text:
Maḓi a Notshi
Ṋotshi dza mutoli dzi ṱoḓa maḓi dzi tshi khou itela zwithu zwivhili. Tsha u thoma u fhungudza ṱapila kha mutoli, uri u kone u engedzwa kha zwiḽiwa. Tsha vhuvhili i ṱoḓa maḓi u fhungudza hive yadzo. Dzi ita hezwi nga u ima nnṱha ha maḓi hune mufhiso wa vha u nnṱha ha 35°C. Uvha hone ha maḓi zwiita uri muya wa u fhisa u rothole, zwa thusa na kha uri makumba athothonyiwe nga ngomu nḓuni ya hone. Ṋotshi dzi ya ṱoḓa maḓi na musi dzi lwendoni dzi tshi khou ya fhethu hune ha vha uri ndi kule.
Maḓi kha Ṋotshi
Ṋotshi adzi vhei maḓi hune dza dzula hone fhedzi dzi ya kona u bva dza ya u hwala maḓi. Arali hu sina maḓi a mupo tsini na vhudzulo hadzo u fanela u tou avhea henefho. Uvha na maḓi o kunaho nga tsini zwi thusa na kha uri maanḓa ane dza vha nao dzi tshi ya u ṱoḓa maḓi dzi sa a fhedze.
Ṋotshi dzi ya kona u wana maḓi na kha mavu ane avha uri o thaba, kana kha zwiambaro zwine zwa vha zwo aneiwa u fhira fhethu hune ha tou vha na maḓi musi wo sedza. U nga vhea khonthina ya maḓi zwine zwa swika 75 cm² (zwine zwa vha 500g ya tshikhothina tsha rama) nga mmbi inwe na inwe aya lingana. Fhethu hune dza vha dzi tshi khou ima hone hu fanela uvha ha vhuḓi sa tsumbo thirei yo ḓalaho nga marbles.
U fanela uvha wo vhea tshithu tshine tsha nga thusa kha uri dzi sa ṋuvhele. Unga vhea maḓi na nga tshithu tsho no nga tsha khuhu fhedzi wo vhea na matombo.l na zwithu zwine zwa vha uri zwi ya kona u dzhena, fhedzi maḓi ane avha o khou vhewa na one aya thusa vhukuma. Maḓi a hone afanela uvha a ṋotshi fhedzi hu sini na zwinwe zwifuwo.
Tshiko tsha Khwine tsha Maḓi a Ṋotshi
Arali ṋotshi dzo vha dzi tshi nga kona u ḓi vhidzela maḓi adzo, dzi nga ṋanga maḓi ane a vha uri ana muṋo. Sa tsumbo dzi ya funa murundo kana maḓi a bambeloni u fhira a re ishani. Dzi ngudo dza zwino dzi sumbedza uri ṋotshi dzi funa maḓi ane vha uri ana 0.15– 0.3% muṋo (NaCl). Hafha ndi 1 teaspoonya muṋo une wa vha uri awo ngo fhungudzea nga 3.5 liters ya maḓi. Dzi funa na maḓi ane avha uri aya dudela u fhira 18°C.
Musi u tshi khou ṋanga maḓi ane avha ri ndi avhuḓi kha ṋotshi, u fanela u humbula sa ṋotshi. Maṱo a ṋotshi oṱhe vhuṱanu hao aya kona u vhona u shanduka ha luvhilo na tshikalo tsha tshedza. Fhedzi dzi gidima nga luvhilo dzi sa vhoni tshikhala tsha u nga wana maḓi.
Dzi ṱhoḓuluso dza ṋotshi dzi sumbedza uri ṋotshi dzi pfa maḓi nga munukho. Maḓi atshi khou nukha sa shango, zwimela zwa shango, zwimela zwo faho na maḓi ane vha uri ndi o bambela khao ndi zwone zwine zwa dzi kunga u fhira, maḓi avhuḓi. Maḓi haya aya vha na u ṱangana ha dzi pfushi zwine zwa nga ḓisa mutakalo kha dzo.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


c: text/html

text:
HIGHER HEALTH yo kona u bveledza zwavhuḓi tshishumiswa tsho Ṱanganelanaho tsha Didzhithala tsha u Dzudzanya, u Anganya na u ṱhaṱhuvha Khonadzeo ya khombo ya COVID-19 kha HIGHER HEALTH-NDOH u itela Sekithara dza Vhugudisi na Pfunzo dza Nṱha – zwi ḓivhiwaho sa HealthCheck.
Tshishumiswa itshi tshi a ṱhaṱhuvha, tsha wanulusa, tsha dzudzanya na u langula vhathu vho kwamea nga COVID-19 vha re kha sekithara dza PSET. Maitele o fhambanaho – USSD (Data free), WhatsApp na maitele o ḓisendekaho nga webe– a ita uri tshi shumiswe zwo leluwa.
Tshishumiswa tsho bveledzwa nga kufhinga kuṱukuṱuku nga vha HIGHER HEALTH, vha tshi khou thusana na Muhasho wa Mutakalo, u itela u swikela tshifhinga tsho pimiwaho tsha u vula hafhu Yunivesithi dza Muvhuso, Khoḽedzhi dza Vhugudisi ha Mishumo ya Zwanḓa na ya Thekhinikhaḽa, Senthara dza Vhukoni na Zwiimiswa zwa Pfunzo dza Nṱha zwa Phuraivete..
U ya nga vha Higher Health, ndeme ya tshishumiswa itshi a i nga tou ombedzelwa nga maanḓa.
Saizwi i tshi tou vha khombekhombe u ṱhaṱhuvha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe, musi muthu a saathu tendelwa u dzhena fhethu ha nnyi na nnyi, vha HIGHER HEALTH vho ḓikumedzela u tikedza sekithara dza PSET nga tshishumiswa tsha u ṱhaṱhuvha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Tshishumiswa tsha HIGHER HEALTH HealthCheck tshi nga shumiswa kha vhashumi, matshudeni na kha vhaṅwe vhaṋetshedzi vha tshumelo vha dzhenaho khamphasini kana kha madzulo a yunivesithi, u itela u ṱhaṱhuvha ha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Zwo itelwa u thusa u wanulusa nga u ṱavhanya vhathu vho kwavhiwaho na u ita uri vha ḓikhethele thungo u itela u thivhela phaḓaladzo.
Izwi zwi ḓo ṱumanya vhathu avho na ndondolo yo teaho nga kha sisteme ya NDOH na NICD ya u ṱoḓulusa vho kavhiwaho. Tshishumiswa hetshi tshi shumisana na matshimbidzele a u ṱhaṱhuvha a NDOH.
Musi vhathu vho fhedza zwa u ṱhaṱhuvhiwa vha ḓo ṋetshedzwa ṱhanziela ya khwaṱhisedzo ine ya vha na dzina ḽavho, datumu na tshifhinga, nahone i a shumiswa sa ṱhanziela ya khwaṱhisedzo u itela u dzhena hu si na u lenga khamphasini. Avho vho ṱaluswaho sa vha re kha khonadzeo ya khombo i re vhukati u ya kha ya nṱha kha u nga kavhiwa nga COVID-19 vha ḓo langwa nga tshishumiswa tsha didzhithala tsha u ṱhaṱhuvha khonadzeo ya khombo kana nga HealthCheck u itela u isa phanḓa na u ḓikhethela thungo, ndingo na vhuṱumani na zwa ndondolo.
Nga u pfufhifhadza: ṱhaṱhuvho ya ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe→ u wanulusa u ṱavhanya→ u ḓikhethela thungo→ ndondolo kwao→ u tevhedza maitele a ndingo a DOH→ u khethelwa thungo.
→ vhuṱumani na dzilafho, ndondolo na thikhedzo = zwi tshidza matshilo.
U swikela tshishumiswa:
– Kha vha zw bvise vho shumisa URL kha: healthcheck.higherhealth.ac.za
– Kha vha dzhenise kha WhatsApp: 0600 11 0 000 https://wa.me/27600110000?text=hi
– Kha vha daiḽe vho shumisa USSD *134*832*2#
Zwo bviswa nga:
UNIVEN Transversal Committee
28 Shundunthule 2020

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sayensi ya mahanyele
Sayensi ya mahanyele i xiyenge lexi kulu xa tidyondzo talehenhla, leti yelanaka na nhlangano wa vanhu na vuxaka exikarhi ka vanhu. Tidyondzo ta Sayensi ya mahanyele tihlanganisa, Tidyondzo ta ikhonomi, Ntivo-mbangu, vuhandzi, Nawu na tindzimi.
Matimu[Lulamisa | edit source]
Matimu ya tidyondzo ta Sayensi ya mahanyele masungula endzaku ka malembe ya 1650, laha kuveke na ku cinca lokukulu eka vutivi bya Sayensi. Sayensi ya mahanyele yi rhumbuke kusuka eka Filosofi ya kupfukela mfumo ka minkarhi yeleyo. Sayensi ya mahanyeleo yi sukela eka Sayensi hixitalo, leyi hlanganisaka vutivi lebyi hleriweke hikuya hi nhluvuko na mahanyele ya vanhu.[1][2]


text:
NoticeboardActions
- ${title}
Noticeboard
2020 Reflections
Station Manager reflects on 2020
Station Manager reflects on 2020
Xewani himina Tebogo Jacko Magubane Mufambisi wo khomela wa Xitichi xa Munghana Lonene FM.
Lembe ra 2020 rivile lembe roka ringa tolovekangi laha makungu ya votala , ku katsa na hina eka Munghana Lonene FM yanga boheka ku cinca.
Eka lembe leri Munghana Lonene FM a tlangela 55 wa malembe ari emoyeni. Hi tiyisisile vukona bya hina eka xiyenge xa vuhaxi hiku tsarisa tinhlayo ta vayingiseri tale henhla. Ku fikela sweswi, hina vayingiseri vo tlula miliyoni na madzana mbirhi wa magidi, Hiri kudya iku engeta!
Munghana Lonene FM u tlhela ava xitichi xo korhokela vaaka tiko lexinga na valandzeleri votala swinene eka Twitter ku tlula switichi hinkwaso e Africa Dzonga, leswi swi tiyisisa kahle leswaku Munghana Lonene FM u yingisela hi vanhu lava fambaka na minkarhi na ku twisisa thekinoloji.
Eka lembe leri hi boheke ku cinca ma-endlelo laha van’wana va vahaxi va hina lavanga ntokota kuku tisela minongonoko vari emakaya ya vona, hiku tirhisa maendlelo ya thekinoloji ya xi manguva lawa. Leswi swihi pfunile swinene ku lavisisa maendlelo yo anstswa ku ku phamela vuhaxi.
Hi tlhele hi kota kuku tisela masagwadi ya Vuyimbeleri bya Xitsonga hi Ndlela ya Virtual.
Hi tlhele hi kota kuva xihlovo xa mahungu na vuxokoxoko eka nkarhi lowu tiko ringana torha ra tinhlamulo loko swita eka mahungu lawa ya fambelanaka na COVID-19.
Munghana Lonene uyise emahlweni makungu yo aka vuxaka byo antswa na vurhangeri bya ndhavuko (tihosi). Laha hiti tihlanganisile no aka vuxaka xikanwe na ku kondletela xinakulorhi ni vukosi byo hambana-hambana.
Hi lembe ra 2020 hi tiyisisile kungu ra hina ro hlotana no kurisa vahaxi lavantshwa. Hitaya emahlweni hi endla tano ku kuma no aka tinyeleti ta mindzuku.
Hiya emahlweni hi tiyisisa leswaku vusiku na nhlikani kutshwa skoropo - hiri karhi hi korhokela wena.
A hi hlayisekeni, hiya emahlweni hi ambala ti Mask, hi hlamba mavoko nkarhi na nkarhi naku siya mpfhuka wokarhi loko hiri na vanhu van’wana, leswi swita hi pfuna eka ku lwisana na ghandlati ra vumbirhi ra COVID-19. Hinga n’wi switswotswi hi tlhela hi chayela, ahi landzeleleni milawu ya le magondweni .
Hi mi navelela minkateko na rihanyu lerinene eka lembe lerintshwa ra 2021, hiri mpfula ya minkateko ayi mi neli
Inkomu!
ADVERTISEMENT
NoticeboardActions
- ${title}


text:
Nkoka wa Tinyoxi ta Vulombe
Ti pollinators, hi xitalo, titisa mbuyelo wohambana hambana eka vanhu. Vukahle bya hina byiya hi swilo swotala swa ecosystem na mintirho ya swona. Kotala, ti pollinators hitona tingana xiave naku tiyisisa rihanyu ra kahle eka ti ecosystems leti. Pollination swivula ku fambisiwa ka pollen kusuka eka swiohemu swa xinuna kuya eka swa xisati swa mabilomu naswona leswi switisa mbuyelo wakuva kutswariwa mihandzu hi nsinya. Mihandzu yotala, mbewu na swibyariwa swa ti berry switshembele eka switsotswana, ngopfu ngopfu tinyoxi ta vulombe kutiyisisa leswaku mihandzu yiva kona.
Tinyoxi ta vulombe, titekiwa tani hi swinwana swa nkoka swinene kuva switsotswana swi fambisa pollen emisaveni hinkwayo. Switsotswana swi fambisa pollen yinwana na yinwana, leswi swivula leswaku switsotswana swi vhakela swimilani swotala leswingana mabilomu. Leswi swi endlaka leswaku swiva swankoka swinene, i vuswikoti bya kuva swilawuriwa hi vahlayisi va tinyoxi. Tinga hlayisiwa emabakweni naswona tinga susiwa kuyisiwa laha kungana madyelo ya kahle.
Mbuyelo wa Tinyoxi
Kambe xana i yini lexi tinyoxi ta vulombe ti hoxaka xandla hi xona eka vunene bya hina lexi endlaka leswaku tiva na nkoka? Naswona xana ahi swikoti kukuma mbuyelo lowu kusuka eka switsotswana swin’wana swati pollinators ke? Kuya hi vulavisisi, byi hlamusela leswi landzelaka:
Tinyoxi tihlayisa swimilani swotala swinene swale nhoveni leswi seketelaka biodiversity yotala na switirhisiwa swa ecosystem ya hina.
Tinyoxi tina nkoka swinene tani hi ntlawa wati pollinators, ti vhakela kutlula 90% wa tinxaka ta swimilani leswi fambaka emahlweni swa 107 emisaveni hinkwayo.
eAfrika Dzonga, kutlula 50 wa tinxaka ta swimilani switshambele eka tinyoxi kuva ti endla pollination. Leswivulaka leswaku, tinyoxi titiyisisa kuhangalaka kotshembeka ka mbewu na mphakelo wa mihandzu hikwalaho ka pollination. Ku hlanganisiwa na leswi, iku antswisiwa ka mbuyelo wa swibyariwa na khwalithi hikokwalaho ka pollination leyi faneleke. Tinhlayonhlayo tikomba leswaku kutirhisiwa ka vulombe lebyi xavisiwaka eka pollination swi antswisa mihandzu leyi humaka, ntikelo na khwalithi ya mihandzu.
Eka nkarhi wa sweswi, swisungule ku tikomba leswaku swimilani leswi langutelaka pollination hiswona switisaka swakudya swotala kukatsa na vitamin A na C, calcium, fluoride nati folic acid 10. Tinyoxi ti pollinater swotala swa swimilani leswi.
Tinyoxi ti hoxa xandla, hindlela leyi kulu, ku endla mintirho hinkwako eka kuhlayisiwa ka tinyoxi nale mapurasini. Leswi swi hoxa xandla swinene eka vuhlayiseki bya swakudya naku herisa vusiwana. Ku xavisiwa ka vulombe na swin’wana leswi endliwaka hikwalaho ka tinyoxi (kufana na propolis na beeswax) swipfuneta ku tisa mali.
Tinyoxi titlhele titikomba kuva ti hlohletela naku tiyisisa ndzhavuko. Xikombiso, vulombe byi na mbuyelo wotala swinene eka vutshunguri lebyinga katseku vufambisi byati anti-bacteria na diabetes. Eka matiko yofana na China, Egypt, Spain, nale Mexico, tinyoxi tifambelanisiwa swinene na ndzhavuko na mfuwo, vutshila, vuyimbeleri xikan’we na vuxaka e vanhwini. eAfrika Dzonga, ku hlanganisiwa ka khale ka tinyoxi ta vulombe na vanhu hi lokuya ka San Bushmen, vakombise vuxaka bya vona na tinyoxi na vulombe eka vutshilabyavona e maribyeni.
Mintiyiso ya Industry ya Tinyoxi eAfrika Dzonga
Kuya hi vukorhokeri bya pollination lebyi nyikiwaka hi vahlayisi va tinyoxi eka van’wamapurasi, industry ya mihandzu hiyona yinga tsarisiwa kahle ngopfu. Industry leyi yina kwalomu ka mbuyelo wo tlula R13 billion naswona yi endla kutlula 180 000 wa swivandla swa mintirho (HORTGRO 2016).
Tihakelo leti pfumeleriwaka ta pollination kuya hiva Western Cape Bee Industry Association i R802 eka lembe ra 2018, kuya fika eka R745 hi 2017 (WCBA 2018).
Swimakiwa swa vulombe bya tinyoxi swipimanyisiwe kuva kwalomu ka R100 million (Allsopp, 2000).
Industry ya tinyoxi yi vanga mintirho ya kutlula 3000 ya vanhu (NAMC Report 2008).
Translated by Ike Ngobeni


text:
Zwiliwa Zwine zwa Itwa zwa Mbudzi
Mbudzi i wana pfushi ya zwiḽiwa pfuloni zwino i fanela u fhedza tshifhinga tshine tsha swika awara dza rathi uya kha malo nga ḓuvha dzi tshi khou ḽa mahatsi na maṱari. Zwiḽiwa zwine zwa ḽiwa nga mbudzi zwi fanela uvha zwi tshi khou waniwa ḓakani zwi tshi khou langiwa zwi kone u swikelela zwine tshifuwo tsha vha tshi tshi khou ṱoḓa zwone. Arali zwiḽiwa zwi tshi khou fhungudzea nga mulandu wa gomelelo rabulasi u fanela u dzi ṱoḓela zwiḽiwa.
Zwiḽiwa zwa u ṱoḓiwa a zwi vali zwiḽiwa zwa u ḓipalela, zwi tou vala gepe. Zwa u ḓi palela ndi zwone zwithu zwi sa ḓuriho na luthihi u ḓura ha zwiḽiwa ndi muis u tshi vho tou renga zwinwe.
Fhedzi hezwi zwa u rengiwa zwi vha zwa ndeme musi mbudzi is tshi vho vha tsini na u beba. Ufha zwiḽiwa zwi ya ṱoḓa na ya tshinna kana ya tsadzi yo omaho, fhedzi musi yo ḓi hwala zwiḽiwa zwayo zwi fanelwa u engedzwa nga 50%, zwa u fha ya tshinna ndi zwa musi huna gomelelo kana i tshi khou u ṱhavhiwa.
Zwiḽiwa zwa u ṱanganisa zwi fanela uvha zwi na tshaka dzi no swika nṋa uri hu kone uvha na zwiḽiwa zwine zwa vha uri zwi na mutakalo. U tshi nga engedza zwifuwo zwi ya ṱoḓa zwoṱhe maanḓa na protein uri dzi dzule dzi na mutakalo nga mulandu wa hezwi ndi ngazwo zwine dza vha dzi tshi khou ḽa dzi legume. Zwi fanela u dzula zwo thaba u shavhisa uri zwi nga sina, ngeno u tshi ḓo thusa musi hu na gomelelo.
Zwiḽiwa zwa Concentrates,zwi shuma zwi tshi swika 400 g nga ḓuvha kha ya tsadzi i songo ḓi hwalaho. Unga vha wo ṱanganisa zwithu zwivhili kana zwiraru uri hu kone uvha na u lingana ha maanḓa na protein.
Zwiḽiwa zwine zwa vha zwo ḓala mavhele, barley, brewers' grains na mbeu ya seed oil cake meal na grain.
Dzi grain dza halwa ndi dzine dza vha dzo sala musi hu tshi khou vhiliswa halwa.
U isa pfushi ya vhuḓi ya nitrogen na maanḓa kha mbudzi, u fanela u dzi fha urea-molasses block uri dzi ṋanzwe. Zwi ya thusa na kha uri dzi kone u gaya na musi hu tshi khou fhisa. U fanela u zwi litsha zwi tshi kha khonthina kana fhasi uri mbudzi dzoṱhe dzi kone u ṋanzwa musi dzi tshi khou funa.
Maḓi avhuḓi a fanela u dzula a hone kana dza fhiwa luṋa nga ḓuvha na zwigoḓelo zwa maḓi ha vha hu sina dzi algae. U tshi ṱoḓa ndivho nzhisa kha zwiliwa zwa mbudzi dzau u fanela u kwama vhaḓivhi vha zwifuwo na ha u ḽela.
Zwine vha lafhi vha hana zwone: Nḓivho ndi ya zwa pfunzo na ufha vhathu vhuṱanzi azwi faneli u dzhiwa unga zwo ambiwa nga dokotela. Nḓivho hei ayo ngo ḓela uri ni litshe mishonga ya dokotela ni shumise hezwi.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Aardwolf
Hlolwa
Vito
Hlolwa (aardwolf) [Proteles cristata]
Vito Aardwolf ira xibunu leri vulaka Hlolwa naswona risukela laha swihlawulekisi swa xiharhi lexi swifanaka nyana na mbyana. Xikanwe na mintolovelo ya xona yo handza swakudya emisaveni xikuma switsotswana.
Xivumbeko
Hlolwa rina muhlovo wa xitshopani nyana kuya ka braweni ni milayini ya ntima, ncila wa mavoya woleha wa ntima, mavoya mantima la nhlaneni lawa ya yimaka loko xi chavisiwile kumbe kuhlundzuka. Hlolwa ri kwalomu ka 40-45cm kusuka emakatleni na ncila woleha 20-25cm kambe hiku leha xikwalomu ka 65- 80 cm kusuka e nhompfini kuya encileni na ntiko wa 8-12kg. Axihambanangi kule na mhisi.
Swakudya
Xihadyani lexi xo fana na mhisi xihlamarisa hiku xidya muhlwa na majenje. Xitolovele ku dya muhlwa hikuva matinu ya xona aya ncakunyi nyama. Hambi leswi xingana matinu, xiya tirhisa kutilwela eka swinwani swihadyani. Hlolwa leri ridya ntsena mixaka yimbirhi ya muhlwa, lowu nyamalalaka hi vuxika na lowu kumekaka hi vuxika. Leswi swi endla leswaku hlolwa leri ri hanya ngopfu etindzhawini leti kunga tala muhlwa lowu.
Eka vusiku byinwe hlolwa leri ringa dya kwalomu ka 200 000 – 300 000 wamuhlwa. Hiku tirhisa tindleve tarona leti twaka swinene, ri kota kutwa muhlwa nowu nantswa hi ririmi leri damarhelaka. Xiharhi lexi xi tiveka kambe hiku dya swinwana swihadyana swofana na makondlo, swinyenyani leswintsongo na matandza.
Kutswalana
Tani hileswi hlolwa ri fambaka roxe, ritlhela rinyuma aswitiveki kahle leswaku riti khoma njhani loko riri na manwani kambe ku tshembiwa leswaku emasangwini riya nkarhi wunwani na wunwani wa lembe. Ku tika ka rona switeka kwalomu ka 90-100 wa masiku naswona ritswala kwalomu ka 2-4 wa vana. Loko ritswarile vana, vatswari hivumbirhi kavona hivona va phamelaka vana hi vusokoti.
Mahanyelo
Tani hileswi hlolwa ri fambaka roxe, ritlhela rinyuma aswitiveki kahle leswaku riti khoma njhani loko riri na manwani kambe ku tshembiwa leswaku emasangwini riya nkarhi wunwani na wunwani wa lembe. Ku tika ka rona switeka kwalomu ka 90-100 wa masiku naswona ritswala kwalomu ka 2-4 wa vana. Loko ritswarile vana, vatswari hivumbirhi kavona hivona va phamelaka vana hi vusokoti.
Laha swikumekaka kona
Hlolwa rikumeka ngopfu evuxeni nale dzongeni wa Afrika kambe handle kale dzongeni laha kungana lwandle. Xiharhi lexi xina xihundla naswona xoka xinga vavisi, xidya nyama no kumeka laha kungana byasi, ko pfuleka no oma laha xihanyaka hiku tumbela enkeleni. Kuna tindzhawu timbirhi laha xikumekaka kona kunga Afrika Dzonga na le xikarhi ka Tanzania nale nwalungwini kuya e dzongeni wa Egypt. Ritlhela rikumeka eswihlahleni swa Botswana, Karoo nale xifundzeni xa Kapa N’walungu.
Tinhlayo ta nkoka
Ntiko (Xisati)
7, 7 – 13,5kg
Ntiko (Xinuna)
7, 7 – 13,5kg
Kuleha (Xisati)
90cm
Kuleha (Xinuna)
90cm
Kubiha mirhini
Tinhweti timbirhi
Vana
2-4
Swakudya
Nyama
Ndyangu/ Rixaka
Timhisi
Kutswala
2-4 wa vana, ritswala exikarhi ka Ndzhati na Dzivamisoko endzhaku ko tika tinhweti timbirhi.
Nhlamuselo ya minkondzo
Hlolwa rina swikunwani swa ntlhanu emilengeni yale mahlweni kambe xinkunwani xinwe axikandziyi ehansi. Emilengeni yale ndzhaku kuna mune wa swikunwani. Rina minwala yotiya swinene leyi langutekaka yinga anamangi loko uyi languta hile henhla kambe yi anama loko uyi languta hile tlhelo ivi yileha 20mm kufika laha yikhotsekaka.


text:
141Wansati la tlhariheke, ú tiakela muti,
kasi la nga xiphukuphuku wa wu hahlula.
2Loyi a nga ni mahanyelo lamanene, ú chava HOSI Xikwembu,
kambe loyi a nga ni mikhuva yo gombonyoka, wa xi sandza.
3Ku vulavula ka xiphukuphuku ku xi nghenisa etimhakeni,Van'wana va ri: Enon'weni wa xiphukuphuku ku huma ku tikurisa ntsena
kasi marito ya lavo tlhariha ma va sirhelela.
4Laha ku nga riki na tihomu, mavele ku hava,
ntshovelo lowukulu wu tisa hi ntamu wa homu.
5Mbhoni leyi tshembekeke yi vulavula ntiyiso,
leyi nga tshembekangiki, a hi ku hemba ka yona!
6Musandzi ú lava vutlhari, kambe a nga byi kumi,
munhu la twisisaka, ú kuma vutivi hi ku olova.
7Hambana ni xiphunta,
hikuva a xi nga ku dyondzisi nchumu!Van'wana va ri: u nga fularheli lava vulavulaka va ri ni vutivi
8Vutlhari bya munhu wa miehleketo, byi n'wi komba ndlela,
kasi vuphukuphuku bya swiphunta, bya swi kanganyisa.
9Lavo homboloka, ku dyoha a swi va karhati,
kasi lavo lulama va twelana vusiwana.Van'wana va ri: Lavo homboloka va tshama va ri emilandzwini, kasi lavo lulama minkarhi hinkwayo va tsakeriwa
10Mahlomulo ma twa hi n'winyi wa wona,
ni ntsako wa yena wu nga ka wu nga twi hi un'wana.
11Yindlu ya munhu wo homboloka yi ta hahluriwa,
kasi dladla ra munhu wo tshembeka ri ta katekisiwa.
12
Ku ni swilo leswi munhu a nga swi vonaka swi lulamile,
kasi eku heteleleni, swi yisa eku feni.
13Munhu a nga hleka, kasi mbilu ya vava,
mafenya ma hela hi nhlomulo.
14Loyi a nga ni mahanyelo yo biha, ú tshovela mihandzu ya swiendlo swa yena,
na yena lonene, ú vuyeriwa hi mihandzu ya mintirho ya yena.
15Munhu wo kala mano, ú pfumelela hinkwaswo,
kasi munhu wa miehleketo, ú languta ntsena lomu a kongomaka kona.
16La tlhariheke wa xiyaxiya, a papalata leswo biha,
kambe xiphunta xi ni magugu, xi wela swilo ehenhla.
17Munhu wa ximbilwa-mbilwana ú endla swilo hi ndlela ya vuphukuphuku,
kasi munhu wa miehleketo wa tiyisela.Van'wana va ri: va n'wi venga
18Hakelo ya vanhu vo kala mano, i vuphukuphuku,
kasi vutivi i harhi enhlokeni ya lava nga ni miehleketo.
19Munhu wa mintirho yo biha ú ta nkhinsamela lavanene,
ni munhu wa mintirho yo homboloka ú ta va ehansi ka lavo lulama.
20Xisiwana a xi tsakeli hi munhu, hambi va ri vaakelani va xona,
kasi n'wankumi ú ni vanghana lavo tala.
21Ku sandza munhu-kuloni,Van'wana va ri: Ku sandza munhu loyi a nga ni ndlala i xidyoho,
kasi loyi a nga ni tintswalo eka swisiwana wa kateka.
22Lava lukaka mano layo biha, va endla xihoxo;
lava nga ni makungu lamanene, vanhu va va tsakela ni ku va tshemba.
23Hinkwavo lava tikarhataka, va vuyeriwa,
kambe lava tshamelaka ku phyaphyarha ntsena, vo tichela vusiwana.
24Rifuwo i harhi ya vuhosi enhlokweni ya lowo tlhariha,Van'wana va ri: Ku twisisa i harhi ya vuhosi enhlokweni ya lowo tlhariha
kasi xiphukuphuku xi bomba hi vuphukuphuku bya xona.
25Mbhoni leyi vulaka ntiyiso, ya ponisa,
kasi leyi vulavulaka mavunwa, ya dlayisa.
26Ku chava HOSI Xikwembu, swi nyika munhu ku tshemba loku tiyeke,
ni vana va yena va ta va ni ndhawu yo tumbela eka yona.
27Ku chava HOSI Xikwembu i xihlovo xa vutomi,
lexi ponisaka munhu entlhan'wini wa rifu.
28Hosi i vanhu,
laha ku nga riki na vanhu, vuhosi bya hela.
29Munhu loyi a kotaka ku tiyisela swilo, ú twisisa ngopfu,
kasi munhu wa ximbilwa-mbilwana, u nyanya ku paluxa vuphukuphuku bya yena.
30Mbilu leyi tsakeke, yi horisa miri,
kasi ku vilela, swi fana ni vuvabyi byo borisa marhambu.
31Loyi a xanisaka xisiwana, ú le ku rhuketeleni ka Mutumbuluxi wa xona,
kasi loyi a nga ni tintswalo eka vapfumari, ú dzunisa Muvumbi.
32Munhu wo homboloka ú wisiwa hi mintirho ya yena leyo biha,
kasi lowo lulama ú sirheleriwa hi mahanyelo ya yena lamanene.Van'wana va ri: kasi lowo lulama wa sirheleriwa hambi ku ri eku feni
33Vutlhari byi aka emiehleketweni ya munhu loyi a twisisaka,
kambe eka swiphunta a byi tshami.
34Ku lulama swi kurisa tiko,
kasi xidyoho xi khomisa vanhu tingana.
35Nandza wa miehleketo, hosi ya n'wi tsakela,
kambe vukari bya yona byi wela loyi a endlaka leswi khomisaka tingana.


text:
421
Ndi hone vhahulwane vha mmbi vhoṱhe, khathihi na Johanani ṅwana wa Karia na Jesania ṅwana wa Hoshaya, na vhathu vhoṱhe, vhaṱuku na vhahulwane vha tshi ḓa 2
ha muporofita Jeremia vha mu humbela vha ri, “Nga vha dzou thetshelesa khumbelo yashu, vha rabele Muṋe washu Mudzimu wavho vha tshi rabelela tsalela hedzi dza vhathu dzoṱhe. Na vhone vha khou tou zwi vhona uri nangwe kale ro vhuya ra vha vhanzhi, zwino ro no tou sala ri vha si gathi. 3Nga vha rabele uri Muṋe washu Mudzimu wavho a ri vhudze hune ra fanela u livha hone na zwine ra fanela u zwi ita.”
4
1 Mah. 22:13-20
Muporofita Jeremia a fhindula a ri, “Ndo zwi pfa zwine na amba. Vhukumakuma ndi ḓo rabela Muṋe washu Mudzimu waṋu unga no humbela; ndi ḓo ni vhudza zwoṱhe zwine Muṋe washu a amba, a thi nga ni dzumbi tshithu.”
5Zwenezwo vha amba na Jeremia vha ri, “Ngavhe Muṋe washu a tshi vha ṱhanzi i fulufhedzeaho ya ngoho, a ri vutshela arali ra sa tevhedza zwoṱhe zwine Muṋe washu Mudzimu wavho a vha ruma uri vha ri vhudze. 6Arali zwi tshi takadza kana zwi sa takadzi, ri ḓo thetshelesa Muṋe washu Mudzimu washu ane ra khou vha ruma khae uri zwi ri nakele; ri ḓo thetshelesa Muṋe washu Mudzimu washu.”
7Musi ho fhela maḓuvha a fumi ipfi ḽa Muṋe washu ḽa ḓa ha Jeremia. 8Ndi hone a tshi vhidza Johanani ṅwana wa Karia na vhoṱhe vhahulwane vha mmbi vhe vha vha vhe nae na vhathu vhoṱhe, vhaṱuku na vhahulwane, a vha kuvhanganya. 9A vha vhudza a ri, “Muṋe washu Mudzimu wa Israele we na nthuma khae uri ndi swikise khumbelo yaṋu, u ri, 10
‘Arali na dzula shangoni heḽi, ndi ḓo ni fhaṱa, a thi nga ni thuthi; ndi ḓo ni ṱavha, a thi nga ni tupuli, ngauri ndi pfa vhuṱungu zwe nda fanela u ni ḓisela khombo. 11
1:8
Ni songo ofha khosi ya Babele ane zwino na mu ofha. Ni songo mu ofha, Nṋe ndi na inwi, ndi ḓo ni tshidza nda ni vhofholola zwanḓani zwawe. Ho amba Nṋe Yahavee. 12Ndi ḓo ni pfela vhuṱungu uri na ene a ni khathutshele mbilu a ni humisele shangoni ḽaṋu.’
13
43:4,7
“Hone arali na ri, ‘A ri nga dzuli shangoni ḽino,’ na litsha u thetshelesa Muṋe washu Mudzimu waṋu, 14arali na ri, ‘Aiwa, ri ḓo pfulutshela Egipita, hune ra sa ḓo vhona nndwa kana ra pfa phalaphala ya nndwa kana ra pfa nḓala nga u shaya zwiḽiwa, ri yo dzula hone,’ 15zwino ipfani ipfi ḽa Muṋe washu inwi tsalela dza vhathu vha Juda. Muṋe washu Mulangazwoṱhe Mudzimu wa Israele u ri, ‘Arali no ḓiimisela u ya Egipita, na pfuluwa na yo dzula hone, 16zwenezwo pfumo ḽine na ḽi ofha ḽi ḓo ni ḽa henengei, na nḓala ine na i ofha i ḓo ni tevhela henefho Egipita, ni ḓo fela henengei. 17
Vhoṱhe vho ḓiimiselaho u pfulutshela Egipita vha yo dzula hone vha ḓo ḽiwa nga pfumo, vha fa nga nḓala na dwadze, a hu na na muthihi wavho a no ḓo sala a tshi tshila kana a ponyoka khombo ine nda ḓo vha ḓisela yone.’
18
“Muṋe washu Mulangazwoṱhe Mudzimu wa Israele u ri, ‘Vhunga mbiti dzanga na u sinyuwa hanga zwo shulutshela kha vha dzulalo Jerusalema, zwenezwo u sinyuwa hanga hu ḓo shulutshela kha inwi arali na ya Egipita. Vhathu vha ḓo ni sanda, vha ni nyadza, vha teketelana nga dzina ḽaṋu, vha ni sea; fhethu hafhano a ni tsha ḓo dovha na hu vhona.’
19“Inwi tsalela dza vhathu vha Juda, Muṋe washu o ni vhudza a ri, ‘Ni songo ya Egipita.’ Ḓivhani uri: ṋamusi ndi a ni kaidza 20ndi ri ni khou ḓifhura ni tshi nthuma ha Muṋe washu Mudzimu waṋu na ri, ‘Ri rabelele ha Muṋe washu Mudzimu washu; ri vhudze zwoṱhe zwine a amba, ri ḓo zwi ita.’ Ni ḓo ḓilozwa! 21
Ndo ni vhudza ṋamusi, naho zwo ralo a no ngo thetshelesa Muṋe washu Mudzimu waṋu kha tshithu na tshithihi tshe a nthuma uri ndi ni vhudze. 22Zwino-ha, ḓivhani uri: Ni ḓo fa nga pfumo na nḓala na dwadze fhethu hune na tama u yo dzula hone.”


text:
Dr Peter Magubane u fikile e Soweto himapatu lawa aya jikajika swinene lawa ayanga tirhisiwi yale ndzhaku. Peter ari eku languteni eka tindzhawu leti akuri na tindhundhuma ta tinsimbhi, na malahla laha aku tirhisiwa vana lavantsongo lava avanga ringanelanga kutirha. Vukona bya yena byi teka ndzhawu leyi byiyi tekaka. Kutsakela kolokuya ari na kona hikona kunga endla leswaku a paluxa mfumo lowu wa lunya na nsele lowu awutirhisa vana lavantsongo laha a lava ku kombeta maxangu lawa vanhu ava hlangana na wona. Dr Peter Magubane a chayela a nghena e scrap yard xale Soweto.
Laha kova masirheni ya tinsimbhi. Akuri na tinsimbhi letikulu swinene to rhosa leti atitisa ku getsela ka meno eka ndzhawu leyi. Magubane a lavana na swifanyetani leswintsongo leswi aswi tirha eka ndzhawu liya. Ava tshika xikolo vata tirhela R5 hi siku hiku famba varhwalela tinsimbhi ta khale kuya tixavisa. ‘Votala vavona ava tshika kuya exikolweni kungari na nhlamuselo, laha avanga twisisi nkoka wa ndyondzo,' a ringeta kuhlamusela mhaka leyi yo tika.
Magubane utala kuhundza eka camera a pfuna vanhu lava ava tekaka swinepe. Eka malembe lawo tala a pfune votala kuva ava hlanganisa na vana va vona lava ava tsutsume e kaya. A hlamusela leswaku angaka anga ngheneleli kufikela vata kayena kuta pfuniwa.'Vata ka mina "Madala! Madala!" hileswi vandzi vitanaka swona, "Ndzi lava kuya kaya." Kova ntlhanu ntsena eka lava va 35 wa vafana na vanhwenyani lava angava pfuna kuva vahlangana na mindyangu ya vona vanga tlhela vatlhelela eswitarateni.
A fika eka ndzhawu leyi landzelaka. Ahile patwini ra xikontiri naswona hile xivindzini xa le Jabulani coal yard. Switshabyani swohlawuleka swa nsuku na tinsimbhi leswi tshikelelaka swinene. Lavo hlupheka vati endlele makaya yavona laha vanga khinsama e thyakeni. Manana lontshwa a aneka swiambalo e darateni, kasi nwana wa mufana ari eku titlangeleni eritshurini. Swihahlu swatihuku aswitele swinene hi tihuku kasi letinga nyenga atirikarhi ti jika jika.
Moya wa risema awurikarhi wu hunga endzhawini yoleyo. Kusukela loko dyambu ra ha ku xa, vantshwa va tlhava malahla hi foxolo leswaku xigolonyani xa tidonki xita famba xiya layichunula eka tindzhawu to hambana hambana ta Soweto. Hi xixika xibakabaka xa ndzhawu liya xa punyala hi musi wa malahla.
'Ka kufumela nyana laha naswona vana ndzhawu ya vutumbelo.' Magubane a languta hi fasitere. A vona nhlupheko na maxangu ya vusiwana, xiphiqo lexikulu lexi vana lava ava langutane na xona, 'Handle ko kanakana, Dyondzo. Loko ungari na dyondzo, unge endli nchumu!' Wanuna wotiyela uvuye a vona muteki loyi wa swinepe an’witiva. ‘I wun’wana wa vafana vamina,' Magubane an’wi tsakela.
'Akuri khale a tirha eka ndzhawu leyi.' Swin’wi khumbile swinene kuvona leswaku mufan loyi anga nwi teka xinepe hiva 1970, kutlhela kuva yena a hlanganaka nayena tani hi muntshwa wale malahleni.
A kume munhu wobula nayena, se a suka ku kongoma eswitarateni swale Zola laha akuri na vutomi nyana. Laha vantshwa ava kambela no khavisa ti park nakona a hundza wansati loyi e henhla ka wheelchair hile ka voko ra ximatsi.


text:
Vha Zwimi na Vhane vha ṱola Shango ḽa Richtersveld
U Vhona, u Dzhia na u Rengisa
Vha Europeans vho dzhenaho Namaqualand vho vha vha tshi khou ṱoḓa u kunda. Vhanzhi vho dzhena vha tshi khou ṱoḓa u tou vhona, u hwala na u rengisa na u zwima. Johannes Rhenius, sa tsumbo, vha ya kha nyendo mbilu dzi songo tshimbilaho zwone kha Garies nga 1721 na 1724.
Co-inciden, Rhenius ovha a mukwasha wa Olof Bergh, vhe vha ḓo kunda vha thungo ya vhubvaḓuvha nga 1682.
Vha zwimi vha kale vhe vha ḓo thoma u zwima avha ḓivhei. A vho ngo kona u wanala, nahone vho vha vha tshi tshimbila lwa tshiphirini, vhasina thendelo. Naho zwo ralo, miraḓo ya vhathu vho thoma u zwima hu khou pfi ndi vhathu vha vhatshena ndi vhone vhe vha tumbula mulambo wa Orange.
Hezwi zwi nga vha zwo iteswa kale nga vho 1728, musi tshigwada tsha vho rabulasi vha no bva Piketberg vha tshi ya thungo ya vhubvaḓuvha vha tshi kha lwendo lwa u zwima. Hafha, vhaṱangana na mulambo wo vuleaho wa !Gariep (mulambo muhulwane).
Hupfi vho ṱangana na munwe munna wa mutshena matzhavani a !Gariep,ane azwima dzi nḓou ane apfi Pieter de Bruyn.
Hezwi zwithu zwo ḓi sokou dzula zwi sa ambiwi.
Zwi tshi Khou Itwa nga Mbuno dzo Khakheaho
Ha dovha ha ṱangiwa lunwe lwendo nga 1739, ya swika kha rekhoto ya mulayo, fhedzi zwi tshi khou itelwa nga dzi mbuno dzo khakheaho. Hetshi tshigwada tsha vha zwimi vho ya vha pfukekanya mulambo wa Orange vha tshi khou ya Namaqualand (Namibia) he vha ḓo fhedza nwaha kha danga ḽa khosi Gal. Musi vha tshi ṱuwa,vha tshutshudza vhashumeli vhavho uri vha rahe danga vha tswe dzi kholomo, vha ḓo vha fha zwiṱuku-ṱuku.
Zwino musi vha tshi yela vhukovhela zwiṱuku ha Namaqualand, vha isa phanḓa na u ṱhaṱhamula madanga a vhathu,vha tswa kholomo dzo no swika 1000 vha vhulaya na vhana na vhafumakadzi.
Hezwi zwo ḓo ḓa nga murahu ha vhagwalabi vhe vha ḓo tshimbila vha tshi khou ya u lwa na vhathu vho vha khakhelaho Cape. Na vhathu vhe vha vha vha tshi khou ṱhasela na vhone vho vha vha tshi vho gungula vha tshi vho ri vhone avho ngo wana mukovhe we vha fulufhedziswa. Phanḓa ha vhathu vhane vha bva phanḓa kha zwa u zwima, khaphani ya humbula uya u dzhia dzi kholomo dzo tswiwaho ya fhedza vha tshi khou dziita dzavho!
Vhueni ha u thoma vhu re mulayo ha uya !Gariep hu livhuwiwa Jacobus Jansz Coetse we aṱanga lwendo nga 1760. O vha a rabulasi ubva Piketberg we aḓo ṱuwa atshi khou ya u zwima dzi nḓou, o sia mufumakadzi wawe uri a lavhelese muṱa na bulasi ḽa hayani. Zwavhukuma avha asi na muhwalo, Coetse a tshimbila nga dzi gooli mbili na vhathu vha 12 vha Khoikhoi, a fhira Namaqualand uswika atshi swika mulamboni wa !Garie.
A wela mulambo nga Ramansdrift tsini Gu-daos (hune ha tshimbila dzi nngu). Hafha ho vha hu tshi shumiswa vhukuma nga vhalisa vha vha Namaqua, zwino hu ḓivhiwa nga dzina ḽa u tshinyadza nnḓu ya vhuḓi. Nga hei mikhwa i songo humbulelwaho, Coetse ovha ene mutshena we aḓo nwala nga ha lwendo lwawe lwa u fhira mulambo wa Orange nga kha shango ḽihulwane ḽa Namaqua.
Lwendo lo Fariwaho nga Vhathu lu sa Tou vha Mulayoni Tshoṱhe
U tshi khou tevhela lwendo lwa Coetse, ho mbo ḓi dzhiiwa tsheyo ya uri hu ṱangiwe lwendo nga tshigwada tsha vhathu vhane vha vha uri azwi tou vha mulayoni tshoṱhe vha tshi khou itela u tshenzhema hezwi zwa !Gariep.
Hezwi zwo vha zwo rangiwa phanḓa nga Hendrik Hop, we arumela dzi goloi dza 15 nga 1761. Jacobus Coetse aisa phanḓa hu ene mutshimbidzi ngeno Carel Brink hu ene wa zwa ḓivhazwakale.
Uya nga Brink, vha Namaqua vha ṱangana nga nḓila ye zwa vha zwi tshi khou shaya, vha na kholomo ṱhukhuṱhukhu nahone vho tsikeledzwa nga vha ‘Bosjesmans’.
Tshipiḓa tsha Hop tsha wela mulambo Gu-daos vhaisa phanḓa vho sedza vhubvaḓuvha kha vhupo ha Keetmanshoop. Hafha,vha kombetshedzea u humela murahu nga mulandu wa mufhiso wa tshilimo.
Munwe wa murado wa Hop, Dr. Carel Rykvoet, a dzhia tshifhinga tsha u ita dzi ṱhodulusa nga ha mineral kha honovho vhupo. A ṱola thavha ya Van der Stel ya copper a vhona uri Copper ya hone asi nnzhi. A dovha aya na Richtersveld, west ya Gu-daos, he aḓo wana copper i nnzhi. Naho zworalo, a zwi vhona uri matombo o khwaṱha, shango ḽo ita muumba na lwendo lwa hone ndi luhulu vhukuma uri u kone u wana heyo mineral.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Risimu ra lava teke enkhubyeni eYerusalema.
1211Ndzi languta henhla etintshaveni.
Ku pfuniwa ka mina ku ta huma kwihi?
2Ku pfuniwa ka mina ku ta huma eka HOSI,
Muendli wa tilo ni misava.
3Muhlayisi wa wena a nge khudzeheri,
a nge pfumeri leswaku u rheta u wa.
4Hakunene a nga khudzeheri muhlayisi wa Israele,
ni ku etlela a nga etleri.
5HOSI Xikwembu xi ta ku hlayisa,
xi ta va kusuhi na wena xi ku lwela.
6Ninhlekanhi a wu nga tshwi hi dyambu,
hambi wu ri n'weti nivusiku a wu nga ku endli nchumu.
7HOSI yi ta ku ponisa emakhombyeni hinkwawo,
yi ku sirhelela.
8Sweswi ni masiku hinkwawo HOSI yi ta ku hlayisa
eku sukeni ka wena, ni ku ya fika laha u yaka kona.Kumbe: HOSI yi ta ku hlayisa etiendzweni ta wena hinkwato sweswi ni masiku hinkwawo


text:
Garden Eels
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Garden eels
Tinwana endyangwini
Freckled, Spotted, Common, Red Sea,Taylor’s, Zebra
Vito ra xi science
Heterocongridae
Size
Ku fika eka 70 cm.
Nhlamuselo
Miri wa yona wufana na nyoka kambe ayina magwaru. Ti fins ta yona tilolokile kufana hinkwato. Yiva na ti gills leti yiti tirhisaka ku hefemula hi tona, yiva na milomo leyikulu swinene. Muhlovo wa hamban hambana kusuka eka kuvonikela na swicoticoti swo dzwihala kuya eka ku dzwihala. Tinwana tina muhlovo wa orenji na ko basa.
Vuxokoxoko
Yina mindyangu yimbirhi na tinxaka ta 33. Yitala ku kumeka himintlawa eka tindzhawu letingana sandi/sava. Laha henhla ka miri wa yona kuhumelela e saveni kufana na ximalani leswinga endla leswaku yi kuma vito leri yingana rona. Ya nyuma swinene. Yinwana na yinwana yitshama e nkeleni wa yona. Nkele lowu wu endliwa hi sandi/sava leri hlanganisiwaka kutani rihundzuka nkele. Rixaka ra yona rikurisiwa hi matandza lawa ya tshikeriwaka kwale ndzeni ka mati.
Swakudya
Yidya swihadyana leswintsongo swinga fa se swibolaka.
Kuhangalaka
Yikumeka eka maxelo hinkwawo nale ka malwandle hinkwawo yalaha misaveni.
Common species
Black garden eel - Heteroconger perissodon
Splendid garden eel - Gorgasia preclara
White-spotted garden eel - Gorgasia maculatus


text:
61Ḽiṅwe ḓuvha tshigwada tsha vhaporofita tsha vhudza Elisha tsha ri, “Nga vha dzou vhona, fhethu hune vha ri funza hone ndi huṱuku, a hu ri eḓani! 2Nga vha litshe ri ye Jorodani, muṅwe na muṅwe washu a reme danda, ri fhaṱe hune ra ḓo dzula hone.”
Elisha a fhindula a ri, “Tshimbilani.”
3Ndi hone muṅwe wavho a tshi ri, “Vhone nga vha ṱuwe na riṋe.”
Elisha a fhindula a ri, “Ndi ḓo ṱuwa na inwi.” 4A ṱuwa navho.
Vha ya Jorodani vha thoma u rema miri. 5Ha ri muṅwe wavho a tshi khou rema muri, mbaḓo ya ṱomowa ya wela maḓini. A ṱavha mukosi a ri, “Yawee muṋe wanga, ndi mbaḓo ye nda tou i adzima!”
6Muḓinḓa wa Mudzimu a vhudzisa a ri, “Yo wela ngafhi?” A tshi mu sumbedza afho fhethu Elisha a rema tshitanda a tshi posa henefho, tsha ita uri mbaḓo i papamale. 7Elisha a ri, “I ṋuleni.” Munna uyo a i hovha, a i dzhia.
8Zwino khosi ya Aramu yo vha yo bvela Israele pfumo. Ya eletshedzana na magota ayo ya ri, “Ndi ḓo ṱoka mishasha yanga hukene.” 9Muḓinḓa wa Mudzimu a swikisa ipfi ha khosi ya Israele a ri, “Vha vhone, vha songo fhira nga henefho fhethu ngauri Vhaaramu vha khou tsela henengei.” 10Ndi hone khosi ya Israele i tshi ita uri fhethu afho ho ambiwaho nga muḓinḓa wa Mudzimu hu lindiwe. Ndi kanzhi Elisha a tshi sevha khosi, fhethu ho raloho ha dzula ho lindwa.
11Hezwo zwa sinyusa khosi ya Aramu, ya vhidzisa magota ayo ya vha vhudzisa ya ri, “Ni nga mmbudza uri ndi nnyi kha riṋe ane a ima na khosi ya Israele?”
12Muṅwe wa magota awe a ri, “Thovhele muṋe wanga, a hu na na muthihi washu ane a ima na khosi ya Israele, muporofita Elisha ane a vha Israele ndi ene ane a vhudza khosi ya Israele maipfi e vha amba vhe pfamoni yavho.”
13Khosi ya ṋea ndaela ya ri, “Tshimbilani ni yo wana hune a vha hone uri ndi kone u ruma vhanna vha yo mu fara.”
Khosi ya vhudzwa ha pfi, “Elisha u Dothani.” 14Ndi hone khosi i tshi ruma mmbi khulu henengei i na dzibere na dzigariki. Vha ya vhusiku vha govhela uyo muḓi.
15Musi mushumi wa muḓinḓa wa Mudzimu a tshi fhinduwa nga matshelo a tshi bvela nnḓa, a vhona muḓi wo govhelwa nga mmbi i na dzibere na dzigariki. A vhudzisa a ri, “Yawee muṋe wanga, ri ḓo ita hani?”
16Muporofita a fhindula a ri, “Ni songo ofha tshithu, vhane vha ima na riṋe vha fhira vhane vha ima na Vhaaramu.”
17
13:14
Mat. 26:53
Elisha a rabela a ri, “Yawee Muṋe washu, mu bonyolose uri a kone u vhona!” Ndi hone Muṋe washu a tshi mu bonyolosa, a tshi sedza a vhona zwikwara zwo ḓala bere na gariki dza mulilo dzo tanga Elisha.
18Musi maswina a tshi khou tsa a tshi ḓa khae, Elisha a rabela Muṋe washu a ri, “Pofudza vhathu havha!” Muṋe washu a vha pofudza nga he Elisha a humbela ngaho.
19Elisha a vha vhudza a ri, “Nḓila iyi a no ngo fara yone, muḓi uno a si wone. Ntevheleni, ndi ḓo ni isa ha munna ane na mu ṱoḓa.” Elisha a vha endedza a vha isa Samaria.
20Musi vho no dzhena Samaria, Elisha a rabela a ri, “Muṋe washu, bonyolosa vhanna havha uri vha kone u vhona.” Ndi hone Muṋe washu a tshi vha bonyolosa, vha tshi sedza vha wana vhe ngomu ha muḓi wa Samaria.
21Musi khosi ya Israele i tshi vha vhona, ya vhudzisa Elisha ya ri, “Muṋe wanga, ndi vha vhulahe? Ndi ri ndi vha vhulahe naa?”
22Elisha a fhindula a ri, “Vha songo vha vhulaha. Vho vha vha tshi nga vhulaha vhanna vhe vha tou vha thuba nga pfumo ḽavho kana vhura havho? Nga vha vha ṋee zwiḽiwa na maḓi vha ḽe, vha nwe, vha vhuelele ha muṋe wavho.” 23Ndi hone a tshi vha itela vhuṱambo vhuhulu, musi vho no fhedza u ḽa na u nwa a vha fhelekedza vha vhuelela ha muṋe wavho. Zwenezwo mmbi dza Aramu dza si tsha dia shango ḽa Israele.
24
Ngavhuya, Beni Hadadi khosi ya Aramu a kuvhanganya mmbi yawe yoṱhe, a gonya a yo govhela muḓi wa Samaria. 25Ha wa nḓala khulu muḓini, u ṱahela ha zwiḽiwa ha hulela lwe ṱhoho ya donngi ya vhuya ya rengwa nga khilogiramu ya siliva, mupfudze wa maivha wa giramu dza ḓana wa rengwa nga giramu dza 57 dza siliva.
26Ḽiṅwe ḓuvha khosi ya Israele i tshi khou tshimbila nṱha ha mutsheṱo, muṅwe musadzi a i ṱavhela mukosi a ri, “Thovhela muṋe wanga, nga vha nndamulele!”
27Khosi ya fhindula ya ri, “Arali Muṋe washu a sa ni lamuleli, nṋe ndi nga ni lamulela hani? Ndi kha ḓi vha na luvhanḓe lwa u fhulela kana bonḓelo ḽa nḓirivhe naa?” 28Khosi ya mu vhudzisa ya ri, “Ho tshinyalani?”
Musadzi a fhindula a ri, “Musadzi hoyu o mmbudza a ri, ‘Ḓisa ṅwana wau ri mu ḽe ṋamusi, matshelo ri ḓo ḽa wanga.’ 29
Zwenezwo ra bika ṅwananga ra mu ḽa. Nga matshelo nda mu vhudza nda ri, ‘Ḓisa ṅwana wau ri mu ḽe,’ hone a vha o mu dzumba.”
30Musi khosi i tshi pfa maipfi a uyo musadzi, ya kherukanya zwiambaro zwayo. Musi a tshi khou ḓi tshimbila henefho nṱha ha mutsheṱo, vhathu vha sedza, vha vhona o ambara madzanganda fhasi ha zwiambaro zwawe. 31Khosi ya ri, “Ngavhe Mudzimu a tshi mmbaisa arali nda sa tumula ṱhoho ya Elisha ṅwana wa Shafati ṋamusi!”
32Zwino Elisha o vha o dzula nḓuni yawe e na vhahulwane. Khosi ya ruma muḓinḓa a ranga phanḓa, hone a sa athu swika, Elisha a vhudza vhahulwane a ri, “A ni zwi vhoni uri iyi phondi i khou ruma muthu uri a ntumule ṱhoho? Ndi zwone, musi muḓinḓa a tshi ḓa, ni vale vothi ni ḽi vhambe a si dzhene. Hu khou pfala mutsindo wa muṋe wawe murahu hawe.”
33Musi a tshi kha ḓi amba navho, khosi ya swika yone iṋe ya ri, “Khombo hei i bva kha Yahavee! Yahavee ndi kha ḓi mu fulufhela hani?”


text:
Ku Byala Rosemary
Ku Byala Mbewu
Ku byariwa ka rosemary swi endliwa hi mbewu kambe swinga tlhela swi endliwa hikuva ku tsemeleriwa swirhabyani swiya byariwa.
Teka 20 cm kusuka eka swirhabyani swo tsakama kutani uswi susa matluka yale hansi u swichela endzeni ka mati laha ku pfumalaka matluka kufaneleke kuva endzeni ka mati.
Loko se uri na nhlayo leyi lavekaka, lulamisa laha ungata byalela kona. Leswi kutala kuva kuri nkatsakanyo wa misava nayo byalela eka yona eka xinkwamani lexi ringanaka 500 ml.
Dzima swirhabyani leswiya rosemary endzeni ka nkatsakanyo lowuya kutani ubyala eka ndzhawu yo byalela eka yona.
Mabyalelo
Ku byala hi van’wamapurasi lavakulu switala kuva swiendliwa hi swimilani leswinga sungula swibyariwa eka greenhouse. Mbewu leyi yibyariwa eka ti trays ta kwalomu ka 8 kuya eka 10 wa ti millimitara hiku enta. Loko mbewu leyi se yimirile naswona swimilani switiyerile naku kula kutani swinga simuriwa kuya byariwa ensinwini.
Mbewu ya rosemary yitala kuva yinga mili kahle, leswivulaka leswaku, u fanele kuva ubyala ka mune mbewu leyi u lavaka kuva u byala swimilani swa yona kumbe leswi lavekaka. Mbewu ya swona ayi durhi ngopfu. Loko swimilani swo hambana hambana swimirile swikahle kuva u sungula ku endla swimilani hiku tirhisa swirhabyani leswaku uta byala hi swona loko kuva na ku lahlekeriwa ka swimilani.
Xipesi
Swimilani swa rosemary swifanele ku vekiwa eka xipesi xa 30 cm hiku hambana eka mintila leyinga kwalomu ka 50 cm hiku hambana. Lexi xiva xitandi lexingana kwalomu ka 60 000 wa swimilani hi hectare. Tindlela ta switirhisiwa na tereter swifanele ku siyiwa leswaku swita kota ku tirha loko nkarhi wu fika xikanwe na hinkarhi wa ntshovelo.
Nkari wo Byala Mbewu
Byala mbewu ya rosemary eka ti tray ta mbewy eka ndzhawu leyinga sirheleleka kumbe greenhouse kumbe hi nhweti ya June naleswaku e masunguleni ya ximunwana swimilani swiva switiyerile kuringana leswaku swingaya byariwa emasin’wini.
Nkarhi wo Byala
Byala swimilani swa rosemary emasunguleni ya ximun’wani. E Afrika Dzonga kungava kuya eku heleni ka nhweti ya August kumbe emasunguleni ya September.
Nkarhi wo Kula
Nhungu kuya eka khume ra mavhiki eka ti greenhouse swinga humesa swimilani leswi tiyeleke swa ti rosemary leswinga ringanela ku simuriwa. Ku humelerisiwa ka rosemary yo tsakama, vahumelerisi van’wana vasungula kutshovela laha kukulaka kutsakamaka kusukela loko yiri na khume mbirhi wa mavhiki kusukela loko yi simuriwile.
Nhlayiso wufanele ku vakona leswaku kunga tshoveriwi kutlula mpimo eka lembe rosungula tani hileswi swingata endla leswaku ximilani xingaha kuli kahle. Ntshovelo lowu heleleke wutala ku endliwa eka 12 kuya eka 15 wa tinhweti endzhaku ka kubyala. Swimilani swa Rosemary swinga tshoveriwa kuringana 15 wa malembe loko swo hlayisiwa kahle.
Kunonisa Misava
Loko kunga se byariwa, kufanele ku tekiwa swikombiso swa misava kutani swirhumeriwa leswaku swiya lavisisiwa. Leswi swita pfuna ku kombeta muxaka wa misava xikan’we na swakudya leswi lavekaka eka swibyariwa leswi lavaka ku byariwa.
Tani hi xiletelo, switsundzuxo leswi landzelaka swinga tirhisiwa eka mpfumaleko wa ndzavisiso wa misava. Ku laveka 600 kg yak u cheriwa ka 3:1:5 leyinga haxiwaka kutani yirimeriwa eka misava yale henhla ya 20 cm ya misava loko kungase byariwa swimilani swa rosemary. Leswi swita nyika swimilani leswintshwa masungulo ya kahle yakuva switiyela.
Eka tinhweti tosungula ta 12, swina nkoka kutiyisisa leswaku swimilani swa rosemary swa kula leswivulaka leswaku kucheriwa nakambe ka 400 kg ya 3:1:5 yinga tlhela yicheriwa eka mintila leyi kunga byariwa swimilani, kan’we hi nhweti ya December kutani ku cheriwa nakambe hi April. Swa hlohleteriwa ku chela manyoro endzhaku ka ntshovelo wun’wana na wun’wana. Unga nonisi ngopfu misava hikuva leswi swiendla leswaku nuhelo wa swibyariwa leswi wu lahleka.
Ncheleto
Hambi leswi ximilani xa rosemary xitekiwaka xiri ximilani xo tsindziyela aswi kahle kuva xiva na ntshikelelo wo cheletiwa ngopfu leswinga endlaka leswaku timintsu ti hlaseriwa hi mavabyi kumbe loko kunga cheletiwi ngopfu naswona swinga khumba makulelo ya ximilani na mbuyelo.
Se, swivula leswaku, i swa nkoka ku vekela switirhisiwa leswi pimaka ndzhongo emisaveni leswaku switshama swirikarhi swi pima. Kuya hi muxaka wa misava na maxelo, nhlayo ya ncheleto yita hambana kuya hi masimu na masimu. Nhlayo ya kahle yile xikarhi ka 25 na 35 mm hi vhiki himinkarhi leyi ku hisaka kutani yi hunguteka loko ku titimela kumbe kuri minkarhi ya timpfula ya lembe. Ringeta kuva unga cheleti kuringana vhiki kuya eka ntshovelo. Kambe cheleta hiku hatlisa endzhaku ka ntshovelo ku vuyisa ndzhongo eka misava.
Translated by Ike Ngobeni


text:
61
Zwino misi yeneyo tshivhalo tsha vhafunziwa tshi tshi khou ḓi anda tshi tshi ya, Majuda vha ambaho Tshigiriki vha thoma u gungulela vha ambaho Tshiheberu, vha ambaho Tshigiriki vha tshi vho ri tshilikadzi dzavho a dzi vhuyi dza humbulwa-vho musi hu tshi kovhelwa vhashai zwa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. 2Ndi hone vha 12 vha tshi kuvhanganya vhafunziwa vhoṱhe vha ri, “A zwo ngo fanela uri riṋe ri litshe u funza ipfi ḽa Mudzimu ri dzhene kha mafhungo a zwiḽiwa. 3
1 Tim. 3:7-13
Zwino-ha vha hashu, ḓinangeleni vhanna vhaṱanu na vhavhili kha inwi vha ḓivheaho uri vho ḓala Muya Mukhethwa, vha re na vhuṱali, riṋe ri ḓo vha kumedza hoyo mushumo; 4tshashu ha ḓo vha u fungelela kha zwa dzithabelo na u funza ri si na tshine tsha ri thithisa.”
5
7:55
Mafhungo ayo avho a takadza vhafunziwa vhoṱhe, vha nanga Stefane, munna wa lutendo lwo khwaṱhaho o ḓalaho Muya Mukhethwa, na Filipi, na Prokorosi, na Nikanoro, na Timoni, na Pharamenasi, na Nikolausi wa Antiokia we a ṱanganedza Tshijuda e wa nnḓa. 6
13:3
1 Tim. 4:14
5:22
2 Tim. 1:6
Vhenevho vha ḓiswa kha vhaapostola, vhaapostola vha vha rabelela vha vha vhea zwanḓa.
7
Zwa ḓi ralo ipfi ḽa Mudzimu ḽa anḓadzea ḽi tshi ya, tshivhalo tsha vhafunziwa Jerusalema tsha ḓi hula tshi tshi ya, na vhotshifhe vhanzhi-vhanzhi vha ṱanganedza Muṋe washu.
8Stefane o vha o shudufhadzwa vhukuma nga Mudzimu, e na maanḓa mahulu, a tshi ita maḓembe na mishumo i kanukisaho vhathuni. 9Hone vhaṅwe vhanna vha iṅwe sinagogo i no pfi “Ya vhanna vho vhofhololwaho”Avho ndi vhe u thomani vha vha vhe dziphuli, zwino vha vho vhofhololwa kana vha rengululwa. vha thoma u mu ṱaṱisa khani. Yeneyo sinagogo yo vha i na Majuda vha Kirene na vha Alekzandria. Vhenevho na vhaṅwe Majuda vha bvaho Kilikia na Asia vha thoma u ṱaṱisa Stefane khani. 10
Hone Muya a ṋea Stefane vhuṱali lwe a ri a tshi amba, vhoṱhe vha kundwa na u mu hanedza. 11
Ndi hone vha tshi vho ṱuṱuwedza vhaṅwe vhanna tshiphirini uri vha mu ambelele vha ri, “Ro pfa a tshi khou sema Mushe na Mudzimu!” 12Vha tshi ralo vha tou vhilinganya vhathu na vhahulwane vha lushaka na vhaḓivhi vha Mulayo. Vhenevho vha ḓa vha fara Stefane vha mu isa khoroni ya Majuda. 13
Vha ḓisa ṱhanzi dza u zwifha, dza ri, “Hoyu munna u ṱolou sema hei thembele khethwa na Mulayo wa Mushe. 14
Ro tou mu pfa a tshi ri hoyo Yesu wawe wa Nazaretha u ḓo thutha thembele a shandukisa na maitele oṱhe e ra a wana kha Mushe.” 15Vhoṱhe vho dzulaho khoroni vha tshi lavhelesa Stefane vha vhona tshifhaṱuwo tshawe tshi tshi nga tsha muruṅwa.


text:
Goatfish
Dzina ḽa Muṱa ḽo Ḓoweleyaho
Goatfish
Dzina ḽa tshi saitsi
Mullidae
Tshivhumbeo
U swika kha 60 cm, yo linganelaho ndi 35 cm.
Ṱhaluso
Ndi ndapfu ya vha na phere dza dzi barbels kha matungo a mulomo, mutshila wa nga murahu unga forogo. Ya vha na makwanda mahulwane. Mutshila wa nga nnṱha wo fhambaniswa. Mivhala I fhambana u bva kha silivhere na mutsu na tshitopi.
Nḓivho yo Ḓoweleyaho
Muṱa hoyu ndi 6 ya vha na tshaka dza 55. Dzi ḽa zwithu zwa nga nnṱha, I shumisa dzi barbles u wana zwiḽiwa muṱavhani. Iya kona na u kunga ya tsadzi musi dzi tshi khou funana. Dzi wanala nga zwigwada. Dzi ya kudzela makumba.
Kuḽele
Dziḽa dzi crusteans ṱhukhu na zwivhungu.
U phaḓaladziwa
Dzi wanala kha nyimelo dzoṱhe maḓini.
Zwigwada zwo Ḓoweleyaho
Blacksaddle goatfish - Parupeneus rubescens
Double-bar goatfish - Parupeneus bifasiatus
Flame goatfish - Mulloides vanicolensis


text:
351Elihu a engeta a ku:
2“We Yobo, xana u vona swi lulamile xana, loko u ku:
‘A ndzi na nandzu emahlweni ka Xikwembu!’
3U vutisela yini u ku: ‘Ndzi ta vuyeriwa ha yini,
ndzi ta kuma yini loko ndzi nga dyohi xana?’
4Mina ndzi ta ku hlamula,
wena ni vanghana va wena.
5Languta matilo ni mapapa ya kona:
Ma tlakukile ngopfu ku ku tlula.
6
Loko u dyoha, a wu vavisi Xikwembu,
hambi u tlula nawu u vuyelela, Xikwembu a xi khumbeki hi swona.
7Ni loko u endla leswi lulameke, u xi nyika yini,
xi amukela yini xo huma eka wena, ke?
8Ku homboloka ka wena ku vavisa munhu-kuloni,
na kona ku lulama ka wena, ku pfuna yena ntsena.
9“Lava xanisekaka ngopfu, va huwelela,
va rila loko vafumi va va tshikelela.
10Kambe ku hava na un'we la vitanaka Xikwembu a ku: ‘U kwihi wena Muendli wa hina,
wena u hi tiyisaka hi tinsimu ni le vusikwini.
11U kwihi ke, wena u hi nyikaka vutlhari
byo tlula bya swiharhi ni bya tinyanyana xana?’
12Lava xanisiwaka hi vatikurisi ni vadyohi,
va huwelela, kambe a va hlamuriwi.
13Munhu la rilaka ntsena, Xikwembu a xi n'wi twi,
xona xi nga ni matimba hinkwawo, a xi n'wi twi.
14Kutani xi nga ku vonisa ku yini wena ke, leswi u vulaka leswaku a wu xi voni,
ni leswaku wa ha yimela xona ku tsema mhaka ya wena!
15Wena u ri, a xa ha bi vadyohi hi vukari bya xona,
a xi na mhaka ngopfu ni lava tiarisaka.Van'wana va ri: a xi na mhaka ngopfu ni vuphukuphuku
16We Yobo, marito lawa ya wena i matlangwana,
u phyaphyarha hi leswi u nga swi tiviki!”


text:
147 Dzunisani Yehovha!*I swinene ku yimbelela hi dzunisa Xikwembu xa hina;Swa tsakisa naswona swi fanerile ku va hi xi dzunisa!+2 Yehovha u aka muti wa Yerusalema;+U hlengeleta Vaisrayele lava hangalakeke.+3 U horisa lava tshovekeke timbilu;U bandicha timbanga ta vona.4 U hlayela tinyeleti;U ti tiva hi mavito hinkwato ka tona.+5 Hosi ya hina i yikulu naswona yi ni matimba lamakulu;+Ku twisisa ka yona a ku hlamuseleki.+6 Yehovha u pfuxa lavo rhula,+Kambe lavo homboloka u va lahlela ehansi.7 Yimbelelelani Yehovha mi n’wi khensa;Yimbelelani mi dzunisa Xikwembu xa hina mi ri karhi mi chaya haripa,8 Loyi a funengetaka matilo hi mapapa,Loyi a endlaka leswaku mpfula yi na emisaveni,+Loyi a endlaka leswaku byanyi byi hluka+ etintshaveni.9 U nyika swiharhi swakudya,+Ni mavondlo ya mawukuwuku* lama swi rilelaka.+10 A nga tsakisiwi hi matimba ya hanci;+Naswona a nga hlamarisiwi hi rivilo ra munhu.+11 Yehovha u tsakisiwa hi lava va n’wi chavaka,+Lava rindzeleke rirhandzu rakwe.+12 Vangamisa Yehovha, wena Yerusalema.Dzunisa Xikwembu xa wena, wena Siyoni.13 U tiyisa swo goga tigede ta wena;U katekisa vana va wena.14 U tisa ku rhula etikweni ra wena;+U ku nyika koroni leyinene.+15 U rhumela rito rakwe emisaveni;Rito rakwe ri tsutsuma hi rivilo.16 U funengeta misava hi gamboko ku fana ni voya byo basa;+U hangalasa gwitsi ku fana ni nkuma.+17 U wisa xihangu* xakwe ku fana ni mahlanhla ya xinkwa.+I mani la nga tiyiselaka xirhami xakwe?+18 U rhumela rito rakwe kutani swi n’oka.U hungisa moya wakwe+ kutani mati ma khuluka.19 U tivise Yakobo rito rakwe,Milawu yakwe ni swiboho swakwe u swi byele Israyele.+20 A nga swi endlanga sweswo eka matiko man’wana;+A ma tivi nchumu hi milawu yakwe.Dzunisani Yehovha!*+
Tinhlamuselo ta le hansi
^ Kumbe “Haleluya,” leswi vulaka “Dzunisani Yah.” Yah i nkomiso wa vito leri nge Yehovha.


text:
Vlei Orchid
Vito
Vlei Orchid
Vito raxiLatin
Eulophia angolensis
Xifanekiso
Xiluva xosaseka Lexia vaku ivlei orchid yikula hikuleha ka 2m loku ri thluma ma bulomu, yina matluka ya wrinled yakule akusuhani namsava yina mablomu yaxisthopa hiri valacalyx yikula kufika ka 20mm hukuleha, mabulomu yakona ya voyaela aphambili yakule yakha ya hlandlamekalana yavumbeke Yonge iririmi.yatluma N’wedzamhala.
Hanyelo
Vlei Orchid yikula hukutalo hinkwayo ndawo yala Afrika Dzonga.
Field notes
Vlei orchid yi tolobeke ngopfu ku kulela la kunga mati konanale kusuhi na namzi.


text:
Pisalema ya Davhida.
241
Misava ni hinkwaswo leswi nga ka yona i swa HOSI Xikwembu;
matiko ni hinkwavo lava akeke eka wona i swa xona.
2Xi andlarile misava ehenhla ka mati ya le hansi,
xi yi tiyisile ehenhla ka swidziva.
3Xana i vamani lava nga ta tlhandlukela entshaveni ya HOSI Xikwembu xana?
Lava nga ta yima endhawini ya xona leyo hlawuleka i vamani xana?
4
Hi lava nga ni timbilu to basa ni mavoko lama tengeke,
lava nga naveliki swilo swa hava,Van'wana va ri: lava nga tirhisiki vito ra Xikwembu ku onha swa van'wana
lava nga hlambanyiki hi ku xisa.
5Vanhu vo tano, HOSI Xikwembu xi ta va katekisa,
xi ta va lwela, xona xi nga muponisi wa vona.
6Vanhu volavo va navela HOSI,
va tsakela vukona bya xona Xikwembu xa va ka Yakobo.Van'wana va ri: lava tsakelaka vukona bya wena, we Yakobo
7N'wina tinyangwa, tlakukani swinene,
pfulekani, n'wina timbanti ta khale,
leswaku mufumi wo dzuneka a ta kota ku nghena.
8Mufumi wo dzuneka i mani xana?
I HOSI, Xikwembu xa matimba lamakulu,
xona xi nga nhenha etinyimpini.
9N'wina tinyangwa, tlakukani swinene,
pfulekani, n'wina timbanti ta khale,
leswaku mufumi wo dzuneka a ta kota ku nghena.
10Mufumi wo dzuneka i mani xana?
I HOSI, Xikwembu xa matimba hinkwawo!
Hi xona xi nga mufumi wo dzuneka!


text:
Soutbossie
Vito
Soutbossie
Vito raxi Latin
Bassia diffusa yiwela ka nongonoko wa Chenolea diffusa tingwati tinnongonoko tahambana.
Hanyelo
Xiluva lexi Southbossie yikula lakungale akusuwi na lwandle, lakungana misava, nale ka high-tide level.
Xifanekiso
Southbossie yina ravhi rokoma, na baku rokulele ahantla leringana matluka yari hlaza lengana velvety texure. Sayizi yakona yikula ka 10 cm hikuleha.
Field Notes
Southbossie yala a Afrika I ‘little salt bush’ leyingari xaka na ximilu xale estuaries.


text:
Cape Eelgrass
Dzina
Cape Eelgrass
Dzina ḽa tshi Latin
Zostera capensis
Nḓowelo
I funesa fhethu hune ha vha na vhuḓalo ha maḓi, fhethu hune ha vha na dzi khovhe ṱhukhu, na malaṱwa a zwiḽiwa.
Ṱhaluso
Heḽi ḽiluvha ḽina midzi ine ya vha i khou sokou bva i tshi phaḓalala. Na maṱari ane avha uri o banda fhasi o vulea. Ṱhodzi ya vha 10- 30 cm vhulapfu u vulea ha vha 1 mm.
Manwe ane avha na vhushaka naḽo
Halodule uninervis (fhethu ho ḓalaho maḓi st Lucia Northwars) fhedzi maṱari aḽo ana thodzi tharu.Ha vha na zwinwe zwigwada zwiraru Cymodocea species (u wanala fhethu hune ha vha uri ho dzika huna maḓi) maṱari a hone o phaḓalala a vulea henefha kha 10-15 mm.
Mawanwa
Heḽi ḽiluvha ndi ḽinwe ḽa ḽiluvha ḽa vhuthogwa vhukuma ḽine ḽa wanala tsini na maḓi hune ḽa kona ufha dzi khovhe dza maḓini na zwinwe zwipuka zwo no wanala maḓini zwiḽiwa na vhudzulo.


text:
341
II Tikr. 36:17-21
Siku rin'wana, Nebukadnetsara hosi ya Babilona a ta ni mavuthu ya yena hinkwawo ku ta hlasela muti wa Yerusalema, ni miti leyi nga kusuhi na wona; naswona a ta ni mavuthu ya matiko hinkwawo lama nga hansi ka yena. Kutani Yeremiya a rhwexiwa rito hi HOSI Xikwembu: 2Xi n'wi lerisa ku ya byela Sedekiyasi hosi ya Yuda marito ya xona lama nge: “Yingisa! Mina HOSI ndzi ri, ndzi ta nyiketa muti lowu emavokweni ya hosi ya Babilona, kutani yona yi ta wu hisa. 3Wena Sedekiyasi u nga ka u nga chupuki emavokweni ya hosi ya Babilona; hakunene u ta khomiwa, u nyiketiwa eka yona; yi ta ku tengisa hi yoxe, yi ku langutile. Kutani u ta yisiwa eBabilona. 4Hambiswiritano we Sedekiyasi hosi ya Yuda, yingisa! Mina HOSI ndzi vurisa sweswo ndzi ri, u nga ka u nga dlayiwi enyimpini, 5kambe u ta tietlelela hi ku rhula, kutani vanhu va ta rila nkosi va wena va ku: ‘Yo, n'wini wa hina!’ va ri karhi va ku hisela mirhi ya risuna, kukota leswi va swi endleleke vatata wa wena lava fumeke khale wena u nga si va kona.”
6Hiloko muprofeta Yeremiya a amukela timhaka leti hinkwato, a ya ti tivisa Sedekiyasi hosi ya Yuda va ri le Yerusalema. 7Enkarhini lowu, mavuthu ya hosi ya le Babilona a ma ri karhi ma hlasela muti wa Yerusalema, ma hlasela ni miti ya makhokholo ya Lakixi na Azeka, hikuva a ku sele yona ntsena etikweni ra Yuda leyi nga tekiwangiki hi va le Babilona.
8Rito ra HOSI Xikwembu ri tlhela ri ta eka Yeremiya. Enkarhini wolowo, hosi Sedekiyasi a a twananile ni vaaki hinkwavo va Yerusalema leswaku va ta ntshunxa mahlonga ya vona, va ma tivisa leswaku vuhlonga byi herile. 9Hinkwavo a va tibohile ku ntshunxa mahlonga ya vona ya xinuna ni ya xisati lama nga Vaheveru-kulobye, ni ku vona leswaku ku nga tshuki ku va ni munhu ni un'we wa tiko ra Yuda loyi a endliwaka hlonga hi warikwavo. 10Kutani varhangeri hinkwavo ni vaaki hinkwavo va Yerusalema va rhange va hlayisa ku tiboha ka vona, va ntshunxa mahlonga ya vona ya xinuna ni ya xisati, va ma humesa evuhlongeni. 11Kambe endzhaku ka nkarhinyana, va hundzuluxa makungu, va tlhela va khoma vavanuna ni vavasati lava a va va humesile evuhlongeni, kutani va va sindzisa ku tlhela va va mahlonga.
12Kutani HOSI Xikwembu xi vulavula na Yeremiya xi ku: 13“Mina HOSI Xikwembu xa Israele ndzi ri, ndzi endlile ntwanano ni vatata wa n'wina, siku ndzi va humeseke evuhlongeni le tikweni ra Egipta, ndzi ku ka vona: 14
Dut. 15:12
‘Un'wana ni un'wana exikarhi ka n'wina loyi a xaveke Muheveru-kulobye leswaku a va hlonga ra yena a n'wi tirhela malembe ya 6, ú fanele ku n'wi ntshunxa hi lembe ra vu-7.’ Kambe vatata wa n'wina va arile ku rhiya ndleve va ndzi yingisa. 15A hi khale mi hundzukile mi endla leswi lulameke emahlweni ka mina: Mi byerile varikwenu lava a va ri mahlonga ya n'wina leswaku ma va ntshunxa! Mi tibohele sweswo mi ri endlwini leyi vito ra mina ri vuriwaka eka yona. 16Kambe sweswi mi nyamisile vito leri, hikuva vanhu va xinuna ni va xisati lava a mi va ntshunxile leswaku va tifambela, mi tlhele mi va sindzisa ku va mahlonga ya n'wina. 17Hikokwalaho mina HOSI ndzi ri, a mi ndzi yingisanga, hikuva a mi ntshunxanga varikwenu, a mi humesanga vamakwenu evuhlongeni. Kutani yingisani, mina HOSI ndzi ta mi nyiketa ku dlawa hi matlhari ni mintungu ni tindlala. Vanhu va matiko hinkwawo va ta vona khombo ra n'wina lero chavisa. 18-19Varhangeri va Yuda ni va Yerusalema, ni lava tirhaka entsindza, ni vaprista, ni vanhu hinkwavo va tiko, va tibohile emahlweni ka mina hi ku pandza rhole, rihlanguti rin'wana ri langutana ni lerin'wana, kutani va hundza exikarhi ka swona. Kambe ku tiboha ka vona va ku tshikile, a va ku hlayisanga; hikokwalaho ndzi ta va fanisa ni rhole leri pandziweke leri! 20Ndzi ta va nyiketa emavokweni ya valala va vona lava navelaka ku va dlaya. Mintsumbu ya vona yi ta dyiwa hi makoti ni swiharhi swa nhova. 21Ndzi ta nyiketa Sedekiyasi hosi ya Yuda kun'we ni tindhuna ta yena emavokweni ya valala va vona lava navelaka ku va dlaya; ndzi ta va nyiketa eka mavuthu ya hosi ya le Babilona, hambileswi mavuthu ya kona ma ha ku sukaka la ka n'wina. 22Mina HOSI ndzi ta lerisa leswaku va le Babilona va tlhela va vuya emutini lowu, kutani va ta wu hlasela va wu teka, kutani va wu hisa. Miti ya Yuda yi ta hundzuka marhumbi, ku nga ha tshami munhu eka yona.”


text: Miloti ya Davhida loko a balekela Absalomu n’wana wakwe.+3 Yehovha, hikwalaho ka yini valala va mina va tele ngopfu?+Hikwalaho ka yini ndzi pfukeriwa hi vanhu vo tala?+2 Vo tala va vulavula hi mina va ku:“Xikwembu a xi nge n’wi ponisi.”+ (Selah)*3 Kambe Yehovha Xikwembu xanga, u xitlhangu lexi ndzi sirhelelaka matlhelo hinkwawo,+U ku vangama ka mina+ naswona U ndzi nyika matimba.*+4 Ndzi ta huwelela Yehovha,U ta ndzi hlamula a ri entshaveni yakwe yo kwetsima.+ (Selah)5 Ndzi ta pavalala ndzi etlela;Ndzi ta pfuka ndzi hlayisekile,Hikuva Yehovha u ya emahlweni a ndzi seketela.+6 A ndzi va chavi vanhu va makume ya magidiLava ndzi rhendzeleke matlhelo hinkwawo.+7 Humelela, Yehovha! Ndzi ponise,+ wena Xikwembu xanga!Hikuva u ta ba valala va mina hinkwavo erihlayeni;U ta tshova matino ya lavo homboloka.+8 Yehovha wa ponisa.+Nkateko wa wena wu le henhla ka vanhu va wena. (Selah)


text:
Muringa
Muringa Muringa i nsinya wo saseka swinene lowu loko u wu languta ongeti i xiluva. Nsinya lowu i ndzhuti hi tlhelo wu pfuna vanhu ku kuma ko wisela kona ku fana na murhi wa mkhanyakude. Nsinya lowu nga ni switlukana leswintsongo ku lava ku fana na ximuwu, ndzhuti wa kona wu vangiwa hi marhavinyana ya kona yo kala. Nsinya lowu wa muringa wu tshungula mavabyi hi ku hambana ka wona. Loko muringa u wu swi tsakela u nga wu dya kunene u nga wu swekangi kumbe u wu sweka u nwa mati ya kona.[1][2]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Ntirho wa Mahanti ya Muringa:[Lulamisa | edit source]
Matluka ya muringa hi wona ma tirhisiwaka ku tlula leswinwana. U khayiwa matluka ya muringa u ma omisa endzhaku, u ma sila ma endla mapa kutani u nga nantswa kumbe u chela eka mukapa u dya. Matluka ya muringa u nga tlhela u ma dya ma nga endliwangi nchumu..[1]
Ntirho wa Mahanti ya Muringa:[Lulamisa | edit source]
Mahanti ya muringa ma phaphiwa ma lovekiwa kumbe ma swekiwa, ma thoveriwa eka milenge kumbe miri loko wu vava.[1]
Ntirho wa timintsu ta Muringa:[Lulamisa | edit source]
Timitsu ta muringa ti tirhisiwa ku hanyisa munhu loko swi n`wi luma endzeni kumbe a chuluka.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ National Research Council (2006-10-27). "Moringa". Lost Crops of Africa: Volume II: Vegetables. Lost Crops of Africa 2. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10333-6. Retrieved 2008-07-15.


text:
1471Dzunisani HOSI!
Ku dzunisa Xikwembu xa hina hi risimu a hi ku saseka!
Swa tsakisa ku xi twarisa hilaha swi fanelaka hakona.
2HOSI Xikwembu xi le ku pfuxeni ka muti wa Yerusalema,
xi hlengeleta Vaisraele lava hangalasiweke ematikweni.
3Xi horisa lava vavisekaka timbilu,
xi bohelela timbanga ta vona.
4Hi xona xi pimaka nhlayo ya tinyeleti,
hinkwato xi ti thya mavito
5Xikwembu N'wini wa hina i xikulu, xi ni matimba ngopfu,
vutlhari bya xona a byi pimeki.
6Xi pfuxa lava xanisiwaka,
kambe lavo homboloka xi va wisela hansi.
7Yimbelelani mi tlangela HOSI Xikwembu xa hina,
mi xi dzunisa hi swichaya-chayani.
8Hi xona xi pfalaka tilo hi mapapa,
xi nisa mpfula emisaveni,
xi mirisa byanyi eswitsungeni.
9Hi xona xi phamelaka swiharhi,
xi phamela ni mavondlo ya mawukuwuku lama rilelaka swakudya.
10A xi tsakisiwi hi ntamu wa tihanci,
a xi na mhaka ni tinhenha leti tiyeke,
11kambe xi tsakela lava va xi chavaka,
lava tshembaka rirhandzu ra xona.
12Tlangela HOSI we Yerusalema,
we Siyoni dzunisa Xikwembu xa wena.
13Hi xona lexi tiyisaka rirhangu ra wena,
xi biyelela lava akeke ka wena.
14Xi tisa ku rhula etikweni ra wena,
xi ku phamela leswo nandziha u dya u xurha.
15HOSI Xikwembu xo lerisa kunene laha misaveni,
kutani ku hatla ku endliwa leswi xi swi vulaka.
16Xi nisa gamboko ri basa ku fana ni voya bya tinyimpfu,
xi haxa gwitsi kukotisa nkuma.
17Hi xona xi nisaka ni xihangu xa maribye lamakulu,
ku hava loyi a nga tiyelaka xirhami xa kona.
18Xo vulavula kunene kutani swilo leswi swi n'oka;
xi hungisa moya wa xonaKumbe: timheho ta xona kutani mati ma khuluka.
19HOSI Xikwembu xi tivisile va ka Yakobo erito ra xona,
xi dyondzisa Vaisraele milawu ni swiboho swa xona.
20Vanhu va tinxaka timbe, a xi va endlelanga swilo leswi,
a va tivi swiboho swa xona.
Dzunisani HOSI!


text:
Dolphins
Dzina ḽo ḓoweleyaho ḽa muṱa
Dolphins
Manwe madzina a muṱa
Bottlenose,Common,Dusky,Humpback,Spinner,Spotted,Striped
Dzina ḽa tshisaitsi
Delphinidae
Ṱhaluso
Ndi tsekene ya vha na mitalo kha mutumbu, ya vha na mutshila wo kombamaho. Kha phanḓa yayo huya suvhelela. Dzinwe dzi na mivhala I kungaho. Kanzhi ivha na muvhala wa gireyi, mutshena na mutsu. Dzi nga dzi na mulindi kha ṱhoho.
Nḓivho khulwane yo ḓoweleyaho
Hoyu muṱa ndi 17 ya vha na lugwada lwa 32. I lemela 50-900kg. Tshi shumisa echo location musi tshi tshi khou fara tshipondwa. Ndi dzone dzo ṱalifhaho kha zwoṱhe zwipuka zwa maḓini. Zwi a ṱavhanya, acrobatic musi dzi tshi bambela. Mutshila u ya buḓa musi I maḓini. Iya kona u fhira zwinwe zwigwada. Dzi dzula dzi nnzhi kha maḓi are na mashika. dzi ya thusana u fara zwipondwa u fana na Sardine. Viviparous. Ṱhukhu dzi bebiwa dzo no hula vhukuma.
Kuḽele
Dzi ḽa nga maanḓa khovhe.
U phaḓaladziwa
Dzi wanala kha nyimele dzoṱhe lwanzheni.
Zwigwada zwo ḓoweleyaho
Humpback dolphin
Souse chinensis
Common dolphins
Delphinus delphis
Bottlenose dolphin
Tursiops truncatus


text:
171Loko Abrama a ri ni malembe ya 99, HOSI Xikwembu xi humelela eka yena, xi ku: “Hi mina Xikwembu-xa-matimba-hinkwawo; u fanele ku hanya emahlweni ka mina, u ndzi yingisa hi ku hetiseka. 2Ndzi ta endla ntwanano exikarhi ka mina na wena, naswona ndzi ta ku nyika vatukulu lavo tala ngopfu.” 3Hiloko Abrama a wela ehansi hi mombo, kutani Xikwembu xi ku ka yena: 4“Vona, ndzi ta endla ntwanano na wena: Hi wena u nga ta va tata wa vanhu va matiko layo tala. 5
Vito ra wena a ri nga ha vi Abrama, kambe ri ta va Abrahama,Hi Xiheveru, rito leri “Abrahama” ri yelana ni rito leri vulaka “tata wa vanhu va matiko layo tala” hikuva ndzi ku endla tata wa vanhu va matiko layo tala. 6Ndzi ta endla leswaku u va ni vatukulu va ntsandza-vahlayi; eka wena ndzi ta humesa vanhu va matiko layo tala; hambi ti ri tihosi ti ta huma eka wena. 7
Ndzi ta endla ntwanano exikarhi ka mina na wena, ni vatukulu va wena lava nga ta sala va hanya endzhaku ka wena; ntwanano lowu wu ta va kona hilaha ku nga heriki, kutani ndzi ta va Xikwembu xa wena ni xa vatukulu va wena. 8
Tiko leri u luveleke eka rona, ri nga tiko ra Kanana, ndzi ta ku nyika rona hinkwaro, ri va ra wena ni vatukulu va wena hilaha ku nga heriki, kutani mina ndzi ta va Xikwembu xa vona.”
9Xikwembu xi ku ka Abrahama: “Wena ni vatukulu va wena hinkwavo lava nga ta velekiwa, mi fanele ku hlayisa ntwanano wa mina. 10
Rho. 4:11
Ntwanano lowu mi faneleke ku wu hlayisa, lowu nga ta va kona exikarhi ka mina na wena, ni vatukulu va wena lava nga ta velekiwa, hi lowu: Munhu un'wana ni un'wana wa xinuna ú fanele ku yimbisiwa. 11Mi ta yimbisiwa hi ku tsemiwa minsuvu, kutani xi ta va xikombiso xa ntwanano exikarhi ka mina na n'wina. 12Mi ta hamba mi yimbisa vana va n'wina va xinuna loko va ri ni masiku ya 8; mi ta yimbisa hinkwavo lava nga ta velekiwa, hambi ri ri hlonga leri nga lo velekeriwa exikarhi ka n'wina ntsena, kumbe leri mi nga lo ri xava eka vanhu vambe. 13Mahlonga hinkwawo lama velekeriweke emitini ya n'wina kumbe lawa mi ma xaveke hi mali, ma fanele ku yimbisiwa. Hi ndlela leyi, mfungho wa ntwanano wa mina lowu nga heriki, wu ta va enyameni ya n'wina. 14Munhu un'wana ni un'wana wa xinuna loyi a nga yimbisiwangiki, ú ta hlongoriwa a suka exikarhi ka va ka vona, hikuva ú ta va a tshovile ntwanano wa mina.”
15Kutani Xikwembu xi ku ka Abrahama: “Sarayi nsati wa wena a nge he vitaniwi hi vito ra Sarayi, kambe ú ta va Sara. 16Ndzi ta n'wi katekisa, ndzi endla leswaku a ku velekela n'wana wa mufana. Ú ta va mana wa vanhu va matiko layo tala, a veleka ni tihosi, hikwalaho ka leswi ndzi n'wi katekiseke.” 17Kutani Abrahama a wela hansi hi mombo, a ri karhi a hleka, a tivutisa a ku: “Xana wanuna loyi a nga ni malembe ya 100, a nga ha tswala n'wana xana? Leswi Sara a nga ni malembe ya 90, a nga ha kuma n'wana xana?” 18Kutani Abrahama a ku ka Xikwembu: “Onge u nga amukela Iximaele!” 19Xikwembu xi hlamula xi ku: “E-e, Sara nsati wa wena ú ta ku velekela n'wana wa mufana, kutani wena u ta n'wi thya vito ra Isaka.Hi Xiheveru, rito ra “Isaka” ri yelana ni rito leri vulaka “ku hleka” Ndzi ta endla ntwanano na yena, wu va ntwanano lowu nga ta va kona hilaha ku nga heriki exikarhi ka mina ni vatukulu va yena lava nga ta velekiwa. 20Loko xi ri xikombelo xa wena hi tlhelo ra Iximaele, ndzi xi twile; ndzi ta n'wi katekisa ndzi n'wi nyika vatukulu lavo tala swinene. Ndzi ta n'wi endla tiko lerikulu, a va tata wa tihosi ta 12. 21Kambe ndzi ta endla ntwanano na Isaka, a nga n'wana loyi a nga ta velekiwa hi Sara lembe leri taka hi nguva leyi.”
22Kuteloko Xikwembu xi hetile ku vulavula na Abrahama, xi tlhandluka xi hambana na yena. 23Kutani Abrahama a teka n'wana wa yena Iximaele, ni mahlonga hinkwawo ya xinuna lama nga velekiwa emutini wa yena kumbe lama nga lo xaviwa hi mali, a ya va yimbisa ro siku rero hilaha Xikwembu xi n'wi leriseke hakona. 24Loko Abrahama a yimbisiwa a a ri ni malembe ya 99, 25kasi Iximaele n'wana wa yena ú yimbisiwile a ri ni malembe ya 13. 26Hi siku rero, Abrahama a yimbisiwa swin'we ni n'wana wa yena Iximaele, 27ni vavanuna hinkwavo va muti wa yena, ku katsa ni mahlonga lama velekiweke kona kumbe lama nga lo xaviwa hi mali ma huma eka vanhu vambe.


text:
61
Vho vhoxwaho nga vhupuli kha vha hulise vhaṋe vhavho nga nḓila dzoṱhe, uri hu si vhe na ane a sola dzina ḽa Mudzimu na pfunzo ya Tshikhriste. 2
Phuli dzine vhaṋe vhadzo vha vha vhatendi dzi songo ri u vhona dzo no vha vhathihi navho dza vho vha nyadza; avho dzi tou ṋaṋa u vha shumela, ngauri vhane vha vhuelwa kha mushumo uyo ndi vhatendi vhane dza vha funa.
Funzani eneo ni tshi khwaṱhisa vhathu. 3Ane a vhuya a funza pfunzo iṅwe ya thungo a sa nambateli maipfi kwao a Muṋe washu Yesu Khristo na pfunzo ya zwa u ofha Mudzimu, 4
2 Tim. 2:14
onoyo u a ḓihudza, ha ḓivhi tshithu, ḽo no tou vha dzema ḽa u ṱaṱa khani na u lwela maipfi. Zwenezwo zwi bveledza vivho na dziphambano na maṱamba na u humbulelana vhuvhi 5na khani dzi sa fheli dza vhathu vho ṱanganaho ṱhoho, vho xedzaho ngoho. Vhenevho vha vhona unga u luvha Mudzimu zwi nga vha pfumisa tshelede nnzhi. 6
Heb. 13:5
Ndi zwone, u ofha Mudzimu ndi lupfumo luhulu arali muthu a tshi fushea nga zwine a vha nazwo. 7
Ri tshi ḓa shangoni ro ḓa na mini? Hu ḓi nga ri tshi ṱuwa ri nga si ṱuwe na tshithu. 8Zwenezwo-ha arali ri na zwiḽiwa na zwiambaro kha ri fushee nga zwenezwo. 9
13:22
19:23-24
Mir. 28:20
Jak. 5:1-6
Hone vhane vha tama u pfuma vha wela milingoni vha fashwa nga zwikwekwe zwa nyemulo nnzhi dza vhutsilu dzi huvhadzaho dzine dza vha lozwa vha lovha tshoṱhe. 10Ndi uri mudzi wa vhuvhi hoṱhe ndi u funesa tshelede; ho no ḓi gunea vhaṅwe nga u i funesa, vha pwashekanya mbilu dzavho nga u ḓiovhela zwitumbambiluni.
11Hone inwi no ḓikumedzaho Mudzimu, ḓiiliseni zwoṱhe hezwo. Tshaṋu lwelani u vha muvhuya, na u luvha Mudzimu, na u vha na lutendo na lufuno na u sa fhela mbilu na vhuthu. 12
Filip. 3:12
Ni tou ḓifunga ni ome kha mbambe ya lutendo uri ni wane muṅene u re vhutshilo vhu sa gumi, ngauri ndi honoho vhutshilo he Mudzimu a ni vhidzela hone musi ni tshi ṱanzilela lutendo lwaṋu ni sa timatimi hu na ṱhanzi nnzhi. 13
Nzumb. 1:5
Ndi a ni laya phanḓa ha Mudzimu, Ene ane zwoṱhe a zwi ṋea vhutshilo, na Khristo Yesu we a ṱanzilela ngoho a sa dzumbi a tshi sengiswa nga Pontio Pilato, ndi ri: 14tevhedzani ndayo hei nga u fulufhedzea ni sa siedzi u swika ḓuvha ḽine Muṋe washu Yesu Khristo a ḓo vhonala. 15
Ane a ḓo ita uri a vhonale nga tshifhinga tsho fanelaho ndi Mudzimu murendwa, Ene Muvhusi e eṱhe, Khosi ya mahosi, Ene Muṋe wa vhaṋe, 16Ene e eṱhe a sa fi, a dzulaho tshedzani tshi sa swikelwi nga muthu; ha athu vhonwa nga maṱo a muthu nahone ha nga vhuyi a vhonwa nga maṱo. Ene nga a huliswe a vhuse lini na lini. Amen.
17Layani vho pfumaho fhano shangoni vha si ḓihudze vha si ḓitike nga zwithu zwi si na vhuṱanzi zwi ngaho lupfumo, tshavho hu vhe u ṱulutshela Mudzimu, Ene a no ri ṋea zwoṱhe zwi si na vhukono zwine ra ḓiphiṋa ngazwo. 18Vha layeni uri vha ite zwivhuya, vha pfume mishumo mivhuya, vha vhe vhomapakulile, vha ḓiimisele u kovhekana na vhaṅwe. 19
6:19-20
Ndi hone vha tshi ḓo ḓikuvhanganyela lupfumopfumo lune lwa ḓo vha wone muteo wo khwaṱhaho wa zwa matshelo, vha vho ḓo kona u wana vhutshilo vhukuma.
20
2:16
Timoti, vhulungani zwe na kumedzwa; ḓiiliseni zwiambo zwi sa ḓivhalei, na khani dzine vhaṅwe nga u sa ḓivha vha ri ndi yone “nḓivho”. 21Vhaṅwe vho ri vha nayo, vha fhedza nga u xela nḓila ya lutendo.
Ngavhe Mudzimu a tshi ni itela vhuthu nandi!


text:
Springbok
Dzina
Springbok
Tshivhumbeo
Ya tshinna I lemela 50 kgya tshisadzi ya lemela 37kg. Muvhala ure kha muvhili wayo ndi wone wo no ita uri isa xedze na luthihi. Mahaḓa ndi maṱuku u fhira zwirumbi zwa murahu. Muvhala wa sinamoni ndi wone ure kha muvhili wayo, nga fhasi havha na muvhala mutshena, na munwe muvhala wa buraweni wo ure nga hafha kha thumbu u tshi ya kha milenzhe ya phanda u guma kha ya murahu. Mutshila ndi mupfufhi wa vha na mamvele. Nga hafha nga murahu ya vha na tshivhumbeo tsha triangele ya muvhala mutshena yo tingeledziwaho nga muvhala wa buraweni uno tou nga mutalo wa mboma nga hafha kha milenzhe ya murahu. Maṋanga aya tshisadzi ndi one ane avha uri ndi matsuku asekena ro vhambedza na a ya tshinna.
Kuḽele
Kha zwine ya ḽa I tou ṋanga, zwine zwa vha hone nga tshenetsho tshifhinga, dzi ya zwima nga zwifhinga zwine ha vha ho oma dza do vha dza zwima musi mvula dzo na dzi tshi khou ṱoḓa mahatsi ane akha ḓi tou thoma u mela. Dzi funesa maluvha sa Acasia, dza dzula dzi tshi khou ṅwa maḓi, fhedzi arali hu na gomeleo ḽa maḓi dzi ya kona uḽa zwimela zwine zwa ḓo dzimula ḓora ḽa maḓi.
Kubebele
U ḓi hwala ndi zwithu zwine zwa itea nga vhege nthihi kana nga mbili, naho huna uri heyi phukha iya kona u beba kha ṅwaha woṱhe, yo ḓi hwala lwa vhege dza 25 Ya beba ṅwana muthihi. Vhana vha ya dzumbiwa lwa maḓuvha mavhili vha tshi kha ḓi bva u bebwa. Nnzhi dza tsadzi dzi ya beba luvhili kha ṅwaha muthihi. Vhana vha ya fhiwa zwiḽiwa u swikela vha na minwedzi miṋa. Dza vhibva lwa vhudzekani dzina minwedzi ya sumbe.
Kuitele
Dza tshinna ndi dzone dzine dza wana madzulo hu tshiitelwa u ita zwa vhudzekani, dzine dza pfiwa ndi dza tshinna dzine dza vhone dzone dzo no langa muṱa. Madanga ahone o dzudzanyea.
Nḓowelo
I dzula fhethu hune ha vha uri a hu kondelelei a u koni u hu amba uri ho tou ita hani ngauri hu ya itea zwi songo lavheleleaho. Calcareous pans,tsini na milambo ho omaho na kha mahatsi mapfufhi. A dzi funi fhethu hune ha vha na mahatsi malapfu.
Hune dza wanala hone
Ndi inwe ya phukha ine ya fulufhelea ire na luvhilo vhukatini ya devhula ha Afrika Tshipembe. Manwe madanga akha ḓi kona u vhidzelela a tshi kha nḓowelo ya dzo, ngeno dzinwe dzo hwaliwa dza iswa mabulasini na dzi Game reserve. Ndi phukha dzo ḓoweleyaho arika tshipembe.
Mawanwa
Dzo vhuya dza ḓala dza fhira zwigidi zwa zwigidi hangei devhula ha Afrika nga tshifhinga tsha musi hu tshi ḓa vhathu vha thoma u dzula danga ḽa mbo ḓi phaḓaladziwa. Ṋamusi dzi wanala fhethu ho tsireledzeaho. Rugby ya Afrika tshipembe I vhidziwa upfi ndi dzi springbok.


text:
91Ndzi vula ntiyiso ndzi ri wa ka Kriste, a ndzi hembi; ni ripfalo ra mina, hi ku pfuniwa hi Moya lowo Kwetsima, ri tiyisa sweswo: 2Hileswaku ndzi ni xikhutu lexikulu embilwini ni nhlomulo lowu nga heriki, hikwalaho ka vamakwerhu. 3Hikuva a ndzi ta navela, mina hi xiviri xa mina, ku va loyi a cukumetiwaka, ndzi hambanisiwa na Kriste hikwalaho ka vona lava va nga va rixaka ra ka hina hi ku velekiwa. 4
Ndzi vula Vaisraele, vona lava va nga endliwa vana va Xikwembu, va nyikiweke ku kwetsima ka xona, ni mintwanano, ni Nawu, ni vukhongeri bya xiviri, ni switshembiso. 5Vakokwa wa hina i va vona; na yena Kriste ú huma erixakeni ra vona, hi tlhelo ra ku velekiwa. Xikwembu lexi nge henhla ka swilo hinkwaswo, a xi vongiwe hilaha ku nga heriki. Amen!Kumbe: na yena Kriste ú huma erixakeni ra vona, yena la nge henhla ka swilo hinkwaswo, Xikwembu lexi vongiwaka hilaha ku nga heriki. Amen!
6A swi vuli leswaku rito ra Xikwembu ri tsandzekile. Hikuva a hi hinkwavo lava humaka ka IsraeleHileswaku: eka Yakobo lava nga Vaisraele va xiviri; 7
naswona, a hi hinkwavo va rixaka ra Abrahama lava nga vuriwaka leswaku i vatukulu va yena va xiviri, hikuva Xikwembu xi te: “Lava humaka eka Isaka hi vona lava nga ta vuriwa va rixaka ra wena.” 8Swi vula leswaku a hi vona lava nga vana hi tlhelo ra swa ntumbuluko, lava nga vana va Xikwembu; kambe vana lava nga velekiwa hikwalaho ka xitshembiso xa xona, hi vona lava hlayiwaka leswaku i va rixaka ra xiviri. 9
Hikuva rito ra xitshembiso hi leri nge: “Ndzi ta vuya hi nkarhi lowu vekiweke, kutani Sara ú ta va ni n'wana wa mufana.” 10A hi sweswo ntsena, kambe Rhaveka na yena, ú velekile vana hi nuna un'we ntsena, tata wa hina Isaka. 11Kutani loko vana lava va nga si velekiwa, ni loko va nga si endla xo saseka kumbe xo biha, Rhaveka ú byeriwile leswaku: “Lowa hosi ú ta tirhela lowa ndzisana.” 12
A ku ri ku endlela leswaku makungu ya Xikwembu ya ku tihlawulela loyi xi n'wi lavaka, ma yisiwa emahlweni, ku nga ri hi ku vona mintirho ya munhu, kambe hikwalaho ka ku vitana ka Xikwembu. 13
Swa fana ni leswi tsariweke va ku:
“Ndzi rhandzile Yakobo,
kambe ndzi vengile Esawu.”
14Loko swi ri tano, xana hi ta ku yini? Xana Xikwembu xi tirha hi ku homboloka xana? Niswitsanana! 15
Hikuva xi byela Muxe xi ku:
“Ndzi ta tsetselela loyi ndzi rhandzaka ku n'wi tsetselela;
loyi ndzi rhandzaka ku n'wi twela vusiwana, ndzi ta n'wi twela vusiwana.”
16Hikokwalaho ke, a hi mhaka leyi humaka eku rhandzeni ka munhu kumbe eku tikarhateni ka yena, kambe yi huma eka Xikwembu, xi nga xona xi tsetselelaka. 17
Hikuva tsalwa ri byela Faro ri ku: “Loko ndzi ku kurisa, a ndzi endlela ku komba matimba ya mina ha wena, ni leswaku vito ra mina ri twarisiwa emisaveni hinkwayo.” 18Loko swi ri tano ke, Xikwembu xi tsetselela loyi xi rhandzaka ku n'wi tsetselela; kutani xi nonon'hwisa loyi xi rhandzaka ku n'wi nonon'hwisa.
19Loko swi ri tano, u ta ku ka mina: “Hikwalaho ka yini Xikwembu xa ha veka vanhu milandzu xana? Hikuva i mani la nga kanetaka leswi xona xi swi vulaka xana?” 20
45:9
Kasi u mani, wena munhu, ku phikisana ni Xikwembu? Xana lexi vumbiwaka xi nga hundzuka xi vutisa muvumbi wa xona xi ku: “U ndzi vumbisele yini sweswo” xana? 21Hi tlhelo rin'wana, xana muvumbi a nga na matimba ehenhla ka vumba ra yena, ku endla, hi nkanyanga wun'we, xibya xin'wana xa nkoka ni xin'wanyana xo soleka xana? 22Kambe, ku yini ka swona ke, loko Xikwembu lexi a xi navela ku komba vukari bya xona ni ku endla leswaku ntamu wa xona wu tiviwa, xi vile ni mbilu leyo leha ngopfu, xi lehisela swibya leswi a swi vumberiwile ku kariheriwa ni ku fayeteriwa, xana? 23Kumbe, ku yini ka swona ke, loko xi endlele ku tivisa vukulu bya ku kwetsima ka xona, ehenhla ka swibya leswi a swi vumberiwile ku tsetseleriwa, swi nga swibya leswi xi swi lunghiseke ka ha ri ku sunguleni leswaku swi ta nyikiwa ku kwetsima ka xona, xana? 24Swibya leswi, hi hina lava xi hi vitaneke, hina hi humaka ku nga ri exikarhi ka Vayuda ntsena, kambe ni le xikarhi ka vamatiko. 25
Xi vurise sweswo ebukwini ya Hosiya, loko xi te:
“Lava a va nga ri vanhu va mina, ndzi ta va vula vanhu va mina;
ni wansati loyi a a nga rhandziwi, ndzi ta n'wi vula murhandziwa.
26
Kutani laha va nga tivisiwa leswaku: ‘A mi vanhu va mina’,
kona kwalaho va ta vuriwa vana va Xikwembu lexi hanyaka.”
27
Na yena Esaya wa huwelela hi ta Israele, a ku:
“Hambiloko ntsengo wa Vaisraele wu kotisa sava ra lwandle,
ku ta ponisiwa masalela ntsena;
28hikuva Hosi yi ta hetisa mhaka ya yona emisaveni,
yi yi tsema hi ku hatlisa.”
29
Swi fana ni leswi Esaya a nga rhanga a swi vula, loko a te:
“Loko Hosi ya matimba hinkwawo a yi nga hi siyelanga vatukulu,
a hi ta va hi hundzukile hi fana na Sodoma,
a hi ta va hi ringanisiwile na Gomora.”
30Kutani sweswi hi ta ku yini ke? Hi ta ku: Vamatiko lava a va nga lavi ku va lavo lulama eka Xikwembu, va kumile ku lulama koloko, hi mhaka ya ku pfumela. 31Kasi Vaisraele lava a va lava ku lulama loku kumiwaka hi ku yingisa Nawu, a va swi kotanga ku hetisisa Nawu lowu. 32Hikwalaho ka yini ke? Hikuva eku laveni ka vona, a va nga ri na ku pfumela, kambe a va tshemba mintirho ya vona; va wele ehenhla ka ribye leri wisaka vanhu, 33
hilaha ku tsariweke hakona va ku:
“Vona, ndzi veka eSiyoni ribye leri wisaka vanhu,
ni ntambha leri ri va khunguvanyisaka;
kambe loyi a pfumelaka eka yena la nga ribye leri,Hileswaku: eka Kriste
a nga ka a nga khomiwi hi tingana.”


text:
Flutemouth
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Flutemouth/Cornetfish
Vito ra xi science
Fistulariidae
Size
Ku fika eka 1,8m, hintolovelo 70cm
Nhlamuselo
Yilehile swinene, yiva xikwere, miri wolala lowunga goveka le makumu. Nhompfu ya kona yina xivumbeko xa chupu. Tifins ta yona tina xivumbeko xa foroko’ Ti fins tale ndzhaku na ti dorsal fins ta fana titlhela titshama eka xivandla xofana. Hixitalo yina muhlovo wasilivhere kasi khwiri riva leri vonikelaka,
Vuxokoxoko
Ndyangu waa yona i wunwe (1) ntsena kambe yiva na tinxaka ta 4. Yiwela eka vahloti va kahle swinene. YI cinca muhlovo kuva yiti tumbeta loko yiri ekhombyeni. Loko yi cinca muhlovo ku ti tumbeta wuva buraweni na milayini ya silivhere. Yi tshikela matandza.
Swakudya
Yidya swihlampfana leswintsongo na switsotswana leswintsongo hiku swimita Kunene.
Kuhangalaka
Yi kumeka eka maxelo yanwana na yanwana eka malwandle hinkwawo ya misava.


text:
Ku Hlayisa Valala
Laha swiharhi swa valala swivoniwaka swifanele kuva swiherisiwa hitindlela hinkwato, van’wamapurasi masiku lawa va vona leswaku ematshan’wini ya kuva va pfuneta kuva ntumbuluko wu ringana, valala lavatshamaka kona vanga pfuneta eka kulwisana na kulahleka ka swifuwo. Vulavisisi byi tlhela byi komba leswaku kudlayiwa ka swiharhi leswinga valala swina swita ndzhaku swobiha swinene, leswi vangaka swiphiqo na mbuyelo lowunga languteriwangiki.
Ematshan’wini yaku veka nhlayo ya swiharhi leswi yiri ehansi hiku tirhisa maendlelo yokarhi ya vulawuri, van’wamapurasi vafanele va languta eka tindlela taku fuwa hiku rhula na swiharhi leswi naswona vafanele kuveka tihlo eka leswi yisaka emahlweni kumbe ku vuyelela ka ku lahlekeriwa hi swifuwo.
Ku Tala Endzhawini
Xivangelo xin’we lexi endlaka leswaku swiva kahle ku hlayisa valala lavanga laha unga kona, hileswaku valala votala vana ndzhawu ya vona. Vukona bya vona, hi xitalo, byi endla leswaku kungavi na valala votala, hiku kombisa valala va hunguteka eka ndzhawu yoleyo.
Vukulu bya ndzhawu byi hambana kusuka eka muxaka wun’wana kuya eka wun’wana naswona swiya hiku kumeka ka swakudya. Yingwe ya xinuna leyi fumaka eka ndzhawu ya kutlula 10 000 ha, laha ndzhawu leyi yihundelaka laha kungana yin’wana ya xisati. Tani hileswi tiyingwe tiphikizanelaka swakudya na Nadzana naswona swidlaya Jakalasi, kususiwa ka swona eka ndzhawu, swivanga ku tlakuka ka nhlayo ya Jakalasi ya ntima na Nadzana.
Varhangeri va Kahle
Xivangelo xin’wana xaku hlayisa valala vale ndzhawini, hileswaku kususiwa ka xiharhi lexi fumaka swinga endla leswaku kuva na vangwa eka ntlawa wa swona. Vangwa leri ringa siviwa hi xiharhi xin’wana lexintsongo xingariki na ntokoto, kumbe xin’wana lexikulu xale handle, lexitalaka kuva na ndzhawu yintsongo naswona swinga endleka leswaku kuva swona swi yivaka swifuwo, kuya hi Predators on Livestock Farms, tsalwa ra Practical Farmer’s Manual for Non-lethal, Holistic Ecologically Acceptable and Ethical Management, leri tsariweke hi Bool Smuts hi 2008.
Kususiwa ka swiharhi swofana na African Wild Dogs, tani hi xikombiso, aswingato hlangana naku tala ka swiphiqo swa jakalasi kumbe Nadzana, kambe leswi swinga endla leswaku swiharhi leswintsongo swa African Wild Dogs swinga kumi dyondzo eka leswikulu kuva swihlota kahle naswona swinga sungula ku hlasela swifuwo tani hi swakudya swa siku na siku.
Kuva na xiharhi xofana na Nadzana tani hi lexi tshamaka eka ndzhawu yaleyo lexingariki khamba ra swifuwo, swivoniwe swiri yin’wana ya tindlela ta kahle swinene taku tiyisisa leswaku akuna ti Nadzana tin’wana kumbe valala eka ndzhawu yaleyo.
Swita Ndzhaku Swoka Swinga Languteriwangi
Vulawuri byoka byingari kahle bya valala naswona swingava na switandzhaku hiti ndlela tin’wana. Vulavisisi byi kume leswaku kunga khomiwi kahle ka jakalasi ya ntima, tani hi xikombiso, swita endla leswaku nhlayo ya vana na kutswalana yi andza. Se ematshan’wini yaku lawula nhlayo ya swona, kuva swinga khomiwi kahle swita endla leswaku nhlayo ya swona yi tlakuka.
Ndzhawu ya Ntumbuloko ya Leswi Dlawaka
Kutlakuka ka mphikizano eka swakudya hikokwalaho ka kuhluvuka ka mapurasi, madoroba xikan’we na dyandza swina xiave xobiha eka leswi tisaka swakudya eka valala lavanga kona naswona swiendla leswaku valala va kuma swifuwo tani hi swakudya. Ku sivela leswi kuva swihumelela, van’wamapurasi vafanele ku hlayisa purasi ravona, vatiyisisa leswaku kuna nhova ya ntumbuluko kumbe misava leyi seketelaka swiharhi swa ntumbuluko leswi dlayiwaka hi valala lava naswona va tiyisisa leswaku swifuwo swinga kumiwi hi valala.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Primiya wa Limpopo a pfula xibedhlele eModimolle
Primiya wa Xifundzankulu xa Limpopo, Nkulukumba Chupu Mathabatha, u pfurile ximfumo xibedhlele eModimolle lexi endliweke ku ta lwisana na ntungu wa xitsongwatsongwana xa Khorona. Xibedhlele lexi xi ta tlhela xi tirhisiwa ku rhurhela vanhu lava nga tluleriwa hi xitsongwatsongwana xa COVID-19, tlhelo no amukela vanhu lava va faneleke ku tihambanyisa na rixaka ku fikela laha va holaka eka xinghunghumana lexi.
Xibedhlele xi pfuriwile ehansi ka vurhangeri bya MEC wa rihanyo wa Xifunzankulu Dkd Phophi Ramathuba. Hambiswiritano, primiya Mathabatha u byele vaaki va leswaku “ku pfuriwa ka xibedhlele lexi swi komba ndzima leyi nga tirhiweke ku ta lwisana na vuvabyi bya Khorona”. “Tanihi Xifundzankulu hi tekile xiboho xo kuma switirhisiwa leswi hi swilavaka, naswona switirhisiwa hikwaswo leswi hi nga na swona hi fanele ku switirhisa hi ndlela ya vuron’wana,” ku vula Mathabatha.
Xibedhlele lexi xi na mibedo ya ICU ya kwalomo ka 54, xi tlhela xi va na 89 wa mibedo leyi nga lulamela vanhu lava tluleriweke hi vuvabyi bya Khorona, kasi 27 wa midedo eka leyi ya 89 yi ta tirhisiwa eka vanhu lava va nga eka muchini wo pfuneta ku hefemula.
Mathabatha u tlhele a vula leswaku Xifundzankulu xi tiyimiserile ku ta na switshunxo swa rihanyo swa nkarhi hikwawo. Naswona leswi nga ta endla leswaku vaaki va Xifundzankulu va oloveriwa hi vutomi hi tlhelo ra swa rihanyo ra vona. Xifundzankulu xi bakanyela etlhelo ku akiwa ka swibedhlele swa nkarhinyana, hikwaloho Ndzawulo ya Rihanyo yi endlile xibedhlele xa Modimolle tanihi pfhumba ro lwisana na ntungu wa vuvabyi bya COVID-19 no engetela swibedhlele laha Xifundzeninkulu.
Xifunzankulu xa Limpopo sweswi hi vikaka xi na 5 746 wa timhangu ta xitsongwatsongwana xa Khorona, na mafu ya kwalomo ka 64. Xifundzhantsongo xa Capricorn hi xona xi rhangeke emahlweni hi timhangu loko ku pimanisiwa na swifundzhantsongo leswin’wana. Hambiswiritano, primiya wa Xifundzankulu u khensile nhlangano wa Xifundzankulu lowu tivekaka tanihi Provincial Command Council. U tlhandlekerile hi ku khensa na vaongori eka ntirho lowu va wu endlaka wa siku na siku wa ku lapha kusukela loko xitsongwatsongwana xa Khorona xi sungurile laha Afrika-Dzonga.
Sweswi hi vikaka tiko ri tsarisile nhlayo leyikulu ya mafu ya kwalomo ka 572 ya vuvabyi bya COVID-19 exikarhi ka 24 wa tiawara. Sweswi Afrika-Dzonga ri famba eka xiyimo xa vu5 emisaveni hinkwayo hi nhlayo ya 394 948 ya timhangu ta Khorona. Mfumo wu tekile xiboho xa leswaku tiko ri tshama eka levhele ya 3 ku fikela laha nhlayo ya vuvabyi yi hungutekaka. MEC wa rihanyo, Dkd Phophi Ramathuba, u gimetile hi ku hlohlotela vaaki leswaku va fanele va tihlayisa hi ku tshama va landzelela milawu yo sivela ku andza ka ntungu wa vuvabyi COVID-19.


text:
Ku tirhisiwa ka tinsimbi eka vaaki vo tala. Yi hlanganisa ku sirhelela swilo swa le xihundleni ni mintirho yo hlayanyana yo fana ni ku voninga, ku voninga ka moya, ku tihambanisa ni dyambu. Xa nkoka swinene, yi sirhelela miako leswaku yi nga cinci maxelo.
Nsimbi leyi vekiweke yi ni swilo swa swilo leswi tiyeke ni matimba lamakulu eka ntiko, leswi endlaka swi olova ku aka miako leyintshwa ni ku pfuxeta miako ya khale.
Endzhaku ka ku tshunguriwa, ku languteka ka manguva lawa ku ta endla leswaku muako wu va wu hlawulekile naswona wu ni xifaniso.
Ku Tshama Ka Aluminium Leri Nga Ni Nyingi
Ku Tshama Ka Swilo Leswi Nga Ni Swilo Leswi Nga Ni Swilo Leswi Nga Ni Nsimpi
Swilo i swa nkoka swinene.Ku Hlawula Ka Swilo Swa Nhlayiso
Nsimbhi leyi hlutekeke yi fanele yi ngheniwa ehandle naswona yi lava ndhawu leyikulu, kutani i swa nkoka ku va ni matimba ya swilo leswi vonakaka ni ku hlula ku tshuka. Ku katsa ni xipimo xa matimba ku ya eka ntiko ku xiya swiphiqo swa ku aka ni ku tiyisa ka xivumbeko xa xiyimo.
Aluminium i rungula leri tirhisiwaka ngopfu.
Mimpfuno:
Ku tlurisa lokukulu.
Ndzi nyuhelo.
Ndzi languteke kahle endzhaku ka ku nghenisa ka vuvabyi.
Nsimbi wa swihoxo na wona wu tirhisiwa swinene etindhawini ta maxelo yo biha, hikuva wu ni vuyelo lebyinene byo lwisana ni moya.
Ndlela Leyi Nga Ni Ndzhwalo Wa Vuako Bya Ndzhako
Ndlela Yo Hlawuleka
Nsimbi leyi nga ni xivumbeko xa mobyo ni xivumbeko xa silivhere.
Mixaka ya mihandzu leyi nga ni mpfhuka yi kombisa nkoka wa nkoka wa miako leyi.
Leswaku a swi kota ku hleleka, ku fana ni xirhendzevutana ni xirhendzevutana, ku tolovelekile.
Leswaku ku va ni vuyelo lebyikulu bya vona, ku kumeka xivumbeko ni mpimo lowu tolovelekeke.
Tindhawu leti faneleke leti pfulekeriweke ti endla leswaku moya wa moya lowunene. Vaendli vo tala va hlawula ndhawu leyi pfulekeke ya 35 wa tiphesente leswaku va ringanisela ehenhla ka swivangelo, ku voninga, ku voninga ka moya, ku tihambanisa, ku sirhelela dyambu ni ku sirhelela swilo swa le xihundleni.
Vutshunguri Bya Ntshungulo
Vutshunguri bya le ndzhaku byi katsa ku tshunguriwa ka phuphu ni ku tshunguriwa.
L Powder coating yi nyikela swiboho swo tala swa mivala leswaku yi funengeta ndhawu yo sungula ya nsimbi, leyi nga pfunaka ku lwisana ni ku rhurha.
L Anodizing yi nga hlayisa nsimbi loko yi ri karhi yi daya nsimbi. Hi ntolovelo yi tirha eka ti - aluminium, leti nga sirhelelaka ti - mpfhuka leti nga ekhombyeni ni ku onha.
Ndlela leyi akaka mpfhuka leyi rhendzetiweke
Swilo Swin’wana
Handle ka swivangelo swa le henhla, vaendli va tlhela va anakanyisisa hi ndlela ya nkoka ya swikombiso leswi hlaseriweke. Hi nga pfuneta ntsena loko hi hluriwa hi mapetlu.
Nsimbi wa hina lowu nga ni ntsimbi wu tirhisiwa swinene eka mintirho yo hambana - hambana, yo tanihi tindhawu to paka, switichi swa xitimela, switolo swa switolo swa mabindzu, swibedlhele, miako ya tindlu.


text:
Nḓuni ya uḓi geḓa ya Vho-Peter ho dala zwivhumbwa zwa u vhaḓiwa. Kha iṅwe khona ha dzula luṱingo tsini na tshinepe tshavho tsha muvhala mutsu na mutshena vha tshi nga vha khou tshimbila tsini na phalaphala. Nga murahu ha vha na muṅwadzi, vha tshi kha ḓi tou vha muṱuku vha Sophiatown.
Musi vho dzula tsini na fasiṱere hu tshi dzhena ḓuvha uya kona u vhona mavhudzi matshena avho. Tshinepe tshine ra sala natsho ndi tsha munna ane vhutshilo hawe avhu koni u fhambanyiwa na magabelo ane a fhira miṅwaha minzhi a ḓivhazwakale ya Afrika Tshipembe.
Sophiatown nga 1955. Ho vha hu vhusiku ha mugivhela. Vhathu vhane vha ḓi pfesesa vha da tshiṱaratani, vho ambara zwavhuḓi. Na migo i tshi khou tshimbila tshiṱaraṱani. Hu tshi khou pfala muzika wa Jazz kha zwipoto zwa tsini. Unga ngomu uya kona u pfa mutsindo wa u tshina na zwine zwa vha zwi tshi khou ambiwa u tshi khou kona u zwi vhona.
Henefho khonani huna muṅwe mutukana wa u naka wa miṅwaha ya 23 Peter u khou amba nga dzi bithi dza luimbo luswa ana mungana wawe ane apfi Can Themba ane avha uri ndi zwa ulidza dzi drums a dovha avha makone wa luambo lwa luisimane ana Bob Gozani mufodi wa u thanya.
Hu saathu fhela ṅwaha muthihi Peter ovha ono gonya atshi vho shuma kha magazine ubva kha u reila uya kha ramafhungo wa u foda. Havha vhararu ndi vhaṅwe vha dzi minister dzine dzo bveledzwa kha ḽa Sophiatown ngeno vhaṅwe vhoṋanga zwa dzi polotiki uri vha kone u wana zwithu zwa muvhuso wa tshiṱalula, Peter o ṋanga Camera.
Vho bvisela, ‘ndo vha ndi tshi khou ṱoḓa u foda zwithu zwe zwa vha zwi tshi khou itea kha vhathu vhatsu nga tshenetshila tshifhinga. Ndi zwone zwo itaho uri ndi fune u dzhia zwinepe. Peter murahuni nga ṅwaha wa 1955 ha ḓivhi uri miṅwaha ya phanḓa yo mufarela zwifhio. Sophiatown nga maḓuvha a zwino, sa musi Peter a tshi khou reila atshi khou ya Sophiatown o fara nḓila ya Soweto, a humbula musi atshi kha ḓi vha muṱuku a zwiṱarani.
Ndi nnḓu dzine dzo vha dzo fhaṱelwa vhashumi vha mugodini dzine dzo fhaṱiwa Sophiatown dzi tshi khou itelwa vha tshena vhane Triumph vha dzula kha mavu ane avha uri ndi ane avha na ḓivhazwale. Zwi ya konḓa u tshi khou lingedza u humbula vhathu vhane vha bva sophiatown vho shumaho kha u lwela mbofholowo sa vho-Peter.
Hezwi zwiṱarata zwi vha zwo mufarela zwihumbudzi zwinzhi zwa musi a tshi kha di vha muṱuku. Camera ya u tou thoma ye a fhiwa nga khotsi awe, lufuno lwa mmeawe na mikhwa ye vha mufha yone, na muṱa wa hawe woṱhe wo fhelelaho, vho ṱhavhiwa musi vhana vha tshi khou tamba tshiṱaraṱani.