text:
8 Nyenyenyani 2008
Manana Xipikara xa Huvo ya Rixaka;
Mutshama-xitulu wa Huvo Nkulu ya Rixaka ya Swifundzha;
Xandla xa Xipikara xa Huvo ya Rixaka na Xandla xa Mutshama-xitulu wa NCOP;
Xandla xa Puresidente wa Riphabliki;
Vahlonipheki va varhangeri va minhlangano ya tipolitiki na Swirho swa Vachaviseki swa Palamende;
Vaholobye na Swandla swa Vaholobye;
Nkul. Jacob Zuma, Khale ka Xandla xa Puresidente wa Riphabliki na Puresidente wa African National Congress;
Muchaviseki wa hina Muavanyisi Nkulu na swirho swa vululami;
Tinhloko ta Vukorhokeri bya Vusirheleri;
Gavhenara wa Bangi nkulu ya Tiko;
Vachaviseki Vaholobye nkulu na Swipikara swa Swifundzha;
Mutshama-xitulu wa SALGA, vameyara na varhangeri eka mfumo wa muganga;
Mutshama-xitulu wa Yindlo ya varhangeri va xintu na vachaviseki varhangeri va xintu;
Tinhloko ta swiyenge swa tiko leswi seketelaka xidemokrasi xa hina xa vumbiwa;
Valawuri-Jenerali na varhangeri van’wana va mintirho ya mfumo;
Vahlonipheki, Vayimeri va matiko na Vakhomixinari Nkulu;
Vaendzi vo hlonipheka, vanghana ni makhomureti;
Vanhu va Afrika Dzonga:
Ndzi pfumeleleni hi nkarhi lowu wo hetelela wa Ntshamo wa Palamende eka njhekanjhekisano wa lembe hi xiyimo xa tiko ra hina, ku navelela hinkwaswo Swirho swa Vachaviseki swa Palamende lembe lerintshwa ra ntalo.
Ndzi na ntshembho leswaku 2008 ku tava lembe rin’wana ra nkoka eka xidemokrasi xa hina, tanihi leswi hinkwerhu hi lemukaka ntlhontlho wa vanhu va hina ku fikelela vutomi byo antswa bya hinkwerhu. Ndzi vula leswi hikuva, eka mpimanyeto wa hina, a swi talangi leswaku tiko ri va na ntshikilelo eka matimba yan’wana na yin’wana kusuka eka tihuvo hinkwato ku fikelela norho. Naswona swi le rivaleni leswaku matimu ya ve ntshikilelo eka hina namuntlha.
Ndzi vulavula namuntlha eka vukona bya manana wa mina, Epainette Mbeki, MaMofokeng, loyi a teke ku vulavula hungu ra nkoka kusuka eka ntshungu wa le matiko-xikaya eTranskei, laha a tshameke malembe yo tala. U vula leswaku ntshungu lowu vu koxa eka hinkwerhu lava hi koxaka kuva varhangeri va vona, leswaku hi va byela no byela van’wana vo fana na vona laha tikweni, loko hiya emahlweni hi tiyimiserile eka ku tshembhisa loku hi ku endleke ka leswaku vumundzuku byi antswa ku tlula namuntlha. Eka nkarhi wa nhungu wa masiku, hi Nyenyenyani 16, u tava na 92 wa malembe. Leswi a swi languteleke eka nyiko ya yena ya siku ro velekiwa i ntiyiso. Ndza n’wi khensa kuva a tikarhatile kuva na hina namuntlha, no tshembha leswaku a hi nge n’wi nyumisi.
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku teka nkarhi lowu ndzi hluvulela Puresidente Nelson Mandela xidlhoko, un’wana wa vatswari va xidemokrasi, loyi a nga ta fungha lembe ra yena ro velekiwa ra 90 wa malembe hi ti 18 Mawuwana lembe leri.
Hi amukela Nkul. Arthur Margeman, loyi a yimelaka vadyuharhi va le Alexandra lava nga tshama va khirha tibazi eka makume ntlhanu wa malembe laya nga hundza, lava ava katsa Nelson Mandela. Hi thela hi va na nkateko exikarhi ka hina ku va na Manana Jann Turner, n’wana wa Rick Turner loyi a dlayiweke hi vayimeri va xihlawuhlawu 30 wa malembe laya hundzeke.
Hi tlhela hi tsaka kuva exikarhi ka hina hi ri na Nkul. Dinilesizwe Sobukwe, n’wana wa xirhandzwa na murhangeri, Robert Sobukwe, loyi a loveke 30 wa malembe laya hundzeke endzhaku ko tshama malembe yo tala ekhotsweni, yo yirisiwa na tindlela tin’wana ta ntshikilelo. Hi tekela enhlokweni, exikarhi ka hina Swirho swa Vachaviseki na vayeni va hina, vasunguri vo tala va nhlangano wa United Democratic Front, 25 wa malembe laya hundzeke.
Vayeni hinkwavo lavo chaviseka, vo yimela miehleketo na ntshembho, laha hi tsundzuxiwaka hi vukona bya vona leswaku wa hina ntirho i ku tsutsumisa ku tswariwa hi vuntshwa ku endlela leswaku norho wa hina wa vutomi byo antswa wu hundzuka ntiyiso eka MaAfrika Dzonga hinkwavo. I ntiyiso, va yimela ku tlangela ka moya wa vurhena bya vanhu va hina, no veka ntlhontlho eka hinkwerhu ku endla hi tindlela leti nga xengiki kumbe ku nyumisa leswi languteriweke hi vanhu.
Sweswi hi lava ku sungula makumu ya lembe ximali leri na xidemokrasi xa vunharhu xa palamende na mfumo ku nga ri kahle endzhaku laha ku nga tava na Nhlawulo wa Tiko hinkwaro. Kwalaho Mfumo wu langutise hi vuntshwa mpfhuka lowu hi wu fambeke kuya hi ku simekiwa ka vurhumiwa lebyi hi nyikiweke hi vanhu hi 2004.
Ndzi tsakile ku vula leswaku i ntiyiso leswaku hi simekile ku tinyiketela eka xitshembhiso eka vanhu hi 2004. Hambiswiritano, swi nga languteriwangi, swi le rivaleni leswaku hi salele hi ntirho wo tala ku wu endla mayelana na leswi.
Loko ku langutiwa leswaku hi tshinerile eka nguva wa hina yo hetelela, Mfumo wu bohe leswaku wu ta kumisisa Swilaveko swa Nkoka laha wu nga ta kongoma hi ndlela yo hlawuleka, hi ku tirhisa leswi tanihi xihatlisisi eka endlelo ro hatlisisa ku fikelela swikongomelo leswi vanhu va hi kombeleke ku swi landzelela.
Hi ntsako, Xiviko lexi xa tiko xo pfula palamende xi ndzi nyike nkateko wo vika ePalamende na Tiko hinkwaro eka 24 wa Swilaveko swa Nkoka leswi, Swirho swa Vachaviseki swi nga kumisisaka eka webusayiti ya Mfumo eka vhiki leri taka.
Ku tiva Swilaveko swa Nkoka swi vula leswaku swiyenge swinharhu hinkwaswo swa mfumo, mfumo wa le xikarhi, wa swifundzha na wa muganga, eka vurhangeri na mafambiselo, va tiyisisa leswaku hi ta tirhisa nkarhi lowutsongo lowu saleke ku yisa emahlweni ku fikelela xikongomelo nkulu xo antswisa vutomi bya vanhu va hina hinkwavo.
Endlelo hinkwaro ra mfumo wa hina ra tinyiketela leswaku eka nkarhi lowu saleke, ri ta endla hi vunkwabyo hilaha swi bohaka – ri hetisisa swiboho – Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki! Hi vulavula hi Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki (Business Unusual) ku nga vuriwi ku cinca kwihi na kwihi eka tipholisi ta hina leyi nga kona kambe ku vuriwa ku hatlisisa, matirhelo ya kahle na masimekelo ya kahle ya tipholisi leti na minongonoko, leswaku vutomi bya vanhu va hina byi cinca ku va byo antswa, hi xihatla ku ngari eka nkarhi wo leha.
Ku vona leswaku leswi swa humelela; hi teke magoza laya faneleke ku vona leswaku Mpimanyeto wa Lembe lowu Holobye wa Timali a nga ta wu nyika eku heleni ka n’hweti leyi wu ava hi ndlela leyi faneleke ku hi nyika xivangelo xo simeka Swilaveko swa Nkoka. Swiyenge nkulu swa swilaveko leswi i ku:
* yisa emahlweni ku hatlisisiwa ku kula ka ikhonomi na nhluvukiso;
* hatlisisa tindlela to aka miako leyi lavekaka ku fikelela ikhonomi ya hina na
swikongomelo swa vaaki;
* antswisa matirhelo eka ku nghenelela loku kongomisiweke eka Ikhonomi ya
Vumbirhi, no herisa vusiwana;
* antswisa ntshikilelo wa minongooko ya hina leyi kongomaneke na tindhawu ta nkoka
ta dyondzo na vuleteri;
* hatlisisa vuswikoti bya hina eku fikeleleni xikongomelo xa rihanyo eka hinkwerhu;
* lulamisa ndlela ya vululami ku tiyisisa ku lwisana na vugevenga;
* yisa emahlweni ku tiyisisiwa matirhelo ya mfumo ku vona leswaku yi na ntalo ku
hlamula eka swiboho swa nhluvukiso wa hina; no,
* antswisa ku langutisa eka timhaka ta nkoka kuya hi endlelo ra hina ra vuxaka bya
matiko, ku langutisiwa ngopfu eka timhaka tin’wana ta Afrika na vuxaka bya le
Dzongeni.
Ku tlula minkarhi yo tala, xiyimo xi tlhontlha tiko ra hina, na mintirho leyi hi tivekeleke yona, xikoxo lexi hi susumetaka no kondletela vanhu hinkwavo va hina ku tirha swin’we, ku endla swilo hinkwaswo leswi faneleke ku endliwa, ku twisisa hi tindlela hinkwato, hinkwerhu ka hina, xikan’we, hi khome vumundzuku bya hina emavokweni ya hina!
Tanihi leswi hi tirhaka swin’we hinkwako laha tikweni ra hina, leswi swi fanele ku twisisiwa leswaku swi fanele kuva hi hina – Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki!
Loko ndza ha lulamisa Mbulavulo lowu, un’wana exikarhi ka hina u ringanyete leswaku tiko ra hina ri le ku susumetiweni hi moya lowu hungaka hi matimba lowu endlaka swi tika ku vona laha tiko ra hina ri yaka kona mundzuku.
U ringanyete leswaku, ku khoma leswi a swi vulaka nkoka wa ntiyiso mixo lowu, ndzi fanele ku tsundzuka marito laya tivekaka swinene lawa Charles Dickens a pfulaka novhele ya yena, A Tale of Two Cities. Kutani ndzi tshaka marito lawa ya landlelaka:
“A ku ri minkarhi ya kahle, a ku ri minkarhi yo tika, a ku ri malembe ya vutlharhi, a ku ri malembe ya vuphukuphuku, ku vile masungulo ya ku tshembha, ku vile masungulo ya ku pfumaleka ka ku tshembha, a ku ri nguva ya ku Vonakala, a ku ri nguva ya Munyama, a ku ri ximun’wana xa ntshembho, a ku ri xixika xo tika, a ki ri na hinkwaswo leswi hi swi lavaka, a hi pfumala swilo, hinkwerhu ka hina hi taya eMatilweni, hinkwerhu ka hina hi taya eka leyin’wana ndlela – hi ku komisa, nkarhi a wu ri kule ku fana na nkarhi wa sweswi, leswaku vulawuri byin’wana byo ba pongo byi sindzisile eku amukeriweni, eka swa kahle na swo biha, hi ndlela ya le henhla yo fananisiwa ntsena.”
U ta vutisa loko ndzi pfumelelana na vuhleri lebyi, loko na mina ndzi tshemba loko hi nghene eka nkarhi wo hlangana nhloko, laha hinkwerhu ka hina hi nga fanelangiki ku lahleka endlelani, hi nga riki na ntiyiso eka magoza ya hina, hi nga tiyelelangi emilengeni ya hina, hi chava vumundzuku bya hina!
Nhlamulo ya mina eka xivutiso lexi hi leswaku E-e! Ku fana na Mfumo wa hina ndzi na ntshembho leswaku masungulo lawa ya endliweke ya swi kotile ku hi yisa emahlweni eka 14 wa malembe laya hundzeke ku va swilo swi tshamisekile. Swi yisa emahlweni ku hi nyika masungulo ya kahle laha hi ngata kota ku hundzela emahlweni hi pfule mahlo ku fikelela xikongomelo xa vutomi byo antswa eka vanhu va hina hinkwavo. Kwalaho hinkwerhu hi fanele ku tiyisisa leswaku hi tshama hi tiyimiserile tanihi loko hi yisa emahlweni ku vona leswaku tiko ra hina hi leri hlulaka.
Hambiswiritano, ku fana na Swirho swa Vachaviseki hinkwaswo, ndza swi tiva leswaku vo tala va hina emigangeni va karhatiwa hi mpfumaleko wa ntshamiseko wa laha tiko ra hina ri nga tava kona mundzuku.
Va vilela hi mhaka ya xihatla leyi tiko ri nga le ka yona hi nkavanyeto lowu a wu nga languteriwangiki wa mphakelo wa gezi.
Va vilela hi swilo swin’wana eka ikhonomi ya hina, ngopfu-ngopfu ku tlakuka ka xihatla ka ntswalo, swakudya na minxavo ya mafurha leswi tshikilelaka swisiwana. Swin’wana swa swivilelo leswi i ntshikilelo lowu nga vaka kona eka ikhonomi ya hina na nchaviso eka ku cinca ka ikhonomi ya Amerika.
Va vilela hi loko hi ri na ntalo wo sirhelela timfanelo ta xidemokrasi na Vumbiwa bya xidemokrasi leswi veke kona endzhaku ko tinyiketela ka matimba. Leswi swi susumetiwa hi swilo swo fana na ku avanyisiwa ka Khomixinara wa Tiko wa Maphorisa, ku yimisiwa entirhweni ka Mulawuri-Nkulu wa Tiko wa Vuavanyisi bya Mfumo (NPA), ku chava eka nchaviso wo tiyimela wa vuavanyisi na nawu, na ku tlangisiwa ka matimba ya mfumo hi xikongomelo xa swa tipolitiki.
Va vilela hi loko tiko ra hina riri na timhangu leti ngana vugevenga laha ku hisiweke tsevu wa matorokisi eTshwane n’hweti leyi hundzeke.
Tanihi loko va tiva no hlonipha nhlangano lowu fumaka ku lawula timhaka ta wona, vavilela leswaku wu fanele kuya emahlweni wu nghenisa xandla eka mavumbelo ya xidemokrasi, mpfumaleko wa xihlawuhlawu xa rixaka, mpfumaleko wa xihlawuhlawu xa rimbewu na Afrika Dzonga yo fuwa.
Leswi nga le rivaleni swi nge vi leswinene ku ka ku nga tekeriwi enhlokweni leswi na swivilelo swin’wana kumbe ku swi bakanyela etlhelo tanihi vajeremiya va vunwa. Ntlhontlho wunene i ku hlamula eka swona hi ndlela leyi hundzisaka hungu eka mani na mani etikweni ra hina na mamiliyoni laha Afrika na kun’wana emisaveni lava langutaka tiko ra hina hi ku tsakela, leswaku hi tshama hi tiyile eka kuyisa emahlweni hi aka muxaka wa Afrika Dzonga leyi hi nyikeke ntshembho ku nga ri ntsena eka vanhu va hina, kambe na le ka van’wana ehandle ka mindzilekano ya hina.
Yimani ndzi vula leswaku nkarhi lowu wa matimu wu koxa leswaku tiko ra hina ri va nyandza yin’we ku tlula khale no tshikilela ntirhisano wun’wana na wun’wana wa minhlangano ku ololoxa mintlhontlho ya hina leyi fanaka no hlayisa norho wu tshama wu hanya lowu tiyiselekeke eka hinkwerhu ka hina tanihi loko hi famba egondzweni ro kongoma eka ku tumbuluxa xivono xa Afrika Dzonga eka Vumbiwa bya hina.
Mhaka ya xihatla ya tiko leyi yimeriweke hi ku kavanyetiwa ka gezi loku nga kona yi tlhontlha no yimela xivandla xa tiko hinkwaro ku nyika mavonelo yo tiya eka xikombelo lexi hi xi endleke hinkwerhu ku va nyandza yin’we eka swiendlo ku hlayisa tiko ra hina. Leswi swi fanele ku vula eka hina leswaku i ntiyiso hi le ka nkarhi wa mintlhontlho, kambe mintlhontlho leyi fikelelekaka. Hakunene hikuva i nkarhi wa mintlhontlho, wu tlhela wu ri nkarhi wa swivandla!
Mayelana na leswi, ndzi tsakela ku khensa no pfumela hilaha ku heleleke na mavonelo lawa ya vuriweke hi Mulawuri Nkulu wa Anglo American, Cynthia Carroll, loko a vulavula eka Nhlengeletano ya Migodi laha Cape Town eku sunguleni ka vhiki leri, hi Ravumbirhi, Nyenyenyana 5.
Tanihi laha Swirho swa Vachaviseki swi tivaka, u vule leswaku: “A ndzi teki swiphiqo swa mphakelo wa gezi tanihi mhangu yo chavisa. Naswona Afrika Dzonga a yi yoxe: kuna mintshikilelo eka mphakelo mayelana na tiphrojeke leti ndlandlamukaka eChile na Brazil.
“I ntiyiso, swiphiwo swi tikile; ku swi hlula swi ta lava ku tiyimisela, ngopfu-ngopfu eka ku tirhisa gezi hi vukheta, xikan’we na ku tumbuluxa mimphakelo yin’wana ya gezi. Kambe loko hinkwerhu ka hina hi vumba ntirhisano ku lwa na xiyimo lexi, hinkwerhu hi ta hlula – ndzi na ntshembho ndzi nga chuhangi... Nkarhi lowu a hi wo kombana hi tintiho, kambe wo tirha swin’we ku kuma switshunxo.”
Leswi swi vuriwile, hambiswiritano swa ha ri swa nkoka leswaku hi teka nkarhi lowu ku hundzisela eka tiko ku komberiwa kukhomeriwa kusuka eka Mfumo na Eskom eka swiphiqo leswi endleke leswaku hi hlangana na switandzhaku swo kavanyetiwa hi gezi. Ndzi tlhela ndzi tsakela ku khensa vaaka toko hinkwavo ku tiyisela eka ku tika loku va hlanganaka na kona sweswi.
Eka mavhiki mambirhi laya hundzeke, Vaholobye va Swicelwa na wa Mabindzu ya Mfumo va andlarile xivumbeko xa xihatla lexi hi hlanganaka na xona na leswi un’wana na un’wana wa hina a fanele ku swi endla eka ku vuyisela xiyimo. Vhiki leri hundzeke Swirho swa Vachaviseki swi ve na nkateko wo langutisa eka timhaka leti.
Hi ntiyiso ku tlakuka lokukulu ka xilaveko xa gezi eka malembe mambirhi laya hundzeke swi hundze ntalo wuntshwa lowu hi wu tiseke. Xiyimo lexi humeleleke xa mbuyelo wa mphakelo lowu tlimbaneke wu endla leswaku endlelo hinkwaro ri khumbheka no va enghozini eka vukona bya gezi. Eka xiyimo lexi, hi fanele ku hunguta nkavanyeto lowu a wu nga languteriwangi naswona ndlela yin’we ntsena yo endla leswi hi xihatla i ku hunguta xikoxo no vona leswaku kuna nsalo lowu ringaneleke.
Tanihi mfumo ntirho wa hina i ku rhangela no hlanganisa tiko ehenhla ka pfhumba ro hlayisa gezi leswaku hi lulamisa ntlhontlho lowu. Eka swin’wana, hi tirhisa xiyimo lexi ku vona leswaku makaya ya hina ya hundzuka swihlayisi swa gezi.
Ku na magozo yo tiya eka mani na mani, ndyangu wihi na wihi na mabindzu laya nga endliwaka. Leswi swi hangalasiwa hi Ndzawulo ya Swicelwa naswona hi kona ku amukela swiringanyeto leswi wena, vaaka tiko va hina, va nga hi nyikaka swona kutani hi avelana swona.
Mfumo wu ta sungula ku simeka pfhumba ku vona leswaku ku na timboni to ringanela, ku hisa mati hi solara na mafambiselo ya kahle ya gizara emindyangwini, ku katsa swiyimo swa tindlu eka tindlu hinkwato letintshwa na miako. Hi hlohlotela mindyangu leyi nga kotaka ku swi endla hi xihatla ku tekela enhlokweni ku simeka swipimelo leswi swo hlayisa gezi.
Xileriso xi nyikiwile eka miako hinkwayo ya mfumo ku hunguta matirhiselo ya gezi naswona u nga nyumi ku boxa mavito ya lava va nga swi endliki.
Vuxokoxoko bya magoza man’wana yo tinyiketela eka Nongonoko wo Hlayisa Gezi byi vekiwile hi Vaholobye naswona leswi swi ta langutisisiwa hi ku tihlanganisa na vanghenisi va xandla endzhaku swi kandziyisiwa.
Eka tlhelo ra mphakelo Eskom yi tirha hi matimba ku vona leswaku ku sunguriwa tiphrojeke ta ntirhisano ta xihatla. Hi teka magoza ku vona leswaku ku tiyisisiwa ntalo eka ku lunghisa hi Eskom. Hi na swipanu swa ntirho ya xihatla leswi tirhanaka na mintlhontlho ya nkoka wa malahla namphakelo wa vumaki bya migodi ya malahla naswona hi tirha ku hatlisisa ku pasisiwa ka ku akiwa ka tiphrojeke to nyika matimba ya gasi. Hinkwawo magoza lawa, ya endliwa xikan’we na swipimelo swo hlayisa gezi, swi ta antswisa ntiyisiso no tlakusa ntalo wa gezi leri hlayisiwaka.
Nongonoko wa matimba wa Eskom wo aka eka tijenareti tintshwa na ntalo wa mphakelo swi taya emahlweni; naswona laha swi faneleke, tiphrojeke tin’wana ti ta hatlisisiwa. Eka mhaka leyi, ndzi ta tsakela ku khensa swiyenge leswi nga riki swa mfumo kuva swi tilulamiserile ku pfuna hi ndlela yihi na yihi laha swi koteke ha kona. Eka nhlengeletano na Mutshama-xitulu wa General Electric vhiki leri nga hundza, General Electric yi tinyiketerile ku pfuna ku hi xavela michini yo endla gezi. eAfrika Dzonga tikhamphani letikulu ta laha tikweni to fana na Sasol, Anglo na BHP Billiton ti le ku kaneleni swin’we na Tindzawulo ta Swicelwa na Mabindzu ya Mfumo ku kumisisa madurhelo na switshunxo swo koteka ku nyika mphakelo eka ntshikilelo. Manghenelo hi xin’wana xa goza leri fanaka handle ko lumbetana.
Ndzi lava ku khensa migodi eka ndlela leyi va hi pfuneke ha yona na ikhonomi ku ololoxa mhangu leyi hi fikeleke hi ti 24 Sunguti. Hinkwerhu hi ta tirha ku hunguta ntshikilelo wa leswi eka vumaki.
Matshalatshala yo hlanganela na vutihlanganisi ya le xivindzini xo tihlamulela eka timhangu ta xihatla. Swipanu swa xihatla swi le ku tirheni eka tindhawu to tala. Vhiki leri taka Vaholobyenkulu va Swifundzha va ta hlangana na Vameyara ku pulana no simeka swipimelo swo hlayisa gezi eka Vamhasipala hinkwavo laha tikweni. Leswi swi ta seketeriwa hi swianu swa xithekiniki kusuka eka EDI Holdings, Eskom na National Energy Efficiency Agency. Ndzawulo ya Mimfumo ya Swifundzha na Miganga yi ta kondletela gingiriko lowu seketelaka hi Tindzawulo ta Swicelwa na Mabindzu ya Mfumo.
Ndzi ta rhamba nhlengeletano ya Mintlawa yo Hlanganela ya Puresidente ku kondletela magoza ya hina hinkwawo naswona hi ta tivisa ku nga ri khale xipanu xo ‘Rhangela Gezi’ lexi vumbiwaka hi MaAfrika Dzonga ya ndhuma no va na vutivi lava nga ta pfuna mfumo hi pfhumba ro hlayisa gezi no tivisa vavekisi na miganga hi xiyimo lexi nga xona na hilaha va nga pfunaka ku ololoxa mintlhontlho ya hina ya sweswi.
Holobye wa Timali u ta nyika mahungu yo tala eka xiviko xa Mpimanyeto eka nseketelo lowu nga ta nyikiwa hi Mfumo eka pfhumba ro hlayisa gezi na le ka Eskom eka minongonoko yo aka.
Hi langutana na mhangu kambe hi nga hlula swiphiqo hi nkarhi wutsongo. Xiyimo lexi xi rhangele ntiyiso lowu a wu nga papalateki wa leswaku gezi ro chipa ri vile kona no fika emakumu. Hambiswiritano loko ku langutiwa vuswikoti bya tijenareti leti nghenisiweke, eka nkarhi wo leha lowu taka gezi ra hina ri ta tshama ku ri leri kotekaka.
Hi tiko leri nga na swicelwa swa ikhonomi. Kutani hi fanele ku seketela vumaki bya migodi. A swi papalateki leswaku loko hi ya emahlweni eka ndlela leyi kuleke ya vumaki laha tikweni, hi ta tlhela hi yisa emahlweni nseketelo wo humelerisa vumaki. Hambiswiritano swa boha leswaku mabindzu hinkwawo ya hlayisa gezi. I ntiyiso leswaku ku hlayisa gezi swi nyika nkarhi eka ikhonomi.
Kutani a hi tirhiseni nkarhi lowu wa xihatla ku veka swilo kahle, magoza yo sungula ya nkoka wo hayisa gezi eka vumundzuku lawa hi nga fanelangiki ku ya papalata. A hi voneni leswaku mavoko hinkwawo ya hlangana ku ololoxa nghozi leyi hi fikeleke, swi susumetiwa hi manghenelo ya swiyimo swa hina leswi lavaka Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki!
Lawa i manghenelo yo fana lawa hi faneleke ku ya teka tanihi loko hi ya emahlweni ku tilulamisela ku rhurhela Ntlangu wa Bolo ya Milenge wa Nhlangano wa FIFA hi 2009 na Mphikizano wa Ntlangu wa Bolo ya Misava wa 2010 wa FIFA lowu nga ta sungula etikweni ra hina eka 854 wa masiku ku sukela namunttlha. Ndzi vula mhaka leyi ya nkoka laha hikuva mintlhontlho ya sweswi leyi hi hlanganaka na yona yi endle leswaku kun’wana laha misaveni ku vutisiwa xivutiso xa loko hi ta kota ku rhurhela mphikizano lowu hi ndlela yo humelela.
I ntiyiso, ndzi hava ku kanakana leswaku hi ta fikelela ku rhurhela leswi hi tiboheke eka FIFA na miganga ya misava ya vatlangi va bolo na varhandzi ku tumbuluxa swipimelo hinkwaswo leswi faneleke eku rhurheleni mphikizano wo antswa wa Bolo ya Misava wa FIFA.
Mhaka leyi hi yi kumaka, eka swiyenge hinkwaswo swa muganga wa Afrika Dzonga na le kule, leswi yimeriweke hi ndzima ya siku na siku leyi hi yi endlaka eka malulamiselo ya hina hinkwawo, hi xin’wana xa – Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki: mavoko hinkwawo eka ntirho wa 2010! Naswona hi fanele ku vona leswaku hi tiyisisa manghenelelo lawa.
A hi swi tiva leswaku mhaka ya nkoka eka malulamiselo ya hina ku fanele kuva ku aka xipanu xa Afrika Dzonga xo tiya lexi nga ta hi nyungubyisa no nyungubyisa misava hinkwayo. Ndzi na ntsembho leswaku Nhlangano wa Bolo ya Milenge wa Afrika Dzonga, vadzaberi va hina lava rhangeriweke hi Carlos Alberto Parreira, na vatlangi hi voxe va tiva vutihlamuleri byo tika lebyi va nga na byona ku lulamisa xipanu xa rixaka lexi hina na Afrika hi nga ta tinyungubyisa.
Nakambe hi khensa Springboks kuva makomba ndlela loko va hlurile Mphikizano wa Misava wa Rugby eka lembe leri nga hundza. Leswi swi fanele ku hlohlotela Bafana Bafana, tanihi leswi vatsutsumi va hina va nga ta nghenela eka Mintlangu ya Olimpiki eBeijing kwala ku fambeni ka lembe leri.
Sweswi ndzi lava ku vulavula hi Swilaveko swa Nkoka leswi ndzi swi boxeke.
Ku yisa emahlweni ku hatlisisiwa ku kula ka ikhonomi ya hina na nhluvukiso hi ta simeka Pulani ya Maendlelo ya Pholisi ya Vumaki. Mfumo wu taya emahlweni na minongonoko yo tirhana na tifeme no yisa emahlweni wu tumbuluxa swivandla swo kurisa no tumbuluxa mintirho. Mayelana na leswi, R2,3 wa mabiliyoni ya pimanyetiwile eka matshalatshala ya pholisi ya tifeme na R5 wa mabiliyoni yan’wana ya mimbuyelo ya xibalo eka malembe manharhu swi ta seketela pholisi ya tifeme.
Ku tirha swin’we na mabindzu na vatirhi, hi ta tlhela hi tumbuuxa hi xihatla hilaha swi kotekaka hi kona, tipulani ta nkoka eka swiyenge laha tipulani teto ti nga tirheki, ku fana na migodi na mimbuyelo ya swicelwa, vukoteki bya vatirhisi, mabindzu lawa yanga xikongomelo xo antswisa nseketelo eka mabindzu lamatsongo, vumaki, tifeme ta vutumbuluxi, vurimi na vuhumelerisi bya swa vurimi.
Ku engetela ndzi tsakela ku tiyisisa leswaku hi tshama hi tinyiketerile ku seketela xiyenge xa mimovha kutani hi vona leswaku nseketelo lowu nyikiwaka xiyenge hi ku tirhisa Nongonoko wa Nhluvukiso wa Vuaki bya Timovha (Motor Industry Development Programme) swa hlayisiwa.
Eka xiyenge xa ikhonomi yitsongo, hi taya emahlweni hi hlayisa xiyimo xa swibalo lexi seketelaka ku kula ka ikhonomi leyi yaka emahlweni na nhluvukiso no hungutiwa eka ku hlangana na tinghozi ta le handle.
Ku hatlisisa endlelo ro aka miako hi ta hetisisa nhluvukiso wa pulani yo hlanganisa miako, kuri na ntshikilelo eka gezi ro koteka. Leswi swi katsa ku kondletela minongonokoya Mabindzu ya Mfumo no ndlandlamuxa tipulani ta miako, ku katsa ntleketlo na malulamiselo man’wana, mahungu na thekinoloji ya vuhlanganisi, miako ya magondzo, mati na gezi, hinkwaswo kuya hi minkarhi na tindhawu.
Ku nghenelela eka tipulani, kutani haka ya nkoka leyi fambaka emahlweni i mahungu na thekinoloji ya vuhlanganisi tanihi mukondleteri na xiyenge eka vunene bya yona. Hi laha swi faneleke, lembe leri hi ta hetisa timhaka ta layisense na mafambiselo. Sweswi, mali yi vekiwile ya Sentech kuva holiseli ya inthanete yo pfumala tiwayere xikan’we na timali eka swa mahungu. Ku tirhisana na mimfumo yin’wana etiko xikaya na xiyenge lexi nga riki xa mfumo, hi ta hetisisa ku simeka tintambu ya le hansi ka misava.
Hi nkarhi wun’we, hi kongome ku nyika vuhaxi bya dijitali eka 50% ya ntalo emakumu ka lembe. Leswi fambaka na leswi ku tava endlelo ra vumaki eka nhluvukiso eAfrika Dzonga eka Ntlawa wa leswi nga le Henhla, leswi faneleke ku hetisiwa exikarhi ka lembe.
Kuva ku tiviwa leswaku ku hlwela loku swikombelo swo humelerisa eka vuvekisi mayelana na timhaka to fana na ku vuyiseriwa misava, miako na vuhleri bya ntshikilelo wa mbango leswaku hinkwaswo leswi swi nga endla swilo swi humelela kumbe swi onha swiboho swa vuvekisi, hi tekile xiboho, hi moya wa Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki, ntirho wuya emahlweni hi xihatla ku sungula senthara ya tiqingho laha vavekisi na mfumo va nga landzelerisaka tindlela leti. Ntirho wu sungurile.
Mhaka ya Swilaveko swa Nkoka swa mfumo yi ta kongomisiwa eka timhaka ta nhluvukiso wa vuswikoti. Ntirho wo langutisa hi vuntshwa Endlelo ra Nhuvukiso wa Xiyenge xo Thola ra Mfumo wu ta hetisiwa lembe leri, naswoan tiphrojeke leti xipanu xa mfumo, vatirhi, mabindzu na mavandla ya swa dyondzo leswi kondleteriweke ehansi ka Maendlelo yo Hlanganela eka ku Kuma Vuswikoti bya Nkoka (JIPSA) swi ta tiyisisiwa.
I ntiyiso, hi hlohloteriwa kahle hi mimbuyelo ya kahle kusuka eka swiyenge swo ka swi nga ri swa mfumo leswi kombisiweke hi ku tiyimisela ka ti-CEO ta 70 wa tikhamphani leti nga xaxametiwa eka Johannesburg Securities Exchange ku tirha na mfumo eku lulamiseni ntlhontlho wa vuswikoti lebyi pfumalaka.
Ku engetela eka ntirho lowu eka nkarhi lowu taka, hi ta rhangisa ku nghenelela hi tikholichi ta FET, ti-SETA, switirhisiwa swa swikolo eka swiyenge swinharhu swa le hansi swi suka eka vutihlamuleri byo koxa tihakelo, no hatlisisa ku leteriwa entirhweni eka vathwasi va xiphrofexini.
Ku yisa emahlweni, endhaku ko lulamisa ku tsana eka nongonoko wa Dyondzo ya Lavakulu, lowu tiviweke lembe leri nga hundza, n’hweti leyi hi ta simeka pfhumba ro hlaya ra Kha Ri Gude (a hi dyondzeni). Leswi swi ta katsa vuleteri bya valeteri va xiyimo xa le henhla lava nga ta nyika tidyondzo ta vuhlayi eka vanhu lavakulu va 300 000 na vantshwa hi 2008.
Manana Xipikara na Mutshama-xitulu;
Exikarhi ka minongonoko ya ikhonomi, naswona swi faneke kuva, i mhaka leyi tekeriwaka enhlokweni eka ku humelela swi pfuna ku antswisa nkoka wa vutomi bya MaAfrika Dzonga hinkwavo, ku tirha tanihi xitlhavana xa nkoka eNyimpini ya hina ya Vuswetini no hatlisisa eka ku hatlisisa ku fikelela swikongomelo sweswo swo fana na ku hunguta mpfumaleko wa ntirho no ku fikelela xikongomelo xa rihanyo eka hinkwavo.
Eka nongonoko wo nyika ntshamiseko wa vanhu, sweswi hi kota ku nyika 260 000 ya tiyuniti ta tundlu hi lembe, na ntwanano lowu fikeleriweke na SALGA ku vekela xiboho eka ku xavisiwa ka misava swi nga kumeka eka nongonoko wa tindlu.
Xikan’we na ndzima leyi hi yi endlaka eka tindlela to hambana to nghenelela leti languteke eka ku hunguta vusweti, hi ya emahlweni ku ololoxa nhlayo ya leswi saleleke endzhaku, ku katsa ku humelerisa ka Nawumbisi wa Mafambiselo ya Matirhiselo ya Misava, ku hetisisa timhaka to vuyisela misava, nongonoko wa nseketelo eka lava kumaka misava, na nhluvukiso na masimekelo ya nongonoko wa nhluvukiso wa matiko xikaya lowu ku nga na ku tiyimisela.
Leswi hi swin’wana swa timhaka leti hi faneleke ku ti tekela enhlokweni lembe leri, no vona leswaku hi fikelela swikongomelo leswi hi tivekeleke swona.
Mhaka yin’wana ya Nkoka i ku hlamusela ku hlanganisa no twisiseka ka endlelo ro lwisa vusweti ngopfu-ngopfu swiyenge swa ntalo wa vanhu leswi khumbhiweke hi xiphiqo lexi. Leswi swi katsa vana, vavasati, vantshwa, vanhu lava tshamaka ematiko xikaya na vutshamo bya le madorobeni lebyi nga riki enawini, vanhu lava nga na vuleme kumbe vuvabyi byo tika na vadyuharhi.
Exikarhi ka tindlela leti ringanyetiweke i: ku ndlandlamuxa nongonoko wa mintirho ya mfumo, mimpfuno ya le mintirhweni eka ku tumbuluxa mintirho eka mintlawa leyi ku kongomiweke eka yona, ku tiyisisa ntalo wo lavisisa mintirho, ku antswisa dyondzo na vuleteri, ku antswisa vukorhokeri na nhundzu exikarhi ka miganga ya vusweti, ku nghenelela ko karhi eka mindyangu leyi nga le vuswetini, no vona leswaku kuna ntirhiseko eka mavandla lya seketelaka vamanana na swiyenge swin’wana. Exikarhi ka swin’wana, hi ta endla nhlelo eka michini ya rimbewu ku endlela ku antswisa swilo hinkwaswo mayelana na ku nyika matimba eka vamanana.
Mayelana na masungulo lawa iphrojeke yo hlawuleka ku kambela manghenelo laya lavekaka ku tirhana na vana lava nga le nghozini ehenhla ka 14 wa malembe.
Kambe hinkwerhu ha pfumela leswaku muganga na swisiwana ngopfu-ngopfu, a va nge yieli tindlela na minkanelo na tidyondzo – swi ngava swi ri swa nkoka. Eka mhaka yin’wana, ku nghenelela ko tala i swilo leswi mfumo wu nga tiyimisela ku swi endla hambi leswi swi nga hlanganisiwangiki kahle. Kwalaho, ku ya hi moya wa Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki, mfumo wu tiyimiserile ku tiyisisa pfhumba ro tiva mindyangu yo karhi na vanhu leyi pfumalaka no veka kahle tindlela ta manghenelelo laya nga ta pfuna, eka nkarhi wo nghenelela, ku tlakusa xirilo xa vanhu lava nga le mindyangwini.
Eka leswi, hi ta lava Kamara ya Rixaka eka nyimpi yo Lwisana na Vusweti leyi nga ta hlanganisa tindzawulo to fana na Nhluvukiso wa Vaaki, Mfumo wa Xifundzha na Miganga, Mabindzu na Vumaki, Vurimi na Timhaka ta Misava, Mintirho ya Mfumo na Rihanyo xikan’we namafambiselo ya xifundza na miganga, leti nga ta tirha na ti-NGO na mabindzu ku tiva manghenelelo laya faneleke eka mindyangu yo karhi no yi simeka tanihi mhaka ya xihatla.
Lembe leri hi ta langutisa swilaveko swo karhi leswi nga swa nkoka eka ku lwisana na vusweti laha tikweni, hi ku susumeta ku katsiwa ka ikhonomi ya vaaki. Leswi i:
* ku hatlisisa ku lulamisa misava na swa vurimi na tipulani to enela eka ku xava misava, masimekelo ya kahle ya vukorhokeri bya nseketelo wa vurimi na nseketelo wa swakudya swa ndyangu, no antswisa xiyimo xa mali no fikelela eka MAFISA ku nyika xikweleti xitsongo eka xiyenge lexi: kuta langutisiwa swinene eka tindhawu leti langutisaka swinene eka vatshami va le mapurasini na lava kumekaka eka tindhawu leti va susiwaka hi xitalo, naswona hi nga engetela van’wamabindzu va vantima eka ntshovelo wa vurimi hi 5% hi lembe, na tinkota eka vun’winyi bya misava swi ta pfuna ku hatlisisa;
* mpimanyeto wu ta nyika ku engeteleka eka ndlela ya mudende hi ku ringananisa malembe ya lava faneleke hi mudende wa vadyuharhi ku va 60, kutani swi vuyerisa kwalomu ka hafu ya miliyoni wa vavanuna;
* ku tiyisisa matshalatshala laya sunguriweke ku tlakusa mpfuneto eka mintirhisano na mabindzu lamatsongo ngopfu-ngopfu lawa ya khumbhaka vamanana, na ntshikilelo eku nyikeni vuleteri na vumaketi, ku katsa ku va hlanganisa na mabindzu lawa ya sunguriweke;
* ku tlakusa nongonoko wa Vukorhokeri bya Vantswa va Tiko ku katsa na ku tlakuka ka lava thwaseke lava tekiwaka eka nongonoko wa Nhluvukiso wa Vuswikoti bya Masocha eka Vuthu ra Vusirheleri ra Tiko ra Afrika Dzonga kusuka eka nhlayo ya sweswi ya 4 000 kuya eka 10 000. R700 wa mamiliyoni ya nyikiwile SANDF ku sungula minongonoko ya yona;
* ku tiyisisa the Nongonoko wo Ndlandlamuxa Mintirho ya Mfumo leyi, nga le henhla ka leswi a swi vekiwile, swi kombise vuswikoti byo tsonga vanhu vo tala: leswi swi ta katsa nhlayo leyi engeteleleke ya vantshwa eka nongonoko ku hlayisa miako ya mfumo, ku engeteriwa nhlayo ya vana lava tekiwaka eka Nhluvukiso wa Vutsongwana wa Masungulo ku tlula 600 000 hi 1 000 wa tindhawu tintswa laha ku ga na ku tlula 3 500 wa vatirhi lava leteriweke no thoriwa, no engetela nhlayo ya vahlayisi. Kwalomu ka R1 wa mabiliyoni yi ta averiwa eka minongonoko leyi welaka eka EPWP; naswona, xo hetelela,
* ku nghenisa ndlelo ra swixavisiwa leswi tsakeriwaka ku xaviwa hi mfumo eka mabindzu lamatsongo, ya le xikarhi na lamakulu; na le ka Mayimeri va Nhluvukiso wa Mabindzu Lamatsongo ku tumbuluxa ndlela ya matimba ku vona leswaku nkarhi wa 30 wa masiku wo hakela wa landzeleriwa.
Hi ta tlhela hi hlanganisa nongonoko wo hatlisisa nhluvukiso wo rhurhisa vanhu hi ndlela ya kahle, na matshalathala yo tiyisiwa, tanihi mhaka ya xihatla, ku hatlisisa ku fikelela mati, mbhasiso na gezi, leswaku hi 2014, hi fanele kuva na tindhawu ta kahle ta vutshamo na ku fikelela mindyangu hinkwayo eka vukorhokeri lebyi.
Ku hatlisisa ku antswisa ku fikelela ka xikongomelo xa rihanyo eka hinkwerhu swi katsa ku tiyisisa masimekelo ya Pulani ya Ndlela ya Rixaka ya HIV na AIDS. Hi tela hi ri na xikongomelo xa leswaku kwala lembeni ku hungutiwa vanhu lava nga tekiki mirhi ya TB hi 10% kuya eka 7%, letela ku tlula 3 000 wa vatirhi va rihanyo eka vufambisi bya vuvabyi lebyi no vona leswaku mirhi ya matimba na vavabyi lava lavaka vutshunguri bya matimba va kuma vutshunguri.
Hina xikongomelo xo hetisa ntirho eka ndlela ya vusirheleri bya vaaki byo twisiseka, swi vuyerisa ku suka eka vutihlanganisi lebyi sunguriweke hi vatirhisani va vaaki. Tanihi loko hi hlanganisa mavoko no tilulamisela eka Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki hi fanele ku tlhela hi tiyisisa nkanerisano wa tiko eka timhaka leti hi hlamuselaka tanihi tiko.
Timhaka timbirhi ti lava ku boxiwa hi ku komisa.
Xo sungula xa leswi i xiringanyeto xa leswaku hi fanele ku hlambanya leswaku hi ta va hi yingiserile vadyondzi nampundzu eswikhongeleni, xikan’we na ku Tinyiketela ka Vantshwa va hoyozela hi ku kombisa matikholo ya ximunhu na vun’we bya MaAfrika Dzonga hinkwawo. Holobye wa Dyondzo u ta hlamusela eka njhekanjhekisano ya tiko eka timhaka leti vhiki leri taka.
Mhaka ya vumbirhi i ya tindhawu na mavito ya tona, leswi lavaka endlelo ro landzelela eka swifundhzankulu hinkwaswo ku endlela leswaku hi ta tumbuluxa masungulo ya ku cinca loku hi ku ringanyetaka. Hi ta simeka endlelo leriku nga ri khale, hi ku leteriwa hi Huvo ya Mavito ya Tindhawu ta Afrika na Tikomiti ta Swifundzha.
Manana Xipikara na Mutshama-xitulu,
Loko hi langutisa eka mhaka ya vugevenga eka Ntshamo wo hlanganela wa palamende eka lembe leri hundzeke, hinkwerhu ha vilela ku nga ri ntsena hi vugevenga bya le henhla, kambe na xikombiso xa leswaku swilo swi hume endleleni loko swi ta eka ku dlaya – swi onha ntolovelo wo antswisa leswi kumiweke eka xidemokrasi.
Hi ndlela leyi faneleke, lembe leri nga hundza hi nghenelela eka mabindzu na swiyenge swin’wana swa vanhu, ku sungula manghenelo ya kahle eku pfuxeteni endlelo ra vululami hinkwaro.
Mayelana na leswi, hi moya wa Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki, Khabinete yi pfumerile eka ntlawa wo cinca loku lavekaka ku tumbuluxa endlelo ra vululami rintshwa, ra masiku lawa no ri hundzuluxa. Exikarhi ka swilo swin’wana, leswi swi ta katsa ku vumba xivumbeko xo kondletela na mafambiselo eka endlelo eka xiyimo xin’wana na xin’wana, kusuka eka mfumo wa le xikarhi na wa muganga, ku hlangansa vululami na vamajisitarata, maphorisa, vaahluri, mintirho ya makhotso na Huvo ya Mpfuneto wa swa Nawu, xikan’we na minghenelelo yin’wana, ku katsa na ku nyika matimba eka Tiforamu ta Maphorisa ta Miganga.
Tanihi loko Swirho swa Vachaviseki swi nga na vutivi, swin’wana swa masungulo lawa swi sunguriwile; kambe hi na ntshembho wa leswaku, loko swi humelerisiwa hinkwaswo hi ndlela yo hlanganisiwa ya kahle no pfunetana, ntshikilelo wu tava wo tala eku lweni na vugevenga. Vaholobye va Vululami, ku Sivela Vugevenga na Ntlawa wa Vusirheleri va ta hlamusela hi vuenti eka vuxokoxoko bya leswi na masungulo man’wana eka vhiki leri taka.
Eku fambeni ka lembe leri, hi ta tlhela hi humelerisa Milawumbisi eka ku hundzuluka ka vululami hi ku tihlanganisa na vaahluri na vamajisitarata, ku hetisisa endlelo leri kongomaneke no tiyisisa vulawuri bya mindzilekano na vuhlayiseki, ku tlhela ku nyikiwa rihanyo eka Tsalwa ra Timfanelo ta Vaxanisiwa, ngopfu-ngopfu ku langutisiwa mhaka ya vadyohi lava dyohaka nakambe, no yisa emahlweni ku simekiwa swipimelo swo engetela leswi sukaka eka Khomixini ya Ntiyiso na Ndzivalelano.
Leswi swi susumetiwaka hi xiboho xo tiyisisa ku ku lwa na vugevenga, xikan’we na swiringanyeto swa Khomixini ya Vululami ya Khampepe eka matirhelo na ndhawu ya Vulawuri bya Matirhelo yo Hlawuleka (Directorate of Special Operations) xikan’we no yisa emahlweni eka mhaka leyi, ku katsa no lulamisa Endlelo ra Vululami bya Vugevenga, emakumu ka Nyenyankulu lembe leri, hi ta tihlanganisa na Palamende na tipalamende ta swifundzha na swipimelo swin’wana leswi lavaka ku antswisa ntalo wa hina wo lwisana na vugenga.
Leswi nga taya emahlweni swi hi tivisa tanihi loko hi teka goza leri ku tava ku tiyimisela ka mfumo ku lwisana na vugevenga byo kondleteriwa no antswisa mafambiselo, vukoteki na vukondleteri bya vayimeri va nawu.
Xa nkoka, ku humelela ka hina eku lweni na vugevenga swi ya hi ntirhisano exikarhi ka hina tanihi hi vaaka-tiko vo landzelela nawu, leswi hlohlotelaka hi milawu ya nawu, nhlonipho wa vululami na nsusumeto wa timfanelo ta ndzingano wa vanhu, laha Vumbiwa bya hina byi hi lerisaka ku landzelela vutomi bya hina bya siku na siku na swiviko.
Swirho swa Vachaviseki;
Lembe leri hi taya emahlweni na matshalatshala ku antswisa mafambiselo ya mfumo leswaku hi ta fikelela swiboho swa vaaka-tiko. Loko ku ri na swin’wana, moya wa Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki wu fanele ku tirha eka vanhu lava rhwalaka nkateko wo va vatirhela mfumo.
Kuna swilo swo olova kambe swi ri swa xihatla na swa nkoka hi faneleke ku swi endla, tanihi xiphemu xa matshalatshala hinkwawo ku antswisa nhlangano na ntalo wa mfumo.
Xo sungula, ku twananiwile eka swiyenge hinkwaswo swa mfumo leswaku, ngopfu-ngopfu swivandla swa mintirho swa nkoka swi tatiwa eka tsevu wa tin’hweti swi nga ri na vanhu. Ndzawulo ya Mintirho ya Mfumo na Mafambiselo yi ta vumba endlelo ro valanga ku landzelerisa masimekelo ya swiboho leswi.
Xa vumbirhi, hi Mudyaxihi lembe na lembe (na le ka tin’hweti timbirhi eku sunguleni ka lembe ximali eka mfumo wa muganga) timininjhere nkulu hinkwato ti fanele ku yisa Mintwanano ya Matirhelo eka varhangeri lava faneleke. Hofisi ya Khomixini ya Mintirho ya Mfumo yi ta vumba endlelo ro valanga ku landzelerisa leswi.
Xa vunharhu, ku tiva leswaku Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya i khokho ra vutomi bya muaka-tiko un’wana na un’wana, lembe na lembe hi ta tiyisisa ku simekiwa ka endlelo ro cinca swilo leri pasisiweke hi Khabinete. Leswi swi katsa ku antswisa endlelo ra IT, ku letela vatirhi eka tindlela tintshwa, ku susa swilo swa vugevenga no rhangela endlelo rintshwa ra Pasi ya khadi.
Ku antswisa matirhelo eka mfumo swi tlhela swi ya hi nkoka wa vurhangeri lowu nyikiwaka hi vulawuri na vufambisi nkulu. Ku engetela, i swa nkoka ku antswisa ku tinyiketela ka vatirhela mfumo emintirhweni ya vona – ntirho lowu nga le makatleni ya vurhangeri, vatirhelo mfumo hi voxe na minhlangano ya vatirhi.
Eka mhaka leyi, lembe leri, hi ku tirhisana na minhlangano yo yimela vatirhi, hi ta vitana Nhlengeletano ya Xiyenge xa Mfumo ku tlhuvutsa timhaka leti leswaku moya wa Batho Pele wu kuma mavonelo yo tiya laha vukorhokeri bya mfumo byi nyikiwaka kona.
Ku tirhisana na vatirhisani van’wana va vaaki, hi ta vona leswaku, eku heleni ka lembe leri, Nongonoko wa vumbirhi wa ku Lwisana na Vumbabva wa Tiko wa pasisiwa, na leswaku pulani ya matirhelo leyi ku twananiweke hi yona na mabindzu ya simekiwa. Eka mfumo wa muganga, hi ta pfuna 150 wa vamhasipala vo sungula ku tumbuluxa tindlela ta vona to lwisana na vumbabva.
Lebe leri hi ta yisa emahlweni ku tiyisisa matshalatshala na ntalo eka mfumo wa muganga ku fambelana na Ajenda ya Tindlela ta Mfumo wa Muganga ya 5 wa malembe. Ku vona leswaku ku na ndlela yo valanga eka mhaka leyi, SALGA yi pfumerile ku nyika swiviko swa kotara eka ntirho lowu endliwaka.
Ku endlela ku yisa emahlweni ku antswisiwa vukorhokeri lebyi nyikiwaka hi swiyenge swo fana na valwela-ntshuxeko, vamanana na vantshwa, hi ta langutisa hi vuntshwa swiyenge leswi bohiweke ku endla mintirho leyi no kambisisa malulamiselo ya kahle, ku katsa ku hlela ka swiyenge swa Mfumo ngopfu-ngopfu leswi tumbuluxiweke ku langutisa eka nhluvukiso wa vantshwa no nyika matimba.
Mintlhontlho yo tala entirhweni wa hina leyi hi yi kumeke yi suka eka ku tsana eka mapulanelo. Kwalaho, tanihi xiphemu xa Swilaveko swa hina swa Nkoka eka nguva leyi taka hi ta hetisisa tindlela leti nga ta endla leswaku hi antswisa ntalo wa mfumo ku swi veka kahle na tipulani to hlanganisa, ku angarhela swiyenge hinkwaswo swa mfumo.
Swirho swa Vachaviseki;
Nongonoko lowu hi nga wu andlala wu katsa ku tinyiketela loku tiko ra hina ri pfumalaneke na vurhangeri bya tiko nkulu hi ku tirhisa Ndlela yo Langutisa hi Vuntshwa eka Afrika.
Mhaka ya nkoka, eku tlakuseni Ajenda ya Afrika lembe leri, ku tava ku tiyisisa mavandla ya Afrika, ku katsa Nhlangano wa Afrika na nongonoko wa nhluvukiso, NEPAD.
Leswi hi ta swi endla, leswi hlohleteriwaka hi ku navela loku fanaka ka vanhu va tiko nkulu eka ku hlangana lokukulu ku fikelela ntwanano wa tiko nkulu eka swiyenge hinkwaswo. Goza ra nkoka eka mhaka leyi i ku hlengeleta mavandla ya tindhawu na migingiriko leyi kongomeke eku fikeleleni ku hlanganisiwa ka tindhawu.
Hi yisa emahlweni ku tiyimisela eka ndhawu yo tshunxeka ya mabindzu eka Muganga wa Nhluvuko wa le Dzongeni wa Afrika, no tshembha leswaku ku tirhisiwa ka xiyimo xa Vutshamaxitulu bya SADC hi 2008/2009 swi ta nyika ntikelo eka ku tinyiketela ka swifundhza eka mhaka leyi.
Kuya hi mhaka leyi, hi ta yisa emahlweni ku hlangana ka mintwanano na vaakelana va hina na Nhlangano wa Yuropa, eka mhaka leyi rhangeriweke hi Nhlangano wa Afrika, ku vona leswaku minkanerisano eka Mintwanano ya Ntirhisano wa Ikhonomi ya hetisisiwa hi xihatla, yi sungula hi ku hatlisisa nhluvukiso wa ndhawu ya hina.
Eka lembe leri hundzeke, hi hundzisele vurhumiwa bya hina bya SADC ku pfuna eka vurhangeri bya tipolitiki ta Zimbabwe ku kuma xitshunxo eka mintlhontlho ya tipolitiki leyi va hlanganaka na yona. Hi vile na nkateko, eka Nhlengeletano ya AU eAddis Ababa ku nyika xiviko xo twisiseka xa ximfumo eka vurhangeri bya SADC eka mhaka leyi.
Hi ku komisa, matlhelo laya khumbhekaka eka minkanerisano yi fikelele ntwanano eka timhaka hinkwato mayelana na timhaka leti matlhelo hi mambirhi a ya fanele ku ti lulamisa. Leswi swi katsa timhaka leti fambelanaka na Vumbiwa, vusirheleri, vuhaxi na milawu ya nhlawulo, na timhaka tin’wana leti tsakeriweke eka malembe yo tala. Milawu leyi faneleke eka mhaka leyi yi pasisiwile hi palamende, ku katsa na ku cinca loku faneleke ku vumbiwa. Hambiswiritano, leswi saleke, i mhaka ya maendlelo yo yelana na ndlela yo nghenisiwa ka Mpfapfarhuto wa Vumbiwa byintshwa lowu ku twananiweke hi wona.
Hi ndlela leyi faneleke, hi ta tlangela swin’we na Varhangeri va Matiko ya SADC na Mfumo eku hoyozeleni matlhelo hi mambirhi eka Minkanerisano ya Zimbabwe eka leswi va swi fikeleleke no va hlohlotela ku tirha swin’we ku ololoxa mhaka leyi saleke. Tanihi leswi hi komberiweke hi Varhangeri va Matiko ya SADC na Mfumo hi tshama hi lunghile ku yisa emahlweni hikondletela minkanerisano ya Zimbabwe. Hi le tlhelo, hi navelela vanhu va Zimbabwe ku humelela eka nhlawulo lowu nga ta va kona hi ti 29 Nyenyankulu.
Vuxaka bya hina na Democratic Republic of Congo byi ta ya emahlweni, tanihi loko hi lava ku nghenelela eka matshalatshala yopfuna vanhu va tiko ku fikelela ku rhula ka nkarhi hinkwawo no simekiwa ka nongonoko wa vona ku aka hi vuntshwa na nhluvukiso.
Naswona mfumo wa hina wu ta tshama wu langutisa leswi humelelaka eKenya, Chad, Burundi, Darfur eSudan, Sahara Vupeladyambu, Cōte d’Ivoire, Somalia, Comoros na Central African Republic ku kuma ku rhula loku nga heriki na ntshamiseko.
Ha vilerisiwa hi madzolonga na ku dlayana eKenya na Chad, leswi vuyerisaka endzhaku ndzima leyi hi yi endleke eka malembe mangari-mangani mayelana na ku pfuxa tiko nkulu ra Afrika. Hi rhambha MaAfrika hinkwavo ku endla swihi na swihi leswi va nga swi kotaka, hinkwerhu hi pfuna ku yimisa swilo leswi swo biha swi humelelaka.
I ntiyiso, hi ta ya emahlweni ku endla mintirho ya hina eka Huvo ya Vusirheleri ya Matiko ya Tinxaka. Xa nkoka eka mhaka leyi, i ku tiyisisa ntirhisano exikarhi ka Huvo ya Vuhlayiseki ya UN na Huvo ya ku Rhula na Vuhlayiseki ya Nhlangano wa Afrika.
Ku susumetiwa hi xilaveko xo tlakusa ku antswisiwa ka nkoka wa vutomi eka vanhu hinkwavo, ngopfu-ngopfu eka matiko lawa ya ha hluvukaka, hi ta langutisa ngopfu eku tiyisiseni ku nghenelela ka hina eka tiforamu ta Indiya-Brazil-Afrika Dzonga, Ntirhisano wa Tindlela wa Afrika Yintshwa-Asia, Nhlangano wa Non-Aligned, Ntlawa wa 77 na minkanelo ku hetisisa ntwanano wa mabindzu wa SACU-Mercusor.
Eka leswi fanaka, hi ta yisa emahlweni ku nghenisa xandla eka ku fikelela swikongomelo swa Kyoto Protocol eka ku Cinca ka Maxelo na ku antswisa loku yaka emahlweni eka mhaka leyi, no nyika mavonelo eka minkanelo ya Minhluvukiso ya WTO Doha.
Lembe leri hi tlangela lembe ra vukhume ku tumbuluxiwe vuxaka bya xidiplomati exikarhi ka Afrika Dzonga na People’s Republic of China. Ku kula ka vuxaka eka tindhawu to tala exikarhi ka mimfumo ya hina na vanhu swi tiyisisa leswaku Ntirhisano wa China-Afrika Dzonga eka ku Kula na Nhluvukiso i ndlela ya vuxaka yo vuyerisa hinkwerhu, leswi nga kulaka swi tiya swinene.
Lembe leri taka, hi ta rhurhela Nhlengeletano yo Langutisa hi vuntshwa ku hlela masimekelo ya swiboho swa Nhlengeletani ya Misava yo Lwisana na Xihlawuhlawu leyi a yi khomeriwe laha tikweni hi 2001. Hi na ntshembho leswaku, kuya hi xihlawuhlawu lexi yaka emahlweni na mimbuyelo yo chavisa swi ya emahlweni ku tshikilela vanhu, Mimfumo na vanhu va misava va ta tirhisana swin’we na hina ku vona leswaku Nhlengeletano yo Langutisa hi vuntshwa yi fikelela swikongomelo swa yona.
Vutihlamuleri lebyi bya misava, ku katsa no rhurhela Mphikizano wa Ntlangu wa Bolo ya Misava wa 2010 wa FIFA , wu ta tisa ku vevukeriwa eka ntshembho wa vumunhu lebyi hi nga na byona laha tikweni tanihi ndlela eka magoza ya kahle eka vanhu hinkwavo. Kambe a hi fanelangi ku tekela leswi ehansi.
Ndzi na ntshembho wa leswaku, ehansi ka vurhangeri bya Huvo ya Vumaketi ya Misava, mabindzu na Vuvekisi ya Afrika Dzonga (TISA), Vupfhumba bya Afrika Dzonga na vayimeri van’wana hi ta khomana xikatla eku hangalaseni emisaveni hinkwayo moya wa Matirhelo hi ndlela yo ka yi nga Tolovelekangiki, na ku yisa emahlweni ku tumbuluxiwa ka muganga lowu hlayisaka na swiyimo eka misava ku hlengeletana etikweni ra hina ku tlangela vumunhu bya Afrika hi 2010.
Manana Xipikara, Mutshama-xitulu na Swirho swa Vachaviseki;
Tanihi leswi ndzi vuleke leswi ndzi swi vuleke, ndzi vuya eka xivutiso: hi xihi xiyimo xa tiko ra hina loko hi sungula 2008!
Leswi ndzi swi tivaka no swi vula hi leswaku: mintlhontlho yihi na yihi leyi hi nga na yona sweswi, hi le ku lweni na yona!
Ndzi vula leswi ndzi nga tipfinyingi hikuva ndzi na ntshembho wa leswaku MaAfrika Dzonga va na vuswikoti no tiyimisela ku fikelela ntlhontlho wa matimu – ku tshikilela ntirhisano wun’wana na wun’wana wa vuhina – ku tihlamulela eka mintlhontlho ya siku na siku ya tiko, ku katsa leswi fambelanaka na ikhonomi ya hina, xiyimo xa tipolitiki na xa ikhonomi eAfrika na kun’wana laha misaveni, no teka minkateko ya ndzima ya tiko ra hina leyi endliweke eka khume mune wa malembe laya hundzeke.
Loko hi khomana xikatla, no tinyiketela eka ku fambisa mabindzu ya hina hi ndlela yoka yi nga tolovelekangiki, hi ta tiyisisa ndlela ya hina yo aka hi vuntshwa na nhluvukiso no swi yisa eka swiyimo swa le henhla swinene.
Ndza khensa.
Issued by: The Presidency


c: text/html

text:
MATERIAL MAY BE DOWNLOADED FREE OF CHARGE FOR PERSONAL USE
BACK TO INDEX FORWARD TO NEXT CHAPTER
A. MANGHENELO
Nhloko Mhaka nkulu: Makungu ya Xikwembu hi misava leyi: Vun`we bya miehleketo na mfambo.
Siku ro tsariwa: A.D. 60-62
Mutsari: Pawulo
Ndhawo:Khotsweni ra le Roma
Nkomiso:
- Pawulo a tshamile ku tlula malembe ya 3 na kereke leyi, naswona a ri kusuhi ngopfu swinene na yona.
- swilanguteka o nge papila leri a ri nga kongomanga kereke ya le Efesa ntsena, kambe eka tikereke hinkwato ta ndhawo ya kona.(Eka matsalwa man`wana yo sungula lawa mahuhuteriweke rito ra ku “ Vaefesa” arikona ,etc.)
- A ri tsaleriwanga ku lululamisa vukhongeri byo karhi,kumbe mahanyelo yo karhi yo homboloka,kambe ku fikisa va dyondzi va rona eka xihimo xo entelela eka leswi landzelaka:
- Ku entelela eka swikongomelo swa Xikwembu leswi nga heriki e henhla ka ntumbunuku hinkwawo (Kuavanyisa ka1-3).
- Mfambo wa vona wo hlawuleka eka Kreste(Kuavanyisa ka 4-6).
- Pawulo i tirhise swifaniso swotala ku hlamusela vun`we bya vapfumeri eka Kreste:
- Kereke yi fana na muako lowu masungulo ya wona ku nga ribwe ra yinlha;ribwe ra kona ku nga Kreste. .
- Na kambe yi fana na miri lowu nhloko ya wona ku nga Kreste.
- Na kambe yi fana na vukati laha Kreste ku nga muteki,Kereke yona ku nga mutekiwa.
- Vadyondzi van`wana va na mavonele ya leswaku papila leri i nhlavutelo lowu enteke wa Vukhongeri bwa xikreste ku tlula lowu kumekaka eka buku ya Varhoma.
B. PAWULO A XEWETA NHLENGELETANO
1:1, 2
- Ematsalweni man`wana yo sungula lamahuhuteriweke rito ra ku “Vaefesa” arikona.
- Pawulo i pfuxela nhlengeletano hi ndlela leyi:
- Papila leri landzelaka ri huma eka yena,Pawulo.
- Yena i Mua
- Yena i kumile Vuapostola hi ku rhandza ka xikwembu.
- Yena i vulavula navona tani hi “Vapfumeri” lavo “Lhawulekak.’
- Swi hi chavelela ngopfu ku tiva leswaku Xikwembu xi hi vona hi ri “Lava valhawulekeke”Leswi hakunene hi leswi hi nga xiswona eka Kreste.
- Ku fana nale ka tipapila ta yena letin`wana,Pawulo i vulavula minkateko eka vadyondzi va yena, na a nge se sungula ku va nyika tidyondzo ta yena.
C. MAKUNGU YA XIKWEMBU HI NTUMBUNUKU
1:3-14
- Ku ya hi makungu ya xikwembu Emisaveni ngopfu ngopfu hi Vanhu:
- Xi endle makungu xi tlhela xi maheta ku ri khale xi nge se tumbuluxa nchumu. (1:4,5)
- Xi endle leswi hi ku rhandza ka xona ku nga ri hi ku a ku ri na ntshikelelo wo karhi eka xona. (1:5,11)
- Xive ni ku eneteka loku enteke xi tlhela Xitsaka haswona. (1:5,6)
- Leswo swi komba tintswalo ta xona leti enteke no hlamarisa swinene. (1:6,7)
- I swihundla leswi swifihliweke kuri khale leswi Xi swikombisaka hi nkarhi wa xona ni hi ku tsaka ka Xona. (1:9)
- Xikongomelo xikulu i ku hlanganisa swilo hinkwaswo e matilweni nale misaveni, nhloko ya swona a va Kreste Yesu. (1:10,22)
- Hi tlhelo ra minkateko e henhla ka munhu:
- I ta kutsuriwa hindla yo hlamarisa(a tshunxiwa) eka ku avanyisiwa loku ku nga henhla ka yena hi mhaka ya swidyoho naku homboloka ka (1:7,8)
- I ta tswariwa hi vuntswha a va loyi a lumbaka dyangu wa Xikwembu, hi ndlela leyo i ta hundzuka n`wana wa Xikwembu.(1:5)
- I ta amukela minkateko hinkwayo leyi Xikwembu xi nga n`wi lulamisela yona tani hi ndzhaka ya yena. (1:18)
- I ta amukela minkateko hinkwayo leyi tilo ri nga n`wi khomela yona.(1:3)
- I ta va lweyi a hlawulekeke no hetiseka, a tlela a pfumala nandzu.(1:4,23)
- Loko Munhu a pfumela ntwanano lowu, i ta va na ku tshemba leswaku swilo leswi swi humelerisiwe hi Xikwembu,hi Moya Lowo kwetsima lowu nga ta nghena wu teka vulawuri evuton`wini bwa yena1:13,14)
- Mayelano na swipimelo leswi makungu lawa matshameke e henhla ka swona:
- Ma endleka kuya hi tintswalo ta Xikwembu leti hlamarisaka.(1:7)
- Ma endleka hikwalaho ka ku fa, Na ku pfuka ka n`wana wa xona Yesu Kreste. (1:7)
- Mayelano na ku humelela ka makungu:Ma ta endla leswaku ma tisa ku dzuneka loku kulukumbha emalhweni ka xikwembu.(1:12)
D. XIKHONGELO XA PAWULO XA KU PALUXA MAKUNGU YA XIKWEMBU
1:15-23
Kukhongela i ndlela leyi Xikwembu xi yi pfumelelaka ku humelerisa swihundla swa xona leswi fihliweke leswaku swi humela erivaleni.Leswi swi vekiwe hi xona.Hikokwalaho, Pawulo na yena,loko a tive timhaka ta masungulo ya makungu ya Xikwembu evuton`wini bwa va dyondzi va yena,hi ku hatlisa i khinsame hansi hi matsolo a pfumelela Moya wo Kwetsima ku tata mbilu ya yena hi xikhongelo lexi a xi ta endla leswaku xi paluxa swihundla hinkwaswo,leswaku va amukela hinkwaswo leswi Xikwembu xi va lulamiseleke swona.
Leswi landzelaka hi leswi a khongeriseke xiswona, no khensa Xikwembu:
- Leswaku va vonisisa kahle vukulu ( na ku anama) ka makungu ya Xikwembu eka vona.(1:17,18)
- Leswaku leswi swi hlanganyeta ku langutela e ka vona, nova vumundzuku bya vona(1:18)
- Lewaku vata switiva leswaku va fuwile ngopfu hi mhaka ya leswi va swi kumeke eka Kreste(1:18)
- Leswaku va tsumbula matimba ya Hosi Xikwembu yo hlamarisa lamatirhaka eka vona sweswi ,lawa ma nga ta endla leswaku va hetisisa makungu ya Xikwembu lawa (xima kunguhateke kuri khale).Matimba lawa mafana na lawa Xikwembu xi ma tirhiseke loko xi:(1:19-23):
- Pfuxe Kreste eku feni.
- N`wi tlakusile henhla ka minfumo hinkwayo,ya matimba na ka mavito hinkwawo lama nga kona emisaveni na le ka misava leyi ya ha taka.
- Veke swilo hinkwaswo e hansi ka mikondzo ya yena.
- N`wi tshamise eka voko ra Xona ra xinene.
- N`wi veke tani hi nhloko ehenlha ka swilo hinkwaswo.
- N`wi nyike ku va nhloko ya miri wa yena,ku nga nhlengeletano ya vapfumeri.
- Nyike yena ku hetisisa makungu ya xona eka miri wa yena.
E. KU SUKA EKU FENI KUYA NGHENA EVUTO`NWINI
2:1-3
Endzhaku ka loko a va khongelerile leswaku va pfuleka, Pawulo, i katsakanya dyondzo ya yena eka vona (Yi ri na xikongomelo xo fana):
- Xiyimo lexi Xikwembu xi nga kuma vanhu vari e ka xona.
- Xikwembu xitile eka vona (Vanhu)Loko va ha file emoyeni hikwalawo ka swidyowo swa vona.(2:1)
- Miri lowu wu feke a wu tivi leswi wu swi endlaka, hi ndlela yo leyo na Munhu loyi a feke emoyeni a nga tivi leswi a swi endlaka.A nga vuri nchumu hi mintirho ya Hosi Xikwembu leyi tikombaka emisaveni hinkwayo.
- I ku bhola loku endlaka leswaku ntsumbu wu hambana no va kule swinene na moya kumbe vutomi bya Hosi Xikwembu,naswona kuhava murhi lowu wu nga tirhisiwaka leswaku ntsumbu wu tlhela wu vuyela evuton`wini, kuhava murhi na wun`we lowu vanhu va wu tivaka lowu nga tirhaka swoleswo .
- Wu humesa risema ro bola, leri nyenyiwaka hilava hanyka, ngopfu-ngopfu hi Hosi Xikwembu n’wini wa vutomi.
- Xivangelo ni mbuyelo wa rifu ra vona:
- A va famba(no hanya) tani hi vamatiko , ku nga yona ndlela ya misava leyi.(2:2)
- Magoza ni minkondzo ya vona a swi lawuriwa hi mimoya ya matimba (mimoya ya tchaka) leyi va rhendzeleke.2:2)
- A va lawuriwa hi moya wa ku tikurisa, lowu wa ha tirhaka na namuntla ku veleka Vana lava vutomi bya vona a nga ku fularhela Hosi Xikwembu . (2:2)
- Va lo tihlawulela hi voxw ku endla swidyoho, leswikulu hambi leswitsongo,leswaku valwa na Xikwembu.(2:2)
- Hinkwavo lava ponisiweke sweswi, na vona a va famba hibudula lero anamai, navona a va fambisiwa hi ku navela ka vona ka nyama ( vudyowo bya ntumbuluko). (2:2)
- Loko va sungule ku nghena eka gondzo leri, hi ku hatlisa vukona bya Xikwembu byi lo suka e ka vona, se tani hi n’wini wa vutomi (Ku elheketa ka xona,mahanyele ya xona) swi va sukerile,ku nghena rifu. Vudyoho kuve ntungu lowu dlayeke vanhu, kutani va tata misava hinkwayo hi mintsumbu .(2:1)
- Va sale va fana na vana lava va nga tisela ndzhukano no khomisa tingana ndyangu wa Tata wa vona hi matikhomele ya vona yo homboloka, na vona a va faneriwa hi vukarhi bya Xikwembu.(2:3)
2:4-9
Ghoza leri tekiweke hi Hosi Xikwembu e ka misava leyi Feke: Hosi Xikwemu Xitile kola emisaveni yona yo leyi teleke mintsumbu, ku ta sungula ntirho wa Xona:
- Xi swi endle ku ya hi tintswalo ta xona letikulu, ntwela vusiwana na lirhandzo eka hina,hambi leswi a hi ri vadyoyi.(2:1)
- Leswi Xikwembu xi swi endleke eka hina i tipswalo,a swi nga hi faneri.(2:1)
- Leswi xi nga swi endla a swi ri leswaku hi kumeka eka Kreste(Kungari hi nyama kumbe hi moya kambe kuri hi ndlela ya nawu).(2:5)
- Eka vun’we lebyi na Kreste, u hi tlakusele henhla-henhla leswaku hiva na Yena etilweni. (2:6)
- Xi endlile leswi leswaku eka minkarhi leyi ya ha taka,xi ta hi katekisa hi rifuwo ra xona leri xi ri nyikeke Kreste loyi hi nga e ka yena (2:7)
- Hiponisiwile hikwalaho ka tintswalo ta Xona , hambi ripfumelo leri hi nga ri amukela siku hi ponisiweke ,na rona i nyiko leyi hi nga yi amukela ka Xikwembu.(2:8)
- Ku vuyela ka hina evuton’wini, aswihumi matimbeni ya hina, leswaku hi nga tshuki hi ti dzunisa haswona. (2:9)
- Swesi ke, hi swivumbiwa leswintswha (hitswariwe ravumbirhi) endzeni ka (hivandyangu wa Xikwembu) (2:6)
- Hi hundzuriwile leswaku hi famba na Xikwembu,hi endla mintirho ya xona leyo sasseka leyi xi hi lulamiseleke yona na misava yi nga se na tumbuluxiwa.(2:10)
F. VAMATIKO NA MAYUDA, I VAN`WE EKA KRESTE
2:11-22
Pawulo i ya malheni a voninga miehleketo ya vona, hi ku komba leswaku ku vulala lebyi a byirikona khale exikarhi ka Vamatiko na Mayuda byi herisiwile hi Kreste, kutani tinxaka leti timbirhi ta vanhu ti hundzuke miri u ri wu`nwe wa va pfumeri.
- Xiyimo xa vamatiko ekusunguleni:
- A vari kule na Xikwembu.2:13)
- Avari va pepetseki, naswona a va ngari na xiavelo eka nfumu wa Xikwembu.(2:12)
- A vari vanhu va matiko kuya hintwanano (switshembiso) swa Xikwembu na tiko ra (2:12,19)
- A vanga nyikiwanga ntwanano wa Xikwembu,wu nga wa ku yimba ka nyama,emirini wa vona (2:11)
- A vari hava kulangutela(2:12)
- A va ngari na Xikwembu.2:12)
- A va hanya emisaveni tani hi valuveri,hambiswiritano Xikwembu xi va twele vusiwana.(2:12)
- Eka vona na Mayuda a kuri na khumbhi leri a ri va avanyisa (2:14)
- Xiyimo xa Mayuda ekusunguleni:
- A vari kusuwi na Xikwembu hikuva:
- Hivona va hlayisi va Milawu leyi tsariweke kunene.(Rito). (2:12)
- A vari na xiave eka ntwanano wa Xikwembu (nyiko leyi xi nga nyika Tata wa vona Abrahama kuva Xikwembu xa vona). (2:12)
- Vana va vona va xinuna a va hlayisile ntwanano wa Xikwembu,ku nga ku yimbisiwa enyameni,emiri wa vona.(2:11)
- Hambiswiritano a va nga ri na vun’we na Xikwembu:
- Hikuva a va tsandzeka ku hlayisa Milawu ya Xikwembu.
- Leswo swi byale vulala exikarhi ka vona na Xikwembu.
- Leswi vona a vari nivunghana na Xikwembu (languta e ka a lahenhla) hiswona swi nga endla vatikurisa , kutani swi byala vulala exikarhi kavona na vamatiko.
- A vari kusuwi na Xikwembu hikuva:
- Ntirho wa Kreste wakuva endla vava na ndzivalelano (ku endle leswaku va va na vuwu`nwe): Rifu ra yena exihambanweni, ematshan’weni ya vanhu hinkwavo (leswaku va lumba miri wa Yena ) leswaku eka Yena vakota ku huma emasirheni , vasuriwa milandzu ya vona no endliwa swi vumbiwa leswintswha,,va kume swita ndzhaku leswi landzelaka hinkwavo, Mayuda na vamatiko:
- Xi kokile Vamatiko kule lomu a vari kona xi va kokela eka xona.(2:13)
- Xi suse vulala lebyi a byirikona exikarhi ka munhu na Xikwembu, na le xikarhi ka Mayuda ni Vamatiko. (Ntsena lava va pfumelaka eka Yena) (2:14,15).
- Vulala lebyi Mayuda amari na byona na Xona, ku nyamalarile loko Xona Xi hetisisile swilaveko hinkwaswo swa Nawu ematshan’weni ya vona (2:16).
- Xi hlanganise Mayuda ni Vamatiko xi va endla miri wun’we wa va pfumeri (2:14,15).
- Hungu ra Yena ra nyiko ya ku ponisiwa, ku nga Evhangeri ya kurhula, irin’we e ka Mayuda nale ka Vamatiko (2:17).
- Tinxaka leti timbirhi ta ringana emahlweni ka Xikwembu hi Moya wun’we (Moya wa Yena Lowo kwetsima) (2:18).
- Vamatiko lava pfumelaka (eka kreste) a va ya ri Vatsendzeleki hambi kuva va luveri laha misaveni ya Xikwembu, kambe i Vana swi`nwe na vakwetsimi, na swirho hinkwaswo swa ndyangu wa Xikwembu (I vana va Xikwembu no va vamakwavo va Kreste va xinuna ni va xisati) (2:19).
- Leswi yindlu ya Israyele a yi ri ya Mayuda ntsena,yindlu leyintswha leyi Xikwembu Xi nga kuyi akeni i ya Vanhu hinkwavo,yi akiwa e henhla ka masungulo ya Vaapostolo na Vaprofeta, laha Yeso Kreste a nga ribwe lerikulu ra yinhla(Ku nga xirho lexi xi hlanganisaka swilo hinkwaswo) (2:20).
- Switina swa yindlu leyi swi akiwa swi tiya swikhomanisiwile hi semendhe (2:21).
- Yakula laha misaveni leyi tani hi Tempele leyo saseka. (Yindlu leyi Xikwembu xi tshamaka eka yona na Vanhu va Xona) (2:21).
- Yindlu leyi a yo kula yiya henhla-henhla ntsena, kambe xitina xin’wana na xin’wana (Mupfumeri) xa kukumuka kuya e matlhelo , tani hiloko a kula eku twisiseni na le ku tihlawulekiseni (2:21).
- Leyi i Yindlu ya Mayuda na Vamatiko laha Xikwembu xi tshamaka kona hi moya wa Xona.(2:22)
G. MIEHLEKETO LEYINENE HI MAXANGU YA PAWULO
3:1-13
- Pawulo i lava leswaku Vaefesa va twisisa leswaku leswi endlaka ku a xaniseka ngopfu, i mhaka ya ku, ku ve yena lowo sungula ku lwisana na nfumo wa munyama, ku ve a hlawuriwile ku va mutwarisi wa Rito ra Xikwembu, a tamela a marito yo hlawuleka, lawa a ma amukeleke kuya hi nhlavutelo lowukulukumba, leswi nga n`wi endla a va na ku hiseka e ndzeni ka yena ku twarisa Evhangeri ya ku ponisa eka Vamatiko.
- Ku twisisa loku hi kona ku nga va endlaka ku va tiva leswaku vona i va nkoka eka Xikwembu ku va va amukela a nhlavutelo wo hlawuleka,va fanele ku susa ku kanakana ka vona va titwa vari lava hlawulekeke hakunene.(3:13)
- Mayelano na mutwarisi wa mahungu lawa (Pawulo) a nga hlawuriwanga hi mhaka ya ku va a endla leswinene, a ri yena lontsongo eka Vahlawuriwa hinkwavo ( Endzaku ka loko a xanise miri wa Kreste na a nga se ponisiwa); kuve nyiko ya Xikwembu na tintswalo ta xona ku va a nyikiwe swona .
- Mayelano ni Hungu:
- Eka minkarhi leyi hundzeke, a ri kombisiwanga eka vanhu, ku fana na sweswi, hakunene leswi a swi ri xihundla.
- Sweswi xihundla xi paluxiwile (kuya hi nhlavutelo lowu Xikwembu xinyikeke Pawulo) , naswona xihundla lexi xi tikombile eka vahlawuriwa va Xikwembu ku nga Vaapostolo na Vaprofeta hi Moya Lowo kwetsima.(3:5)
- Leyi i Evhangheri (Mahungu lamanene) lawa ma huwelelaka leswaku Vamatiko na vona i vadya ndzhaka ya rifuwo ra Kreste, nova swirho swa miri wa yena hi mhaka ya switshembiso leswi Xikwembu xi nga swi endla eka Kreste.(3:6)
- Ntiyiso wa ku Mayuda na Vamatiko va va va`nwe vatlhela va fana eka Kreste,wu nga vonakala ntsena loko nhlengeletano ya vapfumeri yi nyika vumbhoni emahlweni ka timbhoni leto tala, lebyi i vutlarhi bya Xikwembu lebyi ngariki na makumu.(3:10)
- Leswo swiendla leswaku Mayuda kumbe Vamatiko va tshinelela xiluvelo xa Xikwembu hi ku tshemba kuya hi ripfumelo ra vona eka Kreste.
H. XIKHONGELO XA PAWULO EKA VAEFESA LESWAKU VA TWISISA NTIYISO LOWU
3:14-21
- Xikhongelo xa yena:
- I khongela emahlweni ka Xikwembu Tatana (hi xichavo lexikulu,hi mbilu hinkwayo). (3:14)
- I khongela hi miehleketo yo enta, leswaku ku navela kayena ku humelela hi mhaka ya Kreste ntsena loyi vanhu va tinguva hinkwato va nga ta vitaniwa e vitweni ra yena. (3:14,15)
- I va khongelela leswaku Moya Lowo kwetsima wu tata mimoya ya vona hi ntalo wa rifuwo ra Tatana.(3:16):
- Ripfumelo ra vona ri fanele ri va leri ri tiyeke leswaku ri ta kota ku nyika ndzhawu evutomi bya vona hi ku hetiseka leswaku Kreste a aka eka vona.(3:17)
- Leswaku endzhaku ka loko va amukerile rirhandzu tani hi vutomi ravona lerintswha va ta ya emahlweni hi ku twisisa leswi rirhandzu ri nga xi swona, ku fikela laha va twisisaka rirhandzu ra Kreste leri tlakuke no anama ripfumala makumu hi matlhelo hinkwawo.(3:18)
- Mbilu leyi ya vutivi bya rirhandzu hi ku hetiseka yi hundzula miehleketo, leswi endlaka leswaku Munhu a tala hi Moya na vukona bya Xikwembu evuton`wini bwa yena.
- Ku dzhunisa ka yena:Endzaku ka loko a hete ku navelela Vaefesa eka Xikwembu Pawulo i sungula ku dzunisa Xikwembu hi ku:
- Tivula kutshemba ka yena eka xona, a vula leswaku Xikwembu xi na matimba ya ku hinyika kutlula swilo leswi hi nga swikombelaka kumbe ku swiehleketa,hi kuya hi matimba ya Moya Lowo kwetsima lowu tirhaka eka hina.(3:20)
- Hi ku vula leswaku Xikwembu xi ta endla leswaku Vanhu hinkwavo va xi dzunisa eka Kreste Yesu hilaya ku nga heriki.(3:21)
I. VUN’WE EKA MIRI WA KRESTE
4:1-16
- Mahlanganyetelo ya ntwanano:
- Tani hi leswi Xikwembu xi nga kombisa ku navela ka xona ka ku hlanganisa Mayuda na Vamatiko, i ku navela ka xona leswaku ku hlangana ku fanele ku humelela eka swirho hinkwaswo hi matlelo hinkwawo.
- Nhlangano wa va kreste lowu twananaka wu ta tlakusiwa, kambe lowu wu fambisiwaka hi ku ya hi ku navela ka misava leyi wu ta tsandzeka.(4:1)
- Mihandzu yo byala ntwanano hi leyi landzelaka: ku titsongohata, ku van a musa, ku leha mbilu, ku rhula loku humaka endzeni,na ku kombana rirhandzu hambi loko makwavo a onhile hikuva ha rhandzana.(4:2)
- Ku twanana a ku humeleri ntsena-ntsena, kambe ku fanele ku byariwa hi mintirho leyinene.(4:3)
- Vun’we tani hilaha byi vonakaka hakona eka miri:
- I miri wun`we(4:4).
- I Hosi yi`nwe(Jesus Christ) (4:5).
- I Moya wun`we (Moya) Lowo kwetsima (4:4).
- I Xikwembu xi`nwe tatana wa hinkwavo, lexi fumaka hinkwavo, lexi tirhaka eka vona hinkwavo.(4:6).
- I ku langutela ku`nwe (ku nga ku vona switshembhiso swa Xikwembu swi ri kari swi hetiseka eka mupfumeri u`nwana na u`nwana (4:4).
- I ripfumelo ri`nwe (Eka Tatana, eka N`wana na Moya Lowo kwetsima (4:4-6).
- I Nkhuvulo wu`nwe (eka miri wa Kreste) (4:5).
- Vun’we byi kula loko swirho naswona swikula emoyeni
- Swirho swi kula loko swi dyondzisiwa ntiyiso wa Xikwembu(4:12).
- Vanhu va kumile dyondzo leyi loko Yesu a tile emisaveni, a va hlavutela Xikwembu na swilo hinkwaswo swa nfumu wa xona.
- Rifu ra yena ro tinyiketa na ku pfuka ka yena eku feni swi pfule rifuwo hinkwaro leri nga endlaka leswaku miri wa yena wu kula.(4:8).
- I tlakuriwe a ya etilweni leswaku tani hi nhloko ya miri a fambisa ku ponisiwa ka hina hinkwako, a ku endla loku hetisekeke (4:9,16)
- Xin`wana xa nkoka lexi a nga xisungula I endlile leswaku e ka Miri wa yena kuva ni vakhomi va tihofisi lavangana vuswikoti bya mintirho yo hambana hambana leswaku va dyondzisa va tlhela va aka miri wa yena.(4:11)
- Lava hivona va khomi va tihofisi leti a nga tiveka tani hi nyiko eka kereke ya yena kuya hi xikongomelo lexi: (4:11):
- Vaapostolo,
- Vaprofeta,
- a vhangeri,
- Vafundhisi(Varisi) na
- Vadyondzisi
- Xikongomelo xa yena a kuri leswaku vahlawuriwa va yena va kula (4:13):
- Eka vun’we bya ripfumelo (ku twisisa kunwe ntiyiso wa Xikwembu).
- Eka vun’we bya mintirho ya vona na ku tiva kreste.
- Vava Vavanuna (Na vavasati) lava kuleke emoyeni kufikela eka xiyimo xa Kreste.
- Leswi swihambene na kuva manghimani, kuva ricece, kuva na xihlawu-hlawu, kuva mi avanile laha swirho swinga tiviki loyi swifaneleke ku pfumela e ka yena, laha swi olovaka kuva va hambukisiwa hivanhu va tidyondzo ta mavun’wa , onge hiloko vafana na 4:14):
- Magandlati ya Lwandle lawa ma nga ri ki na ku tifambisa ha woxe,kumbe,
- Vana lavatsongo lava nga swikoteki ku hlawula leswo sasseka eka leswo biya hi ku olova va endla ku rhandza ka lweyi va tinyiketaka eka yena.
- Miri lowu kuleke hi tlelo rin`wana,w u kuma matimba lama humaka eka xirho xi`nwana na xin`wana ,xirho xin`wana na xinwana xi tirha ntirho wa xona leswaku hinkwaswo swi tisa vun’we lebyi lavekaka (4:16)
- (Tindzimana ta 8-10 ti nga hlamuseriwa hi ndlela leyi:
- Leswaku Kreste i rhelerile e xivandleni xa vafi,a ya twarisa evangeli yaku ponisa eka lava bhohiweke ,I humese hinkwavo lava va nga pfumela,va tlandluke na yena etilweni-kuhava vumboni lebyi tiyeke eka matsalwa hinkwawo ku seketela mavonelo lawa.)
- Leswaku I rhelerile emisaveni, na leswaku vapfumeri humeke emasirheni ya vona, va tlhandluke na Yena etilweni loko a pfuxiwile ekufeni)
- Leswaku I rhelerile emisaveni, leyinga na xiyimo xale hansi hi Vukwetsimi loko yi fananisiwa nale matilweni.)
J. KU HANYA KA XIKRESTE LOKU HAMBANEKE NA KU HANYA KA VAMATIKO (XIYENGUE XO SUNGULA 1)
4:17-32
Leti itidyondzo leti lokoti amukeriwa no tirhisiwa, tinga tisa ku kula emoyeni nale ka vun’we.
- Langusisa a mahanyelo ya vamatiko(leswaku u ta mavenga) u ta kuma leswaku:
- Vona va pfilunganeke tinhlo ngopfu, avakoti ku hlawula swosaseka e ka leswo homboloka.(4:17)
- Mianakanyo ya vona yi nyamisiwile, va hanya emisaveni leyi yi funengetiweke hi munyama.(4:18)
- I va luveri eka vutomi bya ntiyiso lebyi kumekaka ntsena eka Xikwembu(4:18)
- Ku tiarisa loku ku humelerile eka vona hikuva va nonohise timbilu ta vona loko ku vonakala ka ntiyiso ku va fikerile. (4:18)
- Kuvonakala ka vona ku nyamisiwile hi ku ntsongo ku ntsongo ku fikela laha va nga ti nyiketa e ka vubhihi hinkwabyo, mankolo, na vutomi byo hambuka. (4:19)
- Sweswi twisisa Kreste, hi marito man’wana (Loko wena u amukele ntiyiso wa yena hakunene), naleswi a swidyondzisaka ku nga leswi:
- Xirho xa miri xi fanele ku lahla munhu wa khale (vutomi bya khale) leri nga n’wi lovisaka ( hi ku n’wi onga a tlhela a nghena e ka leswi yirisiweke (4:22)
- I fanele ku pfumela leswaku a hundzuriwa emiehleketweni a ambala munhu lontswha loyi a vumbiweke hi xifanso xa Xikwembu loyi a tikombaka hi ku lulama ka yena ni ku hlawuleka loku nga ni ntiyiso (4:24) Himintirho swivula leswaku munhu lontswha loyi (hi wena)
- U nge he vulavuli mavunwa kambe u ta vulavula ntiyiso ngopfu ngopfu eka swirho swa miri.(4:25)
- Loko ku hlundzuka ku pfuka endzeni ka wena, tikhome leswaku swi nga ku nghenisi e ku dyoheni ( ko fana na ku tirihisela) naswona rhelela eku hlundzukeni ka wena na dyambu ri nga se pela, lewaku ku hlundzuka ka wena ku nga tshuki kuku vangela mbitsi.(4:26)
- U nga tshuki u n’wi nyika kamara (hambi kamara rin’we) Sathana (hambi loko mbilu ya wena yi ri ni 100 wa tikamara), hikuva ndhaku ka loko un’wi yika kamara rin`we i ta lava na ku fuma tikamara hinkwato ta mbilu ya wena-u nga ehleketi leswaku kuna xidyoho xitsongo, hikuva hambi loko xi ri xitsongo xi teka kamara (ndhawo) endzeni ka wena. (4:27)
- Hambi loko munhu a hanye hi ku yiva evuton`wini bya yena, a nga ha tshuki a yiva eka va akelani va yena na siku na rin`we, kambe i fanele a tirha hi mavoko lawa Xikwembu xi n`wi nyikeke, leswaku a ta kota ku katekisa van`wana hi nyiko yo karhi gopfu ngopfu mu akelani loyi a nga n`wi yivela. (4:28)
- Tivonela ekuvulavuleni ka wena:Ku nga tshuku ku huma marito ya tingana enun`wini wa wena, kambe ntsena a ku humi marito yo katekisa no aka eka lavakutwaka.(4:29)
- Ufanele ku switiva leswaku vubhihi lebyi ubyi ehleketaka,kumbe ku byi vulavulaka, kumbe u byi endlaka byi hlundzukisa ( khunguvanyekisa,vavisa) Moya lowo kwetsima,hikuva hiyena nfungho lowu tiyisaka leswaku mupfumeri amukeriwa siku leri Xikwembu xi nga ta kutsula vanhu va xona hi rona.(4:30)
- Basisa yindlu ya wena yale ndzeni eka matyhaka hinkwawo lawa mangakona endzeni ka wena, ku kariha,ni ku mahlundzu, na swilo swin`wana swo homboloka leswi u swi endleke khale, u fanele ku nghenisa nhundzu yintswha ku nga vunghana,ku twelana vusiwana,ku tsetselelana ,l eswi nga ta n`wi endla a khatalela van`wana, na ku rivalela van`wana tani hi leswi na wena u rivaleriwke hi Kreste. (4:31, 32).
K. KU HANYA KA XIKRESTE LOKU HAMBANEKE NA KU HANYA KA VAMATIKO (XIYENGUE XA VUMBIRHI 2)
5:1-21
- Vutomi bya Xikreste byi nga hlamuseriwa na kambe hi ndlela leyi landzelaka:
- Ri fana na n`wana loyi a rhandzaka no xixima vatswari va yena hi ntiyiso a ri karhi a tisa ntsako eka vona hi ku ringeta hi matimba ku fana na vona,kumbe ku va tekelela hi matlhelo hinkwawo.(5:1)
- Ri fana na kambe na Kreste, loyi hi rirhandzu ra yena eka hina nale ka Xikwembu Tatana wa yena, a nga tinyiketa hikwalaho ka hina , tani hi gandzelo la risima leri nuhelaka no tsakisaka.(5:2)
- Ku hlamusela mavonele lawa hiku lava ku endla ku rhandza ka Xikwembu hi ku tinyiketela, na ku hlawuleka,Pawulo nakambe i swi teka tani hi swiendlo swa vutomi bya ntiyiso:
- Handle ka loko swo bhoha, hambana no vulavula swilo swale hansi, swofana na swa matyhaka, swo nyama na makwanga. ,nakambe mi nga tirhisi swa mintsheketo ya mafenya na ya tyhaka,namarito ya ya vuphukuphuku eku vulavuleni ka n’wina na vanhu,hikuva a swi na mbuyelo eka vutomi bya n’wina bya xi Kreste., lava hanyaka evuoswini, na makwanga ( na vungoma) a vana xiave eka mfumu wa Xikwembu (5:3-5)
- Kuna swilo leswi vanhu va swiendlaka exihundleni, swilo swo homboloka ngopfu, leswi loko munhu wa risima no lulama o tshuka a swi vula swi khomisa tingana ngopfu.
- U nga pyopyiwi .(5:18)
- Tivoneli leswaku u nga kanganyisiwi hi marito ya vanhu lava seketelaka leswo hambuka, endla onge wa ma amukela, malanguti onge makahle,kambe tihumesi eka wona,unga hanyi ku fana na vona.(5:6,7)
- U nga ngheneleli eka mintirho ya munyama, kambe lwisana na yona, u yi humesela erivaleni hi ku dyondzisa rito ra Xikwembu, u swi sola erivaleni hinkwaswo leswi va swi endlaka (tshinya). (5:11)
- Tani hi vana vaku vonakala (lava nga huma emunyameni):
- Vana na vukheta, kambisisa mavonele hinkwawo,na miehleketo, nimarito na swiendlo hinkwaswo u vona loko Xikwembu xi swi amukela . (5:10)
- Hi ku endla koloko,vona loko swi yelana ni vunene, vululami na ntiyiso, loko swi ri hi ndlela leyi,swa humelela hikuva i mihandzu ya Moya Lowo kwetsima.(5:9)
- Pfuka ( pfuka eku etleleni ka rifu laha awuri kona eku sunguleni) pfula mahlo ya wena leswaku u ta kota ku vona hi ku hetiseka, hikuva ku vonakala ka Kreste ku ta voninga evuton`wini bya wena.(5:14)
- U tivonela ngopfu eka goza leri u ri tekaka siku ri n`wana na ri n`wana, u tiyisisa leswaku u veka nenge ya wena laha ku omeke, landza minkondzo ya Hosi Yesu.(5:15)
- Kula eka vutlarhi bya Tilo, leswaku byi ta ku pfuna ku tiva no endla ku rhandza ka Xikwembu. (5:17)
- Xava nkarhi, ku nga ku londzovota nkarhi lowu u nga pimeriwa wona laha misaveni leswaku uva na mihndzu.(5:16)
- Unga tshuki u hambana na Moya wa Xikwembu, tani hi xidakwa lexi nga swi koteki ku hambana na byalwa. (5:18)
- Loko minhlangana tani hi swirho khongotelanani hi tinsimu, na ti Pisalema, mi yi mbelela swa moya, miyi dzunisa hi timbilu ta n’wina hinkwato. Ku tlula kolano, hinkwaku lomu unga kona, yimbelela hi ku tsaka u dzunisa Hosi Xikwembu. (5:19)
- Minkarhi hinkwayo, eka yimo hinkwaswo, khensa Hosi Xikwembu tatana hi vito ra hosiYesu Kreste. (5:20)
- Himhaka ya xicthavo xa n’wina e ka Hosi Xikwembu, ku ngavi ndzwalo e ka n’wina, ku ti tsongahata un’wana eka un’wana. (5:21)
L. MAHANYELO YA XIKRESTE EKA SWA VUKATI
5:22-33
- Ku hlamusela ta xinakulobye xa vukati bya nuna na nsati,Pawulo a ringanisa tani hi xinakulobye xa Kreste na mutekiwa,ku nga kereke:
- Kreste i nhloko ya kereke.(5:23)
- .Swirho i marhambu na nyama leswi vumbaka miri wa yena. (5:30)
- Yena a rhandza nhlengeletano. (5:25)
- A nyikete vutomi bya yena ku yi kutsula. (5:25)
- I yi nhlampwile eka vudyowo hinkwabyo hi nkuvulo wa mati na rito ra yena. (5:26)
- Xikongomelo xa yena hi leswaku yi fanele ku,hi siku ra makumu,yi ta nkombisiwa ka yena(hi Moya Lowo Kwetsima lowu lunguselaka ku sasseka ka yona)yi nga ri na xivati kumbe minkonya,kambe ku ri leyi yi hlawulekeke. (5:27)
- Vuxaka bya nuna na nsati byi tshame hindlela leyi:
- Wanuna i nhloko(Murhangeri)ya wansati(i na matimba e henhla ka yena).(5:23)
- I fanele a namarhelala (atiboha) eka nsati wa yena, a va kusuhi na yena swinene, leswaku ha vambirhi va endla miri un’we, kutani xiboho lexi xifanele xiteka ndzawu ya vatswari. (5:31)
- I fanele a rhandza nsati wa yena tani hi loko a tirhandza(tani hi loko a rhandza miri wa yena:misisi ya yena,xikandza,mavoko,milenge,etc). (5:28,29)
- (Swifanele switikomba leswaku wa tirhandza,hi ndlela leyi a hlayisaka,a khatalela no sirhelela nsati wa yena.)
- Masiku hinkwawo i fanele a tinyiketela( A tchavelela,a tinyika nkarhi,na ku nwi endlela hinkwaswo,etc.)nsati wa yena. (5:25)
- I fanele ku endla hinkwaswo leswi a swikotaka ku aka nsati wa yena emirini, emiehleketweni na le moyeni ku fikelela laha Hosi Xikwembu xi lavaka leswaku a va xiswona hi siku leri a nga ta kombisiwa tani hi mutekiwa wa Kreste. (5:27)
- Ku kota ku fikelela vuxaka lebyi, wanuna, i fanele ku teka nsati u’nwe,na wansati swive tano,hiswona ntsena swi amukelekaka. (5:33)
- Hi tlhelo ra wansati,i fanele a xixima nuna wa yena(a titsongahata eka yena,a tekela nhlokweni na ku twisisa lewswi laviwaka hi nuna wa yena,a khensa leswi nuna wa yena a swi endlelaka ndyangu,a n’wi pfuna hi laha swifaneleke,a n’wi khutaza,a n’wi sirhelela loko vanhu va n’wi hehla,a n’wi kurisa,a n’wi themendhela na ku titsongahata eka nuna wa yena tani hi le Hosini.). (5:24,33)
M. MAHANYELO YA XIKRESTE NA VUXAKA BYA VATSWARI NA VANA
6:1-4
- Vana va fanele ku xixima vatswari va vona hi laha swi fanelaka ha kona eHosini-hi yona nfanelo ya vona. (6:1)
- Vafanele ku xixima hinkwavo, Tatana na Manana, leswaku Hosi Xikwembu xi va katekisa,ngpfu ngopfu leswaku masiku ya vona yaku hanya ma engeteriwa laha emisaveni-Lowu a hi nawu lowuntswha,kambe wu nyikiwile Muxe ka ha ri eku sunguleni,naswona hi wona lowu khomeke switshembhiso. (6:2,3)
- Vatatana a va fanelanga ku tshikelela na ku dyisa vana va vona mbitsi hi mhaka ya ku tsana ka vona,leswi nga endlaka ku va nga koti ku va xixima,hi mhaka yak u va va hlundzukisa. (6:4)
- Vana va fanele va kurisiwa na ku layiwa ku ya hi ku rhandza ka Xikwembu eritweni ra xona-Nawu wa rirhandzo wu fanele ku tirha ku ringana eka vatswari na vana. (6:4)
N. MAHANYELO YA XIKRESTE NA VUXAKA BYA MUTHORI NA MUTHORIWA
6:5-9
- Vathoriwa va boheka ku:
- Yingisa vathori va vona.
- Kambisisa timbilu ta vona leswaku xikongomelo xa ku yingisa ka vona xi tengile,ku nga ri hi ku vavungunya na ku lava ku va koka mahlo loko va va langutile.
- Tirhela va thori va vona hi timbilo to basa,swi huma evuentelweni bya mbilu ni moya,tani hi loko va tirhela Kreste hi xiviri.
- Tiva leswaku u’nwana na un’wana loyi a tirhaka hi mukhuva lowu,ita hakeriwa hi Hosi,ku nga va hlonga kumbe loyi a tirhelaka male.
- Vathori va boheka ku:
- Na vona,va fanele vana ntwela vusiwana,ni ntsetselelo eka vathoriwa va vona,hikuva va ringana.
- Vanga xungameti vatirhi va vona hi xikhatiso kumbe ku va hlongola ku endlela ku va tikisela na ku va tshikelela.
- Tekela enhlokweni minkarhi hinkwayo leswaku na hina muthori a ri u’new:loyi wa le tilweni.
- Tsundzuka leswaku emahleni ka Xikwembu vanhu hinkwavo va ringana.Xikwembu a xi voni muthori a ri wa risima ku tlula muthoriwa,kambe hinkwavo va ringana.
O. SWISIRHELELO HINKWASWO SWA XIKWEMBU
6:10-20
- Endzaku ka loko a vulavule hi mahanyelo ya xikreste,Pawulo sweswi i vulavula hi swilaveko leswi nga endlaka leswaku mupfumeri a va na matimba ya ximoya , nova a kuma ku hlula hi matlhelo hinkwawo ya vutomi bya yena.(6:10)
- Xo sungula i fanele ku tiva no twisisa tinxaka ta swiyimo leswi a nga eka swona:
- Anga ehleketi leswaku loko uri mukreste vutomi byi to khuluka Kunene, n’wayitelo ni mafenya kondza a ya fika e Nyangwhwni wa Matilo, kambe ematshan’weni ya leswo, i ku nghena e nyimpini ya ximoya. (6:11-20)
- Nakambe i fanele ku tsumbula xiyimo na matshamelo ya nala wayena, leswaku a hi munhu wa nyama ni ngati, kambe i vuthu ra mimoya, leyifumaka tiko ra ximoya leri nga voniwiki hi mahlo. I mimoya leyi lulamisiweke kahle ( hi satana) hi wun’we -wu’nwe na hi mavandla, leya matimba, leyifumaka no lawula swifundza hambi kuri matiko. (6:12)
- Xavumbirhi lexilandzelaka i xa risima swinene, mukreste anga fanelanga ku chava ku hluriwa, naswona a nga faneri ku ti chavelela loko a tsandzeka, hikuva kuhlula a ku humi kayena , kambe ku huma e ka Xikwembu, hi Xona muhluri wa tinyimpi:
- Xikwembu a xi tirhisi matlhari yak u rima masimu yo tani hi riwhevo, ghejo kumbe halu leswi furiweke ku va matlhari ya nyimpi (a kuri matlhari ya nkoka khale ka kona) kambe i socha ra xiviri leri havaxeleke matlhari ya ximoya, lawa loko matirhisiwa himfanelo manyika matimba, kuhlula no sirhelela miri wa ximoya. (6:11)
- Matlhari ya ku lwa nyimpi hi lamalandzelaka:
- Xihuku.
- Xihuku xa socha ra Murhoma xi’nwisirhelela nhloko leswaku yinga hlaseriwi hi tlhari. Xisirhelela nhloko hinkwayo, tindleve na nhamu. Mombo wu sirheleriwa hi xiphemu xo hlawuleka xa kepisi, ko sala ntsena xikandza. Hakanyingi xina nghundzu yo vanhama e henhla, ya muhlovohlovo ku ya hi xitshamo xa munhu wa kona. Socha ra Murhoma rina tshembo swinene eka xihuku xa rona hikuva xi n’wi vhikela e ka ku hlaseriwa hi mathari ya nala.
- Xihuku xa Mukreste i xihuku xa ku ponisiwa (xi amukeriwa hi ku pfumela e ka ntirho wo hetiseka wa Kreste).
- Socha ra Mukreste, rina ku tshemba minkarhi hinkwayo, handle ko kanakana leswaku ri ponisiwile, naswona rile hansi ka vusirheleri na vuleteri bya Xikwembu.(6:17) U fanele uva na ku tshemba leswaku Kreste wa swikota ku ponisa hi ku tlurisa hinkwavo lava n’wi tshinelelaka, hikuva wa hanya hi masiku, naswona u tshamile e vokweni ra xinene ra Xikwembu, wa hi khongelela. (Va Heb 7:25)
- Mukreste i fanele ku tinyiketela hi ku hetiseka e ku ponisiweni ka yena ha Kreste, leswaku torha ra swanyama ya yena, moya na miehleketo ya yena swi kutsuriwa eka vuhlonga bya vudyoho.Socha leri tshamelaka ku ehleketa hi swa ku navela ka nyama , ritshama na mahlundzu, mavondzo ni makwanga, a ringe swikoti ku hlula no humelela eka nala loyi ri langutaneke na yena . Socha rotano rilwa tinyimpi timbirhi hinkarhi wuri wun’we, ku nga nala ni miehleketo ya rona.
- Xisirhelelo xa xifuva.
- Lexi hixona xi sirhelelaka xiphemu xa miri , xifuva, makatla na nhlana wa musocha. Hakanyingi xisirhelela kuya fika nale xisutini.Hakanyingi xisirhelelo lexi xi endliwa hitinsimbi leti famba-fambaka, leswaku socha rikota ku famba-fambisa mavoko ni makatla, ringa kavanyetiwi loko riri e kulweni.
- Xisirhelelo xa xifuva xa Mukreste i ku lulama ka Hosi Yesu Kreste, naswona xisirhelela xirho xankoka lexi khomeke vutomi, kunga mbilu-vutshembeki bya xisirhelelo lexi abyihumi e ka vululami bya wena(lebyi nga na timbhovo to hlaya ), kambe byi huma eka vutomi bya Kreste lebyi hetisekeke, ni rifu rayena leri nga mhamba leyi nga amukeriwa no pasisiwa hi muavanyisi lonkulu hi xiviri, loyi a lulameke ,a tshembeka a tlhela a hetiseka, leyi amukeriweke tani himhamba leyi kutsulaka. (6:14)
- Vamba ra ntiyiso.
- Loko ringa se havaxela swi sirhelelo, socha rirhanga ri ambala nguvu ya xivunguvungu na khanchu leswaku ri pfala miri wa rona kusukela emakatleni kuya fikela ematsolweni Kutani riboha exikawuti kumbe bhandhi roanama exisutini leswaku rikhoma khanchu ni mpahla leyin’wana leyifikaka e xisutini swi tiya. Kutani ritlhoma bhanga ro koma eka xikawuti hitlhelo ra nyonga ya ximatsi, ritlhometela ni matlhari man’wana marhela xisuti. Vamba rantiyiso rihlayisa matlhari yo hambana – hambana matshamiseka etindhaweni tawona, kutani loko rotshuka ritsemeka, socha rifanele kutsutsuma ritlhelela endzhaku nkarhi nyana riya tilulamisa.
- Xisuti xa socha ra Mukreste xifanele ku bhohiwa hintiyiso, xingari na vungwhavani, vunbhisa hambhi ku nyamisiwa, kambe xiva na ntiyiso lowu hetisekeke, hilaha wutsariweke hakona eRitweni. Loko ntiyiso wungari kona, kunghena vukanganyisi na vudyoho hinkwabyo bya xihundla.
- Vunyingi bya malandza ya Xikwembu vati pfarile tinhliko ni mahlo hitingana ta vudyoho, vabalekile va siya mi Ministerio ya vona hikwalaho ka swidyoho swale swihundleni, swofana na vuoswi ni vukanganyisi bya swa timale. Swakoteka nkarhi wun’wana khanchu wa socha wu handzuka hinkwawo wuhela risala riyo mbyinya emahlweni ka tiko. Se loko ariyena murhangeri wa vuthu ra Xikwembu swito nyanya, vunyingi bya masocha lamanga hansi kayena swatika kuva vangaya emahlweni na nyimpi. Swiyimo na switshamo swa vona a swahari na risima. (6:14)
- Ntiyiso wu fambisana ni ku twisisa matsalwa ku nga Rito ra Xikwembu.Ku kala ku twisisa matsalwa hiswona swilwisaka makereke na ku tumbuluxa man’wana yo tala etikweni nale misaveni hinkwayo.
- Xitlhangu.
- Leyi i nsimbhi ya xi sirhelelo ya yikulu swinene, kuleha kayona yile xikarhi ka 1/2 na ¾ ku ringanisa ni ku leha ka miri wa musocha, na swona yi anamile ku ringana leswaku yi n’wi sirhelela hi ku hetiseka hi matlhelo hinkwawo tani hilwswi yinga na xivumbeko xa hafu ya roda, se yikota ku sirhelela munhu a helela. Hile nkaveni wa xona xina xikhomo laha xi khomiwaka hikona. Loko masocha mayimile ku suhi na kusuhi, makota ku endla khumbi no bakanya miseve leyiva chopaka. Tani hileswi xi pendiweke hi pende ro hatima, xiyisa nchavo lowukulu swinene eka valala va vona.
- Xitlhangu xa Mukreste xa ripfumelo (eka Xikwembu), a xo pfala miseve ya satana ntsena, kambe xi timela na leyi pfurhaka hi phalafeni, yi layithiwa yi kongomisiwa ekawena tani hi nala. Kuri hileswaku laman’wana matlhari, marindzerile emikotlotweni, xitlhangu xona xifanele xi tshama xi tlakusiwile, xikongomisiwa etlhelweni leri nala anga ekarona. Leswaku xi tisa vusirhelelo ni nhlayiseko wa miri.Nala waswikota kuvona na arikule loko xitlhangu xa rin’wana socha xinga tlakusiwanga, kutani i kota kumenta rona hitlhari , hikuva waswitiva leswaku se ri karhele no godhola, arahari na matimba. (6:16) Hosi Yesu u byerile Petro leswaku satana nkarhi hinkwawo i hlotana nayena ku n’wi peperha tani hi mungu, kambe Yena i n’wi khongelerile leswaku ripfumelo rayena ringa timeki. (Luk. 22:32)
- Maphaxani.
- Minkondzo ayinga sirheleriwi hi tintanghu to tika kufana na manguva lawa, kambe hi maphaxani yo vevuka, kambe na maendliwile hi swikhumba swo tiya, hansi maendliwile hi swikhumba swo dziva, tiri na kepisi ra swikun’wana titlhela tileha ku tlula e ka nhlolo ya nenge. Ativevuka, kambe ti tiyile, leswaku socha rivevukeriwa ku famba no tsutsuma hirivilo, ti n’wi sirhelela eka maribyi na mintwa leswaku a nga limali e mpfukeni.
- Va Kreste va fanele va sirheleriwa hi tintanghu to tihlawulela ku famba siku rin’wana na rin’wana va vutla no phanga tindzawu tintswha tivuya e Hosini. Ku chumayila no hangalasa mahungu lamanene emisaveni leyi teleke vudyoho, a swi vevukanga loko munhu a nga ti lhawulelanga, kambe milenge leyifambaka hi ku ti twela no ti hlawulela ya vevuka no hlayiseka e henhla ka maribye yo tlhava, yak u sandziwa na ku rhukaniwa, yi fikisa kurhula e ka lavotala endzhaku ka loko vatwe Rito, ku nga Mahungu Lamanene ya Evhangeli. (6:15)
- Fumu.
- Fumu ra Murhoma a ri komile swinene, a ri endla kwalomu ka ¾ wa jarata hi ku leha, ariendla kwalomu ka 8cm hi ku anama, naswona a ri tlhava ri tlhela ritsema matlhelo hinkwawo.A ri tirhisiwa hinkwaswo, ku tlhava no tsema hirona, naswona a ri rwhariwa endzeni ka xitlhangu, hitlhelo ra nyonga ya xinene (kungari ya ximatsi). Socha ariheta tiwara, masiku, mavhiki ni malembe na ririkarhi ri dyondza matamelelo ni ma tirhisele ya tlharhi ra yena hi nfanelo. A ri tinyika nkarhi wo ringanela ku lota tlharhi rayena riko ri tsema kufana na xikaringana hikuva hirona ri nga khoma vutomi bya yena. .
- Tlharhi ra Mukreste I Rito ra Xikwembu .(6:17)
- Ndzimana yiri I tlharhi ra (Moya) Lowo Kwetsima hikuva ri huhuteriwile hi wona.
- Hosi Yesu I tirhisile rona tlharhi leri kuhlula diyavulosi ka nharhu emananga, kutani a baleka.
- Eka Buku ya Nhlavutelo (1:16; 2:12) laha hivona Hosi Yesu a ri e vu dzuniselweni, nakambe Hin’wivona ayamahlweni a tirhisa tlharhi leri ra Moya, naswona rihuma enon’wini wa Yena.
- Nakambe hirona ri tirhaka ku kwetsimisa no basisa munhu, hambi ku n’wi nchincha no n’wi hundzula hikuva “Hikuva Rito ra Xikwembu ra hanya, naswona ra tirha, ri kariha ku tlula tlharhi leri lotiweke himatlhelo mambirhi, ritlhava kuya fika emahlanganeni ya hika ni moya, niya marhambu ni mongo, rikota kuhlaya mianakanyo ni mkungu ya mbilu”. (Heb 4;12)
- Rikariha ku tlula tlhari rin’wna na rin’wana leri endliweke hi munhu.
- Rikota ku hlasela vuxisi hinkwabyo bya diavulosi, Ri n’wi vutlela matlhari, kutani a baleka.
- Mukreste loyi a nga socha ra xiviri, u ti nyika nkarhi wo dyondza, a twisisa no tirhisa. Rito ra Xikwembu vutomi bya yena hinkwabyo. I tirhisa Rito ku hlula diavulosi na ku ponisa mahika mavuyela e ka Kreste.Loko tlhari ra wena ri khuta ri tlhela ri byinyeka, ule ngozini.
- Mpaxa kumbe nseve.
- Socha rin’wana na rin’wana a ri teka minseve mimbirhi loko riya e nyimpini, naswona rihoxa nala hi nseve na riri kharhi ri tsutsumela emahlweni.Xikongomelo I ku lava ku hahlula xitlhangu xa nala a sala erivaleni a nga sirhelelekanga.
- Mukreste a nga rwhali matlhari loko a famba, hikuva a nga hlongorisi mademona, kambe o ti sirhelela loko man’wi hlasela.
- Nkotloto wa matlharhi hinkwawo
- Socha rin’wana na rin’wana ri rwhala nkotloto wa matlhari hinkwawo ringa se suka, na va ha yimile ku teka swiletelo eka va rhangeri vavona, va xiya xiyiwa no kambi sisiwa hinkwavo kuvona loko vahelerile na va nga se avanyisiwa himintlawa ku ya e nyimpini. Minkarhi yin’wana va etlela na va wu ambarile loko swi bhihile, leswaku a pfukela kulwa nkarhi wun’wana na wun’wana.
- Vakreste va fanele va tivonela minkarhi hinkwayo, matlharhi yavona mafanele ku tshama ma lulamile leswaku va nga tshuki va nyika nkarhi e ka nala. (Ntambhu yi nene ya xifambu loko yi ntlhantlhekile, yinga khunga socha riwa, kumbe ku hlaseriwa hi nala na raha ringeta ku bhoha ntambhu.) Hikokwalaho, swina nkonka na risima swinene ku va Mukreste tani hi musocha , a van a nkarhi wo enela na Xikwembu, a tshama vukoneni bya Xikwembu minkarhi hinkwayo, no tinyika nkarhi wo nghena ti nhlengeletano, a nghenelela e ka tidyondzo, a nghena minhlangano, a tirhisa ma programa man’wana ya xiya ni moya na xigilamukhuva, a dyondza matsalwa na tibuku tin’wana leswaku matlharhi ya yena matshama ma lotekile minkarhi hinkwayo.(6:11)
- Kulwa
- Socha ra Mukreste, rifanele ri tshama ri lulamile, loko nala arivona ifanele ku rhurhumela, I fanele ku yima a tiya, a langutela, a nga nyiki nala nkarhi. (6:14)
- I fanele ku tekela enlhokweni leswaku yena I xiphemu xa vuthu ra ximoya, I fanele ku khongela hi Moya, a khongela a nga rhuteri, I fanele ku khongelela vuthu hinkwaro leswaku vakota ku hlula. I bhoheka ku khongelela va rhangeri, va jenarali vo tani hi Pawulo, lava va ngayo vitaniwa ku va va rhangeri va tinyimpi, leswaku va amukela marito ya vutlharhi (bya le henhla henhla) lewswaku va nga hlayisi ntsena matiko lamanga phangiwa, kambe vaya emahlweni va phanga matiko man’wana hi ku chumayela Mahungu lamanene ya Evhangeli ya matimba. (6:18,19)
- Loko hilwa nyimpi ya ximoya himikhuva lowotano, hi ngava na ntiyiso leswaku hitava tingwenya na tinhenha tanyimpi e ku heteleleni hambi loko hahari emasungulweni (6:13)
- Xihuku.
P. MARUNGULA YO HETELELA
6:21-24
- Papila leri rinyeketiwile no fambisiwa hi Tixiko loyi anga paluxiwa na le ka Mintirho 20, Vakolosa 4:7, 2 Timoti 4:12 na Tito 3:12.
- Hiyena a nga rungulela Vaefesa ta vutomi, xiyimo na matshamelo ya Pawulo e nkarini wo lowo.
- Ekuheteleleni,Pawulo i vulavula minkateko e henhla ka vadyondzi hinkwavo.
PLEASE GO TO “CONTACT US“ TO SEND US YOUR REQUEST, QUERY OR COMMENT.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Naa Ṱhanzi dza Yehova vha na Vhafunzi Vhane vha Holelwa?
Ṱhanzi dza Yehova vha tevhela tsumbo ya Vhukriste ha ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha, a vha na phambano vhukati ha vhafunzi na vhathu zwavho. Miraḓo yoṱhe yo lovhedzwaho ndi vhaḓinḓa vho nangiwaho nahone vha shela mulenzhe kha mushumo wa u huwelela na u funza. Ṱhanzi vho dzudzanywa zwivhidzoni zwi re na miraḓo i ṱoḓaho u vha 100. Vhanna vho vhibvaho nga lwa muya tshivhidzoni tshiṅwe na tshiṅwe vha shuma sa “
vhahulwane,” kana vhanna vhahulwane. (Tito 1:5) A vha badelwi musi vha tshi ita tshumelo dzavho.
Gudani Zwo Engedzeaho
MBUDZISO DZINE DZA ANZELA U VHUDZISWA
Mushumo wa Ṱhanzi dza Yehova u Tikedzwa Hani nga zwa Dzitshelede?
Vhalani uri mushumo wa u huwelela shangoni ḽoṱhe u bvela hani phanḓa u tshi aluwa, hu sa itwi kose-kose kana u bvisa tshafumi.
NDI VHAFHIO VHANE VHA KHOU ITA ZWI FUNWAHO NGA YEHOVA ṊAMUSI?
Vhahulwane vha Shumela Hani Zwivhidzo Zwa Ṱhanzi dza Yehova?
Vhahulwane ndi vhanna vho vhibvaho muyani vhane vha ranga phanḓa tshivhidzoni. Vha ṋea thuso ifhio?


text:
Xana Bibele Yi Ri Yini Hi Ku Va Vanhu Va Rimbewu Leri Fanaka Va Endla Timhaka Ta Masangu?
EMATIKWENI man’wana mhaka ya ku tekana ka vanhu va rimbewu leri fanaka ka ha kanetaniwa ha yona. Kambe hi 2015 eUnited States, Huvo leyi Tlakukeke ya Vuavanyisi yi pasise nawu wa ku tekana ka vanhu va rimbewu leri fanaka. Endzhaku ka sweswo vanhu va nghene eka Internet va lava ku twa hi mhaka yoleyo. Xivutiso lexi a xi tala ku vutisiwa a xi ku: “Xana Bibele yi ri yini hi ku tekana ka vanhu va rimbewu leri fanaka?”
Hambileswi Bibele yi nga vulavuriki hi ku tekana ka vanhu va rimbewu leri fanaka, xivutiso xa nkoka hileswaku, xana yi ri yini hi ku va vanhu va rimbewu leri fanaka va endla timhaka ta masangu?
Hambiloko va nga si yi hlaya Bibele, vanhu vo tala va anakanyaka leswaku va yi tiva nhlamulo ya xivutiso lexi, kambe tinhlamulo ta vona ta kanetana! Van’wana va vula leswaku Bibele a yi swi amukeli leswaku vanhu va rimbewu leri fanaka va endla timhaka ta masangu. Van’wana va vula leswaku xileriso xa Bibele lexi nge “rhandza warikwenu” xi seketela mixaka hinkwayo ya timhaka ta masangu.
XANA BIBELE YI RI YINI?
Hi xihi eka swivulwa leswi landzelaka lexi u nga vulaka leswaku i ntiyiso?
Bibele a yi swi amukeli leswaku vanhu va rimbewu leri fanaka va endla timhaka ta masangu.
Bibele ya swi amukela leswaku vanhu va rimbewu leri fanaka va endla timhaka ta masangu.
Bibele yi khutaza leswaku vanhu lava endlaka timhaka ta masangu ni vanhu va rimbewu leri fanaka va vengiwa..
TINHLAMULO:
I NTIYISO. Bibele yi ri: “Vavanuna lava etlelaka ni vavanuna-kulobye . . . va nga ka va nga yi dyi ndzhaka ya mfumo wa Xikwembu.” (1 Vakorinto 6:9, 10) Mhaka leyi yi tirha ni le ka vavasati.—Varhoma 1: 26.
I MAVUNWA. Bibele yi dyondzisa leswaku timhaka ta masangu ti fanele ti endliwa ntsena hi wanuna ni wansati lava tekaneke.—Genesa 1:27, 28;Swivuriso 5: 18, 19.
I MAVUNWA. Hambileswi Bibele yi nga swi amukeliki leswaku vanhu va rimbewu leri fanaka va endla timhaka ta masangu kambe a yi swi khutazi leswaku va vengiwa kumbe va xanisiwa.—Varhoma 12:18. [1]
Timbhoni Ta Yehovha Ti Pfumela Yini?
Timbhoni ta Yehovha ti pfumela leswaku i swa nkoka ku hanya hi milawu ya Bibele ya mahanyelo naswona ti hlawula ku hanya hi milawu yoleyo. (Esaya 48:17) [2] Leswi swi vula leswaku Timbhoni ta Yehovha ti papalata mixaka hinkwayo ya ku tikhoma ko biha hi timhaka ta masangu ku katsa ni vusodoma. * (1 Vakorinto 6:18) [3] Yoleyo i ndlela leyi Timbhoni ta Yehovha ti hanyaka ha yona naswona ti ni mfanelo yo endla tano.
Timbhoni ta Yehovha ti tikarhatela ku yingisa Nawu wa Nkoka hi ku khoma van’wana hi ndlela leyi na tona ti lavaka ku khomiwa ha yona
Hi nkarhi lowu fanaka Timbhoni ta Yehovha ti tikarhatela ku ‘lavisisa ku rhula ni vanhu hinkwavo.’ (Vaheveru 12:14) Hambileswi Timbhoni ta Yehovha ti nga byi amukeliki vusodoma, a ti sindzisi vanhu leswaku va pfumela leswi ti swi pfumelaka naswona a ti ngheneleli eku hlaseriweni ka vasodoma kumbe ti tsaka loko titwa hi ta ku xanisiwa ka vona. Timbhoni ta Yehovha ti tikarhatela ku yingisa Nawu wa Nkoka hi ku khoma van’wana hi ndlela leyi na tona ti lavaka ku khomiwa ha yona.—Matewu 7:12.
Xana Bibele Ya Xi Seketela Xihlawuhlawu?
Vanhu van’wana va nga ha vula leswaku Bibele yi seketela leswaku vasodoma va vengiwa. Va vula leswaku, ‘Bibele yi tsariwe hi nkarhi lowu vanhu a va nga lavi ku twa mavonelo ya van’wana. Namuntlha hi amukela vanhu va tindzimi hinkwato, matiko hinkwawo ni lava endlaka mixaka yo hambanahambana ya timhaka ta masangu.’ Eka vona ku venga vusodoma swi fana ni ku venga vanhu va rixaka rin’wana. Xana sweswo swa twala? Doo! Ha yini?
Ku ni ku hambana exikarhi ka ku venga vusodoma ni ku venga vanhu lava byi endlaka. Bibele yi khutaza Vakreste leswaku va xixima vanhu va mixaka hinkwayo. (1 Petro 2:17) [4] Kambe sweswo a swi vuli swona leswaku Vakreste va fanele va amukela mikhuva hinkwayo ya mahanyelo.
Anakanya hi xikombiso lexi: A hi nge u teka ku dzaha ku ri nchumu lowu nga ni khombo wu tlhela wu nyenyetsa. Ku vuriwa yini loko u tirha ni munhu loyi a dzahaka? Xana hi nga vula leswaku a wu lavi ku twa mavonelo ya van’wana hi leswi vonelo ra wena ri hambaneke ni ra yena? Leswi u nga dzahiki kambe yena a dzahaka, swi vula leswaku wa n’wi venga? Loko mutirhi yoloye a ku sindzisa leswaku u cinca vonelo ra wena hi ku dzaha, xana sweswo a swi kombisi leswaku a nga khathali hi mavonelo ya van’wana?
Timbhoni ta Yehovha ti hlawula ku hanya hi milawu ya le Bibeleni. A ti ma amukeli mahanyelo lama nga sekeriwangiki eBibeleni. Kambe a ti va vungunyi kumbe ku va khoma hi ndlela yo biha vanhu lava swiendlo swa vona swi hambanaka ni swa tona.
Xana Leswi Bibele Yi Swi Vulaka Swa Tika?
Ku vuriwa yini hi vanhu lava titwaka va navela ku endla vusodoma? Xana va velekiwe va ri tano? Loko swi ri tano, xana swi ta va swi kombisa tihanyi ku vula leswaku swi hoxile ku va va endla hi ku pfumelelana ni ku navela ka vona?
Bibele a yi boxi leswaku ku ni vanhu lava velekiweke va ri vasodoma. Kambe yi vula leswaku loko hi lava ku tsakisa Xikwembu, hi fanele hi papalata mahanyelo yo biha ku katsa ni vusodoma.—2 Vakorinto 10:4, 5.
Van’wana va nga ha vula leswaku leswi Bibele yi swi dyondzisaka swa tika. Vonelo ra vona ri sekeriwe eka leswaku hi fanele hi endla hi ku pfumelelana ni ku navela ka hina kumbe leswaku ku navela ka vona ko endla timhaka ta masangu i ka nkoka lerova a swi koteki ku ku lawula. Hambiswiritano, Bibele yi vula leswaku hi nga swi kota ku hlula ku navela koloko. Ku hambana ni swiharhi, vanhu va nga swi kota ku papalata ku lawuriwa hi ku navela ka vona.—Vakolosa 3:5. [5]
Anakanya hi xikombiso lexi: Vakambisisi van’wana va vula leswaku mikhuva yin’wana ya mahanyelo yo tanihi ku va ni nkani, yi nga ha vangiwa hi xitekela. Bibele a yi vuli leswaku ku ni vanhu lava velekiweke va ri ni nkani, kambe ya pfumela leswaku vanhu van’wana va ‘tala ku hlundzuka’ naswona va ‘kariha ngopfu.’ (Swivuriso 22:24; 29:22) Kambe yi tlhela yi ku: “Tshika ku hlundzuka, siya vukarhi.”—Pisalema 37:8; Vaefesa 4:31.
Van’wana va nga ha ala mhaka yoleyo kumbe ku vula leswaku Bibele a yi na ntsetselelo eka lava hatlaka va hlundzuka. Hambileswi vakambisisi volavo va pfumelaka leswaku ku hlundzuka ku nga ha vangiwa hi xitekela, va tirha hi matimba leswaku va pfuna vanhu lava nga ni mukhuva wolowo.
Hilaha ku fanaka, Timbhoni ta Yehovha ti tiyimisele ku lwisana ni mikhuva hinkwayo leyi nga pfumelelaniki ni Bibele. Sweswo swi katsa ni ku va wanuna ni wansati lava nga tekanangiki va endla timhaka ta masangu. Hi ku kongoma Bibele yi ri: “Leswaku un’wana ni un’wana wa n’wina a tiva ndlela yo lawula xibya xakwe hi ku kwetsima ni ku xiximeka, ku nga ri hi ku navela ka ku lava vuxaka bya rimbewu.”—1 Vatesalonika 4:4, 5.
“Hi Leswi Van’wana Va N’wina A Mi Ri Swona”
Lava a va lava ku va Vakreste hi nkarhi wa vaapostola a va huma eka mindhavuko yo hambanahambana naswona a va hanya vutomi lebyi hambaneke, kambe van’wana va vona va cince hi ku helela. Hi xikombiso, Bibele yi vulavula hi ‘timbhisa, vagandzeri va swifaniso swa hava ni vaoswi,’ naswona yi engetela yi ku: “Hi leswi van’wana va n’wina a mi ri swona.”—1 Vakorinto 6:9-11.
Loko Bibele yi vula leswaku “hi leswi van’wana va n’wina a mi ri swona,” xana yi vula leswaku lava tshikeke vusodoma a va ha ri na kona ku navela koloko? A swi tano, hikuva yi tlhela yi ku: “Hambetani mi famba hi moya kutani a mi nge ku hetisisi ku navela ka nyama nikatsongo.”—Vagalatiya 5:16.
Xiya leswaku Bibele a yi vuli swona leswaku Mukreste a nge vi na kona ku navela loku nga basangiki. Kambe, yi vula leswaku u ta ku papalata ku navela koloko. Vakreste va dyondza ku lawula ku navela ko tano leswaku va nga anakanyisisi ha kona lerova va ti kuma va endle xidyoho.—Yakobo 1:14, 15. [6]
Xisweswo, Bibele yi hambanisa ku navela ni swiendlo. (Varhoma 7:16-25) Munhu loyi a navelaka ku endla vusodoma a nga swi kota ku lawula leswi a anakanyaka ha swona, hilaha a ta swi endlisa xiswona loko a lava ku papalata ku navela ko karhi ko biha, ku katsa ni hlundzuka ngopfu, ku endla vuoswi ni makwanga.—1 Vakorinto 9:27; 2 Petro 2:14, 15.
Hambileswi Timbhoni ta Yehovha ti namarhelaka milawu ya Bibele ya mahanyelo, kambe a ti sindzisi van’wana leswaku va pfumela leswi ti swi pfumelaka, kumbe ku ringeta ku cinca milawu leyi sirhelelaka timfanelo ta vanhu lava mahanyelo ya vona ma hambanaka ni ya tona. Rungula leri Timbhoni ta Yehovha ti ri dyondzisaka i ra nkoka, naswona ti tikarhatela ku ri byela hinkwavo lava lavaka ku ri twa.—Mintirho 20:20.
^ 1. Varhoma 12:18 yi ri: “Vanani ni ku rhula ni vanhu hinkwavo.”
^ 2. Esaya 48:17 yi ri: “Mina Yehovha, ndzi Xikwembu xa wena, Loyi a ku dyondziselaka ku ku pfuna.”
^ 3. 1 Vakorinto 6:18 yi ri: “Balekelani vumbhisa!”
^ 4. 1 Petro 2:17 yi ri: “Xiximani vanhu va mixaka hinkwayo.”
^ 5. Vakolosa 3:5 yi ri: “Hikokwalaho, dlayani swirho swa miri wa n’wina leswi nga emisaveni malunghana ni vumbhisa, thyaka, ku navela ka vuxaka bya rimbewu.”
^ 6. Yakobo 1:14, 15 yi ri: “Un’wana ni un’wana u ringiwa hi ku kokiwa ni ku wongiwa hi ku navela ka yena n’wini. Kutani ku navela, loko ku xurhe, ku veleka xidyoho.”
[Nhlamuselo ya le hansi]
^ ndzim. 15 Vusodoma i ku va vanhu va rimbewu leri fanaka va endla timhaka ta masangu.
DYONDZA SWO TALA
Xana Bibele Ya Vulavula Hi Ku Tekana Ka Vanhu Va Rimbewu Leri Fanaka?
Musunguri wa vukati u fanela a yi tiva kahle ndlela yo va ni vukati lebyi tsakisaka ni lebyi khomelelaka.