text:
Yehovha I Xikwembu Lexi Hlelekeke
“Xikwembu a hi Xikwembu xa mpfilumpfilu, kambe i xa ku rhula.”—1 KOR. 14:33.
1, 2. (a) Yehovha u rhange a vumba mani naswona u n’wi tirhise njhani? (b) I yini leswi kombisaka leswaku tintsumi ti hlelekile?
YEHOVHA, Muvumbi wa vuako hinkwabyo u endla swilo hi ndlela leyi hlelekeke. U rhange a vumba N’wana wa yena wa moya loyi a tswariweke a ri swakwe la vitaniwaka “Rito,” hikuva i muvulavuleri wa Xikwembu lonkulu. Rito u ni timiliyoni ta malembe a tirhela Yehovha hikuva Bibele yi ri: “Eku sunguleni Rito a a ri kona, naswona Rito a a ri ni Xikwembu.” Hi tlhela hi byeriwa leswi: “Swilo hinkwaswo swi ve kona ha yena [Rito], naswona handle ka yena ku hava xilo ni xin’we lexi veke kona.” Malembe yo tlula 2 000 lama hundzeke, Xikwembu xi rhumele Rito emisaveni, laha a fikeke a endla ku rhandza ka Tata wa yena a ri munhu la hetisekeke, ku nga Yesu Kreste.—Yoh. 1:1-3, 14.
2 Loko a nga si va munhu wa nyama, N’wana loyi wa Xikwembu u tirhe hi ku tshembeka tanihi “mutirhi [wa xona] la nga ni vuswikoti.” (Swiv. 8:30) Yehovha u vumbe tintsumi letin’wana ta timiliyoni leti nga le tilweni, hi ku tirhisa yena. (Kol. 1:16) Malunghana ni tintsumi teto, rungula rin’wana ra le Bibeleni ri ri: “A ku ri ni magidi-gidi lawa a ma hambeta ma . . . tirhela [Yehovha], ni va 10 000 va andzisiwe ka 10 000 lava a va tshama va yime emahlweni ka yena.” (Dan. 7:10) Tintsumi leti teleke ngopfu ta Yehovha ti vuriwa “mavuthu” ya yena lama hlelekeke.—Ps. 103:21.
3. Ku ni tinyeleti ni tipulanete tingani naswona ti hleriwe njhani?
3 I yini leswi nga vuriwaka malunghana ni swilo leswi tumbuluxiweke leswi hi kotaka ku swi vona, swo tanihi tinyeleti ni tipulanete ta ntsandza-vahlayi? Phepha-hungu leri vuriwaka Chronicle ra le Houston le Texas ri vike hi ndzavisiso wa sweswinyana malunghana ni tinyeleti, lowu ringanyetaka leswaku ku ni “tibiliyoni ta tibiliyoni ta tinyeleti ni tipulanete kumbe leti yi tlulaka kanharhu ndlela leyi vativi va sayense va ti hlayeleke ha yona enkarhini lowu hundzeke.” Tinyeleti ti hleriwe ti va swirimela, ha xin’we xi ni tibiliyoni kumbe titriliyoni ta tinyeleti, swin’we ni tipulanete to tala. Swirimela swo tala na swona swi hleriwe swi va mintlawa leyitsongo ni leyikulu swinene.
4. Ha yini swi twala ku gimeta hi leswaku malandza ya Xikwembu ya laha misaveni a ma ta hleleka?
4 Matilo ma hleleke hi ndlela leyi hlamarisaka ku fana ni tintsumi to lulama leti nga le tilweni. (Esa. 40:26) Hikwalaho, swa twala ku gimeta hi leswaku Yehovha a a ta pfuna malandza yakwe ya laha misaveni leswaku ma hleleka. U lava leswaku ma tshama ma hlelekile naswona sweswo i swa nkoka swinene hikuva ma ni ntirho wo tala wa nkoka lowu ma faneleke ma wu endla. Matimu lamanene ya vagandzeri va Yehovha va khale ni va sweswi lava n’wi tirheleke hi ku tshembeka, i vumbhoni bya matimba lebyi kombisaka leswaku Yehovha u na vona naswona “a hi Xikwembu xa mpfilumpfilu, kambe i xa ku rhula.”—Hlaya 1 Vakorinto 14:33, 40.
VANHU VA XIKWEMBU VA LE MINKARHINI YA BIBELE A VA HLELEKILE
5. Lunghiselelo leri hlelekeke ra leswaku vanhu va tata misava ri kavanyeteke njhani?
5 Loko Yehovha a vumba vanhu vo sungula, u te: “Tswalanani mi andza, mi tata misava, mi yi fuma, mi fuma tinhlampfi ta lwandle ni swivumbiwa leswi hahaka swa matilo ni swivumbiwa hinkwaswo leswi famba-fambaka ehenhla ka misava.” (Gen. 1:28) Vanhu a va ta andza hi ndlela leyi hlelekeke emisaveni kutani va ndlandlamuxa Paradeyisi ku kondza yi va emisaveni hinkwayo. Ku hetiseka ka lunghiselelo rero leri hlelekeke ku kavanyetekile swa xinkarhana hikwalaho ka ku nga yingisi ka Adamu na Evha. (Gen. 3:1-6) Hi ku famba ka nkarhi, “Yehovha a vona leswaku vubihi bya munhu byi andzile emisaveni nileswaku mboyamelo hinkwawo wa miehleketo ya mbilu yakwe wu bihile nkarhi hinkwawo.” Hikwalaho ka sweswo, ‘misava a yi onhakile emahlweni ka Xikwembu xa ntiyiso, misava a yi tale madzolonga.’ Sweswo swi endle leswaku Xikwembu xi tiyimisela ku herisa vanhu lava nga xi chaviki emisaveni hinkwayo hi ndhambi.—Gen. 6:5, 11-13, 17.
6, 7. (a) Ha yini Yehovha a ponise Nowa? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.) (b) Ku endleke yini hi vanhu hinkwavo lava aleke ku yingisa Nowa?
6 Hambiswiritano, “Nowa [u kume] tintswalo ematihlweni ya Yehovha” hikuva “a a ri munhu wo lulama” loyi a “[tikombiseke] a pfumala xihoxo exikarhi ka lava a a hanya swin’we na vona.” Leswi “Nowa a a famba ni Xikwembu xa ntiyiso,” Yehovha u n’wi lerise ku aka ngalava leyikulu. (Gen. 6:8, 9, 14-16) A yi ta papamala ehenhla ka mati leswaku vanhu ni swiharhi va pona Ndhambi. “Nowa [u endle] hinkwaswo hilaha Yehovha a n’wi leriseke hakona,” naswona u hete ntirho wo aka hi ndlela leyi hlelekeke a ri karhi a pfuniwa hi ndyangu wakwe. Endzhaku ka loko va nghenise swiharhi engalaveni, ‘Yehovha u pfale nyangwa.’—Gen. 7:5, 16.
7 Hi 2370 B.C.E. loko Ndhambi yi fika, Yehovha “[u herise] xilo xin’wana ni xin’wana lexi a xi ri kona ehenhla ka vuandlalo bya misava,” kambe u hlayise Nowa wo tshembeka ni ndyangu wakwe engalaveni. (Gen. 7:23) Un’wana ni un’wana loyi a nga kona namuntlha emisaveni i ntukulu wa Nowa, vana vakwe ni vasati va vona. Kambe vanhu hinkwavo lava a va nga ri na ripfumelo lava a va ri ehandle ka ngalava va lovisiwile hikuva va ale ku yingisa Nowa, “muchumayeri wa leswo lulama.”—2 Pet. 2:5.
8. I yini lexi kombisaka leswaku Vaisrayele a va hanya vutomi lebyi hlelekeke loko Xikwembu xi va lerisa ku nghena eTikweni leri Tshembisiweke?
8 Endzhaku ka malembe yo tlula 800 ku ve ni Ndhambi, Xikwembu xi hlele Vaisrayele leswaku va va tiko. Ku hanya vutomi lebyi hlelekeke a swi ta katsa nchumu wun’wana ni wun’wana lowu a va ta wu endla evuton’wini bya vona, ngopfu-ngopfu ndlela leyi a va fanele va xi gandzela ha yona. Hi xikombiso, ku engetela eka vaprista vo tala va Vaisrayele ni Valevhi, a ku ri ni “vavasati lava nga malandza lava a va endla ntirho lowu hleriweke enyangweni ya ntsonga wa nhlangano.” (Eks. 38:8) Hambiswiritano, loko Yehovha Xikwembu a lerise Vaisrayele ku nghena eKanana, xitukulwana xexo a xi chava naswona xi ale ku nghena, hikwalaho Yehovha u te: “Loko ku ri n’wina, mi nga ka mi nga ngheni etikweni leri ndzi tlakuseke voko ra mina ndzi hlambanya leswaku ndzi ta tshama na n’wina, handle ka Kalebe n’wana wa Yefune na Yoxuwa n’wana wa Nuni” hikuva va tise xiviko lexinene endzhaku ka loko va kambele Tiko leri Tshembisiweke. (Tinhl. 14:30, 37, 38) Hi ku pfumelelana ni xileriso xa Xikwembu, endzhakunyana Muxe u hlawule Yoxuwa leswaku a va mutlhandlami wakwe. (Tinhl. 27:18-23) Loko Yoxuwa a ri kusuhi ni ku rhangela Vaisrayele leswaku va nghena eKanana, u byeriwe leswi: “Vana ni xivindzi, u tiya. U nga rhurhumeli kumbe u chava, hikuva Yehovha Xikwembu xa wena u na wena kun’wana ni kun’wana laha u yaka kona.”—Yox. 1:9.
9. Rahava a a titwa njhani hi Yehovha ni vanhu vakwe?
9 Hakunene Yehovha Xikwembu a a ri na Yoxuwa kun’wana ni kun’wana laha a ya kona. Hi xikombiso, anakanya hi leswi endlekeke loko Vaisrayele va dzime minxaxa ekusuhi ni muti wa Yeriko lowu a wu ri eKanana. Hi 1473 B.C.E., Yoxuwa u rhumele vavanuna vambirhi leswaku va ya kambela muti wa Yeriko kutani emutini wolowo va hlangane na Rahava loyi a a ri nghwavava. U va tumbete elwangwini ra yindlu yakwe, leswaku vanhu lava a va rhumiwe hi hosi ya le Yeriko leswaku va ta va khoma va nga va kumi. Rahava u byele tinhlori ta Vaisrayele a ku: “Ndzi swi tiva kahle leswaku Yehovha u ta mi nyika tiko hakunene . . . , hikuva hi yi twile ndlela leyi Yehovha a omiseke ha yona mati ya Lwandle ro Tshwuka emahlweni ka n’wina . . . nileswi mi swi endleke eka tihosi timbirhi ta Vaamori.” U tlhele a ku: “Yehovha Xikwembu xa n’wina i Xikwembu ematilweni lama nga ehenhla ni le misaveni leyi nga ehansi.” (Yox. 2:9-11) Leswi Rahava a fambisaneke ni nhlengeletano ya Yehovha ya nkarhi wolowo, Xikwembu xi tiyisekile leswaku yena ni vandyangu wa yena va ponisiwa loko Vaisrayele va hlula Yeriko. (Yox. 6:25) Rahava u kombise ripfumelo a tlhela a xixima Yehovha swinene swin’we ni vanhu vakwe.
NHLENGELETANO LEYI YAKA EMAHLWENI YA LE MINKARHINI YA VAAPOSTOLA
10. Yesu u va byele yini varhangeri va vukhongeri va Vayuda va le nkarhini wakwe naswona ha yini a vule marito wolawo?
10 Loko Yoxuwa a ri murhangeri wa Vaisrayele, va hlule miti ya tiko ra Kanana kutani va tshama etikweni rolero. Kambe ku humelele yini endzhaku ka malembe yo tala? Vaisrayele a va tshamela ku tlula milawu ya Xikwembu. Loko Yehovha a rhumela N’wana wakwe laha misaveni, a va nga ha xi yingisi Xikwembu ni vavulavuleri va xona lerova Yesu u vule leswaku Yerusalema i “mudlayi wa vaprofeta.” (Hlaya Matewu 23:37, 38.) Xikwembu xi fularhele varhangeri va vukhongeri va Vayuda hileswi a va nga tshembekanga eka xona. Hikokwalaho Yesu u te: “Mfumo wa Xikwembu wu ta tekiwa eka n’wina wu nyikiwa tiko leri humesaka mihandzu ya wona.”—Mat. 21:43.
11, 12. (a) I yini leswi kombisaka leswaku Yehovha u suse nkateko wakwe eka tiko ra Vayuda a wu hundzisela eka nhlengeletano yin’wana eminkarhini ya vaapostola? (b) Nhlengeletano leyintshwa leyi amukelekaka eka Xikwembu a yi vumbiwa hi vamani?
11 Eminkarhini ya vaapostola, Yehovha u fularhele tiko ra Israyele leri a ri nga tshembekanga. Kambe, sweswo a swi nga vuli swona leswaku a a ta tshama a nga ri na nhlengeletano ya malandza yo tshembeka laha misaveni. Yehovha u hundzisele nkateko wakwe eka nhlengeletano leyintshwa leyi yaka emahlweni leyi a yi titshege hi Yesu Kreste ni hi tidyondzo takwe. Yi sungule ku va kona hi siku ra Pentekosta hi 33 C.E. Hi nkarhi wolowo, vadyondzisiwa va Yesu va kwalomu ka 120 a va hlengeletanile eYerusalema loko “hi xitshuketa ku humelela huwa yi huma etilweni yi kotisa rimoyana leri hungaka hi rivilo ra matimba, yi tata yindlu hinkwayo.” Endzhaku ka sweswo “ku vonaka tindzimi leti fanaka ni ndzilo eka vona, kutani ti avana, ha rin’we ri tshama ehenhla ka un’wana ni un’wana wa vona, kutani hinkwavo va tala moya lowo kwetsima, va sungula ku vulavula hi tindzimi to hambana-hambana, hilaha moya a wu va nyika hakona leswaku va vulavula.” (Mint. 2:1-4) Xiendlakalo lexi xo hlamarisa xi nyikele vumbhoni lebyi nga kanakanisiki bya leswaku Yehovha a a seketela nhlengeletano leyi leyintshwa, leyi a yi vumbiwa hi vadyondzisiwa va Kreste.
12 Hi siku rolero ro tsakisa, “ku engeteriwe mimoya-xiviri ya kwalomu ka 3 000” eka nhlayo ya valandzeri va Yesu. Ku tlula kwalaho, “Yehovha a a hambeta a va tisela lava ponisiwaka, siku ni siku.” (Mint. 2:41, 47) Ntirho wa vachumayeri volavo va le nkarhini wa vaapostola wu tswale mihandzu swinene lerova “rito ra Xikwembu ri ya ri kula, ni nhlayo ya vadyondzisiwa yi ya yi andza ngopfu eYerusalema.” Hambi ku ri “ntshungu lowukulu wa vaprista wu [yingise] vupfumeri lebyi.” (Mint. 6:7) Hikwalaho vanhu vo tala va timbilu letinene va amukele ntiyiso lowu twarisiweke hi swirho swa nhlengeletano leyi leyintshwa. Endzhakunyana, Yehovha u nyikele vumbhoni lebyi fanaka bya leswaku u seketela nhlengeletano leyi loko a sungula ku tisa “vanhu va matiko” evandlheni ra Vukreste.—Hlaya Mintirho 10:44, 45.
13. A ku ri wihi ntirho wa nhlengeletano leyintshwa ya Xikwembu?
13 A swi nga kanakanisi leswaku hi wihi ntirho lowu Xikwembu a xi wu nyike valandzeri va Kreste leswaku va wu endla. Yesu u va vekele xikombiso, hikuva endzhakunyana ka loko a khuvuriwile, u sungule ku chumayela hi “Mfumo wa matilo.” (Mat. 4:17) Yesu u dyondzise vadyondzisiwa vakwe ku endla ntirho lowu fanaka. U te: “Mi ta va timbhoni ta mina eYerusalema swin’we ni le tikweni hinkwaro ra Yudiya ni le Samariya ni ku ya fika endhawini ya le kule swinene ya misava.” (Mint. 1:8) Valandzeri vo sungula va Kreste a va swi twisisa leswi a swi languteriwile eka vona. Hi xikombiso, le Antiyoka ePisidiya, Pawulo na Barnaba va byele vakaneti va vona va Vayuda hi xivindzi va ku: “A swi fanela leswaku rito ra Xikwembu ri vuriwa eka n’wina ku sungula. Tanihi leswi mi ri bakanyelaka ekule na n’wina ni leswi mi titekaka mi nga faneriwi hi vutomi lebyi nga heriki, maswivo, hi hundzulukela eka va matiko. Entiyisweni, Yehovha u veke xileriso eka hina hi marito lawa, ‘Ndzi ku veke u va ku vonakala ka matiko, leswaku u va ndlela yo ponisa ku yisa emakun’wini ya misava.’” (Mint. 13:14, 45-47) Ku sukela enkarhini wa vaapostola, xiphemu xa laha misaveni xa nhlengeletano ya Xikwembu a xi ri karhi xi byela vanhu leswi Xikwembu xi swi endleke leswaku xi ponisa vanhu.
VO TALA VA LOVISIWILE, KAMBE MALANDZA YA XIKWEMBU MA PONILE
14. Ku humelele yini eYerusalema eminkarhini ya vaapostola, naswona i vamani lava poneke?
14 Vayuda vo tala a va ma amukelanga mahungu lamanene naswona a va ta weriwa hi khombo, hikuva Yesu u lemukise vadyondzisiwa vakwe a ku: “Loko mi vona Yerusalema wu rhendzeriwa hi mavuthu lama goveke, swi tiveni leswaku ku lovisiwa ka wona ku tshinele. Kutani lava nga eYudiya a va balekele etintshaveni, lava nga exikarhi ka wona a va suke, lava nga etindhawini ta le handle va nga tshuki va nghena emutini.” (Luka 21:20, 21) Leswi Yesu a swi profeteke swi hetisekile. Masocha ya Varhoma lawa a ma rhangeriwe hi Cestius Gallus ma rhendzele Yerusalema hikwalaho ka ku xandzuka ka Vayuda hi 66 C.E. Hambiswiritano, masocha wolawo ma tlherile hi xitshuketa naswona sweswo swi nyike valandzeri va Yesu nkarhi wo baleka eYerusalema ni le Yudiya. Hi ku ya hi n’wamatimu Eusebius, vo tala va tsemakanye Nambu wa Yordani va ya le Pela ePeriya. Hi 70 C.E., masocha ya Varhoma lama rhangeriweke hi Ndhuna-nkulu Titus ma vuyile kutani ma lovisa muti wa Yerusalema. Hambiswiritano, Vakreste vo tshembeka va ponile hikuva va yingise xitsundzuxo xa Yesu.
15. Vanhu vo tala va ve Vakreste ku nga khathariseki yini?
15 Ku nga khathariseki swiyimo swo tika, nxaniso ni miringo yin’wana ya ripfumelo leyi valandzeri va Kreste va langutaneke na yona, vanhu vo tala va ve Vakreste eminkarhini ya vaapostola. (Mint. 11:19-21; 19:1, 19, 20) Vakreste volavo vo sungula va endle nhluvuko hi tlhelo ra moya hikuva Xikwembu a xi va katekisa.—Swiv. 10:22.
16. I yini leswi a swi laveka leswaku Vakreste hinkwavo va tshama va ri ni ripfumelo leri tiyeke ni vun’we?
16 Leswaku Vakreste hinkwavo va tshama va ri ni ripfumelo leri tiyeke ni vun’we, a va fanele va endla matshalatshala yo karhi. A va fanele va hlaya Matsalwa, va ya eminhlanganweni nkarhi na nkarhi naswona va hiseka entirhweni wo chumayela hi Mfumo. Mintirho yo tano yi tiyise vuxaka ni vun’we bya vanhu va Yehovha va le nkarhini wolowo, hilaha yi endlaka hakona namuntlha. Lava a va hlanganyela emavandlheni yo sungula lawa a ma hlelekile va vuyeriwe swinene eka matshalatshala ya valanguteri ni malandza ya vutirheli lawa a ma tiyimisele ku va pfuna ma tlhela ma tirha hi matimba. (Filp. 1:1; 1 Pet. 5:1-4) Naswona swi fanele swi va tsakisile loko vakulu lava nga valanguteri va swifundzha, vo fana na Pawulo, va endzela mavandlha. (Mint. 15:36, 40, 41) Ku yelana loku nga kona eka vugandzeri bya hina ni bya Vakreste vo sungula ka hlamarisa. Hakunene ha tsaka leswi Yehovha a endleke leswaku malandza yakwe ya le nkarhini wa khale ni ya namuntlha ma va lama hlelekeke! *
17. I yini leswi nga ta tlhuvutsiwa exihlokweni lexi landzelaka?
17 Tanihi leswi misava ya Sathana yi nga le kusuhi ni ku hela emasikwini lawa yo hetelela, xiphemu xa laha misaveni xa nhlengeletano ya Yehovha ya vuako hinkwabyo xi ya emahlweni hi rivilo lerikulu swinene. Xana u fambisana na xona? Xana u endla nhluvuko hi tlhelo ra moya? Xihloko lexi landzelaka xi ta ku komba ndlela leyi u nga endlaka tano ha yona.
^ ndzim. 16 Vona xihloko lexi nge “Vakreste Va Gandzela Hi Moya Ni Ntiyiso” ni lexi nge “Va Hambeta Va Famba Entiyisweni” eka Xihondzo xo Rindza xa July 15, 2002. Nhlamuselo leyi enteke ya xiphemu xa laha misaveni xa nhlengeletano ya Xikwembu yi kumeka eka buku leyi nge Timbhoni Ta Yehovha I Vahuweleri Va Mfumo Wa Xikwembu.


c: text/html

text:
Ngudo 5
Ndi Mini Zwine Na Ḓo Zwi Ṱhogomela Miṱanganoni Yashu Ya Vhukriste?
Vhathu vhanzhi vho litsha u ya kerekeni nga ṅwambo wa uri a vha wani phindulo dza mbudziso dzavho dza ndeme vhutshiloni kana u khuthadzwa. Nga zwenezwo-ha, ndi ngani ni tshi tea u ya miṱanganoni yo dzudzanywaho nga Ṱhanzi dza Yehova? Ni ḓo wana mini henengei?
Dakalo ḽa u vha vhukati ha vhathu vha re na lufuno na vha ṱhogomelaho. Ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha, Vhakriste vho vha vho dzudzanywa nga zwivhidzo nahone vho vha vha tshi fara miṱangano u itela u gwadamela Mudzimu, u guda Maṅwalo na u ṱuṱuwedzana. (Vha-Heberu 10:24, 25) Musi vho kuvhangana, vho ḓipfa vhe vhukati ha khonani dza ngoho—vhahavho vha muya. (2 Vha-Thesalonika 1:3; 3 Yohane 14) Ri tevhela tsumbo yavho nahone ri takala u fana navho.
U vhuyelwa nga u guda nḓila ya u shumisa maitele a Bivhili. U fana na zwifhingani zwa Bivhili, vhanna, vhafumakadzi na vhana vha a kuvhangana vhoṱhe. Vhagudisi vha faneleaho vha shumisa Bivhili u itela u ri thusa u shumisa maitele ayo vhutshiloni hashu ha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. (Doiteronomio 31:12; Nehemia 8:8) Vhoṱhe vha nga shela mulenzhe kha khaseledzo na vhathetshelesi na kha u imba, zwa ita uri roṱhe ri kone u bula fulufhelo ḽashu ḽa Vhukriste.—Vha-Heberu 10:23.
Phaṱhutshedzo ya u khwaṱhiswa ha lutendo lwaṋu kha Mudzimu. Muapostola Paulo o vhudza tshiṅwe tsha zwivhidzo misini yawe a ri: “Ndo ṱulutshelwa u ni vhona uri . . . ndí vhukati haṋu ndi khuthadzwe-vho nga u tenda hashu roṱhe, haṋu na hangá.” (Vha-Roma 1:11, 12) U vha hone miṱanganoni na vhatendi nga riṋe zwi khwaṱhisa lutendo lwashu na u ḓiimisela u tshila vhutshilo ha Vhukriste.
Zwi nga vha zwavhuḓi uri ni ḓe musi ni tshi rambiwa muṱanganoni washu u tevhelaho wa tshivhidzo nahone ni vhone zwenezwi zwithu zwine ra khou zwi amba. No ṱanganedzwa nga mbilu tshena. Miṱangano yoṱhe ndi mahala—a hu na kose-kose.
Miṱangano yashu ya tshivhidzo i tevhela tsumbo ifhio?
Ri nga vhuyelwa hani nga u vha hone miṱanganoni ya Vhukriste?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
XIPIMO XA WUKHUME NI XINWE
Hikuyini Nungungulu A Vumelelako Kuxaniseka?
Xana hi Nungungulu a vangako kuxaniseka lomu tikweni?
I mhaka muni yi vuxilweko le sinwini ga Edeni?
Xana Nungungulu i ta fuvisisa kuyini a kuxaniseka ka vanhu?
ANZHAKO ka kulwa ka hombe loku ku ngave kona tikweni go kari gi nga xaniswa nguvu hi yimpi, makume ya mazana ya vavasati ni vanana lava va nga delwe va lo lahliwa lomu ka khele ginwe laha ku nga tlhela ku zimekelwa zihambano za zi tsongwani zi ranzela xilahla. A xihambano xinwe ni xinwani xi wa hi ni mutsalo lowu: “Hikuyini?” Ka zikhati zo kari a xiwutiso lexo xi bayisa nguvu a ku hunza zontlhe. A vanhu va wutisa xiwutiso lexo na va hi kubayisekeni a xikhati lexi a yimpi, timhango, mababyi, kutani wugevenga zi dayako varanzekako vabye va nga hiko na nanzu, zi hahlulako tiyindlu tabye, kutani zi va nehelako kuxaniseka ka hombe nguvu hi tinwani tindlela. Vona va lava ku tiva a ku hikuyini va welwako hi makhombo lawo.
2 Hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka? Loku Jehova Nungungulu a hi nyamintamu, a hi wa liranzo, a hi wa wutlhari, ni loku a hi wa kululama, hikuyini a tiko gi teleko hi livengo ni kubiha ke? Xana wa tshuka u ti wutisa hi zilo lezo?
3 Xana zi bihile a ku wutisa ku ngalo hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka? Vo kari va chava lezaku a ku wutisa a xiwutiso lexo zi wula a ku ngave ni kukholwa ko enela kutani ku ngalo va komba kukanyisa Nungungulu. Hambulezo, loku u gonza a Biblia, u ta kuma lezaku a vanhu vo tsumbeka va chavako Nungungulu vave ni ziwutiso zo fana. Hi xikombiso, muprofeti Habakuka i wutisile Jehova aku ngalo: “Hiyini u nzi kombisako kubiha, u nzi wonisa hlokiselelo? Hakuva a kuphanga ni tihanyi zi le mahlweni ka mina; ku na ni timholova, ku vuka ni kukanetisana.”—Habakuka 1:3.
4 Xana Jehova i bhongele muprofeti Habakuka hi ku mu wutisa a ziwutiso lezo? Ahihi. Wutshanwini ga lezo, Nungungulu i patsile magezu yo tsumbeka ya Habakuka lomu mitsalweni yi pimisilweko ya Biblia. Nungungulu kambe i mu vunile a ku zwisisa khwatsi a timhaka leto ni ku tlhela a kuma a kukholwa ka hombe nguvu. Jehova i lava ku ku mahela zo fana ni lezo. Alakanya, a Biblia gi gonzisa lezaku yena “wa mu khatalela.” (1 Pedro 5:7) Nungungulu i venga kubiha ni kuxaniseka loku kona ku ku vangako a ku hunza lezi vanhu va ku vengisako zona. (Isaya 55:8, 9) Makunu ke, hikuyini ku nga kona kuxaniseka kunyingi tikweni?
HIKUYINI KU NGA KONA KUXANISEKA KUNYINGI?
5 A vanhu va wukhongeli go hambanahambana vaya ka varangeli vabye va wukhongeli zinwe ni ka vagonzisi vabye lezaku va ya wutisa a ku hikuyini ku nga kona kuxaniseka kunyingi. A kutala ka zikhati va hlamuliwa lezaku a kuxaniseka ku kona hi kuranza ka Nungungulu niku kusukela ka kale yena i sina a yimisile zilo zontlhe lezi zi humelelako, a ku patsa ni timhango. Vo tala va byeliwa lezaku a tindlela ta Nungungulu a ti tlhamuseleki kutani ku ngalo yena i daya vanhu—hambu ni vanana—lezaku a zi kota ku tshama navo le tilweni. Kanilezi, kota lezi u zi gonzileko, Jehova Nungungulu cima a nga vangi kubiha. A Biblia gi ngalo: “A kubiha ku le kule na Nungungulu, ni kugoha a ku kona ka Nyamintamu.”—Joba 34:10.
6 Wa zi tiva a ku hikuyini a vanhu va mahako xihoxo xa ku lumbeta Nungungulu hikwalaho ka kuxaniseka kontlhe loku ku nga kona tikweni? Ka zikhati zinyingi, vona va lumbeta Nungungulu wa Ntamu-wontlhe hakuva va alakanya lezaku hi yena a nga mufumeli wa lisine wa tiko legi. Vona a va tivi a lisine la li tsongwani kanilezi na li hi la lisima leli a Biblia gi li gonzisako. Wena u gonzile a lisine lelo ka Xipimo 3 xa bhuku legi. A mufumeli wa lisine wa tiko legi hi Satani Diyabu.
7 A Biblia gi wula zi ku dlunya giku: “A tiko gontlhe gi le ntanwini wa loyi wa kubiha.” (1 Johani 5:19) Loku u alakanyela lezo, xana a wu zi woni a ku lisine? A tiko legi gi kombisa matshamela ya xivangwa xa moya xi nga wonekiko lexi xi nga “mukhohlisi wa tiko gontlhe.” (Kuvululelwa 12:9) Satani munhu wa livengo, mukhohlisi, niku i na ni tihanyi. Hikwalaho a tiko gi tele hi livengo, kukhohlisa, ni tihanyi hi kota ya kucetelo wakwe. Lexo xinwe xa zigelo lezi zi mahako lezaku kuva kona kuxaniseka kunyingi.
8 A xigelo xa wumbiri xaku hikuyini ku nga kona kuxaniseka kunyingi hi lezaku, kota lezi zi wulilweko lomu ka Xipimo 3, a vanhu a va mbhelelangi niku vaonhi kusukela kuhluwukeni ka le sinwini ga Edeni. A vanhu va vaonhi va na ni kubyekelela ka ku lwela ku fuma, hikwalaho ka lezo zona zi gumesa hi tiyimpi, kutsimbeketwa, ni kuxaniseka. (Mutshawuteli 4:1; 8:9) A xigelo xa wunharu xa kuvakona ka kuxaniseka hi lezaku a vanhu va “chikelelwa hi xikhati, zi dzuka zi va humelela.” (Mutshawuteli 9:11) Ka tiko legi Jehova a nga hiko Mufumeli a vikelako, a vanhu va zi kota ku xaniseka hi kota ya ku tshuka va hi ka wutshamu gi nga faneliko hi xikhati xi nga faneliko.
9 Za hi tangalisa a ku tiva lezaku Nungungulu a nga vangi kuxaniseka. A hi yena a vangako tiyimpi, wugevenga, kutsimbeketwa, hambu a timhango ta ntumbuluko leti ti vangako a kuxaniseka ka vanhu. Hambulezo, hi na ni xilaveko xa ku tiva lezaku Hikuyini Jehova a vumelelako a kuxaniseka kontlhe loku? Loku yena a hi wa Ntamu-wontlhe, i na ni ntamu wa ku ku mbheta. Makunu, hikuyini a nga tirisiko a ntamu lowo? Za koteka ku ngha Nungungulu wa liranzo loyi hi mu tivako khwatsi a hi ni xigelo xa xi nene xa ku maha lezo.—1 Johani 4:8.
KU VUXIWA MHAKA YA LISIMA
10 Kasi ku tiva a ku hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka, hi fanele ku alakanyela a xikhati lexi a kuxaniseka ku sangulileko ha xona. A xikhati lexi Satani a kucileko Adamu na Eva a ku nga ingisi Jehova, ku lo vuxiwa a mhaka ya lisima. Satani a nga vuxangi kukanakana xungetano hi ntamu wa Jehova. Yenawu wa zi tiva lezaku a ntamu wa Jehova a wu gumelwi. Kanilezi, Satani i lo vuxa kukanakana xungetano hi fanelo ya Jehova ya ku fuma. Hi ku wula ku ngalo Nungungulu muhembi loyi a tsonako vafumelwi vakwe a zilo za zi nene, Satani i lo lumbeta Jehova lezaku mufumeli wo biha. (Genesisi 3:2-5) Satani i wa wula hi yinwani ndlela lezaku a vanhu va wa ta tizwa khwatsi loku va nga fumelwi hi Nungungulu. Loko ku wa hi kuvukelwa ka wuhosi ga Jehova, a fanelo yakwe ya ku fuma.
11 Adamu na Eva va hluwukile mahlweni ka Jehova. Hakunene, vona va te ngalo: “A hi mu lavi Jehova kota Mufumeli wa hina. Ha zi kota ku ti hlawulela lezi zi nga zi nene ni lezi za kubiha.” Xana Jehova i wa ta zi kotisa kuyini ku lulamisa mhaka leyo? I wa ta zi kotisa kuyini ku gonzisa a zivangwa zontlhe zo tlhariha lezaku a vahluwuki va wa hoxisile niku a ndlela yakwe hi yona yi nga yi nene? A munhu wo kari a nga ha wula lezaku Nungungulu i wa fanele ku ngha a lovisile a vahluwuki lavo a tlhela a vanga vanwani vanhu. Kanilezi Jehova i wa wulile khungo gakwe go tata misava hi pswalo wa Adamu na Eva, niku yena i wa lava lezaku va hanya ka paradise misaveni. (Genesisi 1:28) Xontlhe xikhati Jehova i tatisa makhungo yakwe. (Isaya 55:10, 11) Ahandle ka lezo, a ku daya vahluwuki lavo le Edeni ku wa nga tava ku hlamulile a mhaka leyi yi nga vuxilwe xungetano hi fanelo ya Jehova ya ku fuma.
12 A hi zi tlhamuseleni hi mufananiso. Hi nga alakanyela mugonzisi wo kari a gonzisako zigonzani zakwe a ndlela ya ku maha khwatsi a konta yo karata. Zonake a xigonzani xo kari xo tlhariha na xi hi muhluwuki xi wula lezaku mugonzisi a nga mahi a konta leyo hi ndlela ya yi nene. Kasi ku komba lezaku mugonzisi a nga yi koti, a muhluwuki loye i phikelela lezaku wa tiva ndlela ya chukwana ya ku maha a konta leyo. A zigonzani zo kari zi alakanya ku ngalo yena i wula lisine, hikwalaho zonawu zi maha vahluwuki. I ta ku yini mugonzisi makunu? Loku a hlongola a vahluwuki lavo, zi ta alakanya yini a zigonzani zinwani? Xana zi nga ta kholwa lezaku a munghana wabye zinwe ni lava va ti patsileko naye va wula lisine? Zontlhe zinwani zigonzani zi wa ta luza xichawo ka mugonzisi, na zi alakanya lezaku yena i chava ku poliwa lezaku a nga zi koti. Kanilezi hi nga ha ku ngalo mugonzisi i vumelela muhluwuki loye lezaku a komba ka zigonzani zontlhe a ndlela leyi yena a to maha ha yona a konta.
13 Jehova i maha nchumu wo fanana ni lowu a mahako mugonzisi loye. Alakanya lezaku a vahluwuki va le Edeni a hi vona voce va nga patsekile mhakeni. Timiliyoni ta tingelosi ti wa kari ti hlalela. (Joba 38:7; Danieli 7:10) A ndlela leyi Jehova a lulamisileko ha yona a wuhluwuki yi wa ta khumba nguvu a tingelosi tontlhe leto, niku hi magumo yi wa ta khumbawu a zivangwa zontlhe zi pimisako. Makunu ke, zini lezi Jehova a zi mahako? Yena i vumelela Satani lezaku a komba a ndlela leyi yena a nga wa ta fumela ha yona vanhu. Nungungulu kambe wa vumelela vanhu lezaku va ti fumela na va rangelwa hi Satani.
14 A mugonzisi wa lomu ka mufananiso wa hina wa zi tiva lezaku a muhluwuki loye ni zigonzani lezi zi nga ka tlhelo gakwe va phazamile. Kanilezi yena kambe wa zi tiva lezaku a ku va nyika xikhati xa kuva va zama ku komba lezaku a mhaka yabye lisine zi ta vuna a zigonzani zontlhe. Loku a vahluwuki va nga zi koti, a zigonzani zontlhe zo tsumbeka zi ta wona lezaku mugonzisi hi yena yece a nga ni wutivi ga ku rangela zigonzani. Zona zi ta zi tiva lezaku hikuyini mugonzisi a hlongolako muhluwuki wihi ni wihi anzhako ka lezo. Hi kufanana, Jehova wa zi tiva ku ngalo a vanhu vontlhe va mbilu ya yi nene zinwe ni tingelosi va ta vuneka hi ku wona lezaku Satani ni vahluwuki-kulobye va tsanzekile niku a vanhu a va nge zi koti ku ti fumela. A ku fana na Jeremia wa kale, vona va ta gonza a lisine leli la lisima: “O Jehova, nza zi tiva lezaku a ndlela ya munhu a yi le ntanwini wakwe, kambe a munhu a nga zi koti ku lulamisa a mazambo yakwe.”—Jeremia 10:23.
HIKUYINI JEHOVA A VUMELELAKO KUXANISEKA HI XIKHATI XO LEHA?
15 Hambulezo, hikuyini Jehova a vumelelako kuxaniseka lezaku ku simama hi xikhati xo leha? Niku hikuyini yena a nga mahiko lezaku a zilo zo biha zi nga humeleli? Ranga hi ku wona a zilo zimbiri lezi a mugonzisi wa mufananiso wa hina a nga fanele ku nga zi mahi. Xo sangula, yena i wa nga ta nyimisa a xigonzani lexo xo hluwuka lezaku xi kombisa a konta ya xona. Xa wumbiri, mugonzisi i wa nga ta vuna muhluwuki a ku maha a konta yakwe. Hi kufanana, wona a zilo zimbiri lezi Jehova a bohileko ku nga zi mahi. Xo sangula, yena a nga valeli Satani ni lava va nga tlhelweni gakwe lezaku va nga zami ku komba a ku hi vona va nga ni lisine. Hikwalaho ku laveka lezaku ku hunza xikhati. Nzeni ka makume ya mazana ya malembe ya kusukela kuvangiweni ka munhu, a vanhu va zi kotile ku zama tixaka tontlhe ta kutifumela, kutani mufumo wa vanhu. Vona va anzile hi tlhelo ga wutivi ga siensia ni ga zinwani, kanilezi a kubiha, a wusiwana, a wugevenga, ni yimpi zi engetele nguvu. A kufuma ka vanhu makunu ku ti komba na ku nga humeleli.
16 Xa wumbiri, Jehova a nga vuni Satani a ku fumela tiko legi. Hi xikombiso, loku ku wo khwatsi Nungungulu i wa valele wugevenga go tshisa, xana i wa nga ta ngha a kombisa lezaku a vahluwuki va wa hi ni lisine? Xana Nungungulu i wa nga ta ngha a maha vanhu va alakanya lezaku kuzilava vona va zi kota ku ti fumela hi ndlela yi nene? Loku ku wo khwatsi Jehova i wa maha zilo hi ndlela leyo, i wa ta hlengela kuhembeni ka wunwa. Kanilezi, yena i “Nungungulu a nga zi kotiko ku hemba.”—Maheberu 6:18.
17 Kasike, hi nga kuyini xungetano hi kontlhe a kubayisa loku ku nga kona xikhatini xontlhe xa kuvukelwa ka Nungungulu? Hina hi fanele ku alakanya lezaku Jehova ngwa ntamu-wontlhe. Hikwalaho, wa zi kota niku i ta fuvisa kuxaniseka ka vanhu. Kota lezi hi sinako hi zi gonzile, a kuonhiwa ka xirenzelekwani xa misava ya hina ku ta fuviswa hi kuhunzulwa ka misava yiva Paradise. Lezi zi vangilweko hi xionho zi ta susiwa hi kukholwa ka vanhu vo lulama muphahlweni wa Jesu lowu wu tirulako, niku a kufa ku ta fuviswa hi kuvuxiwa ka vafileko. Hizalezo Nungungulu i ta tirisa Jesu “lezaku a fela ku mbhetisa a mitiro ya Satani.” (1 Johani 3:8) Jehova i ta tatisa zontlhe lezi ka xikhati xi faneleko. Ha zi kota ku tsaka hi lezi a nga kala ku maha lezo ka xikhati xi hunzileko, hakuva a kutimisela kakwe ku hi nyika xikhati xa ku gonza a zinene ni ku tlhela hi mu tirela. (2 Pedro 3:9, 10) Ka xikhati lexi, Nungungulu i hlota hi ntamu a vakhozeli vo tsumbeka a tlhela a va vuna a ku timisela a kuxaniseka kwihi ni kwihi loku ku zi kotako ku va humelela ka tiko legi gi teleko hi zikarato.—Johani 4:23; 1 Va Le Korinte 10:13.
18 A vo kari va nga ha ti wutisa, Xana a kuxaniseka kontlhe loku ku wa ta ngha ku valelwe loku ku wo khwatsi Nungungulu i wa vangile Adamu na Eva hi ndlela ya ku va nga zi koti ku hluwuka? Kasi ku hlamula xiwutiso lexo, ku laveka lezaku u alakanya a xinyikiwo xa lisima lexi Jehova a ku nyikileko.
U TA XI TIRISA HI NDLELA MUNI A XINYIKIWO XA NUNGUNGULU?
19 Kota lezi zi wonilweko lomu ka Xipimo 5, a vanhu va vangilwe na va hi ni kutihlawulela. Wa zi tiva a ku xinyikiwo xa lisima lexo? Nungungulu i vangile zihari za tsanza-vahlayi, kanilezi zona zi fambisiwa nguvu hi ntumbuluko. (Mavingu 30:24) A vanhu va maha michini yo kari leyi yi zi kotako ku fambisiwa ntsena hi ku rumiwa. Xana hi wa ta tsaka loku ku wo khwatsi Nungungulu i wa hi mahile hi ndlela leyo? Ahihi, ha tsaka hi lezi hi tlhatlhekileko ku hlawula lezi hi lavako kuva zona, a mahanyela lawa hi lavako kuva nawo, a vanghana lava hi ranzako kuva navo, ni zinwani. Hi ranza kuva ni kutlhatlheka ko kari, niku hi zalezo lezi Nungungulu a lavako lezaku hiva nazo.
20 Jehova a nga tsakiswi hi ntiro wa ku mahiwa hi kukurumetwa. (2 Va Le Korinte 9:7) Kasi ku kombisa: Xana mupswali wa tsakiswa hi loku nwanana a ku ngalo “Nza ku ranza” hi lezi a byeliwako ku zi wula kutani i tsakiswa hi loku nwanana a zi wula hi mbilu, na a tlhatlhekile? Hikwalaho za lisima a ku tiva lezi, U ta ku tirisa hi ndlela muni a kutihlawulela loku Jehova a ku nyikileko? Satani, Adamu, na Eva va tirisile a kutihlawulela hi ndlela ya ku biha nguvu. Va lo ala Jehova Nungungulu. Zini u to maha wena?
21 Wena u na ni xikhati xi faneleko xa ku tirisa a xinyikiwo xo hlamalisa xa kutihlawulela hi ndlela yi vunako nguvu. Wa zi kota ku patsana ni timiliyoni ta vanhu lava va ti yimisileko tlhelweni ga Jehova. Va tsakisa Nungungulu hakuva va pinyamela ku komba lezaku Satani muhembi niku yena mufumeli a nga vuniko nchumu. (Mavingu 27:11) Wena kambe u nga zi kota ku maha lezo hi ku hlawula a mahanyela ma nene. Lezo zi ta tlhamuselwa lomu ka xipimo lexi xi lanzelako.
LEZI A BIBLIA GI ZI GONZISAKO
- Nungungulu a nga vangi matshamela ya kubiha lomu tikweni.—Joba 34:10.
- Hi ku wula lezaku Nungungulu muhembi ni lezaku Yena i tsona za zi nene vafumelwi Vakwe, Satani i vuxile kukanakana hi fanelo ya Jehova ya ku fuma.—Genesisi 3:2-5.
- Jehova i ta tirisa N’wana wakwe, a Mufumeli wa Mufumo wa wuMessia, kasi ku fuvisa a kuxaniseka kontlhe ka vanhu.—1 Johani 3:8.
Ziwutiso Za Xigonzo
1, 2. Kuxaniseka muni loku a vanhu va welwako hi kona inyamutlha, niku xana zona zi maha a ku a vo tala va wutisa ziwutiso zihi?
3, 4. (a) Zini zi kombako lezaku a zi bihangi ku wutisa a ku hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka? (b) I ti zwisa kuyini Jehova xungetano hi kubiha ni kuxaniseka?
5. Kasi ku tlhamusela a kuxaniseka ka vanhu, zigelo zihi lezi zi wuliwako ka zikhati zo kari, kanilezi zini lezi a Biblia gi zi gonzisako?
6. Hikuyini a vanhu vanyingi va mahako xihoxo xa ku lumbeta Nungungulu hikwalaho ka kuxaniseka loku ku nga kona tikweni?
7, 8. (a) Xana a tiko gi kombisisa kuyini a matshamela ya mufumeli wa gona? (b) Xana a kungambheleli ka vanhu zinwe ni ku “chikelelwa hi xikhati, zi dzuka zi va humelela” zi tisisa kuyini kuxaniseka?
9. Hikuyini hi zi kotako ku tiyiseka lezaku Jehova i na ni xigelo xa xi nene xa ku vumelela a ku a kuxaniseka ku simama?
10. Xana Satani i vuxile kukanakana xungetano hi yini, niku xana i zi mahile hi ndlela muni?
11. Hikuyini Jehova a nga kala ku lovisa a vahluwuki lavo ka xikhati xalexo le Edeni?
12, 13. Tlhamusela hi mufananiso a ku hikuyini Jehova a vumelelako Satani lezaku a maha mufumeli wa tiko legi niku hikuyini Nungungulu a vumeleleko vanhu lezaku va ti fumela.
14. Hi xihi xivuno xi tota hi kota ya xiboho xa Jehova xa ku vumelela vanhu akuva va ti fumela?
15, 16. (a) Hikuyini Jehova a vumelelako lezaku a kuxaniseka ku simama hi xikhati xo leha? (b) Hikuyini Jehova a nga valeliko zilo zo khwatsi wugevenga go tshisa akuva zi nga humeleli?
17, 18. Zini lezi Jehova a to zi maha xungetano hi kontlhe kubayisa loku ku vangilweko hi kufuma ka vanhu ni kucetelo wa Satani?
19. Xinyikiwo xihi xa lisima lexi Jehova a hi nyikileko, niku hikuyini hi faneleko ku xi nyika lisima?
20, 21. Hi nga zi kotisa kuyini ku tirisa a xinyikiwo xa kutihlawulela hi ndlela ya wuchukwana, niku hikuyini hi faneleko ku xuva ku maha lezo?


text:
Ha Yini Timbhoni Ta Yehovha Ti Nga Hlanganyeli Eka Tipolitiki?
Timbhoni ta Yehovha a ti hlanganyeli eka tipolitiki hikwalaho ka leswi ti swi pfumelaka, leswi sekeriweke eBibeleni. A hi kuceteli leswaku nawu wo karhi wu cinca, a hi vhoteli mintlawa yo karhi ya tipolitiki kumbe lava faneleke va hlawuriwa, a hi lweli swikhundlha eka hulumendhe kumbe ku hlanganyela eka xiendlo xin’wana ni xin’wana xo lava ku cinca tihulumendhe. Ha tshemba leswaku Bibele yi nyikela swivangelo leswi twalaka leswi endlaka hi nga hlanganyeli.
Hi landzela xikombiso xa Yesu, loyi a aleke ku amukela xikhundlha xa tipolitiki. (Yohane 6:15) U dyondzise vadyondzisiwa vakwe leswaku va nga vi “xiphemu xa misava” kutani a swi veka erivaleni leswaku a va fanelanga va seketela timhaka ta tipolitiki.
—Yohane 17:14, 16; 18:36; Marka 12:13-17.
Hi tshembekile eka Mfumo wa Xikwembu, lowu Yesu a vulavuleke ha wona loko a ku: “Mahungu lamanene lawa ya Mfumo ma ta chumayeriwa emisaveni hinkwayo leyi akiweke.” (Matewu 24:14) Tanihi vayimeri va Mfumo wa Xikwembu lava nyikiweke ntirho wo tivisa ku ta ka wona, hi hambeta hi nga hlanganyeli eka timhaka ta tipolitiki ta matiko hinkwawo, ku katsa ni le ka leri hi tshamaka eka rona.
—2 Vakorinto 5:20; Vaefesa 6:20.
Hi ku hambeta hi nga hlanganyeli eka tipolitiki, hi kota ku vulavula hi mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu hi ku ntshunxeka eka vanhu lava tshembelaka eka tipolitiki. Hi ringeta ku kombisa hi marito ni hi swiendlo swa hina leswaku hi titshege hi Mfumo wa Xikwembu leswaku wu tlhantlha swiphiqo swa misava.
—Pisalema 56:11.
Tanihi leswi hi papalataka ku avana ka tipolitiki, hi ni vun’we tanihi vamakwerhu emisaveni hinkwayo. (Vakolosa 3:14; 1 Petro 2:17) Ku tlula kwalaho, vukhongeri lebyi nghenelelaka etimhakeni ta tipolitiki byi endla leswaku swirho swa byona swi avana.
—1 Vakorinto 1:10.
Ku xixima tihulumendhe. Hambileswi hi nga hlanganyeliki eka tipolitiki, hi xixima vulawuri bya tihulumendhe bya laha hi tshamaka kona. Leswi swi fambisana ni xileriso xa Bibele lexi nge: “Moya-xiviri wun’wana ni wun’wana a wu tiveke ehansi ka valawuri lava tlakukeke.” (Varhoma 13:1) Hi yingisa nawu, hi hakela swibalo naswona hi tirhisana ni matshalatshala ya hulumendhe yo tisela vaaki va yona vuhlayiseki. Ematshan’weni yo hlanganyela eka matshalatshala man’wana ni man’wana yo langutela hulumendhe ehansi, hi landzela ndzayo ya Bibele ya ku khongelela “tihosi ni hinkwavo lava nga eswiyin’weni leswi tlakukeke,” ngopfu-ngopfu loko va endla swiboho leswi nga ta khumba ku gandzela ka hina hi ntshunxekile.
Nakambe hi xixima timfanelo ta van’wana to va va tiendlela swiboho swa vona vini etimhakeni ta tipolitiki. Hi xikombiso, a hi kavanyeti minhlawulo kumbe hi nghenelela eka lava hlawuleke ku vhota.
Xana ku nga hlanganyeli ka hina eka tipolitiki i nchumu wa manguva lawa? Doo. Vaapostola ni Vakreste van’wana va lembe-xidzana ro sungula va teke goza leri fanaka eka vulawuri bya hulumendhe. Buku leyi nge Beyond Good Intentions yi ri: “Hambileswi a va fanele va xixima valawuri, Vakreste vo sungula a va nga tshembeli eka ku hlanganyela etimhakeni ta tipolitiki.” Hilaha ku fanaka, buku leyi nge On the Road to Civilization yi vula leswaku Vakreste vo sungula “a va nga ri na swikhundlha eka tipolitiki.”
Xana ku va hi nga hlanganyeli eka tipolitiki swi xungeta vuhlayiseki bya tiko? Doo. Hi vaaka-tiko lava rhandzaka ku rhula lava valawuri va hulumendhe va nga fanelangiki va va chava. Xiya xiviko xa 2001 lexi kandziyisiweke hi National Academy of Sciences ya le Ukraine. Loko xi vulavula hi ku nga hlanganyeli ka hina eka tipolitiki, xi te: “Namuntlha vanhu van’wana va nga venga xiboho lexi xa Timbhoni ta Yehovha, ku nga xivangelo lexi nga erivaleni lexi endleke leswaku ti hehliwa hi ntlawa wa Manazi ni hi mimfumo ya Makhomunisi ya le nkarhini lowu hundzeke.” Kambe hambiloko ti ri karhi ti fumiwa hi Soviet, Timbhoni ti “hambete ti ri vaaka-tiko lava xiximaka nawu. Hi ku tshembeka ni ku pfumala vutianakanyi ti tirhe emapurasini ni le tindhawini ta vumaki naswona a ti wu xungetanga mfumo wa Makhomunisi.” Hilaha ku fanaka ninamuntlha, leswi Timbhoni ta Yehovha ti swi tshembaka ni swiendlo swa tona a swi “xungeti vuhlayiseki bya tiko ni bya hulumendhe yin’wana ni yin’wana,” hilaha xiviko xi gimeteke hakona.


text:
Afrika
Afrika i tiko-nkulu ra vumbirhi hi vukulu naswona i ro sungula hi ntalo wa va aki, ku landzela Axiya. Ku fikela kwalomu ka 30.2 wa timiliyoni ta km² (11.7 million sq mi) kuhlanganisa na swihlala leswi rhendzeleke, ri funengeta kwalomu ka 6% wa misava na 20.4% wa vundhzawu hinkwabyo bya misava. Kwalomu ka 922 wa timiliyoni ta vanhu (kusukela hi lembe ra 2005) e tindhzawini ta 61, ri yimila kwalomu ka 14.2% wa nthsungu wa misava. Tiko-nkulu leri ri rhendzeriwe hi Lwandle ra Meditera e nwalungwini, Suez Canal na lwandle ro tshuka enwalungwini bya vuxa, lwandle ra Indiya u dzongeni ra vuxa, na lwandle ra Atlantiki e vupela-dyambu. Kuni 53 wa matiko, kuhlanganisa na Madagascar na swihlala leswi tsongo.
This is an excerpt from the article Afrika from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Xana Ndzi Fanele Ndzi Khongela Eka Vakwetsimi?
Nhlamulo ya Bibele
E-e. Bibele yi vula leswaku hi fanele hi khongela eka Xikwembu ntsena hi ku tirhisa vito ra Yesu. Yesu u byele vadyondzisiwa vakwe leswi: “
N’wina ke, khongelani hi mukhuva lowu, mi ku: ‘Tata wa hina la nge matilweni, vito ra wena a ri hlawuleke.’” (Matewu 6:9, Bibele—Mahungu Lamanene) A nga si tshama a byela vadyondzisiwa vakwe leswaku va khongela eka vakwetsimi, tintsumi kumbe munhu un’wana handle ka Xikwembu.
Yesu u tlhele a byela vadyondzisiwa vakwe leswi: “
Hi mina ndlela ni ntiyiso ni vutomi. A nga kona loyi a taka eka Tatana handle ko ta ha mina.” (Yohane 14:6, Bibele—Mahungu Lamanene) I Yesu ntsena a nga pfumeleriwa hi Xikwembu leswaku a va muhlanganisi wa hina na xona.—Vaheveru 7:25.
Ku vuriwa yini loko ndzo khongela eka Xikwembu ni le ka vakwetsimi?
Eka yin’wana ya Milawu ya Khume, Xikwembu xi te: “
Mina HOSI, Xikwembu xa wena, ndzi Xikwembu xa vukwele.” (Eksoda 20:5 New American Bible, Revised Edition) Xikwembu xi ni “vukwele” hi ndlela yihi? Nhlamuselo ya le hansi ya Bibele leyi vuriwaka New American Bible yi vula leswaku xi “
lava leswaku ku gandzeriwa xona ntsena.” Xikwembu xi lava leswaku swiendlo swin’wana ni swin’wana leswi fambisanaka ni vugandzeri—ku katsa ni xikhongelo—swi ya eka xona ntsena.—Esaya 48:11.
Hi ta va hi khungavanyisa Xikwembu loko hi khongela eka munhu un’wana, hambi ku ri eka vakwetsimi kumbe tintsumi to kwetsima. Ntsumi yin’wana yi arise muapostola Yohane leswaku a yi gandzela, yi ku: “
Tivonele! U nga endli sweswo! Mina ndzo va hlonga-kuloni swin’we ni vamakwenu lava nga ni ntirho wa ku nyikela vumbhoni hi Yesu. Gandzela Xikwembu.”—Nhlavutelo 19:10, Bibele—Mahungu Lamanene.


text:
Dyondzo 12
Ntirho Wa Hina Wo Chumayela Hi Mfumo Wu Hleriwe Njhani?
Emahlweninyana ka ku fa kakwe, Yesu u te: “Mahungu lamanene lawa ya mfumo ma ta chumayeriwa emisaveni hinkwayo leyi akiweke leswaku byi va vumbhoni ematikweni hinkwawo; kutani hi kona makumu ma nga ta fika.” (Matewu 24:14) Kambe, xana ntirho lowu wo chumayela emisaveni hinkwayo a wu ta endliwa njhani? Hi ku landzela xikombiso lexi Yesu a xi vekeke loko a ri laha misaveni.—Luka 8:1.
Hi ringeta ku vulavurisana ni vanhu emakaya ya vona. Yesu u letele vadyondzisiwa va yena ku chumayela mahungu lamanene hi yindlu ni yindlu. (Matewu 10:11-13; Mintirho 5:42; 20:20) Vachumayeri volavo va lembe-xidzana ro sungula a va averiwe ku chumayela etindhawini to karhi. (Matewu 10:5, 6; 2 Vakorinto 10:13) Hilaha ku fanaka, ninamuntlha ntirho wa hina wo chumayela wu hleriwe kahle naswona vandlha rin’wana ni rin’wana ri averiwe ndhawu leyi ri faneleke ri yi tirha. Leswi swi endla leswaku hi kota ku hetisisa xileriso xa Yesu xo “chumayela evanhwini ni ku nyikela vumbhoni bya rixaladza.”—Mintirho 10:42.
Hi tikarhatela ku fikelela vanhu kun’wana ni kun’wana laha va nga kumekaka kona. Yesu u tlhele a veka xikombiso hi ku chumayela vanhu etindhawini ta mani na mani, ku fana ni le ribuweni ra lwandle kumbe exihlobyeni lexi vanhu va yaka va ya ka mati eka xona. (Marka 4:1; Yohane 4:5-15) Na hina hi vulavurisana ni vanhu hi Bibele kun’wana ni kun’wana—eswitarateni, etindhawini ta mabindzu, etiphakeni kumbe hi tinqingho. Loko hi pfulekeriwa hi nkarhi hi tlhela hi chumayela vaakelani va hina, vatirhi-kulorhi, vadyondzi-kulorhi ni maxaka ya hina. Matshalatshala lawa hinkwawo ma endle leswaku vanhu va timiliyoni emisaveni hinkwayo va kota ku twa “mahungu lamanene ya ku ponisiwa.”—Pisalema 96:2.
Xana u kona munhu loyi u nga tsakelaka ku n’wi byela mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu ni ndlela leyi ma nga n’wi vuyerisaka ha yona enkarhini lowu taka? U nga tshami ni rungula rolero. Ri byele van’wana hi xihatla hilaha u nga kotaka hakona.
Hi wahi “mahungu lamanene” lama faneleke ma chumayeriwa?
Timbhoni ta Yehovha ti xi tekelela njhani xikombiso xa Yesu xa ku chumayela?


text:
I Mani Loyi Hakunene A Fumaka Misava?
Xana u ehleketa leswaku i . . .
Xikwembu?
vanhu?
munhu un’wana?
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“Misava hinkwayo yi le hansi ka matimba ya Lowo Homboloka.”—1 Yohane 5:19.
“N’wana wa Xikwembu u humelerile . . . ku ta herisa mintirho ya Diyavulosi.”—1 Yohane 3:8.
NDLELA LEYI SWESWO SWI NGA KU VUYERISAKA HA YONA
Tinhlamuselo leti twisisekaka ta swiphiqo swa misava leyi.—Nhlavutelo 12:12.
Xivangelo xo tshemba leswaku misava ya hina yi ta cinca yi va leyinene.—1 Yohane 2:17.
XANA HI NGA SWI TSHEMBA HAKUNENE LESWI BIBELE YI SWI VULAKA?
Ina, hikwalaho ka swivangelo swinharhu:
Vulawuri bya Sathana byi ta herisiwa. Yehovha u tiyimisele ku herisa vulawuri bya Sathana ehenhla ka vanhu. U tshembisa ku “herisa . . . Diyavulosi” ni ku herisa ku onhaka hinkwako loku Sathana a ku vangeke.—Vaheveru 2:14, Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa.
Xikwembu xi hlawule Yesu Kreste leswaku a fuma misava. Yesu u hambane swinene ni mufumi wa sweswi wa misava leyi loyi a nga ni tihanyi, a tlhela a va ni vutianakanyi. Malunghana ni vuhosi bya Yesu, Xikwembu xi tshembisa xi ku: “Yi ta va ni nsovo eka loyi a pfumalaka ni loyi a nga xisiwana . . . Yi ta kutsula moya-xiviri wa vona eku tshikileriweni ni le madzolongeni.”—Pisalema 72:13, 14.
Xikwembu a xi hembi. Bibele yi swi veka erivaleni yi ku: ‘A swi koteki leswaku Xikwembu xi hemba.’ (Vaheveru 6:18) Loko Yehovha a tshembisa ku endla nchumu wo karhi, u ta wu endla! (Esaya 55:10, 11) “Mufumi wa misava leyi u ta cukumeteriwa ehandle.”—Yohane 12:31.
XIVUTISO XO ANAKANYISISA HA XONA
Misava yi ta va yi ri njhani endzhaku ka loko mufumi wa yona a susiwile?
Bibele yi hlamula xivutiso xexo eka PISALEMA 37:10, 11 na NHLAVUTELO 21:3, 4.


text:
Xana Swi Lulamile Ku Va Vakreste Va Tirhisa Swisivela-mbeleko?
Nhlamulo ya Bibele
Yesu a nga va lerisanga valandzeri vakwe leswaku va va ni vana kumbe va nga vi na vona. Nakambe ku hava ni un’we wa vadyondzisiwa va Yesu loyi a humeseke xileriso xo tano. Ku hava laha Bibele hi ku kongoma yi solaka ku tirhisa swisivela-mbeleko. Emhakeni leyi, ku tirha nawu lowu nga eka Varhoma 14:12 lowu nge: “
Un’wana ni un’wana wa hina u ta tihlamulela eka Xikwembu.”
Hikokwalaho, mimpatswa leyi tekaneke yi ntshunxekile ku tiendlela xiboho loko yi lava ku va ni vana kumbe e-e. Yi nga tlhela yi tiendlela xiboho xa leswaku yi ta va ni vana vangani nileswaku yi ta va na vona rini. Loko nuna ni nsati va hlawula ku tirhisa swisivela-mbeleko leswaku va papalata ku tika, xexo i xiboho ni vutihlamuleri bya vona vini. Ku hava loyi a faneleke a va avanyisa.—Varhoma 14:4, 10-13.


text:
Culture
Vito Ndhzavuko (vito leri sukaka ekaXilatini cultura ri tekiwa e ka colere, leswi vulaka "ku hlakulela")[1] hi ku angarha ri hlamusela maendlele ya swilo ya vanhu na nkonka wa swiendlo sweleswo. Mindhzavuko yinga twisisiwa ta ni hi "nhlengelo wa mimfungo na tinhlamuselo ta mafambisele ya swilo kumbe swi enldo leswi tolovelekeke"[2]
Ndhzavuko wu nga ha hlamuseriwa tanihi ndlela ya vutomi kuhlanganisa vuqambhi, kupfumela na tindhzawu ta vuleteri ta rixaka kunga swilo leswi hundziseriwaka kusuka eka xitukulwana na xitukulwana. Ndhzavuko wu vuriwa "Ndlela ya vutomi ya vanhu hi xitalo."[3] tanihileswi sweleswo swi hlanganisaka matikhomele, swi ambalo, ririmi, vukhongeri, swi henwa, na mikhuva leyi tolovelekeke.
Swikombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Harper, Douglas (2001). Online Etymology Dictionary.
- ↑ Findley, Carther Vaughn and John Alexander Rothney (2006). Twentieth-century World. Sixth edition, p. 14. ISBN 978-0-618-52263-7.
- ↑ Williams, Raymond. Keywords, "Culture"


text:
MBULAVURISANO | FRÉDÉRIC DUMOULIN
“Ndza Tiyiseka Leswaku Ku Ni Muvumbi”
Se ku hundze malembe yo tala Frédéric Dumoulin a ri muendli wa vulavisisi bya swa mirhi ni tiphilisi eYunivhesiti ya Ghent le Belgium. Eku sunguleni Frédéric a a nga pfumeli leswaku Xikwembu xi kona kambe hi ku famba ka nkarhi u tiyisekile leswaku hi xona xi tumbuluxeke swilo hinkwaswo leswi hanyaka. Un’wana wa vatsari va Xalamuka! u vutise Frédéric loyi sweswi a nga Mbhoni ya Yehovha malunghana ni ntirho wa yena ni hi ta ripfumelo rakwe.
Xana vukhongeri byi nga va byi khumbe vutomi bya wena hi ndlela yo karhi?
Ina. Manana a a nghena kereke ya Rhoma Khatoliki. Kambe loko ndzi xiye ku lwa ni ku kanetana loku a ku ri kona eka vukhongeri, a ndzi nga ha lavi ku twa nchumu hi byona. Hambi ku ri vukhongeri lebyi nga riki bya Vukreste a ndzi nga byi voni byi antswa. Loko ndzi ri ni malembe ya 14, ndzi swi xiyile leswaku vukanganyisi lebyi nga kona eka vukhongeri, byi kombisa leswaku Xikwembu a xi kona. Kutani loko exikolweni ndzi dyondzisiwe hi ku tihundzukela ka swilo, ndzi gimete hi ku vula leswaku swilo leswi hanyaka swi lo tiendlekela.
I yini lexi endleke leswaku u tsakela ku dyondza hi sayense?
Loko ndzi ri ni malembe ya nkombo, ndzi nyikiwe makhiroskopu naswona a ku ri thoyi ya mina leyi a ndzi yi rhandza ngopfu. Swin’wana leswi a ndzi yi tirhisela swona, a ku ri ku kambisisa switsotswana leswi koka rinoko swo fana ni maphaphatana.
I yini lexi endleke leswaku u rhandza ku tiva hi masungulo ya vutomi?
Loko ndzi ri ni malembe ya 22, ndzi hlangane ni mutivi wa sayense loyi a a ri Mbhoni ya Yehovha. U vule leswaku Xikwembu xi tumbuluxe swilo hinkwaswo leswi hanyaka. Sweswo swi ndzi hlamarise ngopfu hikuva a ndzi anakanya leswaku ndzi ta n’wi komba leswaku leswi a swi pfumelaka a hi ntiyiso. Kambe ndzi hele mano hikuva u hlamule swivutiso swa mina hi ndlela leyi twisisekaka. Ndzi sungule ku rhandza vanhu lava pfumelaka eka Xikwembu.
Endzhaku ka tin’hweti ti nga ri tingani, ndzi hlangane ni Mbhoni yin’wana leyi a yi ri mutivi wa swa vutshunguri. Loko yi lave ku ndzi hlamusela malunghana ni leswi yi pfumelaka eka swona, ndzi pfumerile hikuva a ndzi lava ku tiva leswaku i yini lexi endlaka vanhu va pfumela leswaku Xikwembu xi kona. A ndzi tibyele leswaku ndzi lava ku yi pfuna leswi yi hambukaka.
Xana u swi kotile ku n’wi komba leswaku a a hoxisile?
Doo! Ndzi sungule ku endla ndzavisiso malunghana ni masungulo ya vutomi. Kambe lexi hlamarisaka, ndzi kume leswaku vativi va sayense lava dumeke va vula leswaku hambi ku ri sele yitsongo yi rharhangane swinene naswona sweswo swi kombisa leswaku a yi lo tiendlekela. Van’wana va anakanya leswaku tisele to tano ti huma empfhukeni. Ku ni ku kanetana lokukulu malunghana ni ndlela leyi vutomi byi veke kona ha yona.
Xana xi kona lexi mi pfumelelaneke ha xona?
Lexi hlamarisaka hileswaku vativi vo tala va sayense va pfumela leswaku hi ndlela yo karhi endlelo ra ntumbuluko ri endle leswaku swilo swi tiendlekela. Ndzi sungule ku tivutisa leswaku, ‘loko va ku vutomi a byi va nga kona hikwalaho ka Muvumbi, i yini lexi endlaka va tiyiseka leswaku vutomi byi lo tiendlekela?’
I yini leswi u swi ehleketeke hi Bibele?
Loko ndzi ya ndzi dyondza Bibele, ndzi swi xiyile leswaku yi ni ntiyiso. Hi xikombiso, a hi khale vativi va sayense va kume leswaku misava yi ni masungulo. Kambe buku yo sungula ya Bibele leyi tsariweke kwalomu ka malembe ya 3 500 lama hundzeke yi ri: “Eku sunguleni Xikwembu xi tumbuluxe matilo ni misava.” * Naswona ndzi kume leswaku hinkwaswo leswi Bibele yi swi vulaka mayelana ni sayense i ntiyiso.
Ndzi kume leswaku hinkwaswo leswi Bibele yi swi vulaka mayelana ni sayense i ntiyiso
Xana vutivi bya wena eka sayense a byi endlanga swi ku tikela ku pfumela eka Xikwembu?
Doo! Loko ndzi sungula ku pfumela eka Xikwembu, a ndzi endla lembe ra vunharhu ndzi dyondzela sayense eyunivhesiti. Ninamuntlha, loko ndzi ya ndzi dyondza hi ndlela leyi swivumbiwa leswi hanyaka swi vumbekeke ha yona, swi ndzi endla ndzi pfumela leswaku ku ni Muvumbi.
Xana u nga hi nyika xikombiso?
Ina. Ndzi kambisise ndlela leyi mirhi ni chefu leswi humaka endzeni ka swivumbiwa leswi hanyaka swi khumbaka swivumbiwa sweswo ha yona. Leswi ndzi tsakiseke ngopfu i ndlela leyi byongo bya hina byi sirhelelekeke ha yona eka swilo leswi nga ni chefu ni tibaktheriya. Ku ni lexi hambanisaka ngati ya hina ni tisele ta byongo.
I yini lexi hlamarisaka hi sweswo?
Eka malembe ya dzana lama hundzeke, vaendli va ndzavisiso va xiye leswaku swilo leswi kumekaka eka nkhuluko wa ngati, swi nghena kun’wana ni kun’wana emirini, handle ka le byongweni ni le longweni. Mhaka leyi ya ndzi tsakisa swinene hikwalaho ka endlelo leri hlamarisaka ra misiha leyitsongo leyi kotaka ku rhumela ngati eka tisele leti nga ebyongweni. Tisele hinkwato ta byongo ta basisiwa, ta khathaleriwa ni ku kuma moya hikwalaho ka ngati. Kutani i yini lexi endlaka leswaku ngati ni tisele ta byongo swi nga hlangani? Se ku hundze malembe yo tala swi nga twisiseki.
Xana xisirhelelo lexi xi tirha njhani?
Misiha leyitsongo swinene ya ngati a yi fani ni thumbu leri ku cheriwaka swo karhi eka rona naswona leswi nga endzeni swi hambanisiwa ni leswi nga ehandle ka rona. Eka misiha ya ngati ku ni tisele naswona tisele leti, ti pfumelela chefu ni switsongwatsongwana leswaku swi hundza hi le xikarhi ka tona. Hambiswiritano, tisele leti nga eka misiha ya ngati ebyongweni a ti fani. Ku manyana ka tisele leti ka hlamarisa. Ku rharhangana lokukulu ku kombisa leswaku swilo swo fana ni okisijini, khaboni-dayokisayidi ni chukele leri nga emirini, swi hundza eka fambiselo ra ngati ni le ka byongo hi ndlela leyi faneleke. Kambe swilo swin’wana swo tanihi tiphrotheyini ni tisele a swi vi kona. Hikwalaho, lexi sivelaka ngati leswaku yi nga hlangani ni byongo, xi humesa swisirhelelo swo hambana-hambana. Swilo leswi hinkwaswo, a swi nga ta tiendlekela.
^ ndzim. 16 Genesa 1:1.


text:
Tindlela To Kuma Ntsako eNdyangwini
Loko Nkataku A Lava Ku Khathaleriwa Hileswi A Vabyaka
Leswi ndzi khomiweke hi vuvabyi lebyi nga tshungulekiki bya fatigue syndrome, [ku nga vuvabyi bya ku heleriwa hi matimba ku tlula mpimo ni ku va ni ntshikilelo ni ku heleriwa hi vurhongo] nuna wa mina u boheke ku endla mintirho hinkwayo. Kambe a a nga si tshama a vulavula na mina hi ta swikweleti swa hina. Hikwalaho ka yini a ndzi tshika emunyameni hi ndlela leyi? Mali ya hina yi fanele yi ri exiyin’weni lexi nga tsakisiki lerova wa swi tiva leswaku loko ndzo swi tiva ndzi ta tsemeka nhlana.—Nancy. *
VUKATI byi nga ha va ni mintlhontlho yo karhi, kambe loko munghana un’wana wa vukati a khomiwa hi vuvabyi lebyi nga tshungulekiki kambe loyi un’wana a tama a ha hanye kahle sweswo swi nga ha endla leswaku swiyimo swi nyanya. * Xana u khathalela nkataku loyi a vabyaka? Loko swi ri tano, xana ku ni xivutiso lexi ku karhataka eka swin’wana swa leswi landzelaka: ‘Xana ndzi ta swi kota ku langutana ni xiyimo lexi, loko vuvabyi lebyi byi ya emahlweni ni ku tshikilela nkatanga? Xana ndzi ta hambeta ndzi n’wi khathalela ku fikela rini, ndzi sweka, ndzi basisa yindlu ndzi tlhela ndzi ya entirhweni wo tihanyisa? Ha yini ndzi titwa nandzu hileswi mina ndzi nga hanyiki byo lomba?’
Hi hala tlhelo, loko ku ri wena munghana wa vukati loyi a vabyaka, u nga ha tivutisa: ‘Xana ndzi nga tixixima njhani loko ndzi tsandzeka ku hetisisa vutihlamuleri bya mina? Xana nkatanga u ndzi helela mbilu hikwalaho ka leswi ndzi vabyaka? Xana ntsako lowu a hi ri na wona tanihi vatekani se wu herile?’
Lexi khomisaka gome, mindyangu yin’wana yi hahlukile hikwalaho ka vuvabyi lebyi nga tshungulekiki. Kambe leswi a swi vuli swona leswaku vukati bya wena a byi nge humeleli.
Vatekani vo tala va swi kota ku tshama swin’we, swi tlhela swi va fambela kahle ku nga khathariseki vuvabyi lebyi nga tshungulekiki lebyi va langutanaka na byona. Xiya xikombiso xa Yoshiaki na Kazuko. Ku tshoveka longo swi endle leswaku Yoshiaki a nga ha koti ku endla nchumu handle ko pfuniwa hi munhu un’wana. Kazuko wa hlamusela: “Nuna wa mina u lava ku pfuniwa hi nchumu wun’wana ni wun’wana. Nhamu ya mina, makatla swin’we ni mavoko swa vava hikwalaho ko n’wi khathalela naswona ndzi tshamela ku landza mirhi exibedlhele hikwalaho ka switlhavi leswi. Hakanyingi swa ndzi tikela ku khathalela nkatanga.” Hambiswiritano, ku nga khathariseki ntlhontlho lowu a langutaneke na wona, Kazuko u ri: “Vukati bya hina byi ye byi tiya swinene.”
Kutani hi yihi ndlela yo kuma ntsako ehansi ka swiyimo leswi? Nchumu wun’wana hi leswaku, lava hlayisaka moya wa ku eneriseka evukatini bya vona va languta vuvabyi tanihi nchumu lowu hlaseleke havumbirhi bya vona tanihi vatekani, ku nga ri nchumu lowu karhataka ntsena munghana wa vona wa vukati loyi a vabyaka. Phela loko munghana wa vukati a vabya havumbirhi bya vona va khumbeka swinene hambi ku ri hi tindlela leti nga faniki. Ku khomisana ko tano ka nuna ni nsati ku hlamuseriwa eka Genesa 2:24: “Wanuna u ta siya tata wakwe ni mana wakwe naswona u fanele ku namarhela nsati wakwe, kutani va fanele va va nyama yin’we.” Hikwalaho, loko nkataku a ya emahlweni ni ku vabya, i swa nkoka leswaku havumbirhi bya n’wina mi khomisana leswaku mi kota ku langutana ni xiyimo lexi xo tika.
Ku engetela kwalaho, ndzavisiso wu komba leswaku vatekani lava hlayisaka vuxaka lebyinene loko un’wana wa vona a ri ni vuvabyi lebyi nga tshungulekiki, va amukela xiyimo xa vona naswona va dyondza tindlela leti va faneleke va ti tirhisa leswaku va ta kota ku langutana ni xiyimo lexi. Tindlela tin’wana leti va ti dyondzeke to langutana ni xiyimo lexi, ti kombisa ndzayo leyi kumekaka ebukwini leyi nga hundzeriwiki hi nkarhi, ku nga Bibele. Xiya swiringanyeto swinharhu leswi landzelaka.
Havumbirhi Bya N’wina Kombisani Moya Wo Anakanyelana
Tsalwa ra Eklesiasta 4:9 ri ri: “Vambirhi va antswa ku tlula un’we.” Ha yini? Hikuva ndzimana ya 10 yi vula leswaku, “loko un’we wa vona o wa, loyi un’wana a nga pfuxa munghana wakwe.” Xana wa n’wi ‘pfuxa munghana wa wena’ hi ku n’wi byela marito lama kombisaka leswaku u n’wi teka a ri wa nkoka?
Xana ma swi kota ku lava tindlela leti mi nga pfunanaka ha tona? Yong, loyi nsati wa yena a lamaleke u ri: “Ndzi ringeta ku anakanyela nsati wa mina eka swiyimo swin’wana ni swin’wana. Loko ndzi twa torha, ndzi anakanya leswaku na yena a nga ha va a twa torha. Loko ndzi lava ku ya ehandle leswaku ndzi ya hlalela ku saseka ka ntumbuluko ndza n’wi vutisa leswaku a nga swi tsakela ku famba na mina. Ku vava loku a ku twaka na mina ndza ku twa naswona hi tiyiselela xiyimo lexi hi ri vambirhi.”
Hi hala tlhelo loko u khathaleriwa hi nkataku, xana swi kona swilo leswi u nga tiendlelaka swona handle ko veka rihanyo ra wena ekhombyeni? Loko swi ri tano, sweswo swi nga ku pfuna leswaku u hlula moya wa ku titwa u nga pfuni nchumu naswona swi nga ha seketela matshalatshala ya nkataku leswaku a ya emahlweni a ku khathalela.
Ematshan’weni yo ehleketa leswaku u tiva ndlela leyinene yo khathalela nkataku, ha yini u nga n’wi vutisi leswaku hi swihi swilo leswi a nga tsakelaka leswaku u n’wi pfuna ha swona? Nancy, loyi ku vulavuriweke ha yena eku sunguleni, u hetelele a byele nuna wakwe ndlela a a titwa ha yona hi leswi a a nga xi tivi xiyimo xa timali ta ndyangu. Sweswi nuna wakwe u tikarhatela ku vulavula na nsati wakwe hi mhaka leyi.
RINGETA LESWI: Xaxameta tindlela leti u vonaka onge nkataku a nga ti endla leswaku xiyimo lexi mi nga eka xona sweswi xi va lexi antswaka, kutani u n’wi kombela leswaku na yena a endla hilaha ku fanaka. Cincanani maphepha lama mi tsaleleke eka wona. Un’wana ni un’wana wa n’wina u fanele a hlawula xiringanyeto xin’we kumbe swimbirhi leswi mi nga kotaka ku swi tirhisa.
Endlani Xiyimiso Lexi Ringaniseriweke
Hosi yo tlhariha Solomoni u tsale a ku: “Xin’wana ni xin’wana xi ni nkarhi wa xona lowu vekiweke.” (Eklesiasta 3:1) Hambiswiritano, swi nga tikomba onge a swi nge koteki ku tshama u ri na xiyimiso lexi ringaniseriweke, tanihi leswi vuvabyi lebyi nga tshungulekiki byi nga kavanyetaka ndlela leyi ndyangu wu toloveleke ku endla swilo ha yona. Xana u nga endla yini leswaku u va la ringaniselaka?
Havumbirhi bya n’wina mi nga ha tivekela etlhelo nkarhi wo wisa leswaku mi kota ku rivala swa xinkarhana hi xiyimo lexi mi langutaneke na xona. Xana mi nga ha swi kota ku tiphina hi swilo leswi a mi kota ku swi endla emahlweni ko hlaseriwa hi vuvabyi? Loko swi nga ri tano, xana swi kona swilo leswintshwa leswi mi nga tsakelaka ku swi endla mi ri vambirhi? Ku nga ha va nchumu wo olova wo tanihi ku hlayelana kumbe ku dyondza ririmi lerintshwa. Ku endla swilo leswi vuvabyi byi nga mi siveriki ku swi endla, swi ta tiyisa xiboho xa n’wina xa ku va “nyama yin’we”—swi tlhela swi engetela ntsako wa n’wina.
Ndlela yin’wana leyi u nga kombisaka ku ringanisela ha yona i ku va exikarhi ka vanhu van’wana. Bibele yi vula leswi eka Swivuriso 18:1: “Loyi a tihambanisaka ni van’wana u tilavela swa yena ntsena; u ta hambana ni vutlhari hinkwabyo lebyi pfunaka.” Xana u swi xiyile leswaku eka ndzimana leyi ku tihambanisa ni vanhu van’wana swi nga ha va ni vuyelo byo biha emianakanyweni? Ku tihlanganisa ni vanhu van’wana nkarhi na nkarhi swi nga ku endla leswaku u va la tsakeke naswona swi nga ha ku pfuna leswaku u va ni mianakanyo leyi dzikeke eka leswinene. Ha yini u nga teki goza ro rhamba un’wana leswaku a ku endzela?
Minkarhi yin’wana ku ringanisela swi va xiphiqo eka vatekani lava va faneleke va khathalela van’wana. Van’wana va endla ntirho wo tala, lowu nga endlaka leswaku va karhala kutani va veka vutomi bya vona ekhombyeni. Ndlela leyi va tirhaka ha yona yi nga ha endla leswaku va nga ha swi koti ku ya emahlweni va khathalela munghana wa vona wa vukati la rhandzekaka. Kutani loko u khathalela nkataku loyi a khomiweke hi vuvabyi lebyi nga tshungulekiki u nga honisi swilaveko swa wena n’wini. Tivekele nkarhi etlhelo lowu rhuleke lowu u nga ti phyuphyisaka ha wona. * Van’wana va kume swi pfuna ku va nkarhi na nkarhi va phofulela munghana loyi va n’wi tshembaka wa rimbewu leri fanaka, swilo leswi va karhataka.
RINGETA LESWI: Swi tsale ehansi swihinga leswi u langutanaka na swona loko u ri karhi u khathalela nkataku. Kutani xaxameta swilo leswi u nga swi endlaka leswaku u hlula swihinga leswi kumbe leswaku u langutana na swona hi ndlela leyi humelelaka. Ematshan’wini yo anakanyisisa swinene hi swilo leswi, tivutise: ‘Hi yihi ndlela yo olova, leyi ndzi nga yi tirhisaka leswaku ndzi antswisa xiyimo lexi?’
Ringeta Ku Tshama U Ri Ni Langutelo Lerinene
Bibele ya hi tsundzuxa: “U nga vuli u ku: ‘Swi endlekisa ku yini leswaku masiku yo sungula ma antswa ku tlula lawa?’” (Eklesiasta 7:10) Kutani papalata ku anakanya hileswi vutomi a byi ta va byi ri xiswona loko a ku nga ri ni loyi a vabyaka. Tsundzuka leswaku emisaveni leyi, mintsako hinkwayo yi ringaniseriwile hi ndlela yo karhi. Lexi nga ku pfunaka i ku amukela xiyimo xa wena naswona u lava ndlela yo langutana na xona hi ndlela leyi humelelaka.
I yini lexi nga pfunaka wena ni nkataku emhakeni leyi? Bulani hi mikateko leyi mi nga na yona. Tsakelani nhluvuko wutsongo lowu vaka kona eka rihanyo ra loyi a vabyaka. Tshamani mi ri ni swo karhi leswi mi nga tsakelaka ku swi vona swi humelela, mi tlhela mi ti vekela tipakani leti mi nga kotaka ku ti fikelela.
Shoji na Akiko lava nga nuna ni nsati va yi tirhisile ndzayo leyi nga laha henhla naswona va ve ni vuyelo lebyinene. Loko Akiko a khomiwe hi vuvabyi bya fibromyalgia, [ku nga vuvabyi lebyi vangaka ku vava ka misiha leyi hlanganisaka marhambu], va boheke ku tshika xiavelo xa vona xo hlawuleka eka ntirho wa Vukreste wo chumayela nkarhi hinkwawo. Xana va hele matimba? Hi ntumbuluko swi tano. Shoji u khutaza un’wana ni un’wana loyi a nga eka xiyimo lexi fanaka hi ku vula a ku: “U nga ti heti matimba hi ku anakanya hi swilo leswi u nga ta ka u nga ha swi koti ku swi endla. Vana ni langutelo lerinene. Hambiloko havumbirhi bya n’wina mi ri na ntshembo wa leswaku siku rin’wana mi nga ha tlhelela eka ndlela leyi a mi tolovele ku endla swilo ha yona, dzikisani miehleketo ya n’wina eka vutomi lebyi mi byi hanyaka sweswi. Eka mina leswi swi vula ku dzikisa miehleketo ya mina eka nsati wa mina ni ku n’wi pfuna.” Xitsundzuxo xo tano lexi tirhaka xi nga ku pfuna na wena loko nkataku a lava ku khathaleriwa hileswi a vabyaka.
^ ndzim. 3 Mavito man’wana ma cinciwile.
^ ndzim. 4 Nhloko-mhaka leyi yi vulavula hi swiyimo leswi eka swona munghana wa vukati a langutanaka ni vuvabyi lebyi nga tshungulekiki. Hambiswiritano, hambi ku ri vatekani lava langutanaka ni swiphiqo swin’wana swa vuvabyi swo tanihi leswi vangiweke hi mhangu yo karhi kumbe ku va ni gome, na vona va nga pfuneka loko va tirhisa rungula leri landzelaka.
^ ndzim. 20 Swi titshege hi swiyimo swa n’wina, swi nga ha va vutlhari ku kuma mpfuno minkarhi yin’wana lowu humaka eka madokodela kumbe eka vanhu lava pfunaka vaaki lava vabyaka va le ndhawini ya ka n’wina loko va ri kona.
TIVUTISE . . .
I yini leswi mina ni nkatanga hi faneleke hi swi endla sweswi?
Hi vulavula ngopfu hi vuvabyi
Hi nga vulavuli ngopfu hi vuvabyi
Hi nga karhateki ngopfu
Hi anakanyelana
Hi dzika eka swilo swin’wana leswi hi nga swi endlaka ematshan’weni yo dzika eka vuvabyi
Hi tshamela ku tihlanganisa ni vanhu van’wana
Hi tivekela tipakani


text:
TIMHAKA TA BIBELE LETI NGA NI SWIFANISO
TIMHAKA TA LE BIBELENI LETI NGA NI SWIFANISO
Yehovha A Ponisa Vaisrayele
Dyondzani hi ndlela leyi Yehovha a poniseke Vaisrayele ha yona loko va hlongorisiwa hi vuthu ra Vaegipta naswona emahlweni ka vona va siveriwe hi Lwandle ro Tshwuka. Hlayani timhaka ta le Bibeleni leti nga ni swifaniso eka website kumbe eka PDF leyi printekaka.
SWIN'WANA EKA NHLENGELETO LOWU
Loko u ri karhi u hlaya mhaka ha yin’we ya Bibele eka website kumbe eka PDF leyi printiweke, ri vone hi mahlo ya mianakanyo rungula rero ra le Bibeleni. Kutani bulani tanihi ndyangu hi tidyondzo leti mi ti dyondzaka hi ku hlamula swivutiso leswi nga emakumu ka mhaka ya kona.


text:
MARCH 11, 2013 | TURKEY
UN Yi Vula Leswaku Tiko Ra Turkey Ri Fanele Ri Xixima Ripfalo Ra Vaaki Va Rona
Vakreste va timiliyoni va ala ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona naswona matiko yo tala ma xi xixima xiboho xexo. Komiti ya Timfanelo ta Vanhu ya UN yi teke xiboho xa leswaku vaaka-tiko va le Turkey na vona va fanele va kuma ntshunxeko lowu fanaka.
Eka xiboho xa yona lexi yi xi tekeke hi March 29, 2012, Komiti yi yime ni vaaka-tiko vambirhi va le Turkey, ku nga Cenk Atasoy na Arda Sarkut. Havumbirhi bya vona i Timbhoni ta Yehovha leti aleke ku ya evusocheni hikwalaho ka tidyondzo ta tona ta vukhongeri.
Nkulukumba Atasoy na Nkulukumba Sarkut va rhumele swikombelo hi ku phindha-phindha etihofisini ta mfumo va hlamusela xiboho xa vona xa ripfalo naswona va tinyikerile leswaku va endla ntirho lowu nga fambisaniki ni swa vusocha. Hambiswiritano, vavanuna lava a va tshamela ku sindzisiwa ku ya evusocheni. Endzhaku ka loko ndzawulo ya vusocha yi xungete yunivhesiti leyi tholeke Nkulukumba Sarkut tanihi xandla xa mudyondzisi hi ku yi mangalela hi milandzu ya vugevenga, u heleriwe hi ntirho.
Eka xiboho xa yona, Komiti yi vule leswaku mfanelo yo ala ku ya evusocheni hikwalaho ka swivangelo swa ripfalo “
yi fambisana ni mfanelo yo vulavula, ya ripfalo ni ya vukhonger,” leyi boxiweke eka Xiyenge 18 xa Ntwanano wa Matiko Hinkwawo wa Timfanelo ta Vuaka-tiko ni ta Tipolitiki. Ku tlula kwalaho, Komiti yi teke xiboho xa leswaku mfanelo yo tiendlela swiboho leswi sekeriweke eka ripfalo ni vukhongeri bya wena “
yi pfumelela un’wana ni un’wana leswaku a nga sindzisiwi ku nghenela vusocha loko sweswo swi nga fambisani ni vukhongeri byakwe kumbe tidyondzo leti a pfumelaka eka tona.”
Xiboho lexi xi tekiwe endzhakunyana ka loko ku tekiwe swiboho swimbirhi leswi fanaka hi Huvo ya Yuropa ya Timfanelo ta Vanhu. Eka xin’wana xa swiboho sweswo, Huvo yi vule leswaku “ku va ku nga ri na ntirho wun’wana lowu nga endliwaka handle ko ya evusocheni eTurkey a swi fambisani ni mfanelo yo ala ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo,” leyi simekiweke eka Ntwanano wa Yuropa wa Timfanelo ta Vanhu.
Mhaka ya ku ala ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo i ya khale swinene ku fana ni Vukreste hi byoxe. Ebukwini yakwe leyi nge The Rise of Christianity, E. W. Barnes u tsale a ku: “
Ku kambisisa hi vukheta rungula hinkwaro leri nga kona [swi kombisa] leswaku ku hava Mukreste loyi a veke socha; naswona ku hava socha leri endzhaku ko va Mukreste ri hambeteke ri va evusocheni ku fikela enkarhini wa Marcus Aurelius [mufumi wa Murhoma ku sukela hi 161 ku fikela hi 180 C.E.].”


text:
U gi wonisa kuyini a Biblia?
Xana u taku . . .
i bhuku ga wutlhari ga vanhu?
i bhuku ga tikaringani ni matimu ya kuhanya?
i Mhaka ya Nungungulu?
LEZI A BIBLIA GI ZI WULAKO
‘Yontlhelele mitsalo yi pimisilwe hi Nungungulu.’
MABHINZU U MA KUMAKO HI KU KHOLWA LEZAKU A BIBLIA I MHAKA YA NUNGUNGULU
U ta kuma mihlamulo yo tsakisa ya ziwutiso zi ku karatako nguvu wutomini.
U ta kuma wurangeli go tsumbeka wutomini ga siku ni siku.
U ta kuma kutsumba ko tiya xungetano hi wumanziko.
XANA LEZI A BIBLIA GI ZI WULAKO ZA TSUMBEKA HAKUNENE?
Ina, hi zigelo zinharu hi wutsongwani ga kona:
Gi na ni kuzwanana ko hlamalisa. A Biblia gi tsalilwe hi xikhati xa ku hunza 1.600 wa malembe hi xipimo xa 40 wa vanhu. A kutala ka vona a va zangi va tivana. Hambulezo, a zipanze zontlhe zi wumbako Biblia za zwanana, niku zi na ni hloko ya mhaka yinwe!
Gi na ni matimu yo tsumbeka. A vatsali va matimu va tiko va tala ku fihla a zihoxo za vanhu vabye. Kuhambana ni lezo, a vatsali va Biblia va tsalile zihoxo zabye wutsumbu ni za tiko gabye na va nga fihli nchumu.
—2 Kronekele 36:15, 16; Tisimu 51:1-4.
Gi na ni ziprofeto zo tsumbeka. A Biblia gi profetile a kulobyiswa ka doropa ga kale ga Babuloni na ka ha kiyela a xipimo xa 200 wa malembe. (Isaya 13:17-22) A gi kombangi ntsena a ndlela leyi Babuloni a nga wa tawa ha yona, kanilezi gi wulile ni vito ga hosi leyi yi nga wa ta gi khozisa!
—Isaya 45:1-3.
A zinwani ziprofeto zo tala za Biblia zi tatisekile hi kumbhelela. Xana a hi zona lezi hi nga wa ta zi rinzela ka Mhaka ya Nungungulu?
ALAKANYELA LEZI
Xana a Mhaka ya Nungungulu yi nga gi chukwatisisa kuyini a wutomi ga wena?
A Biblia ga hlamula a xiwutiso lexi ka ISAYA 48:17, 18 ni ka 2 TIMOTE 3:16, 17.


text:
Chidhyondo 12
Ungatshinela Njani Kusuwani Ne Shikwembu?
1. Shikwembu shayengisa mikhongelo hikwayo ke?
Shikwembu shilava eku vanhu hikwavo vatshinela kusuhani nashona himukhongelo. (Tipisalema 65:2) Kambe ashiyengisi kumbe ashihlamuli mikhongelo hikwayo. Mikhongelo yewanuna angakhomiko sati wayena kahle yasiveriwa. (1 Petro 3:7) Neloko vaIsrayele vangayala kavayendla svobhiha, Shikwembu ashiyengisangi mikhongelo yavona. Mikhongelo inyiko hifaneleko kuhlonipha. Hambisvirhitano, Shikwembu shayengisa mikhongelo yevanhu vadhyohako loko vahundzuluka.
2. Hingakhongela njani?
Mukhongelo hindlela yin’wani yekudhunisa, hifanele kukhongela ke Muwumbi wahina, Yehovha. (Matewu 4:10; 6:9) Tani hilesvi hingavanhu vangane svidhyoho, hifanela kukhongela hikevito la Yesu, hikusa uhifele svidhyoho svahina. (Yohane 14:6) Yehovha angalavi eku hitlhelelisa tlhelelisa mikhongelo, hambi mikhongelo yingatsaliwa. Ulava eku hikhongela kusuka kembilu yahina.
Muwumbi wahina watwa hambi mikhongelo yelembilwini. (1 Samuwele 1:12, 13) Wasvilava eku hikhongela kemikarhi yohambana hambana, enge nemisho, madhyambo, svekudhya, neleke mahlupheko.
3. Hiyini vaKreste vakhongela shikun’we?
Kutshinela kusuhani ne Shikwembu asvi olovangi, hikusa hitshama nevanhu vangapfumeliko ke Shikwembu nekukala vangakhesi kesvi tshembiso svashona svekutshama kahle misaveni. (2 Timotiya 3:1, 4; 2 Petro 3:3, 13) Hilava kutiyisana nevan’wani vahina navona vahilava.
Kuhlangana nevanhu valavako Shikwembu svahipfuna kutshinela kusuhani nashona. Mihlangano yeTimbhoni ta Yehovha yahipfuna kutiyisa lipfumelo lahina kusuka kelipfumelo levan’wani.
4. Ungatshinela njani kusuhani ne Shikwembu?
Hakota kutshinela kusuhani na Yehovha hikuhleketa lesvi hidhyondako kusuka ke Bibele. Hleketa sviyendlo svayena nekupfuna kayena nesvitshembiso svayena. Kukhongela nekuhleketa kahipfuna ekupfumela lirhandzo neutlharhi bhye Shikwembu kusuka mbilwini yahina.
Hakota kutshinela ke Shikwembu loko hitinyiketa kutshemba kahina. Kupfumela kufanana nemunhu loyi ahanyako alava kunyikiwa svokudhya. Ufanele kuyala kaudhya eku ukulisa lipfumelo lawena hikuyala kauhleketa svilo svinga kuyendla eku upfumela.
5. Kutshinela kusuhani ne Shikwembu kukupfuna njani?
Yehovha wachuvukela vamurhandzako. Wakota kuvasivelela kesvilo svikanganyisako lipfumelo lavona nelangutelo yelihanyo lingaheliko. (Tipisalema 91:1, 2, 7-10) Wahibhyela svilo svikanganyisako lihanyo lahina nekutsaka. Yehovha wahi dhyondisa ndlela yekuhanya kahle.