text:
Kahle-kahle I Mani Yesu Kreste?
“Kutani loko a nghena eYerusalema, muti hinkwawo wu yimayimeka, wu ku: ‘I mani loyi?’ Mintshungu yi tshamela ku vulavula yi ku: ‘Loyi i muprofeta Yesu, u huma eNazareta wa Galeliya!’”—MATEWU 21:10, 11.
HA YINI ku fika ka Yesu Kreste * eYerusalema hi ximun’wana xa 33 C.E. swi endle leswaku vanhu va yimayimeka? Vanhu vo tala emutini wolowo a va twile hi ta Yesu ni hi swilo leswi a swi endleke leswi nga tolovelekangiki. Va ye emahlweni va byela van’wana malunghana na yena. (Yohane 12:17-19) Mintshungu a yi nga swi tivi leswaku leswi a swi ta endliwa hi wanuna loyi a a ri exikarhi ka yona a swi ta khumba misava hinkwayo naswona a swi ta fika ni le nkarhini wa hina!
Xiya swikombiso swin’wana swa ndlela leyi vutomi bya Yesu byi va khumbeke ha yona vanhu.
Khalendara leyi hi ntolovelo a yi tirhisiwa eswiphen’wini swo tala swa misava a yi sungula hi lembe leri ku ehleketiwaka leswaku Yesu u velekiwe ha rona.
Vanhu va kwalomu ka tibiliyoni timbirhi—ku nga vaaki va kwalomu ka tiphesente ta 30 emisaveni hinkwayo—va tivitana Vakreste.
Mamoslem lama nga ni swirho swo tlula biliyoni emisaveni hinkwayo, ma dyondzisa leswaku Yesu i “muprofeta lonkulu eka Abrahama, Nowa na Muxe.”
Swo tala swa leswi Yesu a swi vuleke, vanhu va swi tirhisa evuton’wini bya vona bya siku ni siku loko va vulavula. Hi leswi swin’wana swa swona:
‘Hundzuluxela rhama lerin’wana eka yena.’—MATEWU 5:39.
‘Gongondzani kutani mi ta pfuleriwa.’—MATEWU 7:7.
“Ku hava loyi a nga vaka hlonga ra tihosi timbirhi.”—MATEWU 6:24.
“Mi nga nyiki timbyana leswi kwetsimaka.”—MATEWU 7:6.
“Swilo hinkwaswo leswi mi lavaka vanhu va swi endla eka n’wina, na n’wina mi fanele mi swi endla eka vona.”—MATEWU 7:12.
“Hlayela ntsengo.”—LUKA 14:28.
Swi le rivaleni leswaku vutomi bya Yesu byi va khumbe swinene vanhu. Kambe vanhu va ha ri ni mavonelo yo hambana-hambana malunghana na yena. Hikwalaho, u nga ha tivutisa leswaku ‘Kahle-kahle i mani Yesu Kreste?’ I Bibele ntsena leyi hi byelaka laha Yesu a humaka kona, ndlela leyi a hanyeke ha yona ni xivangelo xo va a file. Ku tiva timhaka teto malunghana na yena swi nga byi khumba swinene vutomi bya wena—sweswi ni le nkarhini lowu taka.
^ ndzim. 3 “Yesu” i vito ra muprofeta loyi wo huma eNazareta, leri vulaka leswaku “Yehovha I Muponisi.” Rito leri nge “Kreste” i xithopo lexi vulaka “Mutotiwa,” leswi kombisaka leswaku Yesu u totiwile kumbe u vekiwe hi Xikwembu exikhundleni xakwe xo hlawuleka.


c: text/html

text:
Disclaimer: Explicit Language. Sensitive people, please avoid.
Ririmi ra nyoxisa, ra tsokotsa ri tlhe ri xawula; kambe ku na marito mo loko hina Vatsonga hi ma tirhisa, ma na ndzhukano eka tindzimi ta vambe. In the same vein, ku na marito mo loko ma vuriwa eka tindzimi ta vambe, ma awkward eka lera ka hina ririmi.
“Chitombo” Primary School
Believe me, there is a Chitombo Primary School in Mutasa Distric, Manicaland Province, in Zimbabwe. Ni twela vana va Vatsonga lava nghenaka eka xikolo lexi. The name is mouthful, rito Chitombo in the local language ya Cimanyika, ri vula Ribye. Moes ma nw’u tiva Professor Gideon Chitombo, a genius of mining engineering; leswa migodi ya swi twisisa…
“Mbolo” Shopping Center
Le Gabon, in the capital is Libreville… Well, u nge yi Libreville u nga nghenangi eka one of the biggest shopping complexes in Central Africa, Mbolo Shopping Center. Rito Mbolo, in the local language, Fang, means “Hello”. Hi ririmi lera Xifang, loko u lava ku Hello! U ri “Mbolo!” And, I guess you have heard of the Senegalese Hip Hop sensation, Black Mbolo. Phe vanhu va xivongo xa ka Mbolo va tele.
There is a famous water selling man of God; he goes by the name Mboro. Well, for Zulu speaking folks, lavaya vo tikeriwa hi ku humesa mpfumawulo wa R, Mboro becomes Mbolo. The same happens eka vanhu va le Zambia and Malawi. Well, as a matter of fact, Mboro is Shona for male sexual organ… Don’t tell me you are shocked.
“Kundani” Secondary School
Well, ku na xikolo xin’wani hala Limpopo, etikweni ra Afrika-Dzonga le Makhado, vito ra xikolo lexi i Kundani Secondary School. The name sounds mouthful, ngopfu eka Vatsonga lava vulavulaka Xitsonga xa Xiluleke. Vito ra this school, ri ni tsundzuxa n’wana my neighbour, vito ra xona i Mukundi. By the way, vito ra Kundani ri vula ku Hlulani, Mukundi i Muhluri.
“Nkongo” Village
There is a village named Nkongo in Tanzania, and, I personally know people va huma Cameroon, xivongo xa vona i va ka Nkongo and a swi rhuketeli le ka vona.
“Kende” Rural Commune
In Mali, hala West Africa, there is a rural commune, yi na about five villages; the commune is known as Kende and vanhu va xivongo xa ka Kende or Kendze, va tele too much.
“Tambani” Early Childhood Centre
Before ni rivala, ku na nursery (creche) yin’wani in my neighborhood, Tambani Early Childhood Centre; sounds unhygienic hi Xitsonga ku bombisa ku tamba, yet, hi Tshivenda a swi vuli ku humesa moya.
TSONGA TO TSONGA
Mhaka ya marito, even exikarhi ka Vatsonga, ku na marito lama tikaka eka muganga wo karhi, while hala kun’wani a ma vuli swo chavisa.
“Gija” – Xavelela!
Loko u ri Mozambique, in some areas, rito ku baba a ri vuli ku gija. Ri tlhe ri vula ku xavelela, For example:
- “He mfo, i nga zi i ni babisa” – Swi vula ku i nga zi i ni endla ni ku xavelela.
- “Why onge i lava ku babiwa?” – Swi vula ku “why onge i la ku xaveleriwa?”
Well, hold on… Loko ni lavisise rimintsu ra tirhiselo leri, ni kuma ku ri huma ka English, BRIBE.
“Ku tsumba” – Ku tshemba!
If you did not know up to now, Xitsonga is a Tshwa-Rhonga language. Meaning, Xitshwa na Xirhonga are the ROOT of Xitsonga. I picked a mouthful word ra Xitshwa. Ku tshemba hi Xitshwa, i ku tsumba! Eish, I imagine having to say: “Ni tshembile, hi Xitshwa” (In other Xitsonga dialects, ku tsumba is erection)…
Image: robrasa.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
U shandukisa tshiimiswa tsha Vho-Mandela
Murangaphanḓa ane afuneswa
Vho- Mandela vho vha vha tshi ḓivhea vhukuma na hone uya nga ha Shundunthule nga 2007 mawaṅwa o waniwaho nga feme ya Markinor ndi a uri vho- Mandela vha tshi khou hula ndi hone vha tshi khou ḓivhea vha tshi ya. Kha vhuṱambo havho ha mabebo vha tshi khou fara miṅwaha ya 89 ho vha huna vhathu vhahulwane vha no swika 3 500 vha tshi khou imelela Afrika tshipembe, musi hu tshi khou vhaleliwa vho swikisa 9,2 ubva kha 10 ya uvha murangaphanḓa afunesiwaho kha ḽifhasi.
Henezwi vha tshi khou ḓi hula vhone na Nelson Mandela Foundation vho vha vha tshi kha gaḓa ḽa u ṱoḓa muhumbulo wa vhathu uri vha nga zwiita hani uri vha kone u shandukisa ziwthu na uri vha nga zwiita hani.
Maitele a songo ḓoweleyaho
Vhathu vhane vha shuma kha Nelson mandela foundation vha ḓa na muhumbulo wa uri hu fanela u bviswa tshinepe tsha khofheni ha vho Mandela hu pangiwe vho vula tshanḓa tsha monde, huna tshithu tshine tsha kho vhonala tsha mutshato kha tshanḓa.
Naho zwi tshi vhonala uri vho-Mandela ndi vhone vho faraho bono ḽa hezwi mbuno dza u ita hezwi dzo vha dzi sa khou pfala. Muṅwe ono shuma nga ṅyanḓadza mafhungo William Saunderson-Meyer, a sumbedza u mangala atshi khou lingedza u pfesesa uri hezwi zwo itelwa mini.
Meyara vho Saunderson vho ḓo bva mulomo
Mushumo wa hetshi tshiimiswa. Hu fanela u sumbedza u bvelela uri a si zwithu zwa u tamba , hune wa kona u vhala zwine wa pfa u khou funa nga tshenetsho tshifhinga. Zwiga zwa ndeme ndi zwihulwane, zwina vhundeme kha zwo na u ṱuṱuwedza. Vho- Mandela vhone vhane vho pfesesa hezwi. Ndi u dzhenelela havho zwe zwa phulusa dzi springbok dza rugby ya Afrika tshipembe, musi ANC i tshi ḓo vha na maanḓa nga ṅwaha wa 1994.
Zwo vha zwi khou konḓa uri mulandu havha vhathu vha tshi khou ṱoḓa u shandukisa muhumbulo wa vho-Mandela. Khamusi Mudzimu na Muhammed vho vha vha tshi khou ṱoḓa uri vha vhonale.fhedzi zwo vha zwi si zwa ndeme kha vho- Mandela? Hoyu ndi munna ane shango ḽa mufuna na hone vha muita mukhethwa wavho. Vha United states vho mbo ḓi ri zwa u shandukiswa ha tshiimiswa tsha vho Mandela zwo hula u fana na zwa coca cola. Coke yo fhedza dzi billion i tshi khou shandukisa zwithu zwayo. Vho Mandela vha tshimbila vha tshi khou vha vhone vhaṋe.


text:
Xipalatsa
Xipalatsa xi mila enhoveni laha ku nga tlhuma swinene. Nsinya lowu wu mitwa yo tiyela kumbe ku tsindzihela swinene.[1]
Nhlamuselo
Loko vavasati va tshivela tihunyi ta murhi lowu, ti humesa makala yo tala lama tirhisiwaka ku ayina swiambalo hi ayini ya malahla. Emikarhini liya ya khale ku nga si va na gezi, vanhu a va tirhisa ayini ya malahla ku ayina tinguvu ta vona. Malahla lama a va ma kuma eka ndzilo lowu a wu tshiveriwile hi tihunyi ta misinya leyo tshindzihela tanihi xipalatsa, mondzo na yinwana misinya yo tsindzihela.[1]
Matirhisele
Nsinya wa xipalatsa wu na tihunyi to sweka hi tona leti vatshiveri va tilavaka swinene. Timitsu ta nsinya wa xipalatsa ti tshungula vuvabyi bya nhloko na meno. Loko munhu a ri na vuvabyi bya nhloko kumbe meno u loveka timitsu kutani a nwa, a va a tshungulekile eka vuvabyi bya yena. Nsinya wa xipalatsa va wu tirhisa ku endla matshuri, mikombe, misi yo kandza hi yona mavele, tindyelo na swinwana.[1][2]
Mintshaho
- ↑ 1.0 1.1 1.2 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 187.


text:
Mbangi ya nhova
Mbangi ya nhova a yi kuli ku fana na misinya yinwana, kambe yona yi komile swinene naswona yi na swimitwana swo tlhava na le mbewini ya yona. Loko yi kula yi va yi ri nsinya wo pfumala marhavi, ko va matluka ntsena na ndzhuti ku ri hava.[1]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Murhi lowu wa khiwa ku endliwa tiya yo nandziha swinene. Hi nguva ya vuxika wa fa, wu dzudzeka mbewu ya wona leyi nga ta mila hi nguva ya ximunwana. Matluka ya kona ma fananisiwa na tindleve ta nghala.[1]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Matluka ya mbangi ya nhova ma tirhisiwa ku sweka tiya yo nandziha swinene. Mati ya kona ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya mukhuhlwana, vuvabyi bya nhlonge, swilondzo leswi humaka emirini, vuvabyi bya xifuva na xivindzi, vuvabyi bya xilumi, ku sivela ku onhaka ka khwiri eka wansati na ku tatisa ngati loko yi halakile ngopfu endzhaku ko bebula nwana na ku karhala ka miri. Xihlahla xa mbangi xi tshoviwa xi omisiwa xi tlhela xi kandziwa. Kutani xihlahla lexi xi boheleriwa hi nyuziphepha xi dzahiwa tanihi fole ku tshungula vuvabyi bya switshetshela.[1]
Timitsu ta mbangi ya nhova ti hlanganisiwa na swiluva loko swi swekiwile. Mati ya kona ma tshungula ku hlantswa swilondza kumbe maphokolo ya munhu loyi a vavisekeke.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
- Eastern Cape
Hi
Leswi u faneleke ku swi endla
Leswi u faneleke ku swi endla
Xana swi durha mali muni
Tifomo leti tatiwaka
Vuxokoxoko bya vutihlanganisi
Hi ku endla xikombelo xa Nhlayiso wa n’wana la nga riki wa wena
Loko u lava ku hlayisa n’wana loyi a lavaka ku hlayisiwa na nsirhelelo, endla xikombelo xa n’wana la nga riki wa wena eka hofisi ya Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vaaki or at nhlangano wo sirhelela n’wana lowu pasisiweke.
Nhlayiso wa n’wana la nga riki wa wena i ku vekiwa ka nkarhinyana ka n’wana loyi a lavaka ku hlayisiwa na nsirhelelo. N’wana u vekiwa eka vuhlayis bya munhu la lulameleke loyi a nga riki mutswari kumbe muhlayisi wa n’wana.
I mani a ringaneleke ku va n’wana la hlayisiswaka a nga riki wa wena?
N’wana u fanele a:
- ri ehansi ka 18 wa malembe hi vukhale na/kumbe
- sukeriwile kumbe va loveriwile hi vatswari naswona va ri hava nseketelo wo vonakala,
- kombisa hanyelo leri nga lawulekiki hi mutswari kumbe muhlayisi
- tshama exitarateni kumbe a kombela ku tihanyisa
- hlonga-swidzidziharisi no pfumala nseketelo wihi na wihi ku kuma vutshunguri bya nhlayiso wolowo
- hlangane no xanisiwa kumbe a langutane no xaniseka
- ri enghozini loko o tlhelela eka ku wundliwa hi mutswari kumbe muhlayisi
- nga hlayisiwi emirini na le miehleketweni, khomiwi kahle, xanisiwa kumbe ku monyiwa hi mutswari, muhlayisi, munhu la nga na vutihlamuleri bya vutswari na timfanelo kumbe xirho xa ndyangu wa n’wana kumbe munhu loyi a faneleke ku lawula n’wana.
I mani a ringaneleke kuva mutswari la nga riki wa xidzi?
Ku ringanela kuva mutswari la nga riki wa xidzi, u fanale:
- kuva na 18 wa malembe kumbe ku tlula
- u riganerile no vba kahle
- tsakela no kota ku hlayisa n’wana
- u kota ku n’wi nyika ndhawu ya kahle yo va n’wana a kula kahle
A nga va n’wana la nga riki wa wena kuya hi nkarhi lowu bohiweke hi xileriso xa khoto. Loko nkarhi wa xileriso xa khoto wu hundzile, endzhaku ko langutisa hi vuntshwa xiringanyeto, muofisiri ku suka eka mutirhela mfumo wa vaaki (social worker) a nga engetela nkarhi wa xileriso xa khoto.
- Endla xikombelo xo hlayisa n’wana la nga riki wa wena eka hofisi ya le kusuhi ya Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vaaki kumbe nhlangano wo sirhelela n’wana lowu pasisiweke.
- U ta hundziseriwa eka mutirhela mfumo wa vaaki loyi a nga ta endla vulavisisi.
- Mutirhela mfumo wa vaaki u ta kambela swiyimo swa n’wana.
- U ta tlhela u kahmberiwa ku ringanela kuva mutswari la nga riki wa xidzi.
- Yisa leswi landzelaka:
- affidavhiti yo hlamusela leswaku n’wana u sukeriwile (loko yi ri kona)
- switifikheti swa mafu ya vatswari (loko swi ri kona)
- xitifikheti xo velekiwa xa n’wana (loko xi ri kona) – Loko n’wana a ri hava xitifikheti xo velekiwa, mutirhela mfumo wa vaaki u ta ku pfuna ku kuma xitifikheti xo velekiwa
- ID ya wena.
- Vatswari xidzi na n’wana va fanele ku nghenelela eka endlelo leri.
- Laha n’wana a sukeriweke kumbe ku loveriwa, mutirhela mfumo wa vaaki u ta ku pfuna ku endla xinavetiso eka maphephahungu no yimela nhlamulo eka vaaki ku ringana n’hweti.
- Mutirhela mfumo wa vaaki u ta endla xiviko no xi yisa eka Khoto ya vana na swiringanyeto.
- Kuya hi xiviko xa mutirhela mfumo wa vaaki, muofisiri ekhoto a nga kuma leswaku n’wana u lava nhlayiso na nsirhelelo.
- Muofisiri u ta humesa xileriso xa khoto a pfumelela ku vekiwa ka n’wana eka vatswari vo hlayisa. Xileriso xa khoto xi ta kombisa mavito ya vatswari vo hlayisa, n’wana la hlayisiswaka a nga riki wa wena na nkarhi wa ku hlayisiwa.
Lemuka: Loko xileriso xa khoto xi humesiwile, u nga endla xikombelo xa mali ya nhlayiso ehofisini ya le kusuhi ya SASSA. N’wana a nga pfumeleriwa kuva a nga hakeli maliya xikolo eka xikolo xa mfumo na ndhawu ya swa rihanyo. Kuva n’wana a nga hakelo mali ya xikolo, u fanele ku tata fomo yova a nga Hakelo leyi kumekaka exikolwnei, no yisa khopi ya xileriso xa khoto.
Vulavisisi no hetisisa vulavisisi swa hambana kuya hi mhaka.
Vukorhokeri i mahala.
Tifomo hinkwato ta kumeka ehofisini ya le kusuhi ya Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vaaki.
Vuxokoxoko bya vutihlanganisi
- Free State
- Gauteng
- KwaZulu-Natal
- Limpopo
- Mpumalanga
- National
- North West
- Northern Cape
- Western Cape


text:
Ximuwu
Ximuwu i nsinya lowu kumekaka ngopfu-ngopfu e ndzhawini yo hisa ya mananga.[1] Ku kula ka nsinya lowu, ku fambisana na vukona bya mati ya le hansi ka misava kumbe vukona bya timpfula,[2][3] naswona nsinya lowu wunga hanya malembe ya kwalomu ka magidi ya malembe.[4] Nsinya lowu wu tshembiwa ngopfu tani hi xihlovo xa swakudya, mati, vutshunguri na vundzhawu byo tsama kona wu thlela wu va na swiyilana swo hambana-hambana.[2]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Nsinya wa Ximuwu wu kumeka hi xitalo eka xifundzankulu xa Limpopo na Mpumalanga. Nsinya lowu wa kula swinene na ku tlhela wu va na vutomi byo leha swinene kumbe ku hanya malembe lamo tala swinene. Ximuwu xi tswala mihandzu leyi vuriwaka swimuwu. Mihandzu ya murhi lowu yi na muhlovo wa ribungu ehandle ka yona, yi tlhela yi va na voya. Mihandzu ya ximuwu a yi fayeki hi ku olova handle ko tirhisa ribye kumbe nchumu wo tsindzihela. Ximuwu xi na mapa yo basa na tinyungu na tintambu to lala to basa endzeni ka xikhwakhwa xa kona.[5]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Vanhu va dya mapa ya mihandzu ya murhi wa ximuwu na ku munyunga tinyungu ta kona na ku kampfunya kunene. Vanhu va teka masi ya homu loko ma ha ku sengiwa, va chela eka mihandzu ya ximuwu va dya. Swilo leswi swi nandziyela vanhu lava va swi dyaka swinene. Mapa lawa ya kumekaka eka mbewu ya kona na wona ma nandziha swinene, kambe a ya twali chukele ro dzungelanyana. Murhi wa ximuwu wu hlawulekile eka misinya yo tala swinene hikokwalaho wu fanekerile ku hlayisiwa swinene. Matluka, marhavi na mahanti ya kona swi tirhisiwa ku tshungula vuvabyi byo hambanahambana eka vanhu.[5]
ku swekiwa matluka ya xitshopana na mihandzu ya kona kutani ku nwiwa. Matluka na mihandzu leyi loko swi swekiwile, swi tshungula vuvabyi bya mukhuflwana, nchuluko na ku hisaka miri. Vanhu va leVupeladyambu va tirhisa matluka na mahanti ku tshungula vuvabyi bya mitsakamiso na nchuluko. Matluka va ma tirhisa ku tshungula mukhuhlwana kasi vanhu va le tlhelo ra Dzonga va omisa mihandzu kutani va yi kandza ku endla mapa, va chela eka mukapu wa vana va dya. Mahanti ya nsinya lowu ya omisiwa ma rhumeriwa etindhawini to fana na Yuropa ku kota ku tshungula vuvabyi loko swi tikile laha va swi vulaka hi vito ra “cortex to cinchona bark”.[6]
Murhi lowu wu tirhisiwa ngopfu eka ku tshungula vana lavantsongo va ku fana na lavo velekiwa va biwile kumbe va ri na xa le nhlokweni kutani va ondza hikokwalaho ko xanisiwa hi vuvabyi lebyi. Ku phaphiwa mahanti ma hlanganisiwa na makhambakutani ma lovekiwa ma heta masikunyana ematini. Endzhaku ka masiku mambirhi kumbemanharhu, mati yalawa ma va ma cincile muhlovo ma va yo tshwuka. Kutani manana wa muti u pfuka na mixo swinene, a humesa xikhuwana lexi a nga lovekela mahanti na matluka a xi veka enyangweni laha a humaka hi kona, kutani a hluvula nwana loyi a vabyaka tinguvu hinkwato. Nwana u hlambisiwa miri hinkwawo a langutisisiwe evuxeni bya nyangwa wa yindlu. Loko nwana a hlambisiwa a nga fanelanga ku khoma nhloko kumbe ku hlambisiwa ni nhloko hikuva u ta va na nhloko leyikulu loko a kula.[6]
Nsinya wa ximuwu a wu tirhisiwi ku tshivela ndzilo hi wona swa yila.
mahanti na matluka swi tshungula vuvabyi bya malariya, nchuluko na mitsakamisi yo hisa. Valavisisi vo tala va vula leswaku murhi lowu wu tshungula vuvabyi byo tala hi ku hambana ka byona.[7]
Swiyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ Wickens, Gerald E.; Lowe, Pat (2008). The baobabs pachycauls of Africa, Madagascar and Australia. New York: Springer Science + Business Media, B.V. pp. 31–. ISBN 9781402064319.
- ↑ 2.0 2.1 Hankey, Andrew (February 2004). "Adansonia digitata A L.". plantzafrica. Retrieved 28 November 2015.
- ↑ Woodborne, Stephan, Dr. "Dating Africa's giants reveals far more than just age". CSIR. Retrieved 25 November 2015.
- ↑ Grové, Naas (November 2011). "Redaksionele Kommentaar". Dendron (43): 14. Retrieved 25 November 2015.
- ↑ 5.0 5.1 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ 6.0 6.1 Van Wyk, BE (1997). Medicinal plants of South Africa. Pretoria: Briza publications. p. 30. ISBN 1875093095.
- ↑ Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 85. ISBN 978177009237 Check
|isbn=value (help).


text:
Venedig, 7. November 2011
D Gondle vo Venedig
D Gondle gondle ds Venedig dür Kanäu, wie d Gondle nume ds Venedig dür d Kanäu gondle. Die Gondle gondle genau so, wie si ds Venedig gondle. Gondle bruuche Platz, Gondle hei Schtil, Gondle chöi nid jufle, Gondle chöi nid hetze, Gondle chöi nid pressiere. Gondle chöi nume gondle. Gondle gondle. Gondle gondle, wie ds Venedig die Gondle äbe gondle. U we die Gondle, nid äso wie d Gondle ds Venedig gondle, de si die Gondle gar kenni Gondle. Wüäu Gondle gondle, wie Gondle ds Venedig gondle. Gondle gondle. Gondle gondle. Gondle gondle. Gondle gondle. Gondle gondle. Gondle. Gondle. Gondle. Gondle.
< bersicht


text:
Candles
Candles are used for light and stuff and things and noodles.
Contents
Big Candles[edit]
These candles are fat.
Tall Candles[edit]
These candles are thin and long.
Floating Candles[edit]
These candles float.
Hi candles[edit]
Hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi
double hi yo[edit]
hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi
triple yo soup[edit]
hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi yo man i like pie and u r an odd candle that sticks up funny and wierd like yeahhhhh
yo man noodles tarbpoins[edit]
heeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyy man
hi[edit]
candles taste nice


text:
Available ebook formats: epub mobi pdf lrf pdb txt html
Miyelani A. Hlungwani u vonile ku thlava ka dyambu hi 1989. U tshama eka Mukhomi eka Malamulele. Hi lembe ra 2007 u pasile ntangha khume ivi a ya eYunivhesithi ya Venda laha a nga fika a endla BA (Media and Language Studies). U tirhile eka tikhaphani to hambanahambana to humelerisa tibuku ku nga: Via Afrika Publishers, Macmillan Publishers SA na Maskew Miller Longman Publishers.
U LO TIKHANYA i buku yakwe yo sungula. Buku leyi yi kombisa vutomi lebyi vana va masiku lawa va byi hanyaka eswikolweni ni le makaya.


text:
Mahetelelo
“Mi tekelela lava dyaka ndzhaka ya switshembiso hikwalaho ka ripfumelo ni ku lehisa mbilu.”—VAHEVERU 6:12.
1, 2. Ha yini swi ri swa nkoka leswaku hi va ni ripfumelo sweswi? Kombisa.
RIPFUMELO. I rito lerinene leri yimelaka mfanelo leyi tsakisaka. Hambiswiritano, loko hi vona kumbe ku twa rito rolero, swi nga va swinene loko hi anakanya hi rin’wana leri nge: “Xihatla!” Phela loko hi nga ri na ripfumelo, hi fanele hi ri kuma hi xihatla. Loko hi ri na ripfumelo, hi fanele hi ri sirhelela ni ku ri wundla hi xihatla. Ha yini?
2 A hi nge u le ku fambeni endhawini leyi nga mananga. U lava mati hi mahlo-ngati. Loko u ma kuma, u fanele u ma sirhelela eka dyambu. Kutani u fanele u kota ku hlayisa mati wolawo leswaku u ta va ni lama ringaneke ku fikela loko u fika lomu u yaka kona. Hinkwerhu namuntlha hi tshama ni vanhu lava nga riki na mhaka ni ku gandzela Yehovha, emisaveni leyi ripfumelo ra xiviri—ku fana ni mati lawaya—ri kalaka naswona ri hatlisaka ri hela handle ka loko ri sirheleriwile ni ku wundliwa. Ku fana ni leswi hi nga taka hi nga swi koti ku hanya hi nga ri na mati, vuxaka bya hina na Yehovha byi nge hanyi loko hi nga ri na ripfumelo.—Rhom. 1:17.
3. Xana Yehovha u hi nyike yini leswaku hi va ni ripfumelo naswona i swilo swihi swimbirhi leswi hi faneleke hi tshama hi ri karhi hi tsundzuka ku swi endla?
3 Yehovha wa swi tiva leswaku hi lava ripfumelo ku fikela kwihi naswona wa swi tiva leswaku swi tika njhani ku va ni ripfumelo ni ku ri hlayisa namuntlha. A swi kanakanisi leswaku hi yona mhaka leyi a hi nyikeke swikombiso leswi hi nga swi tekelelaka. Yehovha u huhutele muapostola Pawulo leswaku a tsala a ku: “Mi tekelela lava dyaka ndzhaka ya switshembiso hikwalaho ka ripfumelo ni ku lehisa mbilu.” (Hev. 6:12) Leswi hi swona leswi endleke leswaku nhlengeletano ya Yehovha yi hi khutaza leswaku hi tirha hi matimba ku va hi tekelela swikombiso swa vavanuna ni vavasati vo tshembeka, vo tanihi lava hi buleke ha vona eka matluka lawa. Kambe xana sweswi hi fanele hi endla yini? A hi tsundzukeni swilo swimbirhi: (1) Hi fanele hi tshama hi ri karhi hi tiyisa ripfumelo ra hina; (2) hi fanele hi tshama hi ri karhi hi anakanya hi ntshembo wa hina.
4. Xana Sathana u tikombise a ri nala wa ripfumelo hi ndlela yihi naswona ha yini hi nga fanelanga hi chava?
4 Tshama u ri karhi u tiyisa ripfumelo ra wena. Sathana i nala lonkulu wa ripfumelo. Mufumi loyi wa misava u endle leswaku yi va ndhawu leyi swi tikaka ku hlayisa ripfumelo ra hina. U ni matimba swinene ku hi tlula. Xana hi fanele hi khomiwa hi rhumbyana hi anakanya leswaku a hi nge swi koti ku tiyisa ripfumelo ra hina? Doo! Yehovha i Munghana lonkulu loyi a lavaka leswaku hi va ni ripfumelo ra xiviri eka yena. U hi tiyisekisa leswaku loko ku ri Yena a hi pfunaka, hi nga swi kota ku kaneta Diyavulosi ni ku n’wi endla leswaku a hi balekela! (Yak. 4:7) Hi n’wi kaneta hi ku heta nkarhi siku ni siku leswaku hi tiyisa ni ku aka ripfumelo ra hina. Xana hi nga swi endla njhani sweswo?
5. Xana vavanuna ni vavasati vo tshembeka va le Bibeleni va ri kume njhani ripfumelo? Hlamusela.
5 Hilaha hi voneke hakona, vavanuna ni vavasati va ripfumelo lava nga eBibeleni a va velekiwanga va tshembekile. Vutomi bya vona byi nyikele vumbhoni bya leswaku ripfumelo ri va kona hikwalaho ka moya wa Yehovha wo kwetsima. (Gal. 5:22, 23) Va khongelele mpfuno naswona hikwalaho ka sweswo, Yehovha u hambete a tiyisa ripfumelo ra vona. A hi endleni hilaha va endleke hakona, hi nga rivali leswaku Yehovha u nyika moya wakwe eka lava n’wi kombelaka ni ku hanya hileswi va swi khongelelaka. (Luka 11:13) Xana swi kona swin’wana leswi hi nga swi endlaka?
6. Xana hi nga vuyeriwa njhani swinene loko hi dyondza marungula ya Bibele?
6 Ebukwini leyi, hi vulavule hi swikombiso swi nga ri swingani swa ripfumelo leri hlamarisaka. Ka ha ri ni swin’wana swo tala! (Hlaya Vaheveru 11:32.) Xin’wana ni xin’wana xa swona xi nga hi vuyerisa loko hi xi hlaya hi ku tiyimisela eka dyondzo ya hina vini. Loko hi hlaya marungula ya Bibele ya vanhu lava va ripfumelo leswaku hi hetisisa nawu, hi nge swi koti ku tiyisa ripfumelo ra hina hilaha hi nga kotaka hakona. Leswaku hi vuyeriwa kahle eka leswi hi swi hlayaka, hi fanele hi heta nkarhi hi ri karhi hi kambisisa mongo ni ndlela leyi marungula wolawo ma humeleleke ha yona. Loko minkarhi hinkwayo hi tsundzuka leswaku vavanuna ni vavasati volavo lava nga hetisekangiki a va ri ni “mintlhaveko yo fana ni ya hina,” swikombiso swa vona swi ta va swa xiviri eka hina. (Yak. 5:17) Hikwalaho ka ntwela-vusiwana, hi nga anakanya ndlela leyi kumbexana a va titwa ha yona loko va ri karhi va hlangavetana ni swiphiqo leswi fanaka ni swa hina.
7-9. (a) Xana swi nga ha endleka leswaku vavanuna ni vavasati van’wana va ripfumelo a va ta titwa njhani hi ku gandzela Yehovha hi ndlela leyi hi n’wi gandzelaka ha yona namuntlha? (b) Ha yini hi fanele hi tiyisa ripfumelo ra hina hi swiendlo?
7 Hi tlhela hi tiyisa ripfumelo ra hina hi swiboho leswi hi swi tekaka ni swilo leswi hi swi endlaka. Phela, “ripfumelo leri nga riki na mintirho ri file.” (Yak. 2:26) Anakanya ndlela leyi vavanuna ni vavasati lava hi buleke ha vona a va ta tsaka ha yona loko a va lo nyikiwa ntirho lowu Yehovha a hi nyikeke wona namuntlha leswaku hi wu endla!
8 Hi xikombiso, a hi nge Abrahama a a byeriwe leswaku a nga gandzela Yehovha, ku nga ri etialtarini leti endliweke hi maribye emananga, kambe eTiholweni ta Mfumo leti sasekeke ni le mintsombanweni leyikulu ni vanhu lava gandzelaka hi vun’we, laha ku vulavuriwaka ku tlhela ku hlamuseriwa switshembiso leswi a swi voneke “swi ri ekule” hi vuenti. (Hlaya Vaheveru 11:13.) Naswona a hi nge Eliya a a byeriwe leswaku ntirho wakwe a wu katsa ku endzela vanhu hi ku rhula leswaku a ya va nyika rungula leri chavelelaka ri tlhela ri va ni ntshembo ematshan’weni yo dlaya vaprofeta va Bali lava hombolokeke loko a ri karhi a ringeta ku tirhela Yehovha a ri karhi a fumiwa hi hosi leyi nga mugwinehi. Entiyisweni, vavanuna ni vavasati va ripfumelo va le Bibeleni a va nga ta ba mariri loko va fanele va amukela xiavelo xo va va gandzela Yehovha hi ndlela leyi hi n’wi gandzelaka ha yona namuntlha.
9 Kutani a hi hambeteni hi tiyisa ripfumelo ra hina hi swiendlo. Loko hi ri karhi hi endla tano, hi ta va hi ri karhi hi tirhisa leswi hi swi dyondzaka eka swikombiso swa ripfumelo ra vavanuna ni vavasati leswi nga eRitweni ra Xikwembu leri huhuteriweke. Hilaha swi hlamuseriweke hakona eka Xingheniso, hi ta titwa hi ri ekusuhi swinene na vona tanihi vanghana. Hambiswiritano, vunghana byo tano byi nga ha va lebyi vaka bya xiviri hi ku hatlisa.
10. Xana eParadeyisini ku ta va na yini xo tsakisa?
10 Tshama u ri karhi u anakanya hi ntshembo wa wena. Minkarhi hinkwayo vavanuna ni vavasati vo tshembeka a va kuma matimba eka ntshembo lowu va nyikiweke hi Xikwembu. Xana swi tano ni le ka wena? Hi xikombiso, anakanya hi ntsako lowu hi nga ta wu kuma hi ku hlangana ni malandza ya Yehovha yo tshembeka loko ku ri karhi “ku pfuxiwa . . . lava lulameke.” (Hlaya Mintirho 24:15.) Xana hi swihi swivutiso leswi u nga tsakelaka ku va vutisa swona?
11, 12. Emisaveni leyintshwa, xana hi swihi swivutiso leswi u nga swi vutisaka (a) Avele? (b) Nowa? (c) Abrahama? (d) Rhuti? (e) Abigayele? (f) Estere?
11 Loko u hlangana na Avele, xana u ta va u swi langutele hi mahlo-ngati ku n’wi vutisa leswaku vatswari vakwe a va ri njhani? Kumbe u nga n’wi vutisa u ku: “Xana u tshame u vulavula ni makerubu lawa a ma rindze ndlela leyi nghenaka aEdeni? Xana ma ku hlamurile?” Ku vuriwa yini hi Nowa? U nga ha n’wi vutisa u ku: “Xana a wu ma chava Manefilimi? Xana u swi khathalele njhani swiharhi hi lembe rero engalaveni?” Loko u hlangana na Abrahama u nga ha n’wi vutisa u ku: “Xana a wu bula na Xeme? I mani loyi a ku dyondziseke hi Yehovha? Xana a swi tika ku suka eUra?”
12 Hilaha ku fanaka, anakanyisisa hi swivutiso leswi u nga ta lava ku swi vutisa vavasati vo tshembeka lava nga ta va va pfuxiwile. “Rhuti, i yini lexi ku khorwiseke leswaku u va mugandzeri wa Yehovha?” “Abigayele, xana a wu chava ku byela Nabali hileswi u pfuneke Davhida?” “Estere, xana ku humelele yini hi wena na Mordekayi endzhaku ka ku hela ka rungula leri nga eBibeleni?”
13. (a) Xana vanhu lava pfuxiweke va nga ha ku vutisa swivutiso swihi? (b) Xana u titwa njhani hi ntshembo wa ku hlangana ni vavanuna ni vavasati va le minkarhini ya khale?
13 I ntiyiso leswaku vavanuna ni vavasati volavo vo tshembeka swi nga ha endleka na vona va va ni swivutiso swo tala leswi va lavaka ku ku vutisa swona. Vona ndlela leyi swi nga ta tsakisa ha yona ku va byela hi masiku ya makumu ni ndlela leyi Yehovha a katekiseke vanhu vakwe hi minkarhi yo tika! A swi kanakanisi leswaku va ta khumbiwa swinene ku tiva leswaku Yehovha u hetisise switshembiso swakwe hinkwaswo. Emisaveni leyintshwa, a swi nge kali swi lava leswaku hi anakanya hi malandza ya Yehovha yo tshembeka lama boxiweke eBibeleni. Ma ta va ma ri na hina eParadeyisini! Kutani hambeta u endla hinkwaswo leswi u nga swi kotaka leswaku u endla vanhu volavo va va va xiviri eka wena. Hambeta u tekelela ripfumelo ra vona. Onge u nga tiphina hi ku tirhela Yehovha u ri na vona tanihi vanghana va wena hilaha ku nga heriki!


text:
MAHANYELO NI NTIRHO WA HINA WO CHUMAYELA–XIYIMISO XA MINHLANGANO February 2016
Swingheniso Leswi Hi Nga Swi Tirhisaka
Swingheniso Leswi Hi Nga Swi Tirhisaka eka Xalamuka! ni broxara leyi nge Yingisa Xikwembu! Tiendlele swingheniso swa wena.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Nehemiya A A Rhandza Vugandzeri Bya Ntiyiso
Vona matshalatshala lama endliweke leswaku ku tlhela ku akiwa makhumbi ya muti wa Yerusalema leswaku vugandzeri bya ntiyiso byi ya emahlweni. (Nehemiya 1-4)
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Nehemiya A A Ri Mulanguteri Lonene
U pfune Vaisrayele leswaku va gandzela tsakile. Tirhisa xifaniso leswaku u vona swiendlakalo swa le Yerusalema hi n’hweti ya Tishri 455 B.C.E. (Nehemiya 8:1-18)
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Vagandzeri Vo Tshembeka Va Seketela Malunghiselelo Ya Xikwembu
Enkarhini wa Nehemiya hi ku tirhandzela vanhu va Yehovha va seketele vugandzeri bya ntiyiso hi tindlela to hambanahambana. (Nehemiya 9-11)
MAHANYELO YA VAKRESTE
Vutomi Byo Tsakisa
Vantshwa va pfulekeriwe hi malunghelo yo tala enhlengeletanweni ya Yehovha lama endlaka leswaku va hanya vutomi byo tsakisa. Tirhisa swivutiso leswaku mi bula hi vhidiyo.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Tidyondzo Leti Hi Ti Dyondzaka Eka Nehemiya
Hi tihlo ra mianakanyo vona Nehemiya a ri karhi a hisekela ku lwela vugandzeri bya ntiyiso. (Nehemiya 12-13)
MAHANYELO YA VAKRESTE
Rhamba Un’wana Ni Un’wana eNsin’wini Ya N’wina Leswaku A Va Kona eXitsundzuxweni!
Xingheniso lexi hi nga xi tirhisaka loko hi fambisa swirhambo swa Xitsundzuxo swa 2016. Tirhisa magoza lawa leswaku u pfuna vanhu lava kombiseke ku tsakela.
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Estere U Lwele Vanhu Va Xikwembu
Vona xivindzi xakwe xo hlamarisa hi tihlo ra mianakanyo loko a ri karhi a lwela vanhu va Yehovha. (Estere 1-5)


text:
Ku Rhula Ku Ringana Gidi Ra Malembe Ni Le Ndzhaku Ka Wona!
“Leswaku Xikwembu xi va swilo hinkwaswo eka vanhu hinkwavo.”—1 KOR. 15:28.
1. I swilo swihi swo tsakisa leswi “ntshungu lowukulu” wu nga ta tiphina ha swona?
ANAKANYA hi swilo hinkwaswo leswinene leswi hulumendhe leyi nga ni matimba, leyi nga ni mufumi wo lulama ni la nga ni ntwela-vusiwana yi nga ta swi endlela vanhu eka malembe ya gidi. “Ntshungu lowukulu” lowu nga ta pona ‘nhlomulo lowukulu’ wu ta tiphina hi swilo sweswo leswinene loko ku ta va ku herisiwe mafambiselo lawa yo biha ya swilo hi ku helela.—Nhlav. 7:9, 14.
2. I yini leswi vanhu va swi tokoteke eka malembe ya 6 000 lama hundzeke?
2 Eka malembe ya 6 000 lama hundzeke, vanhu va ringete ku tifuma naswona sweswo swi endle leswaku vanhu va xaniseka swinene. Khale ka khaleni Bibele yi te: “Munhu [u fuma] munhu ku n’wi endla swo biha.” (Ekl. 8:9) I yini leswi hi swi vonaka namuntlha? Ku ni tinyimpi ni ku pfukela mimfumo ni swiphiqo swo fana ni vusweti, vuvabyi, ku onhiwa ka mbango, ku cinca ka maxelo ni swin’wana. Vatirhela-mfumo va lemukise leswaku ku ta va ni vuyelo byo biha swinene loko hi nga endli ku cinca lokukulu hi tlhela hi tshika ku onha misava.
3. Ku ta endleka yini hi nkarhi wa Mfumo wa Gidi ra Malembe?
3 Ehansi ka mfumo wa Yesu Kreste, Hosi leyi nga Mesiya ni lava 144 000 lava nga ta fuma na yena, Mfumo wa Xikwembu wu ta lunghisa ku onhiwa hinkwako loku endliweke eka vanhu ni laha misaveni. Hi nkarhi wa Mfumo wa Gidi ra Malembe, ku ta hetiseka xitshembiso xa Yehovha Xikwembu lexi chavelelaka lexi nge: “Ndzi tumbuluxa matilo lamantshwa ni misava leyintshwa; swilo swo sungula a swi nge tsundzukiwi, hambi embilwini a swi nge ti.” (Esa. 65:17) Hi swihi swiendlakalo swo hlamarisa leswi nga ta endleka enkarhini lowu taka? Rito ra Xikwembu ra vuprofeta ri nga hi pfuna ku twisisa leswaku hi swihi swiendlakalo swoleswo leswi hlamarisaka, hambileswi swi ‘nga si voniwaka.’—2 Kor. 4:18.
‘VA TA AKA TINDLU VA TLHELA VA RIMA MASIMU YA VHINYA’
4. Hi swihi swiphiqo swo kuma ndhawu yo tshama eka yona leswi vo tala va langutaneke na swona namuntlha?
4 Un’wana ni un’wana u lava ku va ni yindlu ya yena, ndhawu leyi yena ni ndyangu wa yena va nga ta titwa va sirhelelekile. Kambe emisaveni ya namuntlha, swa tika ku kuma ndhawu yo tshama eka yona. Vanhu va fumbane emadorobeni lama teleke hi vanhu. Vo tala va tshama emikhukhwini kumbe emiakweni ya khale leyi thyakeke. Va vona onge a swi nge koteki leswaku va va ni tindlu ta vona vini.
5, 6. (a) Esaya 65:21 na Mikiya 4:4 ti ta hetiseka njhani? (b) Hi nga yi kuma njhani mikateko yoleyo?
5 Loko Mfumo wa Xikwembu wu fuma misava, un’wana ni un’wana u ta va ni yindlu ya yena, hilaha swi profetiweke hakona hi Esaya loko a ku: “Kunene va ta aka tindlu va tshama eka tona; kunene va ta rima masimu ya vhinya va dya mihandzu ya wona.” (Esa. 65:21) Kambe, ku ni swo tala leswi hi nga swi langutelaka ku tlula ku va ni tiyindlu ntsena. Namuntlha, vanhu van’wana va tshama etindlwini ta vona naswona van’wana va ni tindlu letikulu swinene. Kambe va vilerisiwa hileswaku a va nge he swi koti ku hakelela tindlu ta vona hikwalaho ka swiphiqo swa timali kumbe va vilerisiwa hileswaku makhamba ma ta tshova ma yiva. Ehansi ka Mfumo wa Xikwembu a nga kona la nga ta vilela hi swilo sweswo. Muprofeta Mikiya u tsale a ku: “Entiyisweni va ta tshama, un’wana ni un’wana ehansi ka murhi wakwe wa vhinya ni le hansi ka nkuwa wakwe, a ku nge vi na munhu loyi a va chavisaka.”—Mik. 4:4.
6 Loko hi lava ku hanya ehansi ka Mfumo wa Xikwembu hi fanele hi endla yini? I ntiyiso, hinkwerhu ka hina ha yi lava ndhawu yo tshama eka yona. Kambe a hi fanelanga hi tikarhatela ku kuma tindlu leti hi ti lavaka sweswi, kumbexana hi ku nghena eswikweletini leswikulu, hi ta va hi tlharihile loko hi hanya hi ndlela leyi kombisaka leswaku hi dzikise mianakanyo ya hina eka xitshembiso xa Yehovha. Tsundzuka leswi Yesu a swi vuleke hi yena n’wini, u te: “Timhungubye ti ni mincele ni tinyenyana ta tilo ti ni byetlelo, kambe N’wana wa munhu a nga na ndhawu yo veka nhloko yakwe.” (Luka 9:58) Yesu a a ta va a akile kumbe a xave yindlu yo saseka swinene ku tlula ya munhu un’wana ni un’wana. Ha yini a nga swi endlanga sweswo? Yesu a a nga lavi ku tinghenisa eka swilo leswi a swi ta n’wi sivela ku rhangisa Mfumo evuton’wini bya yena. Xana hi nga swi kota ku landzela xikombiso xa yena kutani hi hlayisa tihlo ra hina ri olova—hi nga teki swilo leswi vonakaka swi ri swa nkoka swinene evuton’wini ivi swi hi vangela ku vilela?—Mat. 6:33, 34.
“MHISI NI XINYIMPFANA SWI TA DYA SWIN’WE”
7. Yehovha u lerise yini malunghana ni vuxaka bya vanhu ni swiharhi?
7 Loko Yehovha a sungula ku vumba swilo laha misaveni, vanhu u va vumbe eku heteleleni. U byele Mutirhi wa yena la nga ni Vuswikoti, Yesu, xivangelo xo va a vumba vanhu a ku: “A hi endle munhu hi xifaniso xa hina, a fana na hina, naswona a va fume tinhlampfi ta lwandle ni swivumbiwa leswi hahaka swa matilo ni swifuwo ni misava hinkwayo ni xiharhi xin’wana ni xin’wana lexi famba-fambaka ehenhla ka misava.” (Gen. 1:26) Xisweswo, u lerise Adamu na Evha leswaku va khathalela swiharhi ni ku swi fuma, naswona eku heteleleni vanhu hinkwavo a va ta fuma swiharhi.
8. I mahanyelo wahi ya swiharhi lama tolovelekeke namuntlha?
8 Xana swa koteka leswaku vanhu va fuma swiharhi hinkwaswo va tlhela va va ni ku rhula na swona? Vanhu vo tala va swi rhandza swifuwo swa vona, swo fana ni timbyana ni swimanga. Kambe ku vuriwa yini hi swiharhi swa nhova? Xiviko xin’wana xi ri: “Van’wasayense lava hanyeke ekusuhi swinene ni swiharhi swa nhova ni ku dyondza mahanyelo ya swona va kume leswaku swiharhi hinkwaswo leswi mamisaka swi ni mintlhaveko.” Ha swi tiva leswaku swiharhi swa chava kumbe ku hlundzuka loko swi xungetiwa, kambe xana swi nga swi kota ku kombisa rirhandzu? Xiviko xexo xi ya emahlweni xi ku: “Loko swiharhi leswi mamisaka swi kurisa vana va swona swi kombisa rirhandzu lerikulu.”
9. Malunghana ni swiharhi, i ku cinca kwihi loku hi nga ku langutelaka?
9 Hikwalaho a hi fanelanga hi hlamala loko Bibele yi vula leswaku ku ta va ni ku rhula exikarhi ka vanhu ni swiharhi. (Hlaya Esaya 11:6-9; 65:25.) Ha yini? Tsundzuka leswaku loko Nowa ni ndyangu wa yena va huma engalaveni endzhaku ka Ndhambi, Yehovha u te: “Xivumbiwa xin’wana ni xin’wana lexi hanyaka emisaveni . . . [xi] ta hambeta [xi] chava ni ku tshuka hikwalaho ka n’wina.” Sweswi swiharhi swo tala swa baleka swi ya tumbela loko swi vona vanhu. (Gen. 9:2, 3) Kambe Yehovha a nga ku susa ku chava koloko, leswaku ku va ni vuxaka exikarhi ka vanhu ni swiharhi hilaha a leriseke hakona eku sunguleni. (Hos. 2:18) Mawaku ntsako lowu nga ta kumiwa hi vanhu hinkwavo lava nga ta hanya emisaveni hi nkarhi wolowo!
“XI TA SULA MIHLOTI HINKWAYO”
10. Ha yini vanhu va rila?
10 Loko Solomoni a vone “swiendlo hinkwaswo swa ku tshikilela leswi endliwaka ehansi ka dyambu,” u titshandzile a ku: “Waswivo, mihloti ya lava va tshikileriwaka, kambe a va nga ri na muchaveleri.” (Ekl. 4:1) Namuntlha swilo swi tano kumbe swi nyanye ku tlula mpimo. I mani eka hina la nga tshamangiki a rila hikwalaho ka xivangelo xo karhi? I ntiyiso, minkarhi yin’wana ha rila loko hi tsakile. Kambe minkarhi yo tala, hi rila loko timbilu ta hina ti vavisekile.
11. Hi rihi rungula leri nga eBibeleni leri ku khumbaka mbilu?
11 Anakanya hi timhaka to tala leti hi hlayaka ha tona eBibeleni ta vanhu lava rileke. Loko Sara a fa a ri ni malembe ya 127, ‘Abrahama u fikile a ta ba nkosi wa Sara ni ku n’wi rila.’ (Gen. 23:1, 2) Loko Nawomi a lelana ni tinhlomi ta yena timbirhi leti a ti ri tinoni, “va [sungule] ku tlakusa marito ya vona va rila,” kutani va tlhela “va tlakusa marito ya vona va rila hilaha ku engetelekeke.” (Rhu. 1:9, 14) Loko Hosi Hezekiya a vabya swinene naswona a vona leswaku u ta fa, u khongele eka Xikwembu kutani “a rila swinene,” naswona Yehovha u vone mihloti ya yena kutani a n’wi tshungula. (2 Tih. 20:1-5) Nakambe xana u kona la nga khumbekiki loko a hlaya rungula ra ku va muapostola Petro a landzula Yesu? Loko Petro a twa nkuku wu ringa u “[humele] ehandle, a rila hi xiviti.”—Mat. 26:75.
12. Mfumo wa Gidi ra Malembe wu ta wu tisa njhani ntshunxeko wa xiviri eka vanhu?
12 Hikwalaho ka swilo swo tala swo biha leswi humelelaka, vanhu va lava ku chaveleriwa ni ku ntshunxiwa. Hi nkarhi wa Mfumo wa Gidi ra Malembe, Xikwembu “xi ta sula mihloti hinkwayo ematihlweni ya vona, rifu a ri nge he vi kona, hambi ku ri ku kolola, ni xirilo ni xitlhavi a swi nge he vi kona.” (Nhlav. 21:4) Swa tsakisa ku tiva leswaku a ku nge he vi na ku kolola, xirilo ni xitlhavi nileswaku Xikwembu xi tshembisa ku herisa nala lonkulu wa vanhu ku nga rifu. Sweswo swi ta endleka njhani?
‘HINKWAVO LAVA NGA EKA MASIRHA-BAKO YA XITSUNDZUXO VA TA HUMA’
13. Ku sukela loko Adamu a dyohile, rifu ri va khumbe njhani vanhu?
13 Ku sukela loko Adamu a dyohile, rifu ri fume tanihi hosi eka vanhu. Ri ve nala la nga hluriwiki, naswona a nga kona munhu la tswariweke a ri ni xidyoho la nga ri balekelaka, kasi ri vanga maxangu ni gome lerikulu. (Rhom. 5:12, 14) Entiyisweni, “hikwalaho ko chava rifu,” vanhu va timiliyoni va le ‘vuhlongeni vutomi bya vona hinkwabyo.’—Hev. 2:15.
14. Ku ta humelela yini loko rifu ri nga ha ri kona?
14 Bibele yi vulavula hi nkarhi lowu ‘rifu tanihi nala wo hetelela ri nga ta herisiwa.’ (1 Kor. 15:26) I mintlawa yimbirhi yi nga ta vuyeriwa. “Ntshungu lowukulu” lowu hanyaka sweswi wu ta pona ivi wu nghena emisaveni leyintshwa naswona wu ta kota ku hanya hilaha ku nga heriki. Eka vanhu va tibiliyoni lava feke swi ta koteka leswaku va pfuxiwa eku feni. Xana wa yi vona ndlela leyi un’wana ni un’wana wa lava va “ntsungu lowukulu” a nga ta va a tsake ha yona loko a hoyozela lava va pfuxiweke eku feni? Loko hi hlaya rungula leri nga eBibeleni hi vukheta malunghana ni vanhu lava pfuxiweke eku feni, hi ta swi twisisa leswaku swi ta va njhani loko vanhu va pfuxiwa enkarhini lowu taka.—Hlaya Marka 5:38-42; Luka 7:11-17.
15. U ta titwa njhani loko u vona un’wana wa varhandziwa va wena lava feke a pfuxiwa eku feni?
15 Anakanya hi xiga lexi nge, “a va nga ha tikoti hi ku tsaka lokukulu” ni lexi nge, “va sungula ku vangamisa Xikwembu.” Loko a wu ri kona eka swiendlakalo sweswo, kumbexana na wena a wu ta va u titwe hi ndlela leyi fanaka. Hakunene, swi ta hi tsakisa ni ku hi nyanyula swinene loko hi vona varhandziwa va hina lava feke va pfuxiwa eku feni. Yesu u te: “Nkarhi wa ta lowu hinkwavo lava nga eka masirha-bako ya xitsundzuxo va nga ta twa rito ra yena kutani va huma.” (Yoh. 5:28, 29) A nga kona ni un’we wa hina la tshameke a vona swilo leswi; hakunene ku ta va swin’wana swa ‘swilo leswikulu leswi nga voniwiki,’ ku nga xin’wana xa swiendlakalo leswikulu leswa ha ta humelelaka.
XIKWEMBU XI TA VA “SWILO HINKWASWO EKA VANHU HINKWAVO”
16. (a) Ha yini hi fanele hi hisekela ku vulavula hi mikateko leyi hi nga si yi kumaka? (b) Pawulo u te yini leswaku a khutaza Vakreste va le Korinto?
16 Vanhu lava tshamaka va tshembekile eka Yehovha eminkarhini leyi yo tika va ta va ni vumundzuku lebyinene! Hambileswi hi nga si yi kumaka mikateko leyikulu, loko hi tshama hi ri karhi hi anakanya ha yona swi ta hi pfuna leswaku hi dzikisa mianakanyo ya hina eka swilo leswi nga swa nkoka hakunene naswona hi ta hambeta hi tirhela Yehovha ni ku papalata ku kavanyetiwa hi mafambiselo lawa ya swilo. (Luka 21:34; 1 Tim. 6:17-19) A hi tiyimiseleni ku vulavula hi ntshembo wa hina wa nkarhi lowu taka loko hi va ni vugandzeri bya ndyangu, loko hi vulavula ni vamakwerhu niloko hi vulavula ni swichudeni swa hina swa Bibele ni vanhu lava tsakelaka. Leswi swi ta endla leswaku ntshembo lowu wu va wa xiviri eka hina. Muapostola Pawulo u va khutaze hi ndlela yoleyo Vakreste-kulobye. Marito ya yena ma va pfune leswaku va anakanya hi swilo leswi nga ta humelela emakumu ka Mfumo wa Kreste wa Gidi ra Malembe. Ringeta ku anakanya hi leswi marito ya Pawulo ma vulaka swona lama kumekaka eka 1 Vakorinto 15:24, 25, 28.—Yi hlaye.
17, 18. (a) Yehovha a a ri “swilo hinkwaswo eka vanhu hinkwavo” hi ndlela yihi eku sunguleni ka matimu ya vanhu? (b) Yesu u ta tirhisa yini ku kondletela ku rhula ni vun’we?
17 A ku na ndlela yin’wana yo hlamusela ndlela leyi vutomi byi nga ta va xiswona emakumu ka gidi ra malembe ku tlula marito lama nge, “leswaku Xikwembu xi va swilo hinkwaswo eka vanhu hinkwavo.” Xana sweswo swi vula yini? Anakanya hi nkarhi lowu hundzeke aEdeni loko vanhu lava hetisekeke, Adamu na Evha, va ha ri xiphemu xa ndyangu wa Yehovha wo rhula. Yehovha Hosi leyi Lawulaka, a a swi fuma hi ku kongoma swivumbiwa hinkwaswo leswi a swi vumbeke, ku nga khathariseki leswaku swi hanya etilweni kumbe emisaveni. A swi kota ku vulavula na yena hi ku kongoma, swi n’wi gandzela ni ku katekisiwa hi yena. A a ri “swilo hinkwaswo eka vanhu hinkwavo.”
18 Vuxaka byolebyo byo rhula byi kavanyetekile loko Sathana a kucetele vanhu leswaku va xandzukela Yehovha. Kambe ku sukela hi 1914 Mfumo wa Mesiya a wu teka magoza lama faneleke leswaku wu kondletela ku rhula ni vun’we. (Efe. 1:9, 10) Hi nkarhi wa Mfumo wa Gidi ra Malembe, swilo swo hlamarisa leswi sweswi swi nga “voniwiki” swi ta endleka. Kutani ku ta fika “makumu,” ku nga ku hela ka Mfumo wa Kreste wa Gidi ra Malembe. Endzhaku ku ta endleka yini? Hambileswi Yesu a nyikiweke “vulawuri hinkwabyo etilweni ni le misaveni,” a nga titlakusi. A nga tiyimiselanga ku teka xikhundlha xa Yehovha. Hi ku titsongahata u ta “nyiketa mfumo eka Xikwembu tlhelo Tata wa yena.” U ta tirhisa xikhundlha xa yena xo hlawuleka ni vulawuri bya yena “leswaku ku vangamisiwa Xikwembu.”—Mat. 28:18; Filp. 2:9-11.
19, 20. (a) Hinkwavo lava hanyaka eMfun’weni wa Xikwembu va ta swi kombisa njhani leswaku va amukela mfanelo ya Yehovha yo va fuma? (b) Hi swihi swilo swo hlamarisa leswi hi nga ta swi tsakela enkarhini lowu taka?
19 Hi nkarhi wolowo, hinkwavo lava nga ta va va hanya emisaveni ehansi ka Mfumo wa Xikwembu va ta va va hetisekile. Va ta landzela xikombiso xa Yesu naswona leswi va titsongahataka, va ta tsakela ku amukela mfanelo ya Yehovha yo va fuma. Loko va kombisa leswaku va lava Yehovha a va fuma, va ta wu hlula ndzingo wo hetelela. (Nhlav. 20:7-10) Endzhaku ka sweswo, vaxandzuki hinkwavo, ku nga khathariseki leswaku i tintsumi kumbe i vanhu, va ta loviseriwa makumu. Hakunene wolowo wu ta va nkarhi wo tsakisa! Un’wana ni un’wana endyangwini wa Yehovha, etilweni ni laha misaveni u ta n’wi dzunisa naswona Yehovha u ta va “swilo hinkwaswo eka vanhu hinkwavo.”—Hlaya Pisalema 99:1-3.
20 Xana swilo swo hlamarisa leswi Mfumo wa Xikwembu wu nga ta swi endla ku nga ri khale swi ku susumetela ku dzikisa mianakanyo ya wena ni ku endla matshalatshala leswaku u endla ku rhandza ka xona? Xana u ta papalata ku hambukisiwa hi ntshembo ni nchavelelo swa mavunwa swa misava ya Sathana? Xana u ta tiyisa xiboho xa wena xo seketela vuhosi bya Yehovha? Onge swiendlo swa wena swi nga kombisa leswaku u navela ku endla tano hilaha ku nga heriki. Kutani u ta va ni lunghelo ro va ni ku rhula ni ntshamiseko ku nga ri malembe ya gidi ntsena kambe hilaha ku nga heriki!


text:
Simon Muzenda School Of Arts, Culture And Heritage Studies
BA Honours degree in African Languages and Culture (XiChangana/ Xitsonga)
Not every module will be on offer every semester
Part I Semester I
HAFLX 101 Manghenelo eka vutivindhavuko bya Vantima (Introduction to African Indigenous Knowledge Systems)
HAFLX 102 Ndhavuko wa Vatsonga-Machangana (XiChangana/Xitsonga Culture)
HAFLX 103 Manghenelo eka Matsalwa ya tindzimi ta vantima (Introduction to African Languages Literature)
HAFLX 104 Manghenelo eka swa ririmi (Introduction to Linguistics)
HAFLX 105 Manghenelo eka Matsalelo ni Mapeletelo ya Xichangana/Xitsonga (Introduction to Xichangana/Xitsonga Orthography)
BHS 110 Introduction to Zimbabwean Cultures and Heritage
CSARM 101 Communication Skills
Part I Semester II
HAFLX 106 Vuxaka ni Mavulavulelo (Relationships and Speech Styles)
HAFLX 107 Prozi ya Xichangana/Xitsonga (Xichangana/Xitsonga Prose)
HAFLX 108 Mfuwo wa Rixaka (Oral Literature)
HAFLX 109 Fonetiki na Fonoloji (Phonetics and Phonology)
BHS 101 Introduction to Zimbabwean History
EF 105 Information and Communication Technology
Part II Semester I
Core modules
HAFLX 204 Ndhavuko na Nhluvuko (Culture and Development)
HAFLX 205 Mihlavutelo ya Xintima yo xopaxopa Matsalwa (African Theories of Literature and Criticism)
HAFLX 207 Vuhundzuluxi ni Vutoloki (Translation and Interpreting)
Optional modules
HAFLX 201 Vutivindhavuko bya Xichangana/Xitsonga bya Mbangu ni vurimi (African Environmental and Agricultural practices)
HAFLX 202 Mathyelo ya mavito (Onomastics)
HAFLX 203 Vavanuna ni Vavasati hi ndhavuko wa Xintima (Men and Women in African Culture)
HAFLX 206 Vutsari bya Vutshila (Creative Writing)
HAFLX 208 Matirhiselo ni Vukunguhati bya Tindzimi etikweninkulu ra Afrika (Language Policy and Planning in Africa)
Part II Semester II
Core modules
HAFLX 209 Mofoloji ni Vulongoloxamarito (Morphology and Syntax)
HAFLX 211 Vukhongeri bya Xintu (African Indigenous Religion)
HALFX 213 Vutlhokovetseri ni Tinsimu hi Ndhavuko wa Xintima (Poetry and Songs in African Culture)
HAFLX 220 Maendlelo ya Ndzavisiso (Research Methods in African Languages, Literature and Culture)
Optional modules
HAFLX 210 Milawu leyi sirhelelaka Ndhavuko (Cultural Legal Frameworks)
HAFLX 212 Ndhavuko na HIV na AIDS (Culture and HIV and AIDS)
HAFLX 214 Swihungwahungwana swa Vantsongo (Children’s Literature)
HAFLX 215 Vutsari na Vuhleri bya Tibuku (Text Writing and Editing)
HAFLX 216 Mihlavutelo ya Xilungu yo xopaxopa matsalwa (Western Theories of Literature and Criticism)
HAFLX 217 Ndzhundzuluko wa Ririmi (Language Change)
HAFLX 218 Nkanelo wa Mbulavulo na swivulwa (Discourse Analysis)
HAFLX 219 Vuendzi bya Ndhavuko (Cultural Tourism)
Part III: Work-Related Learning
HAFLX 301 Vukamberi bya Muthori (Employer’s Assessment)
HAFLX 302 Vukamberi bya Mulanguteri (Academic Supervisor’s Assessment)
HAFLX 303 Xiviko xa Muchudeni xa Ntirhodyondzo (Work Related Learning Report)
Part IV Semester 1
Core modules
HAFLX 403 Hungutsalwa ra Xichangana/Xitsonga (Xichangana/Xitsonga Novel)
HAFLX 405 Marin’wana ya Xitsonga/Xichangana (Xichangana/XitsongaDialects)
HAFLX 408 Dyondzovutivi na Mianakanyo ya XiAfrika (African Philosophy and Thought)
Optional modules
HAFLX 401 Matsalwa ya Afrika ni timhaka ta manguva lawa (Contemporary Issues in African Languages Literature)
HAFLX 402 Mitlangu ya Vaakatiko (Indigenous Games)
HAFLX 404 Swihlawulekisi swa Matsalwa ya Xichangana/Xitsonga (Trends in Xichangana
/Xitsonga Literature)
HAFLX 406 Matsalelo na Mapeletelo ya Xichangana/Xitsonga (Xichangana/Xitsonga Orthography)
HAFLX 407 Mihlavutelo yo xopaxopa Ririrmi (Theories of Analysing Language)
Part IV Semester II
Core modules
HAFLX 413 Ntlangu wa Xichangana/Xitsonga (XiChangana/Xitsonga Drama)
HAFLX 414 Dyondzo ya tinhlamuselo ta marito (Lexicography and Terminology Development)
HAFLX 416 Vulayi ni Vulawuri bya madzolonga hi Ndhavuko wa Xintima (Counselling and Conflict management in African Culture)
HAFLX 470 Ndzavisiso (Research Project)
Optional modules
HAFLX 409 Ndhavuko na Mafumelo (Culture and Governance)
HAFLX 410 Vuxongi bya Xintima (African Aesthetics)
HAFLX 411 Vavanuna ni Vavasati eka Matsalwa ya Xintima (Men and Women in African Literature)
HAFLX 412 Xirungulwana xa Xichangana/Xitsonga (Xichangana/ Xitsonga Short Story)
HAFLX 415 Nhlanganiso wa Tindzimi (Language Harmonisation)
HAFLX 417 Vuxaka bya Vavulavuri, ririmi ni miehleketo (Pyscho-Socio-Linguistics)


text:
Hi sweswo:
- Vuswa byo basa byi hlamberiwa swandla swi basa.
- Rito ra wena ri lava ku tlakuseriwa rito.
- Loko u lava ku dlaya chela, wo ri chela egojini ra ndzilo.
- Hoxa riwa rero eka riwa.
- U na nsele ku fana na nsele lowu rindzeke ntsumbu.
- Loko mpfula yi xuva, swi endla ni xuva murhandziwa wa mina.
- Loko u dye mavele u rhandza ku khomiwa mavele.
- Jaha leri ri rhandza leswo jaha.
- Murhi lowu hi wona hi phaphaka hi endla murhi wa xikuna.
- Lava hi vona va nga vumba byindzu lero endla timbita hi vumba.
- Loko u tamba kusuhi na tamba, risema ri dlaya wena.
- Khumbi leriya ra le dzongeni, ri wisiwe hi khumbi ra xisati.
- Rivala timhaka to ya risa tihomu eka rivala ra ka Khosa.
- Loko khumba ro ku khumba, ri ta ku luma.
- Leswo pumba vuloyi makwenu, hi swona swi nga endla a pumba milenge la kaya.
- Tata wa n’wina a va tsandzeki ku tata dulu hi timanga.
- Nhlanga leyi i yo tsemiwa hi nhlanga.
- Loko u lava ku sindza, humesa sindza ra wena u ri veka ekule.
- Namuthla ku na ntsuvi, ni navele ntsuvi.
- U nga tshiveli musi, swi nga hi vangela musi wukulu.
- Dyondza ku kandza mavele na u nga se kandza vukati.
- Loko vona vo rhanga va hi vona, va ta hi angula.
- Ni twa hahani va ku kokwana va twa nhloko.
- Hi lembe ra nala, hambi nala wa wena mi nga nwa swin’we mihloti ya nala.
- Loko u tiva ku hlambela, tiva u nge ri chavi.
- Loko mi heta ku byala ndondo, fambani mi ya nwa byala.
- Leswo rhandza ku sala ndzhaku, u biwe nhloko hi sala ro hoxiwa hi mfenhe.
- Loko xiyimo xi tika, nceka wa hlakala ku suka enyongeni ku ya eka hlakala.
- Lava, hi vona lavo famba va lava rifumo.
- Ku tenga mhaka leyi, swi lava miehleketo yo tenga.
- Leswo hoxa mutswari hi ndzhukano, i ku hoxa.
- Ririmi ra mina ri endleriwe ku vulavula ririmi ra Xitsonga.
- Swa antswa va rhanga va famba, hi ta sala hi dya rhanga.
- Loko ni dya matimba ni twa ni ri na matimba.
- Loko ni hola swi lava ni vuyela entirhweni, handle ka swona ni nga hola mali yintsongo, ivi ni hanya hi vuswa byo hola.
- Wansati loyi a nga yima, a swi laveki a yima nkarhi wo leha.
- Mbila ya n’wahuva yi swekeriwa vachayi va mbila.
- Moya wa vuntswaka lowu nga na malume, wu ni endla ni tsana moya wo va endzela.
- Nhlantswa ya N’waHokweni yi rhandza ku dzumba ehansi ka ndzhuti wa nhlantswa.
- Wisa ku cina, u nga ta kala u wisa nceka.
- Loko mati ya vila, chela mbila yo vila.


text:
Brenda Fassie o tanganedza vho Mandela
Brenda Fassie muimbi wa Pop u vhonala atshi khu ṱoḓa u lila musi a tshi khou ṱanganedza vho- Mandela.
Brenda Fassie we avha a tshi ḓivhea sa Mabrr, O vha atshi ḓivhelwa muzika wawe wo khetheaho, wovha u tshi shandukisa tshithu tshiṅwe na tshinwe tshavha luimbo. O vha a tshi ḓivheliwa u wana nnḓu ya vho rapolotiki``a tshina a sina ndavha’’ho katelwa na ya vho -Mandela musi a tshi khou tshina.
Vho -Mandela vho vha vha tshi ḓivheliwa u takalela muzika na u nzhiiwa zwifanyiso vha tshi khou tshina kha mishumo, u mona na shango. Vho vhuya vhari``muzika na u tshina zwi vhafha mulalo na shango…zwi vhafha mulalo na vhone vhaṋe’’
“arali vha tshi nga guda u vhenga vha nga gudiswa u funa.” ~ Nelson Mandela
Vho -Nelson Mandela vho ri vha tshi bva dzhele vha ya muḓini wavho Orlando west nga 1990. Vho- Mandela vho hulela kha Vilakazi Street 8115 ubva hafho muḓi wa vho wo no shanduka...more
Vho-Mandela vho vha vha tshi funiwa nga vhatikedzi vhavho na uvha tsumbo ya mbofholowo kha vhoṱhe. Vha vhonala sa muthu ono nga mudzimu kha ḽa Afrika Tshipembe...more
Vho -Mandela vha pfufhiwa nga honorary doctrate ubva kha gudedzi ḽa witswaterrand kha ḽa Johannesburg....more
Vhunzhi ha vho rapolotiki ho kateliwa na vho-Nelson Mandela , vhe vha vha vha ramilayo nga tshenitshiḽa tshifhinga vha ima vha tshi khou humbulelwa zwa Treason nga muvhuso wa tshiṱalula nga 1950....more


text:
Chavani lava hi va rhandaku va vuyini, se va nga wisa no “Vuya-vuya Chavani”, va le hansi va hlamulini xirilo xa vona. Album ya NI RHUME MFANA yi pfuxete ndzuti na xiyimo xa Percy Mfana eka vunanga bya Xitsonga. Ntirhisano wa Percy Mfana na Prince Rhangani wu ve na mimbuyelo yo tshova mbilu eka malembe lama nga hundza, va kayakayi ngopfu Van’wanati. Lembe ra 2015 ri tiki ngopfu loko Team Shirimani yi humesa risimu ra Chavani.
Tani hi ntolovelo eVutsonga, Percy Mfana hi un’wani wa tinsini ti nga humesa album ya Good Friday (2017). NI RHUME MFANA i album ya Makume-nharu ya Percy Mfana ya Xitsonga, eka NI RHUME MFANA, Prince Rhangani i vuyise mimpfumawulo na machayelo ya khale ka Percy Mfana. Kambe eka tinsimu tin’wani ku twala Prince Rhangani ku tlula Percy Mfana; Mr Cool nga ku yi na vu Puff Diddy.
NI RHUME MFANA i album leyi valavulaku hi Vuloyi bya tikereke, Vugangu na Mintudu (Chicks) na leswi na leswiyani. NI RHUME MFANA yi chayiwe hi Prince Rhangani na Mapayitela Patson Chauke, yi kandiyisiwe e Xamindzhumba Studios.
Swi ti komba Percy Mfana na Prince Rhangani va pfupfuli switayela swa khale ku tiyisisa ku a va hupi ku fana na malembe. Vunanga bya NI RHUME MFANA byi ku teka byi ku tlherisela eka Percy Mfana wa Matsune, u tlhe u twa na machayelo ya Nkelunkelu na Faka Mchizi. Prince Rhangani i katse na mimpfumawulo ya Tsonga Electro ya Hangalasa ku endla vunanga bya album byi famba na minkarhi.
Hi lowu nxanxameto wa tinsimu ta NI RHUME MFANA No.13 ya Percy Mfana:
- NI RHUME MFANA – yi koka rinoko, kambe a swi twisiseki ku risimu ri ya kwihi, hambi swiritano, swihlangi swi ta ku yi tsakaleni; u nga hlamali loko u byi vona byi ‘zingila so!’
- U KHONA U JESU (FEAT. XONGI RHANGANI) – i risimu leri ri nga ta duma ku tlula tinsimu hinkwato eka album leyi hambi leswi ri nga bi ku swo yini. Percy Mfana u ta dya hi rona risimu leri, U KHONA U JESU is the new wave, mi ta ku a hi vulangi.
- I RECEIVE – Munghana Lonene yi nge ri tlangi risimu leri, ri lumbeta Major One vutsotsi #Blasphemy
- VO NDZI RHANDZA – “Phela ku Luleka swi vula ku Bless-o!” Leyi i Njamba! Ri ba ku tlula tinsimu hinkwato eka album, handle ka Kokwani Xidyankuma. VO NDZI RHANDZA i risimu ro sungula ro huma eka album ku ta nyanyula vaseketeri, ri amukeliwi kahle; hi rona risimu leri ri nga vuyisa Percy Mfana a game-ini.
Ntumani wo Ehluta (Download Link)
- CHELA MAFURHA – i CHAYELA ya Prince Rhangani, ko hambana hungu – ku kandiyiwa vhurrra eka CHELA MAFURHA. Xo hlomula mbilu hi risimu leri i ku; Hosi Mhinga, Hosi Xikundu na Tihosi tin’wani ta Van’wanati, va tsandeka ku tshinya no dyondiza vana va vona, hi lava Van’wanati va ti vitana Machangani. #NiMiyerini
Ntumani wo Ehluta (Download Link)
- VA KA MHANI VE LE TOP TOP – risimu leri ri ta va eka bombo hi Women’s day, e tikhombeni, e tikerekeni, e mintlangwini na hi Lady’s Night lomu mabyaleni; ri twala ku ri risimu ra kahle ku tirhisiwa eka swinavetiso (promo) swa xiyanimoya.
- XIMFENHANA (Riendzo ri ya Mahlweni) – se Ximfenhana xi le ka Thomo, xi yi vanga ku tlula na le ka Bevhula, se ku laveka na ndzilo wa evhangeli. Ve a xi massage-ana na Vakhegulu, xi vutli na KFC, xi tlhe xi cina xi weliwa na hi buruku. Classic Savage!
- DYI HAPTA (CAPTURE)
- MPAMBUKWA – risimu leri ri sasekini swinene; ra hina va strong, a hi ra genge.
- I RECEIVE (Remix)
- KOKWANI XIDYANKUMA – i ta cina i nga lavi! 10/10
- KA SBIJANYANA
NI RHUME MFANA NI YI NYIKA 8/10.
.iFanaThePurp


text:
Lembe ra 2017, ri ale ku hela hi ndlela leyinene, endzhaku ka ku hundza emisaveni ka nsini ya ndhuma, MD Xirinda, rixaka ra Vatsonga, ri tlhele ri langutana na ndzhuti wa papa ra ntima, hi ku hundza emisaveni ka Muchaviseki Edward Percy Piet Mhinga.
Nkulukumba Mhinga, la tivekaka ngopfu hi nkomiso wa EPP, a ku ri wanuna wa matimba, wo tiyisela, wa xivono. Ku ve munhu wo rhandza ku hlaya no dyondzisa matimu, a tlhela a endla matimu.
EPP, hi ku hlamusela ka matimu, u velekiwe hi siku ra 5 N’wendzamhala hi lembe ra 1927, ku ri n’wana wa vumbirhi wa Tatana Piet-Maxamba, wa Nkhavi, wa Sundhuza, wa Mhinga. Nkulukumba Piet Maxamba, Tatana wa nkulukumba EPP, a ku ri ndzisana ya Hosi Ezekiel Mhifnanga. Kasi EPP yena, u mame vele ra manana Makhanani Helina N’wabayi, ku nga Nganakati ya ka Hlungwani. Kwalomuya ka lembe ra 1943 kumbe 1944, nkulukumba EPP Mhinga u sungule ku nghena xikolo, le Xilaxu Mission School, lexi a ku ri xikolo xa kereke ya Swiss. Xikolo lexi, hi xona xi nga vuya xi thyiwa vito ra Mhinga Primary School.
Tani hi leswi a ku ri n’wana wa le vuhosini, a tlhela a ri n’wana wo tsakela dyondzo, u kote ku ya emahlweni na dyondzo. U nghene eDouglas Smith Secondary School, lexi a xi tiveka ngopfu, exikarhi ka Vatsonga hi ku angarhela, ku suka eSave ku ya fika eTransvaal. Nakambe, Douglas Smith Secondary School, a xi tiveka ngopfu hi vito ra “Limana”, ku nga “Lemana Missionary School”. EPP u pase ntangha 6 hi lembe ra 1945. U ye emahlweni a dyondza le Lemana, la hi lembe ra 1948 na 1949 a nga hlawuriwa tani hi murhangeri wa vadyondzi endzahku ka ku va a ve mudyondzi loyi a nga khoma xiyimo xa yinhla, hi ku pasa. Ndzaku ka sweswo, EPP Mhinga u hlawuriwe ku va Mulawuri-Nkulu wa xikolo, laha vutihlamuleri bya yena a byi katsa ku langutisa ku vadyondzi hinkwavo va landza no xixima milawu ya xikolo, va tlhe va tikhoma hi khomelo leri ku nga rona ra vululami. EPP u tlhele nakambe a hlawuriwa tani hi nandza wa mutshama-xitulu, eka nhlangano wa Vadyondzi va Ripfumelo ra Xikreste, Student Christian Association (SCA). U ve mudyondzisi wa Xikolo xa Sonto a tlhela a va ka “Blue Cross” la a nga korhoka swin’we na Mun’wanati kulobye, yena Xivambu Eduardo Mondlane, loyi a nga hetelela ku ri un’wani wa vakondleteri va vandla ra FRELIMO, leri a nga ri rhangela eka ku lwela ntshuxeko etikweni ra Musambiki.
EPP Mhinga u dyondzele tidyondzo ta vudyondzisi le Lemana College, hambi loko a hlangene na swirhalanganyi, a nga helanga matimba. U hlangane na swirhalanganyi swo fana na ku pfumaleka ka timali to yisa emahlweni mhaka ya tidyondzo, kambe hi ku pfuniwa hi mufambisi wa xikolo, u vuye a pfumeleriwa ku titsarisela ku dyondzo yo va mudondzisi. Ku suka hi siku ra 5 Sunguti 1950, EPP Mhinga u ve mufambisi wa xikolo xa “Anderson Memorial Primary School”, eNdhengeza, Duiwelskloof District. Xikolo lexi a xi ri hansi ka vulawuri bya kereke ya “Assemblies of God Mission”. Hi lembe ra 1953, u yisiwe ku ya va mufambisi wa xikolo xa “Caledon Primary School”, lexi na xona a xi ri ehansi ka vulawuri bya kereke ya “Assemblies of God Mission”. Eka nkarhi walowo, EPP Mhinga u kote ku hetisa tidyondzo ta Form 5, leyi ku nga Grade 12 hi ndzinganiso wa masiku lawa. EPP Mhinga a ku ri munhu wo chivirika no gingirika ngopfu eka timhaka leti a ti yelana no antswisa vutomi bya rixaka ra Vantima hi ku angarhela, leswi swi tikombe loko a hlawuriwa tani hi nandza wa mutshama-xitulu wa “Transvaal United African Teachers Association (TUATA), ku nga Nhlangano Wa Vadyondzisi va Vantima eTransvaal, la a nga tirhana no kondletela no fambisa xiyenge xa swa mintlangu. Ku suka kwalano, u vekiwe tani hi matsalani wa vufambisi bya xikolo, la hi hala tlhelo, a nga tlhe a va xirho eka “Health Education Committee” ya le xikolweni, leyi a ri na vutihlamuleri byo vumba no kunguhata nongonoko wa tidyondzo eka vana va ntangha ya 1.
EPP Mhinga, u vuye ta va mudyondzisi, tlhelo nhloko ya xikolo xa le tikweni ra ka Mhinga, ku nga “Mhinga Combined School”. Eka nkarhi walowo, loko a ha ri nhloko ya xikolo xa le tikweni ra rikwavo, etikweni ra Afrika Dzonga, a ku gingiritekiwa hi mhaka yo rixaka ra Vantima ri aviwa no tsemeriwa mindzilikano ya matiko-xikaya, hi ku ya hi ririmi kumbe rixaka. Hi lembe ra 1969, Xivambu Eduardo Mondlane, loyi a nga va nakulobye wa EPP Mhinga le Lemana, u vuye a hundza emisaveni, a ri etikweni ra Tanganyika, leri namutlha ri tiviwaka tani hi Tanzania. Vumbirhi ka vona, a va ri eka gondzo rin’we ro lwela ntshunxeko wa rixaka ra rikwavo, hambi leswi a va hambana hi swiyimo swa tindlela leti a ku lwiwa hi tona, na ku anama ka leswi a swi lweriwa. Xivambo Eduardo Mondlane u hetelele a va murhangeri wa Frelimo, ku nga vandla leri a ri lwela tiko hinkwaro ra Musambiki, kasi EPP Mhinga u hetele a ri mulweri wa tiko-xikaya ra Vatsonga, hikokwalaho ka xiyimo lexi a xi simekiwe hi mfumu wa Apartheid.
Hi lembe rero ra 1969, EPP Mhinga ku ve murhumiwa wa Yindlu Ya Vuhosi Bya ka Mhinga, ku ya yimela Mfumo-Xivongo, na ku va mukondleteri tlhelo muvumbi-kulobye wa nhlangano lowu a wu gingireteka ku kuma tiko-xikaya ra Vatsonga. Nhlangano wa kona, wu thyiwe vito ra “Amashangaan Territorial Authority”, lowu nga tlhe wu tiviwa tani hi “Gazankulu Territorial Authority”. Eka migingirko ya liya, vuswikoti bya yena eka vufambisi na vurhangeri, a byi ri erivaleni. Loko a ri mufambisi wa “Mhinga Primary School”, a ku ri xirho xo gingirika xa “Vhembe Show Committees”, a tlhe a va nandza wa mutshama-xitulu wa CZBA. Hi nkarhi walowo, EPP Mhinga a ku ri xirho xa Huvo Ya Gazankulu, la a ku ri yena mulawuri wa swa timali. U vuye a va Murhangeri wa Ntlawa wa swa Timali, “Finance committee for the Gazankulu Territorial Authority”, ku suka hi lembe rona leriya ra 1969 ku ya fika lembe ra 1973. Lembe ra 1973, EPP Mhinga u hlawuriwe tani hi Mufambisi wa Huvo ya Tiko-Xikaya Ra Gazankulu (Speaker of Parliament), laha a nga va eka xiyimo xexo ku ya fika lembe ra 1978. Lembe leri nga landzela, se a swi endla khume ra malembe eka Tiko-Xikaya ra Gazankulu.
Hi 1979, EPP Mhinga u hlawuriwe tani hi Holobye wa Dyondzo. Tani hi Holobye wa Dyondzo, wundlo wa rixaka a wu ri emavokweni ma ndzawulo ya yena; ku suka 1979 ku ta fika 1994, Ndzawulo ya Dyondzo a yi khomiwe hi EPP Mhinga. Handle ko a va Holobye wa Dyondzo, EPP Mhinga a ku ri Nandza wa Holobye-Nkulu, ku suka hi lembe ra 1979 ku ta fika lembe ra 1994.
Loko ku sungule mhaka ya minkanerisano ya CODESA (Convention for a Democratic South Africa), nkulukumba EPP Mhinga, swin’we na murhangeri wa vandla xa Ximoko Xa Rixaka, Holobye-Nkulu wa tiko-xikaya ra Gazankulu, nkulukumba HWE Ntsan’wisi, va ve xiphemu xa minkanerisano le Kempton Park. Endzhaku ka ku hundza emisaveni ka Holobye-nkulu HWE Ntsan’wisi, hi lembe ra 1993, nkulukumba EPP Mhinga ku ve yena Holobye-Nkulu wo khomela, la a nga rhangela Tiko-xikaya, hi hala tlhelo a nghenelela tinhlengeletano ta CODESA, laha eka tin’wani ta tona, a nga hlangana na murhangeri wa tiko ra Afrika Dzonga, nkulukumba Jacob Zuma. Loko Huvo ya Gazankulu yi hlawule nkulukumba SDW Nxumalo tani hi Holobye-nkulu, endzhaku ka ku lova ka nkulukumba Ntsan’wisi, EPP Mhinga u vekiwe tani hi Holobye wa Timhaka Ta Xikaya (Minister of Interior/Home Affairs). Ivi hi lembe ra 1994, hi loko a tihumesa, kumbe a tshika ximfumo migingiriko ya swa Mfuma-Tiko.
Tani hi mudyondzisi, tlhelo mufambisi wa xikolo lexiya xa Mhinga Primary School, u swi kotile ku lwa ngopfu ku vona ku vadyondzisi va hakeriwa hi ku ringana ntirho wa vona. U tlhele a chivirika ngopfu ku, xikolo lexiya xi va na swikolo leswi a swi ri marhavi, ku fana na Maxakadzi Primary School, Maphophe Primary School, Matiyani Primary School na Ripambeta High School. Xikolo xa “Mhinga Primary School” xi tshame xi kuma sagwati ro huma eka mfumu wa le xikarhi, tani hi xikolo lexi a xi tirhe ngopfu. Yin’wani ya mintirho leyi nkulukumba EPP Mhinga, tani hi Holobye wa Dyondzo, a nga ta sala a tsundzukiwa hi yona, i mhaka liya ya pfhumba leri a nga ri kondletela, ro eka tiko rin’wani na rin’wani, ku fanele ku va na xikolo xa le hansi. Ku tlhe ku tiyisisiwa mhaka yo ku va na xikolo xa le henhla emugangeni lowu katsaka matiko mo hlayanyana. U tlhele a simeka pfhumba ro ku akiwa xikolo xa le henhla eka Mfumu-Xivongo un’wani na un’wani. Loko Vatsonga va ta ve va kume Tiko-xikaya ra vona, a ri aviwe hi swifundza-ntsongo swa Ntsevu. Holobye EPP Mhinga u simeke pfhumba leri nga aka xikolo xo dyondzisa vadyondzisi eka xifundza-ntsongo xin’wani na xin’wani.
A ku ri wanuna wo rhandza ngopfu mhaka ya dyondzo.
Xisweswo, u simeke ntsindza wa tidyondzo ta vutshila le Giyani (Science Centre), a tlhe a simeka xikolo xo dyondzisa vadyondzisi va Ntivo-Tinhlayo, Vutshila na Ririmi ra English. Tani hi holobye wo rhandza ngopfu mphakelo wa vutivi na vutlharhi, EPP Mhinga u tiyisise ku ndzawulo ya dyondzo, yi veka nawu wo, vana hinkwavo lava nghenaka swikolo swa le henhla, va boheka ku kuma dyondzo ya Ntivo-Tinhlayo (Compulsory Mathematics). Loko a hlawuriwa ku va Holobye wa Dyondzo hi lembe ra 1979, Gazankulu a ku ri na 12 wa swikolo swa le henhla, kambe loko a ya tshika ntirho hi lembe ra 1994, se a ku ri na 163 wa swikolo swa le henhla.
EPP Mhinga u ve;
– Mufambisi wa Gazankulu Transport (1980 – 1996)
– Mufambisi wa Fumani Gold Mine (1981-1992)
– Mufambisi wa Louis More Mine (1984 -1999)
– Mufambisi wa Shutter and Shooter
– Murhangeri wa Ximoko Progressive Party
Nkulukumba EPP Mhinga a ku ri wanuna wa mabindzu na vurimi. La a nga tisungulela bindzu ro xavisa tinyama na ndhawu ya Vudyelo, le tikweni ra ka Mhinga. Ku ve yena mukondleteri wa “Malamulele District Business Association”, ku nga Nhlangano wa Mabindzu ya le ka Malamulele, lowu a nga tlhela a wu rhangela. Ku navisa xivono lexi, u vuye a hlanganisa van’wamabindzu hinkwavo va swifundza-ntsongo swa tiko, ku suka Giyani, Malamulele, Hlanganani, Ritavi, Lulekani na Mhala, va vumba nhlangano un’we wa mabindzu, lowu nga thyiwa vito ra Gaza Chamber of Commerce (GAZCOC) lowu a nga wu rhangela hi malwandla na ku chivirika. “GAZCOC” a ku ri nhlangano-xirho eka “NAFCOC”, leyi nga va yinhla eka ku simekiwa ka “African National Bank”.
Nkulukumba EPP Mhinga a ku ri wanuna wo xiximeka, wo xiximiwa, ku nga ri ntsena exikarhi ka Vatsonga va Gazankulu, kambe hambi eka Vatsonga lava a va ri Rhodesia (Zimbabwe), ku katsa na lava va le Musambiki. Mintirho ya yena a yi twala hinkwakwo. EPP Mhinga u chivirike ngopfu, ku hlanganisa Van’wanati hinkwavo, swi nga ri na mhaka na mindzilikani. La a nga kondletela vun’we exikarhi ka Van’wanati lava nga Afrika Dzonga, Zimbabwe, Musambiki, hambi ku ya fika le Malawi. Vutivi bya yena eka matimu ya Vatsonga, a byi ri bya xiyimo xa le henhla ngopfu…
Mun’wanati u hundze emisaveni hi siku ra 2 Ndzhati hi lembe ra 2017, a ri na malembe mo ringana 90. Ntirho wo heleketa nkulukumba EPP Mhinga wu endliwe le kerekeni ya Evangelical Presbyterian Church of SA (Swiss Mission). U vekiwe endlwini ya yena yo hetelela le masirheni ma Vuhosi Bya ka Mhinga.
Wisa hi ku rhula Mun’wanati
Xisana xa rixaka
Ntivindza wo famba hi milenge
Manghimani wo leha
Rivoni ra rixaka
Jaha ra Maxamba
Wa Nkhavi
Wa Sundhuza
Wa Mhinga
Wa Nkuri
Wa Dlamani, yena Ximambani
Wa Maxakadzi
Wa Malenga
Wa Gunyule
Wa Batsa
Wa Xinyela Babeni
Wa Macimba ya tihuku
Wa Xenda-Magego
Mudyi wa bangu
Mulenge
Hi ta rhandza ku khensa pfuneto wa va Vukosi bya ka Mhinga, na Ntsako Chabane.


text:
Byalwa-Vucema
Byalwa-Vucema byihambanile na byalwa lebyin`wana hinkwabyo hikuva i byalwa lebyi kumekaka enhoveni ensinyeni lowu vuriwaka leswaku i ncindzu. Nsinya lowu wu fana na xiluva kambe wa rhumbuka ku fana na nsinya wa tibanana. Vakhegula na vakhalabye a va hamba va ya byi tshamela kwale nhoveni va nwa kona.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Byalwa-Vucema byi endliwa ekhwatini. Vaendli va byona va ya ekhwatini va ya lava ncindzu. Loko wu rhumbukile ku fana na murhi wa mubanana, va teka rithlongwa va tsema, ivi va tlhoma ribyanyi va vekela mukhelo ehansi ka ribyanyi laha va nga tsema kona leswaku ku ta halaka mati ya tsutsuma hi ribyanyi ya halakela endzeni ka mukhelo. Loko mukhelo wu nga talangi,vafanele varhendzeleka na nhova va lava yin’wana misinya kutani va tsema na yona va hlengeleta mati ya kona. Va fanele ku endlisa sweswo ku kondza mukhelo wu tala, kutani va tshama ehansi va tinwela.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Henri-Alexandre Junod
Henri-Alexandre Junod (kumbe Henri A. Junod; 17. Mudyaxihi 1863 – † 22. Mudyaxihi 1934) a ari murhumiwa wa vukhongeri bya vuphurostentanti bya le Furwa naswona u tiveka ngopfu hi ntirho wa yena e xikarhi ka va Vatsonga na ririmi ra Xitsonga e n'walungu wa Afrika-Dzonga na le muzambhiki e xikarhi ka varhonga. Hambi leswi a loveke ari e Geneva, xileriso xa yena xo hetelela a kuri ku ya vekiwa e kaya rakwe ra makumo e Rikatla e tikweni ra Muzambhiki.
Vutomi[Lulamisa | edit source]
Henri Junod u velekiwe e ximutanini xa Val-de-Ruz, Chézard-Saint-Martin e tikweni ra switzerland hi 17. Mudyaxihi 1863 (sonto), Laha tata wakwe mufundhisi Henri Junod na mana wakwe Marie-Dubied Junod a va ake kona. Henri na vamakwovo Daniel na Samuel vakurisiwile e hansi ka ndyangu wa vukhongeri bya vuswiss, laha tata wa vona a a ri mufundhisi kona.
Kusukela e ma lembeni ya vutsongwana, Henri u kombe mboyamelo eka tidyondzo ta ntivo-vuthlari (Science) ngopfu-ngopfu eka ta ntivo-vutomi (Biology). Leswi swi tsakise mudyondzisi wa yena Nkul. Billeter, kambe nhlohlotelo lowukulu a wu kumeka e kaya hi tata wa yena. Hiswona leswi endleke Henri ku tsakela vukhongeri swonghasi.
Swikombo swa le handle[Lulamisa | edit source]
Switsariwe hi xinghezi:
- Henri-A. Junod
- Henri-A. Junod. Missionary & Scholar (English) (Google translated)
Switsariwe hi ti ndzimi timbe:
- Henri-A. Junod. Missionnaire et Savant (French)
- Biographie (French)
- Kurzbiographie (German)
- Junod als Kerfenkundler


text:
Matikhomele
Matikhomele kumbe Filosofi ya Matikhomele i rhavi ra Filosofi leri hlanganisaka kulongoloxa, kusirhelela, na ku hlohlotela matikhomele lamanene kumbe yobiha.[1] Rito Matikhomele kumbe (ethikos), risuka eka (ethos) leswi vulaka "ntolovelo".[2]
Tani hirhavi ra Filosofi, matikhomele mahlahluva swivutiso leswinge "Heyihi ndlela leyi antswaka kuhanya ha yona?" naswona "Hiswihi swi endlo leswi nene na leswo biha?" Hi kukongoma matikhomelo indlela yo tlantla swivutiso swo fana na vunene na vubhihi, vululami na vuhomboloki.
Marhavi lamanharhu eka matikhomele i:
- Masungulo ya Matikhomelo, mahlahluva nhlamuselo matikhomele na ntiyiso.
- Matikhomelo ya ntolovelo, mahlahluva ndlela yo langa matikhomele.
- Kutirhisa Matikhomele, mahlahluva ndlela leyi munhu a pfumelelaka ku tikhoma hayona.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Internet Encyclopedia of Philosophy "Ethics"
- ↑ Random House Unabridged Dictionary: Entry on Axiology.


text:
Vusocha
Vusocha, i ntlawa wa tinyimpi wa tiko ro karhi, naswona wu thlela wu rina mpfumelelo wo tirhisa matimba yo dlaya na mathlarhi ya nyimpi ku seketela swilaveko swa hulumendhe ya tiko ro karhi na va akatiko va rona. Ntirho wa masocha iku sirhelela tiko na va aki va rona, mathlela ma lwa nyimpi na tiko rin'wana. Masocha manga thleal mava na mintirho yin'wana yo fana na kuhlohlotela vupolitiki, kusirhelela swa mabhindzu, kulawula va aka tiko, ku aka, vukorhokeri bya nkarhi wa xihantla vathlela va sirhelela tindzhawu tin'wana ta mfumo.[1] The word is now identified as denoting someone that is skilled in use of weapons, or engaged in military service, or in warfare.[2][3]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Tucker, T.G. (1985) Etymological dictionary of Latin, Ares publishers Inc., Chicago. p. 156
- ↑ Oxford dictionary
- ↑ "Merriam Webster Dictionary online". Merriam-Webster.com. Retrieved 2011-08-01.


text:
Vatsonga
Vatsonga i rixaka ra mimfumu swivongo swo hambana-hambana lava va kumekaka etikweni ra Afrika. Vatsonga va kumeka ngopfu e Afrika Dzonga, hi laha rixaka ra Vatsonga ri nga hetelela ri tshama hi ku rhula tani hi rixaka leri ri tivekaka ri ri Vatsonga. Vatsonga i vanhu lava va vulavulaka ririmi ra Xitsonga. Mutsonga namuntlha wa swi kota ku langha ku dyondza Xitsonga exikolweni; ririmi ra manana ra yelana hambi kuri exikolweni kumbe mavulavulelo ya le kaya, kambe van'wani va tsakela ku antswisa vutivi hi ndlela ya vudyondzisi bya matimu ya Xitsonga ni ku ti antswisela hi ririmi ro hlantsweka.
Ku Hluka ka Rixaka[Lulamisa | edit source]
Vatsonga lava va nga tala hi xidzi i Vatonga (Thonga), Varhonga (Ronga) na Vatswa (Tswa) lava a va vulavula ririmi leri ri tivekaka tani hi Xitonga, Xirhonga, na Xitswa. Vatsonga vo sungula ku ta tiveka hi vito ra Vatsonga kumbe Vatonga va fikile laha e vuxa bya tiko-nkulu ra Africa e tindzhawini to fana na vo Zambia, Malawi, Zimbabwe, na Mozambique kwalano ka vo 500AD. Ku yela hi vo 1200 Vatonga na Vacopi se a va fume tiko ra le Vudzonga bya Mozambique va hlota tindlopfu va xavisa timhondzo na switirhisiwa swa risinda.[2] Va akile kona e Nyembani na le Xai-Xai, laha va nga tekana na Vatswa, Valozyi, Valambya, na Vashona, kutani va fuma rixaka ra Vatsonga. Eka vantukulu va vona ku fikile laha nga nga ntumbuluka tinxaka to fana na va Nondwani na Mpfumo ku suka hi vo 1350 lava a va tiveka va ri Varhonga tani hi leswi a va tshama e Vudzonga-vuxa (Vurhonga) na kuva va katsa ririmi ra Xitonga na Xikalanga. Vatsonga va hlanganile na maputukezi hi 1554 e Delagoa Bay, endzhaka loko maputukezi va kongomisa xikepe xa vona e tikweni ra Vatsonga.[3] Perestrelo u tsarile hi minkarhi liya leswaku Vatsonga a va ri kona hi 1554 e tikweni ra le Mozambique laha a kuri na mimfumu swivongo swa va Tonga na va Rhonga.
Henri Junod u tsarile swo tala hi minkarhi ya khale ka rixaka ra Vatsonga ku suka kwalano kavo 1600 ku fika 1900. Hi minkarhi ya xikhale, Vatsonga a va tsakela ku ti tiva tani hi "va Tonga", "Vadzonga", kumbe "va Rhonga", kambe hinkwaswo swi vula rixaka rin'we.[4] Hi vutsalwa bya xi Nguni, "Tonga" yi tsariwa yi ri na "h" tani hi leswi eka ririmi ra Vanguni marito yo sungula hi "T" ya landzela hi "h" - hikoho kwalano Vanguni va ri tsala tani hi "Thonga", loko va vula Tonga. Vito leri ra Tonga i ra khale ngopfu, i ra khale ku tlula mintlawa ya swivoga na tinxaka to tala ta laha eAfrika Dzonga.
Mimfumo Swivongo[Lulamisa | edit source]
Vanhu va rixaka ra Vatsonga va tele ngopfu, nkarhi un'wani swi tsandza na lava va tsarisaka tinhlayo ta vanhu ku hlayela Vatsonga hi ku helela. Minkarhi yo tala tinhlayo leti ti paluxiwaka i ta Vatsonga va le Afrika Dzonga na le Mozambique ntsena. Eka Vatsonga ku na mimfumo swivongo swo tala, vo tala i vantukulu va Vatonga na Varhonga, van'wani i vantukulu va Vatswa, van'wani i vantukulu va Valozyi, van'wani i vantukulu va Vambayi, van'wani i vantukulu va Valambya.
Exikarhi ka Vatsonga ku na lava va nga nghena e Vutsonga hi 1820, va nga vantukulu va ka Ndwandwe, va ka Soshangane, kambe nkarhi un'wani va ti hlaya va ri Vanguni se hi koho kwalano nkarhi un'wani swi nga tiveki ku va fanela ku hlayiwa eka rixaka ra Vatsonga kumbe eka rixaka ra Vanguni. Hi ku twisisa ka Vatsonga vo tala, vantukulu va Soshangane hi vona ntsena va nga ti vitanaka vaShangane, Machangana kumbe Amashangane. [5]
Vatsonga va kumeka e tindzhawini to hambana-hambana e Afrika Dzonga. Va kumeka hi xitalo e Limpopo, kambe na le Gauteng, Mpumalanga, na Swaziland va kumeka. Mintlawa ya marhavi ya Vatsonga hi kuya hi matirhiselo ya ririmi ra Xitsonga na vuendli bya mintolovelo ya Xitsonga, ku hlayiwa vanhu lava phatlukaka eka swiyenge leswi landzelaka:
- VaBila - VaDzonga - VaHlanganu - VaHlave - VaHlengwe - VaKhosa - VaLambya - VaLozyi - VaN’wanati - VaNdzawu - VaNkomati - VaNkuna - VaRhonga - VaShangane - VaTembe - VaTswa - VaXika - VaXingwedzi
Swiyenge leswi, mavito ya swona ya huma eka vakokwani wa vona kumbe vito ra mfumo xivongo xa rixaka ra vona, kambe hinkwavo va hlanganisiwa hi ririmi ra Xitsonga na ndhavuko wa Xitsonga, swo fana na mambalelo, vunanga, macinelo, tingoma, na swin'wani.
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ "Tsonga joshuaproject.net". Retrieved 11 February 2015.
- ↑ Junod, Henry (1977), Matimu Ya Vatsonga: 1498-1650, Braamfontein: Sasavona Publishers.
- ↑ De Mesquita Perestrelo, M (1564), Naufragio da Não São Bento, Coimbra.
- ↑ Junod, Henri (1927), Life of a South African Tribe: The Social Life, London: Macmillan & Co.
- ↑ Mathebula, Mandla (2002), 800 Years of Tsonga History: 1200-2000, Burgersfort: Sasavona Publishers and Booksellers Pty Ltd.


text:
Muringa
Muringa Muringa i nsinya wo saseka swinene lowu loko u wu languta ongeti i xiluva. Nsinya lowu i ndzhuti hi tlhelo wu pfuna vanhu ku kuma ko wisela kona ku fana na murhi wa mkhanyakude. Nsinya lowu nga ni switlukana leswintsongo ku lava ku fana na ximuwu, ndzhuti wa kona wu vangiwa hi marhavinyana ya kona yo kala. Nsinya lowu wa muringa wu tshungula mavabyi hi ku hambana ka wona. Loko muringa u wu swi tsakela u nga wu dya kunene u nga wu swekangi kumbe u wu sweka u nwa mati ya kona.[1][2]
Leswinga ndzeni
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Ntirho wa Mahanti ya Muringa:[Lulamisa | edit source]
Matluka ya muringa hi wona ma tirhisiwaka ku tlula leswinwana. U khayiwa matluka ya muringa u ma omisa endzhaku, u ma sila ma endla mapa kutani u nga nantswa kumbe u chela eka mukapa u dya. Matluka ya muringa u nga tlhela u ma dya ma nga endliwangi nchumu..[1]
Ntirho wa Mahanti ya Muringa:[Lulamisa | edit source]
Mahanti ya muringa ma phaphiwa ma lovekiwa kumbe ma swekiwa, ma thoveriwa eka milenge kumbe miri loko wu vava.[1]
Ntirho wa timintsu ta Muringa:[Lulamisa | edit source]
Timitsu ta muringa ti tirhisiwa ku hanyisa munhu loko swi n`wi luma endzeni kumbe a chuluka.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ National Research Council (2006-10-27). "Moringa". Lost Crops of Africa: Volume II: Vegetables. Lost Crops of Africa 2. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10333-6. Retrieved 2008-07-15.


text:
Lowu i nxaxameto wa tinsimu ta Xitsonga leti ti nga ta ka ti nga suki etimbilwini ta vanhu. I ntolovelo ku ku va na tinjamba lembe na lembe, kambe, tinsimu leti hi bulaku hi tona la hansi i to hlawuleka. Leti i tinsimu to hi tsundzuxa swa tolo, ti tlhe ti hi pfuna ku tlangela swa namuntlha no gega genge.
Hi lowu nxaxameto wa tinsimu ta Xitsonga to ba hi la ku nga heriku;
Vele ra Manana ya Dr. Thomas Chauke na Shinyori Sisters – Yi biwa hi mother’s day, hi birthday ya oledi, na loko byala se byi ku tsunduxa Mhani hi vo 12 na vusiku.
Kokwana wa u’nwana ya Dr. Thomas Chauke na Shinyori Sisters – Yi biwa loko ku tlangeriwa vutomi bya Mkhegulu, na loko ku tsundukiwa khale Mkhegulu a ha hanya.
Ximbhazimani ya Thomas Chauke – Yi biwa loko wansati a tikumele nuna loyi wo endla onge i dzan’wan’wa.
Bebula ya Percy Mfana na Sunglen – Yi biwa loko vo Mhani va sungula ku phikizana hi swivelekelo. Hina vana va kona hi loyiwa hi mhaka risimu leri, wo hlamala se valungu va ku hlongelela spelling mistake.
Mangalani ya Comrade Xigevenga – Yi biwa loko ku gegiwa vo makhelwani emakumu ka nkosi.
Remind ya Penny Penny – Yi biwa hi genge liya a yi xexa hi 1994 ku fika 1999.
Hayi ka Mina ya Penny Penny – Yi biwa loko ku pikiwi nsati, kumbe loko a gegiwa. Vavanuna va swicele na vavanuna va low income va rirhandza ngopfu risimu leri.
Milandu bhe! ya Penny Penny – Yi biwa loko va vona ku u ta nyimba u nyuma.
Bum Bum ya Penny Penny – Yi rhandiwa hi genge ya 1990, na genge yo rhanda ti hoolahoop na ti knickerbocker.
Tiyisela ya Mhani Flo Chauke – Yi biwa loko ku layiwa n’wana loyi a faneleke ku va nsati wa munhu.
Hi famba naye ya Edward Mabasa – Yi biwa loko vakon’wana va teka leswinga swa vona hi nkarhi wa ndzovolo, ri tlangeliwa na le henhla ku endlela ku tshikelela vo makhelwani.
A ku na Mun’wani ya Mr Bow – Yi biwa loko wanuna a xavelela eka nsati, endzhaku ko endla flop.
You Are My Number One ya Mr Bow – Yi biwa loko swa marhandzu swi famba kahle, hi honeymoon phase.
Nghunyuta ya General Muzka – Yi biwa loko ku gegiwa wanuna wo tsandzeka ku pfuka hi vurhonga.
Mbenjani ya Patrick Nkuna – Yi biwa loko ku gegiwa wanuna wo dyiwa timali hi xigangu ku ri hi ku vana na nsati va xaniseka.
Ku rhula ya Patrick Nkuna – Yi biwa hi vakhalabya lavaya vo lumbetiwa vuloyi.
Papa Boy ya Richard Maceke – Yi biwa loko wanuna a hlongole nsati a tshembe ku sala a dya tihomu yexe loko ku lovoriwa vana va vanhwana, ivi bvi nga lovoriwi.
Swivulavula ya Fernando Xivuri – Yi biwa loko wanuna a komba nsati ku hey, leswa swivulavula i xiphemu xa vutomi.
Ivi ku va na letiwani;
Vakokwani ya Eckson Maluleke
Ta Matshwa Bemuda;
- Samaria
- Nkata Mfundhisi
- Xuma xa Sherly
- Mahungu ndlela
- Ndzi Hlayisi
- Jaha Ringetela
- Xidyondzeki xa Mbara
- Maghwara-tshindi
Darlie Murhandziwa ya Ester M
Limpopo ya Doctor Sithole
What’s your timeless Tsonga song?
Image source: Bomba Records


text:
Tidyondzo i xiyimiso xa vuleteri na ku dyondza, kumbe ku hlengeleta vutivi, vutshila na mitnolovelo. Tindlela ta vuleteri ti hlanganisa tu thya migaringani, kubula, kudyondzisa, kuletela na ku lavisisa. Tindyondzo ti kongomisiwa hi valeteri, kambe na vadyondzi va nga swikota ku tidyondzisa.[1]
Tdyondzo ti hambanisiwa hi ndlela leyi landzelaka, Dyondzo yo sungula/yatincece, Xikolo xa lehansi, Xikolo yale makarhi na tidyondzo tale henhla.
Mfanelo yo dyondza, yi amukeriwe hi tihulumedhe tin'wana emisaveni hinkwayo, hi kya hi ndzimana ya vu 13 ya vumbiwa ra Matiko lama hlanganeke.[2] Eka tindzhawu tin'wana, dyondzo ixikolokolo ku fikela eka malembe yo karhi.


text:
Mabunda
THIS IS ALL LIES. NOT EVERYBODY IN THE SHANGAAN NATION IS RELATED TO ZULU'S OR NGUNI ONLY THOSE WITH ZULU OR NGUNI SURNAMES. DLAMINI WAS SOBHUZA'S SURNAME AND FROM THE NGWANE CLAN I NATAL. GAZA WAS SOSHANHAANE'S CLAN AND ZWIDE NXUMALO. THOSE R NGUNI'"S RODEI NDAU CHOPI LINGALA WERE FOUND IN MOZAMBIQUE AND HAVE NOTHING TO DO WITH NGUNI'S. The are four nation currently in South Africa wich speak the Nguni language or who are pure Nguni wich is Zulu xhosa Swati Ndebele and with the difecane it cause people of Nguni or Zulu origin to migrate to other countries and the only thing that links them is their Nguni surnames and because of intermarriage and adapting languages of natives they migratef to and intermarried with u cannot necesarily call them Nguni
Matimu ya Muti waka hlayuku mabunda[Lulamisa | edit source]
kutshembewi leswaku vaka Mabunda-hlayuku ava ake e St Lucia Bay kusuhi swinene na tiko ra Ka Zulu, leri tivekaka namunthla hi vito ra KwaZulu Natal kumbe Zululand. Ava tiveka ngopfu hi xivongo xaka Mazibuko, kwalomu ka malembe ya 1200 kuya ka 1300, naswona ava akelane na vaka Maswanganyi. Va sukile kwalomu ka 1700 kumbe 1730 vakongoma e Delagoa Bay(maputsuland) e tikweni ra Muzambhiki thlelo ra nambu wa Savi wale henhla, laha vanga ncica xivongo xaka Mazibuko xiva xaka Mabunda (Vahlavi), ava chava leswaku loko MaZulu vo va kuma ava ta va dlaya, kutani va ncica Xivongo. MaZulu I rixaka ro loko vanhu vava balekela va swi kota ku va sala endzaku kutani vava dlaya. Vanhu hinkwavo loko va baleka va suka etikweni ra MaZulu ava fanele va ncica xivongo leswaku vata pona ku dlayiwa hi MaZulu. Vatsonga vo tala va ncice swivongo swa vona eAfrika Dzonga hikokwalaho ku chava ku dlayiwa hi Mazulu.
Eku sunguleni ka malembe ya vo 1800, ku fikile tinyimpi etikweni ra Mozambiki, tinyimpi leti ati tiveka hi tinyimpi ta Soshangane, laha vaka Mabunda va nga hluriwa hi Soshangane kutani va balekela etikweni ra VhaVenda laha va nga fika va aka kona hi malembe ya 1820 to fika 1830. Hi kuya ka minkarhi, va ka Mabunda va vile na vuxaka bya kahle swinene na hosi ya VhaVenda leyi ayi tiveka hi vito ra Davhani tshimbufhe.
Hosi yaka Mabunda leyi nga endla vunghana bya kahle na Hosi Davhani wa VaVhenda i loyi a tivekaka namunthla hi vito ra Hosi Bungeni, loyi ari mu akelani wa Hosi Davhani. Vanwani vaka Mabunda hangalake na matiko yo hambana hambana, vanwani vayile vaya aka a xivhalwini ka hosi Mutshumukulu Mabunda laha namuthla kutiviwaka kuri hile Mbebule-jokweni bolobedi. Van'wana va sukile a Xivalwini hi lembe ra 1946 vaya aka e Muswanama river kufikela hi 1968. Hi lembe rero, Van'wana va rhurhele ka Mnghoghoma ka Mark Mdzadzameri, vanwana ka mageba. Hi lembe ra 1971 van'wana va sukile vaya tshama ka Mbhendle ka Shilowa.
Lawa hi wona matimu ya swi phemu swa muti wa ka hlayuku-Mabunda. Miti yaka mgondzo wa hlayuki leyinga kona; hile ka manhegwane mabunda eka mbhendle, bekwa mabunda ka mghoghoma, phosa mabunda ka mageba, masocha mabunda ka mageba, famanda mabunda ka mageba, benson mabunda ka mageba, galela mabunda ka nkomo, muganu mabunda a babheni, mafiri mabunda ka mushiyani, Jim mabunda ka mageba
MABUNDA KA...
MHANEGWANI KA...
MZILIKAZI KA...
MGODZO KA...
XILAWULI KA...
KWAXULU KA...
HLAYUKI KA...
SONO RA MAVUNDZA
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Mabunda loko swiri karhi swi thopa xivongo lexi.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka ra Vatsonga[Lulamisa | edit source]
Hi ku ya hi Henri Junod va ka Mabunda, va hlayiwa eka rhavi ra Va djonga va Vahlavi e ka rixaka ra Vatsonga.[1]
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henry Junod - Life of a South African Tribe - Vol 1, Pages 16 - 19


text:
Bibele
Bibele (Kusuka eka xiGriki tὰ BιBλίa, tà biblía, "Ti buku"[1] ) i nxaxamelo wa matsalwa yo kwetsima ya xiyuda na vukreste. I nxaxamelo ya matsalwa la ma tsariweke hi minkarhi yo hambana hambana, hi vatsari vo hambana hambana, e ti ndzhawini to hambana hambana. Mayuda na Vakreste vateka tibuku leti nge Bibeleni tani hi rhekhodo ya nkoka leyi sukaka eka xikwembu leyi hlamuselaka vuxaka exikarhi ka vanhu na Xikwembu.
Ti Bibele leti kandziyisiweke ta hambana nyana hi kuya hi vuhundzuluxeri.[2] Testamende ya khale ya Xikreste yi yelana na Bibele ya Xiheveru, kasi Testamende leyintshwa yi yelana na Septuagint ya xigriki; Bibele ya xiheveru eka vukhongeri bya xiyuda yi vitiwa Tanakh.
Kuna mavonele na matitwele yo hambana hambana exikarhi ka mintlawa ya vukreste mayelana na Bibele. Varhoma Katolika, Va Anglikani na Va Vuotodoksi va tshikelela ku twanana na ntikelo wa Bibele ku ri mukhuva wo kwetsima, kasi Maphrotestanti ma tshikelela leswaku Bibele yiri yoxe ntsena hi yona yinga ya nkoka eka vukhoneri bya vukreste.
Ku ringanisiwa leswaku ku xavisiwe kwalomu ka 5 wa tibiliyoni ta ti Bibele, leswi endlaka yiva buku leyi xaviweke ngopfu ya nkarhi hinkwawo.[3][4] ku xavisiwa kwalomu ka tikhopi ta 100 wa timiliyoni hi lembe,[5][6] naswona yi na nhlohlotelo lowu kulu eka vutsari na matimu, ngopfu ngopfu e vupela-dyambu laha Bibele ya Gutenberg yi veke buku buku yo sungula ku gandlisiwa hi xitalo.
Swyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ Miller & Huber, Stephen & Robert (2003). The Bible: the making and impact on the Bible a history. England: Lion Hudson. p. 21. ISBN 0-7459-5176-7.
- ↑ Riches, John (2000). The Bible: A Very Short introduction. Oxford: Oxford University Press. pp. 7–8. ISBN 978-0-19-285343-1.
- ↑ "Best selling book of non-fiction".
- ↑ Ryken, Leland.
- ↑ "The battle of the books".
- ↑ Ash, Russell (2001). Top 10 of Everything 2002. Dorling Kindersley. ISBN 0-7894-8043-3.


text:
Mbhambha
Mbhambha i byalwa bya xintu lebyi swekiwaka hi ku hlanganisiwa mati, chukele ro tshwuka, xinkwa na xihenge. Byalwa lebyi a byi bhava swinene na swona lava a va byi nwa ngopfu a va vonaka hi ku tshukuluka milomu. Muhlovo wa byalwa lebyi i wo tshuka wu ku juu! Byalwa lebyi a byi nwa hi vakhalabye na vakhegula.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Mbhambha yi swekiwa hi ku tseleka mati endzeni ka poto, kutani ku cheriwa xihenge na chukele ro tshwuka. Musweki u fanele ku swi tshika swi vila swinene leswaku swi nga pandzisi vanhu tinhloko. Loko swi virile musweki u fanele a pfula a swi veka leswaku swi hola.Loko swi horile musweki u ta teka malofo yambirhi ya swinkwa swa buraweni u pfuvapfuva a chela endzeni ka poto, kutani a nusa comela hi xinkambana a chela, kutani u funengeta. Loko swi virile u ta vona hiloko swi huma khuvi swi sungula ku phukula. Musweki ata teka sefo ya byalwa, kutani a hluta a chela ekhuwanini. Mbhambha yi cheriwa exikalweni hi ndzheko yi nwiwa.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Tindlu ta Vatsonga
Tindlu ta Vatsonga a ti akiwa ku suka eka switirhisiwa swa ntumbuluko swo fana na timhandzi, byanyi, maribye, misava na swin’wana. A va aka tindlu ta vona ti va ta xivumbeko xa xirhendzevutana ti rhendzela jarata ra muti.Tindlu leti a ti tlhela ti va na mahlayiselo ya tona loko ti hlakarile malwangu, kumbe makhumbi ya tona hambi ehansi laha a ti tlhela ti kuma ku fuleriwa, ku phamiwa no sindziwa leswaku ti tshama ti languteka ti hlayisekile hi mikarhi hinkwayo. Tindlu a ti kuma mitirho ku ya hi ku hambana ka tona. Laha tin’wana a ku etleriwa ka tona, ku swekela eka tona, ku hlayisela swingolongodzwana swa muti na swin’wana. Kambe tindlu leti ti ya ti ri karhi ti nyamalala hikwalaho ka ku cinca ka swilo ni hi mikucetelo leyi vangiwaka hi vanhu vo huma ematikweni ya lehandle.[2]
Matimu[Lulamisa | edit source]
Junod u hlamusela leswaku khale Vatsonga a va ri na tinxaka timbirhi ta tindlu. Tindlu ta ndhavuko wa Vatsonga a ti fana na tindlu leti Valungu va ti akelaka tinyoxi. Tindlu ta khale ta Vatsonga a ti akiwa hi timhandzi na tinhlanga, ti endla khumbi. Ehenhla ka rona a ku tlhandlekiwa lwangu ra timhandzi ni byanyi. Tindlu to tala ta Vatsonga a tiri ta xirhendzevutana.[3]
Ku ya hi matimu lawa ya nga boxiwa laha henhla hinkwako lomu va nga famba va ya kona Vatsonga lava a va ri na maakelo, matshamelo ya tindlu ku ya hi ndhavuko wa vona. Matsalwa ya Da Sive ira ya kombisa leswi:
"Vatsonga a va tshama eka tinxaka timbirhi ta tindlu. A va tshama eka tindlu ta ku fana na tindlu ta tinxaka leti Valungu va ti akaka. Tindlu tin’wana a ku ri tindlu to akiwa hi timhandze na tinhlanga ti endla makhumbi. Kutani ehenhla ka tona ku tlhandlekiwa lwangu ra timhandze na byanyi.Tindlu to tala a ku ri ta xirhendzevutani."[3]
Khale ku aka tindlu a swi nga va durheli nchumu, a swo lava ntamu wa munhu hikuva hinkwaswo swa switirhisiwa a ku ri swa ntumbuluko.
“Tindlu ta Vatsonga a ti akiwa hi switirhisiwa swa ntumbuluko. A ti akiwa hi timhandzi, leti a ti ri tona a ti rhanga ti endla rimba (frame) kutani ti phamiwa lomu xikarhi hi misava ya tshuka.” - Mhinga[4]
Tindlu leti hlamuseriwaka a ta ha talangi exikarhi ka Vatsonga, leswi swi va swi vangiwa hi ku chava ku tekeriwa ehansi na hi mikucetelo leyi vangiweke hi Valungu ehenhla ka Vantima. Ku vile na ku cinca lokukulu, loku vangiweke hi ku landzelela mikhuva ya Xilungu, ku sukeriwa maendlelo ya ndhavuko wa xikhale, hikuva ematshan’weni ya tindlu to tala ku akiwa yin’we yi hambanyisiwa hi makamara.
ku fika ka Maswisa eAfrika ku endlile leswaku maakelo ni mahlayiselo ya tindlu ta ndhavuko swi suka matihlweni ya Wantima, ku langutiwa ntsena eka maakelo ya tindlu ta Xilungu laha eka switirhisiwa hinkwaswo swi ngo xavisiwa ku sukeriwa swa ntumbuluko.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henri Junod - "Life of a south african tribe". Vol 1, 1922
- ↑ Malabela NM,Nkanelo wa maakelo, mahlayiselo ni mintirho ya tindlu ta ndzhavuko ta vatsonga, University of Limpopo - 2015
- ↑ 3.0 3.1 HA Junod, "Tsonga languages and dialects" - the Internet Archive. Retrieved 14 March 2016
- ↑ Mhinga M.E,Nkucetelo wa vukreste eka mafambisele ya muti wa ndhavuko wa vatsonga, University of Limpopo - 2012


text:
Tuesday, June 3, 2014
Kahle hi Maribye
Epompini i mpfendze-mpfendze
Nkwetlembetano wo 'ku kangatela mina' i tshamelo maxelo
Ta tolana loko u rhangelela va mina vana
Loko ndzi rhanga a ku cincaniwi
Rhanga wena u ta ku mihlolo a yi dyiwi
Ebolweni ku dyiwa yo mphesa-mphesa
Nkwikwirimba a wu sali ebiribirini!
Ndzi nghena nawo
Loko wo ndzi khudlunya kumbe ku ndzi rhikinya
Hi ta tlulana milenge, a ndzi zi ndzi ku yoo!
Exikolweni mpfilu-mpfilu a nga ha ri rigumu
Nkhensa loko wo mirisa xanga xitsalu milenge
Ndzi nga swi lemuki
Handle ka swona ndzi nga ku fumbutela
Exikarhi ka vadyondzi-kuloni ni vadyondzisi
Loko mhe ndzo, hi xihoxo,
Xa wena xitsalu exikwhameni nghenisi
Ku humesa xona swi ta lava Steve Tshwete
Kumbe Charles Nqakula hi vutswatsi
Exitokisini hasa-hasa ahehe!
Nhamu hi tshovela le kule le, loko u tiendla wena
U ta ri chovha thawula wa hemba
Xitina xi ta hundzuka riqingho ra le nyongeni
Loko u pfumala 2-stina
Nkarhi va tisaka tiboncisi hi vamakwerhu
Na leswaku vana va munhu va tsemelana nhloko ya njiya
Wa swi tiva
Ndzelo hi rhanga hi ya wena
Loko hi vona tshaku ndza yimba:
'Timbilu muni doko, va dya swa vona doko...'
U kondza u lan'wa
U etlela hi mbhukwana
Xi karhi xi buba xivambalana
© Bantsi Makhandeni/2004
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Nghwevu
Nghwevu i byalwa lebyi endliwaka hi ku hlanganisa chukele ro tshwuka, swivirisi na muqombhoti. Nghwevu iwo basa wu ku paa! Byalwa lebyi a byi a byi rhandza hi vavhana na majahantiyela. Vanhu lava a va ku a va nwi muqombhoti hikuva wu nunhwisa milomo. Byalwa lebya nghwevu hi nga byi fananisa na tibiya masiku lawa.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Nghwevu wu swekiwa hi ku ka mati u chela endzeni ka khuwana ri kihlanya, kutani u teka xinkambana xa chukele ro tshwuka u chela na swivirisi kumbe khuvi ra muqombhoti. Musweki u tlhela a teka comela a chela a hakasela hi mhandze ku kondza swi hlangana kahle. Loko swi hlanganile a swi veka swi vila nkarhinyana endzhaku ka nkarhi swi ta va swi virile. Leswi a swi teki nkarhi wo leha hikuva swi endliwa namuntlha swi tlhela swi nwiwa namuntlha. Byalwa lebyi byi tala ku endliwa loko ko tshika ku fike vayeni hi xihatla va nga languteriwangi hikuva na byona byi endliwa hi xihatla.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Mr Bow u ri enough is enough, i karhele ku onhiwa vito hi khale ka nsati wakwe eka mavona-kule na le ka vuhlanganisi. King Bow i boxa xivilelo na mbitsi ya yena eka risimu ra yena rintshwa, ku nga TIMAKA TA MA RANGER.
Eka risimu ra TIMAKA TA MA RANGER, Mr Bow i tiyisisa ku khale ka nsati wa yena i n’wi xaveli movha ya Range Rover, hi xikongomelo xo xava rirhandzu ra yena. Mr Bow i boxa swo tala eka risimu leri, ku katsa no kaneta hungu-ndlela ro khale ka Cougar (ex-wife) ya yena ya vabya.
Mr Bow i pfala risimu ra TIMAKA TA MA RANGER hi ku; “Mamani, no ku kombela u ni nyika nchumu xin’we ntsena, ni kombela u ni nyika divorce u huma ka mina.“
Ti tweli hi wexe;