.
Loko vatswari va wena va tsandzeka ku ku chavelela, u nga ha tiphofula eka munghana wa wena la wupfeke.—Swivuriso 17:17.
Ku tlula kwalaho, Tata wa wena wa le tilweni la nga “
Mutwi wa xikhongelo” a nga ku yingisela. (Pisalema 65:2) Kutani tiphofule eka yena ‘
hikuva wa ku khathalela.’—1 Petro 5:7.
Leswi u nga fanelangiki u swi endla
U nga vi na xikhomela. Daniel loyi vatswari va yena va dlayeke vukati loko a ri ni malembe ya nkombo, u ri: “
Vatswari va mina a va ri ni vutianakanyi.
A va nga ehleketi hi hina ni hi ndlela leyi xiboho xa vona a xi ta hi khumba ha yona.”
I yini leswi a swi ta humelela eka Daniel loko a nga tshiki ku hlundzuka ni ku va ni xikhomela?—Lexi nga ku pfunaka ku kuma nhlamulo: Hlaya Swivuriso 29:22.
Ha yini a swi ta va swinene eka Daniel ku ringeta ku rivalela vatswari va yena hileswi va n’wi twiseke ku vava?—Lexi nga ku pfunaka ku kuma nhlamulo: Hlaya Vaefesa 4:31, 32.
Papalata mahanyelo lama nga ta ku vangela swiphiqo. Denny u ri: “
A ndzi nga tsakanga naswona a ndzi tshikilelekile endzhaku ka loko vatswari va mina va dlaye vukati.
Ndzi sungule ku va ni swiphiqo exikolweni naswona ndzi feyile lembe rin’we. Endzhaku ka sweswo . . . ndzi sungule ku phungela etlilasini ni ku tshamela ku lwa ni swichudeni-kulorhi.”
U anakanya leswaku Denny a a ringeta ku endla yini hi ku phungela etlilasini ni ku tshamela ku lwa ni swichudeni-kulobye?
Nawu lowu nga eka Vagalatiya 6:7 wu nga va pfuna njhani vanhu vo fana na Denny leswaku va papalata mahanyelo lama nga ta va vangela swiphiqo?
Loko munhu a tshoveke mbilu swi teka nkarhi ku va a hlakarhela. Hambiswiritano, loko vutomi bya wena byi ri karhi byi antswa, u ta sungula ku tlhela u titwa hi ndlela leyi tolovelekeke.
DYONDZA SWO TALA
Swivutiso Leswi Vantshwa Va Swi Vutisaka, Vholumo 1
Mhaka ya byala ni swidzidziharisi, ku tikhoma lokunene hi tlhelo ra rimbewu ni ku rhandzana, swi katsiwile.


text:
Ha Yini Lunghiselelo Ra Ku Susa Munhu eVandlheni Ri Kombisa Rirhandzu?
JULIAN u tsundzuka ndlela leyi a titweke ha yona loko a twa xitiviso xa leswaku n’wana wa yena wa jaha a a nga ha ri Mbhoni ya Yehovha. U ri: “A swi tikomba onge vutomi bya mina a byi nge he yi emahlweni. A a ri mativula wa mina, naswona a hi ri vanghana lavakulu; swilo swo tala a hi swi endla swin’we.” Julian u vula leswaku n’wana wakwe a a tikhome kahle, hiloko a cinca a sungula ku endla swilo swo biha. Nsati wa Julian a a tshama a ri eku rileni, naswona Julian a a nga swi tivi leswaku a n’wi khongotela njhani. Julian u ri: “A hi tshamela ku tivutisa loko ku ri ni xihoxo xo karhi lexi hi xi endleke tanihi vatswari.”
Xana Bibele yi vula leswaku munhu u fanele a susiwa evandlheni hikwalaho ka swivangelo swihi? Naswona leswi swi vavaka swinene, ha yini hi nga vulaka leswaku ku susa munhu evandlheni swi kombisa rirhandzu?
LEXI ENDLAKA MUNHU A SUSIWA EVANDLHENI
Loko Mbhoni ya Yehovha leyi khuvuriweke yi endla xidyoho lexikulu kutani yi nga hundzuki, ya susiwa evandlheni.
Yehovha a nga langutelanga leswaku hi endla swilo hi ndlela leyi hetisekeke, kambe u langutele leswaku malandza yakwe ma yingisa milawu yakwe ma tlhela ma tshama ma ri lama kwetsimaka. Hi xikombiso, Yehovha u lerisa malandza yakwe leswaku ma papalata swidyoho leswikulu swo tanihi ku tikhoma loko biha hi tlhelo ra rimbewu, ku gandzela swifaniso swa hava, ku yiva, ku dyelela van’wana, ku dlaya ni ku tirhisana ni madimona.—1 Vakorinto 6:9, 10; Nhlavutelo 21:8.
Leswi Yehovha a swi languteleke eka hina swa twisiseka naswona swa hi sirhelela. Hi xikombiso, hinkwerhu ha swi lava ku hanya exikarhi ka vanhu lava rhuleke, lava xiximekaka va tlhela va tshembeka, kutani loko hi ri ni vamakwerhu va moya hi tiphina hi swilo sweswo. Ha yini va hanya hi ndlela yoleyo? Hikuva va tinyiketele eka Yehovha naswona va n’wi tshembise leswaku va ta hanya hi ku pfumelelana ni leswi a swi vulaka eBibeleni.
Kambe ku vuriwa yini loko Mukreste la khuvuriweke a endla xidyoho lexikulu hikwalaho ka leswi hina vanhu hi tsaneke? Sweswo swi humelerile eka malandza man’wana ya Yehovha enkarhini lowu hundzeke, kambe Yehovha a nga ma fularhelanga hi ku helela. Hi xikombiso, hambileswi Hosi Davhida a endleke vuoswi a tlhela a dlaya, muprofeta Natani u byele Davhida leswaku Yehovha u n’wi rivalerile xidyoho xa yena.—2 Samuwele 12:13.
Ha yini Yehovha a rivalele Davhida? Hikuva Yehovha a a swi vona leswaku Davhida u hundzuke hi mbilu ya yena hinkwayo. (Pisalema 32:1-5) Ninamuntlha, munhu la dyoheke u ta rivaleriwa loko a hundzuka hi mbilu hinkwayo kutani a tshika ku endla swilo swo biha. (Mintirho 3:19; 26:20) Loko vakulu lava nga le ka komiti ya vuavanyisi va swi xiya leswaku munhu loyi a endleke xidyoho a nga hundzukanga hi mbilu hinkwayo, u fanele a susiwa evandlheni.
Loko xirho xa ndyangu wa wena kumbe munghana wa wena lonkulu a susiwile evandlheni, swi nga ha ku tikela ku amukela xiboho xolexo naswona u nga ha vona onge a xi kombisi rirhandzu. Hambiswiritano, Rito ra Yehovha ri swi kombisa kahle leswaku ku susa munhu evandlheni swi kombisa rirhandzu.
VUYELO BYA KU SUSA MUNHU EVANDLHENI
Yesu u vule leswaku “vutlhari byi kombisiwa byi ri lebyi lulameke hi mintirho ya byona.” (Matewu 11:19) A hi kambisiseni swivangelo swinharhu leswi endlaka ku susa munhu la nga hundzukiki ku va xiboho xa vutlhari.
Ku susa munhu evandlheni swi sirhelela vito ra Yehovha leswaku ri nga sandziwi. Leswi hi swi endlaka swi ta tisa ku dzuneka kumbe xisandzu evitweni ra Yehovha, hikuva leswi hi nga Timbhoni ta yena, hi byarha vito ra yena. (Esaya 43:10) Tanihi leswi mahanyelo ya n’wana ma nga yisaka ku dzuneka kumbe xisandzu eka vatswari va yena, ni mahanyelo ya malandza ya Yehovha ma nga yisa ku dzuneka eka Yehovha kumbe ma tisa xisandzu. Enkarhini wa Ezekiyele, vanhu va matiko a va teka Vayuda tanihi lava fambisanaka ni vito ra Yehovha. (Ezekiyele 36:19-23) Hilaha ku fanaka namuntlha, vanhu va teka Timbhoni ta Yehovha tanihi leti fambisanaka ni vito ra Yehovha. Hikwalaho loko hi yingisa milawu ya Yehovha, hi ta yisa ku dzuneka eka yena.
Muapostola Petro u tsundzuxe Vakreste a ku: “Tanihi vana lava yingisaka, tshikani ku hanya hi ku ya hi ku navela loku a mi ri na kona eku sunguleni hi ku pfumala ka n’wina vutivi, kambe, hi ku landza Mukwetsimi loyi a mi vitaneke, kwetsimani na n’wina eku tikhomeni ka n’wina hinkwako, hikuva ku tsariwile: ‘Mi fanele mi kwetsima, hikuva mina ndza kwetsima.’” (1 Petro 1:14-16) Hi xikombiso, loko hi tikhoma hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu, hi ta tisa xisandzu evitweni ra Xikwembu. Kambe loko hi tshama hi ri ni mahanyelo lamanene, hi ta yisa ku dzuneka eka Yehovha.
Loko Mbhoni yin’wana ya Yehovha yi endla swilo swo biha, swi nga ha endleka vanhu lava yi tivaka va swi xiya leswi yi swi endlaka. Hikwalaho loko va swi twa leswaku munhu yoloye a nga ha ri Mbhoni ya Yehovha, va ta swi xiya leswaku vanhu va Yehovha va yingisa leswi Bibele yi swi vulaka naswona va hlayisa vandlha ri basile. Hi xikombiso, wanuna un’wana u te emihlanganweni le Switzerland ivi a vula leswaku u lava ku va xirho xa vandlha. Makwavo wa yena wa xisati a a susiwile evandlheni hikwalaho ko tikhoma hi ndlela yo biha naswona sweswi wanuna loyi a a lava ku va xirho xa nhlengeletano leyi “yi nga ma pfumeleliki mahanyelo yo biha.”
Ku susa munhu evandlheni swi endla vandlha ra Vakreste ri tshama ri basile. Muapostola Pawulo u lemuxe Vakorinto malunghana ni khombo ro pfumelela mudyohi la nga hundzukiki leswaku a ya emahlweni a ri xirho xa vandlha. U fanise nkucetelo wo biha wa vadyohi volavo ni comela lexi kukumuxaka mbila. Pawulo u te: “Comela xitsongo xi kukumuxa mbila hinkwayo.” Endzhaku ka sweswo u va tsundzuxile a ku: “Susani munhu wo homboloka exikarhi ka n’wina.”—1 Vakorinto 5:6, 11-13.
“Munhu [yoloye] wo homboloka” a a endla vumbhisa a nga khomiwi hi tingana. Van’wana evandlheni se a va sungule ku nga ha vi na mhaka ni mahanyelo ya yena yo biha. (1 Vakorinto 5:1, 2) Sweswo a swi ri ni khombo hikuva mahanyelo yo biha lawa a ma tolovelekile eKorinto a ma ta khumba ni Vakreste van’wana. Hilaha ku fanaka ninamuntlha, loko vandlha ri honisa xidyoho lexikulu, van’wana va nga ha sungula ku teka milawu ya Yehovha tanihi leyi nga riki ya nkoka. (Eklesiasta 8:11) Tanihi leswi “maribye lama tumbeleke endzeni ka mati” ma nga endlaka leswaku xikepe xi tshoveka, vadyohi lava nga hundzukiki va nga dlaya ripfumelo ra van’wana evandlheni.—Yudha 4, 12.
Ku susa munhu evandlheni swi nga ha pfuna mudyohi ku xiya leswaku u hoxisile. Yesu u tshame a vulavula hi xifaniso xa jaha leri sukeke ekaya ka tata wa rona kutani ri ya tlanga hi ndzhaka ya rona ri tikhoma hi ndlela yo biha. Jaha rolero ri hetelele ri swi xiyile leswaku leswi a ri tshama ekule ni tata wa rona, vutomi bya rona a byi nga ri na xikongomelo. Hikwalaho ri hundzukile kutani ri endla xiboho xo tlhelela endyangwini wa ka vona. Tata wa rona a a tsake swinene loko a vona leswaku n’wana wa yena u cince langutelo rakwe, kutani u n’wi amukerile ekaya ka yena. (Luka 15:11-24) Xifaniso lexi xi hi pfuna ku twisisa ndlela leyi Yehovha a titwaka ha yona loko munhu a hundzuka. U ri: “Ku fa ka lowo homboloka a ndzi ku tsakeli, kambe ndzi tsakela leswaku lowo homboloka a tlhela endleleni yakwe, a ya emahlweni a hanya.”—Ezekiyele 33:11.
Vandlha ra Vakreste i ndyangu wa hina wa moya. Loko munhu a susiwa eka rona, a nga ha ri xiphemu xa ndyangu wolowo. Endzhaku ko kuma vuyelo bya ku tikhoma ka yena hi ndlela yo biha, a nga ha xiya xihoxo xakwe kutani a tsundzuka ndlela leyi a a tsake ha yona loko a ha ri ni vuxaka lebyinene na Yehovha ni vandlha. Sweswo swi nga ha n’wi khutaza ku tlhelela endyangwini wa ka vona wa moya.
Leswaku hi pfuna munhu la susiweke leswaku a tlhelela evandlheni, hi fanele hi n’wi kombisa rirhandzu hi ku va lava tiyisaka voko. Hi xikombiso, anakanya hi vavalangi vambirhi va tintshava lava yimeleke ku ta ponisiwa hi siku leri xirhami xi vuyisaka ni n’wana evukatini hi xixika. Leswi ku titimelaka ngopfu, muvalangi un’we wa karhala swinene ivi a lava ku etlela. Kambe loko a etlela endhawini yoleyo leyi nga ni gamboko, u ta fa. Munghana wakwe u n’wi ba hi mpama leswaku a ta tshama a xalamukile. Hambileswi ku biwa hi mpama swi vavaka, swi nga ponisa vutomi byakwe. Davhida u vulavule hi mhaka leyi fanaka loko a ku: “Loko lowo lulama a ndzi ba, ku ta va musa wa rirhandzu.” (Pisalema 141:5) Davhida u swi xiyile leswaku hambileswi ku layiwa swi vavaka, a swi ta n’wi pfuna.
Hakanyingi munhu u fanele a susiwa evandlheni leswaku a ta tlhelela eka Yehovha, ku fana ni munhu loyi a biweke hi mpama. N’wana wa Julian loyi ku vulavuriweke ha yena eku sunguleni ka xihloko lexi, u hundzukile kutani a tlhelela evandlheni endzhaku ka malembe ya khume a susiwile. Sweswi i nkulu wa vandlha. U ri: “Ku susiwa evandlheni swi ndzi endle ndzi kota ku vona vuyelo bya mahanyelo ya mina. A ndzi fanele ndzi tshinyiwa hi ndlela yoleyo.”—Vaheveru 12:7-11.
NDLELA LEYI HI NGA SWI KOMBISAKA HA YONA LESWAKU HA VA RHANDZA VANHU LAVA SUSIWEKE
Swa vava loko munhu a susiwa evandlheni. Kambe sweswo a swi vuli swona leswaku a nge tlheleli eka Yehovha. I swa nkoka leswaku hinkwerhu hi pfumelela ndzayo yoleyo yi tirha. Hi nga swi endlisa ku yini sweswo?
Vakulu va ringeta ku tekelela rirhandzu ra Yehovha minkarhi hinkwayo, ngopfungopfu loko va fanele va byela munhu leswaku a nga ha ri Mbhoni ya Yehovha. Va n’wi byela hi musa va tlhela va swi veka erivaleni leswi a faneleke a swi endla leswaku a tlhelela eka Yehovha naswona a tlhela a va xirho xa vandlha. Loko munhu la susiweke a kombisa leswaku u lava ku tlhelela evandlheni, vakulu va nga ha n’wi endzela nkarhi ni nkarhi leswaku va n’wi tsundzuxa leswi a nga swi endlaka leswaku a tlhelela eka Yehovha. *—Vona nhlamuselo ya le hansi.
Swirho swa ndyangu swi kombisa leswaku swi rhandza vandlha ni munhu la susiweke loko swi seketela xiboho lexi endliweke hi vakulu. Julian u ri: “A a ha ri n’wana wa mina, kambe mahanyelo yakwe a ma endle leswaku ku va ni rihlampfu exikarhi ka mina na yena.”
Hinkwavo evandlheni va kombisa leswaku va n’wi rhandza hakunene munhu la susiweke hi ku seketela ndlela leyi Yehovha a n’wi tshinyeke ha yona hi ku tirhisa vakulu. Leswi swi vula leswaku a va fanelanga va tinyika nkarhi wo va na yena naswona a va fanelanga va n’wi vulavurisa. (1 Vakorinto 5:11; 2 Yohane 10, 11) Nakambe, vandlha ri fanele ri wu kombisa rirhandzu lerikulu ri tlhela ri wu seketela ndyangu wa munhu la susiweke. Wolowo i nkarhi wo tika swinene endyangwini wolowo. A hi fanelanga hi va endla va titwa onge na vona va hlongoriwile evandlheni.—Varhoma 12:13, 15.
Julian u gimeta hi ku: “Ku susiwa evandlheni i lunghiselelo leri hi faneleke hi va na rona, leri hi pfunaka ku hanya hi milawu ya Yehovha. Hambileswi ri endlaka hi twa ku vava, hi ku famba ka nkarhi ri tisa vuyelo lebyinene. Loko a ndzi lo honisa mahanyelo yo biha ya n’wana wa mina, a a ta va a nga hundzukanga.”
^ ndzim. 24 Vona Xihondzo xo Rindza xa April 15, 1991, matluka 21-23.