text:
Xana Bibele Ya Tikaneta?
Nhlamulo ya Bibele
Nikatsongo, Bibele hinkwayo ya pfumelelana. Hambileswi tindzimana tin’wana ti nga ha twalaka onge Bibele ya tikaneta, hakanyingi ti nga twisisiwa kahle loko ku tirhisiwa tinhla leti landzelaka:
Kambisisa mongo wa mhaka. Mutsari un’wana ni un’wana a nga ha twala onge wa tikaneta loko marito yakwe ma hlayiwa handle ko kambisisa mongo wa mhaka.
Kambisisa langutelo ra mutsari. Vanhu lava voneke xiendlakalo lexi fanaka va nga ha xi hlamusela hi ndlela leyi pakanisaka kambe mavekelo ya vona ya mhaka ma hambana kumbe va nga boxi vuxokoxoko lebyi fanaka.
Kambisisa matimu ni mikhuva ya laha swi endlekeke kona.
Tiva ku hambanisa marito lama tirhisiweke hi ndlela yo fanekisela ni hi ndlela ya xiviri.
Ku nga ha vuriwa leswaku munhu u endle xilo xo karhi kambe a nga xi endlanga hi byakwe. *
Tirhisa vuhundzuluxeri bya Bibele lebyi pakanisaka.
Papalata ku hlanganisa leswi Bibele yi swi vulaka ni tidyondzo ta vukhongeri leti hoxeke.
Swikombiso leswi landzelaka swi kombisa ndlela leyi tinhla teto ti nga tirhisiwaka ha yona ku hlamusela tindzimana tin’wana leti endlaka Bibele yi twala onge ya tikaneta.
Yinhla Yo Sungula: Mongo wa mhaka
Loko Xikwembu xi wise hi siku ra vunkombo, xana xi ya emahlweni xi tirha hi ndlela yihi? Mongo wa rungula ra ku tumbuluxiwa ka swilo ebukwini ya Genesa wu kombisa leswaku mhaka ya leswaku hi ‘siku ra vunkombo Xikwembu xi wise entirhweni wa xona hinkwawo lowu xi wu endleke,’ wu kombetela entirhweni wa xona wo tumbuluxa misava. (Genesa 2:2-4) Hambiswiritano, Yesu a nga yi kanetanga mhaka yoleyo loko a vula leswaku Xikwembu ‘xi ya emahlweni xi tirha ku fikela sweswi,’ hikuva a a vulavula hi mintirho yin’wana ya Xikwembu. (Yohane 5:17) Mintirho ya Xikwembu yi katsa ku huhutela vatsari va Bibele ni ku kongomisa vanhu va xona ni ku va khathalela.—Pisalema 20:6; 105:5; 2 Petro 1:21.
Yinhla Ya Vumbirhi Ni Ya Vunharhu: Langutelo ni matimu
Yesu u n’wi tshungulele kwihi wanuna la feke mahlo? Buku ya Luka yi vula leswaku Yesu u tshungule wanuna la feke mahlo loko “a fika ekusuhi na Yeriko,” kasi buku ya Matewu leyi vulavulaka hi mhaka leyi fanaka yi boxa vavanuna vambirhi lava feke mahlo nileswaku Yesu u va tshungule loko ‘a huma eYeriko.’ (Luka 18:35-43; Matewu 20:29-34) Swiendlakalo leswimbirhi, leswi tsariweke hi vanhu lava nga ni langutelo leri hambaneke, swa fambisana. Malunghana ni nhlayo ya vavanuna lava, Matewu u vule hi ku kongoma leswaku a va ri vambirhi kasi Luka u vulavula hi wanuna loyi Yesu a vulavuleke na yena hi ku kongoma. Kasi loko swi ta emhakeni ya ndhawu leyi swi endlekeke eka yona, vayimburi va kume leswaku enkarhini wa Yesu, muti wa Yeriko a wu ri miti yimbirhi, laha muti wa khale wa Vayuda ni muti lowuntshwa wa Varhoma a wu ri ekule na kule hi khilomitara yin’we ni hafu. Kutani swi nga endleka leswaku Yesu a a ri exikarhi ka miti leyimbirhi loko a endla singita leri.
Yinhla Ya Vumune: Marito yo fanekisela ni ya xiviri
Xana misava yi ta lovisiwa? Eka Eklesiasta 1:4, Bibele yi vula leswaku “misava yi kona hilaha ku nga riki na makumu,” ku nga marito lama eka van’wana ma twalaka ma kanetana ni lama nge ‘swiaki swa wona swi ta n’oka ni misava.’ (2 Petro 3:10) Hambiswiritano, eBibeleni rito “misava” ri tirhisiwa hi ndlela yo kongoma, laha ri vulaka pulanete ya hina naswona ri tlhela ri tirhisiwa hi ndlela yo fanekisela, laha ri vulaka vanhu lava hanyaka eka yona. (Genesa 1:1; 11:1) Kutani ku lovisiwa ka “misava” loku boxiweke eka 2 Petro 3:10 a ku vuli ku tshwa ka pulanete leyi hi tshamaka eka yona, kambe ku vula “ndzoviso wa vanhu lava va nga xi xiximiki Xikwembu.”—2 Petro 3:7.
Yinhla Ya Vuntlhanu: Ku vula leswaku munhu u endle xilo xo karhi kambe a va a nga xi endlanga hi byakwe.
I mani la tiseke xikombelo xa ndhuna ya vuthu eka Yesu eKapernawume? Matewu 8:5, 6 yi vula leswaku ndhuna ya vuthu yi ye eka Yesu hi ku kongoma kasi Luka 7:3 yi vula leswaku ndhuna yi rhume vakulukumba va Vayuda leswaku va ya yi kombelela. Rungula leri ra Bibele leri twalaka onge ra tikaneta ri nga vula leswaku ndhuna ya vuthu hi yona yi endleke xikombelo eka Yesu kambe yi rhume vakulukumba tanihi vayimeri va yona.
Yinhla Ya Vutsevu: Vuhundzuluxeri bya Bibele lebyi pakanisaka
Xana hinkwerhu ha dyoha? Bibele yi vula leswaku hinkwerhu hi kume xidyoho eka wanuna wo sungula ku nga Adamu. (Varhoma 5:12) Vuhundzuluxeri byin’wana byi twala onge bya yi kaneta mhaka leyi hikuva byi vula leswaku munhu lonene “a nga dyohi.” (1 Yohane 3:6, Bibele Ya Xitsonga) Hambiswiritano, riendli ra Xigriki leri nge ‘dyoha’ eka 1 Yohane 3:6 ri le nkarhini wa sweswi, leri hakanyingi ri vulaka xiendlo lexi yaka emahlweni. Ku ni ku hambana exikarhi ka xidyoho lexi hi velekiweke na xona lexi hi nga kotiki ku xi papalata ni ku tshamela ku tlula milawu ya Xikwembu hi vomu. Xisweswo, vuhundzuluxeri byin’wana byi lulamisa mhaka leyi, leyi twalaka onge ya tikaneta hi ku tirhisa swiga leswi pakanisaka swo tanihi lexi nge “a nga hanyi hi ku endla xidyoho” kumbe ‘a nga tshameli ku dyoha.’—Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa; Bibele—Mahungu Lamanene.
Yinhla Ya Vunkombo: Leswi Bibele yi swi vulaka ku nga ri tidyondzo ta vukhongeri leti hoxeke
Xana Yesu u ringana ni Xikwembu kumbe u ntsongo eka Xikwembu? Yesu u tshame a vula marito lama nge: “Mina na Tatana hi un’we,” lama nga ha twalaka onge ma kaneta marito man’wana lawa a ma vuleke lama nge, “Tatana u nkulu eka mina.” (Yohane 10:30; 14:28) Leswaku hi ti twisisa kahle tindzimana leti, hi fanele hi kambisisa leswi Bibele yi swi vulaka hi Yehovha na Yesu ematshan’weni yo ringeta ku hlanganisa tindzimana leti ni dyondzo ya Vunharhu-un’we leyi nga humiki eBibeleni. Bibele yi kombisa leswaku Yehovha a ngo va Tata wa Yesu ntsena kambe i Xikwembu xakwe lexi a xi gandzelaka. (Matewu 4:10; Marka 15:34; Yohane 17:3; 20:17; 2 Vakorinto 1:3) Yesu a nga ringani ni Xikwembu.
Mongo wa marito ya Yesu lama nge “Mina na Tatana hi un’we,” wu kombisa leswaku a a vulavula hi xikongomelo lexi fanaka lexi yena ni Tata wakwe, Yehovha Xikwembu, va nga na xona. Endzhakunyana Yesu u te: “Tatana u ni vun’we na mina naswona mina ndzi ni vun’we na Tatana.” (Yohane 10:38) Nakambe Yesu a a ri ni vun’we ni valandzeri vakwe hikuva u va khongelele eka Xikwembu a ku: “Ndzi va nyike ku vangama loku u ndzi nyikeke kona, leswaku va va un’we tanihi leswi hina hi nga un’we. Mina ndzi va ni vun’we na vona, wena u va ni vun’we na mina.”—Yohane 17:22, 23.
^ ndzim. 8 Hi xikombiso, loko Encyclopædia Britannica yi vulavula hi muako wa Taj Mahal exihlokweni xin’wana xa yona, yi vule leswaku “wu akiwe hi hosi Shah Jahān wa Mumughal.” Kambe a nga wu akanga hi byakwe hikuva xihloko xexo xi tlhela xi vula leswaku “ku thoriwe vatirhi vo tlula 20 000” loko wu akiwa.
DYONDZA SWO TALA
SWIVUTISO LESWI HLAMURIWAKA HI BIBELE
I Yini Leswi Nga Ku Pfunaka Ku Twisisa Bibele?
Ku nga khathariseki leswaku u dyondzekile kumbe a wu dyondzekanga, u nga swi kota ku twisisa rungula ra Xikwembu leri nga eka Matsalwa yo Kwetsima.
SWIVUTISO LESWI TALAKA KU VUTISIWA
Xana Timbhoni Ta Yehovha Ta Pfumela Leswaku Misava Yi Tumbuluxiwe Hi Masiku Ya Xiviri Ya Tsevu?
Xana a wu swi tiva leswaku mavonelo yo hlayanyana ya swidyondzeki leswi pfumelaka leswaku misava yi tumbuluxiwe hi masiku ya xiviri ya tsevu ma kanetana ni Bibele?


c: text/html

text:
XANA SWI LO ENDLIWA?
Swimhondzwana Swa Njiya Leswi Kotaka Ku Twa Hi Ku Hatlisa
LOKO tinjiya ti rhurha ti haha hi ntlawa lowu nga ringanaka “80 wa timiliyoni eka ndhawu leyi ringanaka xikwere khilomitara [0,4 sq mi].” Kambe a ti chayisani loko ti ri karhi ti haha. I yini lexi endlaka ti nga chayisani?
Xiya: Endzhaku ka matihlo ya njiya ku ni swimhondzwana leswi famba-fambaka leswi kotaka ku twa hi ku hatlisa swinene. Loko ti ri kusuhi ni ku chayisana, hi ku hatlisa swimhondzwana sweswo swi tivisa timpapa ni milenge leswaku njiya yi ta teka goza hi xihatla. Entiyisweni, swimhondzana leswi swi tsopeta hi ku hatlisa swinene ku tlula ndlela leyi tihlo ra munhu ri tsopetaka ha yona.
Ndlela leyi matihlo ni swimondzwana swa njiya swi tirhaka ha yona, swi susumetele van’wasayense ku endla michini leyi famba-fambaka leyi lawuriwaka hi khompyuta naswona yi kotaka ku papalata ku chayisa swilo loko yi ri karhi yi famba, ematshan’weni yo tirhisa michini leyi rharhanganeke. Valavisisi va le ku tirhiseni ka endlelo leri ra thekinoloji eka timovha, leswaku ti ta kota ku hatla titwa loko ti lava ku chayisa, leswi swi ta hunguta ku chayisana ka timovha. Profesa Shigang Yue wa le Yunivhesiti ya Lincoln eUnited Kingdom u ri: “Swi tele leswi hi nga swi dyondzaka eka xitsotswana lexitsongo xo tanihi njiya.”
U anakanya yini? Xana swimhondzwana swa njiya leswi kotaka ku twa hi ku hatlisa, swi lo tiendlekela? Kumbe swi lo endliwa?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dyondzo 115: Paradeyisi Leyintshwa eMisaveni
Vona mirhi leyo leha, swiluva swo tala ni tintshava to leha. Xana a ku sasekanga laha? Vona mhofu yi dya evokweni ra xifanyatana lexi. Nakambe vona tinghala ni tihanci leti nga laha ku nga ni byanyi bya rihlaza. Xana a wu nga ta swi tsakela ku tshama endlwini leyi nga endhawini yo fana ni leyi?
Xikwembu xi lava leswaku u hanya hilaha ku nga heriki emisaveni ya paradeyisi. Naswona a xi swi lavi leswaku u va ni switlhavi leswi karhataka vanhu namuntlha. Leswi hi leswi Bibele yi swi tshembisaka vanhu lava nga ta hanya eparadeyisini leyintshwa: ‘Xikwembu xi ta va na vona. Rifu a ri nge he vi kona hambi ku ri xirilo kumbe xitlhavi. Swilo swo sungula swi hundzile.’
Yesu u ta endla leswaku ku va ni ku cinca loku ko hlamarisa. Xana wa swi tiva leswaku swi ta endleka rini? Ina, endzhaku ka loko xi herise vubihi hinkwabyo emisaveni swin’we ni vanhu lavo biha. Tsundzuka, loko Yesu a ri laha misaveni, u horise vanhu lava khomiweke hi tinxaka hinkwato ta mavabyi hambi ku ri ku pfuxa vafi. Yesu u endle leswi ku kombisa leswi a nga ta swi endla emisaveni hinkwayo loko a ta va Hosi ya mfumo wa Xikwembu.
Anakanya ndlela leyi ku nga ta tsakisa ha yona eparadeyisini leyintshwa emisaveni! Yesu u ta va a fuma etilweni swin’we ni van’wana lava a va hlawuleke. Vafumi lava va ta khathalela vanhu hinkwavo emisaveni ni ku vona leswaku va tsakile. A hi voneni leswaku i yini lexi hi faneleke hi xi endla ku tiyisekisa leswaku Xikwembu xi ta hi nyika vutomi lebyi nga heriki eparadeyisini ya xona leyintshwa.
Nhlavutelo 21:3, 4; 5:9, 10; 14:1-3.
Swivutiso
- Hi swihi swiyimo leswi Bibele yi kombisaka leswaku hi ta swi tsakela eParadeyisini ya laha misaveni?
- Bibele yi va tshembisa yini vanhu lava nga ta hanya eParadeyisini?
- Yesu u ta ku endla rini ku cinca loku ko hlamarisa?
- Loko Yesu a ri laha misaveni, xana u endle yini ku kombisa leswi a nga ta swi endla loko a ri Hosi ya Mfumo wa Xikwembu?
- I yini lexi Yesu ni vafumi-kulobye va nga ta tiyiseka leswaku va xi endla loko va fuma misava va ri etilweni?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Nhlavutelo 5:9, 10.
Ha yini hi nga tiyisekaka leswaku lava nga ta fuma misava hi nkarhi wa ku Fuma ka Gidi ra Malembe va ta va tihosi ni vaprista lava nga ni ntwela-vusiwana ni tintswalo?
- Hlaya Nhlavutelo 14:1-3.
Swi vula yini leswaku vito ra Tatana ni vito ra Xinyimpfana ma tsariwile emimombyeni ya lava 144 000?


text:
Dyondzo 2: Ntanga Wo Saseka
Languta misava leyi! Vona ndlela leyi swilo hinkwaswo swi sasekeke ha yona! Languta byanyi ni mirhi, swiluva ni swiharhi hinkwaswo. Xana wa yi vona ndlopfu ni tinghala?
Xana ntanga lowo saseka wu ve kona hi ndlela yihi? A hi voneni ndlela leyi Xikwembu xi hi lunghiseleleke misava ha yona.
Xo sungula, Xikwembu xi endle byanyi bya rihlaza leswaku byi funengeta misava. Naswona xi endle mixaka hinkwayo ya swimilana leswitsongo ni makhwati ni mirhi. Swimilana leswi swi pfunile eku sasekiseni ka misava. Kambe a swo sasekisa ntsena. Swo tala swa swona swi hi nyika ni swakudya leswo nandziha swinene.
Hi ku famba ka nkarhi Xikwembu xi endle tinhlampfi leswaku ti hlambela ematini ni swinyenyana leswaku swi haha empfhukeni. Xi endle timbyana ni swimanga ni tihanci; swiharhi leswikulu ni leswitsongo. Hi swihi swifuwo leswi kumekaka ekusuhi ni le ka n’wina? Xana a hi fanelanga hi tsaka hileswi Xikwembu xi hi endleleke swilo leswi hinkwaswo?
Eku heteleleni, Xikwembu xi endle ndhawu yin’wana ya le misaveni yi va yo hlawuleka swinene. Ndhawu leyi xi yi thye ntanga wa Edeni. A yi hetisekile ndhawu leyi. Hinkwaswo leswi a swi ri kwalaho a swi sasekile. Naswona Xikwembu a xi lava leswaku misava hinkwayo yi fana ni ntanga lowu wo saseka lowu xi wu endleke.
Kambe languta xifaniso xa ntanga lowu nakambe. Xana wa swi tiva leswaku Xikwembu xi vone ku kayivela yini? A hi voneni.
Genesa 1:11-25; 2:8, 9.
Swivutiso
- Xana Xikwembu xi yi lunghiselele njhani misava leswaku yi va kaya ra hina?
- Hlamusela swiharhi swo hambana-hambana leswi Xikwembu xi swi endleke. (Languta xifaniso.)
- Ha yini ntanga wa Edeni a wu hlawulekile?
- Xana Xikwembu a xi lava leswaku misava hinkwayo yi va yini?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Genesa 1:11-25.
Xana Xikwembu xi tumbuluxe yini hi siku ra vunharhu ro tumbuluxa?
Ku humelele yini hi siku ra vumune ro tumbuluxa?
I swiharhi swa njhani leswi Xikwembu xi swi endleke hi siku ra vuntlhanu ni ra vutsevu ro tumbuluxa?
- Hlaya Genesa 2:8, 9.
Hi yihi mirhi yimbirhi yo hlawuleka leyi Xikwembu xi yi vekeke entangeni naswona a yi fanekisela yini?


text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | KU KURISA VANA
Loko N’wana Wa Wena A Hemba
NTLHONTLHO
N’wana wa wena loyi a nga ni malembe ya ntlhanu u le ku tlangeni ekamareni rin’wana. Hi xitshuketa, u twa ku fayeka ka nchumu wo karhi. Loko u tsutsumela laha n’wana wa wena a nga kona, u n’wi kuma a yime ekusuhi ni bodlhela ro veka swiluva leri fayekeke. Ndlela leyi a langutekaka ha yona yi namba yi ku byela leswaku hi yena loyi a yi fayeke.
U vutisa n’wana wa wena u karihile u ku: “Xana hi wena u fayeke bodlhela leri?”
Hi ku hatlisa a hlamula a ku: “E-e, mama, a ri fayiwanga hi mina!”
A hi ro sungula n’wana wa wena loyi a nga ni malembe ya ntlhanu a kaneta naswona u swi vona leswaku wa hemba. Xana u fanele u karhateka hi mhaka leyi?
LESWI U FANELEKE U SWI TIVA
Mavunwa hinkwawo ma bihile. Bibele yi vula leswaku Yehovha Xikwembu wa ri venga “ririmi ra vunwa.” (Swivuriso 6:16, 17) Nawu lowu a wu nyikiwe Vaisrayele a wu lava leswaku munhu un’wana ni un’wana loyi a hembelaka munhu-kulobye a xupuriwa swinene.—Levhitika 19:11, 12.
Kambe, mavunwa a ma ringani. Mavunwa man’wana ma ni khombo; ma vuriwa hi xikongomelo xo twisa munhu un’wana ku vava. Kasi man’wanyana ma vuriwa hikwalaho ka leswi munhu a nga le hansi ka ntshikilelo, kumbexana leswaku a papalata ku khomisiwa tingana kumbe ku xupuriwa. (Genesa 18:12-15) Hambileswi mavunwa hinkwawo ma nga riki manene, mavunwa man’wana ma ni khombo swinene ku tlula man’wanyana. Loko n’wana wa wena a hemba, xiya leswaku u ni malembe mangani ni leswaku ha yini a hemba.
U fanele u dyondzisa n’wana wa wena a ha ri ntsongo hi mhaka leyi. Dokodela David Walsh u ri: “Ku vulavula ntiyiso hambi loko xiyimo xi tikile, swi dyondzisa vana dyondzo ya nkoka. Vuxaka bya vanhu byi titshege hi ku tshembana naswona mavunwa ma nga herisa ku tshembana koloko.” *
Kambe u nga heli matimba. A swi vuli swona leswaku loko n’wana wa wena a hemba se u lava ku hundzuka munhu wo biha. Tsundzuka, Bibele yi ri: “Vuphukuphuku byi tsimbiwe embilwini ya mufana.” (Swivuriso 22:15) Vana van’wana va kombisa vuphukuphuku lebyi hi ku hemba, kumbexana va ehleketa leswaku ku endla tano i ndlela leyinene yo papalata ku xupuriwa. Ndlela leyi u angulaka ha yona emhakeni leyi i ya nkoka swinene.
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Ringeta ku twisisa leswaku ha yini n’wana wa wena a hemba. Xana u chava ku xupuriwa? Xana a nga lavi ku ku khomisa tingana? Loko n’wana wa wena a hemba hi xikongomelo xo tsakisa vanghana vakwe, xana u endla tano hi leswi a ha riki ntsongo a nga swi kotiki ku hambanisa ntiyiso ni mavunwa? Loko u tiva leswaku ha yini n’wana wa wena a hemba, u ta swi kota kahle ku n’wi tshinya.—Nawu wa Bibele: 1 Vakorinto 13:11.
Minkarhi yin’wana u nga n’wi vutisi, n’wi byele hi ku kongoma. Eka xiendlakalo lexi hlamuseriweke laha henhla, manana loyi a a swi tiva kahle leswi n’wana wakwe a swi endleke, hi vukarhi u vutise n’wana wakwe a ku: “Xana hi wena u fayeke bodlhela leri?” Kumbexana, n’wana u hemba hikwalaho ko chava vukarhi bya mana wakwe. Kambe, ematshan’weni yo vutisa xivutiso lexi kombisaka ku sola, a hi nge manana loyi u te: “Se u faye bodlhela.” Loko manana loyi a byela n’wana wakwe hi ku kongoma ematshan’weni yo n’wi vutisa xivutiso, u endla leswaku n’wana wakwe a nga ringeki ku hemba naswona u n’wi pfuna leswaku a hlakulela ku va ni moya wo tshembeka.—Nawu wa Bibele: Vakolosa 3:9.
N’wi bumabumele swi suka embilwini. Leswi hi ntumbuluko vana va lavaka ku tsakisa vatswari va vona, loko u va dyondzisa va ta ku yingisa hikwalaho ka leswi va lavaka ku ku tsakisa. Byela n’wana wa wena leswaku ku tshembeka i swa nkoka swinene endyangwini ni leswaku u langutele leswaku na yena a vulavula ntiyiso minkarhi hinkwayo.—Nawu wa Bibele: Vaheveru 13:18.
Swi veke erivaleni eka n’wana wa wena leswaku ku hemba swi endla leswaku endyangwini ku nga vi na ku tshembana naswona ku lulamisa xiyimo swi nga teka nkarhi wo leha swinene. Ku n’wi bumabumela loko a vulavula ntiyiso swi ta endla leswaku a va ni mahanyelo lamanene. Hi xikombiso, u nga ha ku: “Ku tshembeka ka wena ka ndzi tsakisa.”
Veka xikombiso lexinene. Swi le rivaleni leswaku a wu nge languteli leswaku n’wana wa wena a va loyi a tshembekaka loko a ku twa u vula marito yo tanihi lawa “N’wi byele leswaku a ndzi kona” loko u nga lavi ku vulavula ni munhu loyi a ku fonelaka kumbe u ku “Ndza vabya namuntlha” kasi entiyisweni u lava ku wisa.—Nawu wa Bibele: Yakobo 3:17.
Tirhisa Bibele. Milawu ni rungula leri yi ri tameleke swi khutaza ku tshembeka. Buku leyi nge Dyondza Eka Mudyondzisi Lonkulu, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha, yi nga ku pfuna leswaku u dyondzisa n’wana wa wena milawu ya Bibele. Ndzima 22 yi ni nhloko-mhaka leyi nge “Xivangelo Xo Papalata Ku Hemba.” (Hlaya ntshaho lowu tekiweke eka buku leyi eka bokisi leri nge “ Buku Leyi U Nga Yi Tirhisaka Leswaku U Pfuna N’wana Wa Wena.”) Buku leyi nge
^ ndzim. 11 Rungula leri ri kumeka eka buku leyi nge, No: Why Kids—of All Ages—Need to Hear It and Ways Parents Can Say It.
DYONDZA SWO TALA
XALAMUKA!
Mutswari: Va Dyondzise Mahanyelo Lamanene
Milawu ya Bibele yi nga ku pfuna njhani leswaku u dyondzisa vana va wena mahanyelo lamanene?


text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | KU KURISA VANA
Ndlela Leyi U Nga Vulavurisanaka Ha Yona Ni N’wana Wa Wena Wa Kondlo-a-ndzi-dyi
NTLHONTLHO
Loko a ha ri ntsongo, a a ku byela xin’wana ni xin’wana. Kambe leswi se a nga emalembeni ya kondlo-a-ndzi-dyi, a nga ha ku byeli nchumu. Loko u ringeta ku vulavula na yena, a nga lavi ku ku hlamula kumbe u hundzula bulo rero ri va mholovo.
Hambiswiritano, u nga swi kota ku vulavurisana ni n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi. Kambe rhanga u kambisisa swilo swimbirhi leswi nga ha vangaka ntlhontlho.
LESWI WU VANGAKA
Ku lava ku tifuma. N’wana wa kondlo-a-ndzi-dyi a ngo na swi pfuketana a va munhu lonkulu loyi a kotaka ku langutana ni mintlhontlho ya vutomi, kambe u va ni vuswikoti byebyo hakatsongo-tsongo. I ntiyiso leswaku vana van’wana va kondlo-a-ndzi-dyi va lava ntshunxeko lowu engetelekeke ku tlula lowu va faneleke va va na wona; kasi hi hala tlhelo, vatswari van’wana va va nyika ntshunxeko lowutsongo hambiloko swi fanerile leswaku va va nyika wo talanyana. Kutani sweswo swi nga ha pfuxa nyimpi leyi nga vangelaka vatswari ni vana ntshikilelo lowukulu. Loko Brad * loyi a nga ni malembe ya 16 a vilela u ri: “Vatswari va mina va ringeta ku lawula xin’wana ni xin’wana lexi ndzi xi endlaka evuton’wini bya mina. Loko va nga ndzi nyiki ntshunxeko lowu engetelekeke loko se ndzi ri ni malembe ya 18, ndzi ta huma muti.”
Vuswikoti byo ehleketisisa. Vana lavatsongo va ehleketa leswaku swilo hinkwaswo i swinene kumbe swi hoxile, kambe vana vo tala va kondlo-a-ndzi-dyi va nga sungula ku twisisa leswaku swilo swo tala evuton’wini swi nga ha va swi nga ri swinene naswona swi nga hoxanga. Wolowo i nchumu wun’wana wa nkoka hi vuswikoti byo ehleketisisa naswona wu pfuna muntshwa leswaku a hluteka emianakanyweni. Xiya xikombiso lexi: Eka n’wana lontsongo, vululami byi nga vonaka byi ri nchumu wo olova ku fana niloko mana wakwe a pheme kokisi hi le xikarhi kutani a n’wi nyika xiphemu xin’wana ivi lexin’wana a xi nyika makwavo wakwe. Kutani emhakeni leyi, vana lavatsongo va teka vululami tanihi formula ya tinhlayo. Hambiswiritano, vana va kondlo-a-ndzi-dyi va swi twisisa leswaku vululami a hi nchumu wo olova. Phela ku va ni vululami a swi vuli ku khoma vanhu hinkwavo hi ndlela leyi ringanaka naswona ku khoma vanhu hinkwavo hi ndlela leyi ringanaka a hi minkarhi hinkwayo ku nga vululami. Kutani vuswikoti byo ehleketisisa byi susumetela n’wana wa wena wa kondlo-a-dzi-dyi leswaku a ringeta hi matimba ku tlhantlha timhaka to tano leti rharhanganeke. Hi byihi vuyelo lebyi nga tsakisiki hi vuswikoti lebyi? Byi nga tlhela byi n’wi susumetela ku lwisana na wena.
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Loko swi koteka dyana mabulo na yena hi xitshuketa. Tirhisa minkarhi leyi ku pfulekelaka hi xitshuketa. Hi xikombiso, vatswari van’wana va kume leswaku vana va vona va kondlo-a-ndzi-dyi va tala ku tiphofula loko va ri eku endleni ka mintirho ya le kaya kumbe loko va ri eku fambeni hi movha va tshame etlhelo ka mutswari ematshan’weni yo vulavula na vona va langutane ematihlweni.—Nawu wa Bibele: Deteronoma 6:6, 7.
U nga lehisi. A wu fanelanga u phikizana na yena hi mhaka yin’wana ni yin’wana kukondza a heta ku vulavula. Ematshan’weni ya sweswo, vula leswi u lavaka ku n’wi byela swona . . . ivi u miyela. Swo tala swa leswi u n’wi byelaka swona u ta swi twisisa hi ku famba ka nkarhi loko a ri yexe naswona a nga gayela ha swona, hambiloko eku sunguleni a a vonaka a nga rhiyanga ndleve loko u vulavula na yena. N’wi nyike nkarhi wo endla tano.—Nawu wa Bibele: Swivuriso 1:1-4.
N’wi yingisele naswona u nga tiyisi voko. Leswaku u kota ku xi twisisa hi vuenti xiphiqo xa kona, n’wi yingisele hi vurhon’wana handle ko n’wi nghena enon’wini. N’wi anakanyele loko u n’wi hlamula. Loko u nga lavi ku cinca milawu ya wena, n’wana wa wena u ta ringeka ku lava tindlela to tlula milawu yoleyo. Buku leyi nge Staying Connected to Your Teenager ya lemukisa: “Sweswo swi ta endla leswaku vana va hanya vutomi bya mikoka yimbirhi, va byela vatswari va vona leswi va lavaka ku swi twa hi hala tlhelo va tiendlela ku rhandza loko vatswari va vona va nga va voni.”—Nawu wa Bibele: Vafilipiya 4:5.
Rhulisa mbilu. Muntshwa un’wana loyi a vitaniwaka Kari u ri: “Loko mina na manana hi nga pfumelelani hi mhaka yo karhi, xin’wana ni xin’wana lexi ndzi xi vulaka xa n’wi hlundzukisa. Sweswo swa ndzi khunguvanyisa naswona hi ku hatlisa bulo ra hina ri hundzuka mholovo.” Ematshan’weni yo hlundzuka, vula nchumu lowu nga ta kombisa leswaku wa yi twisisa ndlela leyi n’wana wa wena a titwaka ha yona. Hi xikombiso, ematshan’weni yo vula u ku, “U nga karhateki hi sweswo,” vula u ku, “Ndza swi vona leswaku mhaka leyi ya ku karhata swinene.”—Nawu wa Bibele: Swivuriso 10:19.
N’wi kongomise hilaha u nga kotaka hakona, u nga n’wi lerisi. Vuswikoti bya n’wana wa wena byo ehleketisisa byi fana ni tinyama leti lavaka ku akiwa emirini wakwe. Kutani loko a khome nyarhi hi timhondzo, u nga n’wi tlhantlheli xiphiqo xakwe, n’wi tshike a ti tlhantlhela xona. Loko mi ri karhi mi vulavula ha xona, n’wi nyike nkarhi wo ehleketa hi tindlela leti a nga xi tlhantlhaka ha tona. Kutani endzhaku ko bula hi tindlela ti nga ri tingani, u nga ha ku: “Leti ko va tin’wana ta tona. Anakanyisisa ha tona ku ringana siku rin’we kumbe mambirhi kutani hi ta tlhela hi hlangana leswaku hi bula hi ndlela leyi u lavaka ku yi tirhisa nileswaku ha yini.”—Nawu wa Bibele: Vaheveru 5:14.
^ ndzim. 7 Mavito ma cinciwile exihlokweni lexi.
DYONDZA SWO TALA
XIHONDZO XO RINDZA
Vulavula Ni N’wana Wa Wena Wa Kondlo-a-ndzi-dyi
—Handle Ko Holova Na Yena
N’wana wa wena u le ku dyondzeni ku va ni mahanyelo lamanene naswona u lava ndhawu leyi a nga phofulaka mavonelo yakwe eka yona. Xana u nga n’wi pfuna njhani?
XIHONDZO XO RINDZA
Ku Vulavurisana Ni Vana Va Wena Lava Nga eMalembeni Ya Vuntshwa
U nga vulavula njhani ni n’wana wa wena la nga muntshwa la nga swi hlamuliki swivutiso leswi u n’wi vutisaka swona?


text:
NDZIMA YA VUKHUME-TSEVU
Seketela Vugandzeri Bya Ntiyiso
I yini leswi Bibele yi swi dyondzisaka mayelana ni ku tirhisa swifaniso?
Hi rihi langutelo ra Vakreste hi tiholideyi ta vukhongeri?
U nga va hlamusela njhani van’wana leswi u swi pfumelaka handle ko va khunguvanyisa?
1, 2. Hi swihi swivutiso leswi u faneleke u tivutisa swona endzhaku ka loko u fularhele vukhongeri bya mavunwa naswona ha yini u vona swi ri swa nkoka?
A HI NGE u tshubule leswaku ku ni chefu leyi haxiweke emugangeni wa ka n’wina hinkwawo. Munhu wo karhi u lahlele thyaka leri nga ni chefu swi nga tiviwi hi munhu naswona vutomi bya vanhu se byi le khombyeni. U nga endla yini? A swi kanakanisi leswaku loko swo koteka, u ta rhurha emugangeni wolowo. Kambe niloko se u rhurhile, wa ha ta tama u tivutisa leswaku, ‘Xana na mina yi ndzi nghenile chefu liya?’
2 Swi tano ni hi vukhongeri bya mavunwa. Bibele yi dyondzisa leswaku byi thyakisiwe hi tidyondzo ni mikhuva leyi nga basangiki. (2 Vakorinto 6:17) Hi yona mhaka leyi swi nga swa nkoka leswaku u huma ‘eBabilona Lonkulu,’ mfumo wa misava wa vukhongeri bya mavunwa. (Nhlavutelo 18:2, 4) Xana se u humile? Loko u humile swa nkhenseka. Kambe ku ni swin’wana leswi u faneleke u swi endla endzhaku ka loko u tihambanisile kumbe u fularhele vukhongeri bya mavunwa. U fanele u tivutisa leswi, ‘Xana ku ni mikhuva yo karhi ya vugandzeri bya mavunwa leyi ndza ha hanyaka ha yona?’ Hi leswi swikombiso swin’wana.
SWIFANISO NI KU PHAHLA SWIKWEMBU
3. (a) Bibele yi ri yini hi ku tirhisa swifaniso naswona ha yini van’wana swi va tikela ku amukela langutelo ra Xikwembu? (b) U fanele u endla yini hi swilo leswi u nga na swona, leswi fambisanaka ni vugandzeri bya mavunwa?
3 Van’wana va hete malembe va ri ni swifaniso kumbe tindhumbha emakaya ya vona. Xana swi tano ni le ka wena? Loko swi ri tano, swi nga ha ku tikela kumbe u nga vona swi hoxile ku khongela Xikwembu u nga khomanga xifaniso kumbe u nga ri endhumbheni. Nakambe swi nga ha endleka leswaku wa swi rhandza ku va ni swifaniso kumbe ndhumbha. Kambe Xikwembu hi xona xi hi byelaka ndlela leyi xi lavaka leswaku hi xi gandzela ha yona, naswona Bibele yi dyondzisa leswaku a xi swi lavi leswaku hi tirhisa swifaniso. (Eksoda 20:4, 5; Pisalema 115:4-8; Esaya 42:8; 1 Yohane 5:21) Kutani u nga seketela vugandzeri bya ntiyiso hi ku lahla nchumu wun’wana ni wun’wana lowu u nga na wona, lowu fambisanaka ni vugandzeri bya mavunwa. Na wena u fanele u swi languta hi ndlela leyi Yehovha a swi langutaka ha yona—tanihi swilo leswi “nyenyetsaka.”—Deteronoma 27:15.
4. (a) Hi swi tivisa ku yini leswaku ku phahla swikwembu i ku tlanga hi nkarhi? (b) Ha yini Yehovha a nga va pfumelelanga vanhu va yena leswaku va hlanganyela eka muxaka wihi ni wihi wa vungoma?
4 Nchumu wun’wana lowu tolovelekeke evukhongerini bya mavunwa i ku phahla swikwembu. Loko van’wana va nga si dyondza ntiyiso wa Bibele, a va kholwa leswaku vafi va hanya endhawini yin’wana leyi nga vonakiki nileswaku va nga pfuna lava hanyaka kumbe va va vavisa. Kumbexana na wena swi tele swilo leswi a wu swi endla leswaku u tsakisa vakokwa wa wena lava feke. Kambe hilaha u dyondzeke hakona eka Ndzima 6 ya buku leyi, lava feke a va ha hanyi. Hikwalaho ku ringeta ku vulavula na vona i ku tlanga hi nkarhi. Kahle-kahle, marungula wahi ni wahi lama vonakaka ma huma eka murhandziwa la feke, ma va ma huma eka madimona. Hi yona mhaka leyi Yehovha a nga va pfumelelangiki Vaisrayele ku vulavula ni lava feke kumbe ku hlanganyela eka muxaka wihi ni wihi wa vungoma.—Deteronoma 18:10-12.
5. Xana u fanele u endla yini loko ku ri leswaku enkarhini lowu hundzeke a wu gandzela hi ku tirhisa swifaniso kumbe ku phahla swikwembu?
5 U fanele u endla yini loko ku ri leswaku enkarhini lowu hundzeke a wu gandzela hi ku tirhisa swifaniso kumbe ku phahla swikwembu? Hlaya u tlhela u anakanyisisa hi tindzimana ta Bibele leti ku kombaka vonelo ra Xikwembu hi swilo swo tano. Khongela Yehovha siku ni siku, u n’wi byela leswaku u lava ku seketela vugandzeri bya ntiyiso kutani u n’wi kombela a ku pfuna leswaku u va ni mianakanyo leyi fanaka ni ya yena.—Esaya 55:9.
VAKRESTE VO SUNGULA A VA NGA YI TLANGELI KHISIMUSI
6, 7. (a) Ku vuriwa leswaku ku tlangeriwa yini hi nkhuvo wa Khisimusi, naswona xana valandzeri va Yesu va lembe-xidzana ro sungula a va wu tlangela nkhuvo lowu? (b) Xana minkhuvo ya masiku ya ku velekiwa a yi fambisana na yini enkarhini wa vadyondzisiwa va Yesu vo sungula?
6 Vukhongeri bya mavunwa byi nga thyakisa ndlela leyi munhu a gandzelaka ha yona hileswi byi tlangelaka tiholideyi leti tolovelekeke. A hi endle xikombiso hi Khisimusi. Ku vuriwa leswaku nkhuvo wa Khisimusi wu tlangela ku velekiwa ka Yesu Kreste naswona vukhongeri byin’wana ni byin’wana lebyi tivulaka bya Vukreste bya yi tlangela. Kambe a ku kona laha ku vuriwaka leswaku vadyondzisiwa va Yesu va lembe-xidzana ro sungula a va yi tlangela holideyi leyi. Buku leyi nge Sacred Origins of Profound Things yi ri: “Endzhaku ka loko ku hundze malembe-xidzana yo tala Kreste a velekiwile, a nga kona loyi a a tiva lomu a velekeriweke kona, naswona vo tala a va nga ri na mhaka nileswaku u velekeriwe kwihi.”
7 Hambiloko vadyondzisiwa va Yesu a va ri tiva siku leri a velekiweke ha rona, a va nga ta ri tlangela. Ha yini? Hikuva hilaha The World Book Encyclopedia yi vulaka hakona, Vakreste vo sungula “a va teka ku tlangela siku ra ku velekiwa ka munhu wo karhi ku ri mukhuva wa vuhedeni.” Minkhuvo yimbirhi ya masiku ya ku velekiwa lama boxiweke eBibeleni i ya tihosi timbirhi leti a ti nga ri vagandzeri va Yehovha. (Genesa 40:20; Marka 6:21) Nakambe minkhuvo ya masiku ya ku velekiwa a yi dzunisa swikwembu swa vahedeni. Hi xikombiso, hi May 24, Varhoma a va tlangela ku velekiwa ka xikwembukati lexi vuriwaka Diana. Hi xamundzuku xa kona, a va tlangela siku ra ku velekiwa ka Apollo, xikwembu xa vona xa dyambu. Hikwalaho, masiku ya ku velekiwa a ma fambisana ni vuhedeni, ku nga ri Vukreste.
8. Hlamusela ndlela leyi minkhuvo ya masiku ya ku velekiwa yi hlanganaka ha yona ni vukholwa-hava.
8 Ku ni xivangelo xin’wana lexi endleke leswaku Vakreste va lembe-xidzana ro sungula va nga ri tlangeli siku ra ku velekiwa ka Yesu. Swi vonaka onge vadyondzisiwa va yena a va swi tiva leswaku minkhuvo ya masiku ya ku velekiwa a yi fambisana ni vukholwa-hava. Hi xikombiso, Magriki yo tala ni Varhoma va khale, a va kholwa leswaku ku ni moya lowu a wu fika loko munhu un’wana ni un’wana a velekiwa kutani wu n’wi sirhelela vutomi bya yena hinkwabyo. Buku yin’wana leyi nge The Lore of Birthdays, yi ri: “Moya lowu a wu hlangana ni xikwembu xo karhi hi ndlela leyi nga tivikaniki.” A swi kanakanisi leswaku Yehovha a a nga ta tsakisiwa hi nkhuvo wihi ni wihi lowu a wu ta hlanganisa Yesu ni vukholwa-hava. (Esaya 65:11, 12) Kutani, swi tise ku yini leswaku vanhu vo tala va tlangela Khisimusi?
LOMU KHISIMUSI YI TUMBULUKEKE KONA
9. Swi tise ku yini leswaku siku ra December 25 ri tekiwa ri ri siku ro tlangela ku velekiwa ka Yesu?
9 Vanhu va sungule ku tlangela siku ra ku velekiwa ka Yesu hi December 25, endzhaku ka loko ku hundze malembe yo tala a nga ha ri kona emisaveni. Kambe a hi rona siku leri Yesu a velekiweke ha rona hikuva swi tikomba onge u velekiwe hi October. * Kutani ha yini ku hlawuriwe December 25? Swi vonaka onge van’wana lava hi ku famba ka nkarhi va tivuleke Vakreste “va navele leswaku siku leri ri kotlana ni nkhuvo wa Varhoma wa vuhedeni wa ku tlangela ‘ku velekiwa ka dyambu leri nga hluriwiki.’” (The New Encyclopædia Britannica) Hi xixika, loko dyambu ri nga hisi ngopfu, vahedeni a va va ni minkhuvo yo tlangela ku vuya ka dyambu eka maendzo ya rona ya le kule, tanihi leswi ri voningaka ri tlhela ri kufumeta vanhu. A ku anakanyiwa leswaku ri sungula ku vuya hi December 25. Varhangeri va vukhongeri va amukele nkhuvo lowu kutani va ringeta ku hundzula vahedeni hi ku wu endla wu vonaka onge i wa “Vukreste.” *
10. Enkarhini lowu hundzeke, ha yini vanhu van’wana a va nga yi tlangeli Khisimusi?
10 I khale Khisimusi yi tiviwa tanihi holideyi leyi humaka evuhedenini. Hikwalaho ka leswi a swi tiviwa leswaku a yi sekeriwanga helo eMatsalweni, a yi yirisiwile eNghilandhi ni le ka tikoloni tin’wana ta Amerika hi lembe-xidzana ra vu-17. Mani na mani loyi a a nga yi entirhweni hi siku ra Khisimusi, a a rihisiwa. Kambe, a swi tekanga nkarhi leswaku mikhuva leya khale yi tlhela yi amukeleka kutani ku engeteriwa ni yin’wana leyintshwa. Khisimusi yi tlhele yi va holideyi leyi dumeke naswona ya ha dumile ematikweni yo tala. Hambiswiritano, hikwalaho ka leswi yi fambisanaka ni vukhongeri bya mavunwa, lava va lavaka ku tsakisa Xikwembu a va yi tlangeli Khisimusi kumbe holideyi yin’wana ni yin’wana leyi sunguriweke hi vahedeni. *
XANA I SWA NKOKA KU TIVA LOMU TIHOLIDEYI TI TUMBULUKEKE KONA?
11. Ha yini vanhu van’wana va tlangela tiholideyi, kambe i yini lexi faneleke xi va xa nkoka eka hina?
11 Van’wana va pfumela leswaku tiholideyi to fana ni Khisimusi ti tumbuluke evuhedenini kambe va vona swi nga hoxanga ku ti tlangela. Entiyisweni vanhu vo tala a va anakanyi hi vugandzeri bya mavunwa loko va tlangela tiholideyi teto. Minkhuvo leyi yi tlhela yi endla leswaku mindyangu yi kota ku hlangana. Xana na wena u ri tano? Loko swi ri tano, lexi ku siveleka leswaku u seketela vugandzeri bya ntiyiso i ku rhandza vandyangu ku nga ri ku rhandza vukhongeri bya mavunwa. Hakunene, Yehovha, musunguri wa ndyangu u lava leswaku u va ni vuxaka lebyinene ni maxaka ya wena. (Vaefesa 3:14, 15) Kambe u nga tiyisa vuxaka byebyo hi ndlela leyi amukelekaka eka Xikwembu. Loko muapostola Pawulo a tsala hi leswi hi faneleke hi anakanyisisa hi swona, u te: “Hambetani mi tiyiseka hi leswi amukelekaka eHosini.”—Vaefesa 5:10.
12. Endla xikombiso xa leswaku ha yini hi fanele ku papalata mikhuva swin’we ni minkhuvo leyi tekiweke evuhedenini.
12 Kumbexana u anakanya leswaku mhaka ya ku tlangela tiholideyi namuntlha a yi khumbani helo ni masungulo ya tona. Xana hakunene swi na mhaka leswaku ti sungule kwihi? Ina swi na mhaka! Hi xikombiso: A hi nge u vona xiwitsi etaleni. Xana u nga xi rhola u xi hoxa enon’wini? Doo! Xiwitsi xexo xi thyakile. Tiholideyi, na tona ta fana ni xiwitsi xexo, ti vonaka ti tsakisa kambe ti tekiwe endhawini leyi fanaka ni tala. Leswaku hi seketela vugandzeri bya ntiyiso, hi fanele hi va ni langutelo leri fanaka ni ra muprofeta Esaya, loyi a byeleke vagandzeri va ntiyiso a ku: “Mi nga khumbi nchumu lexi nga basangiki.”—Esaya 52:11.
KU TIRHISANA NI VAN’WANA HI VUTLHARI
13. Hi yihi mintlhontlho leyi u nga langutanaka na yona loko u tshika ku tlangela minkhuvo ya tiholideyi to karhi?
13 U nga ha tikuma u khome nyarhi hi timhondzo loko u tshika ku hlanganyela eminkhubyeni ya tiholideyi. Hi xikombiso, vatirhi-kuloni va nga ha hlamala leswaku ha yini u nga ha hlanganyeli eka tiholideyi to karhi entirhweni. A hi nge u nyikiwa nyiko ya Khisimusi! Xana swi ta va swi hoxile loko u yi amukela? Ku vuriwa yini loko munghana wa wena wa vukati a nga swi kholwi leswi u swi kholwaka? U nga endla njhani leswaku vana va wena va nga titwi va lahlekeriwe hi swo karhi hikwalaho ka leswi mi nga ti tlangeliki tiholideyi to karhi?
14, 15. U nga endla njhani loko u pfuxeriwa hi ndlela yo karhi leyi vanhu va pfuxelanaka ha yona hi siku ra holideyi yo karhi kumbe loko un’wana a lava ku ku nyika nyiko?
14 U fanele u tirhisa vutlhari leswaku u ta kota ku tlhantlha xiphiqo ha xin’we lexi u nga langutanaka na xona. Loko ku ri ni ndlela yo karhi leyi vanhu va toloveleke ku pfuxela ha yona hi siku rero, u nga ha nkhensa ivi u timiyelela. Kambe, a hi nge u pfuxeriwa hi munhu loyi u n’wi vonaka siku ni siku kumbe loyi u tirhaka na yena. Loko swi ri tano, u nga ha n’wi hlamusela leswaku ha yini u nga wu tlangeli nkhuvo wolowo. Minkarhi hinkwayo vana ni vuxiyaxiya. Bibele ya hi tsundzuxa: “Marito ya n’wina a ma ve ni nsovo nkarhi hinkwawo, ma lungiwe hi munyu, leswaku mi tiva ndlela leyi mi faneleke ku hlamula un’wana ni un’wana ha yona.” (Vakolosa 4:6) Vana ni vuxiyaxiya leswaku vanhu va nga ku teki u ri la nga riki na xichavo. Ematshan’weni ya sweswo, hlamusela xiyimo xa wena hi vutlhari. Swi veke erivaleni leswaku a wu lwisani ni ku nyikana tinyiko ni swinkhubyana, kambe swilo sweswo u tsakela ku swi endla hi masiku man’wana.
15 Ku vuriwa yini loko munhu a lava ku ku nyika nyiko? Swi ta ya hi swiyimo. Loyi a ku nyikaka nyiko yoleyo a nga ha ku: “Ndza swi tiva leswaku a wu yi tlangeli holideyi leyi. Kambe ndzi lava ku ku nyika nyiko leyi.” Loko swi ri tano, u nga ha swi vona swi nga hoxanga ku amukela nyiko yoleyo hi siku rero hi ku va u swi vona swi nga fani ni ku hlanganyela enkhubyeni wa holideyi yoleyo. Kambe, loko loyi a ku nyikaka nyiko yoleyo a nga swi tivi leswi u swi kholwaka, u nga ha n’wi byela leswaku a wu yi tlangeli holideyi yoleyo. Sweswo swi ta n’wi pfuna a twisisa leswaku ha yini u amukela nyiko kambe u nga n’wi nyiki nchumu hi nkarhi wolowo. Kasi xin’wana, swi nga va swinene leswaku u nga yi amukeli nyiko yoleyo loko swi ri erivaleni leswaku va ku nyika yona hi xikongomelo xa ku kombisa leswaku a wu yimi eritweni ra wena kumbe u tshika leswi u swi kholwaka leswaku u ta kuma tinyiko.
KU VURIWA YINI HI SWIRHO SWA NDYANGU?
16. U nga byi tirhisa njhani vutlhari loko u vulavula hi timhaka leti khumbaka minkhuvo ya tiholideyi?
16 Ku vuriwa yini loko swirho swa ndyangu swi nga ri swa vukhongeri lebyi u nga eka byona? Laha na kona swi lava u tirhisa vutlhari. A xi kona xivangelo xa leswaku u holovisana na vona hi mukhuva kumbe nkhuvo wun’wana ni wun’wana lowu maxaka ya wena ma wu tlangelaka. Ematshan’weni ya sweswo, xixima langutelo ra vona hilaha na wena u languteleke leswaku va xixima ra wena. (Matewu 7:12) Papalata nchumu wun’wana ni wun’wana lowu nga ta ku endla u vonaka onge wa hlanganyela enkhubyeni wa holideyi yoleyo. Hambiswiritano, vana ni vuxiyaxiya loko swi ta eka swilo leswi nga khumbaniki helo ni ku tlangela nkhuvo wolowo. Kahle-kahle u fanele u tikhoma hi ndlela leyi nga ta ku siya u nga biwi hi ripfalo.—1 Timotiya 1:18, 19.
17. I yini lexi u nga xi endlaka leswaku vana va wena va nga titwi va kayela swo karhi loko va vona tintangha ta vona ti ri karhi ti tiphina hi minkhuvo ya tiholideyi?
17 U fanele u endla yini leswaku vana va wena va nga titwi va kayela swo karhi leswi va nga tlangeriki minkhuvo ya tiholideyi leti nga pfumelelaniki ni Matsalwa? Sweswo swi titshege ngopfu hi leswi u swi endlaka exikarhi ka lembe. Vatswari van’wana va hlela leswaku ku va ni nkarhi lowu va nyikaka vana va vona tinyiko. Yin’wana ya tinyiko ta risima leti u nga tinyikaka vana va wena i nkarhi wa wena ni ku va kombisa leswaku wa va rhandza.
HANYA HI VUGANDZERI BYA NTIYISO
18. Xana ku va kona eminhlanganweni ya Vukreste swi nga ku pfuna njhani leswaku u seketela vugandzeri bya ntiyiso?
18 Leswaku u tsakisa Xikwembu, u fanele u fularhela vugandzeri bya mavunwa kutani u seketela vugandzeri bya ntiyiso. Xana sweswo swi katsa yini? Bibele yi ri: “A hi khathalelaneni leswaku hi khutazana erirhandzwini ni le mintirhweni leyinene, hi nga fularheli ku hlengeletana ka hina, hilaha ku nga ntolovelo wa van’wana, kambe hi khutazana, naswona hi endla tano hilaha ku engetelekeke ngopfu tanihi leswi mi vonaka siku ri tshinela.” (Vaheveru 10:24, 25) Minhlangano ya Vukreste i ndhawu leyi tsakisaka yo gandzela Xikwembu hi ndlela leyi amukelekaka eka xona. (Pisalema 22:22; 122:1) Eminhlanganweni yo tano, Vakreste lava tshembekaka va “khutazana.”—Varhoma 1:12.
19. Ha yini swi ri swa nkoka leswaku u byela van’wana swilo leswi u swi dyondzeke eBibeleni?
19 Ndlela yin’wana leyi u nga seketelaka vugandzeri bya ntiyiso ha yona i ku byela van’wana swilo leswi u swi kumeke loko u ri karhi u dyondza Bibele ni Timbhoni ta Yehovha. Hakunene vanhu vo tala va ni ‘nhlomulo naswona va konya’ hikwalaho ka vubihi lebyi nga kona emisaveni namuntlha. (Ezekiyele 9:4) Kumbexana va kona vanhu lava u va tivaka, lava nga ni nhlomulo naswona va konyaka. Ha yini u nga va byeli hi ta ntshembo wa nkarhi lowu taka, lowu sekeriweke eBibeleni? Loko u ri karhi u hlanganyela ni Vakreste va ntiyiso naswona u byela van’wana swilo leswi tsakisaka leswi u swi dyondzeke eBibeleni, u ta ya u nga ha swi naveli ku hlanganyela eka mikhuva ya vugandzeri bya mavunwa, leyi eku sunguleni a wu yi rhandza. Loko u seketela vugandzeri bya ntiyiso a swi kanakanisi leswaku u ta tsaka ngopfu naswona u ta kuma mikateko yo tala.—Malakiya 3:10.
^ ndzim. 9 Nkhuvo wa Saturnalia na wona wu hoxe xandla leswaku siku ra December 25 ri amukeriwa. Nkhuvo lowu a wu dzunisa xikwembu xa Varhoma xa vurimi, a wu tlangeriwa hi December 17-24. Hi nkarhi wa nkhuvo lowu wa Saturnalia, a ku dyiwa, ku tsakiwa swinene naswona vanhu a va nyikana tinyiko.
^ ndzim. 10 Loko u lava ku twa vonelo ra Vakreste va ntiyiso hi tiholideyi leti tolovelekeke, vona Xiengetelo, eka matluka 222-3.


text:
Ngudo 9
Ni Nga Vha Hani Na Dakalo Muṱani Waṋu?
1. Ndi ngani u vhingana zwi zwa ndeme u itela uri hu vhe na dakalo muṱani?
Mafhungo maḓifha a bva ha Yehova, Mudzimu o takalaho, ane a ṱoḓa uri hu vhe na dakalo muṱani. (1 Timotheo 1:11) Ndi ene muthomi wa mbingano. U vhingana nga lwa mulayo ndi zwa ndeme u itela uri hu vhe na dakalo muṱani ngauri zwi ita uri vhana vha aluswe fhethu ho tsireledzeaho.
Mudzimu u dzhia hani mbingano? U ṱoḓa uri i vhe mbofho ya tshoṱhe vhukati ha munna na mufumakadzi. Vhakriste vha fanela u ṱhonifha milayo ya shango malugana na u ṅwalisa mbingano. (Luka 2:1, 4, 5) Yehova u ṱoḓa uri munna na mufumakadzi vha fulufhedzane. (Vha-Heberu 13:4) U vhenga u ṱalana. (Maleaxi 2:16) Fhedzi u a tendela Vhakriste vha tshi ṱalana nahone vha dovha vha dzhenela mbingano arali vhafarisi vhavho vha ita vhuṱonḓolo.—Vhalani Mateo 19:3-6, 9.
2. Munna na mufumakadzi vha fanela u farana hani?
Yehova o sika munna na mufumakadzi uri vha farisane mbinganoni. (Genesi 2:18) Samusi munna e ṱhoho ya muṱa, u fanela u ranga phanḓa kha u ṱunḓela vha muṱa wawe na u vha funza nga ha Mudzimu. U fanela u sumbedza uri u funa mufumakadzi wawe nga u ḓidzima zwiṅwe zwithu. Munna na mufumakadzi vha fanela u funana na u ṱhonifhana. Samusi munna kana mufumakadzi vha tshi khakha, u guda u hangwelana ndi zwa ndeme u itela uri vha dzule vho takala mbinganoni yavho.—Vhalani Vha-Efesa 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Petro 3:7.
3. Naa ni tea u ṱutshela mufarisi waṋu arali ni songo takala mbinganoni yaṋu?
Arali inwi na mufarisi waṋu na vha na vhuleme mbinganoni yaṋu, lwelani u sumbedzana lufuno. (1 Vha-Korinta 13:4, 5) Ipfi ḽa Mudzimu a ḽi themendeli u fhandekana sa yone nḓila ya u piringulula thaidzo dzo ḓoweleaho mbinganoni.—Vhalani 1 Vha-Korinta 7:10-13.
4. Vhana, Mudzimu u ṱoḓa uri ni ite mini?
Yehova u ṱoḓa uri ni takale. U ni ṋea nyeletshedzo ya khwine ya nḓila ine na nga ḓiphina ngayo nga vhuswa haṋu. U ṱoḓa uri ni vhuyelwe nga vhuṱali na tshenzhelo zwa vhabebi vhaṋu. (Vha-Kolosa 3:20) Yehova ane a vha Musiki waṋu u dovha a ṱoḓa uri ni takale musi ni tshi mu shumela na musi ni tshi shumela Murwa wawe.—Vhalani Muhuweleli 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Vhabebi, ni nga ita mini uri vhana vhaṋu vha takale?
Ni fanela u shuma nga maanḓa u itela u ṱunḓela vhana vhaṋu, u vha wanela vhudzulo na u vha shavhedza. (1 Timotheo 5:8) Fhedzi u itela uri vhana vhaṋu vha takale, ni tea u dovha na vha funza uri vha fune Mudzimu na u guda khae. (Vha-Efesa 6:4) Arali na vhetshela ṅwana waṋu tsumbo nga u sumbedza uri ni funa Mudzimu, ni nga ṱuṱuwedza mbilu yawe nga ho dzikaho. Arali na eletshedza ṅwana waṋu u ya nga zwo thewaho Ipfini ḽa Mudzimu, ni nga mu ita uri a elekanye nga nḓila yavhuḓi.—Vhalani Doiteronomio 6:4-7; Mirero 22:6.
Vhana vha a vhuyelwa musi ni tshi vha ṱuṱuwedza na u vha khoḓa. Vha dovha vha ṱoḓa u khakhululwa na u laiwa. U vha gudisa nga yeneyo nḓila zwi a vha tsireledza u itela uri vha sa ḓifare nga nḓila ine ya nga ita uri vha fheleledze vha songo tsha takala. (Mirero 22:15) Fhedzi ni songo vhuya na vha laya no halifha kana u vha fara nga tshiṱuhu.—Vhalani Vha-Kolosa 3:21.
Ṱhanzi dza Yehova vha gandisa bugu dzo vhalaho dze dza ṅwalelwa zwihuluhulu u thusa vhabebi na vhana. Dzenedzi bugu dzo thewa Bivhilini.—Vhalani Psalme ya 19:7, 11.
Gudani Zwo Engedzeaho
NI NGA VHA NA DAKALO MUṰANI
Ḓitikeni Nga Mudzimu Uri Ni Vhe Na Dakalo Mbinganoni
U shumisa mbudziso mbili dzi leluwaho zwi nga ni thusa uri ni khwinise mbingano yaṋu.
NI NGA VHA NA DAKALO MUṰANI
Nḓila Ya U Tandulula Thaidzo
U amba zwavhuḓi zwi nga ita uri mbingano i vhe yo khwaṱhaho na yo takalaho kana i kulaho nungo na i ṱungufhadzaho.
Bivhili I Funza Mini zwa Vhukuma?
Nḓila ya u Ita uri Vhutshilo ha Muṱa Waṋu vhu Takadze
Lufuno lwa Yesu lwo vha tsumbo kha vhanna, vhafumakadzi, vhabebi, na vhana uri vha lu edzise. Ndi mini zwine ra zwi guda khae?


text:
VANTSHWA VA VUTISA
Xana Ndzi Swi Lunghekerile Ku Rhandzana?
I yini ku rhandzana?
Loko u ri nhwanyana ku ni mufana loyi u n’wi toloveleke naswona loko u ri mufana ku ni nhwanyana loyi u n’wi toloveleke naswona nkarhi ni nkarhi mi va swin’we. Xana leswi swi vula leswaku ma rhandzana?
Ku ni jaha kumbe ntombhi yo karhi leyi mi tsakelanaka. Hi siku mi rhumelelana ti-SMS kumbe mi vulavula hi riqingho. Xana leswi swi vula leswaku ma rhandzana?
Nkarhi na nkarhi loko mi hlangana ni vanghana va wena, ku ni ntombhi kumbe jaha leri nga sukiki ekusuhi na wena. Xana leswi swi vula leswaku ma rhandzana?
Kumbexana a wu kalanga u tipfinyinga loko u hlamula xivutiso xo sungula. Kambe, swi nga endleka u rhange hi ku dya marhambu ya nhloko loko u fanele u hlamula xivutiso xa vumbirhi ni xa vunharhu. Kahle-kahle i yini ku rhandzana?
Vanhu lava rhandzanaka hi lava va talaka ku va swin’we.
Kutani nhlamulo ya swivutiso leswinharhu leswi nga laha henhla i ina. Swi nga khathariseki leswaku u vulavula ni ntombhi kumbe jaha hi riqingho kumbe mi vulavula mi langutanile, mi nga ha va mi voniwa hi mani na mani kumbe mi ri exihundleni, loko ntombhi kumbe jaha rolero ri ri munghana wa wena naswona mi endlelana swilo ku fana ni vanhu lava rhandzanaka naswona mi hamba mi vulavula, sweswo swi vula leswaku ma rhandzana.
Hi xihi xikongomelo xo rhandzana?
Ku rhandzana ku fanele ku va ni xikongomelo lexinene—ku nga ku pfuna jaha ni ntombhi leswaku va vona loko va fanelana ku va va tekana.
I ntiyiso leswaku tintangha ta wena tin’wana ti nga ha teka ku rhandzana tanihi ndlela yo hungasa. Kumbexana ti tsakela ku va swin’we ni tintombhi kumbe majaha lama tirhandzaka kambe ti nga tiyimiselanga ku teka kumbe ku tekiwa. Tin’wana ti nga ha teka tintombhi kumbe majaha yo tano tanihi nchumu wo tibuma hi wona kumbe ku komba van’wana leswaku na wena u na yena wa ka wena.
Kambe, hi xitalo vunghana byo tano a byi tlhaveriwi hi dyambu. Nhwanyana la vuriwaka Heather u ri: “Vantshwa vo tala lava rhandzanaka va tshikana ku nga si hela ni vhiki kumbe mambirhi. Va teka vuxaka byo tano byi ri bya xinkarhana—ku ri ndlela yo tilunghiselela ku dlaya vukati, ku nga ri ku tshama evukatini.”
Swi le rivaleni leswaku loko u rhandzana ni munhu wo karhi, u khumba ni ndlela leyi a titwaka ha yona. Kutani tiyiseka leswaku u swi endla hi xikongomelo lexinene.—Luka 6:31.
Anakanya: Xana u nga rhandza leswaku munhu a tlanga hi wena onge u thoyi leyi n’wana a yi tlakulaka ivi loko a karhele hi yona a yi lahlela ehansi? Hikwalaho, u nga swi endli sweswo eka munhu un’wana! Bibele yi vula leswaku rirhandzu “a ri tikhomi hi ndlela leyi nga tengangiki.”—1 Vakorinto 13:4, 5.
Ntombhi yin’wana leyi vuriwaka Chelsea yi ri: “Minkarhi yin’wana ndzi vona swi nga bihanga ku rhandzana ni jaha hi xikongomelo xo tihungasa ntsena, kambe timhaka ti onhaka loko jaha rero ri yi tekela enhlokweni mhaka leyi.”
Xitsundzuxo: Leswaku u lunghekela ku rhandzana ni munhu leswaku mi ta tekana, hlaya 2 Petro 1:5-7 ivi u hlawula mfanelo yin’we leyi u faneleke u tirhela eka yona. Endzhaku ka n’hweti, tikambele u vona loko u endle nhluvuko eka yona, loko ku ri ni laha swi lavaka u antswisa kona, endla tano.
Xana ndzi kule hilaha ku ringaneke leswaku ndzi nga sungula ku rhandzana?
Xana u ehleketa leswaku muntshwa u fanele ku sungula ku rhandzana loko a ri ni malembe mangani?
Kutani vutisa un’we wa vatswari va wena xivutiso lexi fanaka.
Swi nga endleka leswaku nhlamulo ya wena yi nga fani ni ya mutswari wa wena. Kumbexana a swi tano! Swi nga ha endleka u ri un’wana wa vantshwa vo tala vo tlhariha, lava rindzaka kukondza va kula hilaha ku ringaneke leswaku va titwisisa vona vini va nga si sungula ku rhandzana.
Danielle la nga ni malembe ya 17, u endle tano. U ri: “Loko ndzi ehleketa ndlela leyi a ndzi vona swilo ha yona emalembeni mambirhi lama hundzeke, leswi a ndzi swi lava eka loyi ndzi ehleketaka ku nghenela vukati na yena swi hambanile ni leswi ndzi swi lavaka sweswi. Kahle-kahle, nisweswi a ndzi si titshemba kahle ku va ndzi nga endla xiboho xexo. Loko se ndzi vona leswaku ku hundze malembe yo hlayanyana vumunhu bya mina byi nga si cinca-cinca, ndzi ta lava loyi ndzi nga rhandzanaka na yena.”
Ku ni xivangelo xin’wana lexi endlaka leswaku ku rindza ku va mhaka ya kahle swinene. Bibele yi tirhisa xiga lexi nge “vurhumbuki bya vuntshwa” ku hlamusela nkarhi lowu muntshwa a titwaka a navela ngopfu ku etlela ni ntombhi kumbe jaha kumbe ku va ni munhu loyi a rhandzanaka na yena. (1 Vakorinto 7:36) Hi nkarhi lowu, ku va ekusuhi swinene ni munhu wo karhi loyi u tifelaka hi yena swi nga nyanyisa ku navela koloko ivi swi ku hoxa ekhombyeni.
I ntiyiso leswaku swi nga endleka leswaku mhaka leyi yi nga vuli nchumu eka tintangha ta wena. To tala ti swi lava hi mahlo-ngati ku twa leswaku swi njhani ku va jaha ri etlela ni ntombhi kumbe ntombhi yi etlela ni jaha. Kambe u nga swi kota—u fanele —ku hlula mianakanyo yo tano! (Varhoma 12:2) Phela, Bibele yi ku khutaza leswaku u ‘balekela vumbisa.’ (1 Vakorinto 6:18) Loko wo rindza kukondza u hundza nkarhi lowu wa ku rhumbuka ka vuntshwa, u ta ‘balekela khombo.’—Eklesiasta 11:10.
Ha yini u fanele u rindza?
Ku sindzisiwa ku rhandzana u nga si swi lunghekela, swi nga fana ni ku sindzisiwa ku tsala xikambelo kambe u nga si dyondzisiwa nchumu hi dyondzo ya kona. Swi le rivaleni leswaku u nge swi tsakeli sweswo! U fanele u kuma nkarhi wo dyondza dyondzo leyi u nga ta tsala xikambelo ha yona kutani u swi tiva kahle leswi u nga ta vutisiwa swona.
Swa fana ni ku rhandzana.
Ku rhandzana a hi ku tlanga matshopetana. U nga si anakanyisisa hi munhu wo karhi hi ku kongoma, u fanele u kuma nkarhi lowu ringaneke wo kambisisa mhaka ya nkoka swinene, ku nga ndlela yo aka vuxaka lebyinene ni van’wana.
Loko se u kuma munhu la fanelekaka, u ta kota ku aka vuxaka lebyi tiyeke. Phela, vukati byi akiwa hi vanhu vambirhi lava va nga vanghana lavakulu.
Ku rindza nkarhi lowu faneleke u nga si rhandzana a swi nge wu kavanyeti ntshunxeko wa wena. Kambe, u ta kuma ntshunxeko lowu engetelekeke wo “tsaka evuntshweni bya wena.” (Eklesiasta 11:9) Nakambe u ta kuma nkarhi wo tilunghiselela hi ku antswisa vumunhu bya wena naswona xa nkoka swinene u ta kota ku aka vuxaka bya wena ni Xikwembu.—Swirilo 3:27.
Loko wa ha rindzele nkarhi wolowo, tiphine hi ku tolovelana ni majaha ni tintombhi tin’wana. Xana u nga swi endlisa ku yini sweswo hi ndlela leyinene? Dzumba hi mintlawa leyi ku katsekaka ni vanhu kumbe munhu lonkulu la nga ta mi nyika nkongomiso lowu faneleke. Nhwanyana la vuriwaka Tammy u ri: “Hi ku ya hi mina wa tiphina swinene loko u endla tano. Swa antswa ku va ni vanghana vo tala.” Monica u pfumelelana na yena. U ri: “Ku hlangana hi ntlawa i swinene hikuva u kota ku dzumba ni vanhu lava nga ni vumunhu byo hambana-hambana .”
Kambe, loko u tshamela ku vona munhu un’we u nga si lungheka, u tivitanela nhlomulo wu ri kule na wena. Kutani u nga hatliseli. Tirhisa nkarhi lowu wa vutomi bya wena ku hlakulela vunghana lebyinene ni ku byi tiyisa. Hi ku famba ka nkarhi loko u sungula ku nghenela timhaka ta rirhandzu, u ta va u titiva kahle wena n’wini nileswi u swi lavaka eka loyi u lavaka ku heta vutomi bya wena mi hanya swin’we.
DYONDZA SWO TALA
VANTSHWA VA VUTISA
Xana Ndzi Nga Aka Muti Ni Munhu Loyi?
U nga swi kotisa ku yini ku vona mbilu ya munghana wa wena leswaku i munhu wa muxaka muni?


text:
DYONDZO 11
Va Tsale Hi Yesu
Xana wa va vona vavanuna lava nga exifanisweni?— I Matewu, Marka, Luka, Yohane, Petro, Yakobo, Yudha na Pawulo. Vavanuna lava hinkwavo va hanye hi nkarhi wun’we na Yesu naswona va tsale hi Yesu. A hi dyondzi swo tala ha vona.
U tiva yini hi vavanuna lava?
Vavanuna vanharhu a ku ri vaapostola lava chumayeleke na Yesu. Xana wa swi tiva leswaku a ku ri vamani vavanuna volavo vanharhu?— A ku ri Matewu, Yohane na Petro. Muapostola Matewu na Yohane a va n’wi tiva kahle Yesu naswona ha un’we wa vona va tsale buku leyi vulavulaka hi vutomi byakwe. Nakambe muapostola Yohane u tsale buku leyi vuriwaka Nhlavutelo ni mapapila manharhu lama vitaniwaka Yohane wo Sungula, Yohane wa Vumbirhi na Yohane wa Vunharhu. Muapostola Petro u tsale mapapila mambirhi lama nga eBibeleni. Ma vitaniwa Petro wo Sungula na Petro wa Vumbirhi. Epapileni rakwe ra vumbirhi, Petro u tsale hi nkarhi lowu Yehovha a vulavuleke ku suka etilweni a vula leswi hi Yesu: ‘Loyi i n’wananga. La rhandzekaka naswona ndza tinyungubyisa ha yena.’
Nakambe vavanuna van’wana lava nga exifanisweni va hi dyondzisa hi Yesu etibukwini leti va ti tsaleke. Un’wana wa vona i Marka. Swi nga ha endleka leswaku a a ri kona loko Yesu a khomiwa naswona u vone swilo hinkwaswo leswi humeleleke. Un’wana wa vona i Luka. A a ri dokodela naswona swi nga ha endleka leswaku u ve Mukreste endzhaku ka loko Yesu a file.
Vatsari van’wana vambirhi va Bibele lava u va vonaka exifanisweni a ku ri vamakwavo va Yesu. Xana wa ma tiva mavito ya vona?— I Yakobo na Yudha. Eku sunguleni, a va nga pfumeli eka Yesu. Nakambe a va anakanya leswaku wa penga. Kambe hi ku famba ka nkarhi va pfumele eka Yesu kutani va va Vakreste.
Mutsari wo hetelela wa Bibele loyi u n’wi vonaka laha xifanisweni i Pawulo. Loko a nga si va Mukreste, vito rakwe a ku ri Sawulo. A a venga Vakreste naswona a va xanisa. Xana wa swi tiva leswaku i yini lexi endleke leswaku Pawulo a va Mukreste?— Siku rin’wana, Pawulo a a ri karhi a famba endleleni loko hi ku hatlisa a twa munhu un’wana a vulavula na yena a ri etilweni. Munhu wa kona a ku ri Yesu! U vutise Pawulo a ku: ‘Ha yini u xanisa vanhu lava pfumelaka eka mina?’ Endzhaku ka sweswo, Pawulo u cincile kutani a va Mukreste. Pawulo u tsale tibuku ta 14 ta Bibele, ku nga buku ya Varhoma ku ya fika eka Vaheveru.
Siku ni siku hi hlaya Bibele, a hi swona ke?— Loko hi hlaya Bibele, hi dyondza swo tala hi Yesu. Xana u nga tsakela ku dyondza leswi engetelekeke hi Yesu?


text:
XIPHEMU 5
I Vamani Lava Yingiseke Ni Lava Nga Yingisangiki Hi Nkarhi Wa Ndhambi Leyikulu?
Vanhu vo tala enkarhini wa Nowa a va endla swilo swo biha. Genesa 6:5
Adamu na Evha va ve ni vana hiloko vanhu va andza emisaveni. Hi ku famba ka nkarhi, tintsumi tin’wana ti xandzuke na Sathana.
Ti te emisaveni kutani ti tihundzula vanhu leswaku ti ta teka vavasati. Vavasati volavo va veleke vana va majaha lava nga ni matimba yo tlula ya vanhu naswona a va ri ni tihanyi.
Misava yi tale hi vanhu lava a va endla swilo swo biha. Bibele yi ri: “Vubihi bya munhu byi andzile emisaveni nileswaku mboyamelo hinkwawo wa miehleketo ya mbilu yakwe wu bihile nkarhi hinkwawo.”
Nowa u yingise Xikwembu kutani a aka ngalava. Genesa 6:13, 14, 18, 19, 22
Nowa a a ri wanuna wo lulama. Yehovha u n’wi byele leswaku u ta lovisa vanhu vo homboloka hi ndhambi leyikulu.
Xikwembu xi tlhele xi byela Nowa leswaku a aka xikepe lexikulu, lexi vitaniwaka ngalava, leswaku a ta nghenisa ndyangu wakwe eka xona ni swiharhi swa mixaka hinkwayo.
Nowa u lemukise vanhu hi Ndhambi leyi a yi ri eku teni, kambe a va n’wi yingisanga. Van’wana a va n’wi hleka; van’wana a va n’wi venga.
Loko ngalava yi herile, Nowa u nghenise swiharhi.
DYONDZA SWO TALA
MAHUNGU LAMANENE LAMA HUMAKA EKA XIKWEMBU!
Ha Yini Xikwembu Xi Pfumelela Vubihi Ni Ku Xaniseka?
Vubihi byi sungule njhani naswona ha yini Xikwembu xi byi pfumelele byi ya emahlweni? Xana ku xaniseka ku ta kala ku hela?


text:
NDZIMA 6
Hi Kwihi Laha Hi Yaka Kona Loko Hi Fa?
1-3. Hi swihi swivutiso leswi vanhu va swi vutisaka hi rifu naswona tikereke tin’wana ti swi hlamula njhani?
BIBELE yi hi tshembisa leswaku siku rin’wana “rifu a ri nge he vi kona.” (Nhlavutelo 21:4) Eka Ndzima 5, hi dyondze leswaku nkutsulo wu endla swi koteka leswaku hi kuma vutomi lebyi nga heriki. Kambe vanhu va ya emahlweni va fa. (Eklesiasta 9:5) Kutani xin’wana xa swivutiso leswi hi tivutisaka xona hi lexi nge, Ku endleka yini hi hina loko hi fa?
2 Nhlamulo ya xivutiso xexo i ya nkoka swinene loko ku fa munhu loyi hi n’wi rhandzaka. Hi nga ha tivutisa leswi: ‘Xana u ye kwihi? Xana wa hi vona? Xana a nga hi pfuna? Xana hi ta tlhela hi n’wi vona?’
3 Tikereke ti hlamula swivutiso sweswo hi tindlela leti nga faniki. Tin’wana ti dyondzisa leswaku loko u endla leswinene, u ya etilweni kambe loko u endla swo biha u ta tshwa etiheleni. Tin’wana ti vula leswaku loko u fa u hundzuka moya ivi u ya tshama ni swirho swa ndyangu wa ka n’wina leswi se swi feke. Kasi tin’wana ti vula leswaku endzhaku ka loko u file ni ku tlhela u avanyisiwa, u ta tlhela u velekiwa kumbe u tlhela u hanya u ri ni miri wun’wana, kumbexana u ri munhu un’wana kumbe xiharhi.
4. Hi wihi nchumu lowu tikereke ti wu dyondzisaka hi rifu?
4 Tikereke ti dyondzisa swilo leswi nga faniki. Kambe to tala ta tona ti pfumela nchumu wun’we. Ti dyondzisa leswaku loko munhu a fa, ku ni xiphemu lexi yaka emahlweni xi hanya. Xana wolowo i ntiyiso?
HI KWIHI LAHA HI YAKA KONA LOKO HI FA?
5, 6. Ku endleka yini hi hina loko hi fa?
5 Yehovha wa swi tiva leswi endlekaka eka hina loko hi fa naswona u hi byele leswaku loko munhu a fa vutomi byakwe bya hela. Loko munhu a fa a nga ha hanyi. Kutani loko munhu a fa, ndlela leyi a titwaka ha yona ni leswi a swi anakanyaka a swi yi emahlweni swi hanya kun’wana. * Loko hi fa a hi koti ku vona, ku twa naswona a hi ehleketi.
6 Hosi Solomoni u tsale leswaku “lava feke, a va tivi nchumu nikatsongo.” Lava feke a va koti ku rhandza kumbe ku venga naswona ‘a ku na ntirho hambi ku ri kungu, vutivi kumbe vutlhari eSirheni.’ (Hlaya Eklesiasta 9:5, 6, 10.) Kutani eka Pisalema 146:4, Bibele yi hi byela leswaku loko munhu a fa, “miehleketo yakwe” ya fa.
LESWI YESU A SWI VULEKE HI RIFU
7. Xana Yesu u te yini hi rifu?
7 Loko munghana wakwe lonkulu Lazaro a file, Yesu u byele vadyondzisiwa vakwe a ku: ‘Lazaro nakulorhi u etlele.’ Kambe Yesu a a nga vuli swona leswaku Lazaro u le ku wiseni. Yesu u ye emahlweni a ku: “Lazaro u file.” (Yohane 11:11-14) Kutani Yesu u fanise rifu ni ku etlela. A nga vulanga swona leswaku Lazaro a a ri etilweni kumbe a ri ni swirho swa ndyangu wa ka vona leswi feke. Nakambe a nga vulanga swona leswaku Lazaro a a ri eku xanisekeni etiheleni kumbe a ta tlhela a velekiwa a ri munhu un’wana kumbe xiharhi. Kambe a swi fana ni loko Lazaro a etlele vurhongo lebyikulu. Matsalwa man’wana ma fanisa rifu ni vurhongo lebyikulu. Bibele yi vula leswaku loko Stefano a dlayiwile ‘u etlele eku feni.’ (Mintirho 7:60) Muapostola Pawulo u tlhele a tsala leswaku Vakreste van’wana va “etlele eku feni.”—1 Vakorinto 15:6.
8. Hi swi tivisa ku yini leswaku Xikwembu a xi vumbanga vanhu leswaku va fa?
8 Xana Xikwembu xi vumbe Adamu na Evha leswaku va fa eku heteleleni? Doo! Yehovha u va vumbe leswaku va tiphina hi vutomi hilaha ku nga heriki va ri ni rihanyo leri hetisekeke. Loko Yehovha a vumba vanhu, u va endle va ri ni ku navela ku hanya hilaha ku nga heriki. (Eklesiasta 3:11) Vatswari a va swi lavi ku vona vana va vona va dyuhala ni ku fa kutani Yehovha u titwa hi ndlela leyi fanaka hi hina. Kambe loko ku ri hileswaku Xikwembu xi hi vumbe leswaku hi hanya hilaha ku nga heriki, ha yini hi fa?
HA YINI HI FA?
9. Ha yini xileriso lexi Yehovha a xi nyikeke Adamu na Evha a xi nga tiki?
9 Entangeni wa Edeni, Yehovha u byele Adamu a ku: “U nga ha tidyela u eneriseka eka murhi wun’wana ni wun’wana wa ntanga. Kambe loko ku ri murhi wa ku tiva leswinene ni leswo biha u nga tshuki u wu dya hikuva siku u nga ta wu dya, u ta fa hakunene.” (Genesa 2:9, 16, 17) Xileriso xexo lexi nga erivaleni a xi nga tiki lerova munhu a nga ta tsandzeka ku xi yingisa naswona Yehovha a a ri ni mfanelo yo byela Adamu na Evha leswinene ni leswi nga riki swinene. Hi ku yingisa Yehovha, a va ta kombisa leswaku va xixima vulawuri byakwe. Nakambe a va ta kombisa leswaku va tlangela nchumu wun’wana ni wun’wana lowu a va nyikeke wona.
10, 11. (a) Xana Sathana u va hambukise njhani Adamu na Evha? (b) Ha yini Adamu na Evha a va nga ta rivaleriwa hikwalaho ka leswi va swi endleke?
10 Lexi twisaka ku vava, Adamu na Evha va hlawule ku ka va nga n’wi yingisi Yehovha. Sathana u vutise Evha a ku: “Xana hakunene i ntiyiso leswaku Xikwembu xi vule leswaku mi nga tshuki mi dya eka murhi wun’wana ni wun’wana wa ntanga?” Evha u hlamule a ku: “Mbhandzu wa mirhi ya ntanga hi nga dya. Kambe loko ku ri ku dya mbhandzu wa murhi lowu nga exikarhi ka ntanga, Xikwembu xi te, ‘mi nga tshuki mi dya eka wona, e-e, mi nga tshuki mi wu khumba leswaku mi nga fi.’”—Genesa 3:1-3.
11 Kutani Sathana u te: “Entiyisweni mi nga ka mi nga fi. Hikuva Xikwembu xi tiva leswaku siku mi nga ta dya eka wona, mahlo ya n’wina ma ta pfuleka kutani mi ta fana ni Xikwembu, mi ta tiva leswinene ni leswo biha.” (Genesa 3:4-6) Sathana a lava leswaku Evha a ehleketa leswaku u fanele a tiendlela xiboho xa leswinene ni leswi nga riki swinene. Hi nkarhi lowu fanaka, u xise Evha hileswi a swi ta endleka loko a nga xi yingisi Xikwembu. Sathana u vule leswaku Evha a nge fi, kutani u dye wun’wana wa mbhandzu wolowo ivi wun’wana a wu nyika nuna wakwe. Adamu na Evha a va swi tiva leswaku Yehovha u va byele leswaku va nga dyi mbhandzu. Loko va wu dya, va hlawule ku nga xi yingisi xileriso lexi nga erivaleni ni lexi twisisekaka. Hi ku wu dya, va kombise leswaku a va n’wi xiximi Tata wa vona wa le tilweni loyi a nga ni rirhandzu. A va nga ta rivaleriwa hikwalaho ka leswi va swi endleke!
12. Ha yini swi twisa ku vava leswi Adamu na Evha va nga n’wi yingisangiki Yehovha?
12 Hakunene swi twisa ku vava leswi vatswari va hina vo sungula va nga n’wi xiximangiki Muvumbi wa vona! Xana a wu ta titwa njhani loko a wu tirhe hi matimba ku kurisa n’wana wa jaha ni wa nhwanyana kutani va nga ku yingisi va endla leswi hambaneke ni leswi u va kombeleke ku swi endla? Xana a swi nga ta ku twisa ku vava?
13. Xana Yehovha a vula yini loko a ku “u ta tlhelela entshurini”?
13 Leswi va nga yingisangiki, Adamu na Evha va lahlekeriwe hi lunghelo ro hanya hilaha ku nga heriki. Yehovha u byele Adamu a ku: “Hikuva u ntshuri u ta tlhelela entshurini.” (Hlaya Genesa 3:19.) Leswi swi vula leswaku Adamu a ta tlhela a va ntshuri, onge hiloko a nga kalanga a vumbiwa. (Genesa 2:7) Endzhaku ka loko Adamu a dyohile, u file naswona a nga ha yanga emahlweni a hanya.
14. Ha yini hi fa?
14 Loko Adamu na Evha a va yingise Xikwembu, a va ta va va ha hanya ninamuntlha. Kambe leswi va nga yingisangiki, va dyohile kutani va fa eku heteleleni. Xidyoho xi fana ni vuvabyi lebyi dlayaka lebyi hi tluletiweke byona hi vatswari va hina vo sungula. Hinkwerhu hi velekiwa hi ri vadyohi kutani hi yona mhaka hi faka. (Varhoma 5:12) Kambe xexo a hi xona xikongomelo xa Xikwembu hi vanhu. Xikwembu a a xi nga lavi leswaku vanhu va fa naswona Bibele yi vula leswaku rifu i “nala.”—1 Vakorinto 15:26.
NTIYISO WA HI NTSHUNXA
15. Xana ku tiva ntiyiso hi rifu swi hi ntshunxa hi ndlela yihi?
15 Ku tiva ntiyiso hi rifu swi hi ntshunxa eka tidyondzo to tala ta mavunwa. Bibele yi hi dyondzisa leswaku lava feke a va twi ku vava kumbe ku va ni gome. A hi nge swi koti ku vulavula na vona naswona a va nge vulavuli na hina. A hi nge swi koti ku pfuna vanhu lava feke kasi na vona a va nge hi pfuni. A va nge swi koti ku hi vavisa, kutani a hi fanelanga hi va chava. Hambiswiritano, tikereke to tala ti vula leswaku vafi va hanya kun’wana nileswaku hi nga kota ku va pfuna loko hi hakela mali eka vafundhisi kumbe lava tekiwaka tanihi vanhu lava kwetsimaka. Kambe loko hi tiva ntiyiso hi rifu, a hi xisiwi.
16. Hi wahi mavunwa lawa tikereke to tala ti ma dyondzisaka hi vafi?
16 Sathana u tirhisa vukhongeri bya mavunwa leswaku a hi xisa ni ku hi endla hi ehleketa leswaku vafi va ha hanya. Hi xikombiso, tikereke tin’wana ti dyondzisa leswaku loko hi fa, ku ni nchumu wo karhi eka hina lowu yaka emahlweni wu hanya kun’wana. Xana kereke ya wena yi dyondzisa sweswo kumbe yi dyondzisa leswi Bibele yi swi vulaka hi rifu? Sathana u tirhisa mavunwa leswaku vanhu va nga n’wi yingisi Yehovha.
17. Ha yini dyondzo ya leswaku vanhu va tshwa etiheleni yi hlundzukisa Yehovha?
17 Leswi tikereke to tala ti swi dyondzisaka swi tsema nhlana. Hi xikombiso, tin’wana ti dyondzisa leswaku vanhu lava endlaka swo biha va ta tshwa hilaha ku nga heriki etiheleni. Mavunwa wolawo ma hlundzukisa Yehovha. A nge pfuki a pfumelele vanhu leswaku va xaniseka hi ndlela yoleyo! (Hlaya 1 Yohane 4:8.) Xana a wu ta titwa njhani hi munhu loyi a xupulaka n’wana wakwe hi ku n’wi hisa mavoko endzilweni? A wu ta ehleketa leswaku u ni nsele. A wu nga ta lava ku endla xinghana ni munhu wo tano. Kutani Sathana u lava leswaku hi titwa hi ndlela yoleyo hi Yehovha!
18. Ha yini hi nga fanelanga hi chava vafi?
18 Tikereke tin’wana ti dyondzisa leswaku loko vanhu va fa, va hundzuka mimoya. Tikereke to tano ti dyondzisa leswaku hi fanele hi xixima hambi ku ri ku chava mimoya yoleyo hikuva yi nga hundzuka vanghana lavakulu kumbe valala lavakulu. Vanhu vo tala va ma pfumela mavunwa lawa. Va chava vafi, kutani va gandzela vona ematshan’weni yo gandzela Yehovha. Tsundzuka leswaku vafi a va swi koti ku twa kumbe ku vona, kutani a hi fanelanga hi va chava. Yehovha i Muvumbi wa hina. I Xikwembu xa ntiyiso naswona hi fanele hi gandzela yena ntsena.—Nhlavutelo 4:11.
19. Xana ku tiva ntiyiso hi rifu swi hi pfuna njhani?
19 Loko hi tiva ntiyiso hi rifu, hi ntshunxeka eka mavunwa ya tikereke. Nakambe ntiyiso lowu wu hi pfuna ku twisisa switshembiso leswinene leswi Yehovha a swi endleke hi vutomi ni vumundzuku bya hina.
20. I yini leswi hi nga ta swi dyondza eka ndzima leyi landzelaka?
20 Eka malembe yo tala lama hundzeke, nandza wa Xikwembu loyi a vuriwaka Yobo u vutise a ku: “Xana loko munhu la tiyeke emirini a fa a nga tlhela a hanya?” (Yobo 14:14) Xana hakunene swa koteka leswaku munhu loyi a feke a tlhela a hanya? Nhlamulo leyi Xikwembu xi hi nyikaka yona ku suka eBibeleni ya tsakisa swinene. Hi ta dyondza hi yona eka ndzima leyi landzelaka.
^ ndzim. 5 Van’wana va tshemba leswaku moya wu ya emahlweni wu hanya endzhaku ka loko munhu a file. Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke, vona Nhlamuselo ya le hansi 17 na 18.


text:
NDZIMA 19
Hambeta U Tiyisa Vuxaka Bya Wena Na Yehovha
1, 2. Hi nga wu kuma kwihi nsirhelelo namuntlha?
A HI nge u le ku fambeni epatwini hi siku leri ku nga ni xidzedze lexikulu. Xibakabaka xi ya xi dzwihala, ri sungula ku hatima kutani ri dzindza. Kutani mpfula yi sungula ku na. U lava ndhawu yo tumbela eka yona. A swi kanakanisi leswaku u ta tsaka hileswi u heteleleke u kume ndhawu yo tumbela eka yona!
2 Namuntlha hi le ka xiyimo lexi fanaka. Swiyimo swa misava leyi swi ya swi nyanya. U nga ha tivutisa, ‘Xana ndzi nga wu kuma kwihi nsirhelelo?’ Mupisalema u tsale a ku: “Ndzi ta vula eka Yehovha ndzi ku: ‘U vutumbelo bya mina ni khokholo ra mina, Xikwembu xanga, lexi ndzi nga ta tshembela eka xona.’” (Pisalema 91:2) Hakunene, Yehovha a nga hi phyuphyisa eka swiphiqo swa hina sweswi naswona u hi nyika ntshembo wo tsakisa hi vumundzuku.
3. Yehovha a nga va vutumbelo bya hina hi ndlela yihi?
3 Yehovha a nga hi sirhelela njhani? A nga hi pfuna leswaku hi langutana ni swiphiqo leswi hi nga na swona naswona u ni matimba ku tlula munhu un’wana ni un’wana loyi a lavaka ku hi vavisa. Hambiloko ho humeleriwa hi swilo swo biha sweswi, ha tiyiseka leswaku Yehovha u ta swi lunghisa enkarhini lowu taka. Bibele yi hi khutaza yi ku: “Tihlayiseni erirhandzwini ra Xikwembu.” (Yudha 21) Hi fanele hi tiyisa vuxaka bya hina na Yehovha leswaku a ta hi pfuna hi minkarhi yo tika. Hi nga byi tiyisa njhani?
TLANGELA RIRHANDZU RA XIKWEMBU
4, 5. Yehovha u hi kombise njhani leswaku wa hi rhandza?
4 Loko hi xiya ndlela leyi Yehovha a hi rhandzaka ha yona swi ta hi pfuna leswaku hi tiyisa vuxaka bya hina na Yena. Ehleketa hi swilo hinkwaswo leswi Yehovha a hi endleleke swona. U hi nyike misava yo saseka leyi taleke hi swimilana swo saseka ni swiharhi. U tlhele a hi nyika swakudya swo nandziha swin’we ni mati yo tenga. EBibeleni, Yehovha u hi byele vito rakwe ni timfanelo takwe letinene. Ku tlula hinkwaswo, u hi kombe rirhandzu rakwe hi ku rhumela N’wana wakwe Yesu emisaveni leswaku a ta nyikela vutomi byakwe. (Yohane 3:16) Hikwalaho ka gandzelo rero ra nkutsulo, hi ni ntshembo wo tsakisa hi vumundzuku.
5 Yehovha u simeke Mfumo wa Mesiya, ku nga mfumo wa le tilweni lowu nga ta herisa ku xaniseka hinkwako. Mfumo lowu wu ta hundzula misava yi va paradeyisi, laha vanhu va nga ta hanya hi ku rhula ni ntsako hilaha ku nga heriki. (Pisalema 37:29) Ndlela yin’wana leyi Yehovha a hi kombiseke rirhandzu rakwe ha yona i ku hi dyondzisa ndlela leyinene leyi hi faneleke hi hanya ha yona. Yehovha u hi rhamba leswaku hi khongela eka yena naswona minkarhi hinkwayo u lunghekele ku yingisa swikhongelo swa hina. Yehovha u kombise un’wana ni un’wana wa hina rirhandzu rakwe.
6. U nga swi kombisa njhani leswaku wa ri tlangela rirhandzu ra Yehovha?
6 U nga swi kombisa njhani leswaku wa ri tlangela rirhandzu ra Yehovha? N’wi kombe leswaku wa swi tlangela hinkwaswo leswi a ku endleleke swona. Lexi twisaka ku vava, vo tala namuntlha a va tlangeli. A swi ri tano hi nkarhi lowu Yesu a a ha ri laha misaveni. Siku rin’wana, Yesu u tshungule vavanuna va khume lava a va ri ni nhlokonho, kambe i un’we ntsena loyi a vuyeke a ta n’wi nkhensa. (Luka 17:12-17) Hina hi lava ku fana ni wanuna loyi a nkhenseke Yesu. Minkarhi hinkwayo hi fanele hi nkhensa Yehovha.
7. Hi fanele hi n’wi rhandza hi ndlela yihi Yehovha?
7 Nakambe hi fanele hi kombisa leswaku ha n’wi rhandza Yehovha. Yesu u byele vadyondzisiwa vakwe leswaku va fanele va rhandza Yehovha hi timbilu ta vona hinkwato, hi mimoyaxiviri ya vona hinkwayo ni hi mianakanyo ya vona hinkwayo. (Hlaya Matewu 22:37.) Sweswo swi vula yini?
8, 9. Hi nga swi kombisa njhani leswaku ha n’wi rhandza Yehovha?
8 Xana swi enerile ku vula leswaku ha n’wi rhandza Yehovha? Doo! Loko hi rhandza Yehovha hi mbilu, hi moyaxiviri ni hi mianakanyo ya hina hinkwayo, hi ta swi kombisa hi swiendlo swa hina leswaku ha n’wi rhandza. (Matewu 7:16-20) Bibele yi dyondzisa leswaku loko hi rhandza Xikwembu, hi ta yingisa swileriso swa xona. Xana swa tika ku endla tano? E-e, hikuva ‘swileriso swa Yehovha a swi tiki.’—Hlaya 1 Yohane 5:3.
9 Loko hi yingisa Yehovha, hi ta hanya vutomi lebyi tsakisaka ni lebyi enerisaka. (Esaya 48:17, 18) I yini lexi nga ta hi pfuna leswaku hi tiyisa vuxaka bya hina na Yehovha? A hi voneni.
YANA EMAHLWENI U TIYISA VUXAKA BYA WENA NA YEHOVHA
10. Ha yini u fanele u ya emahlweni u dyondza hi Yehovha?
10 Swi tise ku yini leswaku u va munghana wa Yehovha? Hi ku hlaya ka wena Bibele, u tive Yehovha ku antswa naswona u hlakulele ku va munghana wa yena. Vuxaka lebyi byi fana ni ndzilo lowu u lavaka leswaku wu tshama wu ri karhi wu pfurha. Tanihi leswi ndzilo wu lavaka tihunyi leswaku wu pfurha, u fanele u ya emahlweni u dyondza hi Yehovha leswaku vuxaka bya n’wina byi ta tshama byi ri lebyi tiyeke.—Swivuriso 2:1-5.
11. Xana u titwisa ku yini hi tidyondzo ta Bibele?
11 Loko u ya emahlweni u dyondza Bibele, u ta dyondza swilo leswi nga ta ku tsakisa swinene. Xiya ndlela leyi vadyondzisiwa vambirhi va Yesu va titweke ha yona loko a va hlamusela vuprofeta bya Bibele. Va te: “Xana timbilu ta hina a ti nga pfurhi loko a ri karhi a vulavula na hina egondzweni, loko a hi pfulela Matsalwa hi ku helela?”—Luka 24:32.
12, 13. (a) Ku nga humelela yini hi ndlela leyi hi rhandzaka Xikwembu ha yona? (b) Hi nga endla yini leswaku ndlela leyi hi rhandzaka Yehovha ha yona yi tshama yi tiyile?
12 Ku fana ni vadyondzisiwa lava tsakeke loko va twisise Matsalwa, u nga va u titwe hi ndlela leyi fanaka loko u sungule ku twisisa Bibele. Leswi swi endle leswaku u tiva Yehovha ni ku tlhela u n’wi rhandza. A wu nge swi tsakeli leswaku ndlela leyi u n’wi rhandzaka ha yona yi tsana.—Matewu 24:12.
13 Loko se u ri munghana wa Xikwembu, u fanele u tikarhatela ku tiyisa vunghana byebyo. U fanele u ya emahlweni u dyondza hi xona na Yesu ni ku anakanyisisa hileswi u swi dyondzaka kutani u vona leswaku u nga swi tirhisa njhani evuton’wini bya wena. (Yohane 17:3) Loko u hlaya kumbe u dyondza Bibele, tivutise: ‘Leswi swi ndzi dyondzisa yini hi Yehovha? Ha yini ndzi fanele ndzi n’wi rhandza hi mbilu ni moyaxiviri wa mina hinkwawo?’—1 Timotiya 4:15.
14. Xikhongelo xi yi tiyisa njhani ndlela leyi hi rhandzaka Yehovha ha yona?
14 Loko u ri ni munghana, u vulavula na yena nkarhi na nkarhi naswona leswi swi endla leswaku vunghana bya n’wina byi tiya. Hilaha ku fanaka, loko hi tshamela ku vulavula na Yehovha hi xikhongelo, swi ta endla leswaku ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona yi tiya. (Hlaya 1 Vatesalonika 5:17.) Xikhongelo i nyiko leyinene leyi humaka eka Tata wa hina wa le tilweni. Hi fanele hi vulavula na yena swi huma embilwini. (Pisalema 62:8) A hi fanelanga hi nhlokohata swikhongelo, kambe hi fanele hi vula ndlela leyi hi titwaka ha yona. Hakunene, loko hi ya emahlweni hi dyondza Bibele ni ku khongela swi huma embilwini, ndlela leyi hi rhandzaka Yehovha ha yona yi ta ya yi tiya.
KU VULAVULA NI VAN’WANA HI YEHOVHA
15, 16. U wu teka njhani ntirho wo chumayela?
15 Loko hi lava ku tiyisa vuxaka bya hina na Yehovha, hi fanele hi vulavula ni van’wana hi ripfumelo ra hina. Ku vulavula ni van’wana hi Yehovha i lunghelo lerikulu. (Luka 1:74) I vutihlamuleri lebyi Yesu a byi nyikeke Vakreste hinkwavo va ntiyiso. Un’wana ni un’wana wa hina u fanele a chumayela mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu. Xana se u swi endlile sweswo?—Matewu 24:14; 28:19, 20.
16 Muapostola Pawulo a a teka ntirho wo chumayela wu ri wa risima; u wu vitane “xuma.” (2 Vakorinto 4:7) Ku byela van’wana hi Yehovha ni hi xikongomelo xakwe i ntirho wa nkoka lowu u nga wu endlaka. I ndlela leyi u nga tirhelaka Yehovha ha yona naswona wa swi tlangela leswi u n’wi endlelaka swona. (Vaheveru 6:10) Nakambe ku chumayela ku nga vuyerisa wena ni lava va ku yingiselaka hikuva u pfuna wena ni van’wana leswaku mi va ni vuxaka na Yehovha ni ku kuma vutomi lebyi nga heriki. (Hlaya 1 Vakorinto 15:58.) Xana ku ni ntirho wun’wana lowu nga ku nyikaka ntsako ku tlula lowu?
17. Ha yini ntirho wo chumayela wu ri wa xihlatla?
17 Ntirho wo chumayela i wa xihlatla. Hi fanele hi “chumayela rito” naswona hi “va eka rona hi xihatla.” (2 Timotiya 4:2) Vanhu va fanele va twa hi Mfumo wa Xikwembu. Bibele yi ri: “Siku lerikulu ra Yehovha ri le kusuhi! Ri le kusuhi, naswona ra hatlisa swinene!” Makumu ‘a ma nge hlweli.’ (Sofaniya 1:14; Habakuku 2:3) Ku nga ri khale, Yehovha u ta lovisa misava yo homboloka ya Sathana. Loko sweswo swi nga si endleka, vanhu va fanele va lemukisiwa leswaku va ta hlawula ku tirhela Yehovha.
18. Ha yini hi fanele hi tirhela Yehovha swin’we ni Vakrestekulorhi?
18 Yehovha u lava leswaku hi n’wi tirhela swin’we ni Vakrestekulorhi. Bibele yi ri: “A hi khathalelaneni leswaku hi khutazana erirhandzwini ni le mintirhweni leyinene, hi nga fularheli ku hlengeletana ka hina, hilaha ku nga ntolovelo wa van’wana, kambe hi khutazana, naswona hi endla tano hilaha ku engetelekeke ngopfu tanihi leswi mi vonaka siku ri tshinela.” (Vaheveru 10:24, 25) Hi fanele hi tikarhatela ku va kona eka minhlangano hinkwayo. Minhlangano yi hi nyika lunghelo ro khutazana ni ku tiyisana.
19. I yini lexi nga ta hi pfuna leswaku hi rhandza vamakwerhu lava nga Vakreste?
19 Loko u va kona eminhlanganweni, u ta kuma vanghana lavanene lava nga ta ku pfuna leswaku u tirhela Yehovha. U ta hlangana ni vamakwerhu, lava ku fana na wena, va endlaka leswi nga ematimbeni ya vona leswaku va gandzela yena. Hilaha ku fanaka, a va hetisekanga naswona va endla swihoxo. Loko va swi endla, tiyimisele ku va rivalela. (Hlaya Vakolosa 3:13.) Minkarhi hinkwayo xiya timfanelo letinene leti vamakwerhu va nga na tona, hikuva loko u endla tano swi ta ku pfuna leswaku u va rhandza ni ku tiyisa vuxaka bya wena na Yehovha.
VUTOMI BYA XIVIRI
20, 21. I yini “vutomi bya xiviri”?
20 Yehovha u lava leswaku vanghana vakwe hinkwavo va tiphina hi vutomi. Bibele yi hi dyondzisa leswaku vutomi bya hina bya le nkarhini lowu taka byi ta hambana swinene ni bya sweswi.
21 Enkarhini lowu taka, hi ta hanya hilaha ku nga heriki, ku nga ri malembe ya 70 kumbe 80 ntsena. Hi ta tsakela “vutomi lebyi nga heriki” hi ri ni rihanyo lerinene, ku rhula ni ntsako eparadeyisini yo saseka. Leswi hi swona leswi Bibele yi swi vulaka “vutomi bya xiviri.” Yehovha u tshembisa ku hi nyika vutomi bya xiviri kambe hi fanele hi endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka sweswi leswaku hi “khomelela swinene” eka byona.—1 Timotiya 6:12, 19.
22. (a) Xana hi nga “khomelela njhani eka vutomi bya xiviri”? (b) Ha yini ku kuma vutomi lebyi nga heriki swi nga titsheganga hi matshalatshala ya hina?
22 Xana hi nga “khomelela njhani eka vutomi bya xiviri”? Hi fanele hi “endla leswinene” ni ku “fuwa hi mintirho leyinene.” (1 Timotiya 6:18) Leswi vulaka leswaku hi fanele hi hanya hi ku pfumelelana ni leswi hi swi dyondzaka eBibeleni. Hambiswiritano, vutomi bya xiviri a byi titsheganga hi matshalatshala lawa hi ma endlaka. I nyiko leyi humaka eka Yehovha leyi a yi nyikaka malandza yakwe, ku nga xikombiso xa “musa lowu nga faneriwiki.” (Varhoma 5:15) Tata wa hina wa le tilweni u lava ku nyika malandza yakwe yo tshembeka nyiko leyi.
23. Ha yini u fanele u endla swiboho leswinene sweswi?
23 Tivutise, ‘Xana ndzi gandzela Xikwembu hi ndlela leyi xi yi amukelaka?’ Loko u vona leswaku u fanele u endla ku cinca ko karhi, ku endle ka ha ri sweswi. Loko hi titshega hi Yehovha naswona hi endla hinkwaswo leswi nga ematimbeni ya hina leswaku hi yingisa ni ku tshembela eka yena, u ta va vutumbelo bya hina. U ta hlayisa vanhu vakwe lava tshembekaka emasikwini lawa yo hetelela ya misava yo homboloka ya Sathana. Kutani Yehovha u ta tiyisekisa leswaku hi hanya eParadeyisini hilaha ku nga heriki, hilaha a tshembiseke hakona. Hakunene, u nga va ni vutomi bya xiviri loko u endla swiboho leswinene sweswi!


text:
Timbimo ti ti tako u ti wonisa ku txani?
Mafu athu ma na . . .
zumbisa tonti ma ku ngu tona?
ya masoni ngu ku wonheka?
maha tshuko?
NGU TIHI TI DI BHIBHELE DI WOMBAKO TONA
“Txizimu . . . txi na bahulela yotshe mirongo tikhoheni kwawe; kha ku nambi swa ku txi maneka kambe lifo, hambi kudila, hambi tihuwa, hambi ku pandiseka, nguko so khata si pindile.”
TONETO TI NI TXIVHUNO MUNI KA WENA?
Mthumo wu tsakisako ni ku wu di ni mtxhamuselo.
Ku na mbi swa kuva ni malwati hambi ku xaniseka kuhi ni kuhi.
Wutomi wo tsakisa wo mbi na magwito kumweko ni mwaya ni vangana.
HI NGA KHOLWA KANI NGU KU TSANISEKA TI DI BHIBHELE DI TI WOMBAKO?
Inna, hi nga wombawomba ngu sivangelo simbidi:
Txizimu txi ni makotelo yo sithembiso sa txona si hetiseka. Mu ka Bhibhele, i Jehovha Txizimu dwe a dhanwako ku mbwa “Mtamo wotshe,” a ni mtamo wo mba pimwa. (Mtuletelo 15:3) Ngu toneto ene a ni makotelo o xayisa txithembiso txakwe txo txitxa mafu athu me va a manene.Nga ti di Bhibhele di wombako, “ka Txizimu totshe ta koteka.”
—Matewu 19:26.
Txizimu txi ni ku navela ku hetisisa txithembiso. Nga txikombiso, Jehovha wa “xuva” ku tshumetela wutomi ka va va nga fa.
—Jobe 14:14, 15, Tradução do Novo Mundo.
Di Bhibhele da komba kambe to Mwanana wa Txizimu, Jesu, a hanyisile valwati. A mahile eto ngu mhaka muni? Nguko a ti ti lava. (Marku 1:40, 41) Jesu mfanekiso wo hetiseka wa wuthu wa Tate wakwe ka ku navela ku vhuna va va ku ni sivilelo.
—Johane 14:9.
Ngu toneto hi nga tsaniseka to ngu wumbidi wawe Jehovha ni Jesu va ti lava ku hi vhuna to hi londola mbimo yi yi tako yo tsakisa!
—Masalmu 72:12-14; 145:16; 2 Pedro 3:9.
ALAKANYISISA NGU TIYA
Txizimu txi na hundulisa ku txani mafu athu ma va ya manene?
Di Bhibhele da xamula txiwotiso etxo ka MATEWU 6:9, 10 ni DHANIELE 2:44.
GONDA TA TINGI
NGU YAHI MAHUNGU A MANENE AYA MATAKO NGU KATXIZIMU?
Ngu txihi txikongomelo txa Txizimu ngu mafu?
Bhiblia yi txhamusela ti to ngu ku txani Txizimu txi di vangile mafu ni ku ku xaniseka ku na guma ditshiku, ni ku mbimo yi yi tako yi ñote txani ka va va hanyako ha mafuni.
NGU YAHI MAHUNGU A MANENE AYA MATAKO NGU KATXIZIMU?
Nji txani Mfumo wa Txizimu?
I mani awu I ku Mfumeli wa Mfumo wa Txizimu ni ku nji txani atxi Mfumo wu no txi hetisisa?


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Pisalema 104:1-35
104 Dzunisa Yehovha, Wena moya-xiviri wamina.+Oho Yehovha Xikwembu xanga, u tikombise u ri nkulu ngopfu.+U tiambexe+ xindzhuti ni ku vangama,2 U titsondzela hi ku vonakala ku fana ni nguvu,+U andlala matilo ku fana ni nguvu ya ntsonga,+3 Loyi a akaka makamara ya le henhla hi timhandzi ematini,+Loyi a endlaka mapapa ma va kalichi rakwe,+Loyi a fambaka ehenhla ka timpapa ta mheho,+4 Loyi a endlaka tintsumi takwe ti va mimoya,+Vatirheli vakwe va va ndzilo lowu lovisaka.+5 U simeke misava etindhawini leti a ti endleleke tona;+A yi nge tsekatsekisiwi hilaha ku nga riki na makumu, kumbe hi masiku.+6 U yi funengete hi xidziva xa mati ku fana ni nguvu.+Mati a ma yime ehenhla ka tintshava.+7 Hi ku tshinya ka wena ma baleka;+Hi mpfumawulo wa ku dzindza ka wena ma tsutsuma hi ku tshuka—8 Tintshava ti tlhandlukile,+Rivala leri nga enkoveni ri rhelerile—Ri ya endhawini leyi u ri simekeleke yona.9 U veke ndzilakana, lowu ma nga fanelangiki ma wu tlula,+Leswaku ma nga ha tlheli ma funengeta misava.+10 U rhumela swihlovo eminkoveni;+Swi hambeta swi khuluka exikarhi ka tintshava.11 Swivandzana hinkwaswo swa nhova swi tshamela ku nwa kona;+Timangwa+ ti timula torha ra tona nkarhi hinkwawo.12 Ehenhla ka swona ku ni byetlelo bya swivumbiwa leswi hahaka swa matilo;+Ti hambeta ti humesa mpfumawulo exikarhi ka nhova yo tlhuma.+13 U cheleta tintshava a ri emakamareni yakwe ya le henhla.+Misava ya eneriseka hi mihandzu ya mintirho ya wena.+14 U endla leswaku byanyi bya rihlaza byi hlukela swiharhi,+Ni ximila lexi nga ta tirhisiwa hi vanhu,+Leswaku xi humesa swakudya emisaveni,+15 Ni vhinyo leyi tsakisaka+ mbilu ya munhu wa nyama,Leswaku xikandza xi hatima hi mafurha,+Ni xinkwa lexi tiyisaka mbilu ya munhu wa nyama.+16 Mirhi ya Yehovha ya eneriseka,Mikedari ya Lebanoni leyi a yi byaleke,+17 Laha tinyenyana ti akaka swisaka kona.+Loko ku ri ntavila, yindlu ya yona i mirhi ya yunipa.+18 Tintshava leti tlakukeke+ i ta tinhongo ta le tintshaveni;+Maribye i vutumbelo bya timbila ta le maribyeni.+19 Minkarhi leyi vekiweke+ u yi endlele n’weti;Dyambu ri ku tiva kahle laha ri pelaka kona.+20 Wena u endla ku va ni munyama, leswaku ku ta va vusiku;+Swiharhi hinkwaswo swa khwati swa famba-famba eka byona.21 Swinghalana leswi nga ni ntshiva swa vomba swi lava lexi swi nga xi hlaselaka+Ni ku lava swakudya swa swona eka Xikwembu.+22 Dyambu ri sungula ku voninga+—swa tlhelaKutani swi etlela etindhawini ta swona ta ku tifihla.23 Munhu u ya entirhweni wa yena+Ni le vutirhelini byakwe ku fikela nimadyambu.+24 Mintirho ya wena yi tele swinene, Wena Yehovha!+Hinkwayo ka yona u yi endle hi vutlhari.+Misava yi tele rifuwo ra wena.+25 Loko ku ri lwandle i rikulu swinene ri tlhela ri anama,+Kona ku ni swilo swo tala ngopfu leswi famba-fambaka,+Swivumbiwa leswi hanyaka, leswitsongo ni leswikulu.+26 Swikepe swi famba kwalaho;+Loko ku ri Levhiyathani,+ u yi vumbele ku tlangela eka rona.+27 Hinkwaswo ka swona— swi tshama swi ku rindzerile+Leswaku u swi nyika swakudya swa swona hi nguva ya kona.+28 Swi rholela leswi u swi nyikaka swona.+U pfula voko ra wena—swi eneriseka hi swilo leswinene.+29 Loko u tumbeta xikandza xa wena, swa karhateka.+Loko u susa moya wa swona, swa timeka,+Swi tlhelela entshurini wa swona.+30 Loko u rhumela moya wa wena, swa tumbuluxiwa;+Naswona u endla leswaku xikandza xa misava xi va xintshwa.31 Ku vangama ka Yehovha ku ta va kona hilaha ku nga riki na makumu.+Yehovha u ta tsakela mintirho yakwe.+32 U languta emisaveni, kutani yi rhurhumela;+U khumba tintshava, kutani ti tuvika musi.+33 Ndzi ta yimbelelela Yehovha evuton’wini bya mina hinkwabyo;+Ndzi ta yimbelelela Xikwembu xanga miloti loko ntsena ndza ha ri kona.+34 Ku ehleketisisa ka mina hi yena a ku tsakise.+Loko ku ri mina, ndzi ta tsaka eka Yehovha.+35 Vadyohi va ta herisiwa emisaveni;+Loko ku ri lavo homboloka, a va nge he vi kona.+Dzunisa Yehovha, Wena moya-xiviri wa mina. Dzunisani Yah!+


text:
Tshilwavhusiku
ISBN:
9781431029099
Language:
Tshivenda
Published Date:
2015
Publisher:
Macmillan South Africa
Format:
ePub, Print
Price:
R 71.95
eBook Price:
R 57.95
Tshilwavhusiku ndi ḽitambwa ḽi ambaho nga ha musidzana a sa pfi , we a dzhia tsheo ya u tshila vhutshilo ha mazwifh i na u sa thetshelesa vhabebi vhawe. Mafh eleloni o mbo ḓi farwa nga tshitzhili tsha Dwadze Tshifu tshi ḓivheaho sa HIV/AIDS. Ḽitambwa iḽi ḽo nangiwa u vhaliwa kha murole kana Gireidi ya 12 nga vha Muhasho wa zwa Pfunzo ngauri ḽi swikelela zwoṱhe zwine zwa ṱoḓea u bva kha Tshitatamennde tsha phoḽisi ya Kharikhuḽamu na u Linga (CAPS) nga Tshivenḓa Luambo lwa Hayani kha ndingo dza Gireidi ya 12.


text:
XIPIMO 1
Himani Nungungulu?
1, 2. Hi nga hava ni ziwutiso xungetano hi yini?
A VANANA va maha ziwutiso zo tala. U nga ha zama ku va tlhamusela zokari, kanilezi a kutala ka zikhati va wutisa ku: ‘Hikuyini?’ Niku laha u zamako ku va hlamula, va nga ha tlhela va wutisa vaku: ‘Kanilezi hikuyini?’
2 Kani hi vanana kani hi vahombe, ha maha ziwutiso. Hi nga ha lava ku tiva lezi hi toga, lezi hi to ambala kutani lezi hi to xava. Ahandle ka lezo, hi nga hava ni ziwutiso za lisima xungetano hi wutomi ni lezi zi to humelela xikhatini xi tako. Hambulezo, loku hi nga kumi mihlamulo yo tsakisa, hi nga ha tsika ku lavetela mihlamulo ya kona.
3. Zini lezi a vanhu vo tala va zi wulako xungetano hi mihlamulo ya Biblia ka ziwutiso zabye?
3 Xana a Biblia gi na ni mihlamulo ya ziwutiso za lisima lezi hi mahako? A vanhu vo kari va nga ha kholwa lezaku gi nayo, kanilezi va wula lezaku a Biblia ga karata nguvu a ku gi zwisisa. Va nga ha alakanya ku va nga hlamuliwa a ziwutiso lezo hi vagonzisi ni vafundisa basi. A vanwani va dhana ku vumela lezaku a va yi tivi mihlamulo ya kona. Wena ke, u zi wonisa kuyini?
4, 5. a) Ziwutiso muni za lisima u nga nazo? b) Hikuyini u faneleko ku simama ku lava mihlamulo ya kona?
4 Kuzilava wa ti wutisa zilo zo kota lezi: Kasi nzi hanyela yini? Loku a vanhu vafa, kasi vaya kwihi? Ahati Nungungulu ke, i tshamisile kuyini? Jesu, a Mugonzisi wa nduma i te ngalo: “Kombelani, mu ta nyikiwa; lavani, mu ta zi kuma; gongonzani, mu ta vululelwa.” (Mateu 7:7) U nga tsukuli ku wutisa, kala u kuma mihlamulo yo tsumbeka.
5 Kunene, loku u simama ku ‘lava,’ u ta yi kuma a mihlamulo lomu ka Biblia. (Mavingu 2:1-5) A mihlamulo ya kona a yi karati nguvu a ku yi zwisisa. Lezi u gonzako zi ta ku nyika wutomi go tsakisa zezi, u tlhela u rinzela zilo za zi nene xikhatini xi tako. Zezi, a hi wulawule hi xiwutiso xi djudjako kupima ka vanhu vo tala.
XANA NUNGUNGULU WA KHATALA HI HINA, NI KU MUNHU WA XAPI?
6. Hikuyini a vanhu vo kari va alakanyako ku Nungungulu a nga na mhaka ni kuxaniseka kabye?
6 A vanhu vo tala va alakanya ku Nungungulu a nga na mhaka na hina. Va lomu ka ku loku hakunene i wa khatala hi hina, a tiko na gi nga tshamisangi lezi hi gi wonisako zona. Ku na ni tiyimpi, livengo, ni wusiwana. A vanhu va babya, va xaniseka, niku vafa. A vokari va ti wutisa lezi: ‘Loku ku hi ku Nungungulu wa khatala hi hina, hikuyini a nga valeliko a kuxaniseka kontlhe loku ke?’
7. a) A varangeli va wukhongeli va va byelisa kuyini vanhu ku Nungungulu i na ni xapi? b) Xini xi hi tiyisekisako lezaku Nungungulu a hi yena a vangako zilo zo biha lezi zi humelelako?
7 Ka zikhati zinwani a varangeli va wukhongeli va maha vanhu va kholwa ku Nungungulu i na ni xapi. Loku ku maheka nchumu wo biha, va le kuranza ka Nungungulu. Va tlhela vaku i wa zi lavisa zalezo. A xikhati lexi va wulako lezo, hi lisine vo lumbeta Nungungulu. Kanilezi, a Biblia gi gonzisa lezaku Nungungulu a nga tshuki a vanga kubiha. A bhuku ga Jakobe 1:13 gi hi byela lezaku Nungungulu a nga ringi munhu hi zilo zo biha. Gi ngalo: “Loku munhu a ringwa ngha a nga wuli, aku: Nzi ringwa hi Nungungulu; hakuva Nungungulu a nga zi koti ku ringwa hi kubiha, yena wutsumbu a nga na ku ringa munhu.” Lezo zi wula ku hambu lezi Nungungulu a kalako a nga se valela zilo zo biha kasi zi nga humeleli, a nga tshuki a zi vanga. (Gonza Joba 34:10-12.) A hi wone xikombiso xo kari.
8, 9. Hikuyini zi nga biha a ku sola Nungungulu hi kota ya zikarato za hina? Nyika xikombiso.
8 Ehleketa hi n’wana wa jaha a ha tshamako ni vapswali vakwe, loyi a papai wakwe a mu ranzako nguvu a tlhela a mu gonzisa ku maha ziboho za zi nene. Hi kufamba ka xikhati, a n’wana loye a tlula nayo wa papai wakwe a tlhela a suka laha kaya, a ya maha zilo zo biha a gumesa a wela zikaratweni. U wa ta sola papai wakwe hi lezi zi humeleleko hi kota ya lezi a nga tsika n’wana wakwe a suka laha kaya ke? Ahihi! (Luka 15:11-13) A kufana ni papai loye, Nungungulu a nga valelangi vanhu a xikhati lexi va nga hlawula ku mu djikela va maha zo biha. Hikwalaho, loku ku humelela zilo zo biha, a hi faneli ku alakanya ku hi Nungungulu a zi vangako. Zi bihile a ku sola Nungungulu.
9 Ku na ni zigelo zo zwala zi mahako Nungungulu lezaku a nga valeli zilo zo biha kala nyamutlha. Lomu ka Xipimo 11, u ta gonza lezi a Biblia gi zi wulako hi mhaka leyi. Zezi, tiyiseka lezaku Nungungulu wa hi ranza niku a hi yena a nga ni nanzu wa zikarato za hina. Hi lisine, hi Yena yece a nga ni ntamu wa ku zi mbheta. — Isaya 33:2.
10. Hikuyini hi tiyisekako lezaku Nungungulu i ta lulamisa zilo zontlhe zi onhilweko hi vanhu vo biha?
10 Nungungulu i basile. (Isaya 6:3) Zontlhe lezi a zi mahako zi basile, zi hlazekile, niku zi nene. Hikwalaho hi nga mu tsumba. A vanhu a va tshamisangi lezo. Ka zikhati zinwani va phazama. Hambu hosi yo tsumbeka nguvu ka tontlhe, a yi na ntamu wa ku lulamisa zilo zontlhe zi onhilweko hi vanhu vo biha. A ku na munhu a nga ni ntamu wo fana ni wa Nungungulu. Hikwalaho, i ta lulamisa zontlhe lezi a vanhu vo biha va zi onhileko, hakuva i na ni ntamu wa ku maha lezo. I ta susa kubiha kontlhe kala kupinzuka. — Gonza Tisimu 37:9-11.
NUNGUNGULU I TI ZWISA KUYINI LOKU A VANHU VA XANISEKA?
11. Nungungulu i ti zwisa kuyini hi kuxaniseka ka wena?
11 I ti zwisa kuyini Nungungulu loku a wona lezi zi mahekako laha misaveni ni wutomini ga wena ke? A Biblia gi gonzisa lezaku Nungungulu i “ranza kululama.” (Tisimu 37:28) Hikwalaho, i ranza lezi zi nga zi nene, a venga za kubiha. A nga tsaki loku a wona vanhu na va xaniseka. A Biblia gi wula lezaku a xikhati lexi a nga wona ku a misava yi tele hi kubiha, “i lo xaniseka mbilwini yakwe.” (Genesisi 6:5, 6) Nungungulu a nga cicangi. (Malaki 3:6) A Biblia gi wula lezaku Nungungulu wa khatala nguvu hi wena. — Gonza 1 Pedro 5:7.
12, 13. a) Hikuyini hi ranzako vanwani, niku hi ti zwisa kuyini hi kuxaniseka loku ku nga kona laha misaveni? b) Xini xi hi tiyisekisako lezaku Nungungulu i ta mbheta kuxaniseka ni kubiha?
12 A Biblia kambe gi wula lezaku hi vangilwe hi mufananiso wa Nungungulu. (Genesisi 1:26) Lezo zi wula ku Nungungulu i hi mahile ni matshamela yo fana ni lawa yakwe. Hikwalaho, loku u bayiseka hi ku wona vanhu vo kala nanzu na va xaniseka, tiyiseka lezaku Nungungulu i bayiseka nguvu hi zona. Hi zi tivisa kuyini?
13 A Biblia gi hi gonzisa lezaku “Nungungulu liranzo.” (1 Johani 4:8) Zontlhe lezi Nungungulu a zi mahako, i kuciwa hi liranzo. Hikwalaho, hi kombisa liranzo hakuva Nungungulu i na ni liranzo. Ehleketa hi lezi: Loku u wa hi ni ntamu, u wa nga ta mbheta kuxaniseka ni kubiha kontlhe loku ku nga kona laha misaveni ke? Kunene u wa ta ku mbheta, hakuva wa va ranza vanhu. Ahati Nungungulu ke? I ta mbheta kuxaniseka ni kubiha kontlhe hakuva i na ni ntamu, niku wa hi ranza. Tiyiseka lezaku a zitsumbiso zontlhe za Nungungulu zi kumbukilweko kusanguleni ka bhuku legi, zi ta tatiseka! Kanilezi, kasi ku kholwa a zitsumbiso lezo, u fanele ku tiva zinwani xungetano hi Nungungulu.
NUNGUNGULU I LAVA KU U MU TIVA
14. Wula a vito ga Nungungulu niku hikuyini hi faneleko ku gi tirisa.
14 Loku u lava ku maha wunghana ni wokari, xini u tolovelako ku ranga hi xona u mu byela? I vito ga wena, a hi zona? Nungungulu ke, i na ni vito? A wukhongeli go tala gi wula lezaku a vito gakwe hi Nungungulu kutani Hosi. Kanilezi lawo a hi mavito. Lezo zikhundla basi, a ku fana ni ku “murangeli.” Nungungulu i hi byela ku a vito gakwe hi Jehova. A bhuku ga Tisimu 83:18 gi ngalo: “Kasi va fela ku tiva lezaku hi wena wece u nga ni vito ga Jehova, Loyi a Hunzeleleko Kutlakuka misaveni yontlhe.” A vatsali va Biblia va tirisile a vito ga Nungungulu hi makhati yo tala nguvu. Jehova i lava lezaku u tiva a vito gakwe u tlhela u gi tirisa. I ku byela vito gakwe kasi uva munghana wakwe.
15. A vito ga ku Jehova, xana gi wula yini?
15 A vito ga Nungungulu, Jehova, gi wula zilo za lisima nguvu. Gi wula lezaku Nungungulu wa zi kota ku maha ni xihi a xi tsumbisako ni ku tatisa kungo gakwe. A ku na lexi xi nga mu tsanzekisako. A vito legi gi fanela yena yece. *
16, 17. A magezu lawa ma wula yini: a) “Nyamintamu”? b) “Hosi ya Pinzukelwa”? c) “Muvangi”?
16 Kota lezi hi zi wonileko, a bhuku ga Tisimu 83:18 gi wula lezi xungetano hi Jehova: “Hi wena wece . . . Loyi a Hunzeleleko Kutlakuka.” Ahandle ka lezo, Kuvululelwa 15:3 i ngalo: ‘A mitiro ya wena ya hombe ya hlamalisa, Hosi Nungungulu Nyamintamu, a tindlela ta wena ti lulamile ti nene, wena Hosi ya matiko.’ Makunu, a xikhundla lexi xi nge “Nyamintamu” xi wula yini? Xi wula lezaku Jehova i na ni ntamu wa hombe a ku hunza vontlhe va nga kona wuakweni gontlhe. Ka 1 Timote 1:17, Jehova i vitaniwa ku i “Hosi ya pinzukelwa.” A xikhundla lexi xi nge “Hosi ya pinzukelwa” xi wula ku Jehova i kona xontlhe xikhati. A bhuku ga Tisimu 90:2 gi wula lezaku Jehova i kona “kusukela kupinzukeni kala kupinzuka.” A hi kuhlamalisa ka zona!
17 Jehova hi yena yece a nga Muvangi. A bhuku ga Kuvululelwa 4:11 gi ngalo: “Hosi ya hina ni Nungungulu wa hina, wena u fanele ku amukela kukhesiwa ni kudumiswa ni ntamu; hakuva hi wena u nga vanga zilo zontlhe, hi kota ya kuranza ka wena zi kona, zi vangilwe.” Hakunene, kusukela ka tingelosi ni tinyeleti le tilweni, kala ka mihanzu leyi yi pswaliwako hi tisinya, ni tinjhanjhi leti ti nga lomu bimbini — zontlhe lezo hi Jehova a nga zi vanga!
ZA KOTEKA KUVA MUNGHANA WA JEHOVA KE?
18. a) Hikuyini a vanhu vo kari va alakanyako lezaku a va nge tshuki vava vanghana va Nungungulu? b) Zini lezi a Biblia gi zi wulako mhakeni leyo?
18 A vokari loku va gonza zonake va tiva matshamela yo hlamalisa ya Jehova, za va chavisa zi tlhela zi va maha va ti byela lezi: ‘A zi nge koteki a ku Nungungulu a khatala hi mina hakuva munhu wa lisima nguvu, wa ntamu wa hombe niku i le kule nguvu na hina.’ Kanilezi, xana hi zalezo Nungungulu a lavako lezaku hi ti zwisa zona ke? Ne ni kutsongwani. Jehova i lava kuva kusuhani na hina. A Biblia gi ngalo Nungungulu a ‘nga kule ka munwe ni munwani wa hina.’ (Mitiro 17:27) Nungungulu i lava ku u tshinela kakwe. I tsumbisa lezaku yenawu “i ta tshinela” ka wena. — Jakobe 4:8.
19. a) U nga maha yini kasi kuva munghana wa Nungungulu? b) Hi wahi a matshamela ya Jehova lawa ma ku tsakisako nguvu?
19 U nga maha yini kasi kuva munghana wa Nungungulu? Jesu i te: “A wutomi ga pinzukelwa hi kuva va ku tiva, wena Nungungulu wece wa zinene, na Jesu Kristu loyi u mu rumileko.” (Johani 17:3) Simama ku gonza. Loku u maha lezo, u ta tiva Jehova na Jesu. Lezo zi nga ku maha u kuma wutomi ga pinzukelwa. Hi xikombiso, hi gonzile lezaku “Nungungulu liranzo.” (1 Johani 4:16) Kanilezi, Jehova i na ni matshamela manwani yo tala ya ma nene. A Biblia gi hi byela ku Jehova i na ni ‘wuxinji ni tipswalo, wa nonoka ku zangara, i tele hi wuxinji ni kutsumbeka.’ (Eksodusi 34:6) Jehova ‘mu nene, wa tsetselela.’ (Tisimu 86:5) Nungungulu wa timisela niku i lulamile. (2 Pedro 3:9; 1 Va Le Korinte 1:9) Laha u toya u lera a Biblia, u ta gonza zotala hi matshamela yakwe yo saseka.
20-22. a) U nga zi kotisa kuyini kuva munghana wa Jehova na u nga mu woni? b) Zini u faneleko ku maha loku a vokari va lava ku ku tsikisa ku gonza a Biblia?
20 U nga zi kotisa kuyini kuva munghana wa Jehova na u nga mu woni? (Johani 1:18; 4:24; 1 Timote 1:17) A xikhati lexi u gonzako xungetano hi Jehova lomu ka Biblia, zi ku vuna ku mu wona kota Munhu loyi hakunene a nga kona. (Tisimu 27:4; Va Le Roma 1:20) Laha u gonzako zo tala hi yena, u ta mu ranza nguvu u tlhela u tizwa na u hi kusuhani naye.
21 U ta zi zwisisa lezaku Jehova i Dadani wa hina futsi. (Mateu 6:9) I hi nyikile wutomi, niku i lava ku hi hanya wutomi ga gi nene hi laha zi kotekako hi kona. Hi zalezo a papai wa liranzo a nga wa ta zi xuvela a vana vakwe. (Tisimu 36:9) Kunene, a Biblia gi gonzisa lezaku u nga maha munghana wa Jehova. (Jakobe 2:23) Hi nga zi alakanyela! Jehova, a Muvangi wa zilo zontlhe, i lava ku u maha munghana wakwe!
22 A vanhu vo kari va nga ha lava lezaku u tsika ku gonza Biblia. Va nga ha chava ku u ta cica a chechi ya wena. Kanilezi, u nga tsiki munhu a ku tsanzekisa ku maha munghana wa Jehova. Hi yena munghana wa mu nene ka vontlhe.
23, 24. a) Hikuyini u nga faneliko ku tsika ku maha ziwutiso? b) Zini hi to wulawula hi zona ka xipimo xi lanzelako?
23 Laha u toya u gonza Biblia, ku tava ni zilo u to kala ku zi zwisisa. U nga dhani ku wutisa kutani ku kombela ku vuniwa. Jesu i te hi fanele ku ti koramisa, a ku fana ni vanana. (Mateu 18:2-4) A vanana va maha ziwutiso zo tala. Nungungulu i lava lezaku u kuma mihlamulo ya ziwutiso za wena. Hikwalaho, gonza khwatsi a Biblia kasi u tiyiseka ku lezi u zi gonzako lisine ke. — Gonza Mitiro 17:11.
24 A ndlela ya yi nene kasi ku tiva Jehova ku gonza Biblia. Ka xipimo xi lanzelako, hi ta tiva lexi xi mahako ku a Biblia giva go hambana ni mabhuku wontlhe lawa manwani.
^ nzi. 15 Loku a Biblia ga wena gi nga hi na vito ga Jehova, kutani loku u lava ku tiva zinwani xungetano hi tlhamuselo wa vito ga Nungungulu ni mavitanela ya gona, wona Tlhamuselo 1. (A mitlhamuselo yi kumeka magumo ka bhuku.)