text:
181Yetro muprista wa Midiyani loyi a a ri mukon'wana wa Muxe, a twa hinkwaswo leswi Xikwembu xi swi endleleke Muxe ni vanhu va xona va Israele, ni hilaha xi va humeseke hakona etikweni ra Egipta. 2
Mint. 7:29
Sipora nkata Muxe a a tshama eka tata wa yena Yetro, endzhaku ka loko Muxe a n'wi yisile kwale ka vona. 3Yetro a a amukerile ni vana va Sipora lava vambirhi. N'wana lowo sungula, Muxe a a n'wi thyile vito ra Gerixomu (hileswaku: “Ndzi muluveri kwala”), hikuva a a ku: “Ndzi muluveri etikweni ra vanhu vambe.” 4Lowa vumbirhi, a a n'wi thyile vito ra Eliezere (hileswaku: “Xikwembu xanga i mupfuni”), hikuva a a ku: “Xikwembu xa tatana, hi xona xi ndzi pfuneke, xi ndzi ponisa ku dlayiwa hi Faro.”
5Kutani Yetro mukon'wana wa Muxe a ta ni vana va Muxe ni nsati wa yena emananga, laha Muxe a a govile kona entshaveni ya Xikwembu. 6A rhumela rito eka Muxe a ku: “Mina Yetro mukon'wana wa wena, ndzi ta ka wena ndzi ri ni nsati wa wena ni vana va yena vambirhi.”Van'wana va ri: Vanhu va tivisa Muxe va ku: Vona, mukon'wana wa wena Yetro wa karhi wa ta, ú ta ni nsati wa wena ni vana va yena vambirhi 7Kutani Muxe a huma a ya hlanganisa mukon'wana wa yena; a fika a nkhinsama, kutani a n'wi ntswontswa. Loko va pfuxelanile, va ya nghena entsongeni. 8Kutani Muxe a rungulela mukon'wana wa yena hinkwaswo leswi HOSI Xikwembu xi swi endleke eka Faro ni le ka Vaegipta, xi endlela ku pfuna Vaisraele; a n'wi rungulela ni ku tikeriwa hinkwako loku va nga va na kona endleleni, ni hilaha HOSI Xikwembu xi va poniseke hakona. 9Yetro a tsaka swinene, loko a twa mintirho leyinene leyi HOSI Xikwembu xi endleleke Vaisraele hi ku va kutsula emavokweni ya Vaegipta.
10Kutani Yetro a ku: “A ku dzunisiwe HOSI Xikwembu, lexi xi mi poniseke emavokweni ya Vaegipta ni le mavokweni ya Faro, lexi xi humeseke tiko ra xona evuhlongeni bya le Egipta. 11Sweswi ndza swi tiva leswaku HOSI Xikwembu xi tlula swikwembu hinkwaswo, hikuva xi ponisile Vaisraele eka Vaegipta lava a va va khomile hi tihanyi.” 12Kutani Yetro mukon'wana wa Muxe a humesela HOSI Xikwembu magandzelo lama hisiwaka ni lama dyiwaka;Van'wana va ri: Kutani Yetro mukon'wana wa Muxe a pfunana na yena loko a humesela HOSI Xikwembu magandzelo lama hisiwaka ni lama dyiwaka Aroni ni vakulukumba va Israele hinkwavo va ta va ta dya swakudya na mukon'wana wa Muxe, egandzelweni ra HOSI Xikwembu.
13Siku leri tlhandlamaka, Muxe a tshama ehansi, a avanyisa milandzu ya vanhu; ku sukela nimpundzu ku kondza ri pela, vanhu va yima va rhendzerile Muxe. 14Loko Yetro mukon'wana wa Muxe a vona hinkwaswo leswi Muxe a a ri karhi a endlela vanhu swona, a n'wi vutisa a ku: “Xana i ntirho muni lowu u endlelaka vanhu lava xana? Xana hikwalaho ka yini ku tshama wena ntsena ehansi, vanhu lavan'wana hinkwavo va yimile va ku rhendzerile, ku sukela nimixo ku fikela nimadyambu, xana?” 15Muxe a hlamula mukon'wana wa yena, a ku: “Vanhu va ta va ta ndzi vutisa leswaku Xikwembu xi ri yini etimhakeni ta vona. 16Loko munhu ni muakelani wa yena va holovile, va ta eka mina, kutani mina ndzi va avanyisela mhaka ya vona, ndzi va hlamusela swileriso swa Xikwembu ni milawu ya xona.” 17Kutani mukon'wana wa Muxe a ku: “Matirhele ya wena a ma hetisekanga. 18Wena ni vanhu lava u nga na vona mi ta tidlaya hi mintirho; ndzhwalo lowu i wukulu ngopfu eka wena, u nga ka u nga wu koti u ri wexe. 19Sweswi, yingisa leswi ndzi ku byelaka swona; ndzi navela ku ku tsundzuxa, kutani Xikwembu a xi ve na wena! Wena u ta hamba u va muyimeri wa vanhu eka Xikwembu, u fikisa timhaka ta vona eka xona. 20Hi wena u nga ta va dyondzisa swileriso ni milawu, u va tivisa leswi va fanelaka ku hanyisa swona, ni leswi va fanelaka ku endla swona. 21Tlhandlakambirhi, tihlawulele exikarhi ka vanhu hinkwavo vavanuna lava tiyeke, u va veka ku va varhangeri, va fambisa mintlawa ya vanhu va 1 000, van'wana ya 100, van'wana ya 50, van'wana ya 10. Vavanuna lava va fanele ku va lava xiximaka Xikwembu, lava tshembekeke, naswona lava nga ta ala ku xaviwa. 22Kutani u tshika vavanuna lava va hamba va avanyisela vanhu timhaka ta vona. Mhaka yin'wana ni yin'wana leyikulu, va ta yi tisa eka wena, kambe letitsongo hinkwato va ta ti avanyisa vona; sweswo swi ta vevukisa mpingu wa wena, hikuva u ta rhwarisana na vona mpingu wa kona. 23Loko u endla tano, ni loko Xikwembu xi ku lerisisa xisweswo,Kumbe: Loko u endla tano, Xikwembu xi ta ku komba ndlela, kutani u ta kota ku yisa ntirho emahlweni u ta kota ku yisa ntirho emahlweni; naswona, vanhu lava hinkwavo va ta ya emakaya va rhulisiwile timbilu.”
24Muxe a amukela marito ya mukon'wana wa yena, a endla hinkwaswo leswi a n'wi tsundzuxeke swona. 25Kutani Muxe a hlawula vavanuna lava tiyeke exikarhi ka Vaisraele hinkwavo, a va veka ku va varhangeri, va fambisa mintlawa ya vanhu va 1 000, kumbe 100, kumbe 50, kumbe 10. 26Vavanuna lava va hamba va avanyisela vanhu timhaka; timhaka leto tika, va ti tisa eka Muxe, kambe letitsongo hinkwato ti avanyisiwa hi vona. 27Muxe a lelana ni mukon'wana wa yena, kutani Yetro a timukela karikwavo.


c: text/html

text:
Khale wa khaleni, khale ka masiku, a ku ri na kondlo ra nhova leri a va ku i Legotlo. Legotlo a ri munghana lonkulu wa Mamanthwane – mangadyani. Havumbirhi ka vona a va tshama va ri swin’we. Kambe Mamanthwane a ri na mavondzo eka Legotlo. Legotlo a ri na vanghana votala naswona un’wana na un’wana a n’wi rhandza ku tlula mangadyane. Nakambe Legotlo a ri ni nsati loyi a a n’wi rhandza swinene. Mangadyane a ri na mavondzo eka swilo hikwaswo leswi Legotlo a ri na swona. Legotlo na Mamanthwane a va dya swin’we mikarhi hinkwayo. Loko mangadyani a sweka, swakudya swa kona a swi tshamela ro nandziha.
“Hikwalaho ka yini wena loko u sweka supu yi tshamela ro xawula?” ku vutisa kondlo ra nhova. “Mikarhi hinkwayo ndzi nghena ndzi tibyabyisa endzeni ka mati, naswona nyama ya mina ya tsokombela. Hi leswi swi endlaka leswaku supu ya mina yi nandziha,” ku hlamusela mangadyane. Kambe o hemba. Mamanthwane u tinyikile ku kombisa kondlo ra nhova leswaku swi endlisiwa ku yini. U kumile poto ra mati yo kufumela lawa a ya nga hisi lero ya nga hisa munhu, kambe a byela Legotlo leswaku mati lawa ya hisa ro vila. Kutani Mamanthwane a tlulela endzeni ka poto kutani a hatla a huma hi ku hatlisa. Loko Mamanthwane a phamela supu, a yi nandziha tanihi masiku. Legotlo swi n’wi hlamarisile swinene. Masalamusi ya mangadyane ya tirha hakunene, a ehleketa leswi.
Loko va hetile ku dya, kondlo ra nhova ri yile ekaya ri fika ri byela nsati leswaku ri ta sweka supu ya kahle ku fana na ya mangadyane. Nsati wakwe u n’wi vutisile leswaku u ya yi sweka njhani. “I xihundla!” ku hlamula Legotlo. Legotlo u kombele nsati wa yena ku virisa mati, leswi a nga swi endla. Loko nsati wa yena a nga ri ku languteni, hiloko Legotlo a tlulela endzeni ka poto. Hi xinkadyana se a vila endzeni ka mati! “Ndzi pfuneni! Ndzi pfuneni!” a kalakala. “Ndza tshwa!”
Nsati wa kondlo ra nhova a hatlisa a n’wi tsavula, kambe mhaka yo biha se a yi humelerile. Legotlo a tshwile swinene lero a lahlekeriwe hi voya byakwe. Nhlonge yakwe a yi tshwukile na ku va na vupinki hikwalaho ka mati yo hisa. “Hikwalaho ka yini u nghena endzeni ka mati yo vila?” ku vutisa nsati wakwe. “Hikuva Mamanthwane u ndzi byerile leswaku leswi hi swona swi endlaka leswaku supu ya yena yi nandziha swinene,” ku vula Legotlo. Loko nsati wa Legotlo a n’wi languta a vona hilaha a vavisekeke hakona, a rila. U n’wi yisile eka dokodela, kambe dokodela a nga kotanga ku n’wi pfuna. Ematshan’weni yo n’wi pfuna, dokodela a ku Legotlo a nge he pfuki a mirile voya nakambe.
Loko nsati wa Legotlo a twa mhaka leyo vavisa mbilu, a hlundzukile swinene! U mangarile mhaka leyi eka hosi na nkosikazi. Va lerisile vanhu hinkwavo va tiko ku lava mangadyane leswaku a ta xupuriwa. Wun’wana na wun’wana u humile ku ya lava mangadyane. Kambe Mamanthwane a swi twile leswi a swi ta humelela kutani a haha a ya tifihla enhoveni. Vanhu va tiko va lava lero na lava, kambe a va n’wi kumanga. Hi siku leri tlhandlamaka, vanhu va tiko va sukile va ya lava Mamanthwane kwale nhoveni. A va tiyisile – va kumile Mamanthwane a tifihlile ensinyeni. Va n’wi rindzile ku kondza loko a etlela, kutani va n’wi khoma va n’wi yisa emahlweni ka hosi na nkosikazi. Loko va fika entsindza, Legotlo na nsati a va fikile. Mamanthwane u khomiwile hi tingana letikulu loko a vona munghana wa yena, Legotlo, loko a n’wi languta emahlweni. “Hikokwalaho ka yini u ndzi endla leswi? A hi ri vanghana lavakulu!” Legotlo a byela mangadyani.
“Hikuva a ndzi ri na mavondzo eka wena,” ku hlamula Mamanthwane. “U na swilo hinkwaswo leswi mina ndzi nga hava naswona wun’wana na wun’wana wa ku rhandza kambe mina va ndzi venga.” Vanhu va tiko va hlamarisiwile swinene hi hlamulo ya Mamanthwane. Va tivutisile leswaku hikwalaho ka yini Mamanthwane a nga vutisangi leswaku u swi kotisa ku yini ku endla leswaku vanhu va n’wi rhandza. Kutani hosi yi ku, “U nyikile xivangelo xa hilaha wun’wana na wun’wana a fanelaka ku ku venga ha kona ku tlurisa.”
Hosi na nkosikazi va lerisile varindzi ku teka Mamanthwane va n’wi hoxa ekhotsweni. Nkosikazi a ku, “Namuntlha ha ku pfalela! Mundzuku hi ta teka xiboho xa leswi hi nga ta ku xupurisa xiswona!” Hi xamundzuku nimpundzu loko varindzi va fika ku ta teka Mamanthwane endzeni ka khotso, a nga ri kona. A balekile naswona a ku ri hava loyi a swi tiva ku ri njhani. Legotlo na nsati wakwe a va hlundzukile loko va twa mahungu lawa. Hosi na nkosikazi na vona a va hlundzukile swinene. Va lerisile vanhu va tiko ku ya lava mangadyani nakambe. Siku hinkwaro vanhu va ringetile ku lava na ku khoma Mamanthwane, kambe va tsandzekile. Mamanthwane a kumile bakwa kule etikweni leri a ri nga tiviwi hi munhu. Bakwa leri a swi tika ku ri kuma. Mamanthwane u tlhele a teka xiboho xo cinca wun’wani wa mitolovelo yakwe – ku suka siku rero, a huma ntsena ku ya dya loko byi ri vusiku.
Hikokwalaho, na namutlha na sweswi, u nge pfuki u vonile Mamanthwane, mangadyani ninhlekanhi. U ta n’wi vona ntsena nivusiku a ri karhi a haha-haha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Xillenge
Muti waka Xillenge i muti lowu vulavulaka Xitsonga. Ku hava vumbhoni lebyi seketelaka leswi, kambe kuvuriwa leswaku vakaxillenge vave tihosi ta ndzhawu leyi vuriwaka leswaku hile: Xillengeni (Chillengeni). Kuni swimutana swo hlaya e hansi ka muti wa Xillenge, kambe swi hlangana eka Kokwani-xindhuwe loyi a vuriwaka : Khwembe.
Nxaxamelo lowu tiviwaka wa vakwokwa-wa vakwokwani vaka xilenge wu sungula eka Khwembe ivi wu ta haleno.
Xithopo xa muti[Lulamisa | edit source]
Xi thopo lexi landzelaka i xa muti wa ka Xillenge, naswona xitiveka ngopfu le ka xibhabhele e Muzambhiki.
Zindhe!... ( Siyendha )
S'bonge sihle... ( Mthovokazi )
Khwembe!... ( Kwembe ra ku hiwa arina murhu! )
Nhongo!...
Mzaya!...
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Xillenge loko swiri karhi swi thopa xivongo lexi, kambe hinkwaswo swo thlelela eka khwembe.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka ra Vatsonga[Lulamisa | edit source]
Hi ku ya hi Henri Junod va ka Xillenge, va hlayiwa eka rhavi ra Va hlengwe e ka rixaka ra Vatsonga. Leri i rhavi Leri kulu eka ma rhavi ya ntsevu lawa Junod a tsaleke ha wona.[1]
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henry Junod - Life of a South African Tribe - Vol 1, Pages 16 - 19


text: Eka mufambisi; hi ku ya hi xitayele xa Mahalati.* Maskili* ya Davhida.53 Xiphukuphuku xi vula embilwini ya xona xi ku:“Yehovha a nga kona.”+Swiendlo swa vona swi bihile naswona swa nyenyetsa;A nga kona la endlaka leswinene.+2 Kambe Xikwembu xi languta vanhu xi ri etilweni+Ku vona loko ku ri ni loyi a nga ni ku twisisa, loko ku ri ni loyi a lavaka Yehovha.+3 Hinkwavo va hambukile;Va fana, va ni vuxisi hinkwavo.A nga kona la endlaka leswinene,Ku kala ni un’we.+4 Hikwalaho ka yini lavo biha va nga twisisi?Va mita vanhu va mina onge hiloko va dya xinkwa.A va n’wi vitani Yehovha.+5 Kambe va ta khomiwa hi ku chava lokukulu,Ku chava loku va nga si tshamaka va ku twa,*Hikuva Xikwembu xi ta hangalasa marhambu ya lava va ku hlaselaka.U ta va khomisa tingana, hikuva Yehovha u va fularherile.6 Onge Israyele a nga ponisiwa hi loyi a humaka eSiyoni!+Loko Yehovha a hlengeleta vanhu vakwe lava nga mahlonga,Yakobo a a khane, Israyele a a tsake.


text:
Hawkfish
Dzina ḽa muṱa ḽo ḓoweleyaho
Hawkfish
Dzina ḽa tshi saitsi
Cirrhitidae
Tshivhumbeo
U swika kha 30cm, yo linganelaho ndi 15 cm.
Ṱhaluso
Ina muvhili mulapfu na ṱhoho na torso zwo hulaho u fhira mutumbu woṱhe. Mutshila wa nga matungo wa khwaṱha vhukuma. Ya vha na dzi frills kha muṱodo. Mivhala iya fhambana ubva kha mutshena uya kha mutsuku. Dzinwe dzi ya vha na mavhala na mitalo kha muvhili wayo woṱhe.
Nḓivho yo ḓoweleyaho
Muṱa wa Cirrhitidae una tshaka dza 12 na zwigwada 32. Ina mavhala mavhala sa dzi hawk. Mutshila wa nga matungo wo khwaṱha nga maanḓa na hone iya kona u I langa. Dza tshisadzi dzi ya kona u shanduka dza vha dza tshinna. Dzi ya kudzela.
Kuḽele
Dziḽa khovhe ṱhukhu, crabs, shrimps na dzi crustaceans.
U phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe hune havha na vhuḓalo ha maḓi.
Zwigwada zwo ḓoweleyaho
Freckled hawkfish - Paracirrhites forsteri
Longnose hawkfish - Oxycirrhites typus
Horseshoe hawkfish - Paracirrhites arcatus


text:
Xivava
Xivava i ndhawu yo hlawuleka leyi Vatsonga a va tshivelela ndzilo, ku swekela kona swakudya swa vona no xuxela kona hi mikarhi ya vuxika. Laha i ndhawu leyi vakheghula a va tala ku tshama kona va tsheketela vatukulu va vona mitsheketo. Xivava na xona a xi endliwa hi switirhisiwa swo huma eka ntumbuluko. Vatsonga va khale a va ri na tinxaka tinharhu ta swivava. A va ri na xivava xa timhandzi to yimisiwa, xo endliwa hi timhandzi na tinhlanga na xivava xa timhandzi to hingakanyiwa.[1][2]
Maakelo ya Xivava[Lulamisa | edit source]
Loko Vatsonga va khale va lava ku aka swivava swa vona a va sungula va kuma switirhisiwa leswi enhoveni ehandle ko swi xava. Loko va hlengeletile a va fika va tsala xirhendzevutana tani hi ntolovelo ni muxaka wa tiyindlu leti a va aka tona.
Xivava xa timhandzi[Lulamisa | edit source]
Maendelo ya Xivava xa timhandzi, ya sungula hi ku tsala xirhendzevutani hi nenge, Kutani va famba va cela makhele ehenhla ka xona lomu a va ta hoxetela timhandzi to bumbula. Timhandzi to bumbula timbirhi a va ta tlhela va ya ti celela enyangweni ti langutana laha a va ta ya endla nyangwa wa vona kona. Loko va heta ku celela timhandzi a va sungula ku betsa rimbalelo ra le ndzeni ku sukela ehansi ku kondza va ya fika enyangweni ya xivava, kutani va famba va xoxela timhandzi to lala ku sukela enyangweni va hlanganyisa xivava. Loko va hlanganyisile a va humela ehandle ka xivava va boha rimbalelo ra le hansi va ri karhi va tiyisa hi byewu lebyo tsakama swi tiya swinene.[1]
Loko rimbalelo ra le handle ri fike emakumu a va ta sungula ku boha rimbalelo ra le xikarhi, endzeni ni le handle na swona va ri karhi va tiyisa hi byewu byo tsakama. Rimbalelo ro hetelela a va ta ya ri boha ehenhla laha na kona a va ta boha endzeni ni le handle, va hetelela va tsema timhandzi le henhla ti ringanana va tlhela va koma hi byewu swi tiya.[1]
Xivava xa timhandzi na tinhlanga[Lulamisa | edit source]
Kasi handle ka xivava xo endliwa hi timhandzi ntsena a va tlhela va ri na xo endliwa hi timhandzi na tinhlanga, laha na kona ematshanweni yo xoxela timhandzi to lala, a ku xoxeriwa tinhlanga exikarhi ka timhandzi to bumbula va tlhela va betsa timbalelo ehansi, exikarhi ni le henhla va tiyisa hi byewu byo tsakama.[1]
Xivava xo hingakanya timhandzi[Lulamisa | edit source]
Maendlelo ya xivava xo hingakanya timhandzi ya hambanile swintsongo na maendlelo lama mbirhi ya ha ku boxiwaka laha henhla, hikuva eka lawa ku celeriwa timhandzi ehenhla ka xirhendzevutana kambe tona ti famba hi timbirhi-mbirhi endzeni ni le handle ku kondza ti ya fika enyangweni ya xivava, laha na kona ku nga celeriwa timhandzi timbirhi to bumbula ti langutana ti endla rimba. Xivava xa muxaka lowu a xi betsiwi hikuva timhandzi letiya ti nga celeriwa hi timbirhimbirhi ti va ti fambe kusuhi na kusuhi ku kota ku khoma timhandzi kumbe tihunyi leti nga ta hingakanyiwa exikarhi. Ku endla xivava a swi nga ri na ntirho wo tala hikuva a xi nga fuleriwi hambi ku phamiwa khumbhi hi misava ku fana na miako leyi n’wana.[3]
Swin'wana[Lulamisa | edit source]
Swivava a swi cheleteriwa misava laha ehansi swi endleriwa switiko exikarhi laha a ku ta tshiveriwa ndzilo kona, swi chayiwa , swi sindziwa hi misava yo tshuka no rhideriwa hi misava yo ntima hi xirhidelo, yi tlhela yi sindziwa hi vulongo bya tihomu ku fana na tiyindlu tinene.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 Malabela NM,Nkanelo wa maakelo, mahlayiselo ni mintirho ya tindlu ta ndzhavuko ta vatsonga, University of Limpopo - 2015
- ↑ Mhinga M.E,Nkucetelo wa vukreste eka mafambisele ya muti wa ndhavuko wa vatsonga, University of Limpopo - 2012
- ↑ Oxford South African School Dictionary, P143 - 2006


text:
Risimu ra lava teke enkhubyeni eYerusalema.
1281Ku katekile munhu un'wana ni un'wana loyi a chavaka HOSI Xikwembu,
la fambaka etindleleni ta xona.
2Na wena u ta dya leswi u swi tirheke,
swi ta ku tsakisa u va u kateka.
3Emutini wa wena, nsati wa wena ú ta fana ni murhi wa vhinya
lowu vekaka mihandzu leyo tala.
Vana va wena va xinuna va ta fana ni swihluke swa murhi wa mutlhwari,
loko va tshama na wena eswakudyeni.
4Hakunene munhu la chavaka HOSI Xikwembu
ú ta kateka hi ndlela yoleyo.
5HOSI Xikwembu a xi ku katekise xi ri eSiyoni,
u vona ku kateka ka Yerusalema
masiku hinkwawo ya ku hanya ka wena.
6Mayana ku hanya u vona vatukulu ni vatukulu-xinguwe!
Ku rhula a ku ve na Vaisraele!


text:
Mafu yo tala etikweni ya vangiwa hi Covid-19 Temba Chauke
U nga veki vutomi bya wena eka ntolovelo wa ku hlula ntungu, ku lemukisa mutivi
Leswi vanhu lava nga na malembe ya 18 va nga swi langutelaka endzhaku ko teka nsawutiso wa Covid-19
Vanhu hinkwavo lava nga na malembe yo hundza 18, lava ku nga nhlayo ya le henhla ya vaakatiko va Afrika-Dzonga, va fanerile ku teka nsawutiso wa Covid-19. Tanihileswi maAfrika-Dzonga ya faneleke ku teka nsawutiso hi ku tlhaveriwa ekatleni, mutivi wa mimirhi u hlamusela hi laha nsawutiso wu nga hungutaka ha kona nxungeto na leswi vantshwa va nga swi langutelaka.
“Ku pfuleriwa ka nsawutiso eka vantshwa swi na nkoka swinene etikweni ra hina, naswona swi kombisa ndzima leyi buriweke eka ku sirhelela vanhu hinkwavo eka ntungu,” ku vula Dok Jacques Snyman, mutivi eka timhaka ta rihanyo tlhelo mutsundzuxi eka Health Squared Medical Scheme.
“Un’wana na un’wana loyi a vilelaka eka kuma nsawutiso wa Covid-19 u fanele ku swi tekela enhlokweni leswaku nxungeto wa ku ka u nga sawutisanga wu hundza ku vilela, tanihileswi tinhlayo ti kombisaka ha kona, switandzhaku swa le xikarhi swi nga ha va kona endzhaku ka nsawutiso na swona a swi vilerisi loko u tiva leswi u swi languteleke,”
U kombisa leswaku nsawutiso, swi nga yi hi muhlovo, wu tisa ku cinca emirhini leswi endlaka leswaku loko ku ri na mavabyi lawa ya nga tolovelekangiki yo fana na xitsongotsongwana ya koteka ku vonakala. Leswi swi endla leswaku masocha ya mirhi ya humesa swilo leswi lwisanaka na mavabyi lawa ku fana na swikoweto swa mukhuhlwani kumbe switandzhaku leswi va ka kona endzhaku ko tlhaveriwa.
Nxungeto wa mafu ya Covid-19 hi tinhlayo.
“Ku kombisa khombo ra ku ka munhu a nga sawutisanga, ku pimanyetiwa leswaku nxungeto wo biwa hi ndlati etikweni ra Afrika-dzonga i 1 eka 350 000. Kambe eka nhlayo ya le henhla ya vanhu lava nga sawutisangiki ya kwalomu ka 60.1 wa mamiliyoni, ku tiyisisiwile mafu ya 81 595 hikokwalaho ka Covid-19, ku sukela loko ku sungurile ntungu, naswona loko ku ya hi ku pimanyetiwa, swi vula leswaku mafu ya kona eka 1 hi 176,”wa hlamusela.
Nhlangano wa vulavisisi eka timhaka ta Vutshunguri eAfrika-dzonga (SAMRC) va landzelerisile mafu yo hlaya kusukela hi n’hweti ya Mudyaxihi 2020, lesiw katsaka mafu man’wana na ma ntungu lesiw va vulaka leswaku swi fambisana na magandlati ya ku tluletiwa hi ntungu wa Covid-19 etikweni.
“Mafu hinkwawo la ma veke kona lawa ya tsarisiweke hi va SAMRC eka nguva leyi i 986 248, naswona loko ku fananisiwa na malembe lawa a ku nga ri na ntungu mafu ma tlakukile hi 244 846 ku fika sweswi. Hikokwalaho ka seswo, mafu hinkwawo kusukela loko ku sungurile ntungu eAfrika-dzonga, rifu rin’we eka 12 ya va kona hikokwalaho ka ntungu wa Covid-19 leswi swi tiyisisiweke na hi vulavisisi bya laboratory. Leswi swi kombisa leswaku rifu rin’we eka mune ku nga ha va hikokwalaho ka ntungu lowu.
“Tinhlayo leti ti kombisa leswaku swi na khombo ku ka munhu a nga sawutisanga. U nga tlangi hi vutomi bya wena, ku na vumbhoni bya le henhla lebyi kombisaka leswaku nsawutiso wa sivela hi xiyimo xa le henhla eka ntungu wa Covid-19. Ndzi hlohlotela munhu un’wana na un’wana ku titsarisela leswaku a ta sawutisiwa ka ha ri na nkarhi,”ku vula DoK Snyaman.
Dyondzo leyi dyondziweke eka matiku lawa ku sawutisiweke hi xiyimo xa le henhla ku fana na matiko ya UK, swi hi kombisa leswaku ku tluletiwa ku nga ha va kona, kambe ku nghena eswidlele na mafu swi hungutekile leswi endlaka leswaku vanhu va tlhelela eka vutomi bya ntolovelo.
Xana nsawutiso wa Covid-19 wu aka njhani nsirhelelo
“Swi na nkoka ku twisisa leswaku nsawutiso wa Covid-19, a wu na xitsongotsongwana lexi hanyaka naswona a wu endli leswaku u khomiwa hi mavabyi ya Covid-19. Kambe ku na nchumu wuntsongo lowu nga na protein na RNA, ku ya hi vaendli va wona, endzeni ka nsawutiso leswi dyondzisaka mirhi wa wena leswaku wu kota ku vona na ku aka nsirhelelo eka Covid-19 leswaku masocha ya wena ya tshama ya lulamerile ku tiva na ku lwisana na ku tluletiwa enkarhini lowutaka, “ku hlamusela Dok Snyman.
“Loko munhu loyi a sawutiseke a hlangana na xitsongotsongwana xa mampela, mimirhi ya vona yi kota ku tumbuluxa nchumu lowu tivekaka tanihi masocha lama kotaka ku tilwela. Hi ku landzelela n’wangulo wa kona, masocha yo tilwela ya na miehleketo yo tilwela leswaku ya kota ku vona xitsongotsongwana na nxungeto leswaku ya kota ku ntlhontlha masocha leswaku ya hlasela xitsongotsongwana hi ku kongoma kumbe hi ku tirhisa masocha ya le xihundleni ku herisa matimba ya xitsongotsongwana.
Loko mavabyi ya nghena emirhini, masocha ya mirhi ya ntlhontlha ku hisa loku endlaka leswaku mirhi wu tisirhelela ku heta mavabyi lawa. Nkarhi wun’wana loko vanhu va sawutisile, ku katsa na Covid-19 kumbe nsawutiso wa mukhuhlwani, va nga ha twa ku hisa hi ndlela leyi fanaka, ngopfu-ngopfu ekatleni laha va tlhaviweke kona hi nayiti.
.
Mirhi wu le ku dyondzeni ka ku kuma na ku aka ndlela yo tisirhelela eka mavabyi lawa, kumbe nchumu lowu nga tivekiki eka mavabyi, eka nsawutiso masocha ya mirhi ya ta tshama ya lulamerile ku kota ku vona na ku lwisana na mavabyi lama fambelanaka enkarhini lowutaka. Vanhu vo hlaya a va voni switandzhaku kambe va ya emahlweni va tumbuluxa masocha ya mirhi ku va sirhelela eka ku tluletiwa hi Covid-19.
Switandzhaku leswi tolovelekeke
“Swi tolovelekile ku va na switandzhaku swo fana na kuvava ekatleni, ku titwa hi ndlela yin’wana na mavabyi man’wana tanihi n’wangulo wa ku hisela, leswi hi ntolovelo swi tiyiselekaka laswona swi nga ha tshunguriwa hi maphilisi ya paracetamol. Lava vutshunguri loko u twa u vabya swinene kumbe ku titimela loku fambisanaka na swikoweto swo tluletiwa hi mavabyi lawa, kumbe loko u twa kuvava emirhini ku fana na le milengeni loku hi minkarhi leyi swi nga taliki ku humelela, swi nga ha kombisa swikoweto leswi nga tolovelekangiki,” ku hlamusela Dok Snyman.
Hi ku engetela eka riqingo ra mahala ra mfumo eka Covid-19 ra (0800 029 999), tihlanganise na dokodela wa wena kumbe tliliniki ku burisana hi switandzhaku leswi ku vilerisaka. Swirho swa xipano xa rihanyo swi kota ku fikelela vatshunguri, hi ku kongoma kumbe hi ku tirhisa tiqingo hi ku tirhisa timhaka ta vutshunguri ta tiko. Hi ku engetela, swirho swi kota ku fikelela switsundzuso hi ku vulavurisana na vaongori lava titsariseleke.
Kuxiyaxiya swa laveka.
Swi na nkoka ku tsundzuka leswaku un’wana na un’wana a nga hangalasa Covid-19, hambi munhu a sawutisile kumbe a nga sawutisanga, hikokwalaho swi na nkoka eka vanhu ku teka vutihlamuleri eka magoza ya vona ku pfuneta ku sivela ku hangalaka ka xitsongotsongwana swi nga ri na mhaka leswaku u sawutisile kumbe njhani,” ku vula Dok Snyman.
“Hambileswi minsawutiso yi nga ndlela ya xiyimo xa le henhla ku lwisana na mavabyi eka vanhu lava sawutiseke, va nga ha khomiwa hi Covid-19, naswona va nga ha tluleta xitsongotsongwana eka van’wana vanhu. Ku landzelela swilaveko swa masiku hinkwawo swo kambela mahiselo, ku Ambala swifonyo, ku siya mpfhuka, ku tshamela ro basisa avoko na ndhawu, na moya lowu eneleke, na ku tshama u ri wexe na ku kambela, swi fanele ku tshama swi ri kona ku ya emahlweni, “ku gimeta Dok Snyman.


text:
21Solomoni a tilulamisela ku aka yindlu ya HOSI Xikwembu, ni ku tiakela ntsindza wa yena. 2A veka vavanuna va 70 000 entirhweni wa ku hlengeleta nhundzu; van'wana va 80 000 a va rhwexa ntirho wa ku cela maribye emagangeni. Vavanuna van'wana va 3 600 va vekiwa ku va valanguteri va mintirho yoleyo. 3Kutani Solomoni a rhumela rito eka HiramuVan'wana va ri: Huramu hosi ya Tiri, a ku: “Leswi u hanyisaneke na Davhida tata wa mina hi ndlela leyinene, u n'wi nyika ni timhandze ta kedari to aka yindlu ya yena ha tona, ndzi kombela leswaku mina na wena hi hanyisana hi ndlela yo tano. 4Mina ndzi le kusuhi ni ku akela HOSI Xikwembu xa mina eyindlu, ndzi yi nyiketa eka xona. Eka yona, ku ta humesiwa mirhi ya risuna ni swinun'hweriso swa tinxaka-xaka; kona ku ta humesiwa xinkwa xa magandzelo, ni magandzelo lama hisiwaka loko ri xa ni loko ri pela; ku ta humesiwa ni magandzelo ya masiku ya Savata, ni ya ku tshama ka n'weti, ni ya minkhuvo leyikulu leyi HOSI Xikwembu xa hina Vaisraele xi hi leriseke yona. 5Yindlu leyi ndzi nga ta yi aka, yi ta va leyikulu hikuva Xikwembu xa hina i xikulu ku tlula swikwembu hinkwaswo. 6
II Tikr. 6:18
Xana i mani la nga xi akelaka yindlu, hikuva hambi ma ri matilo ya matilo a ma xi eneli! Xana mina ndzo va mani ndzi nga xi akelaka yindlu ke? Ndzi ta aka ntsena ndhawu yo hisela kona mirhi ya risuna! 7Ndzi kombela leswaku u ndzi rhumela munhu loyi a tivaka ku tirha hi nsuku, ni silivhere, ni koporo, ni nsimbhi, loyi a tivaka ni ku luka voya bya muhlovo wa xivunguvungu ni wo tshwuka ni wa rihlaza ra tilo; munhu loyi ú fanele ku tiva ni ku kovotla maribye, a ta tirhisana ni vatirhi lava ndzi nga na vona kwala Yuda ni la Yerusalema, lava hlengeletiweke hi Davhida tata wa mina. 8Ndzi rhumele ni timhandze ta murhi wa kedari, ni ta kipresi, ni ta mondzo.mondzo, kumbe: almugu Mirhi leyi ya kumeka eLebanoni, naswona ndza swi tiva leswaku malandza ya wena ma ni vutivi bya ku tsema timhandze ta kona. Malandza ya wena ni ya mina ma ta tirhisana, 9ma ndzi lulamisela timhandze, hikuva yindlu leyi ndzi nga ta yi aka yi ta va yikulu, yo saseka ngopfu. 10Malandza ya wena lama nga ta tsema timhandze, ndzi ta ma nkhensa hi masaka ya 200 000 ya koroni leyi huriweke, ni masaka ya 200 000 ya maxalana, ni tinkhotinkho, kumbe: mimphando ta vhinyo ta 20 000, ni tinkho ta mafurha ta 20 000.”
11Kutani Hiramu hosi ya Tiri a hlamula Solomoni hi papila, a ku: “HOSI Xikwembu xi rhandza vanhu va xona, hikokwalaho xi ku vekile ku va hosi ya vona!” 12Hiramu a engeta a ku: “A ku dzunisiwe HOSI Xikwembu xa Israele, xona xi endleke tilo ni misava, hikuva hi xona xi nyikeke hosi Davhida en'wana la twisisaka, wa mianakanyo leyinene, loyi a nga ta xi akela eyindlu, a tlhela a tiakela tindlu ta yena ta le ntsindza.
13“Kutani sweswi ndzi ku rhumela munhu la tivaka swinene ntirho wa yena, naswona i munhu wo twisisa; vito ra yena i Huramu-Abi.Van'wana va ri: vito ra yena i Huramu, kumbe: i Hiramu 14Mana wa yena i wa ka Dani, kasi tata wa yena i wanuna wa ka hina laha Tiri. Ú dyondzile ku tirha hi nsuku, ni silivhere, ni koporo, ni nsimbhi, ni maribye, ni timhandze; ú tiva ku luka voya bya muhlovo wa xivunguvungu, ni wa rihlaza ra tilo, ni wo tshwuka; ú luka ni swa ntsembyani, ú tiva ni tindlela hinkwato ta ku kovotla maribye. A nga kota ku endla xin'wana ni xin'wana lexi a komberiwaka xona, a ri karhi a tirhisana ni vatirhi va ka n'wina, lava hlengeletiweke hi n'wini wa mina, yena Davhida tata wa wena. 15Kutani loko u hi rhumela koroni, ni maxalana, ni mafurha, ni vhinyo hilaha u hi tshembiseke hakona, hina malandza ya wena 16hi ta ku tsemela timhandze leti u ti lavaka ta laha Lebanoni. Hi ta ti boha, hi ku tisela tona hi ndlela ya lwandle, ti papama ematini ku fikela eYopa, kutani wena u ta ya ti teka kona, u muka na tona eYerusalema.”
17Kutani Solomoni a hlaya valuveri hinkwavo lava nga tikweni ra Israele, a landza leswi nga tshama swi endliwa hi Davhida tata wa yena, kutani a kuma vavanuna vo ringana 153 600. 18Van'wana va vona vo ringana 70 000, a va rhwexa ntirho wa ku hlengeleta nhundzu; van'wana va 80 000 va rhwexiwa ntirho wo cela maribye emagangeni; kasi van'wana va 3 600 va vekiwa ku va valanguteri va mintirho yoleyo.


text:
Vutsari
Vutsari, hiku angarhela, mpahla ya matsalwa. Hikukongoma, vutsari i matsalwa lama voniwaka tanihi vutshila naswona mari yankoka, ngopfungopfu hi kutirhisa ririmi leri hambanaka na matirhisele ya siku na siku.
Rimitsu ra rito Vutsari risuka eka rito raxilatini "literatura/litteratura" (leri tekiweke eka rito littera: letere kumbe matsalele) ritirhisiwa ku hlamusela matsalwa hinkwawo, hambi leswi tinhlamusela totala ti hlanganisaka na matsalwa lama vulavuriwaka kumbe kuyimbeleriwa.
Vutsari byi hambanisiwa hikuya hi switori leswi ngariki swa xiviri, kumbe switori swaxiviri, naswona hi kuya hi vuthlokovetseri kumbe vuthemenderi. Byinga thlela byi hambanisiwa hikuya hi swiyenge leswikulu kufana na Tinovhele, Switori swo koma kumbe Dirama; naswona mintirho leyi ya vutsari yithlela yi hambanisiwa hi tinguva ta matimu kumbe mboyamelo wa matsalwa.
NhlamuseloEdit
Ikhale vanhu varingeta ku hlamusela "vutsari".[1] Simon na Delyse Ryan varingeta kuhlamula xivutiso lexinge "Vutsari iyini?" hi ku xiya leswilandzelaka:
Pfhumba ro twisisa nhlamuselo wa "Vutsari", indlela leyi kandziyiweke ngopfu, hambileswi vugima musi bya kona, abyi anetisi. Tinhlamuselo to tala ito angarhela naswona ticincacinca kuya hi minkarhi. Kahle kahle, nchumu lowu nga tiyiseka hi nhlamusela wa Vutsari, hileswaku hlamuselo yeloyo yi ta cinca.[2]
Nhlamuselo wa vutsari wu hambana hambana hi kuya hi minkarhi: i "nhlamuselo leyi fambisanaka na ndzhavuko".[3] Kufikela eka malembe xidzana ya vu 18, e vupela dyambu bya Yuropa, Vutsari abyi hlanganisa tibuku hinkwati na matsalwa hinkwawo.[3] Varhoma hivona va koteke ku tumbuluxa nhlamuselo leyi kongomeke, laha va sunguleke ku hambanisa vutsari elbyi tumbuluxiweke "emiehleketweni" kumbe milorho.[4][5]
MinthsahoEdit
- ↑ Meyer, Jim (1997). "What is Literature? A Definition Based on Prototypes". Work Papers of the Summer Institute of Linguistics, University of North Dakota Session 41 (1). Retrieved 11 February 2014.
- ↑ Simon Ryan; Delyse Ryan. "What is Literature?". Foundation: Fundamentals of Literature and Drama. Australian Catholic University. Archived from the original on 20 February 2014. Retrieved 9 February 2014.
- ↑ 3.0 3.1 Leitch et al., The Norton Anthology of Theory and Criticism, 28
- ↑ Ross, "The Emergence of "Literature": Making and Reading the English Canon in the Eighteenth Century", 406
- ↑ Eagleton, Literary theory: an introduction, 16


text:
Nyota
Nyota Nyota i byalwa lebyi endliwaka hi ku sweka mukapu hi comela ra n’wahuva. Loko wu horile u ka muqombhoti u cheletela u ri karhi u hakasela. Loko swi hlanganile u ta swi veka kutani hi siku leri landzelaka swi ta va swi virile swi huma khuvi. Loko swi humile khuvi, u ta pangela ekhuwanini u nwa. Loko byi ku bile u ta tsandzeka no yima..[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Israyele tanihi murhi wa madiriva wa Xikwembu (8-15)
Eka mufambisi; hi mayimbelelelo ya risimu leri nge, “Makhon’wa.” Xitsundzuxo. Pisalema ya Asafa.+ Miloti.80 Yingisa, wena Murisi wa Israyele,Wena loyi a rhangelaka Yosefa ku fana ni ntlhambi.+Wena loyi a tshameke ehenhla* ka makerubu,+Vangama.2 Kombisa matimba ya wena,+Eka Efrayimi, Benjamini na Manase;Tana u ta hi ponisa.+3 Hi amukele, Xikwembu xa hina;+Hi kombe tintswalo leswaku hi ta ponisiwa.+4 Yehovha Xikwembu xa mavuthu, xana u ta nyenya swikhongelo swa vanhu va wena ku fikela rini?+5 U va dyise mihloti ku fana ni xinkwa,U endla leswaku va nwa mihloti yo tala.6 U tshika vaakelani va hina va lwetana hi tiko ra hina;Valala va hina va hi hleka hilaha va rhandzaka hakona.+7 Hi amukele, Xikwembu xa mavuthu;Hi kombe tintswalo leswaku hi ta ponisiwa.+8 U suse murhi wa madiriva+ eEgipta.U hlongole matiko u wu byala.+9 U wu basisele ndhawu,Wu mirile wu tata tiko.+10 Tintshava ti funengetiwe hi ndzhuti wa wona,Kasi marhavi ya wona ma funengete mikedari ya Xikwembu.11 Marhavi ya wona ma nave ku ya fika elwandle,Kasi swirhabyana swa wona swi fike eNambyeni.*+12 Hikwalaho ka yini u mbundzumuxe rirhangu ra nsimu ya madiriva,+Leswaku hinkwavo lava hundzaka va kha mihandzu ya yona?+13 Tinguluve ta nhova ta wu onhetela,Swiharhi swi dya kona.+14 Hi kombela u vuya, wena Xikwembu xa mavuthu.Languta u ri ematilweni u vona!Sirhelela murhi lowu wa madiriva,+15 Rimitsu leri u ri byaleke hi voko ra wena ra xinene,+Languta n’wana* loyi u n’wi tiyiseke.+16 Wu tsemiwile wu hisiwa hi ndzilo.+Va lova loko u va tshinya.17 Voko ra wena a ri seketele munhu loyi a nga evokweni ra wena ra xinene,N’wana wa munhu loyi u n’wi tiyiseke.+18 Kutani a hi nge ku fularheli.Hi ponise leswaku hi ta vitana vito ra wena.19 Hi amukele, Yehovha Xikwembu xa mavuthu;Hi kombe tintswalo leswaku hi ta ponisiwa.+


text:
71
Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu o ntsumbedza hezwi: O vha a tshi khou sika lutsinga lwa magerere musi hatsi ha khosi ho no haḓiwa,Ndi uri hatsi ha u thoma vhu tshetshelwa khosi. hezwi mutomba u tshi tou thoma u runga. 2
Musi magerere o no ḽa zwoṱhe zwidala zwi re shangoni, nṋe nda ṱavha mukosi nda ri, “Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu, vha hangwele! Vhana vha Jakopo vha nga tshila hani, hufha vha si na nungo?”
3
Muṋe washu a ri khathutshela mbilu a ri, “Zwe wa zwi vhona kha bono a zwi tsha ḓo vha hone.”
4
Zwiṅwe zwe nda sumbedzwa nga Muṋe washu khezwi: Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu o vha o ḓiimisela u lifhedza vhathu vhawe nga u vha fhisa nga ḓuvha; ḓuvha ḽa xisa maḓi a re fhasi ha mavu, ḽa vho thoma u fhisa na masimu. 5Ndi hone ndi tshi ṱavha mukosi nda ri, “Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu, u songo ita hezwo nandi! Vhana vha Jakopo vha nga tshila hani, hufha vha si na nungo?”
6Muṋe washu a ri khathutshela mbilu a ri, “Na zwenezwo zwe wa zwi vhona kha bono zwi nga si tsha vha hone,” ho amba Muṋe washu Muṋe wa zwoṱhe.
7Zwiṅwe zwe nda sumbedzwa nga Muṋe washu khezwi: Muṋe washu o vha o ima tsini na luvhondo lwo fhaṱwaho nga muelo, ó fara muelo. 8Muṋe washu a mmbudzisa a ri, “Amusi, u khou vhona mini?”
Nṋe nda fhindula nda ri, “Ndi khou vhona muelo.”
Muṋe washu a ri, “Ndi khou ela vhathu vhanga Vhaisraele nga muelo; vha nga luvhondo lwo sendamaho, a thi tsha ḓo litsha u vha rwela vhutshinyi havho. 9
Ndi ḓo phusukanya zwikwara hune vhathu vha Isaka vha rerelela hone, hukhethwa hoṱhe ha vhathu vha Israele hu ḓo sala hu matumba. Ndi ḓo fhelisa muṱa wa Jerobiamu nga pfumo.”
10
Jer. 38:4
Amatsia tshifhe muhulu wa Bethele a ruma muḓinḓa ha Jerobiamu khosi ya Israele a swika a ri, “Amusi u khou vha lukela vhunwa tshivhindini tsha ḽa Israele. Shango ḽi nga si konḓelele maipfi awe oṱhe. 11Amusi u khou ri, ‘Jerobiamu u ḓo fa nga pfumo, vhukuma vhathu vha Israele vha ḓo iswa vhuthubwani kule na shango ḽa havho.’ ”
12
1 Sam. 9:6-7
1 Mah. 14:2-3
2 Mah. 4:42
Mika 3:5,11
Ndi hone Amatsia a tshi vhudza Amusi a ri, “Hee muvhoni, ṱuwa! Khezwi u sa humeli shangoni ḽa Juda, wa wana zwiḽiwa zwau henengei, wa porofita henengei? 13
U songo tsha porofita fhano Bethele, hafhano ndi hukhethwa ha khosi, ndi thembele ya musanda.”
14
19:20
1 Mah. 18:4
22:6
2 Mah. 2:3,5
4:1,38
9:1
Amusi a fhindula Amatsia a ri, “Nṋe a thi muporofita, a thi porofiteli malamba, ndi na masambi anga, ndi na tsimu yanga ya mihuyu, 15
3:3-8
2 Sam. 7:8
hone Muṋe washu o nnzhia ndi tshi khou lisa sambi ḽa nngu a mmbudza a ri, ‘Tshimbila u yo ḓivhadza vhathu vhanga vha Israele mafhungo anga.’ 16
Zwino-ha, nga vha pfe ipfi ḽa Muṋe washu. Vhone vha ri ndi songo porofita ndi tshi kaidza Vhaisraele, ndi songo tsha ṱolou funza ndi tshi kaidza vha muṱa wa Isaka. 17
Zwenezwo, Muṋe washu u ri, ‘Musadzi wau u ḓo tshila nga vhupombwe henefhano muḓini, vhana vhau vha vhatuka na vha vhasidzana vha ḓo fa nga pfumo; masimu au a ḓo eliwa a kovhiwa; iwe muṋe u ḓo fela shangoni ḽa vhannḓa; vhukuma Vhaisraele vha ḓo hwalwa vha iswa vhuthubwani, kule na shango ḽa havho.’ ”


text: Maskili* ya Asafa.+74 Xikwembu xanga, hikwalaho ka yini u hi lahlele makumu?+Hikwalaho ka yini u hlundzukele ntlhambi wa wena?+2 Tsundzuka vanhu lava u nga va kuma khale swinene,+Rixaka leri u ri kutsuleke ri va ndzhaka ya wena.+Tsundzuka Ntshava ya Siyoni, leyi u tshameke eka yona.+3 Yana laha ku nga ta tshama ku ri marhumbi.+Nala u onhe swilo hinkwaswo leswi nga endhawini yo kwetsima.+4 Valala va wena va bongile laha u gandzeriwaka kona.+Va yimise mijeko ya vona yi va mifungho kwalaho.5 A va fana ni vanhu lava khomeke swihloka leswaku va tsema khwati ro tlhuma.6 Va fayetele swifaniso hinkwaswo leswi khaviseke tempele+ hi swihloka ni hi tinsimbhi.7 Va hise tempele ya wena.+Va thyakise ni ku wisa tabernakela leyi vangamisaka vito ra wena.8 Vona ni vana va vona va vule leswi etimbilwini ta vona:“Tindhawu hinkwato leti ku gandzeriwaka Xikwembu eka tona etikweni ti fanele ti hisiwa.”9 A ku na swikombiso leswi hi nga swi vonaka;A ka ha ri na muprofeta,Naswona a nga kona loyi a swi tivaka exikarhi ka hina leswaku swi ta va hi ndlela leyi ku fikela rini.10 Xana nala u ta tshamela ku ku tlhontlha ku fikela rini, Xikwembu xanga?+Xana nala u ta delela vito ra wena hilaha ku nga heriki?+11 Hikwalaho ka yini u nga tirhisi voko ra wena, voko ra wena ra xinene?+Ri tlakuse* u va herisa.12 Kambe Xikwembu i Hosi ya mina ku sukela khale,Hi xona lexi ponisaka emisaveni.+13 U dunge lwandle hi matimba ya wena;+U faye tinhloko ta swivandzana swa le lwandle ematini.14 U pfotlose tinhloko ta Levhiyathani;*U yi nyika vanhu lava tshamaka emananga leswaku yi va swakudya swa vona.15 U pfule swihlovo ni swinambyana;+U omise milambu leyi tshamaka yi khuluka.+16 Hi wena u tumbuluxeke vusiku ni nhlikanhi.U endle ku vonakala ni dyambu.+17 U endle mindzilakana hinkwayo leyi nga emisaveni;+U endle ximumu ni xixika.+18 Yehovha Xikwembu xanga, tsundzuka leswaku nala wa ku tlhontlha,Swiphukuphuku swi delela vito ra wena.+19 U nga nyiki xiharhi vutomi bya gugurhwana* ra wena.U nga pfuki u byi rivarile vutomi bya vanhu va wena lava xanisekaka.20 Tsundzuka ntwanano,Hikuva tindhawu ta munyama leti nga emisaveni ti hundzuke tindhawu ta vanhu va madzolonga.21 Loyi a xanisiwaka a nga tlheli a ri ni tingana;+Swisiwana a swi dzunise vito ra wena.+22 Pfuka, Xikwembu xanga u lwela mhaka ya wena.Tsundzuka ndlela leyi xihunguki xi tshamelaka ku ku tlhontlha ha yona siku hinkwaro.+23 U nga swi rivali leswi valala va wena va swi vulaka.Huwa ya lava ku xandzukelaka yi tshamela ku tlhandlukela etilweni.


text:
141
Muṅwe musi nga Sabatha Yesu a ṱuwa na muṅwe murangaphanḓa wa Vhafarisei u yo ḽa nae ha hawe, huno vhathu vho vha vho dzula vho mu lalela uri vha vhone zwine a ḓo ita, 2ngauri henefho phanḓa hawe ho vha hu na muṅwe munna we a vha o zwimba muvhili woṱhe. 3Huno Yesu a vhudzisa vhaḓivhi vha Mulayo na Vhafarisei a ri, “Nṋa Mulayo u a tenda muthu a tshi fhodzwa nga Sabatha kana a u tendi naa?” 4Vhone vha sokou fhumula. Ndi hone Yesu a tshi fhodza uyo muthu, a mu litsha a ṱuwa. 5
Mat. 12:11
A konou amba navho a ri, “Ndi nnyi waṋu ane ṅwana wawe kana kholomo yawe yo wela bidzini a si ṱavhanye u i bvisa naho hu nga Sabatha?” 6Hone vhone iḽo fhungo ḽa vha somela.
7
Yesu a tshi vhona vhaeni vha tshi nanga vhudzulo ha phanḓa, a vha fanyisedzela a ri, 8
Jak. 3:13
“Arali na vhidziwa munyanyani, ni songo dzula vhudzuloni ha phanḓa; zwi nga kha ḓi itea uri hu vhe ho vhidziwa na a fhiraho inwi, 9huno we a ni vhidza vhuvhili haṋu a vho ḓo amba na inwi a ri, ‘Kha vha takuwe zwavho vha sendelele avha.’ Inwi na vho ḓo ya u dzula kha vhudzulo ha murahurahu no farwa nga ṱhoni. 10Tsha khwiṋe dzulani vhudzuloni ha murahurahu, uri o ni vhidzaho a tshi dzhena a kone u ḓo tou amba na inwi a ri, ‘Takuwani khonani yanga, ni ḓe ngeno phanḓa.’ Ndi hone ni tshi ḓo huliswa vhaeni vhoṱhe vha tshi zwi vhona. 11
Ane a ḓihudza u ḓo ṱukufhadzwa, ane a ḓiṱukufhadza u ḓo huliswa.”
12Ndi hone Yesu a tshi amba na muṋe wa muḓi a ri, “Musi ni na tshiswiṱulo kana tshilalelo, ni songo vhidza khonani dzaṋu kana vharathu vhaṋu, naho e mashaka kana vhahura vha vhapfumi, ngauri vha nga ḓo ni vhidza-vho na vho ḓo vha no ima kha ḽa uri mutondi u tonda mutondi ngae. 13
Musi ni na tshimima, vhidzani vha si na tshavho na zwihole, na vha sa koni u tshimbila, na mabofu, 14
ndi hone ni tshi ḓo vha na mashudu, vhunga vhenevho vha sa koni u ni vhidza-vho. Inwi ni ḓo tou pfufhiwa nga Mudzimu musi vhavhuya vhoṱhe vha tshi vuwa vhafuni.”
15
Muṅwe wa vho dzulaho nae zwiḽiwani a tshi pfa zwenezwo a amba na Yesu a ri, “U na mashudu ane a ḓo vhidziwa munyanya muvhusoni wa Mudzimu.”
16Yesu a amba nae a ri, “Ho vhuya ha vha na muṅwe munna we a ri a tshi khou lugisa munyanya a vhidza vhathu vhanzhi. 17Nga ḓuvha ḽa munyanya a ruma muḓinḓa wawe uri a yo laledza vho vhidzwaho a ri, ‘Iḓani, zwoṱhe zwo lugiswa!’ 18Hone vhone vhoṱhe vha ḓibvula sa vho langanaho. Wa u thoma a ri, ‘Ndo renga tsimu; ndi fanela u i tandula. Nga vha mpfarele, zwi ḓo nkunda.’ 19Muṅwe-vho a ri, ‘Ndo renga phulu dza dzhogo ṱhanu, ndi kha ḓi yo dzi gudisa; zwi ḓo nkunda.’ 20Muṅwe nga fhaḽa a ri, ‘Ndi kha ḓi bva u vhinga, zwenezwo ndi nga si kone u ḓa.’ 21Uyo muḓinḓa a huma a yo vhudza muṋe wawe zwe zwa itea. Muṋe wa muḓi a sinyuwa nga maanḓa a amba na muḓinḓa wawe a ri, ‘Gidimelani zwiṱaraṱani na nḓilani dza muḓi, ni vhuye na vhashai na zwihole na mabofu na vha sa koni u tshimbila.’ 22Hu si kale uyo muḓinḓa a dovha a vhuya a ri, ‘Ndo ita zwe vha amba, hone vhudzulo vhu tshee hone.’ 23Ndi hone muṋe wawe a tshi amba nae a ri, ‘Iyani magondoni na dzinḓilani ni kombetshedze vhathu vha ḓe uri nnḓu yanga i ḓale. 24Hone vhaḽa vhe nda vha vhidza vha hana, ndi ri a hu na na muthihi wavho ane a ḓo vhuya a thetshela tsha munyanya wanga!’ ”
25Ho vha hu na gogo ḽihulu ḽi tshi khou tshimbila na Yesu. Ene a rembuluwa, a vha lavhelesa a ri, 26
18:29
Mat. 10:37
“Ane a ri a tshi ḓa ha Nṋe a si vhenge khotsi awe na mme awe, na musadzi wawe na vhana vhawe, na vharathu vhawe na khaladzi dzawe, a sa ite na u ḓivhenga ene muṋe, onoyo ha koni u vha mufunziwa wanga.U vhenga hafha zwi amba u funa Mudzimu u fhira wa hau. Hu tevhelwa maambele a Tshiheberu ane a amba u funa zwiṱuku. Kha hu sedzwe kha Gen. 29:30; Dot. 21:15; Mat. 10:37. 27
Ane a sa hwale tshifhambano tshawe a ntevhela, ha koni u vha mufunziwa wanga.
28“Ndi nnyi waṋu ane a tshi ṱoḓa u fhaṱa mutsheṱo mulapfu, a si thome u dzula fhasi a anganya uri a vhone arali e na tshelede yo eḓanaho u fhedza mushumo? 29A sa ralo u ḓo ri o no tea a vho kundwa u fhedza uyo mutsheṱo, vha zwi vhonaho vha vho ḓo mu sea 30vha ri, ‘Vhonani munna o thoma mutsheṱo zwino u vho kundwa u u fhedzisa!’
31“Kana ndi ifhio khosi ine ya ri yo bvelwa pfumo nga iṅwe khosi i re na vhanna vha 20 000, yone i na vha 10 000 fhedzi, i si thome u dzula fhasi ya rekanya uri i vhone arali i tshi nga kona u livhana na iḽa iṅwe khosi? 32Arali a vhona uri a nga si kone, u ḓo ruma vhaḓinḓa uri vha yo ṱangana na iḽa khosi musi i tshee kule, vha pfumedzane. 33Ndi zwone zwine nda ri, a hu na na muthihi waṋu ane a nga vha mufunziwa wanga arali a sa furaleli zwoṱhe zwine a vha nazwo.
34“Muṋo ndi tshithu tshavhuḓi, hone wa vhuya wa fhela vhuhali hawo wa si tsha dunga, u nga dovha wa dungiswa ngani? 35
A wo ngo tsha lugela u nyora mavu naho hu a ṱanganywa na mupfudze; tshawo ndi u laṱwa. A na nḓevhe kha a ḓipfele.”


text:
11
Vana va YakoboKumbe: Vana va Israele. Yakobo na Israele i munhu un'we lava yeke etikweni ra Egipta na tata wa vona, va ri ni mindyangu ya vona, hi lava: 2Rhuveni, na Simiyoni, na Levhi, na Yuda, 3na Isakara, na Zebuloni, na Benjamini, 4na Dani, na Neftali, na Gadi, na Asere. 5Vana va Yakobo ni vatukulu va yena hinkwavo a va ri 70,Van'wana va ri: 75 (loko ku hlayiwa vana va Yosefa; vonani Genesa 46:20-22,27; Duteronoma 32:8) ku katsa na Yosefa loyi a ku ri khale a ri etikweni ra Egipta. 6Swi fike laha Yosefa, ni vamakwavo hinkwavo, ni hinkwavo lava kuleke eminkarhini yoleyo, va hundzeke emisaveni. 7
Kambe vanhu va rixaka ra Israele va tswalelene va andza, ntsengo wa vona wu ya wu kula, matimba ya vonamatimba ya vona, kumbe: mintsengo ya vona ma engeteleka ngopfu swinene, kutani va tata tiko hinkwaro.
8
Loko ku hundzile nkarhi, ku vekiwa hosi leyintshwa etikweni ra Egipta; hosi leyi a yi tivanga nchumu hi Yosefa, 9kutani yi ku ka vanhu va yona: “Ma swi vona leswaku Vaisraele va sungula ku hi tlula hi ku tala ka vona ni matimba ya vona! 10
A hi va endleni hi mano leswaku va nga andzi ngopfu, hikuva loko va tala kutani nyimpi yi tshuka yi humelela,Van'wana va ri: loko hi tshuka hi humeleriwa hi tinyimpi va ta yima ni valala va hina, va lwa na hina, kutani va ta suka etikweni va hi balekela.”va ta suka etikweni va hi balekela, kumbe: va titekela tiko 11Hiloko Vaegipta va veka valanguteri, leswaku va xanisa Vaisraele hi ku va rhwexa mintirho yo tika. Kutani Vaisraele va akela FaroFaro: Vito leri ri vula “ntsindza”, kumbe “hosi” hi ririmi ra Xiegipta miti ya Pitomu na Ramsese yo hlayisela tinhundzu ta yena eka yona. 12Kambe, hambileswi a va xaniseka, Vaisraele va ya va andza, va tata tiko, kutani Vaegipta va sungula ku va chava.
13Hikokwalaho, Vaegipta va tirhisa Vaisraele hi tihanyi letikulu; 14va va xanisa hi ku va nyika mintirho leyo tika ya ku pfuva ndzhope ni ku endla switina, va va nyika ni mintirho ya tinxaka-xaka ya le masin'wini. Emintirhweni leyi hinkwayo, a va va tirhisa hi tihanyi letikulu.
15Kutani hosi ya Egipta yi lerisa tisungukati timbirhi ta Vaheveru, Xifira na Puwa, yi ku ka tona: 16“Loko mi ri karhi mi pfuna vavasati va Vaheveru eku tintshunxeni ka vona, langutani swinene n'wana leswaku i wa yini: Loko a ri wa mufana, n'wi dlayeni! Kambe loko a ri wa nhwanyana, n'wi tshikeni a hanya.”
17Kambe vavasati lava va tisungukati a va chava Xikwembu, kutani a va endlanga leswi hosi ya Egipta yi va leriseke swona: Va tshika vana va vafana va hanya. 18Kavaloko hosi yi va vitana, yi ku ka vona: “Mi endlele yini ku tshika vana va vafana va hanya, xana?” 19Vona va hlamula Faro, va ku: “Vavasati va Vaheveru va tiyile, a va fani ni vavasati va Vaegipta! Loko lava va tisungukati va nga si fika eka vona, va va kuma va tintshunxile!” 20Hikokwalaho Xikwembu xi katekisa tisungukati; Vaisraele vona va ya va andza,Kumbe: Xikwembu xi katekisa maendlele lawa ya tisungukati, kutani Vaisraele va ya va andza matimba ya vona ma engeteleka ngopfu. 21Naswona Xikwembu xi andzisa mindyangu ya lava va tisungukati, hikuva a va xi kombile xichavo.Kumbe: Xikwembu xi andzisa mindyangu ya Vaisraele, hikuva a va xi kombile xichavo 22
Kutani Faro a lerisa tiko ra yena hinkwaro, a ku: “N'wana un'wana ni un'wana wa mufana loyi a nga ta velekiwa eka Vaheveru, n'wi cukumeteni enambyeni,Hileswaku: enambyeni wa Nilo kambe mi tshika vanhwanyana hinkwavo va hanya!”


text:
21
Joh. 8:7
Asizwo-ha iwe mudzia-u-haṱula vhaṅwe, naho u tshi nga vha nnyi, a u na tshine wa nga ḓiṱamba ngatsho. U tshi haṱula vhaṅwe ndi u ḓivhea mulandu-vho. Hufha iwe muṋe u tshi ita zwenezwo-vho. 2Zwino tshine ra ḓivha ndi uri Mudzimu u ita zwone a tshi haṱula vhathu vhane vha ita zwa u ralo. 3Kani iwe une wa haṱula vhaṅwe, hu uri na iwe u ita zwenezwo zwine vhone vha ita, u vhona unga u nga ponyoka khaṱhulo ya Mudzimu? 4
Ef. 1:7
2:4,7
Rom. 3:251 Tim. 1:16
Yes. 30:18
2 Pit. 3:9
Kani-ha u khou tou nyadza vhulenda hawe vhuhulu na u konḓelela hawe na u sa fhela hawe mbilu? A u zwi vhoni uri vhulenda ha Mudzimu ndi ha uri iwe u laṱe vhuvhi naa? 5
Hone nga tshipimbi tshau na mbilu i sa laṱi vhuvhi hayo, u khou ḓiṋaṋisela ṱhamu ya Mudzimu ine ya ḓo vhonala nga ḓuvha ḽa khaṱhulo yawe i sa khakhi. 6
Mat. 16:27
Ndi hone Mudzimu a tshi ḓo ṋea muṅwe na muṅwe zwo fanelaho mishumo yawe. 7
Vhane vha lusa u ita zwivhuya uri vha wane vhugala na u huliswa na u sa fa, u ḓo vha fha vhutshilo vhu sa fheli. 8
Vhane vha londa zwavho fhedzi, vha sa thetshelesi vha tshi vhudzwa ngoho, vha tshi takalela vhutshinyi, u ḓo vha rwa ó sinyuwa. 9
Luk. 12:47-48
Muṅwe na muṅwe ane a tshinya u ḓo shengela a tambula. Zwi ḓo thoma kha Mujuda, hone na wannḓa ha nga ponyoki. 10Hone muṅwe na muṅwe ane a ita zwivhuya u ḓo wana vhugala na khuliso na mulalo. Hu ḓo thoma Mujuda, ha tevhela wannḓa. 11
Mir. 17:15
Mudzimu ha ṱaluli.
12Vho tshinyaho vha si na Mulayo wa Mushe, vha ḓo ḓi lovha vha si nawo. Vho tshinyaho vhe na Mulayo, vha ḓo sengiswa hu tshi tevhedzwa wone Mulayo; 13
ngauri vhane Mudzimu a ri vha pfi vhavhuya a si avho vhane vha sokou pfa Mulayo nga nḓevhe fhedzi, ndi vhane vha tou ita zwine Mulayo wa amba. 14Vhannḓa a vha na Mulayo wa Mushe, hone arali nga nzulele vha tshi ita zwiṅwe zwine Mulayo wa amba zwone, zwi amba uri mulayo ndi vhone vhaṋe naho Mulayo wa Mushe vha si nawo. 15
Zwi sumbedza uri zwine Mulayo wa amba zwo ṅwaliwa mbiluni dzavho, na luvalo lu a ṱanzilela-vho; vha tshi elekanya vha a ḓipfa vhone vhaṋe uri: afha ndo khakha, huṅwe vha dovha vha ḓipfa uri: afha a tho ngo khakha. 16
Joh. 5:22,27
Ndi zwone zwine nda amba ndi tshi ḓivhadza mafhungo maḓifha, nda ri zwi ḓo ralo nga ḓuvha iḽo ḽihulu ḽine Mudzimu a ḓo sengisa vhathu zwo dzumbamaho mbiluni dzavho, nga Yesu Khristo.
17
Joh. 8:33,39
Rom. 9:4
2:23
Zwino iwe-ha? U ri u pfi Mujuda; wa ḓitika nga Mulayo wa Mushe, wa zuwa Mudzimu; 18
wa ri u ḓivha zwine Mudzimu a funa, u kona u nanga zwi re khwiṋe vhunga wo funzwa nga Mulayo; 19
23:16,24
u ḓiita “mudededzi wa mabofu”, wa ri u “tshedza tsha avho vha re swiswini”, 20u “mufunzi wa vha sa ḓivhiho tshithu”, u “mudededzi wa zwixele”, vhunga u na Mulayo u katelaho nḓivho yoṱhe na ngoho yoṱhe. 21
U kona u funza vhaṅwe – khe u sa ḓifunzi iwe muṋe; u laya vhathu uri vha songo tswa – iwe a u tswi? 22
3:8
U ri hu songo itwa vhupombwe – iwe a u iti naa? U tshi nengwa midzimu, iwe thundu dza thembele a u tswi? 23U tshi zuwa Mulayo wa Mudzimu a u nyadzisi Mudzimu nga u pfuka Mulayo naa? 24
Yes. 52:5
Ndi zwine Maṅwaloni ha pfi, “Inwi Majuda ni ita uri vhannḓa vha nyefule Mudzimu.”
25
U fumba Tshijuda hu a farisa arali u tshi ita zwine Mulayo wa amba; hone arali u mupfuki wa Mulayo ndi tshifa u songo vhuya wa fumba. 26
Zwino arali muthu a songo fumba, hone a tshi tevhedza zwine Mulayo wa amba, Mudzimu a nga si mu ite sa o fumbaho na? 27
Wannḓa a songo fumbaho muvhili arali a tshi tevhedza tshoṱhe Mulayo u ḓo haṱula iwe Mujuda, ngauri naho u na Maṅwalo, wo fumba, u ḓi vha mupfuki wa Mulayo. 28Mujuda a si uyo ane vhathu vha vhona e Mujuda; u fumba vhukuma a si ha muvhilini hu vhonwaho nga vhathu. 29
Filip. 3:3
Kol. 2:11
Mish. 7:51
Rom. 7:6
2 Korint. 3:6
Mujuda ndi a re Mujuda mbiluni yawe; u fumba vhukuma ndi ha mbiluni, a si zwi itwaho nga mulayo wo tou ṅwaliwaho, ndi mushumo wa Muya. Mujuda a si ane a rendwa nga vhathu, ndi ane a rendwa nga Mudzimu.Ndi uri “Juda” zwi amba uri “Murendwa” (Gen. 29:35).


text:
Rihlaza
Muvala wa Rihlaza i muvala lowu nge xikarhi ka wasi na xitshopana eka nxaxamela wa magandlati ya rivoningo. Wu vonakalo loko rivoningo ri ri na magandlati ya kwalomu ka 495–570 wa ti nonomitara. Eka vupfapfarhuti na ku gandlisa, muvala wa rihlaza wu tumbuluxiwa hi ku hlanganisa muvala wa xitshopana na wa wasi, kumbe xitshopana na wasi-lwandle; eka nongonoko wa mavala wa RGB, lowu tirhisiwaka ku haxa mavala eka ti thelevixini na tikhompuyutara, muvala wa rihlaza, wo tshwuka na wa wasi i mavala ya xisimeko lama pfanganyiwaka hi mimpimo yo hambana-hambana leswaku ku tumbuluxuwa mavala hinkwawo lawa ma lavekaka eka vuhaxi. Tlilorofili imurhi-xiaki lowu vangelaka muvala wa rihlaza eka swimilana hinkwaswo eka ntumbuluko, naswona wu pfuna ku hundzula matimba ya rivoningo ra dyambu leswaku riva swakudya swa swimilana. Swi'nwa swiharhi swi tirhisa muvala lowu leswaku swi ti tumbeta.
Hi minkarhi ya khale e tikweni-nkulu ra Yuropa, muvala wa rihlaza a wu yelanisiwa na vufumi, vaxavisi, vahlayisi va mfuwo na ti ndhuna, kasi muvala wo tshwuka a wu tala ku tirhisiwa hi vafumi na tihosi. Hixona xivangelo lexi endleke leswaku Leonardo da Vinci a tirhisa rhoko ra muvla wa rihlaza ku pfapfarhuta xi faniso xa Mona Lisa, kuhlanganisa na xivangelo xa leswaku switulu swa Phalamendhe ya Vanhu ya le Nghilandi swiri swa muvala wa rihlaza, kasi swa Yindlu ya tihosana swiri swa muvala wo tshwuka.[1] Muvala lowu wu thlela wu tirhisiwa eka matimu wuri muvala wo yimela tiko ra Ireland. Imuvala wa xikhale wa vukhongeri bya Vusurumani, naswona wu yimela swimilana swo tsakisa swa Paradesi. I muvala wa mujeko wa mu profeta Muhammad, naswona wu kumeka eka mijeko ya tala ya matiko ya vukhongeri bya Vusurumani.[2]
Eka nhlahluvo wa mavonele ya vanhu vale Amerikha, Yuropa na matiko ya vusurumani, muvala wa rihlaza wu yelanisiwa na ntumbuluko, vutomi, rihanyo, vuntshwa, ximun'wana, ntshembo na ku tshokoka.[3] E Yuropa na Amerikha, muvala lowu wu thlela wu yelanisiwa na vuxungu kumbe vuvabyi,[4] hilaha ku hambaneke, e tikweni ra Chayina na matiko ya Axiya, muvala wa rihlaza wu yelanisiwa na mbeleko na ntsako.[3] Hikwalaho ka leswi muvala lowu wu yelanisiwaka na ntumbuluko, muvala lowu wu tirhisiwa ngopfu hi minhlangano yo lwela no korhokela ku sirhelela ntumbuluko. Mavandla ya swa tipolitiki lama hlohloteriwaka hi nsirhelelo wa mbangu, matala ku thyiwa ma vandla ya rihlaza. Leswi swi vangele leswaku van'wamabindzu va navetisa tinhundzu ta vona leti nga xungetiki mbangu ti ri tinhundzu ta rihlaza. Muvala wa rihlaza hakanyingi wu twisisiwa tani hi muvala wo nyika mpfumelelo, lambhu ra rihlaza eka rhoboti yale magondzweni ri nyika mfpumelelo wo hundza, kasi karata ra rihlaza e tikweni ra Amerikha ri hlamusela mpfumelelo wa vuakatiko.
MintshahoEdit
- ↑ Heller 2009, p. 98.
- ↑ Heller 2009, pp. 94-98.
- ↑ 3.0 3.1 Heller 2009, pp. 87–104.
- ↑ Heller 2009, pp. 96-97.


text:
Oxiyeniya
Oxiyeniya i tiko-nkulu kumbe xifundza xa ndzawu leyi hlanganisaka Ostraliya na Swihlala leswinge lwandle ra Phasifiki.[1][2][3] Oxiyeniya yi funengeta kwalomu ka 8,525,989 wa tiskwe-mitara naswona yina vaakatiko va 41,050,699. Oxiyeniya itiko-nkulu leritsongo kutlula matiko-nkulu hinkwawo ya misava.
Oxiyeniya yina mpfangano wa ti-ikhonomi, kusukela eka ikhonomi leyi hluvukeke ngopfu ya Ostraliya na Nyuzilendi leti hlayiwaka eka matiko ya khume ya misava lama hluvukeke kuya hi vutomi lebyinene,[4][5] kuya eka matiko lama ha kasaka kufana na Kiribati na Tuvalu.[6] Ostraliya hirona tiko leru kulu eka matiko ya Oxiyeniya, naswona Sidni hirona dorobha leri kulu eka madorobha ya matiko ya Oxiyeniya.[7]
Vanhu vosungula kufika e Ostraliya, Gineya leyintshwa na swihlala swa ndzhawu leyi, vangava vafikile kona kwalomu ka malembe ya 50,000 na 30,000 lama hundzeke. Oxiyeniya yivalangiwile rosungula hi vayuropa hi lembe-xidzana ravu 16 kuya emahlweni. Vavalangi va maphutukezi va fikile e swihlaleni swa Tanimbari, Carolina na Papuwa Nyugini, exikarhi ka malembe ya 1512 na 1526. Eka riendzo rayena rosungula hilembexidzana ravu 18, James Cook ufikile e Tahiti, ivi alandzelela swihlala akala a fika eribuweni rale vuxeni bya Ostraliya. Ndzhawu leyi ya Phasifiki yivone minjhekanjhekiswano yihlaya exikarhi ka Amarikha na Japani, hinkarhi wa nyimpi ya misava yavumbirhi.[8]
Kufika ka vakolonyi vale Yuropa eka malembexidzana lama landzeleke, kutisile kucinca loku kulu eka vutomi bya siku na siku kuhlanganisa na swa tipolitiki ta ndzhawu leyi ya misava. Eka manguva lawa, matiko yotala ya Oxiyeniya masungula kuvulavula hi xikongomelo xo cinca mujeko ya matiko ya wona leswaku makombisa mifungo ya wona.[9] Mpfapfarhuto wale maribweni wa le Ostraliya ivutshila byakhale ngopfu lebyi ngakavanyetiwangiku kusukela khale na swona ixiyenge xankoka xandzhavuko wa vanhu vosungula va Ostraliya.[10] Ntshava ya Puncak Jaya e Papuwa hiyona nhlohlorhi leyi leheke ngopfu e Oxiyeniya.[11] Matiko yotala ya Oxiyeniya mana xiyimiso xavu demokhrasi na Phalamendhe leyi akiwaka hi mintlawa yohambana hambana ya swa tipolitiki, naswona vuvhaki hiyona nkomponi leyi nga xihlovo xa mintirho yotala ematikweni lawa.[12]
MintshahoEdit
- ↑ Scholastic Atlas of the World. 2003. "Oceania is the smallest of all the continents"
- ↑ For a history of the term, see Douglas & Ballard (2008) Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940
- ↑ "Oceania". 2005.
- ↑ "Australia: World Audit Democracy Profile". WorldAudit.org. Archived from the original on 13 December 2007. Retrieved 5 January 2008.
- ↑ "Rankings on Economic Freedom". The Heritage Foundation. 2016. Retrieved 30 November 2016.
- ↑ "Kiribati: 2011 Article IV Consultation-Staff Report, Informational Annexes, Debt Sustainability Analysis, Public Information Notice on the Executive Board Discussion, and Statement by the Executive Director for Kiribati". International Monetary Fund Country Report No. 11/113. 24 May 2011. Retrieved 10 September 2011.
- ↑ "Archived copy". Archived from the original on 2003-08-20. Retrieved 2010-08-30.
- ↑ "Secret Instructions to Captain Cook, 30 June 1768". National Archives of Australia. Retrieved 3 September 2011.
- ↑ Dimensions of Australian Society, Ian McAllister – 1994, p 333
- ↑ "Oceanic art", The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition 2006.
- ↑ MacKay (1864, 1885) Elements of Modern Geography, p 283
- ↑ "Prehistoric man at Lake Mungo, Australia, by 32,000 years BP.". Nature 240 (5375). 1972. pp. 46–8. PMID 4570638.


text:
Butterflyfish
Vito Ra Ntolovelo Ra Xindyangu
Butterflyfish
Vito Ra Xi Science
Chaetodontidae
Size
KU fika eka 25 cm
Nhlamuselo
Leyi yina xivumbeko xo endla onge I xirhendzevutani, yiva na ti fins ta laha henhla. Yiva na nomo wo endla ingaku I xibakwani kasi matinu ya yona onge I burachi. Muhlovo wa yona wuvonaka ngopfu, yiva na mikhwalalati na yinwana yo dzwihala laha kusuhi na matihlo.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa muxaka lowu wufika eka 10 na tinxaka nxaka ta 114. Yitele ngopfu laha kukumekaka swimilani swale matini. Yidya na nhlekani. Yikota no famba mphfuka wo leha yi lavana na swakudya. Yikota no kuma muhlovo lowu swihadyana swanivusiku swingana wona. Tinwani ti famba hi mintlawa kasi tinwani hitimbirhi mbirhi.
Swakudya
Swakudya swayona swahambana hambana kufana na swihadyani leswi ntsongo leswi pfumalaka rhambu ra laha nhlaneni, matandza ya tihlampfi na nkuxu. Tinxaka tinwana titiveka hiku basisa hikuva letintsongo ta kona ti korisela masalela loko tinwani tidyile.
Kuhangalaka
Yikumeka eka maxelo yohambana hambana nale malwandle hinkwawo.
Common Species
Golden butterflyfish
Chaetodon semilarvatus
Raccoon butterflyfish
Chaetodon fasciatus
Coachman
Heniochus acuminatus


text:
Hikokwalaho Ka Yini Vanhu Va Famba Va Lo Thwixi
XiTsonga
Moses Mtileni
Khale ka khaleni vanhu a va famba hi milenge na mavoko, ku kota swivumbiwa hinkwaswo swa milenge ya mune. Vanhu a va ri na rivilo ro tlula ra swiharhi swo fana na mpfundla, yingwe kumbe mhelembe. Milenge na mavoko ya vanhu a swi ri kusuhi na kusuhi ku tlula swirho leswin’wana: a swi ri na mahlangano yo fana: makatla na swisuti; swikokola na matsolo; mahlakala; mikondzo na swandla, hinkwaswo a swi helela hi ntlhanu wa swikunwana na tintiho, na min’wala eka xikunwana xin’wana na xin’wana na rintiho rin’wana na rin’wana. Swandla na mikondzo a swi ri na mixanxamelo yo fana ya swikunwana swa swona swa ntlhanu na tintiho ta swona ku suka eka xikunwana lexikulu na rintiho ra khudzu ku ya eka xikunwana lexintsongo na xintihwana lexintsongo. Emasikwini yalawo khudzu a ri ri kusuhi na tintiho letin’wana, a swi ri tano na hi xikunwana lexikulu. Milenge na mavoko a swi vitanana vamakwavo lavo rhanga.
A swi pfunana ku rhwala miri hinkwako lomu a wu lava ku ya kona; emakete, emavhelengeleni, hansi na le henhla ka misinya na tintshava, kwihi kumbe kwihi lomu a ku lava ku fambafamba. Hambi endzeni ka mati, a swi tirhisana kahle kun’we ku pfuneta miri ku papamala, ku hlambela, kumbe ku nyupela. A swi ri na xidemokirasi na ndzingano eka vuxaka bya swona. A swi kota no lomba mitirho ya ntshovelo wa swirho leswin’wana, ku fana na mpfumawulo ku suka eka nomo, ku twa ku suka eka ndleve, ku nuhetela eka nhompfu, na ku vona eka mahlo.
Ncino wa swona na ku nyiketana a swi vondzokisa swirho leswin’wana. A swi monya ku va swi fanele swi lomba bya swona vutlharhi byo hlawuleka eka vamakwavo lavo rhanga. Mavondzo ya swi tlunyile swi hluleka ku vona leswaku milenge na mavoko a swi swi yisa etindhawini. Swi sungurile ku lukela tiphere letimbirhi mano.
Ririmi ri lombile kungu eka Byongo ri ri tirhisa hi ku copeta ka tihlo. Ri sungurile ku anakanya, swi twala, hi ku hambana ka matimba ya mavoko na milenge. I mani a ri na matimba yo tlula un’wana, ri anakanyile. Vamakwavo lavambirhi lavo rhanga, lava a va nga si tshama va vilerisiwa hi leswi lowun’wana a ri na swona kumbe a kota ku swi endla, sweswi va lombile mpfumawulo eka nomo va sungula ku tibuma leswo un’we a ri na nkoka ku tlula lowun’wana. Leswi swi cincile hi ku hatlisa swi ya eka ku i mani a sasekile ku tlula un’wana; mavoko ya tinyungubyisile hi tintiho ta wona to leha to lala, hi nkarhi wun’we ya vula marito yo hlekula hi ku koma na ku bumbula ka swikunwana. Swi nga riki swo tluriwa, swikunwana swi vulavurile hi ku hlekula hi tintiho to lala, vamakwavo vo sika hi ndlala! Leswi swi yile emahlweni hi masiku, nkarhi wun’wana swi kavanyeta vuswikoti bya swona byo tirhisana kahle. Emakumu swi hetelele ku ri mhaka yo ringana matimba; swi hundzulukele eka swirho leswin’wana ku kuma mpfuno.
I Ririmi leri nga ringanyeta hi mphikizano. Miehleketo ya vutlharhi, hinkwaswo swi pfumelelanile. Kambe a ku ta phikizaniwa hi yini? Swin’wana swi ringanyete hi ntlangu wa ku dodombisana – ku dodombisana ka nenge na voko. Swin’wana swi vulavurile hi ntlangu wa masavula, ku hoxa no qhavulela, xisiyamani, kumbe ku tlanga ntlangu wo fana na chess kumbe muravarava, kambe hinkwaswo swi bakanyeriwile etlhelo hikuva a swi ta tika ku swi humelerisa kumbe a swi nga ta va kahle hinkwaswo eka xin’we xa swirho leswimbirhi. I Ririmi nakambe, endzhaku ko lomba eka Byongo, loyi a nga ta na xitshunxo. Ntlawa wun’wana na wun’wana wa swirho a wu ta ta na xikambelwana, hi ku siyerisana. Mavoko na milenge swi pfumerile.
Mphikizano wu vile kona endhawininyana yo pfuleka eswihlahleni, kusuhi ni nambu. Hinkwaswo swirho a swi lulamerile khombo kumbe swihi kumbe swihi leswi nga tshikaka swi juma miri, sweswi swirho swa wona swi nga eka nkwetlembetano. Mahlo ya halaharile ekule na le matlhelo ku vona hambi xikhombyana xintsongo ku suka eka mpfhuka wihi kumbe wihi; tindleve ti titilulamiserile ku twa hambi ximpfumawulwana ku suka eka mpfhuka wihi kumbe wihi; nhompfu yi tibasisile ku antswa ku endlela ku khoma masema ya khombo leri nga tumbelelaka mahlo lawa ya halahalaka na tindleve leti yingiseleke; na ririmi a ri tilulamiserile ku huwelela kumbe ku kalakala, khombo.
Moya wu hangalasile hungu ra mphikizano etimhehweni ta mune ta swihlahla, mati na mpfhuka. Swiharhi swa mune a swi ri swin’wana swa lavo rhanga ku fika, swo tala swa leswikulu swi khomile marhavi ya rihlaza ku komba leswaku a swi tile hi kurhula. A ku ri ntshungu wa mihlovohlovo wa Yingwe, Nghala, Mhelembe, Mhisi, Ndlopfu, Nhuntlwa, Kamela, Homu ya timhondzo to leha na Nyarhi ya timhondzo to koma, Ntsukunyani na Kondlo. Swa-Le-Matini, Mpfuvu, Nhlampfi, Ngwenya, va andlarile xiphemu xa le mahlweni eribuweni, va siya xiphemu lexin’wana xa miri ematini. Swa milenge mimbirhi, Yimbho, Mhangele, na Phigogo swi bananisa timpiko hi nyanyuko; tinyenyana ti ba miloti ku suka emisinyeni; Nthonono a yi yimbelela nkarhi hinkwawo. Puma, Xivungu, Sukumbela, Khongoloti a swi kasa emisaveni kumbe emisinyeni. Rimpfani a ri famba hi ku tumbela, hi vukheta, ri nga jahangi loko Nkolombyani wu ri karhi wu tsutsumatsutsuma, wu nga tshamiseki ndhawu yin’we. Nkawa, Mfenhe, a swi tlula ku suka eka rhavi ku ya eka rin’wana. Hambi misinya na makhwati, a swi voyamavoyama ku suka eka tlhelo rin’we ku ya eka rin’wana, swi losa, swi yima tsere hi ku siyerisana.
Nomo wu pfurile mphikizano hi risimu:
Hi endla leswi ku titsakisa
Hi endla leswi ku titsakisa
Hi endla leswi ku titsakisa
Hikuva hinkwerhu
Hi huma eka ntumbuluko wun’we.
Mavoko na Milenge swi tibohile ku amukela mbuyelo hi xindzhuti; ku ri hava ku nyenyela, kumbe nxungeto wa xitereko kumbe ku tirha hi ku debyisa.
Mavoko ya humesile xikambelwana xo sungula: ya hoxile ximhandzana ehansi. Nenge, wa ximatsi kumbe wa xinene, kumbe hi ku tirhisana, a wu fanele ku rholela ximhandzana wu xi hoxa. Milenge hamimbirhi a yi pfumeleriwa ku kunguhata kun’we, nkarhi wihi kumbe wihi eka xikambelwana, na ku rhumela swikunwana swa yona, hi xin’we kumbe hi ku angarhela, hi nongonoko wihi kumbe wihi ku fikelela xikongomelo xa swona. Yi ringetile ku hundzuluxa ximhandzana; ku xi susumeta; yi ringeta tindlela to hambanahambana to khomisana, kambe a yi kotanga ku xi tlakula hi mfanelo; loko swi ta eka ku xi fambisa, leswikulu a yi kota ku swi endla i ku xi susumeta swigozana ku suka laha a xi ri kona. Ku vona leswi, Tintiho ti lombile mpfumawulo ku suka eka nomo kutani ti hleka, ti hleka. Mavoko, ya nga wona ya teke na xikambelwana, ya tivambavambile, ku fana na le ka mphikizano wa van’wambhuri, ya komba xivumbeko xa wona xo lala, kutani hi tindlela to hambanahambana ya tlakula ximhandzana. Ya xi cukumetile ekule eswihlahleni, ya tirhambela ku hefemula xikan’we ka hinkwavo ka nhlamalo ku suka eka milenge na le ka vahlaleri. Ya kombisile byin’wana vuswikoti: ya rholele swipetlu swa nsava ku suka ekambanini wa rhayisi; ya hulela tinayiti; ya endla mavhilwa yantsongo yo rhendzeleka hi bandi yo koka timhandzi to tika; ya endla matlhari ya hoxa ekule swinene; swendlo leswi swikunwana a swi kota ntsena ku swi lorha kunene. Milenge yi kotile ntsena ku tshama yi hlamala nkombiso wa vutshila na ku petseka hi ku olova ka makwavo wa yona lowo lala. Mavoko ya vahlaleri ya govola swa tilo hi ku phokotela hi ku hlamala na ku seketela mavokokuloni, leswi nga hlundzukisa milenge swinene. Kambe a yi nga tiyimiselanga ku hoxa thawula: hambileswi a yi tshamile lahaya yi languteka yi tsanile, swikunwana swa yona swi ri karhi ku tsalatsala swirhendzevutana ensaveni, a yi ri eku anakanyeni ka muxaka wa xikambelwana lexi nga ta endla yi hlula.
Eku heteleleni, a ku ri nkarhi wa milenge na swikunwana wo ringanyeta xikambelwana. Xa yona, loko yi hlamusela, a xi olova. Mavoko ya fanele ya rhwala miri hinkwawo ku suka eka xiphemu xin’we xa dada ku ya eka xin’wana. Xikambelwana xo ka xi nga tivikani, ku anakanya tintiho to tikukumuxa. A ku ri mavonavona yo koxa vahlaleri. Hinkwaswo swirho swa miri a swi pinyulukile. Mavoko ya khomile misava; mahlo ya ri kusuhi na misava, tikhona ta xivono xa wona ti hungutiwa hi vusuhi bya wona na misava; ritshuri ri nghena etinhompfini, ri endla leswaku ti entshemula; milenge na swikunwana swi papamala emoyeni: nyayo juu, vahlaleri va huwelela, va yimbelela hi ku tlanga.
Milenge ehenhla
A ku na xo vilela hi xona
Milenge ehenhla
Landzelelani milenge
A hi haheni empfhukeni
Kambe mahlo na tindleve swa vona a swi ri eka swandla na mavoko. Swirho leswi timinete tingaritingani leti hundzeke a swi ri karhi ku kombisa vutshila byo hlawuleka byo hambanahambana, a swi tsandzeka no fambanyana ximpfhukana. Magozanyana, mavoko ya kalakarile hi ku twa ku vava, ya dedeleka, ya khwita, ya tshika miri wu wa. Ya wisile kutani ya ringeta nakambe. Hi nkarhi lowu ya ringetile ku hangalasa tintiho ku antswa ku khoma misava, kambe a ku ri makhudzu ntsena a ya kota ku tlharhamuka. Yi ringetile ku pinyuluka, kambe endlelo leri ri ariwile hikuva ku va ri hetiseka a ku ta fanela ku nghenelela na milenge. A ku ri nkarhi wa swikunwana wo hleka. Swi lombile mahlehleleti ku suka eka nomo ku hambanyisa xihleko xa swona eka leswo ntswiritswita swa tintiho. Ku twa ku hlekuriwa, mavoko ya hlundzukile swinene kutani ya endla matshalatshala yo hetelela yo rhwala miri. A ya fikelelangi hambi goza rin’we. Hi ku karhala mavoko na tintiho swi lan’wile. Milenge a yi tsakile ku kombisa matimba na vutshila bya yona eka swa mitlangu: yi pimile nkarhi, yi thamukathamukile, yi tsutsumile, yi tlula, handle ko wisa miri na kan’we. Hinkwayo milenge ya vahlaleri yi gimile ehansi hi ku pfumelelana na ku seketelana. Mavoko ya tlakusile swandla ku lwisa ku pfumaleka ka moya wa mitlangu loku, ya rivala hi vomu leswo hi wona ya nga sungula endlelo leri.
Kambe hinkwaswo, ku katsa na vahlaleri, swi vonile swin’wana swo ka swi nga tolovelekangi hi swandla: makhudzu lawa a ya tlharhamukile hi nkarhi lowu mavoko a ya ringeta ku rhwala miri, a ya ha hambanile na tintiho letin’wana. Swirho leswi a swi phikizana na mavoko a swi ri kusuhi no yisa emahlweni fenya ra swona loko swi vona swin’wana; ematshan’wini ya ku va makhudzu lawa ya hambanisiweke na tintiho letin’wana ya endla mavoko ya nga ha koti swo tala, ya engetele matimba ya swandla yo khoma. I yini leswi? Vulema byi nga hundzuka matimba yo vumba!
Njhekanjhekisano exikarhi ka swirho ku hlawula muhluri wu tekile masiku ya ntlhanu, nhlayo ya tintiho na swikunwana eka xin’wana na xin’wana xa swirho leswimbirhi. Kambe hambi swi ringetile hi matimba a swi kotanga ku hlawula muhluri; milenge na mavoko a swi ri na vuswikoti lebyikulu eka swilo leswi a swi kota swona; a ku ri hava lexi a xi ta hanya handle ka lexin’wana. Kwalaho ku sungula xiyenge xa ncuva wa mabyongo: i ncini miri, hinkwaswo swi vutisana, kutani swi vona leswaku miri a ku ri swona hinkwaswo hi ku angarhela; a swi khomanile. Xirho xin’wana na xin’wana a xi fanele ku tirha hi ku hetiseka ku va hinkwaswo swi ta kota ku tirha hi ku hetiseka.
Kambe ku sivela mphikizano kumbe nkwetlembetano nkarhi lowu taka, swirho hinkwaswo swi bohile leswaku ku sukela nkarhi wolowo ku ya emahlweni miri wu ta famba wu lo thwixi, milenge yi kandziyile ehansi mavoko ya ri empfhukeni. Miri a wu tsakile hi xiboho lexi, kambe a wu ta pfumelela swihlangi ku famba hi milenge ya mune ku endlela leswaku swi nga rivali lomu swi humaka kona. Swi avanyisile mitirho hi ndlela leyi: milenge a yi ta rhwala miri, kambe loko yi fika lomu ku yiwaka, mavoko a ya ta endla hinkwayo mitirho leyi a yi ta koxa ku endliwa kumbe ku tirhisa switirho. Loko milenge na mikondzo swa ha endla ntirho wo tika wo rhwala, mavoko ya tlharamukile ya tirhisa vutshila bya wona ku tirha mbango, na ku tiyisisa leswaku swakudya swi fikelela nomo. Nomo, kumbe hi ku kongoma, meno ya wona, a ya ta swi ncakunha, ya swi rhumela hi nkolo ku ya ekhwirini. Khwiri a ri ta kama vunene hinkwabyo ri byi hangalasa na migerho leyi a ku ri yona a yi hangalasa vunene lebyi etikhonweni ne makorhweni hinkwawo ya miri. Kutani khwiri a ri ta teka hinkwaswo leswi tirhisiweke ri swi yisa eka sisiteme ya nkululo, laha ku suka kona miri a wu ta ya swi chela etimbaleni to pfuleka kumbe ku swi celela ehansi ka misava ku yi nonisa. Swimila a swi ta kula swi tswala mihandzu; mavoko a ya ta kha yin’wana ya yona ya hoxa enon’weni. Ina, ndzhendzheleko wa vhilwa ra vutomi wu ta fambisa sweswo.
Hambi mitlangu na vunyanyuri a swi avanyisiwile hi mfanelo; ku yimbelela, ku hleka na ku vulavula a swi tshikeriwile nomo; ku tsutsuma na bolo ya milenge; loko besibolo na basikitibolo swi nyikiwile mavoko, handle ka leswaku milenge a ku ri yona a yi ta tsutsumatsutsuma. Eka swa mitlangu, milenge a yi tshikeriwe swona. Ku avanyisa ka mitirho loku ku endlile leswaku miri wu va muchini wa matimba wa vutomi, wu tlula hambi swiharhi leswikulu hi leswi a wu kota ku swi fikelela hi ntalo na hi nkoka.
Hambiswiritano, swirho swa miri swi kumile leswaku ndlela ya matirhelo leyi a swi yi fikelerile a ya ha ta tisa nkwetlembetano. Ku va nhloko yi ri emaninginingini a swi ta yi endla yi titwa yi antswa eka milenge leyi a yi kandziya misava kumbe leswaku hi yona n’wini nakona swirho leswin’wana ehansi ka yona i malandza ntsena. Swi tiyisisile leswaku hi tlhelo ra matimba, nhloko na hinkwaswo leswi a swi ri ehansi ka yona, a swi ringana. Ku khwatihata leswi, swirho swi tiyisisile leswaku ku vaviseka na ntsako wa xin’wana na xin’wana swa xirho xihi kumbe xihi a swi ta twiwa hi hinkwaswo swirho. Swi tshinyile nomo leswaku loko wu ri karhi ku vula leswi kumbe leswiya, a wu vulavula tanihi miri hinkwawo ku nga ri tanihi hi n’wini woxe.
Swi yimbelerile:
Emirini wa hina
Ku hava nandza
Emirini wa hina
Ku hava nandza
Ha tirhelana
Hina hi tirhela Hina
Ha tirhelana
Hina hi tirhela Hina
Ha tirhelana
Ririmi rito ra hina
Ndzi khome ndzi ku khoma
Hi aka miri wa rihanyu
Vuxongi i vun’we
Kun’we ha tirha
Hi tirhela miri wa rihanyu
Kun’we ha tirha
Hi tirhela miri wa rihanyu
Vun’we i matimba ya hina
Leri ri hundzukile rona Risimu ra Rixaka ra Miri Hinkwawo. Miri wa ha ri yimbelela na namuntlha nakona leswi hi swona swi hlamuselaka ku hambana exikarhi ka vanhu na swiharhi, kumbe lava nga bakanyela etlhelo nhlungo wo thwixi.
Handle ka leswi hi swi voneke, swiharhi swa mune a swi pfumelanga nhlungo lowu. Ku yimbelela a ku ri mhaka ya vuphukuphuku. Nomo a wu endleriwile ku dya ku nga ri ku yimbelela. Swi vumbile nhlangano wo hlayisa xintu wa ntumbuluko kutani swi tshama eka tindlela ta swona swi nga hundzuli mikhuva ni maendlelo ya swilo.
Loko vanhu va dyondza eka ntirhisano wa swirho, va humelela; kambe loko va vona miri na nhloko tanihi mitlawa yimbirhi yi nga enyimpini, wun’we ehenhla ka lowun’wana, va tshinelela swinene maxaka ya vona swiharhi lava nga bakanyela etlhelo nhlungo wo thwixi.
~
Edited by Dr. Morris Babane
Read the English translation – The Upright Revolution: Or Why Humans Walk Upright by Ngugi wa Thiong’o
Moses Mtileni was born at Nkuri-Tomu village, in the Limpopo province of South Africa. He is the author of two collections of poetry, U ya va Rungula and When the Moon Goes to Rest, and a novel, Mpimavayeni. His short stories and poems have appeared in books like Voyages, New Pegasus, Tyhini, Ntsena Loko Mpfula A Yo Sewula, and Sol Plaatje European Union Poetry Anthology, and in journals Timbila, Botsotso and Poetry Potion Quarterly.
What's Your Reaction?
A pan-African writers' collective and publisher


text:
Risimu. Miloti ya Davhida.108 Mbilu ya mina yi yime yi tiya, Xikwembu xanga.Ndzi ta yimbelela ndzi tlhela ndzi tlanga swichayachayana hi ku tiyimisela.+2 Xalamuka, wena xitende; na wena haripa.+Ndzi ta pfuxa vurhonga.3 Ndzi ta ku dzunisa exikarhi ka vanhu, Yehovha Xikwembu xanga,Ndzi ta ku yimbelelela tinsimu ndzi ku dzunisa exikarhi ka vamatiko.4 Hikuva rirhandzu ra wena i rikulu ri fika ni le tilweni,+Ni ku tshembeka ka wena ku fika ni le xibakabakeni.5 Kombisa vuhosi bya wena etilweni, Xikwembu xanga;Ku vangama ka wena a ku ve ehenhla ka misava hinkwayo.+6 Leswaku lava u va rhandzaka va ta ponisiwa,Hi ponise hi voko ra wena ra xinene u ndzi hlamula.+7 Xikwembu lexi kwetsimaka* xi vulavurile xi ku:“Ndzi ta tsaka, ndzi ta nyikela hi Xikeme+ tanihi ndzhaka,Ndzi ta pima Nkova wa Sukoti.+8 Tiko ra Giliyadi+ i ra mina ku fana na Manase,Kasi Efrayimi i gondolo* ra nhloko ya mina;+Yuda i nhonga ya ndhuna ya mina.+9 Mowabu i xibya xa mina xo hlambela eka xona.+Ndzi ta lahlela phaxani ra mina ehenhla ka Edomu.+Naswona ndzi ta ba nkulungwana hileswi ndzi hluleke Vafilista.”+10 I mani la nga ta ndzi yisa emutini lowu biyeleriweke?I mani la nga ta ndzi yisa eEdomu?+11 Xana a hi wena Xikwembu u hi fularheleke,Xikwembu xa hina, lexi tshikeke ku seketela mavuthu ya hina?+12 Hi pfune emaxangwini ya hina,+Hikuva ku ponisiwa loku humaka eka vanhu a hi nchumu.+13 Xikwembu xi ta hi nyika matimba,+Naswona xi ta kandziyela valala va hina.+
Tinhlamuselo ta le hansi
^ Kumbexana “lexi nga endhawini ya xona yo kwetsima xi ri.”


text:
Namusi ma Tsonga ane a swika hafu vha tenda kha vhurereli ha tshi kriste, nga maanda kereke dzine dza vha uri dzo diimisa nga dzothe kana dza dzi Evangelical Presbyterian Church (dzine kale ho vha hu Swiss Mission). Vhu kriste hu khou kunga mbalo nnzhi kha vhathu vhane vha vha vho dzhena zwikolo, fhedzi mahayani zwa u tenda kha zwithu zwa mvelo zwi kha di vha zwo dala.
Uya nga ha sialala vhathu vhanzhi vha ma Tsonga vha ya tenda kha muthu wa tshimuya, hune u sikiwa ha muthu na ha shango zwa bva hone. Vha tenda kha u losha vha fhasi kana vhadzimu. Vha ya tenda uri muthu una muvhili wa nga nnda (Mmiri) na muvhili wa muya (moya na ndzuti).
Zwa muya zwi vha zwi tshi khou tanganiswa na mimuya ine ya dzhena kha muthu musi atshi bebiwa, musi atshi fa muya u ya tuwa wa ya kha vha fhasi. Murunzi u tumaniwa na murunzi wa muthu wa vha u tshi khou sumbedza mvumbo ya muthu - hu vha hu muthu ane musi atshi lovha a sia muvhili aya kha shango la tshimuya. Muthu kana mvumbo yawe.
Ahu tou vha na vhutshilo nga murahu ha lufu, fhedzi nga u tou dzhena kha shango la vho faho muthu uya kona uvha na vhukwamani na vhane vha kha di tshila. Kha maTsonga manzhi namusi vha ri huna vhukwamani kha vhathu vhothe vhane vha khou tshila na vhane vha vha uri vho no fa.
U itela uri muya wa muthu ane asi kale o fa u kone uya hune havha na vhadzimu u fanela u itela mushumo nga murahu ha musi o no vhulungwa. Lufu lwa murado wa mudi wa mushonga lu sia vhathu vhothe vha songo tamba zwone zwa amba uri vha fanelwa u itelwa mishumo yo fhambanaho nga tshifhinga tshinwe na tshinwe tsha duvha na musi hu lunzhi.
U luvha vha fhasi zwi kha diitwa na namusi, hune hu ya todea mushumo wa tshithu uri u itwe, nga maanda arali huna mathada, hu tshi khou rangiwa phanda nga nanga. Muta uya tangana fhethu hune havha uri ho itelwa uri vhatangane arali huna mishumo ya tshithu uri vha kone u dalela vhadzimu vhavho.
Zwiliwa na zwinwiwa zwi ya vha zwi hone hu tshi khou itwa zwithavhelo zwa vhadzimu, vha tshi khou livhuwiwa nga ufha vhathu zwine vha vha uri vha khou zwitoda. Hu ya vha na khumbelo nga tshifhinga tsha mishumo arali una vhuthada ho imaho nga uri. Mimuya ya vhadzimu unga kona u kwamana nayo na musi hu songo vha na mushumo muhulwane, u tshi khou tou vha rabela. Vha ya dovha vha tenda kha mimuya ya vhudi na mimuya mivhi. Mimuya ya vhudi iya disa mvula na zwithu zwa vhudi.
Mimuya mivhi ya vhuloi i vha i tshi khou itwa nga vha madambi vhane vha nga disa thaidzo khulwane vhukuma kha tshitshavha. Nanga iya kona u vhona mimuya mivhi yone ine ya zwi shumisa uri zwi muvhuyele, fhedzi vhuloi vhu ya dzhena kha muthu asina mulandu na u zwidivha asa zwidivhi, asia muvhili wawe wo edela. Uvha hone ha vhuloi uya kona u zwivhona musi zwithu zwau zwi sa tshimbili zwavhudi kana u tshi khou lwala.
Kanzhi u lwala zwi ya dzhiwa sa tshipida tsha vhutshilo, hone vha Tsonga vha tenda uri muthu ane avha uri u khou lwala u do fhola nga tshifhinga tshawe. Fhedzi anga fhola nga u tavhanya musi atshi khou shumisa mishonga ine ya vha uri yo todiwa nga munwe ane a i divha wa murado wa mudi. Fhedzi naho zwo ralo arali vhulwadze ha isa phanda hu sina u fhola hu tshi khou sokou da zwithu zwivhi, zwi ya kona u vhonala uri ho dzhena mimuya mivhi nahone uri hu vhe na u fhola hu fanela uvha na u dzhenelela.
Zwa u dzhenelela kha zwa vhuloi zwi itwa nga nanga kana mungome ane a amba na vha fhasi nga marambo. Hezwi zwithu u tou zwi posa fhasi kha methe zwi tshi khou bva kha tshi khonthina, zwi tshi ya kha uri zwi do dzulisa hani fhasi, muvhoni akona u da na ndila ya u zwilugisa.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Swi Vuli Ya "Ayesem - Koti"
Kutwisisia "Ayesem - Koti". "Ayesem - Koti" u risimu. Tindzimi ya risimu u Akan. Swi Vuli "Koti" u v
Swi Vuli Ya "Obrafuor - Kwame Nkrumah"
Kutwisisia "Obrafuor - Kwame Nkrumah". "Obrafuor - Kwame Nkrumah" u risimu. Tindzimi ya risimu u Aka
Swi Vuli Ya "Tv3 Bronya Ndwom - Afe Akɔ Aprɔw"
Kutwisisia "Bronya Ndwom - Afe Akɔ Aprɔw". "Bronya Ndwom - Afe Akɔ Aprɔw" u risimu. Tindzimi ya risi
Swi Vuli Ya "Wulomei - Omanye Aba"
Kutwisisia "Wulomei - Omanye Aba". "Wulomei - Omanye Aba" u risimu. Tindzimi ya risimu u gadangbe. S
Munhu Kahle
Munhu Kahle u dyondza vutlhari u pfunea vanhu #kahle #munhu #dyondza #vutlhari #pfune #vanhu
Hina Hi Ta Tsundzuk Wena
Hina hi ta tsundzuk hanya wa wena. N'wana va ta tsundzuk mhaka wa wena. Vona va ta tsundzuk wena. We
Vuxongi Ya "Osei Kwame Despite"
Kutwisisia nyiko ya Osei Kwame Despite. Yena u wanuna. Etikweni akwe u eGhana. Tindzimi ya mbilu akw


text: Pisalema ya Davhida.103 Ndzi ta dzunisa Yehovha;Ndzi ta dzunisa vito rakwe ro kwetsima hi mbilu ya mina hinkwayo.2 Ndzi ta dzunisa Yehovha;Onge ndzi nga tshama ndzi tsundzuka hinkwaswo leswi a swi endleke.+3 U rivalela swidyoho swa wena hinkwaswo+Naswona u horisa mavabyi ya wena hinkwawo;+4 U ponisa vutomi bya wena emugodini*+Naswona u ku ambexa harhi ya rirhandzu ni tintswalo.+5 U endla leswaku u tiphina hi swilo leswinene + vutomi bya wena hinkwabyo,Leswaku u tshama u ri ni matimba ya vuntshwa ku fana ni gama.+6 Yehovha u endla leswinene+ ni leswi lulamekeEka vanhu hinkwavo lava tshikileriwaka.+7 U tivise Muxe tindlela takwe,+Ni vana va Israyele mitirho yakwe.+8 Yehovha u ni tintswalo ni ntwelavusiwana,*+U hlwela ku hlundzuka naswona u ni rirhandzu.+9 A nga tshameli ku kuma xihoxo,+Kumbe a tshama a hlundzukile hilaha ku nga heriki.+10 A nga hi khomanga hi ku ya hi swidyoho swa hina,+Kumbe ku hi xupula hi ku ya hi swihoxo swa hina.+11 Hikuva tanihi leswi matilo ma tlakukeke ku tlula misava,Rirhandzu rakwe eka lava n’wi chavaka i rikulu swinene.+12 Tanihi leswi vuxa byi nga ekule ni vupeladyambu,Ni swidyoho swa hina u swi veke ekule na hina.+13 Hi laha tatana a nga ni tintswalo eka vana vakwe,Yehovha u va kombe tintswalo lava n’wi chavaka.+14 Hikuva u yi tiva kahle ndlela leyi hi vumbiweke ha yona,+Wa tsundzuka leswaku hi ntshuri.+15 Loko ku ri munhu, masiku yakwe ma fana ni ya byanyi;+U rhumbuka ku fana ni xiluva xa nhova.+16 Kambe loko xi biwa hi moya, xa fa,Onge hiloko xi nga si tshama xi va kona.17 Kambe rirhandzu ra Yehovha i ra hilaha ku nga herikiEka lava n’wi chavaka,+Ku lulama ka yena i ka hilaha ku nga heriki eka vatukulu va vona,+18 Eka lava nga wu rivaliki ntwanano wakwe+Ni lava yingisaka swileriso swakwe.19 Yehovha u simeke xiluvelo xakwe xi tiya ematilweni;+Naswona u fuma swilo hinkwaswo.+20 Dzunisani Yehovha, n’wina tintsumi takwe+ hinkwato leti nga ni matimba lamakulu,Leti yingisaka rito rakwe+ ni ku endla leswi a ti lerisaka swona.21 Dzunisani Yehovha, n’wina mavuthu yakwe hinkwawo,+N’wina lava n’wi tirhelaka, lava endlaka ku rhandza ka yena.+22 Dzunisani Yehovha n’wina swivumbiwa swakwe hinkwaswo,Etindhawini takwe hinkwato leti a ti fumaka.Ndzi ta dzunisa Yehovha hi mbilu ya mina hinkwayo.


text:
31Enkarhini wolowo ku humelela Yohane Mukhuvuri, a dyondzisa emananga ya Yudiya, 2
Mt. 4:17
Mk. 1:15
a ku: “Hundzukani, hikuva Mfumo wa matilo wu le kusuhi.” 3
Yohane hi yena munhu loyi a nga vuriwa hi muprofeta Esaya, loko a te:
“Rito ra munhu la huwelelaka emananga, ri ri:
‘Khulelani ndlela ya Hosi,
mi lulamisa magondzo ya yona.’ ”
4
Yohane yoloyi a a ambele nguvu yo lukiwa hi voya bya kamela, a tikhamile hi vamba ra dzovo, swakudya swa yena a swi ri tinjiya ni vulombe bya nhova. 5Kutani vaaki va Yerusalema, ni vaaki hinkwavo va Yudiya ni va tiko hinkwaro leri nge kusuhi na Yordani, a va huma va ya ka yena; 6kutani a a va khuvula enambyeni wa Yordani, va ri karhi va tivula swidyoho swa vona.
7
23:33
Kambe loko a vona Vafarisi ni Vasaduki lavo tala va ta ku ta khuvuriwa hi yena, a ku ka vona: “Rixaka ra timhiri, i mani la nga mi tsundzuxa ku baleka vukari bya Xikwembu lebyi taka xana? 8Vekani mihandzu leyi fambelanaka ni ku hundzuka ka n'wina. 9
Naswona mi nga anakanyi, mi ku: ‘Hi na Abrahama, a nga yena tata wa hina.’ Hikuva ndza mi byela leswaku Xikwembu xi nga pfuxela Abrahama evana hi maribye lawa. 10
Nisweswi xihloka xi vekiwile etimitswini ta mirhi; murhi wun'wana ni wun'wana lowu nga vekiki mihandzu leyinene, wu ta tsemiwa wu hoxiwa endzilweni. 11Loko ndzi ri mina, ndzi mi khuvula hi mati hi ku ya hi ku hundzuka ka n'wina, kambe loyi a taka endzhaku ka mina, wa ndzi tlula hi matimba; a swi ndzi fanelanga ku n'wi hluvula tintanghu;Kumbe: ku rhwala tintanghu ta yena hi yena la nga ta mi khuvula hi Moya lowo Kwetsima ni ndzilo. 12Rihlelo ri le vokweni ra yena; ú ta peperha hinkwaswo leswi nge xivuyeni xa yena, a heta; kutani mavele,mavele, kumbe: koroni, trigo ú ta ma chela enguleni ya yena; kambe mungu wona, ú ta wu hisa endzilweni lowu nga timekiki.”
13Enkarhini wolowo Yesu a huma eGaleliya, a ya eYordani eka Yohane ku ya khuvuriwa hi yena. 14Kambe Yohane a ala a ku: “Hi mina loyi a fanelaka ku khuvuriwa hi wena, kasi wena u ta eka mina!” 15Yesu a n'wi hlamula, a ku: “Ndzi pfumelele sweswi, hikuva swa fanela leswaku hi hetisisa leswo lulama hinkwaswo hi ndlela leyi.” Kutani Yohane a n'wi pfumelela. 16Kuteloko Yesu a khuvuriwile, a hatla a huma ematini; kutani hi nomu lo matilo ma pfuleka, a vona Moya wa Xikwembu wu xika tanihi tuva, wu ta ehenhla ka yena. 17
Ps. 2:7
Es. 42:1
Mt. 12:18
17:5
Mk. 1:11
Lk. 9:35
Kutani ku twakala rito leri humaka etilweni, ri ku: “Loyi i N'wananga la rhandzekaka,Kumbe: N'wananga la nga swakwe loyi ndzi n'wi tsakelaka.”


text:
Squirrelfish
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Squirrelfish
Vito ra xi science
Myripristinae
Size
Kufika eka 50 cm, hintolovelo 18 cm
Nhlamuselo
Miri wo phambarhala wa xivumbeko xa oval lowungana mgwaru lawa yangana mihlovo yimbirhi. Ncila wa yona wuna xivumbeko xa foroko. Matihlo lamakulu na nhompfu yo phambarhala. Yitala kuva yotshuka na milayeni yovonikela emirini.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona wufika eka 8 na tinxakaxaka ta 84. Indyangu wun’we na Soldierfish. Yiukmeka nanhlekanikumbe yitumberile emakorhweni. Yitala kuhlots navusiku. Yitsakela swinene tindzhawu leti kunga tala swakudya. Tinwana tina rhambu laha ekusuhi na gill leswinga endla leswaku kova xilondza. Yitshikela matandza kuva yitiandzisa.
Swakudya
Yidya swihadyana leswwikulu nyana leswi bolaka swalematini swofana nati crustacean plankton larvae.
Kuhangalaka
Yikumeka eka tinxaka hinkwato ta malwandle yalaha misaveni hinkwayo.
Common species
Squirrelfish - Sargocentron diadema
Saber squirrelfish - Sargocentron spiniferum
Tailspot squirrelfish - Sargocentron caudimaculatum


text: Xikhongelo xa Muxe, nandza wa Xikwembu xa ntiyiso.+90 Yehovha Xikwembu xanga, u ve vutshamo bya hina*+ hilaha ku nga heriki.2 U endle misava ni tiko+Tintshava ti nga si va kona,U Xikwembu hilaha ku nga heriki.*+3 U endla leswaku munhu a tlhelela entshurini;U ri: “Tlhelelani, n’wina vanhu.”+4 Hikuva malembe ya 1 000 ma fana ni siku ra tolo eka wena,+Ku fana ni tiawara ti nga ri tingani nivusiku.5 U va kukurile;+ va fana ni vurhongo byinene;Nimixo va fana ni byanyi lebyi rhumbukaka.+6 Nimixo bya rhumbuka byi tlhela byi hluka,Kambe nimadyambu bya vuna, kutani byi oma.+7 Hikuva ku hlundzuka+ ka wena ku hi lovisileHi chavisiwe hi vukarhi bya wena.8 U veka swihoxo swa hina emahlweni ka wena;+Swihundla swa hina swi lo dlaa emahlweni ka wena.+9 Masiku ya hina ma hela* hikwalaho ka ku hlundzuka ka wena;Malembe ya hina ma hela ku fana ni ku hefemula.10 Hi hanya malembe ya 70,Kumbe 80+ loko munhu wa kona a tiyile.*Kambe ma taleriwe hi swiphiqo ni maxangu;Ma hundza hi ku hatlisa, kutani hi haha.+11 I mani loyi a nga twisisaka matimba ya ku hlundzuka ka wena?Ku kariha ka wena i kukulu ku fana ni ndlela leyi u faneleke u chaviwa ha yona.+12 Hi dyondzise ku hlayela masiku ya hina+Leswaku hi ta tlhariha.13 Yehovha Xikwembu xanga, vuya!+ Xana leswi swi ta teka nkarhi wo tanihi kwihi?+Twela malandza ya wena vusiwana.+14 Hi enerise hi rirhandzu ra wena+ nimixo,Leswaku hi ta huwelela hi ku tsaka,+ masiku ya hina hinkwawo.15 Endla leswaku hi tsaka hi ku ya hi masiku lawa u hi xaniseke ha wona,+Ku ya hi nhlayo ya malembe lawa hi voneke maxangu ha wona.+16 Onge malandza ya wena ma nga vona ntirho wa wena,Ni vana va wona onge va nga vona ku vangama ka wena.+17 Onge Yehovha Xikwembu a nga hi komba tintswalo;Onge u nga katekisa mitirho ya mavoko ya hina.Ina, katekisa mitirho ya mavoko ya hina.+


text:
71
“Loko HOSI Xikwembu xa n'wina xi mi fikisa etikweni leri mi yaka eka rona ku ya ri teka ri va ra n'wina, xi ta hlongola vanhu lava va mi tlulaka hi ku tala ni ku tiya va suka emahlweni ka n'wina, ti nga tinxaka leti ta 7: Vahiti, ni Vagirigaxi, ni Vaamori, ni Vakanana, ni Vaperesi, ni Vahivhi, ni Vayebusi. 2HOSI Xikwembu xa n'wina xi ta va nyiketa emavokweni ya n'wina, mi va hlula, kutani mi fanele ku va herisela makumu. 3Vanhu lava, mi nga tshuki mi tekelana na vona; mi nga pfumeli leswaku vana va n'wina va tekiwa hi vana va vona; naswona mi nga pfumeli leswaku vana va n'wina va ya teka vana va vona, 4hikuva vavasati lava va nga hambukisa vana va n'wina va majaha, kutani va nga ha ndzi yingisi,Hileswaku: va nga ha ndzi yingisi mina Muxe, kumbe: va sungula ku fularhela HOSI Xikwembu va tirhela swikwembu swin'wana. Loko vo endla sweswo va ta hlundzukisa HOSI Xikwembu xa n'wina, xi hatla xi mi herisela makumu. 5
Vanhu lava, va endleni leswi: Mi fanele ku hindzimuxa tialitari ta vona, mi fayetela ni maribye ya vukhongeri bya vona bya hava, mi tsemelela timhandze ta Axera xikwembukazi xa vona, mi hisetela ni swikwembu swa vona leswi vatliweke.
6
Dut. 4:20
14:2
26:18
Tit. 2:14
I Pet. 2:9
“N'wina, mi rixaka leri hlawuleriweke HOSI Xikwembu xa n'wina. Xi mi hlawurile exikarhi ka vanhu va matiko hinkwawo lama nga kona emisaveni, leswaku mi va vanhu va xona va xiviri. 7HOSI Xikwembu xi mi rhandzile, kutani xi mi hlawurile, ku nga ri leswaku a mi tlula vanhu van'wana hi ku tala, e-e. N'wina a mi ri vatsongo eka vanhu hinkwavo! 8HOSI Xikwembu xa n'wina xi endlile leswi hikuva xa mi rhandza, naswona a xi hlayisa leswi xi tshembiseke vatata wa n'wina swona, kutani xi mi kutsurile hi matimba ya xona lamakulu, mi huma evuhlongeni bya Faro hosi ya Egipta. 9
34:6-7
Tinhl. 14:18
Dut. 5:9-10
Hikokwalaho, tsundzukani leswaku HOSI Xikwembu xa n'wina, i Xikwembu xi ri xoxe, naswona xa tshembeka, xi hlayisa ntwanano wa xona. Lava va xi rhandzaka ni ku hlayisa milawu ya xona, xa va rhandza ku ya fika eka rixaka ra madzana-dzana. 10Kambe lava va xi vengaka, xi ta va ba xi va herisa. Loyi a vengaka HOSI Xikwembu, xi nge n'wi tsetseleli xi n'wi tshika ntsena, kambe xi ta n'wi ba. 11Hikokwalaho, vonani leswaku mi hlayisa swileriso ni milawu ni swiletelo, mi hanya ha swona hilaha ndzi mi lerisaka hakona namuntlha.
12
“Leswi mi nga ta va mi yingisile swiletelo leswi, mi swi hlayisa mi hanya ha swona, HOSI Xikwembu xa n'wina na xona xi ta hlayisa ntwanano wa xona na n'wina ni rirhandzu ra xona leri tshembekeke, hilaha xi hlambanyeleke vatata wa n'wina hakona. 13HOSI Xikwembu xi ta mi rhandza, xi mi katekisa leswaku mi andza mi va ni vana lavo tala. Xi ta katekisa ni masimu ya n'wina leswaku mi pfuna mavele ni vhinyo ni mafurha, xi mi nyika ni swifuwo leswo tala leswikulu ni leswitsongo, etikweni leri xi tshembiseke vatata wa n'wina leswaku xi ta mi nyika rona. 14Mi ta tlula tinxaka letin'wana hinkwato hi ku kateka: Exikarhi ka n'wina a ku nga vi na loyi a pfumalaka n'wana, hambi swi ri swifuwo swa n'wina hinkwaswo swi ta tswala. 15HOSI Xikwembu xi ta susa mavabyi hinkwawo exikarhi ka n'wina. A ku nga vi na rin'we ra makhombo hinkwawo ya tiko ra Egipta lawa mi ma tivaka, leri ri nga ta mi wela, kambe Xikwembu xi ta ma tirhisa ku ba vanhu hinkwavo lava va mi vengaka. 16Kutani mi fanele ku herisa vanhu hinkwavo lava HOSI Xikwembu xa n'wina xi nga ta va nyiketa emavokweni ya n'wina; mi nga va tsetseleli, na swikwembu swa vona mi nga tshuki mi swi tirhela, hikuva swi nga hundzuka ntlhamu lowu wu nga ta mi phasa.
17“Mi nga tshuki mi anakanya leswaku vanhu lava va mi tlula hi ku tala ni leswaku mi nge swi koti ku va tekela tiko ra vona ri va ra n'wina, e-e! 18Mi nga va chavi! Tsundzukani leswi HOSI Xikwembu xa n'wina xi swi endleke Faro ni tiko hinkwaro ra Egipta, 19ku nga mintungu leyo chavisa leyi mi yi voneke, ni swikombiso ni mahlori, swi nga leswi HOSI Xikwembu xa n'wina xi mi humeseke ha swona le Egipta, hi ntamu wa xona lowukulu ni mintirho ya xona ya matimba; vanhu hinkwavo lava mi va chavaka, HOSI Xikwembu xa n'wina xi ta va herisa hi mukhuva wolowo. 20Naswona HOSI Xikwembu xa n'wina xi ta rhumela mimpfi exikarhi ka vona, ku kondza lava nga ta sala va tumberile, va herisiwa hinkwavo. 21Vanhu lava, mi nga va chavi, hikuva HOSI Xikwembu xa n'wina lexi nga ni matimba lama chavisaka, xi tshama na n'wina; 22xi ta va hlongola va suka emahlweni ka n'wina ha kutsongo-tsongo. Mi nga tshuki mi va herisa hinkwavo hi nkarhi wun'we, hikuva swiharhi swa nhova swi nga tala, kutani swi mi karhata. 23HOSI Xikwembu xa n'wina xi ta va hlanganisa tinhloko, kutani xi va nyiketa emavokweni ya n'wina, ku kondza mi va herisa. 24Xi ta nyiketa tihosi ta wona emavokweni ya n'wina, kutani mi ta dlaya mavito ya tona ma nyamalala laha misaveni; ku hava munhu loyi a nga ta mi tiyela, ku kondza mi va herisela makumu. 25Mi ta hisa swifaniso swa swikwembu swa vona leswi vatliweke; mi nga tshuki mi navela silivhere kumbe nsuku lowu namekiweke eka swifaniso leswi, hikuva loko mo tshuka mi titekela wona, wu ta hundzuka ntlhamu lowu wu nga ta mi phasa. Swilo leswi, HOSI Xikwembu xa n'wina xa swi nyenya; 26hikokwalaho mi nga tshuki mi swi nghenisa emitini ya n'wina, hikuva swi nga mi vangela ku rhuketeriwa na n'wina; mi fanele ku swi venga mi va kule na swona, hikuva i swilo leswi rhuketeriweke.


text:
11Ndi nṋe Paulo we nda vha muapostola wa Khristo Yesu nge Mudzimu a zwi funa. Ndi ṅwalela inwi vhakhethwa vha Mudzimu ngeo EfesaDziṅwe ṱhanzi a dzi buli “Efesa”. vha fulufhedzeaho kha Khristo Yesu. Ndi khou ni resha ndi ri: 2Ngavhe Mudzimu Khotsi ashu, na Muṋe washu Yesu Khristo vha tshi ni itela vhuthu na vha na mulalo.
3
Nga hu rendwe Mudzimu, Khotsi a Muṋe washu Yesu Khristo, Ene we nga Khristo a ri ṋea mashudu oṱhe a zwa muya a bvaho ṱaḓulu. 4
Zwiḽa shango ḽi sa athu na u sikiwa o vha o no ḓi ri nanga nga Khristo, uri a tshi ri sedza a vhone ri vhakhethwa ri sa solisei. Nga lufuno lwawe 5
o vha o no dzula o ri ta u vha vhathihi na Yesu Khristo uri ri vhe vhana vhawe. Hezwo o zwi ita nge a tou zwi funa Ene muṋe, 6
uri ri kone u renda vhuthu hawe vhungafhangafha he a ri itela nga Murwa mufunwa wawe.
7
Onoyo Murwa o ri rengulula nga malofha awe uri ri hangwelwe u khakha hashu. Ngoho vhuthu ha Mudzimu ndi vhuhulu! 8O ri kovhela hone lwa u tou wa muwa nga vhuṱali vhuhulu na ṱhalukanyo. 9
A ita zwe a vha o dzudzanya nga u funa hawe, a ri dzumbululela tshiphiri tsha zwe a vha o ḓiimisela u zwi ita nga Khristo, 10
Kol. 1:20
a konou zwi khunyeledza ngae musi tshifhinga tsho swika. Zwino-ha tshe a vha o ḓiimisela ndi u ṱanganya tsiko yoṱhe ya zwi re ṱaḓulu na fhano fhasi uri zwoṱhe zwi vhuswe nga ṱhoho nthihi, Ene Khristo.
11
Ef. 1:9
3:11
Mudzimu u tshimbidza zwoṱhe nga hune a tou funa Ene muṋe. Zwenezwo o dzula o zwi dzudzanya u bva mathomoni, a ri ta uri ri vhe mukovhe wawe nga u vha vhathihi na Khristo. 12
Hezwo o zwi itela uri riṋe Majuda vhe ra vha vha u ranga u ṱulutshela Khristo ri rende vhugala ha Mudzimu. 13
Na kha inwi vhannḓa zwo ralo: musi ni tshi pfa mafhungo maḓifha ane na tshidzwa ngao, ane a vha yone ngoho ye ra laedzwa, no fulufhela Khristo, Mudzimu a tshi ni swaya nga luswayo lwawe nga u ni ṋea Muya Mukhethwa we na fulufhedziswa. 14
Muya ndi Ene tshiga tsha u khwaṱhisa uri ri ḓo wana mukovhe we Mudzimu a ri fulufhedzisa, musi a tshi ḓo vhofholola tshoṱhe vha re vhawe, uri vhugala hawe vhu rendwe ngazwo.
15
1 Thes. 1:2-3
Rom. 1:8
Ndi tshi pfa uri ni fulufhela hani Muṋe washu Yesu na uri ni funa hani vhakhethwa vhoṱhe vha Mudzimu, 16a thi litshi u mu livhuha. Ndi dzula ndi tshi ni rabelela 17uri Khotsi wa vhugala a re Mudzimu wa Muṋe washu Yesu Khristo a ni ṋee vhuṱali vhune ha bva kha Muya, a ni dzumbululele Mudzimu ni mu ḓivhe, 18maṱo a mbilu dzaṋu a vhonetshelwe, ni kone u ṱalukanya zwe Mudzimu a ni fulufhedzisa musi o ni vhidza, na uri vhugala ha mukovhe we Mudzimu a vhetshela vhakhethwa vhawe ndi vhungafhani, 19na vhuhulu ha maanḓa awe. Maanḓa a Mudzimu ndi a shumaho, ha imedzanwi nao, ha na mugumo, a fhira zwoṱhe. Eneo maanḓa a shumaho kha riṋe vhane ra mu fulufhela ndi one 20
e a vusa ngao Khristo vhafuni, a mu dzudza thungo ya tshanḓa tshawe tshauḽa hangei ṱaḓulu vha vhusa vhoṱhe. 21
2:10
Zwenezwo Khristo u vho vhusa vhavhusi vhoṱhe, vharuṅwa na thuṅwa na vhalangi vhadzo na vha maanḓa na vhahulwane, kana vhahulwane vhafhio na vhafhio, vha tshifhinga tshino na tshi ḓaho, u a vha vhusa vhoṱhe. 22
1 Korint. 15:27
Heb. 2:8
Mudzimu o ita zwoṱhe vhukando hawe, a mu vhumba ṱhoho ya tshivhidzo i re nṱha ha zwoṱhe. 23
Kol. 1:19
2:9
Tshivhidzo tshone ndi muvhili wa Khristo; ndi tshone tshine a vha o khunyelelaho ngatsho, Ene-vho ndi Mukhunyeledzi wa zwoṱhe hoṱhe-hoṱhe.Kana: “Ene-vho we zwoṱhe zwine Mudzimu a vha zwone zwa khunyelela khae.”


text:
121HOSI Xikwembu xi byela Muxe 2ku ya vulavula ni Vaisraele, a ku ka vona: “Loko wansati a tika, kutani a veleka n'wana wa mufana, wansati yoloye ú ta va nga tenganga ku ringana masiku ya 7; swi fana ni loko a nga tenganga emasikwini ya yena ya n'hweti. 3
Lk. 2:21
Hi siku ra vu-8, n'wana ú fanele ku yimbisiwa. 4Endzhaku ka sweswo, wansati loyi ú ta tshama masiku ya 33, a tibasisa hikwalaho ka ngati ya yena leyi humeke. Hi nkarhi lowu, a nga fanelanga ku khumba swilo leswi hlawulekeke, naswona a nga ngheni exivandleni lexi hlawulekeke, ku kondza masiku ya ku basisiwa ka yena ma hela. 5Kasi loko wansati a veleka n'wana wa nhwanyana, ú ta va a nga tenganga ku ringana mavhiki mambirhi; swi fana ni loko a nga tenganga emasikwini ya yena ya n'hweti. Wansati loyi ú ta tshama masiku ya 66, a tibasisa hikwalaho ka ngati ya yena leyi humeke.
6“Loko masiku ya ku basisiwa ka wansati la velekeke n'wana wa mufana kumbe wa nhwanyana ma ta va ma herile, wansati yoloye ú fanele ku lava xinyimpfana xa lembe rin'we xo humesa magandzelo lama hisiwaka, ni tuva kumbe vondlo ra tuva ro humesa mhamba yo susa swidyoho, kutani a ya na swona eka muprista enyangweni ya Ntsonga lowo Hlawuleka. 7Muprista ú ta fika a swi humesa emahlweni ka HOSI Xikwembu, a basisa wansati loyi ha swona; kutani wansati ú ta va a tengile, endzhaku ka ku lahlekeriwa hi ngati. Lowu hi wona nawu hi tlhelo ra wansati loyi a kumaka n'wana wa mufana kumbe wa nhwanyana. 8
Loko wansati wa kona a pfumala xinyimpfana, a nga ta ni matuva mambirhi kumbe mavondlo mambirhi ya matuva; rin'we ri ta va ra magandzelo lama hisiwaka, lerin'wana ri va ra mhamba yo susa swidyoho. Muprista ú ta basisa wansati hi matuva lawa, kutani wansati ú ta tlhela a va la tengeke.”