c: application/epub+zip

text:
Leswi Nga Endzeni
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
Xikwembu Xi Ri Yini Hi Ku Dzaha? 4
Xana U Tshame U Xi Dya Xinkwa Xa Vutomi? 7
Hi Wihi Ntshembo Lowu Nga Kona Hi Maxaka Ya Mina Lama Feke? 10
Vavanuna Vanharhu Lava Lavisiseke Ntiyiso Hi Va-1500—Va Kume Yini? 12
Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Bibele 16
TINHLAMULO TIN’WANA TA SWIVUTISO SWA BIBELE—Xana Xikwembu Xi Fanele Xi Soriwa Hikwalaho Ka Leswi Hi Xanisekaka?
(Lava ehansi ka nhloko-mhaka leyi nge, TIDYONDZO TA BIBELE > TINHLAMULO TA SWIVUTISO SWA BIBELE)
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO | XIKWEMBU XI RI YINI HI KU DZAHA?
Ku dzaha swi ni khombo.
Swi dlaye vanhu va 100 000 000 eka malembe ya dzana lama hundzeke.
Hi lembe swi dlaya vanhu va kwalomu ka 6 000 000.
Hi xiringaniso, swi dlaya munhu un’we eka tisekoni tin’wana ni tin’wana ta tsevu.
Swi tikomba onge vanhu a va nge tshiki ku dzaha.
Valawuri va vhumbha leswaku loko nhlayo ya vanhu lava dzahaka yi ya yi andza, nhlayo ya lembe ni lembe ya vanhu lava faka hi ku dzaha yi ta tlula 8 000 000 hi 2030. Va vhumbha leswaku ku dzaha swi nga ha dlaya vanhu lava ringanaka 1 000 000 000 eku heleni ka lembe ra va-2100.
Ku dzaha fole swi khumba ni vanhu van’wana lava nga dzahiki. Ku katseka ni swirho swa ndyangu leswi vabyaka, ku lahlekeriwa hi mali naswona lembe ni lembe ku fa vanhu va 600 000 lava nga dzahiki fole hi ku hefemula musi wa rona. Xiphiqo lexi xi tlulela eka un’wana ni un’wana naswona sweswo swi endla leswaku swikoxo swo khathalela rihanyo swi tlakuka.
Ku dzaha a ku fani ni mintungu leyi madokodela ma tsandzekaka ku yi tshungula. Dokodela Margaret Chan, mukongomisi wa Vandla ra Rihanyo ra Misava Hinkwayo u te: “Ku dzaha fole ku te ni vanhu, hikwalaho loko vona ni mfumo vo tiyimisela ku ku herisa va nga swi kota.”
Namuntlha matiko ma lwisana ngopfu ni ntungu lowu, lowu vangaka swiphiqo swa rihanyo. Ku sukela hi August 2012, matiko man’wana ya 175 ma endle xiboho xo lwisana ni ku dzaha fole.* Hambiswiritano, tikhampani letikulu ti endla leswaku ntungu lowu wu ya wu andza. Lembe ni lembe, tikhampani ta fole ti tirhisa mali leyi ringanaka timiliyoni eka ku navetisa leswaku ti kuma vaxavi lavantshwa, ngopfu-ngopfu vavasati ni vantshwa lava tshamaka ematikweni lama ha hluvukaka. Leswi ku dzaha swi godzombelaka, swi kombisa leswaku nhlayo ya vanhu lava dzahaka yi ta ya yi andza ku engetela eka vanhu va magidi ya timiliyoni lava ana se va dzahaka. Loko lava dzahaka sweswi va nga tshiki, nhlayo ya vanhu lava faka yi ta tlakuka eka malembe ya 40 lama landzelaka.
Ku navetisa ni ku godzomberiwa swi endla leswaku vanhu vo tala swi va tikela ku tshika mukhuva lowu va nga ha wu laviki. Naoko na yena u tshame a langutana ni xiphiqo lexi fanaka. U sungule ku dzaha a ha ri muntshwa. Ku encenyeta ndlela leyi mukhuva lowu a wu kombisiwa ha yona eka swihaxa-mahungu, swi endle leswaku a titwa a ri munhu wo antswa. Hambileswi a voneke vatswari va yena va fa hikwalaho ka khensa ya mahahu, a nga tshikanga ku dzaha ni loko a ri karhi a kurisa vana va yena vambirhi va vanhwanyana. U te, “A ndzi karhateka hi leswaku ndzi ta va ni khensa ya mahahu ni ku vilela hi rihanyo ra vana va mina kambe a ndzi tshikanga. A ndzi anakanya leswaku a ndzi nge pfuki ndzi tshike ku dzaha.”
Hambiswiritano, Naoko u tshikile ku dzaha. U pfuniwe hi leswi pfuneke vanhu va timiliyoni lava koteke ku tshika ku dzaha. I yini leswi n’wi pfuneke? Yana emahlweni u hlaya.
^ ndzim. 11 Xiboho lexi tekiweke xi katsa ku dyondzisa vanhu hi khombo ra ku dzaha, ku hunguta swinavetiso swa fole, ku tlakusa xibalo xa fole ni ku simeka minongonoko leswaku ku pfuniwa vanhu va tshika ku dzaha.
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO | XIKWEMBU XI RI YINI HI KU DZAHA?
Naoko, loyi a boxiweke eka xihloko lexi hundzeke, u hi byela leswi nga n’wi pfuna leswaku a tshika ku dzaha, u ri: “Ndzi kote ku cinca vutomi bya mina hileswi a ndzi dyondza ntiyiso malunghana ni timfanelo ta Xikwembu ni xikongomelo xa xona.” Leswi a swi dyondzeke swi kumeka eBibeleni. Hambileswi Bibele yi nga vulavuliki hi fole, ya hi pfuna leswaku hi tiva langutelo ra Xikwembu hi ku dzaha.* Vutivi byebyo byi pfune vo tala leswaku va papalata kumbe va tshika mukhuva wolowo. (2 Timotiya 3:16, 17) A hi kambisiseni makhombo manharhu lawa ma vangiwaka hi ku dzaha kutani hi xiya leswi Bibele yi swi vulaka malunghana na wona.
Fole ri ni xin’wana xa swidzidziharisi lexi godzombelaka ngopfu lexi vuriwaka nikhothini. Xi ku nyika matimba xi tlhela xi ku vangela gome. Loko munhu a dzaha, hi ku hatlisa nikhothini yi tsutsumela ebyongweni hi ku phindha-phindha. Tanihi leswi ku mpakuta kan’we ku nghenisaka mpimo wo karhi wa nikhothini, hi xiringaniso loko munhu a dzahe phakete rin’we ra fole hi siku, u va a dzahe tinikhothini ta kwalomu ka 200, ku nga mpimo lowu nga ehenhla swinene ku tlula swidzidziharisi swin’wana. Ku mpakutela nikhothini hi ndlela yoleyo swa godzombela swinene. Loko munhu a godzomberiwile, loko se a navele fole ku na leswi endlekaka emirini wakwe.
“Mi mahlonga ya yena hikwalaho ka leswi mi n’wi yingisaka.”—Varhoma 6:16
Xana u nga swi kota hakunene ku yingisa Xikwembu loko u godzomberiwe hi fole?
Bibele ya hi pfuna leswaku hi va ni langutelo lerinene hi mhaka leyi, yi ri: “Xana a mi swi tivi leswaku loko mi hambeta mi tinyikela eka mani na mani tanihi mahlonga leswaku mi n’wi yingisa, mi mahlonga ya yena hikwalaho ka leswi mi n’wi yingisaka.” (Varhoma 6:16) Loko mianakanyo ni swiendlo swa munhu swi lawuriwa hi ku va a navela fole, u hundzuka hlonga ra rona. Hambiswiritano, Yehovha Xikwembu u lava leswaku hi va lava ntshunxekeke eka mikhuva leyi vavisaka miri wa hina ni le ka leyi thyakisaka moya wa hina, ku nga mboyamelo wa hina wa ku anakanya. (Pisalema 83:18; 2 Vakorinto 7:1) Hikokwalaho, loko munhu a ya a n’wi tlangela swinene Yehovha ni ku n’wi xixima, wa swi xiya leswaku Yehovha u lava leswaku a tinyiketela hi mbilu hinkwayo ni leswaku a nge swi koti ku endla tano loko a ha ri hlonga ra mukhuva lowu thyakeke. Ku tinyiketela koloko, ku pfuna munhu leswaku a hlula ku navela loku nga ni khombo.
Olaf, loyi a tshamaka eJarimani, la sunguleke ku dzaha a ri ni malembe ya 12, u swi kotile ku hlula mukhuva wa ku dzaha tisigarete lowu a wu n’wi godzombele malembe ya 16. U ri: “Loko ndzi dzaha sigarete yo sungula a swi vonaka swi nga ri na khombo. Kambe eka malembe lama landzeleke a ndzi godzomberiwile swinene. Siku rin’wana loko ndzi heleriwe hi tisigarete, a ndzi hlanga-hlangane nhloko swinene lerova ndzi hlengelete switompi swa fole kutani ndzi chulula masalela ya kona eka phepha-hungu ivi ndzi tsondzela. Loko ndzi swi tsundzuka ndza swi xiya leswaku a swi khomisa tingana.” Xana Olaf u wu hlule njhani mukhuva wo biha wa ku dzaha? U ri: “Ndzi pfuniwe hileswi a ndzi lava ku tsakisa Yehovha. Ndlela leyi Yehovha a va rhandzaka ha yona vanhu ni xitshembiso lexi a hi nyikaka xona, swi ndzi nyike matimba yo hlula mukhuva lowu.”
Buku leyi nge, The Tobacco Atlas yi ri: “Hi ku ya hi sayense swi xiyiwile leswaku ku dzaha tisigarete . . . swi vavisa swirho swa le ndzeni naswona swi vanga mavabyi yo tala naswona swa dlaya.” Swa tiviwa leswaku ku dzaha ku vanga mavabyi lama nga tshungulekiki yo fana ni khensa, mavabyi ya mbilu ni ku pfimba ka mahahu. Kambe hi ku ya hi Vandla ra Rihanyo ra Misava Hinkwayo [World Health Organization (WHO)], ku dzaha hi kona ku tlhelaka ku vanga ni mavabyi lama nga ni khombo, yo fana ni rifuva.
“U fanele u rhandza Yehovha Xikwembu xa wena hi mbilu ya wena hinkwayo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo ni hi mianakanyo ya wena hinkwayo.”—Matewu 22:37
Xana u kombisa leswaku wa xi rhandza ni ku xi xixima Xikwembu loko u tirhisa miri lowu xi ku nyikeke wona hi ndlela yo biha hi ku dzaha fole?
Yehovha Xikwembu u tirhisa Rito rakwe, ku nga Bibele leswaku a hi dyondzisa ndlela leyi hi faneleke hi byi languta ha yona vutomi, miri wa hina ni vuswikoti bya hina. N’wana wakwe Yesu, u vulavule hi yona mhaka leyi loko a ku: “U fanele u rhandza Yehovha Xikwembu xa wena hi mbilu ya wena hinkwayo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo ni hi mianakanyo ya wena hinkwayo.” (Matewu 22:37) Swi le rivaleni leswaku Xikwembu xi lava leswaku hi xixima ni ku byi tirhisa kahle vutomi bya hina ni mimiri ya hina. Loko hi dyondza hi Yehovha ni switshembiso swakwe, swi endla leswaku hi n’wi rhandza hi tlhela hi tlangela hinkwaswo leswi a hi endlelaka swona. Leswi swi hi pfuna leswaku hi papalata xilo xin’wana ni xin’wana lexi nga thyakisaka mimiri ya hina.
Dokodela Jayavanth wa le India, u hete malembe ya 38 a ri karhi a dzaha. U te: “Ndzi dyondze hi makhombo ya ku dzaha eka minkandziyiso ya vudokodela. A ndzi swi tiva leswaku swi hoxile naswona ndzi tlhele ndzi khutaza vanhu lava a ndzi va tshungula leswaku va tshika ku dzaha. Ndzi ringete minkarhi ya ntlhanu kumbe tsevu, kambe swi ndzi tsandzile ku tshika ku dzaha.” I yini lexi nga n’wi pfuna leswaku eku heteleleni a tshika? U ri: “Ku dyondza Bibele swi ndzi pfunile leswaku ndzi tshika ku dzaha. Ku navela ka mina ku tsakisa Yehovha ku ndzi endle leswaku ndzi ku wu thya mukhuva lowu.”
Moya lowu humaka eka munhu wo dzaha loko a ri karhi a hefemula ni musi lowu a wu humesaka loko a ri karhi a dzaha, wu ni khombo. Ku hefemula musi wa fole leri dzahiwaka hi munhu un’wana swi nga ku vangela khensa ni mavabyi man’wana. Vanhu va 600 000 lava nga dzahiki va fa lembe ni lembe, ngopfu-ngopfu vavasati ni vana. Vandla ra Rihanyo ra Misava Hinkwayo ri ri: “A swi koteki ku tisirhelela eka musi lowu vangiwaka hi vadzahi va fole.”
“U fanele u rhandza warikwenu kukota loko u tirhandza.”—Matewu 22:39
Xana loko u nghenisa warikwenu ni vandyangu wa ka n’wina ekhombyeni ro hefemula musi wa fole u va u kombisa leswaku wa va rhandza hakunene?
Yesu u kombise nkoka wa rirhandzu loko a vula leswaku hi fanele hi rhandza Xikwembu ku sungula swin’we ni vanhu van’wana. U te: “U fanele u rhandza warikwenu kukota loko u tirhandza.” (Matewu 22:39) Loko hi ri ni mukhuva wa ku vavisa van’wana, hi va hi nga kombisi leswaku ha va rhandza. Rirhandzu ra ntiyiso ri hi susumetela ku landzela xilemukiso lexi humaka eBibeleni lexi nge: “Un’wana ni un’wana a a hambete a lava leswaku ku pfuneka un’wana, hayi yena n’wini.”—1 Vakorinto 10:24.
Armen, loyi a tshamaka eArmenia, u ri: “Ndyangu wa ka hina wu ndzi kombele leswaku ndzi tshika ku dzaha hikuva a swi wu vavisa. A ndzi nga swi lavi ku twa leswi va ndzi byelaka swona.” Loko a hlamusela leswi cinceke langutelo ra yena u ri: “Ku va ndzi kume vutivi bya Bibele ni ku va ndzi dyondza ku rhandza Yehovha, swi ndzi pfune leswaku ndzi tshika ku dzaha ni ku va ndzi swi xiya leswaku a swi nga vavisi mina ntsena kambe ni vanhu lava nga ekusuhi na mina.”
Vutivi bya le Bibeleni byi pfune Olaf, Jayavanth na Armen leswaku va tshika mukhuva lowu thyakeke lowu a wu vavisa vona ni van’wana. Va tshike ku dzaha hi leswi a va rhandza Yehovha ni leswi a va lava ku n’wi tsakisa, ku nga ri hi leswi a va tiva leswaku ku dzaha swi ni khombo. Nkoka wa rirhandzu wu kandziyisiwe eka 1 Yohane 5:3, leyi nge: “Hikuva ku rhandza Xikwembu, hi kona ku hlayisa swileriso swa xona; kasi loko swi ri swileriso swa xona a swi tiki.” I ntiyiso leswaku ku yingisa milawu ya le Bibeleni a swi olovi minkarhi hinkwayo, kambe loko munhu a rhandza Xikwembu, ku yingisa a swi nge vi ndzhwalo.
Yehovha u tirhisa ntirho wo chumayela emisaveni hinkwayo leswaku a pfuna vanhu va timiliyoni leswaku va tshika kumbe va papalata ku va mahlonga ya fole. (1 Timotiya 2:3, 4) Ku nga ri khale Yehovha u ta tirhisa Mfumo wa yena lowu nga hulumendhe ya le tilweni lowu mufumi wa wona ku nga N’wana wakwe Yesu Kreste, loyi a nga ta herisa vaxavisi hinkwavo lava nga ni makwanga lava hlohlotelaka vanhu va timiliyoni leswaku va va mahlonga ya fole. U ta herisa ntungu wa ku dzaha kutani lava n’wi yingiseke, u ta va pfuxa va ri ni miri ni mianakanyo leyi hetisekeke.—Esaya 33:24; Nhlavutelo 19:11, 15.
Loko u ringeta ku tshika ku dzaha, u nga heli matimba. Loko u dyondza ku rhandza Yehovha ni ku tlangela ndlela leyi a ku langutaka ha yona ku dzaha, na wena u nga kuma xikhutazo lexi u xi lavaka leswaku u kota ku tshika. Timbhoni ta Yehovha ti tsakela ku ku pfuna leswaku u dyondza ni ku tirhisa milawu ya le Bibeleni. Tiyiseka leswaku loko u lava Yehovha a ku pfuna leswaku u tshika ku dzaha, u ta ku nyika matimba lawa u ma lavaka.—Vafilipiya 4:13.
^ ndzim. 3 Laha ku vulavuriwa hi ku dzaha musi wa fole, ku nga ha va tisigarete, ti-cigar ni pipi. Kambe, milawu leyi ku buriweke ha yona yi katsa ni fole leri cakunyiwaka, xinefu ni swin’wana.
VAVALANGI a va khomiwe hi ndlala. Loko va ri endhawini ya khale ya matimu leyi nga doroba ra Betlehema, va lave ku ringeta swakudya leswi hlawulekeke. Un’wana wa vona u vone khefi leyi eka yona ku xavisiwaka swakudya leswi vitaniwaka falafel ku nga ti-chickpea, matamatisi, tinyala ni man’wana lama dyiwaka ni xinkwa lexi vitaniwaka pita. Swakudya leswi swo xawula swi va nyike matimba yo ya emahlweni ni ku valanga.
Leswi vaendzi lava a va nga xi tivi xinkwa xolexo lexi olovaka lexi vitaniwaka Pita, ku ve ntokoto lowu tsakisaka eka vona siku rero. Vito leri nge Betlehema ri vula “Yindlu ya Xinkwa” naswona endhawini leyi, ku bakiwe xinkwa ku ringana malembe ya magidi. (Rhuti 1:22; 2:14) Xinkwa lexi vitaniwaka Pita i xin’wana xa swinkwa leswi tolovelekeke swa le Betlehema.
Kwalomu ka mune wa magidi ya malembe lama hundzeke, ekusuhi ni le dzongeni wa Betlehema, Sara nsati wa Abrahama u nyike vaendzi vanharhu lava a va nga languteriwanga “swinkwa” leswi a ha ku swi baka. (Genesa 18:6) Sara u tirhise “mapa” lawa a ma huma eka maxalana. Swi nga endleka leswaku a a fanele a baka xinkwa lexi hi ku hatlisa ehenhla ka maribye lama hisaka.—1 Tihosi 19:6.
Ndyangu wa Abrahama a wu tibakela xinkwa hilaha rungula leri ri hlamuselaka hakona. Swi nga endleka leswaku Sara ni malandza yakwe a va nga ta swi kota ku baka hi xitofu lexi a va tolovele ku xi tirhisa le Ura, laha a humaka kona. U pfuve mapa lama silekeke kahle lama humaka eka tindzoho ta koroni. Ku baka xinkwa xolexo a swi nga olovi hikuva mapa ya kona a ma siriwa hi ribye ro sila.
Endzhaku ka 400 wa malembe, Nawu wa Muxe wu cince mhaka ya leswaku munhu a nga rihisiwi hi ku tekeriwa ribye ro sila hikuva “i moya-xiviri.” (Deteronoma 24:6) Xikwembu a xi teka ribye ro sila ri ri ra nkoka hikuva handle ka rona, ndyangu a wu ta sika.—Vona bokisi leri nge, “Ku Sila Ni Ku Baka eMinkarhini Ya Bibele.”
Matsalwa ma vulavula hi xinkwa minkarhi ya 350 naswona hakanyingi vatsari va Bibele a va tirhisa rito leri nge xinkwa ematshan’weni ya leri nge swakudya. Yesu u kombise leswaku lava tirhelaka Xikwembu va nga khongela va ku: “Hi nyike namuntlha xinkwa xa hina xa siku leri.” (Matewu 6:11) Xisweswo, “xinkwa” xi fanekisela swakudya naswona laha Yesu a a kombisa leswaku hi nga titshega hi Xikwembu leswaku xi hi nyika swakudya swa siku ni siku.—Pisalema 37:25.
Hambiswiritano, ku ni swilo swin’wana leswi nga swa nkoka ku tlula xinkwa kumbe swakudya. “Munhu a nga fanelanga a hanya hi xinkwa ntsena, kambe u fanele ku hanya ni hi rito rin’wana ni rin’wana leri humaka enon’wini wa Yehovha.” (Matewu 4:4) Rungula rakwe a ri kombetela eka nkarhi lowu Vaisrayele a va tshembele eka Xikwembu hi ku helela leswaku xi va nyika swakudya. Leswi swi sungule loko va ha ku huma aEgipta. Loko ka ha ku hundza n’hweti va ri emananga ya le Sinayi, swakudya swa vona a swi ya swi hela. Leswi a va sika, va hlundzukile kutani va gungula va ku: “A hi dya xinkwa hi eneriseka” aEgipta.—Eksoda 16:1-3.
Handle ko kanakana, xinkwa xa le Egipta a xi nandziha. Hi nkarhi wa Muxe, vabaki lava nga ni ntokoto va nyike Vaegipta swinkwa ni makhekhe yo tala swinene. Kambe Yehovha a a nga ri na wona makungu yo tshika vanhu va yena va nga ri na xinkwa. U va tshembise a ku, “ndzi ta mi nisela xinkwa xi huma ematilweni.” Handle ko kanakana, xinkwa lexi humaka etilweni xi te hi mahlamba-ndlopfu, ku ri “nchumu wo olova” lowu a wu fana ni gwitsi. Loko vana va Israyele va wu vona ro sungula va vutisa va ku: “I yini?” Kutani Muxe a ku: “I xinkwa lexi Yehovha a mi nyikeke xona leswaku xi va swakudya swa n’wina.” Va swi vitane leswaku i manna* naswona va dye xinkwa xexo ku ringana malembe ya 40 lama landzeleke.—Eksoda 16:4, 13-15, 31.
Eku sunguleni Vaisrayele a va tsake ngopfu loko va kuma manna hi singita. Nantswo wa yona a wu fana ni “wa swinkwa swa swiphepherhele leswi nga ni vulombe” naswona a ku ri swakudya swo tala leswi a swi nyikiwa un’wana ni un’wana. (Eksoda 16:18) Kambe loko se ku hundze nkarhi, va sungule ku tsundzuka swakudya leswi a va swi dya aEgipta. “Mahlo ya hina a ma voni nchumu ni wun’we loko ku nga ri manna.” (Tinhlayo 11:6) Hi ku famba ka nkarhi va gungule va ku: “Moya-xiviri wa hina se wa xi nyenya xinkwa lexi solekaka.” (Tinhlayo 21:5) Hi ku famba ka nkarhi, “xinkwa lexi humaka etilweni” se a va nga ha xi lavi naswona a va xi venga.—Pisalema 105:40.
Ku fana ni swilo swin’wana, xinkwa xi nga ha tekiwa xi nga ri xa nkoka. Kambe Bibele yi vulavula hi muxaka wun’wana wa xinkwa lowu nga wa nkoka swinene. Xinkwa xolexo, lexi Yesu a xi faniseke ni manna leyi Vaisrayele a va nga yi tlangeli, xi nga tisa vutomi lebyi nga heriki.
Yesu u byele vayingiseri vakwe a ku: “Hi mina xinkwa xa vutomi. Vatata wa n’wina va dye manna emananga kambe va file. Lexi i xinkwa lexi xikaka hi le tilweni, leswaku un’wana ni un’wana a xi dya, a nga fi. Ndzi xinkwa lexi hanyaka lexi xikeke hi le tilweni; loko munhu a dya xinkwa lexi u ta hanya hi masiku; naswona entiyisweni, xinkwa lexi ndzi nga ta xi nyikela i nyama ya mina hikwalaho ka vutomi bya misava.”—Yohane 6:48-51.
Vayingiseri vo tala va Yesu a va nga yi twisisi ndlela leyi a a xi hlamusela ha yona “xinkwa” ni “nyama” yo fanekisela. Kambe, xifaniso xexo a xi fambisana kahle ni mhaka leyi Yesu a a vulavula ha yona. Vayuda a va hanya hi xinkwa siku ni siku, ku fana ni leswi Vaisrayele a va hanya hi manna ku ringana malembe ya 40 loko va ri emananga. Hambileswi manna a yi ri nyiko leyi humaka eka Xikwembu, a yi swi kotanga ku tisa vutomi lebyi nga heriki. Tlhandlakambirhi, xitlhavelo xa Yesu xi vuyerisa lava kombisaka ripfumelo eka yena. Hakunene i “xinkwa xa vutomi.”
Swi nga ha endleka leswaku loko u khomiwe hi ndlala, u dya xinkwa. Nakambe u nga ha nkhensa Xikwembu hi leswi u kumeke “xinkwa xa siku.” (Matewu 6:11, The New English Bible) Loko hi ri karhi hi tlangela xinkwa xa xiviri, hi fanele hi tsundzuka nkoka wa “xinkwa xa vutomi,” ku nga Yesu Kreste.
Ku hambana ni Vaisrayele va le nkarhini wa Muxe lava a va nga tlangeli, hi nga swi kombisa njhani leswaku ha xi tlangela xinkwa lexi xo fanekisela? Yesu u te: “Loko mi ndzi rhandza, mi ta hlayisa swileriso swa mina.” (Yohane 14:15) Loko hi hanya hi ku pfumelelana ni swileriso swa Yesu, hi ta dya xinkwa hi tsakile hilaha ku nga heriki.—Deteronoma 12:7.
^ ndzim. 10 Swi nga endleka rito leri nge “manna” ri tekiwe eka nhlamuselo ya Xiheveru leyi nge, “man hu’?” leswi vulaka leswaku “i yini?”
EMALEMBENI lama hundzeke ku ve ni nhloko-mhaka leyi tsakisaka eka phepha-hungu ra The Chosun Ilbo ra le Korea. A yi ku: “‘Shim Cheong Wo Lulama,’ Loyi A A Nga Tivi Nchumu Hi Yesu—Xana U Ye eTiheleni?”
Nhloko-mhaka leyi a yi koka rinoko hikuva Shim Cheong a ku ri nhwanyana wa le Korea loyi a a rhandzeka naswona a dumile, loyi hi ku tirhandzela a khathaleleke tata wakwe loyi a a ri bofu. Loko malembe ma ri karhi ma famba, a ku vulavuriwa kahle ha yena. Entiyisweni, eKorea a a tekiwa tanihi xikombiso lexinene lexi faneriwaka hi ku tekeleriwa.
Mhaka ya leswaku u fe a nga ri Mukreste la khuvuriweke naswona u ta hisiwa etiheleni, a yi karhata vanhu vo tala yi tlhela yi nga va dyisi byi rhelela. Va vula leswaku mhaka leyi a yi fanele yi endleke khale, rungula ra Kreste ri nga si chumayeriwa endhawini ya ka vona.
Eka nhloko-mhaka yoleyo, ku vulavurisaniwe ni mufundhisi, a vutisiwa leswaku xana lava feke va nga kumanga nkarhi wo dyondza hi Yesu va ya etiheleni? U hlamule a ku: “A hi swi tivi. Hi anakanya leswaku ku fanele ku ri ni ndlela yo karhi leyi Xikwembu xi nga va tsetselelaka ha yona [vanhu vo tano].”
The New Catholic Encyclopedia yi ri: “Ku khuvuriwa i ka nkoka leswaku munhu a ponisiwa. Hilaha Kreste a vuleke hakona, loko munhu a nga velekiwanga ra vumbirhi hi mati ni Moya Lowo Kwetsima, a nge ngheni eMfun’weni wa Xikwembu (Jn 3.5).” Leswi swi endle van’wana va tshemba leswaku lava feke va nga khuvuriwanga, va ta ya etiheleni kumbe va xaniseka hi ndlela yo karhi.
Hambiswiritano, ku ni van’wana vo tala lava vonaka dyondzo yoleyo yi nga ri ntiyiso. Ku ni vanhu va timiliyoni lava feke va nga ri na mhaka ni Bibele. Xana va fanele va xanisiwa hilaha ku nga heriki? Xana Bibele yi ri yini hi mhaka leyi?
Bibele yi swi veka erivaleni leswaku Xikwembu a xi va honisi vanhu lava hanyeke va nga tivi milawu ya Bibele. Mintirho 17:30 yi hi tiyisekisa yi ku: “Xikwembu xi yi honisile minkarhi yo tano yo pfumala vutivi.” Loko swi ri tano, hi wihi ntshembo lowu nga kona eBibeleni hi lava feke va nga kumanga nkarhi wo dyondza hi Xikwembu?
Nhlamulo yi nga kumeka eka leswi Yesu a swi byeleke wanuna wa xigevenga loyi a feleke etlhelo ka yena. Wanuna loyi u te eka Yesu: “U ndzi tsundzuka loko u nghena eMfun’weni wa wena.” Xana Yesu u hlamule a ku yini? U te: “Ndzi tiyisile namuntlha ndzi ri eka wena, u ta va na mina eParadeyisini.”—Luka 23:39-43.
Xana Yesu a a tshembisa wanuna loyi leswaku u ta nghena etilweni? Doo! Wanuna loyi a a nga “velekiwanga ra vumbirhi” hi mati ni moya ku nga swilo leswi endlaka leswaku munhu a nghena eMfun’weni wa matilo. (Yohane 3:3-6) Kambe Yesu a a tshembisa xigevenga lexi leswaku xi ta tlhela xi hanya, eParadeyisini. Leswi wanuna loyi a a ri Muyuda, swi nga endleka leswaku a a yi tiva mhaka ya Paradeyisi ya laha misaveni ku nga ntanga wa Edeni lowu hlamuseriweke ebukwini yo sungula ya Bibele. (Genesa 2:8) Xitshembiso xa Yesu malunghana ni ku pfuxiwa ka vafi eParadeyisini emisaveni, xi n’wi khutazile.
Entiyisweni, Bibele yi tshembisa leswaku “ku ta va ni ku pfuxiwa ka lava lulameke ni ka lava nga lulamangiki.” (Mintirho 24:15) “Lava nga lulamangiki” hi lava a va nga hanyi hi milawu ya Xikwembu hikuva a va nga yi tivi milawu ya xona. Yesu u ta pfuxa xigevenga lexi nga lulamangiki lexi vulavuleke na yena swin’we ni vanhu va ntsandza vahlayi lava feke va nga hanyi hi milawu ya Xikwembu. Endzhaku ka sweswo emisaveni leyi nga Paradeyisi, va ta dyondzisiwa milawu ya Xikwembu va tlhela va kuma nkarhi wo tikombisa leswaku va xi rhandza hi ku va va yingisa milawu ya xona.
Loko lava nga lulamangiki va pfuxiwa, xana va ta avanyisiwa hi ku ya hi swiendlo swa vona swa nkarhi lowu hundzeke? Doo! Varhoma 6:7 yi ri: “Loyi a feke, xidyoho xa yena xi hlanguriwile.” Lava nga lulamangiki va ta va va hakele swidyoho swa vona hi ku fa. Va ta avanyisiwa hi ku ya hi leswi va nga ta swi endla endzhaku ka loko va pfuxiwile, ku nga ri leswi va swi endleke va nga si fa. Xana va ta vuyeriwa njhani?
Endzhaku ko pfuxiwa ka vafi, lava nga lulamangiki va ta kuma nkarhi wo dyondza milawu ya Xikwembu leyi nga ta tiviwa loko ku pfuriwa tibuku-nsongwa to fanekisela. Endzhaku ka sweswo va ta avanyisiwa “hi ku ya hi swiendlo swa vona” swi ya hileswaku va yingisa milawu ya Xikwembu kumbe a va yi yingisi. (Nhlavutelo 20:12, 13) Eka vo tala lava nga lulamangiki, ku ta va ku ri ro sungula va kuma nkarhi wa ku dyondza ni ku endla ku rhandza ka Xikwembu leswaku va kuma vutomi lebyi nga heriki emisaveni.
Dyondzo leyi ya Bibele yi pfune vanhu vo tala leswaku va tlhela va va ni ripfumelo eka Xikwembu. Yeong Sug i un’wana wa vona. U kule a ri Mukhatoliki loyi a hisekaka. Swirho swin’wana swa ndyangu wa ka vona a swi ri vafundhisi. Leswi a a lava ku va nani, u ye endlwini ya tinani. Hi ku famba ka nkarhi u sukile kwalaho hikuva u hetiwe matimba hi leswi a swi voneke swi endleka. Ku tlula kwalaho, a a nga ha pfumeli eka dyondzo ya tihele hikuva a vona mhaka ya ku xanisa vanhu etiheleni yi nga kombisi rirhandzu.
Mbhoni yin’wana ya Yehovha yi n’wi kombe marito lawa eBibeleni: “Lava hanyaka va swi tiva leswaku va ta fa; kambe loko ku ri lava feke, a va tivi nchumu nikatsongo, naswona a va ha ri na hakelo.” (Eklesiasta 9:5) Mbhoni yoleyo yi n’wi pfunile a xiya leswaku maxaka ya yena lama feke a ma le ku xanisiweni etiheleni. Kambe ma etlele eku feni naswona ma rindzele ku pfuxiwa.
Leswi a a tiva leswaku vanhu vo tala a va si tshama va twa ntiyiso lowu wa le Bibeleni, Yeong Sug u ma teke ma ri ya nkoka marito ya Yesu lama nga eka Matewu 24:14 lama nge: “Mahungu lamanene lawa ya mfumo ma ta chumayeriwa emisaveni hinkwayo leyi akiweke leswaku byi va vumbhoni ematikweni hinkwawo; kutani hi kona makumu ma nga ta fika.” Sweswi i muchumayeri wa mahungu lamanene naswona u burisana ni van’wana hi ntshembo lowu tsakisaka lowu kumekaka eBibeleni.
Bibele yi vula leswaku “Xikwembu a xi yi hi nghohe, kambe eka tiko rin’wana ni rin’wana munhu loyi a xi chavaka a tlhela a endla ku lulama wa amukeleka eka xona.” (Mintirho 10:34, 35) Lebyi i vululami lebyi hi nga byi langutelaka eka Xikwembu lexi ‘rhandzaka ku tshembeka ni vululami.’—Pisalema 33:5.
“NTIYISO i yini?” Lexi i xivutiso lexi Pontiyo Pilato ndhuna-nkulu ya Murhoma leyi fumeke eYudiya hi lembe xidzana ro sungula a xi vutiseke Yesu loko a n’wi tengisa. (Yohane 18:38) Kahle-kahle Pilato a a nga lavi ku tiva ntiyiso. Kambe xivutiso xa yena a xi komba ku monya. Eka Pilato, ntiyiso a ku ri nchumu wun’wana ni wun’wana lowu munhu a nga wu hlawulaka kumbe lowu a dyondzisiweke leswaku a wu tshemba; a ku na ndlela yo tiva leswaku ntiyiso i yini. Vanhu vo tala namuntlha va titwa hilaha ku fanaka.
Vanhu lava a va nghena kereke hi va-1500 eYuropa, va langutane ni swiphiqo malunghana ni leswi a va fanele va pfumela leswaku i ntiyiso. Hambileswi va kurisiweke va tshemba mupapa ni tidyondzo tin’wana ta kereke, a va tshamela ku byeriwa tidyondzo letintshwa leti a ti hangalasiwa hi varhangeri va tsima ro lwisana ni tidyondzo ta kereke ya Khatoliki, leti a ti hangalaka eYuropa hi nkarhi wolowo. Xana a va fanele va tshemba yini? A va ta swi tivisa ku yini leswaku ntiyiso hi wihi?
Hi nkarhi wolowo, a ku ri ni vavanuna vanharhu lava a va tiyimisele ku kuma ntiyiso naswona swi nga endleka leswaku a ku ri ni van’wana lava na vona a va wu lava.* Xana va endle yini leswaku va kota ku hambanisa ntiyiso ni mavunwa? Naswona va kume yini? A hi voneni.
Wolfgang Capito a a ri jaha leri a ri rhandza ngopfu vukhongeri. A a dyondzela mirhi, nawu ni swa vukhongeri naswona u ve muprista wa muganga hi 1512 a tlhela a va mufundhisi edorobeni ra Mainz.
Eku sunguleni, Capito u ringete ku sivela varhangeri va tsima ro lwisana ni tidyondzo ta kereke ya Khatoliki. Kambe swi nga si ya kwihi, u sungule ku seketela varhangeri volavo. U endle yini? N’wamatimu la vuriwaka James M. Kittelson u tsale leswaku loko Capito a vutisiwa malunghana ni tidyondzo to hambana-hambana, u vule leswaku “Bibele hi yona ndlela leyinene yo kambela tidyondzo teto hikuva yi vulavula ntiyiso.” Capito u gimete hi ku vula leswaku tidyondzo ta kereke ta xinkwa ni vhinyo leswi tirhisiweke hi nkarhi wa Masa ya Khatoliki, swi cinca hi singita swi va nyama ni ngati ya Yesu. (Vona bokisi leri nge “Vona Loko Swilo Leswi Swi Ri Tano”) Capito u tshike xikhundlha xa le henhla xa ku va bixopo-nkulu hi 1523 naswona a ya tshama edorobeni ra Strasbourg, leri a ku ri ntsindza wa swa vukhongeri hi nkarhi wolowo.
Kaya ra Capito eStrasbourg ri hundzuke ndhawu laha vanhu va vukhongeri a va hlangana kona leswaku ku buriwa hi swiphiqo swo tala swa vukhongeri ni tidyondzo ta Bibele. Hambileswi van’wana lava lwisanaka ni tidyondzo ta kereke ya Khatoliki va hambeteke va hangalasa dyondzo ya Vunharhu-un’we, buku ya Capito leyi nge The Radical Reformation yi vula leswaku “a a nga vulavuli hi dyondzo ya Vunharhu-un’we.” Ha yini? Capito a yi n’wi tsakisa ndlela leyi Michael Servetus, mufundhisi wa Mupaniya a tirhiseke Bibele ha yona ku nga pfumelelani ni dyondzo ya Vunharhu-un’we.*
Ku nga pfumeli eka dyondzo ya Vunharhu-un’we a swi ta endla leswaku u dlayiwa, hikwalaho Capito a a ri ni vuxiya-xiya loko a tiphofula malunghana ni mhaka leyi. Hambiswiritano, eka leswi a swi tsaleke u vule leswaku u sungule ku kanakana dyondzo ya Vunharhu-un’we a nga si hlangana na Servetus. Hi ku famba ka nkarhi, muprista wa Khatoliki u tsale leswaku Capito ni valandzeri vakwe “va ye mahlweni va bula exihundleni—hi ku nga twisisani eka swa vukhongeri; [naswona] va nga pfumeli eka dyondzo ya “Vunharhu-un’we Lebyi Kwetsimaka” swinene. Endzhaku ka malembe ya dzana, Capito u vuriwe munhu wo sungula eka vatsari lava nga pfumeriki eka dyondzo ya Vunharhu-un’we.
Capito a a tshemba leswaku Bibele i xihlovo xa ntiyiso. U te: “Bibele ni nawu wa Kreste, swi fanele swi rhangisiwa emhakeni ya vukhongeri.” Dokodela Kittelson, u te Capito “u vule leswaku lexi endlaka leswaku vafundhisi va nga humeleli, i ku nga yi tekeli enhlokweni Bibele.”
Ku navela ka yena ku dyondza ntiyiso lowu kumekaka eka Rito ra Xikwembu ku endle leswaku na Martin Cellarius, (loyi nakambe a tiviwaka hi vito ra Martin Borrhaus) jaha leri a ri tshama ekaya ra yena hi 1526 na rona ri swi tsakela.
Cellarius a a ri xichudeni lexi tinyiketeleke eka swa vukhongeri ni filosofi lexi amukeleke xirhambo xa ku dyondzisa eWittenberg le Jarimani. Leswi Doroba ra Wittenberg a ku ri ntsindza wa lava lwisanaka ni tidyondzo ta kereke ya Khatoliki, ku nga ri khale Cellarius u ve munghana wa Martin Luther ni van’wana lava a va lava ku cinca tidyondzo ta kereke. Xana Cellarius a a ta swi kotisa ku yini ku hambanisa tidyondzo leti humaka eka vanhu ni ntiyiso lowu humaka eBibeleni?
Buku leyi nge Teaching the Reformation, yi vula leswaku Cellarius a a tshemba leswaku lexi nga pfunaka munhu leswaku a twisisa ntiyiso, “i ku tikarhatela ku hlaya Bibele, u yi kambisisa ni ku khongela.” Xana Cellarius u vuyeriwe njhani hi ku kambisisa ka yena Bibele?
Hi July 1527, Cellarius u kandziyise buku leyi eka yona a tsaleke leswi a swi kumeke, leyi nge On the Works of God. U tsale leswaku eka xilalelo, xinkwa ni vhinyo a swi fanekisela miri ni ngati ya Yesu. Profesa Robin Barnes u vule leswaku buku ya Cellarius yi tlhela yi “vulavula hi vuprofeta bya Matsalwa ya leswaku ku ta va ni khombo ni ku xaniseka endzhaku ka sweswo ku ta hetiseka ku lulamisiwa ka misava hinkwayo.”—2 Petro 3:10-13.
Mhaka ya Cellarius leyi xiyekaka swinene a ku ri rungula ra xiyimo xa Yesu Kreste. Hambileswi Cellarius a nga yi hlamuselangiki hi ku kongoma mhaka ya Vunharhu-un’we, a a kota ku hambanisa “Tata wa le Tilweni” ni “N’wana wakwe Yesu Kreste” naswona u tsale leswaku Yesu i xin’wana xa swikwembu ni vana va Xikwembu xa Matimba Hinkwawo.—Yohane 10:34, 35.
Robert Wallace ebukwini ya yena leyi nge Antitrinitarian Biography (1850), u tsale leswaku leswi Cellarius a swi tsaleke a swi nga fambisani ni dyondzo ya Vunharhu-un’we leyi a yi tolovelekile emalembeni ya va-1500.* Swidyondzi swo hlaya swi gimete hi ku vula leswaku Cellarius a a nga pfumeli eka dyondzo ya Vunharhu-un’we. Ku vuriwe leswaku yena i xin’wana xa switirhisiwa swa Xikwembu “emhakeni yo dyondzisa vutivi bya Xikwembu xa ntiyiso na Kreste.”
Hi va-1527, Johannes Campanus loyi a a ri mufundhisi, u tshame edorobeni ra Wittenberg naswona a a ri un’wana wa swidyondzi leswi dumeke hi nkarhi wolowo. Campanus a a nga pfumelelani na tona tidyondzo ta Martin Luther. Ha yini?
Campanus a a nga pfumelelani ni mhaka ya ku hundzuka ka xinkwa ni vhinyo ya xilalelo swi va miri ni ngati ya Yesu ni mhaka ya leswaku xinkwa ni vhinyo a swi hundzuki.* André Séguenny u vule leswaku Campanus a a pfumela leswaku “Xinkwa xexo a xi hundzuki kambe xi fanekisela miri wa Kreste.” Eka nhlangano lowu vuriwaka Marburg Colloquy lowu khomiweke hi 1529, lowu khomiweke leswaku ku buriwa hi swivutiso leswi, Campanus a a nga pfumeleriwi ku vula leswi a swi dyondzeke eBibeleni. Endzhaku ka sweswo, u papalatiwe hi van’wana lava na vona a va nga pfumelelani ni dyondzo ya Vunharhu-un’we edorobeni ra Wittenberg.
Lexi xi va hlundzukiseke ngopfu vakaneti va kereke ya Khatoliki, i dyondzo ya Campanus leyi vulavulaka hi Tatana, N’wana ni moya wo kwetsima. Eka buku yakwe ya hi 1532 leyi nge Restitution, Campanus u dyondzise leswaku Yesu ni Tata wakwe i vanhu vambirhi lava hambaneke. U vule leswaku Tatana ni N’wana ‘i van’we’ hilaha nuna ni nsati ku vuriwaka leswaku i “nyama yin’we,” i van’we hambileswi va nga vanhu vambirhi. (Yohane 10:30; Matewu 19:5) Campanus u xiye leswaku Bibele yi tirhisa xikombiso lexi landzelaka ku kombisa leswaku Tatana u tlakukile eka N’wana: “Nhloko ya wansati i wanuna; kasi nhloko ya Kreste i Xikwembu.”—1 Vakorinto 11:3.
Xana ku vuriwa yini hi moya lowo kwetsima? Campanus u tlhela a tirhisa Bibele a ku: “A ku na tsalwa leri vulaka leswaku Moya wo Kwetsima i munhu wa vunharhu . . . Moya wa Xikwembu wu tekiwa tanihi xitirhisiwa hikuva xi tirhisa wona leswaku xi lunghiselela ni ku endla swilo hinkwaswo.”—Genesa 1:2.
Luther u vule leswaku Campanus i musandzi ni nala wa N’wana wa Xikwembu. Un’wana loyi a a lwisana ni tidyondzo ta kereke ya Khatoliki u vule leswaku Campanus u fanele a dlayiwa. Kambe sweswo a swi n’wi chavisanga Campanus. Ntlawa lowu a wu vuriwa The Radical Reformation wu vula leswaku “Campanus a a tiyiseka leswaku ku nga twisisi mhaka leyi sekeriweke eBibeleni ya vunhloko bya Xikwembu ni bya wanuna, swi vange swiphiqo eKerekeni.”
A ku nga ri xikongomelo xa Campanus ku hlela leswaku ku va ni ntlawa wo karhi wa vukhongeri. U vule leswaku u lave ntiyiso a nga wu kumi eka “mimpambukwa ni vaxandzuki hinkwavo.” A a ri ni ntshembo wa leswaku Kereke ya Khatoliki yi ta vuyisa tidyondzo ta Vukreste bya ntiyiso. Eku heteleleni, valawuri va Khatoliki va khome Campanus naswona swi nga endleka leswaku u hete malembe yo tlula 20 ekhotsweni. Van’wamatimu va tshemba leswaku Campanus u fe hi va-1575.
Ku kambisisa Bibele swi pfune Capito, Cellarius, Campanus ni van’wana leswaku va kota ku hambanisa ntiyiso ni mavunwa. Hambiswiritano, a hi swilo hinkwaswo leswi a va swi vula a swi fambisana hi ku helela ni Bibele kambe hi ku titsongahata, vavanuna lava va kambisise Matsalwa naswona a va wu teka wu ri wa risima ntiyiso lowu a va wu dyondza.
Muapostola Pawulo u khutaze Vakreste-kulobye a ku: “Tiyisekani hi swilo hinkwaswo; khomelelani swi tiya eka leswinene.” (1 Vatesalonika 5:21) Timbhoni ta Yehovha ti kandziyise buku leyi nga ni nhloko-mhaka leyi fanelekaka leyi nge, Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? leyi nga ta ku pfuna leswaku u lavisisa ntiyiso. Leswaku u tikumela kopi ya yona, hi kombela u languta eka tluka 16 ra magazini lowu kumbe u nghena eka Web site ya hina leyi nge jw.org/ts.
^ ndzim. 4 Hlaya bokisi leri nge “Swi Tshikeni Swi Kula Swin’we, Ku Kondza Ku Fika Nkarhi Wa Ku Tshovela” eka tluka 44 ra buku leyi nge Timbhoni Ta Yehovha I Vahuweleri Va Mfumo Wa Xikwembu, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
^ ndzim. 8 Hlaya xihloko lexi nge “Michael Servetus—Wanuna La Lavisiseke Ntiyiso A Ri Swakwe,” eka magazini wa Xalamuka! May 2006 lowu kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
^ ndzim. 17 Loko buku leyi yi vulavula hi mhaka ya ku va Cellarius a tirhisa vito leri nge xikwembu eka Kreste, yi ri: “Ku tsariwe deus, ku nga ri Deus leyi tirhisiwaka ku vula ntsena Xikwembu lexi Tlakukeke.”
^ ndzim. 20 Mhaka ya leswaku xinkwa ni vhinyo a swi hundzuki, i dyondzo ya Luther leyi a vulaka leswaku swi fanekisela miri wa Kreste eka Xilalelo xa Hosi.
Pulanete ya hina yi endliwe leswaku ku tshama swilo hinkwaswo leswi hanyaka. Yi ni mati lama eneleke lama nga ya nkoka eka swilo leswi hanyaka. Ku rhendzeleka ka misava i ka nkoka hikuva ku endla leswaku lwandle ri nga gwitsili kumbe ri tshwa. Atimosifiya ya misava ni matimba ya yona ya maginete swi yi sirhelela eka ku hisa lokukulu loku dlayaka. Swimilana leswi titshegeke hi swimilana swin’wana ni vutomi bya swiharhi swa hlamarisa. Hikwalaho ka sweswo, vanhu vo tala va gimete hi ku vula leswaku pulanete ya hina yi endliwe hi xikongomelo.—Hlaya Esaya 45:18.
Kambe u nga ha tivutisa: ‘Xana ku xaniseka ni ku pfumala vululami i xiphemu xa xikongomelo xexo?’—Hlaya Deteronoma 32:4, 5.
Misava yi endliwe leswaku ku va kaya lerinene ra vanhu lava xiximaka ni ku rhandza Muvumbi wa vona. Hikokwalaho, vutomi bya vanhu byi ni xikongomelo ku tlula bya swiharhi. Hina vanhu hi nga kota ku tiva leswaku Muvumbi wa hina i mani, hi n’wi xixima hi tlhela hi tekelela rirhandzu ni vululami byakwe.—Hlaya Eklesiasta 12:13; Mikiya 6:8.
Muendli wa hina a nga hetisisa swikongomelo hinkwaswo leswi a lavaka ku swi endla. Kutani hi nga tiyiseka leswaku u ta herisa ku xaniseka ni ku kala vululami naswona a endla pulanete ya hina yi va kaya leri hetisekeke ni leri tsakisaka eka vanhu.—Hlaya Pisalema 37:11, 29; Esaya 55:11.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ ***jv tl. 44 Ku Twarisa Ku Vuya Ka Hosi (1870-1914)***
“Swi Tshikeni Swi Kula Swin’we, Ku Kondza Ku Fika Nkarhi Wa Ku Tshovela”
Ku humelele yini eka Vukreste bya Ntiyiso endzhaku ka lembe xidzana ro sungula? Eka xifaniso xin’wana, Yesu u vule leswaku Diyavulosi a a ta byala “mfava,” Vakreste va nomu, exikarhi ka “maxalana,” Vakreste va ntiyiso, “vana va Mfumo.” Hinkwaswo a swi ta kula swin’we ku kondza ku va siku ra “ku tshovela,” “eku heleni ka minkarhi.” (Mt. 13:24-30, 36-43) Hi nkarhi wa vugwinehi lebyikulu lebyi sunguleke endzhaku ka ku fa ka vaapostola, “mfava” wu andzile hi malembe xidzana yo tala.
Kambe ku vuriwa yini hi “maxalana”? I vamani lava a va ri exikarhi ka “vana va Mfumo” hi malembe xidzana yo tala ya vugwinehi? A hi nge swi koti ku vula hi ku kongoma. Mfava wa xiviri wa xifaniso xa Yesu hi ntolovelo wu tekiwa tanihi byanyi-nxalani, lebyi yelanaka swinene ni maxalana ku kondza swi vupfa, laha ku nga kona swi kotekaka ku byi hambanisa ni maxalana hi tindzoho ta byona letitsongo ta ntima. Hi ku fanana, hi le nkarhini wa “ku tshovela” laha ku hambana exikarhi ka Vakreste va nomu ni va ntiyiso, “vana va Mfumo,” ku nga ta vonakala kahle. Kambe, Yesu u te: “Swi tshikeni swi kula swin’we, ku kondza ku fika nkarhi wa ku tshovela.” Kutani ke, Vukreste bya ntiyiso a byi herisiwanga.
Hi malembe xidzana hinkwawo, minkarhi hinkwayo a ku ri ni varhandzi va ntiyiso. Hi xikombiso: John Wycliffe (c. 1330-1384) na William Tyndale (c. 1494-1536) va yise ntirho wa ku hundzuluxela Bibele emahlweni hambi loko vutomi ni ntshunxeko wa vona swi ri ekhombyeni. Wolfgang Fabricius Capito (1478-1541), Martin Cellarius (1499-1564), Johannes Campanus (c. 1500-1575), na Thomas Emlyn (1663-c. 1741) va amukele Bibele tanihi Rito ra Xikwembu naswona va ale Vunharhu-un’we. Henry Grew (1781-1862) na George Storrs (1796-1879) a va amukelanga Bibele ntsena ni ku ala Vunharhu-un’we, kambe va tlhele va phofula ku tlangela ka vona gandzelo ra nkutsulu ra Kreste.
Hambi leswi hi nga ta ka hi nga teki vanhu lava hi ku kongoma tanihi “maxalana” ya xifaniso xa Yesu, handle ko kanakana “[Yehova u] tiva lava nga va [yena].”—2 Tim. 2:19.
^ ***g 5/06 matl. 18-21 Michael Servetus—Wanuna La Lavisiseke Ntiyiso A Ri Swakwe***
Michael Servetus—Wanuna La Lavisiseke Ntiyiso A Ri Swakwe
HI MUTSARI WA XALAMUKA! LE SPANIYA
Hi October 27, 1553, Michael Servetus u hisiwile emhandzini le Geneva, eSwitzerland. Guillaume Farel, mudlayi tlhelo mupfuni wa John Calvin, u tsundzuxe vahlaleri a ku: “[Servetus] i wanuna wo tlhariha loyi a a ehleketa leswaku u dyondzisa ntiyiso, kambe a ri emavokweni ya Diyavulosi. . . . Mi xiya leswaku na n’wina mi nga weli hi ndzingo lowu fanaka!” Xana wanuna loyi a a endle yini lexi n’wi peteke ekhombyeni ro tano?
MICHAEL SERVETUS u velekiwe hi 1511 emutini wa le Villanueva de Sijena le Spaniya. Ku sukela loko a ha ri ntsongo, a ri xichudeni xo tlhariha. Hi ku ya hi mutsari wa matimu un’wana, “loko Servetus a ri ni malembe ya 14, se a a tiva Xigriki, Xilatini ni Xiheveru naswona a a twisisa tidyondzo to fana ni filosofi, tinhlayo ni ntivo-vukwembu.”
Juan de Quintana, mutsundzuxi wa Hosi ya le Spaniya Charles wa Vuntlhanu, u thole Servetus a ha ri mufana leswaku a n’wi tirhela. Eka maendzo ya yena ya ximfumo, Servetus u vone ku nga twani loku a ku ri kona eka vukhongeri le Spaniya, laha Vayuda ni Mamoslem a va hlongoriwile etikweni kumbe va hundzuriwe hi nkani leswaku va va Makhatoliki.
Loko a ri ni malembe ya 16, Servetus u ye eYunivhesiti ya Toulouse eFurwa ku ya dyondzela ta nawu. A ku ri ro sungula a vona Bibele leyi heleleke. Hambileswi ku hlaya Bibele a swi yirisiwile hi ku helela, Servetus u yi hlayile exihundleni. Endzhaku ka loko a yi hlaye a yi heta ro sungula, u tibohe ku yi hlaya “ko tala a phindha-phindha.” Swi nga endleka leswaku Bibele leyi Servetus a yi hlayeke le Toulouse a ku ri Bibele leyi tsariweke hi tindzimi to tala ta le Complutum, nkandziyiso lowu wu n’wi pfuneke ku hlaya Matsalwa hi tindzimi ta wona to sungula (Xiheveru ni Xigriki) ku katsa ni vuhundzuluxeri bya Xilatini. Ku kambisisa ka yena Bibele ku katsa ni ku tikhoma ko biha ka vafundhisi leswi a swi voneke eSpaniya, swi tsekatsekise ripfumelo ra yena eka vukhongeri bya Khatoliki.
Ku kanakana ka Servetus ku ye ku nyanya loko a ri enkhubyeni wo veka Charles wa Vuntlhanu exitulwini xa vuhosi. Hosi leyi ya le Spaniya yi vekiwe exitulwini tanihi mufumi wa Mfumo wo Kwetsima wa Rhoma hi Mupapa Clement wa Vunkombo. Mupapa loyi a a tshame exiluvelweni xa yena lexi rhwalekaka u amukele hosi kutani yi n’wi tswontswa milenge. Endzhaku ka sweswo Servetus u tsale a ku: “Ndzi tivonele hi ya mina loko mupapa a tlakusiwa ku fana ni tihosana hi ku tinyungubyisa lokukulu, a ri karhi a gandzeriwa ni ku hoyozeriwa hi vanhu eswitaratini.” Servetus swi n’wi tikerile ku vona ku yelana exikarhi ka ku tinyungubyisa ka mupapa tanihi leswi Evhangheli yi vulaka leswaku Vakreste va fanele va titsongahata.
Ku Lavisisa Ka Yena Ntiyiso Wa Vukhongeri
Hi vutlhari, Servetus u tshike ku tirhela Quintana kutani a sungula tsima ra yena ro lavisisa ntiyiso hi byakwe. A a tshemba leswaku rungula ra Kreste a ri nga kongomisiwanga eka vativi va vukhongeri kumbe filosofi, kambe a ri kongomisiwe eka vanhu lava tolovelekeke lava a va fanele va ri twisisa ni ku ri tirhisa. Hikwalaho, u endle xiboho xo kambisisa Bibele hi tindzimi leti yi tsariweke ha tona eku sunguleni ni ku papalata tidyondzo leti nga pfumelelaniki ni Matsalwa. Nkateko wa kona, rito leri nge “ntiyiso” ni man’wana yo tano ma humelela ko tala ku tlula marito man’wana eka leswi a swi tsaleke.
Tidyondzo ta matimu ni ta Bibele leti a ti dyondzeke ti n’wi endle a vona leswaku Vukreste byi onhiwile eka malembe-xidzana manharhu eka Nguva ya hina leyi Tolovelekeke. U swi xiyile leswaku Constantine ni lava n’wi landzeleke va dyondzise vanhu tidyondzo ta mavunwa leti eku heteleleni ti endleke leswaku va pfumela eka dyondzo ya Vunharhu-un’we tanihi dyondzo ya kereke. Loko a ri ni malembe ya 20, Servetus u tsale buku leyi nge On the Errors of the Trinity naswona leswi swi n’wi endle nala lonkulu wa Vakonanisi.
Servetus u sungule ku vona timhaka kahle. U tsale a ku: “EBibeleni a ku kona laha ku vulavuriwaka kona hi Vunharhu-un’we. . . . Hi tiva Xikwembu hi Kreste, ku nga ri hi mavonelo ya hina ya filosofi ya manyunyu.” U tlhele a vula leswaku moya wo kwetsima a hi munhu, kambe i matimba ya Xikwembu lama tirhaka.
Ku ni lava va tsakeleke mavonelo ya Servetus. Sebastian Franck loyi a a ri Muprotestente tlhelo Mutisi wa Ndzhundzunuko u tsale a ku: “Servetus loyi a humaka eSpaniya u vula leswaku Xikwembu i xin’we. Kereke ya Rhoma yona yi vula leswaku ku ni vanhu vanharhu eka un’we. Mina ndzi pfumelelana na Servetus.” Hambiswiritano, Kereke ya Rhoma Khatoliki ni ya Maprotestente a ti n’wi rivalelanga Servetus hikwalaho ko sola dyondzo ya tona ya xisekelo.
Ku kambisisa Bibele swi pfune Servetus ku bakanya tidyondzo tin’wana ta kereke naswona a a teka ku tirhisiwa ka swifaniso ku ri nchumu lowu nga fambisaniki ni matsalwa. Hikwalaho, endzhaku ka lembe ni hafu a humese buku yakwe leyi nge On the Errors of the Trinity, Servetus u vule hi ku titsongahata eka Makhatoliki ni Maprotestente a ku: “Ku hava ntlawa lowu ndzi pfumelelanaka na wona kumbe lowu ndzi nga pfumelelaniki na wona emhakeni leyi. Hikuva, hinkwato ti vonaka ti ri ni ntiyiso wo karhi ni swihoxo swo karhi, naswona hinkwato ti hlekana makovo.” Yena a a lavisisa ntiyiso a ri swakwe.
Hambiswiritano, ku tiyimisela ka yena a swi endlanga leswaku a nga vi na swihoxo. Hi xikombiso, u vule leswaku Armagedoni ni ku Fuma ka Gidi ra Malembe ka Kreste a swi ta fika enkarhini wa yena.
Ku Lava Ntiyiso Hi Ku Tirhisa Sayense
Servetus u boheke ku balekela vaxanisi va yena, kutani a cinca vito ra yena a va Villanovanus kutani a ya tshama eParis, laha a dyondzeke tidyondzo ta le henhla ta ntivo-vuxongi ni vudokodela. Leswi a a lava ku tiva swo tala hi sayense, u dyondzele ku pandza miri wa munhu leswaku a ta twisisa leswaku wu tirha njhani. Hikwalaho ka sweswo, kumbexana Servetus hi yena wo sungula ku tshubula fambiselo ra ngati ku suka emahahwini. Leswi a swi kumeke u swi katsile eka buku yakwe leyi nge The Restitution of Christianity. Servetus u tsale leswi ka ha sele malembe ya 75 William Harvey a nga si hlamusela hi vuenti ndzhendzeleko wa ngati ku suka emahahwini.
Servetus u tlhele a tsala hi vuntshwa buku leyi nge Geography leyi rhangeke yi tsariwa hi Ptolemy. Ntirho lowu wu humelele kahle lerova van’wana va n’wi vule tata wa ntivo-misava wa ku fananisa swilo ni dyondzo ya ku tiva vanhu va tinxaka to hambana-hambana. Loko a tengisiwa le Geneva, Servetus u soriwile hi ku hlamusela tiko ra Palestina tanihi leri nga riki na ndzalo ni ku va mananga. Servetus u tisirhelele hi ku vula leswaku nhlamuselo ya yena a yi kombetela enkarhini wa sweswi ku nga ri hi nkarhi wa Muxe laha swi nga le rivaleni leswaku a ri ri tiko ra ntswamba ni vulombe.
Servetus u tlhele a tsala buku leyi nge Universal Treatise on Syrups leyi a yi ri ni mavonelo lamantshwa, lama antswisiweke eka timhaka ta vutshunguri. Vutivi bya swa vutshunguri lebyi kumiweke eka buku yoleyo byi n’wi endle mabula-ndlela eka ntivo-maphilisi ni ku tirhisiwa ka tivhithamini. Leswi Servetus a a ri ni vutivi hi swilo swo tala swonghasi, n’wamatimu un’wana u n’wi hlamusele tanihi “un’wana wa vanhu vo tlhariha swinene ematin’wini ya vanhu, loyi a a ri ni vutivi lebyikulu.”
Mukaneti Lonkulu
Lava lavisisaka ntiyiso va tshama va ri karhi va kanetiwa. (Luka 21:15) Un’wana wa valala va Servetus a ku ri John Calvin loyi a a fuma hi voko ra nsimbi eka mfumo wa yena wa Vuprotestente le Geneva. Hi ku ya hi n’wamatimu Will Durant, Calvin “a a nga fumi hi nawu kumbe ku sindzisa, kambe a a lawula mahanyelo ya vanhu naswona a a nga hundzuki eka mavonelo yakwe,” Calvin “a a tiyimiserile ku endla sweswo ku fana ni mupapa un’wana ni un’wana loyi a a alela vanhu ku pfumela leswi va swi lavaka.”
Swi nga endleka leswaku Calvin na Servetus va hlanganile le Paris loko va ha kula. Ku sukela eku sunguleni a va nga twani, naswona Calvin u ve nala lonkulu wa Servetus. Hambileswi Calvin a a ri murhangeri wa Ndzhundzunuko, kambe u hetelele a hehle Servetus emahlweni ka Vakonanisi va Khatoliki. Servetus u pone ri ahlamile le Furwa, laha ku hisiweke xifaniso xakwe. Hambiswiritano, u khomiwile kutani a pfaleriwa eGeneva laha rito rin’wana ni rin’wana ra Calvin a ri xiximiwa kona.
Calvin u endle leswaku Servetus a xanisiwa swinene loko a ri ekhotsweni. Hambiswiritano, eka njhekanjhekisano lowu Calvin na Servetus va veke na wona loko ku tengiwa nandzu, Servetus u vule leswaku a nga pfumela ku cinca mavonelo yakwe ntsena loko Calvin o seketela mhaka yakwe eMatsalweni. Calvin u tsandzekile ku endla tano. Endzhaku ko tengiwa ka nandzu, Servetus u avanyiseriwe rifu hi ku hisiwa emhandzini. Van’wamatimu van’wana va vula leswaku Servetus hi yena ntsena munhu la teke ni mavonelo lamantshwa ya vukhongeri loyi ku hisiweke xifaniso xa yena hi Makhatoliki naswona yena a hisiweke a ri karhi a hanya hi Maprotestente.
Nhenha Ya Ntshunxeko Wa Vukhongeri
Hambileswi Calvin a dlayeke nala wa yena, kambe yena u tsandzekile ku lawula mahanyelo ya vanhu. Ku dlayiwa ka Servetus swi nga fanelanga swi hlundzukise vanhu vo tlhariha le Yuropa hinkwaro, naswona swi nyike lava lwelaka ntshunxeko matimba yo vula leswaku a ku na munhu la faneleke ku dlayiwa hikwalaho ka ripfumelo rakwe. Leswi swi endle leswaku valweri va ntshunxeko wa vukhongeri va tiyimisela ngopfu ku lwela ntshunxeko wa vona.
Mutlhokovetseri wa le Italiya la vuriwaka Camillo Renato u holove a ku: “Xikwembu ni moya wa xona a xi swi khutazi swiendlo swo tano. Kreste a nga va dlayanga lava a va nga pfumelelani na yena.” Kasi mutivi wa mahanyelo ya vanhu wa le Furwa Sébastien Chateillon u te: “Ku dlaya munhu a swi sirheleli dyondzo yo karhi, kambe swi herisa vutomi bya munhu.” Servetus hi byakwe u te: “Ndzi swi teka ku ri nandzu lowukulu ku dlaya munhu hikwalaho ka leswi a endleke xihoxo hi matsalwa yo karhi, kasi ha swi tiva leswaku ni lava hlawuriweke va nga ha endla swihoxo na vona.”
Mayelana ni vuyelo lebyi veke kona hikwalaho ka ku dlayiwa ka Servetus, buku leyi nge Michael Servetus—Intellectual Giant, Humanist, and Martyr, yi ri: “Rifu ra Servetus ri vange ku cinca lokukulu eka mavonelo ni ndlela leyi timhaka a ti fambisiwa ha yona ku sukela hi lembe-xidzana ra vumune.” Buku leyi yi tlhela yi ku: “Hi ku ya hi matimu, Servetus u file leswaku vanhu lava hanyaka eminkarhini ya hina va ta va ni ripfalo leri ntshunxekeke va kota ku pfumela leswi va swi rhandzaka va nga xungetiwi.”
Hi 1908 ku endliwe ribye ra xitsundzuxo ra Servetus edorobeni ra le Furwa leri vitaniwaka Annemasse, leri nga le ka mpfhuka wo ringana ntlhanu wa tikhilomitara ku suka eka xivandla lexi a dlayiweke eka xona. Ku tsariwe leswi landzelaka eka ribye ra kona: “Michel Servet[us], . . . mutivi wa ntivo-misava, dokodela, mutivi wa swilo leswi hanyaka, u hoxe xandla eku hluvukiseni ka vanhu hileswi a swi tshubuleke hi sayense, u tinyiketerile ku pfuna lava vabyaka ni swisiwana ni ku yima a tiyile leswaku a nga pfumeleli munhu a lawula miehleketo ni ripfalo rakwe. . . . Ripfumelo ra yena a ri nga tsekatseki. U nyikele hi vutomi bya yena hikwalaho ka ntiyiso.”
[Tinhlamuselo ta le hansi]
Valawuri va le Spaniya va cace 120 000 wa Vayuda lava aleke ku va Makhatoliki, naswona Vamoor va magidi yo hlayanyana va hisiwile emhandzini.
Vona xihloko lexi nge “Bibele Ya Tindzimi To Tala Ya Le Complutum I Xitirho Lexi Pfunaka eNtirhweni Wa Vuhundzuluxeri,” eka nkandziyiso wa Xihondzo xo Rindza wa April 15, 2004.
Eka buku yakwe leyi nge A Statement Regarding Jesus Christ, Servetus u hlamusele dyondzo ya Vunharhu-un’we tanihi leyi kanganyisaka ni ku nga twisiseki, kutani a vula leswaku Matsalwa a ma “vulavuli nikatsongo” hi mhaka leyi.
Loko Servetus a ri ekhotsweni, u sayine papila ra yena ro hetelela hi marito lama nge: “Michael Servetus, la nga yexe, kambe a tshembaka leswaku Kreste u ta n’wi sirhelela hakunene.”
[Bokisi/Swifaniso leswi nga eka tluka 21]
Servetus Ni Vito Leri Nge Yehovha
Ku lavisisa ka yena ntiyiso swi endle leswaku a tirhisa vito leri nge Yehovha. Endzhaku ka tin’hwetinyana William Tyndale a tirhise vito leri loko a tsala Tibuku ta Ntlhanu to Sungula ta Matsalwa, Servetus u humese buku leyi nge On the Errors of the Trinity—laha a nga tirhisa vito leri nge Yehovha ebukwini yoleyo hinkwayo. Ebukwini yakwe u hlamusele a ku: “Vito lerin’wana, leri kwetsimaka ku tlula hinkwawo, יהוה, . . . ri nga hlamuseriwa hi ndlela leyi, . . . ‘U endla swi va kona,’ ‘loyi a endlaka swi va kona,’ ‘la endleke leswaku swi va kona.’” U ye emahlweni a ku: “Vito leri nge Yehovha ri nga tirhisiwa hilaha ku faneleke eka Tatana ntsena.”
Hi 1542, Servetus u endle mindzulamiso eka vuhundzuluxeri lebyi dumeke bya Bibele ya Xilatini leyi hundzuluxeriweke hi Santes Pagninus (leyi kombisiweke laha hansi). Eka tinotsi to tala leti a ti endleke loko a hundzuluxela, Servetus u nghenise vito leri ro kwetsima nakambe. U nghenise vito leri nge Yehovha eka swikombo swa le tlhelo ni le ka matsalwa ya nkoka yo kota Pisalema 83:18, laha rito leri nge “Hosi” ri humelelaka kona eka ndzimana.
Eka buku ya yena yo hetelela leyi nge The Restitution of Christianity, Servetus u vule leswi landzelaka hi vito rero ro kwetsima, Yehovha, u te: “Swi le rivaleni . . . leswaku vo tala eminkarhini ya khale a va ri tirhisa vito leri.”
[Xifaniso]
Ribye ra xitsundzuxo leri nga le Annemasse, eFurwa
[Xifaniso lexi nga eka tluka 18]
Xifaniso lexi kovotliweke xa lembe-xidzana ra vu-15 lexi kombaka ku khuvuriwa hi nkani ka Mamoslem lawa a ma tshama eSpaniya
[Xihlovo Xa Kona]
Capilla Real, Granada
[Xifaniso lexi nga eka tluka 19]
Tluka ro sungula ra buku leyi nge “On the Errors of the Trinity”
[Xihlovo Xa Kona]
Ku suka ebukwini leyi nge De Trinitatis Erroribus, hi Michael Servetus, 1531
[Xifaniso lexi nga eka tluka 20]
Servetus u kambisise fambiselo ra ngati ku suka emahahwini
[Xihlovo Xa Kona]
Anatomie descriptive et physiologique, Paris, 1866-7, L. Guérin, Editor
[Xifaniso lexi nga eka tluka 20]
Buku ya Servetus leyi nge “Universal Treatise on Syrups” yi ve ni dyondzo yo sungula hi timhaka ta maphilisi
[Xifaniso lexi nga eka tluka 21]
John Calvin loyi a veke nala lonkulu wa Servetus
[Xihlovo Xa Kona]
Biblioteca Nacional, Madrid
[Laha Xifaniso Xi Humaka Kona eka tluka 18]
Biblioteca Nacional, Madrid
^ ***bh matl. 27-36 Hi Xihi Xikongomelo Xa Xikwembu Hi Misava?***
Ndzima Ya Vunharhu
Hi Xihi Xikongomelo Xa Xikwembu Hi Misava?
Hi xihi xikongomelo xa Xikwembu hi vanhu?
Hi yihi ndlela leyi Xikwembu xi tlhontlhiweke ha yona?
Xana vutomi byi ta va njhani enkarhini lowu taka la misaveni?
ENTIYISWENI Xikwembu xi ni xikongomelo lexi tsakisaka hi misava. Yehovha u lava leswaku yi tala hi vanhu lava tsakeke ni lava hanyeke kahle. Bibele yi vula leswaku ‘Xikwembu xi rime ntanga aEdeni’ nileswaku xi ‘endle leswaku ku mila murhi wun’wana ni wun’wana lowu navelekaka ematihlweni ya munhu ni lowu fanelekaka ku dyiwa.’ Endzhaku ka loko Xikwembu xi vumbe wanuna wo sungula ni wansati, ku nga Adamu na Evha, xi va veke ekaya leri ro xonga kutani xi ku eka vona: “Tswalanani mi andza, mi tata misava, mi yi fuma.” (Genesa 1:28; 2:8, 9, 15) Hikwalaho, a ku ri xikongomelo xa Xikwembu leswaku vanhu va va ni vana, va ndlandlamuxa kaya leri a ri ri ntanga leswaku ri tata misava hinkwayo nileswaku va khathalela swiharhi.
2 Xana u ehleketa leswaku xikongomelo xa Yehovha Xikwembu hi vanhu xa leswaku va hanya emisaveni leyi nga paradeyisi xi ta kala xi hetiseka? Xikwembu xi ri: “Ndzi swi vurile . . . ndzi ta tlhela ndzi swi endla.” (Esaya 46:9-11; 55:11) Ina, leswi Xikwembu xi tiyimiseleke ku swi endla xi ta swi endla hakunene! Xi vula leswaku ‘misava leyi a xi yi tumbuluxelanga swa hava kambe xi yi vumbele leswaku ku akiwa eka yona.’ (Esaya 45:18) I vanhu va muxaka muni lava Xikwembu a xi lava leswaku va hanya emisaveni leyi? Naswona a xi lava leswaku va hanya nkarhi wo tanihi kwihi eka yona? Loko Bibele yi hlamula yi ri: “Lavo lulama va ta dya ndzhaka ya misava, va ta tshama eka yona hi masiku.”—Pisalema 37:29; Nhlavutelo 21:3, 4.
3 Swi le rivaleni leswaku leswi a swi si endleka. Sweswi vanhu va vabya ivi va fa; va lwa va dlayana. Ku ni leswi nga fambangiki kahle. Hambiswiritano, a swi kanakanisi leswaku Xikwembu a xi nga tiyimiselanga leswaku misava yi va hi ndlela leyi yi nga xiswona namuntlha! Timhaka ti onhake kwihi? Ha yini xikongomelo xa Xikwembu xi nga hetisekanga? Etibukwini ta matimu leti tsariweke hi vanhu, a yi kona leyi nga hi nyikaka nhlamulo hikuva timhaka ti onhake le tilweni.
MASUNGULO YA NALA
4 Buku yo sungula ya Bibele yi hi byela hi mukaneti wa Xikwembu la humeleleke entangeni wa Edeni. U vuriwa “nyoka” kambe a a nga ri nyoka ya xiviri. Buku yo hetelela ya Bibele yi vula leswaku hi ‘loyi a vuriwaka Diyavulosi na Sathana, la xisaka misava hinkwayo leyi akiweke.’ U tlhela a vuriwa “nyoka ya khale.” (Genesa 3:1; Nhlavutelo 12:9) Ntsumi leyi ya matimba kumbe xivumbiwa lexi nga vonakiki xa moya, xi tirhise nyoka leswaku xi kota ku vulavula na Evha, tanihi laha munhu la tlhariheke a nga endlaka onge rito ra yena ri huma eka xipopana. Swi le rivaleni leswaku munhu yoloye wa moya a a ri kona loko Xikwembu xi vumba misava leswaku vanhu va ta tshama eka yona.—Yobo 38:4, 7.
5 Hambiswiritano, leswi swivumbiwa hinkwaswo swa Yehovha swi hetisekeke, i mani la endleke loyi a vuriwaka “Diyavulosi” kumbe “Sathana”? Handle ko tipfinyinga, un’wana wa vana lava va Xikwembu va moya, lava nga ni matimba, u tihundzule Diyavulosi hi yexe. Xana sweswo swi kotekise ku yini? Phela, namuntlha munhu loyi a a lulamile naswona a tshembeka, a nga hundzuka khamba. Xana sweswo swi endlekisa ku yini? Munhu yoloye a nga pfumelela ku navela ko biha leswaku ku dzima timitsu embilwini ya yena. Loko a tshamela ku anakanya hi ku endla swilo sweswo swo biha, u ya a navela ku swi endla. Kutani loko o tshuka a kuma nchumu lowu ku nga khale a ri karhi a wu lava, a nga ha wu yiva.—Yakobo 1:13-15.
6 Hi swona leswi endlekeke eka Sathana Diyavulosi. Swi tikomba onge u xi twile Xikwembu loko xi byela Adamu na Evha leswaku va va ni vana va tata misava. (Genesa 1:27, 28) Swi le rivaleni leswaku Sathana u te: ‘Phela, vanhu lava hinkwavo va nga gandzela mina ku ri ni ku va va gandzela Xikwembu!’ Hiloko ku navela ko biha ku ya ku dzima timitsu embilwini ya yena. U hetelele a teke goza ra ku kanganyisa Evha hi ku hembela Xikwembu. (Genesa 3:1-5) Hi ndlela yoleyo u hundzuke “Diyavulosi,” leswi vulaka “Mulumbeti.” Hi nkarhi lowu fanaka u hundzuke “Sathana,” leswi vulaka “Mukaneti.”
7 Sathana Diyavulosi u xise Adamu na Evha hi mano ya yena leswaku va nga xi yingisi Xikwembu. (Genesa 2:17; 3:6) Kutani va hetelele va file hikuva Xikwembu a xi vurile leswaku loko va nga xi yingisi, va ta fa. (Genesa 3:17-19) Leswi Adamu a a nga ha hetisekanga hikwalaho ka xidyoho, vana va yena hinkwavo va tswariwe va ri ni xidyoho. (Varhoma 5:12) Leswi swi endlekeke ha yena hi nga swi fanisa ni pani ra ku baka xinkwa. Loko pani ri phatekile, ku endleka yini hi swinkwa leswi bakiwaka hi rona? Lofo ha rin’we ri huma ri phatekile kumbe ri nga hetisekanga. Hilaha ku fanaka, munhu ha un’we u tswariwa a “phatekile” hikwalaho ka leswi Adamu a nga hetisekangiki. Hi yona mhaka leyi vanhu hinkwavo va dyuhalaka ivi va fa.—Varhoma 3:23.
8 Entiyisweni loko Sathana a endla leswaku Adamu na Evha va dyohela Xikwembu, a a hlohlotela moya wa ku xandzuka. A a sola ndlela leyi Yehovha a fumaka ha yona. Kahle-kahle, Sathana a a ku: ‘Xikwembu i mufumi wo biha. Xi byela vanhu va xona mavunwa ivi xi va tsona swilo leswinene. Vanhu a va fanelanga va fumiwa hi Xikwembu. Va nga tiendlela swiboho eka leswinene ni swo biha. Naswona va ta tiphina hi vutomi loko va fumiwa hi mina.’ Xana Xikwembu a xi ta xi lunghisa njhani xihehlo xo tano xa xisandzu? Van’wana va ehleketa leswaku Xikwembu a xi fanele xi dlaye vaxandzuki volavo. Kambe, xana sweswo a swi ta va swi herise xihehlo xa Sathana? Xana a swi ta va swi kombisile leswaku ndlela leyi Xikwembu xi fumaka ha yona yi lulamile?
9 Vululami lebyi hetisekeke bya Yehovha a byi nga ta n’wi pfumelela leswaku a hatlisela ku dlaya vaxandzuki volavo. U swi vonile leswaku a ku laveka nkarhi leswaku xihehlo xexo xa Sathana xi lulamisiwa hi ndlela leyinene ni leyi nga ta kombisa leswaku Diyavulosi i muhembi. Hiloko Xikwembu xi endla xiboho xo tshika vanhu va tifuma va ri karhi va kuceteriwa hi Sathana. Leswaku hikwalaho ka yini Yehovha a endle tano ni leswaku ha yini a pfumelele leswaku ku hundza nkarhi wo leha swonghasi a nga si tlhantlha mphikamakaneta leyi, swi ta hlamuseriwa eka Ndzima 11 ya buku leyi. Kambe, mhaka leyi hi faneleke hi anakanyisisa ha yona hi leyi: Xana Adamu na Evha va endle kahle hi ku yingisa Sathana loyi a a nga si tshama a va endlela nchumu ni wun’we lowunene? Xana a swi ri swinene ku va va pfumele leswaku Yehovha, loyi a va nyikeke swilo hinkwaswo, i muhembi la nga ni tihanyi? Xana wena a wu ta va u endle yini?
10 I swinene ku anakanyisisa hi swivutiso leswi hikuva un’wana ni un’wana wa hina namuntlha, u langutana ni mphikamakaneta yoleyo. Ina, na wena u ni lunghelo ro hlamula swihehlo leswi Sathana a hehlaka Yehovha ha swona. U nga pfumela leswaku Yehovha a va Mufumi wa wena kutani u pfuneta eku paluxeni ka mavunwa ya Sathana. (Pisalema 73:28; Swivuriso 27:11) Khombo ra kona, vanhu vo tala namuntlha emisaveni leyi a va swi lavi ku endla tano. Sweswo swi tlakusa xivutiso xa nkoka lexi nge, Xana kahle-kahle Bibele yi dyondzisa leswaku Sathana u fuma misava leyi?
I MANI LA FUMAKA MISAVA LEYI?
11 Yesu a nga si tshama a swi kanakana leswaku misava leyi yi fumiwa hi Sathana. Hi ndlela yo karhi ya singita, Sathana u tshama a kombisa Yesu “mimfumo hinkwayo ya misava ni ku vangama ka yona.” Hiloko Sathana a n’wi tshembisa a ku: “Swilo leswi hinkwaswo ndzi ta ku nyika swona loko wo nkhinsama u ndzi gandzela.” (Matewu 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Anakanya hi mhaka leyi. Xana Sathana a a ta ringa Yesu hi ku n’wi nyika mimfumo ya misava loko misava leyi a yi nga fumiwi hi yena? Yesu a nga yi kanetanga mhaka ya leswaku mimfumo hinkwayo ya misava i ya Sathana. Hakunene Yesu a a ta va a kanete mhaka yoleyo loko mimfumo leyi a yi nga lawuriwi hi Sathana.
12 I ntiyiso leswaku Yehovha i Xikwembu xa Matimba Hinkwawo, Muvumbi wa vuako lebyi hinkwabyo byo hlamarisa. (Nhlavutelo 4:11) Nilokoswiritano, a ku kona laha Bibele yi vulaka leswaku Yehovha Xikwembu kumbe Yesu Kreste i mufumi wa misava leyi. Entiyisweni, Yesu u vule hi ku kongoma leswaku Sathana i “mufumi wa misava leyi.” (Yohane 12:31; 14:30; 16:11) Bibele yi tlhela yi vula leswaku Sathana Diyavulosi i “xikwembu xa mafambiselo lawa ya swilo.” (2 Vakorinto 4:3, 4) Loko muapostola Yohane la nga Mukreste a tsala hi ta mukaneti loyi kumbe Sathana, u te: “Misava hinkwayo yi le hansi ka matimba ya lowo homboloka.”—1 Yohane 5:19.
NDLELA LEYI MISAVA YA SATHANA YI NGA TA HERISIWA HA YONA
13 Loko lembe rin’wana ni rin’wana ri ri karhi ri hundza, vubihi bya misava byi ya byi nyanya. Yi tele hi masocha lama tshamaka ma ri eku lweni, van’watipolitiki lava nga tshembekiki, varhangeri va vukhongeri lava kanganyisaka ni swigevenga leswi nga riki na ntwela-vusiwana. Misava hinkwayo yi le ka xiyimo lexi ku hundzula xona ku nga ku tlanga hi nkarhi. Bibele yi vula leswaku nkarhi wu le kusuhi wa leswaku Xikwembu xi herisa misava leyi yo biha hi nyimpi ya xona ya Armagedoni. Sweswo swi ta endla leswaku ku simekiwa misava leyintshwa yo lulama.—Nhlavutelo 16:14-16.
14 Yehovha Xikwembu u hlawule Yesu Kreste leswaku a va Hosi ya Mfumo wa Yena wa le tilweni, kumbe hulumendhe. Khale ka khaleni, Bibele yi profete yi ku: “Hi velekeriwe n’wana, hi nyikiwe n’wana wa jaha; naswona ku fuma ka vuhosana ku ta va ekatleni ra yena. Kutani vito ra yena u ta thyiwa . . . Hosana ya Ku Rhula. Ku tala ka ku fuma ka vuhosana ni ku rhula a swi nge vi na makumu.” (Esaya 9:6, 7) Malunghana ni mfumo lowu, Yesu u dyondzise valandzeri va yena leswaku va khongela va ku: “Mfumo wa wena a wu te. Ku rhandza ka wena a ku endleke emisaveni, hilaha ku endlekaka hakona etilweni.” (Matewu 6:10) Hilaha hi nga ta swi vona hakona loko hi ya emahlweni ni buku leyi, ku nga ri khale Mfumo wa Xikwembu wu ta susa mimfumo ya misava leyi ivi wu sala wu fuma wu ri woxe. (Daniyele 2:44) Kutani Mfumo wa Xikwembu wu ta tisa misava leyi nga paradeyisi.
MISAVA LEYINTSHWA YI TSHINELE!
15 Bibele ya hi tiyisekisa yi ku: “Ku ni matilo lamantshwa ni misava leyintshwa leswi hi swi rindzeleke hi ku ya hi xitshembiso xa [Xikwembu], naswona ku ta va ni ku lulama eka swona.” (2 Petro 3:13; Esaya 65:17) Minkarhi yin’wana loko Bibele yi vulavula hi “misava” yi va yi vulavula hi vanhu lava hanyaka eka yona. (Genesa 11:1) Kutani “misava leyintshwa” yo lulama i vanhu lava amukelekaka eka Xikwembu.
16 Yesu u tshembise leswaku emisaveni leyintshwa, vanhu lava nga ta amukeleka eka Xikwembu va ta kuma nyiko ya “vutomi lebyi nga heriki.” (Marka 10:30) Hi kombela u pfula eka Yohane 3:16 na 17:3 eBibeleni ya wena, kutani u hlaya leswi Yesu a vuleke leswaku hi fanele hi swi endla leswaku hi kuma vutomi lebyi nga heriki. Sweswi vona mikateko leyi Bibele yi tshembisaka leswaku yi ta kumiwa hi lava va faneriwaka hi nyiko yoleyo leyi humaka eka Xikwembu loko misava yi ta va yi ri Paradeyisi.
17 Vubihi, nyimpi, vugevenga ni madzolonga swi ta va swi nga ha ri kona. “Lowo homboloka a nge he vi kona . . . Kambe lavo rhula va ta dya ndzhaka ya misava.” (Pisalema 37:10, 11) Ku ta va ni ku rhula hikuva ‘Xikwembu xi ta herisa tinyimpi ku ya fika emakumu ya misava.’ (Pisalema 46:9; Esaya 2:4) Kutani “lowo lulama u ta hluka, ni ku rhula ku ta andza ku fikela n’weti wu nga ha vi kona”—leswi vulaka leswaku ku rhula ku ta va kona hilaha ku nga heriki!—Pisalema 72:7.
18 Vagandzeri va Yehovha va ta tshama va sirhelelekile. Minkarhi hinkwayo loko Vaisrayele lava hanyeke enkarhini wa ku tsariwa ka Bibele va yingisa Xikwembu, a va tshama va sirhelelekile. (Levhitika 25:18, 19) Mawaku ndlela leyi swi nga ta tsakisa ka yona ku tiphina hi nsirhelelo lowu fanaka eParadeyisini!—Esaya 32:18; Mikiya 4:4.
19 Swakudya a swi nge he kayiveli. Mupisalema u yimbelele a ku: “Ku ta va ni mavele yo tala emisaveni; ma ta khapakhapa etinhlohlorhini ta tintshava.” (Pisalema 72:16) Yehovha Xikwembu u ta katekisa vanhu va yena vo lulama, “kunene misava yi ta humesa swimila swa yona.”—Pisalema 67:6.
20 Misava hinkwayo yi ta hundzuka paradeyisi. Ku ta akiwa makaya lamantshwa yo xonga ni mintanga etikweni leri a ri onhiwe hi vanhu lava nga ni xidyoho. (Esaya 65:21-24; Nhlavutelo 11:18) Loko nkarhi wu ri karhi wu famba, swiphemu swa misava leswi nga ha riki na vanhu vo biha, swi ta lunghisiwa kukondza misava hinkwayo yi va ntanga wo saseka lowu nga ni mihandzu leyi vekaka ku fana ni ntanga wa le Edeni. Xikwembu a xi nge pfuki xi tsandzekile ku ‘pfula voko ra xona kutani xi enerisa ku navela ka xilo xin’wana ni xin’wana lexi hanyaka.’—Pisalema 145:16.
21 Vanhu ni swiharhi va ta hanyisana hi ku rhula. Swivandzana ni swifuwo swi ta dya swin’we. Hambi ku ri xihlangi a xi nge swi chavi swiharhi leswi sweswi swi nga ni khombo.—Esaya 11:6-9; 65:25.
22 Vuvabyi byi ta hela. Leswi Yesu a nga Hosi ya Mfumo wa Xikwembu wa le tilweni, u ta tshungula vanhu hinkwavo lava vabyaka hi mpimo lowu tlulaka lowu a va tshunguleke ha wona loko a ha ri la misaveni. (Matewu 9:35; Marka 1:40-42; Yohane 5:5-9) Kutani “ku hava munhu la tshamaka kona la nga ta ku: ‘Ndza vabya.’”—Esaya 33:24; 35:5, 6.
23 Varhandziwa va hina lava feke va ta pfuxiwa kutani va nga ha tlheli va fa. Hinkwavo lava etleleke emasirheni, lava nga emianakanyweni ya Xikwembu va ta pfuxiwa va tlhela va hanya. Entiyisweni, “ku ta va ni ku pfuxiwa ka lava lulameke ni ka lava nga lulamangiki.”—Mintirho 24:15; Yohane 5:28, 29.
24 Hakunene lava va hlawulaka ku yingisa Yehovha Xikwembu, Muvumbi wa hina Lonkulu, va tlhela va n’wi tirhela, va ta tiphina hi vumundzuku lebyi tsakisaka! Loko Yesu a tshembisa mudyohi loyi a feleke etlhelo ka yena, a ku: “U ta va na mina eParadeyisini,” a a vulavula hi Paradeyisi leya ha taka emisaveni. (Luka 23:43) I swa nkoka leswaku hi dyondza leswi engetelekeke ha Yesu Kreste, loyi a nga ta hi tisela mikateko leyi hinkwayo.
LESWI BIBELE YI SWI DYONDZISAKA
▪ Xikongomelo xa Xikwembu xo hundzula misava yi va paradeyisi xi ta hetiseka.—Esaya 45:18; 55:11.
▪ Sweswi misava leyi yi fumiwa hi Sathana.—Yohane 12:31; 1 Yohane 5:19.
▪ Emisaveni leyintshwa, Xikwembu xi ta nyika vanhu mikateko yo tala.—Pisalema 37:10, 11, 29.
[Swivutiso Swa Dyondzo]
1. Hi xihi xikongomelo xa Xikwembu hi misava?
2. (a) Hi swi tivisa ku yini leswaku xikongomelo xa Xikwembu hi misava xi ta hetiseka? (b) Hi ku ya hi Bibele, i vamani lava nga ta hanya hi masiku?
3. Hi swihi swiyimo leswi vangaka gome leswi nga kona emisaveni naswona leswi swi tlakusa swivutiso swihi?
4, 5. (a) Kahle-kahle i mani la vulavuleke na Evha hi ku tirhisa nyoka? (b) Swi nga tisa ku yini leswaku munhu loyi a nga tshama a va lonene, la tshembekaka a hundzuka khamba?
6. Swi tise ku yini leswaku n’wana wa Xikwembu wa moya, la nga ni matimba, a hundzuka Sathana Diyavulosi?
7. (a) Ha yini Adamu na Evha va file? (b) Ha yini vana hinkwavo va Adamu va dyuhala ivi va fa?
8, 9. (a) Swi tikomba onge hi xihi xihehlo lexi Sathana a hehleke Xikwembu ha xona? (b) Ha yini Xikwembu xi nga hatliselanga ku dlaya vaxandzuki volavo?
10. U nga swi hlamula njhani swihehlo leswi Sathana a hehlaka Yehovha ha swona?
11, 12. (a) Xana ndzingo lowu Sathana a ringeke Yesu ha wona wu swi kombisa hi ndlela yihi leswaku misava leyi yi fumiwa hi Sathana? (b) I yini xin’wana lexi kombisaka leswaku Sathana hi yena la fumaka misava leyi?
13. Ha yini ku ri ni xilaveko xa misava leyintshwa?
14. I mani loyi Xikwembu xi n’wi hlawuleke leswaku a va Hosi ya Mfumo wa xona naswona sweswo swi profetiwe hi ndlela yihi?
15. “Misava leyintshwa” i yini?
16. Hi yihi nyiko ya risima leyi Xikwembu xi nga ta yi nyika lava amukelekaka eka xona naswona hi fanele hi endla yini leswaku hi yi kuma?
17, 18. Hi nga tiyiseka njhani leswaku ku ta va ni ku rhula ni nsirhelelo emisaveni hinkwayo?
19. Hi swi tivisa ku yini leswaku ku ta va ni ndzalo ya swakudya emisaveni leyintshwa ya Xikwembu?
20. Hi nga tiyiseka njhani leswaku misava hinkwayo yi ta hundzuka paradeyisi?
21. I yini lexi kombisaka leswaku vanhu ni swiharhi va ta hanyisana hi ku rhula?
22. Ku ta endleka yini hi vuvabyi?
23. Ha yini ku pfuxiwa ka vafi ku ta va nchumu lowu tsakisaka eka hina?
24. U titwa njhani hi ku hanya emisaveni loko se yi hundzuriwe Paradeyisi?
[Xifaniso lexi nga eka tluka 30]
Xana Sathana a a ta n’wi nyikisa ku yini Yesu mimfumo hinkwayo ya misava loko a yi nga ri ya yena?
[Xifaniso lexi tataka tluka hinkwaro lexi nga eka tluka 35]


c: text/html

text:
Mbofholowo ya muthu
Mutheo wa u tenda uhu ha vha-dzia-mbofholowo ndi ndeme ine vha-dzia-mbofholowo vha i vhea kha muthu na pfanelo na vhudifhinduleli hawe. Muthu munwe na munwe ndi wa vhuthogwa. Vhadzia-mbofholowo vha tenda uri vhathu vha u diitela tsheo na u sa vhudzwa zwine vha tea u ita tshifhinga tshothe. Vha tea u vhofholowa u tevhela vhutshilo vhune vha tama u vhu tevhela, tenda kha u ita ngauralo, vha sa do fhungudza/vhea mukano kha mbofholowo ya munwe muthu. Nga inwe ndila, pfanelo yanu ya u tandavhudza zwanda nga u vhofholowa i guma hune na thoma u kwama/thula munwe muthu.
U tenda uhu kha mbofholowo ya muthu zwi adzela minwe milayo yothe yo no dodombedzwaho. Hafhu, vhuliberali vhu toda u kondelelana ha mihumbulo yo fhambanaho, na, tshi kondaho u fhira zwothe, mihumbulo yo fhambanaho na yashu. Munwali a divheaho o vhuya ari, “A thi tendelani na zwine na amba, fhedzi ndi do tsireledza u swika lufuni pfanelo yanu ya u zwi amba.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mateo
Evangeli ya Mateo (nga lwa thevhedzaipfi, "u ya nga Mateo"; Lugerika, Katά Maθθaίov kana Katά Matθaίov, Kata Maththaion kana Kata Matthaion) ndi inwe ya Evangeli nna dza mafhungo a Thestamennde Ntswa. I anetshela nga ha mafhungo a vhutshilo na vhudinda ha Yesu, u bva kha Vhubvo ha Lushaka lwawe u swika kha tshifhinga tsha musi a tshi bvelela nga murahu ha mvuwo yawe musi a tshi laedza Vhaapostola vhawe uri vha "ye u ita vhathu vha tshaka dzothe vhafunziwa."
This is an excerpt from the article Mateo from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) JULY 2014
Nkandziyiso lowu wu ni swihloko leswi dyondziwaka evandlheni ku sukela hi September 1 ku ya ka 28, 2014.
Va Tinyikele Hi Ku Tirhandzela
—Le Micronesia
Vanhu va le matikweni man’wana lava tirhaka eSwihlaleni leswi swa Pacific hakanyingi va langutana ni mintlhontlho yinharhu leyi tolovelekeke. Vahuweleri lava va Mfumo va langutana njhani na yona?
“Yehovha Wa Va Tiva Lava Nga Vakwe”
“Masungulo” ni “mfungho” leswi ku vulavuriwaka ha swona eka 2 Timotiya 2:
Vanhu Va Yehovha Va ‘Fularhela Leswi Nga Lulamangiki’
Xiga lexi nge ‘fularhela leswi nga lulamangiki’ xi fambisana njhani ni swiendlakalo leswi endlekeke enkarhini wa Muxe? Hi nga dyondza yini eka swiendlakalo sweswo?
Ndzi Feriwa Hi Tatana
—Ndzi Kuma Tatana Un’wana
Hlaya hi mhaka ya vutomi ya Gerrit Lösch, xirho xa Huvo leyi Fumaka.
“N’wina Mi Timbhoni Ta Mina”
Ku vitaniwa ka hina Timbhoni ta Yehovha swi vula yini?
“Mi Ta Va Timbhoni Ta Mina”
Ha yini Yesu a vule leswaku “mi ta va timbhoni ta mina” ku nga ri ta Yehovha? Hi nga tshama hi ri karhi hi hisekela ntirho wo chumayela hi ndlela yihi?


text:
Tindlela To Kuma Ntsako eNdyangwini
Ndlela Yo Hlula Swihinga Leswi Mimpatswa Leya Ha Ku Cataka Yi Langutanaka Na Swona
Nuna u ri: “Swa ndzi hlamarisa ku xiya leswaku mina ni nsati wa mina hi hambanile swinene! Hi xikombiso, mina ndzi rhandza ku hatla ndzi pfuka, kambe yena wa hlwela. Mahanyelo yakwe a ndzi ma twisisi! Hi hala tlhelo, loko ndzi sweka u tshamela ku ndzi xopa-xopa, ngopfu-ngopfu ndlela leyi ndzi tisulaka ha yona mavoko hi lapi ro sula swibya.”
Nsati u ri: “Nuna wa mina a nga vulavuli ngopfu naswona mina ndzi kulele endyangwini lowu vanhu va kona va rhandzaka ku vulavula, ngopfu-ngopfu hi nkarhi wa swakudya. Loko nuna wa mina a sweka, u tirhisa lapi rin’we ku sula swibya ni mavoko yakwe! Leswi swa ndzi karhata! Ha yini vavanuna va hlwela ku twisisa? I yini leswi vanhu va nga swi endlaka leswaku vukati bya vona byi tsakisa?”
LOKO ku ri leswaku na wena wa ha ku cata, xana u langutana ni swiphiqo leswi fanaka? Xana swi tikomba onge munghana wa wena wa vukati u sungule ku xiya swihoxo leswi a a nga swi voni loko mi nga si cata? I yini leswi u nga swi endlaka leswaku u hunguta “swiphiqo swa siku ni siku leswi vanhu lava tekaneke va nga ta langutana na swona”?—1 Vakorinto 7:28, Today’s English Version.
Tsundzuka leswi, u nga ehleketi leswaku leswi se mi nga cata, wena ni munghana wa wena wa vukati swi ta mi olovela ku tolovela vutomi lebyintshwa lebyi se mi byi sunguleke. Swi nga ha endleka leswaku u dyondze ku hanyisana ni vanhu van’wana loko u nga si cata naswona mfanelo leyi yi ye yi kula loko u nga si cata. Hambiswiritano, vukati byi ta ku pfuna u vona loko hakunene u ri na yona mfanelo yoleyo naswona swi nga ha endleka leswaku swi ta lava leswaku u yi antswisa. Xana swi nga ha endleka leswaku u pfa u endla swihoxo? Ina. Xana u nga swi kota ku va ni timfanelo leti u faneleke u va na tona? Ina, u nga swi kota.
Ndlela leyinene ngopfu yo antswisa nchumu wun’wana ni wun’wana i ku ya eka munhu la wu tivaka kahle nchumu wolowo naswona u tirhisa leswi a ku byelaka swona. Yehovha Xikwembu hi yena la byi tivaka kahle vukati. Phela hi yena Loyi a hi vumbeke hi ri ni ku navela ku nghenela vukati. (Genesa 2:22-24) Xiya ndlela leyi Rito rakwe, ku nga Bibele, ri nga ku pfunaka ha yona leswaku u hlula swiphiqo ni ku ku pfuna leswaku u va ni timfanelo leti nga ta endla leswaku u tiphina vutomi bya wena hinkwabyo evukatini bya wena.
GOZA 1. DYONDZANI KU VULAVURISANA
Hi swihi swiphiqo swa kona?
Keiji, * wanuna la tshamaka eJapani, minkarhi yin’wana a a rivala leswaku swiboho leswi a swi endlaka swi khumba nsati wakwe. U ri: “A ndzi amukela swirhambo handle ko rhanga ndzi vulavula ni nsati wa mina. Endzhaku ka nkarhi, ndzi xiye leswaku nsati wa mina u va a khomekile hi nkarhi lowu hi faneleke hi ya laha hi nga rhambiwa kona.” Allen, wanuna la tshamaka eAustralia, u ri: “A ndzi ehleketa leswaku a swi bohi leswaku ndzi rhanga ndzi vulavula ni nsati wa mina hi swiboho leswi ndzi faneleke ndzi swi endla.” Sweswo a swi vangiwa hi ndlela leyi a kurisiweke ha yona. A swi ri tano ni le ka Dianne, la tshamaka eBritain. U ri: “Loko ndzi lava mpfuno a ndzi tolovele ku rhanga ndzi vutisa swirho swa ndyangu wa ka hina. Loko ndzi fanele ndzi endla swiboho, a ndzi endla leswi fanaka, ematshan’weni yo rhanga ndzi vulavula ni nuna wa mina.”
I yini lexi nga pfunaka?
Tsundzuka leswaku Yehovha Xikwembu u teka mpatswa wu ri “nyama yin’we.” (Matewu 19:3-6) A ku na vuxaka byin’wana lebyi a byi tekaka byi ri bya nkoka ku tlula bya nuna ni nsati! Leswaku vuxaka byebyo byi tshama byi tiyile, i swa nkoka ku vulavurisana.
Nuna ni nsati va nga dyondza swo tala hi ku kambisisa ndlela leyi Yehovha Xikwembu a vulavuleke ha yona na Abrahama. Hi xikombiso, hi kombela u hlaya rungula leri nga eka Genesa 18:17-33. Xiya tindlela tinharhu leti Yehovha a n’wi xiximeke ha tona Abrahama. (1) U n’wi byele leswi a a lava ku swi endla. (2) U n’wi yingisile loko a vula mavonelo yakwe. (3) U endle leswaku xiboho xakwe xi fambisana ni leswi Abrahama a swi kombeleke. Xana wena u nga swi endlisa ku yini leswi, loko u vulavula ni munghana wa wena wa vukati?
RINGETA LESWI: Loko mi bula hi swilo leswi nga ta khumba munghana wa wena wa vukati, (1) hlamusela ndlela leyi a wu ta rhandza ku yi tamela ha yona mhaka yoleyo, kambe u yi veka tanihi xiringanyeto; (2) kombela munghana wa wena wa vukati leswaku a hlamusela ndlela leyi a yi vonaka ha yona mhaka yoleyo naswona swi tekele enhlokweni leswi a swi vulaka hambiloko a nga yimi na wena; naswona (3) “ku anakanyela ka [wena] a ku tiviwe hi vanhu hinkwavo” hi ku va u amukela vonelo ra munghana wa wena wa vukati loko swi koteka.—Vafilipiya 4:5.
GOZA 2. VANA NI VUXIYAXIYA
Hi swihi swiphiqo swa kona?
Swi nga ha endleka leswaku ndyangu lowu u kuleleke eka wona ni ndhavuko wa wena swi endle leswaku u tolovela ku tiphofula hi ndlela leyi nga ha khunguvanyisaka van’wana. Hi xikombiso, Liam la tshamaka eYuropa u ri: “Vanhu va laha ndzi tshamaka kona va vulavula handle ko anakanya. Ndlela leyi a ndzi vulavula ha yona loko ndzi lava swilo a yi hlundzukisa nsati wa mina. Ndzi boheke ku dyondza ku va la olovaka.”
I yini lexi nga pfunaka?
U nga ehleketi leswaku munghana wa wena wa vukati u ta yi tsakela ndlela leyi u toloveleke ku vulavula ni vanhu van’wana ha yona. (Vafilipiya 2:3, 4) Ndzayo leyi muapostola Pawulo a yi nyikeke Timotiya yi nga va mpfuno lowukulu eka vanhu lava ha ku cataka. U te: “Hlonga ra Hosi a ri fanelanga ri lwa, kambe ri fanele ri olova.” Hi ku ya hi Xigriki xo sungula, rito leri hundzuluxeriweke ri va “olova,” ri nga ha tlhela ri vula “ku va ni vuxiyaxiya.” (2 Timotiya 2:24) Vuxiyaxiya i vuswikoti byo kota ku tamela mhaka hi vukheta handle ko khunguvanyisa munhu un’wana.
RINGETA LESWI: Loko munghana wa wena wa vukati a ku hlundzukisile, swi teke ku fana ni loko u hlundzukisiwe hi munghana wa wena kumbe muthori wa wena. Xana rito ra wena a ri ta va njhani? Xana hi wahi marito lawa a wu ta ma tirhisa? Kutani teka munghana wa wena wa vukati tanihi loyi u faneleke u vulavula na yena hi xichavo ni hi vuxiyaxiya ku tlula munghana wa wena kumbe muthori wa wena.—Vakolosa 4:6.
GOZA 3. TOLOVELA VUTIHLAMULERI LEBYINTSHWA LEBYI U NGA NA BYONA
Hi swihi swiphiqo swa kona?
Swi nga ha endleka leswaku loko ma ha ku cata wanuna a rhangela ndyangu hi ndlela leyi hlundzukisaka nsati wakwe kumbe u kuma leswaku nsati wakwe a nga swi tolovelanga ku endla swilo hi vuxiyaxiya. Hi xikombiso, Antonio, wanuna la tshamaka eItaly u ri: “Tatana a a endla swiboho handle ko rhanga a vulavula na manana. Kutani na mina a ndzi endla leswi fanaka loko ndza ha ku cata.” Debbie, wansati la tshamaka eCanada u ri: “A ndzi lava leswaku nuna wa mina a hleleka, kambe ndlela leyi a ndzi vulavula na yena ha yona yi endle leswaku a nga ndzi yingisi.”
I yini lexi nga pfunaka wanuna?
Vavanuna van’wana va hlanganisa leswi Bibele yi swi vulaka hi ku titsongahata ka vavasati ni leswi yi swi vulaka hi ku va n’wana a yingisa mutswari wakwe. (Vakolosa 3:20; 1 Petro 3:1) Nilokoswiritano, Bibele yi vula leswaku wanuna u ta “namarhela nsati wakwe, kutani lavambirhi va ta va nyama yin’we”; a yi vuli leswi fanaka eka mutswari ni n’wana. (Matewu 19:5) Yehovha u vule leswaku wansati i mupfuni wa nuna wakwe. (Genesa 2:18) A nga si tshama a vula leswaku n’wana i mupfuni wa mutswari wakwe. Kutani loko wanuna a khoma nsati wakwe ku fana ni n’wana wakwe, xana u ta va a ri xixima lunghiselelo ra vukati?
Entiyisweni, Bibele yi khutaza vavanuna leswaku va khoma vasati va vona hi ndlela leyi Yesu a ri khomaka ha yona vandlha ra Vukreste. Nsati wa wena swi nga n’wi olovela ku ku xixima tanihi nhloko loko (1) u nga langutelanga leswaku a titsongahata hi ndlela leyi hetisekeke eka wena naswona (2) u n’wi rhandza hi ndlela leyi u wu rhandzaka ha yona miri wa wena naswona sweswo u swi endla hambiloko mi ri ni swiphiqo.—Vaefesa 5:25-29.
I yini lexi nga pfunaka wansati?
Tsundzuka leswaku nuna wa wena u byarhisiwe hi Xikwembu ku va nhloko ya ndyangu, kutani swi amukele sweswo. (1 Vakorinto 11:3) Loko u xixima nuna wa wena swi fana ni loko u xixima Xikwembu. Loko u nga byi xiximi vunhloko byakwe, u va u kombisa leswaku ni Xikwembu a wu xi xiximi swin’we ni milawu ya xona.—Vakolosa 3:18.
Loko mi bula hi swiphiqo swo karhi, ringeta ku tlhantlha xiphiqo xa kona ematshan’weni yo hlasela nuna wa wena. Hi xikombiso, Hosi ya xisati, Estere, a a lava leswaku Hosi Ahasuwerusi nuna wakwe, a herisa vuhomboloki lebyi a byi ri kona. Ematshan’weni yo n’wi hlasela, u n’wi byele ndlela leyi a titwaka ha yona hi xichavo. Nuna wakwe u n’wi yingisile kutani a endla leswi nga swinene. (Estere 7:1-4; 8:3-8) Nuna wa wena u ta ya a ku rhandza swinene loko (1) u n’wi nyika nkarhi wa ku va a tolovela vutihlamuleri bya ku va nhloko ya ndyangu naswona (2) u n’wi xixima hambiloko a pfa a endla swihoxo.—Vaefesa 5:33.
RINGETA LESWI: Ematshan’weni yo hlayela swilo leswi munghana wa wena wa vukati a faneleke a antswisa eka swona, languta leswi wena u faneleke u antswisa eka swona. Vavanuna: Loko ndlela leyi u wu rhangelaka ha yona ndyangu wa wena yi khunguvanyisa nsati wa wena, n’wi kombele a ku byela laha u nga antswisaka kona kutani u swi tsala ehansi swiringanyeto swa kona. Vavasati: Loko nuna wa wena a vona onge a wu n’wi xiximi, n’wi kombele a ku byela laha u nga antswisaka kona kutani u swi tsala ehansi swiringanyeto swa kona.
U Nga Languteli Swilo Leswikulu
Ku hlayisa ntsako endyangwini swi fana ni ku dyondza ku fambisa xikanyakanya. Loko u ri eku dyondzeni u ta pfa u wa. Hilaha ku fanaka, ni le vukatini bya wena u ta pfa u endla swihoxo leswi khomisaka tingana.
Vana ni langutelo lerinene. Yi tekele enhlokweni mhaka leyi karhataka munghana wa wena wa vukati, kambe swi nga ku karhati swihoxo leswi u pfaka u swi endla. Loko ma ha ku cata, endla leswaku munghana wa wena vukati a tiphina. (Deteronoma 24:5) Xa nkoka swinene, pfumelelani Rito ra Xikwembu ri mi kongomisa. Hi ku endla tano, vukati bya n’wina byi ta ya byi tiya lembe ni lembe.
^ ndzim. 9 Mavito man’wana ma cinciwile.
TIVUTISE . . .
Loko u ri ni swiphiqo, xana u bula ha swona ni vanhu van’wana ematshan’weni yo bula ha swona ni munghana wa wena wa vukati?
Eka tiawara ta 24 leti hundzeke, i yini leswi ndzi swi endleke leswi kombisaka leswaku ndza n’wi rhandza naswona ndza n’wi xixima munghana wa mina wa vukati?


text:
Amukela Ndzayo Ya Yehovha Minkarhi Hinkwayo
“U nga yi bakanyi ndzayo ya Yehovha.”—SWIVURISO 3:11.
1. Ha yini hi fanele hi amukela ndzayo leyi humaka eka Xikwembu?
HOSI SOLOMONI wa le Israyele wa khale u nyika un’wana ni un’wana wa hina xivangelo lexi twalaka xo amukela ndzayo leyi humaka eka Xikwembu. Solomoni u ri: “Oho n’wananga, u nga yi bakanyi ndzayo ya Yehovha; u nga ku nyenyi ku tshinya kakwe, hikuva loyi Yehovha a n’wi rhandzaka wa n’wi tshinya, hilaha tatana a endlaka hakona eka n’wana wakwe la n’wi tsakisaka.” (Swivuriso 3:11, 12) Ina, Tata wa wena wa le tilweni u ku laya hileswi a ku rhandzaka.
2. “Ndzayo” yi hlamuseriwa njhani, naswona munhu a nga ha layiwa hi ndlela yihi?
2 “Ndzayo” i ku xupula, ku tshinya, ku letela ni ku dyondzisa. Muapostola Pawulo u tsarile: “Ku hava ku tshinyiwa loku vonakaka ku tsakisa enkarhini wolowo, kambe ku tisa gome; kasi endzhakunyana ku veka mbhandzu wo rhula eka lava leteriweke hi kona, ku nga ku lulama.” (Vaheveru 12:11) Ku amukela ni ku tirhisa ndzayo leyi humaka eka Xikwembu swi nga ku pfuna leswaku u hanya hi ndlela leyi lulameke xisweswo u tshinela eka Xikwembu lexi kwetsimaka, ku nga Yehovha. (Pisalema 99:5) U nga ha tshinyiwa hi vapfumeri-kuloni, u nga ha tshinyiwa hi swilo leswi u swi dyondzeke eminhlanganweni ya Vukreste ni hi leswi u swi dyondzeke eRitweni ra Xikwembu ni le tibukwini ta “mulanguteri wo tshembeka.” (Luka 12:42-44) U fanele u tlangela swinene loko u byeriwa nchumu lowu u faneleke u wu lulamisa! Kambe ku nga ha laveka ndzayo ya muxaka muni loko munhu a endle xidyoho lexikulu?
Lexi Endlaka Van’wana Va Susiwa eVandlheni
3. Munhu u susiwa loko swi te yini?
3 Malandza ya Xikwembu ma dyondza Bibele ni tibuku ta Vukreste. Eminhlanganweni, etinhlengeletanweni ni le mintsombanweni ya wona ku buriwa hi mimpimanyeto ya Yehovha. Hikwalaho Vakreste va byeriwa leswi Yehovha a swi languteleke eka vona. Xirho xa vandlha xi susiwa ntsena loko xi endle xidyoho lexikulu xi nga hundzuki.
4, 5. I xikombiso xihi xa le Matsalweni xa munhu la susiweke evandlheni lexi ku vulavuriwaka hi xona laha, naswona ha yini vandlha ri khutaziwe ku vuyisela wanuna loyi?
4 Xiya xikombiso xa le Matsalweni xa munhu loyi a a susiwile. Vandlha ra le Korinto a ri pfumelele ‘vumbhisa lebyi a byi nga ri kona ni le xikarhi ka matiko, bya leswaku munhu un’wana u teke nsati wa tata wakwe.’ Pawulo u khutaze Vakorinto leswaku va “nyiketa munhu wo tano eka Sathana leswaku ku lovisiwa nyama, ku endlela leswaku ku ponisiwa moya.” (1 Vakorinto 5:1-5) Loko mudyohi loyi a susiwile xisweswo a nyiketiwe eka Sathana, u tlhele a va xiphemu xa misava ya Diyavulosi. (1 Yohane 5:19) Ku hlongoriwa ka yena ku suse nkucetelo wo biha wa nyama evandlheni kutani ku sirheleriwa “moya,” kumbe langutelo leri lerinene ra vandlha leswaku ri hambeta ri kombisa timfanelo ta Xikwembu.—2 Timotiya 4:22; 1 Vakorinto 5:11-13.
5 Endzhakunyana ka kwalaho, Pawulo u khutaze Vakreste va le Korinto leswaku va vuyisela mudyohi evandlheni. Ha yini? Muapostola loyi u vule leswaku xivangelo xa kona hileswaku va nga “tlhariheriwi hi Sathana.” Mudyohi loyi handle ko kanakana a a hundzukile naswona se a a hanya vutomi lebyi baseke. (2 Vakorinto 2:8-11) Loko Vakorinto a va lo ala ku vuyisela wanuna loyi la hundzukeke, Sathana a a ta va tlharihela hileswi a va nga ta va na ntwela-vusiwana va tlhela va nga rivaleli tanihi leswi Diyavulosi a a lava leswaku va va hi ndlela yoleyo. Hilaha ku faneleke, va hatle va ‘rivalela ni ku chavelela’ wanuna loyi a hundzukeke.—2 Vakorinto 2:5-7.
6. Ku susa munhu evandlheni swi nga pfuna yini?
6 Ku susa munhu evandlheni swi pfuna yini? Swi endla leswaku vito leri kwetsimaka ra Yehovha ri tshama ri nga ri na xisandzu naswona swi sirhelela ndhuma leyinene ya vanhu va yena. (1 Petro 1:14-16) Ku susa mudyohi la nga hundzukiki evandlheni swi seketela mimpimanyeto ya Xikwembu naswona swi sirhelela vandlha leswaku ri tshama ri basile hi tlhelo ra moya. Swi nga ha tlhela swi endla leswaku mudyohi la nga hundzukangiki a xiya vukulu bya xidyoho xa yena.
Ku Hundzuka I Ka Nkoka Swinene
7. Ku ve ni vuyelo byihi eka Davhida loko a tsandzeke ku vula ku tlula nawu ka yena?
7 Vanhu vo tala lava endlaka xidyoho lexikulu kutani va hundzuka hakunene a va susiwi evandlheni. Ina, a swi olovi ku hundzuka swi huma embilwini. Anakanya hi Hosi Davhida wa le Israyele, loyi a qambheke Pisalema 32. Risimu rolero ri paluxa leswaku Davhida u tumbete swidyoho swa yena leswikulu ku ringana nkarhi wo karhi, kumbexana leswi a swi endleke na Bati-xeba. Kutani, gome leri a a ri na rona hikwalaho ka swidyoho swa yena ri n’wi hete matimba, ku fana ni ndlela leyi ku hisa ka dyambu ra ximumu ku wu hetaka ha yona ndzhongo wa murhi. Davhida u karhatekile enyameni ni le mianakanyweni, kambe loko a ‘phofule ku tlula ka yena nawu, Yehovha u n’wi rivalerile.’ (Pisalema 32:3-5) Kutani Davhida u yimbelerile a ku: “Wa tsaka munhu loyi Yehovha a nga vekiki xidyoho evitweni rakwe.” (Pisalema 32:1, 2) Swi n’wi tsakisile hakunene ku va Xikwembu xi n’wi kombe tintswalo!
8, 9. Ku hundzuka ku kombisiwa njhani, naswona i ka nkoka hi ndlela yihi loko swi ta emhakeni ya ku vuyisela munhu la susiweke evandlheni?
8 Kutani, swi le rivaleni leswaku mudyohi u fanele a hundzuka loko a ta kombiwa tintswalo. Hambiswiritano, ku khomiwa hi tingana kumbe ku chava leswaku swidyoho swa wena swi ta paluxiwa, a hi ku hundzuka. “Ku hundzuka” swi vula “ku cinca mianakanyo ya wena” malunghana ni ku tikhoma loko biha hikwalaho ka leswi u tisolaka. Munhu la hundzukeke u ni “mbilu leyi tshovekeke yi tlhela yi pfotloseka” naswona u lava “ku lulamisa leswi hoxeke” loko swi koteka.—Pisalema 51:17; 2 Vakorinto 7:11.
9 Leswaku munhu a vuyiseriwa evandlheni ra Vukreste ku langutiwa swinene loko a hundzukile. Munhu la susiweke evandlheni a ngo swi pfuketana a vuyiseriwa evandlheni endzhaku ka loko ku hundze nkarhi wo karhi. Mbilu ya yena yi fanele yi hundzuka swinene loko a nga si vuyiseriwa. U fanele a xiya vukulu bya xidyoho xa yena ni xisandzu lexi a xi tiseke eka Yehovha ni le vandlheni. Mudyohi u fanele a hundzuka, a khongela swi huma embilwini leswaku a rivaleriwa kutani a hanya hi ku pfumelelana ni swilaveko swa Xikwembu leswinene. Loko munhu a kombela ku vuyiseriwa, u fanele a kota ku nyikela vumbhoni bya leswaku u hundzukile naswona u endla “mintirho leyi fambelanaka ni ku hundzuka.”—Mintirho 26:20.
Ha Yini U Fanele U Vula Xidyoho?
10, 11. Ha yini hi nga fanelanga hi ringeta ku tumbeta xidyoho?
10 Van’wana lava dyoheke va nga ha ku: ‘Loko ndzo byela un’wana xidyoho xa mina, ndzi nga ha boheka ku hlamula swivutiso leswi khomisaka tingana ivi ndzi susiwa evandlheni. Kambe loko ndzi nga byeli munhu, ndzi ta papalata ku khomisiwa tingana toleto naswona a nga kona evandlheni la nga ta swi tiva.’ Mianakanyo yo tano yi endla leswaku va tsandzeka ku anakanyisisa hi swilo swin’wana swa nkoka. Hi swihi swilo swa kona?
11 Yehovha i “Xikwembu xa tintswalo ni nsovo, la hlwelaka ku hlundzuka, la teleke musa wa rirhandzu ni ntiyiso, la hlayiselaka vanhu va magidi musa wa rirhandzu, la rivalelaka xihoxo ni ku tlula nawu ni xidyoho.” Kambe, u tshinya vanhu va yena “hi mpimo lowu faneleke.” (Eksoda 34:6, 7; Yeremiya 30:11) Loko u endle xidyoho lexikulu, a wu nge ti kumi tintswalo ta Xikwembu loko u ringeta ku tumbeta xidyoho xa wena. Yehovha wa xi vona, naswona a nga xi honisi xidyoho.—Swivuriso 15:3; Habakuku 1:13.
12, 13. Ku nga endleka yini loko munhu a ringeta ku tumbeta xidyoho?
12 Loko u endle xidyoho lexikulu, lexi nga ku pfunaka leswaku u tlhela u va ni ripfalo lerinene i ku xi vula. (1 Timotiya 1:18-20) Kambe loko u nga xi vuli xidyoho xa wena swi nga vanga leswaku u va ni ripfalo leri nyameke leri nga vangelaka leswaku u endla swidyoho leswi engetelekeke. Tsundzuka leswaku loko u dyoha a wu dyoheli munhu un’wana kumbe vandlha. Kambe u dyohela Xikwembu. Mupisalema u yimbelerile a ku: “Yehovha—xiluvelo xakwe xi le matilweni. Mahlo yakwe ma vona, mahlo yakwe lama vangamaka ma kambela vana va vanhu. Yehovha u kambela wo lulama ni wo homboloka.”—Pisalema 11:4, 5.
13 Yehovha a nge n’wi katekisi munhu loyi a tumbetaka xidyoho xa yena lexikulu ivi a ringeta ku tshama evandlheni ra Vukreste leri baseke. (Yakobo 4:6) Hikwalaho loko u endle xidyoho naswona u lava ku endla leswinene, u nga kanakani ku byela vanhu lava faneleke. Loko u nga endli tano, u ta kingindziwa hi ripfalo, ngopfu-ngopfu loko u hlaya kumbe u twa ndzayo leyi vulavulaka hi timhaka leti fanaka ni xidyoho xa wena lexikulu. Ku vuriwa yini loko Yehovha o susa moya wa yena eka wena, hilaha a endleke hakona eka Hosi Sawulo? (1 Samuwele 16:14) Loko moya wa Xikwembu se wu susiwile, u nga ha endla ni swidyoho leswikulu ngopfu.
Tshemba Vamakwenu Lava Tshembekaka
14. Ha yini mudyohi a fanele a landzela ndzayo leyi kumekaka eka Yakobo 5:14, 15?
14 Hikwalaho, mudyohi la hundzukeke u fanele a endla yini? “A a vitane vakulukumba va vandlha, kutani a va n’wi khongelele, va n’wi tota mafurha hi vito ra Yehovha. Kutani xikhongelo xa ripfumelo xi ta hanyisa la nga pfukiki swinene, naswona Yehovha u ta n’wi pfuxa.” (Yakobo 5:14, 15) Ku ya eka vakulu i ndlela yin’wana ya leswaku munhu a “[humesa] mbhandzu lowu kombisaka ku hundzuka.” (Matewu 3:8) Vavanuna lava va tshembekaka va tlhela va va ni rirhandzu va ta ‘n’wi khongelela va tlhela va n’wi tota hi mafurha hi vito ra Yehovha.’ Ndzayo ya vona leyi humaka eBibeleni yi ta chavelela un’wana ni un’wana la hundzukeke hakunene, ku fana ni mafurha lama horisaka.—Yeremiya 8:22.
15, 16. Vakulu lava nga Vakreste va xi landzelela njhani xikombiso lexi vekiweke hi Xikwembu lexi kumekaka eka Ezekiyele 34:15, 16?
15 Yehovha, Murisi wa hina la nga ni rirhandzu u hi vekele xikombiso xa rirhandzu, loko a ntshunxa Vayuda evuhlongeni bya le Babilona hi 537 B.C.E. niloko a ntshunxa Vaisrayele va moya eka “Babilona Lonkulu” hi 1919 C.E.! (Nhlavutelo 17:3-5; Vagalatiya 6:16) Xisweswo u hetisise xitshembiso xa yena lexi nge: “Mina ndzi ta wundla tinyimpfu ta mina, ndzi ta ti vundzisa . . . Leyi lahlekeke ndzi ta yi lavisisa, leyi hambukeke ndzi ta yi vuyisa, leyi tshovekeke ndzi ta yi bohelela, leyi vabyaka ndzi ta yi tiyisa.”—Ezekiyele 34:15, 16.
16 Yehovha u phamele tinyimpfu ta yena to fanekisela, a ti endla ti vundza ti sirhelelekile a tlhela a lavisisa leti lahlekeke. Hilaha ku fanaka, varisi lava nga Vakreste va tiyiseka leswaku ntlhambi wa Xikwembu wu phameriwa kahle hi tlhelo ra moya naswona wu sirhelelekile. Vakulu va lavisisa tinyimpfu leti pepetsekeke evandlheni. Tanihi leswi Xikwembu xi ‘bohelelaka leti tshovekeke,’ valanguteri va “bohelela” tinyimpfu leti vavisiweke hi marito ya vanhu van’wana kumbe hi swiendlo swa tona vini. Naswona tanihi leswi Xikwembu xi ‘tiyisaka leti vabyaka,’ vakulu va pfuna lava vabyaka hi tlhelo ra moya, kumbexana hikwalaho ka xidyoho lexi va xi endleke.
Ndlela Leyi Vakulu Va Nyikelaka Mpfuno Ha Yona
17. Ha yini hi nga fanelanga hi kanakana ku lava mpfuno wa moya eka vakulu?
17 Vakulu va pfumelelana ni ndzayo leyi hi ntsako: “Hambetani mi kombisa tintswalo . . . , mi endla tano hi xichavo.” (Yudha 23) Vakreste van’wana va endle xidyoho lexikulu hi ku tikhoma hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu. Kambe loko va hundzuka hakunene, va nga tiyiseka leswaku vakulu va ta va khoma hi ndlela ya tintswalo tanihi leswi va lavaka ku va pfuna hi tlhelo ra moya. Pawulo u vulavule hi ndlela leyi hi vavanuna lava, a tikatsa na yena: “Ku nga ri swona leswaku hi valawuri va ripfumelo ra n’wina, kambe hi vatirhi-kuloni entsakweni wa n’wina.” (2 Vakorinto 1:24) Hikwalaho, u nga kanakani ku lava mpfuno wa vona wa moya.
18. Vakulu va va khoma njhani vapfumeri-kulobye lava dyoheke?
18 Loko u endle xidyoho lexikulu, ha yini u fanele u va tshemba vakulu? Hikuva ngopfu-ngopfu i varisi va ntlhambi wa Xikwembu. (1 Petro 5:1-4) Ku hava murisi la nga ni rirhandzu loyi a nga xupulaka xinyimpfana lexi yingisaka, lexi rilaka hikwalaho ka leswi xi nga tivavisa. Hikwalaho, loko vakulu va tenga nandzu wa vapfumeri-kulobye, a va dziki ngopfu emhakeni ya ku xupula mudyohi kambe va dzika emhakeni ya xidyoho ni ku vuyetela hi tlhelo ra moya laha swi kotekaka kona. (Yakobo 5:13-20) Vakulu va fanele va avanyisa hi vululami va tlhela va ‘khoma ntlhambi hi rirhandzu.’ (Mintirho 20:29, 30; Esaya 32:1, 2) Ku fana ni Vakreste lavan’wana hinkwavo, vakulu va fanele va ‘kombisa vululami, va rhandza musa ni ku titsongahata loko va famba ni Xikwembu.’ (Mikiya 6:8) Timfanelo toleto i ta nkoka loko ku endliwa swiboho leswi katsaka vutomi ni ntirho wo kwetsima wa “tinyimpfu ta madyelo [ya Yehovha].”—Pisalema 100:3.
Ku fana ni varisi va khale, vakulu lava nga Vakreste va “bohelela” tinyimpfu ta Xikwembu leti vavisekeke
19. Vakulu lava nga Vakreste va ringeta ku ololoxa munhu va ri ni langutelo rihi?
19 Varisi lava nga Vakreste va vekiwe hi moya lowo kwetsima naswona va lava ku kongomisiwa hi wona. Loko “munhu a teka goza leri hoxeke a nga si swi lemuka,” vavanuna lava fanelekaka hi tlhelo ra moya va ringeta ku “ololoxa munhu wo tano hi moya wo rhula.” (Vagalatiya 6:1; Mintirho 20:28) Vakulu va ringeta ku ololoxa mianakanyo ya yena hi moya wa vunene kambe va ri karhi va namarhela mimpimanyeto ya Xikwembu, tanihi leswi dokodela la anakanyelaka a vuyiselaka rhambu leri tshovekeke exiyin’weni xa rona hi vukheta leswaku a papalata ku vavisa munhu wa kona swi nga fanelanga kambe a ri karhi a khathalela xiphiqo. (Vakolosa 3:12) Tanihi leswi vakulu va nga ta titshega hi xikhongelo ni hi Matsalwa ku vona loko munhu wa kona a fanele a kombisiwa tintswalo, xiboho xa vona xi ta kombisa ndlela leyi Xikwembu xi yi langutaka ha yona mhaka ya kona.—Matewu 18:18.
20. Hi rini laha swi nga ha fanelaka leswaku ku endliwa xitiviso evandlheni xa leswaku munhu wo karhi u soriwile?
20 Loko xidyoho xa kona se xi tiveka kumbe handle ko kanakana xi ta tiviwa, swi fanerile ku endla xitiviso evandlheni leswaku ku sirheleriwa ndhuma ya rona. Ku ta tlhela ku endliwa xitiviso loko vandlha ri fanele ri lemukisiwa. Loko munhu la soriweke hi komiti ya vuavanyisi a ha hlakarhela hi tlhelo ra moya, a nga ha fanisiwa ni munhu la hlakarhelaka endzhaku ko vaviseka, leswi endlaka leswaku a tsandzeka ku endla mintirho yo karhi swa xinkarhana. Swi nga ha n’wi pfuna munhu la hundzukeke leswaku a yingisela ematshan’weni yo hlamula eminhlanganweni, ku ringana nkarhi wo karhi. Vakulu va nga ha hlela leswaku munhu un’wana a va ni dyondzo ya Bibele na yena leswaku a n’wi tiyisa laha a tsaneke kona leswaku a ta tlhela a va la “hanyeke eripfumelweni.” (Tito 2:2) Leswi hinkwaswo swi endliwa hi rirhandzu naswona a swi endleriwi ku xupula mudyohi.
21. Milandzu yin’wana ya swidyoho yi nga ha tengiwa njhani?
21 Vakulu va nga pfuna hi tlhelo ra moya hi tindlela to hambana-hambana. Hi xikombiso, a hi nge makwerhu loyi a tshameke a va ni xiphiqo xa ku nwa u nwe ku tlula mpimo kan’we kumbe kambirhi loko a ri yexe ekaya. Kumbexana munhu loyi se a nga ni nkarhi wo leha a tshike ku dzaha u dzahile kan’we kumbe kambirhi a ri yexe loko a tsanile. Hambileswi a khongeleke naswona a tshembaka leswaku Xikwembu xi n’wi rivalerile, u fanele a lava mpfuno eka nkulu leswaku xidyoho xo tano a nga xi endli mukhuva. Nandzu wolowo wu nga tengiwa hi nkulu un’we kumbe vambirhi. Hambiswiritano, (va-)nkulu u ta byela mulanguteri la ungamelaka, tanihi leswi ku nga ha vaka ku katseka ni swin’wana.
Hambeta U Amukela Ndzayo Ya Xikwembu
22, 23. Ha yini u fanele u hambeta u amukela ndzayo ya Xikwembu?
22 Leswaku a tsakeriwa hi Xikwembu, Mukreste un’wana ni un’wana u fanele a nyikela nyingiso eka ndzayo ya Yehovha. (1 Timotiya 5:20) Hikwalaho yingisa ku tshinyiwa kwihi na kwihi loku u ku kumaka loko u dyondza Matsalwa ni le tibukwini ta Vukreste kumbe loko u twa ndzayo leyi nyikeriwaka eminhlanganweni, etinhlengeletanweni ni le mintsombanweni ya vanhu va Yehovha. Tshama u xalamukele ku endla ku rhandza ka Yehovha. Kutani ndzayo ya Xikwembu yi ta ku pfuna leswaku u tshama u sirhelelekile hi tlhelo ra moya—xisirhelelo lexi fanaka ni khumbi lexi lwisanaka ni xidyoho.
23 Ku amukela ndzayo leyi humaka eka Xikwembu swi ta ku pfuna leswaku u tshama erirhandzwini ra Xikwembu. I ntiyiso, van’wana va hlongoriwile evandlheni ra Vukreste, kambe leswi a swi fanelanga swi humelela eka wena loko u “hlayisa mbilu ya wena” naswona ‘u famba ku fana ni munhu wo tlhariha.’ (Swivuriso 4:23; Vaefesa 5:15) Hambiswiritano, loko sweswi u susiwile evandlheni, ha yini u nga teki magoza lama nga ta endla leswaku u vuyiseriwa? Xikwembu xi lava leswaku hinkwavo lava tinyiketeleke eka xona va xi gandzela hi ku tshembeka na hi “mbilu leyi tsakeke.” (Deteronoma 28:47) Sweswo u nga swi endla hilaha ku nga heriki loko minkarhi hinkwayo u amukela ndzayo ya Yehovha.—Pisalema 100:2.