text:
Xana Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Pakanisa?
Xiphemu xo sungula xa Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa xa matsalwa ya Xigriki xi humesiwe hi 1950. Ku sukela hi nkarhi wolowo, vanhu van’wana va vulavule hi byona kumbe va tlakuse swivutiso malunghana ni ku pakanisa ka byona * hileswi eka tindzimana tin’wana yi hambaneke ni vuhundzuluxeri byin’wana bya Tibibele. Hi ntolovelo swivangelo leswi endlaka leswaku ku va ni ku hambana loku swi vangiwa hi tinhla leti landzelaka.
Ku pakanisa. Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi sekeriwe ematsalweni ya khale lama pakanisaka ni le ka ndzavisiso lowu nga enkarhini lowu endliweke hi swidyondzeki. Ku hambana ni sweswo, Bibele ya King James Version ya 1611 a yi sekeriwe eka matsalwa lawa hakanyingi a ma nga pakanisi swinene naswona a ma nga ri ya khale ku fana ni lawa ma tirhisiweke eka Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa.
Ku tshembeka. Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi ni rungula ro sungula leri tshembekaka leri huhuteriweke hi Xikwembu. (2 Timotiya 3:16) Vuhundzuluxeri byo tala bya Bibele byi suse vutshembeki lebyi nga kona eka rungula ra Xikwembu hikwalaho ko lava ku landzela mindhavuko ya vanhu, hi xikombiso byi suse vito ra Xikwembu leri nge Yehovha byi ri siva hi swithopo swo tanihi leswi nge Hosi kumbe Xikwembu.
Mavekelo. Ku hambana ni mavekelo ya vuhundzuluxeri byin’wana, Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi veka marito hi ndlela leyi ma nga ha yona, ntsendze loko ma ta ka ma nga pfilunganyi kumbe ma tumbeta ndlela leyi mongo wa rungula ro sungula a wu ri ha yona. Vahundzuluxeri lava cincaka mavekelo yo sungula ya Bibele va nghenisa mavonelo ya vanhu kumbe va susa rungula ra nkoka.
Ku hambana exikarhi ka Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa ni vuhundzuluxeri byin’wana
Tibuku leti kayivelaka. Kereke ya Rhoma Khatoliki ni ya Orthodox ya le Vuxeni, ti katsa tibuku leti van’wana va titivaka tanihi Apocrypha eTibibeleni ta tona. Hambiswiritano, tibuku teto a ti nga amukeleki eka nxaxamelo wa tibuku ta Vayuda naswona swa twala sweswo hikuva Bibele yi vula leswaku Vayuda a ku ri vona lava a va “tamerisiwe marito lama hlawulekisiweke ya Xikwembu.” (Varhoma 3:1, 2) Xisweswo, Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa ni vuhundzuluxeri bya Tibibele tin’wana to tala ta manguva lawa a ti tikatsi tibuku ta Apocrypha.
Tindzimana leti kayivelaka. Vuhundzuluxeri byin’wana byi engetele tindzimana ni swiga leswi nga riki kona eka matsalwa ya khale ya Bibele kambe Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa a byi swi katsi swilo swo tano. Vuhundzuluxeri byo tala bya manguva lawa a byi ti nghenisi tindzimana ni swiga sweswo hikuva a swi kona eka matsalwa ya khale ya Bibele. *
Ku veka marito hi ndlela leyi hambaneke. Minkarhi yin’wana, ku hundzuluxela rito hi rito a swi twisiseki kumbe swa kanganyisa. Hi xikombiso, hakanyingi marito ya Yesu lama kumekaka eka Matewu 5:3 ma hundzuluxeriwe hi ndlela leyi: “Ku katekile swisiwana emoyeni.” (English Standard Version; King James Version; New International Version) Van’wana va vona onge xivulwa lexi nge “swisiwana emoyeni” a xi twisiseki, kasi van’wana va ehleketa leswaku Yesu a a kandziyisa nkoka wa ku titsongahata kumbe ku pfumala. Kambe, Yesu a a vula leswaku ntsako wa xiviri wu kumiwa hi ku xiya xilaveko xo kongomisiwa hi Xikwembu. Bibele ya Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa yi wu humesa kahle mongo wa marito lawa loko yi ku “lava khathalaka hi xilaveko xa vona xa moya.”
Swibumabumelo leswi humaka eka swidyondzeki leswi nga riki Timbhoni malunghana ni Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa
Edgar J. Goodspeed, muhundzuluxeri wa Bibele la dumeke tlhelo xidyondzeki, eka papila rakwe leri a ri tsaleke hi December 8, 1950 malunghana ni Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Matsalwa Ya Vukreste Ya Xigriki u te: “Ndza wu tsakela ntirho wa vanhu va n’wina ni xikongomelo xa vona emisaveni hinkwayo naswona ndzi tsakisiwa swinene hi vuhundzuluxeri lebyi tshembekaka ni lebyi twisisekaka. Byi veka tidyondzo to tala ta ntikelo erivaleni, hilaha ndzi nga mi nyikaka vumbhoni hakona.”
Profesa Allen Wikgren wa le Yunivhesiti ya le Chicago u vule leswaku Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi tirhisa ririmi ra manguva lawa ku hambana ni Tibibele tin’wana naswona sweswo swi endla leswaku “byi hlayeka hi ku olova.”
—The Interpreter’s Bible, Vholume I, tluka 99.
Alexander Thomson mutsari wa Bibele wa le Britain, loko a vulavula hi Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Matsalwa Ya Vukreste Ya Xigriki, u tsale a ku: “Entiyisweni vuhundzuluxeri lebyi i ntirho wa swidyondzeki leswi nga ni vutshila ni leswi tlhariheke, leswi a swi tiyimisele ku humesa mongo wa ntiyiso wa matsalwa ya Xigriki hilaha Xinghezi xi nga kotaka hakona.”
—The Differentiator, April 1952, tluka 52.
Ku nga khathariseki leswaku u xiye mavekelo ma nga ri mangani lama vekiweke hi ndlela leyi nga tolovelekangiki, mutsari Charles Francis Potter u te: “Vahundzuluxeri lava nga tivekiki va tirhise matsalwa ya khale lama pakanisaka swinene ya Xigriki ni ya Xiheveru, leswi kombisaka vuswikoti bya swidyondzeki leswi ni ku twisisa ka swona.”
—The Faiths Men Live By, tluka 300.
Hambileswi Robert M. McCoy a voneke onge Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa a byi tolovelekanga kambe bya twisiseka, u gimete nkambisiso wakwe hi ku vula a ku: “Vuhundzuluxeri bya Testamente Leyintshwa byi kombisa leswaku evandleni leri [Timbhoni ta Yehovha] ku ni swidyondzeki leswi kotaka ku langutana ni swiphiqo swo tala swa ku hundzuluxela Bibele hi vutlhari.”
—Andover Newton Quarterly, January 1963, tluka 31.
Profesa S. MacLean Gilmour, hambileswi a nga pfumelelaniki ni mavekelo man’wana lama nga kona eka Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa, kambe wa pfumela leswaku vanhu lava yi hundzuluxeleke “va ve ni vuswikoti byo hundzuluxela eka matsalwa ya Xigriki lama nga tolovelekangiki.”
—Andover Newton Quarterly, September 1966, tluka 26.
Loko Profesa Thomas N. Winter a ri karhi a kambisisa Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa lebyi vumbaka xiphemu xa Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures, u tsale a ku: “Komiti leyi hundzuluxeke Bibele leyi leyi nga lavangiki ku tiviwa yi yi hundzuluxele hi ndlela leyi nga enkarhini ni leyi kongomeke.”
—The Classical Journal, April-May 1974, tluka 376.
Hi 1989, profesa Benjamin Kedar, wa Muheveru wa le Israyele u te: “Eka ndzavisiso lowu ndzi wu endleke etimhakeni ta ririmi lowu fambisanaka ni Bibele ya Xiheveru ni vuhundzuluxeri byin’wana, hakanyingi a ndzi tirhisa Bibele ya Xinghezi leyi tivekaka tanihi Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa. Ku va ndzi tirhise Bibele leyi, swi endle leswaku ndzi khorwiseka leswaku ntirho lowu vahundzuluxeri va wu endleke i wa ntiyiso naswona rungula ra kona ra twisiseka ni ku pakanisa.”
Hi ku ya hi profesa Jason David BeDuhn, mukambisisi wa swa vukhongeri u xiye leswi etimhakeni ta vuhundzuluxeri bya Tibibele ta kaye ta Xinghezi: “Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa hi byona byi pakanisaka loko byi pimanisiwa ni vuhundzuluxeri byin’wana.” Hambileswi tibuku tin’wana ta mani na mani ni vakambisisi vo tala va Bibele va vulaka leswaku ku nga twanani loku nga kona eka Tibibele tin’wana ni Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa ku vangiwa hi xihlawuhlawu lexi nga kona eka vahundzuluxeri, BeDuhn u te: “Ku tshwukiselana mahlo loku nga kona ku vangiwa hileswi Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi pakanisaka, hi byona byi hundzuluxeleke Bibele hi ndlela leyi vatsari va Testamente Leyintshwa va tsaleke ha yona.”
—Truth in Translation, matluka 163, 165.
^ ndzim. 2 Leswi vanhu va swi vuleke swi khumba Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa bya Xinghezi kambe a swi katsi nkandziyiso lowu pfuxetiweke wa 2013.
^ ndzim. 8 Hi xikombiso, vona Bibele ya New International Version ni ya Khatoliki leyi nge New Jerusalem Bible. Tindzimana leti engeteriweke i Matewu 17:21; 18:11; 23:14; Marka 7:
^ ndzim. 9 Hilaha ku fanaka, vuhundzuluxeri bya J. B. Phillips byi veka marito ya Yesu hi ndlela leyi, “lava tivaka xilaveko xa vona xa leswaku va lava Xikwembu” naswona The Translator’s New Testament yi tirhisa xiga lexi hi ndlela leyi “lava tivaka xilaveko xa vona xa moya.”
DYONDZA SWO TALA
I VAMANI LAVA ENDLAKA KU RHANDZA KA YEHOVHA NAMUNTLHA?
Ha Yini Timbhoni ta Yehovha Ti Humese Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa?
I yini lexi endlaka vuhundzuluxeri lebyi bya Rito ra Xikwembu byi va byo hlawuleka?


c: text/html

text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Nhlavutelo 5:1-14
5 Kutani evokweni ra xinene ra Loyi a tshameke exiluvelweni+ ndzi vona buku-nsongwa leyi tsariweke endzeni ni le handle,+ yi lemiwe+ swi tiya hi swilemo swa nkombo.2 Ndzi vona ni ntsumi ya matimba yi huwelela hi rito lerikulu yi ku: “I mani loyi swi n’wi fanelaka ku pfula buku-nsongwa, a lemula swilemo swa yona?”3 Kambe a a nga ri kona ni un’we etilweni ni la misaveni ni le hansi ka misava loyi a kotaka ku pfula buku-nsongwa kumbe ku languta endzeni ka yona.4 Hiloko ndzi rila ngopfu hikuva a nga kumekanga ni un’we loyi a swi n’wi fanela ku pfula buku-nsongwa kumbe ku languta endzeni ka yona.+5 Kambe un’wana wa vakulu a ku eka mina: “Tshika ku rila. Waswivo! Nghala leyi nga ya nyimba ya Yuda,+ rimitsu+ ra Davhida,+ yi hlurile+ leswaku yi pfula buku-nsongwa ni swilemo swa yona swa nkombo.”6 Hiloko ndzi vona exikarhi ka xiluvelo+ ni swivumbiwa leswi hanyaka swa mune ni le xikarhi ka vakulu+ ku yime xinyimpfana+ onge hiloko xi tlhaviwile,+ xi ri ni timhondzo ta nkombo ni mahlo ya nkombo, laha mahlo ma vulaka mimoya+ ya nkombo ya Xikwembu leyi rhumiweke emisaveni hinkwayo.7 Xikan’we-kan’we xi ya, xi yi teka evokweni ra xinene ra Loyi a tshameke exiluvelweni.+8 Loko xi teka buku-nsongwa, swivumbiwa swa mune leswi hanyaka, ni vakulu+ va 24 va wa ehansi emahlweni ka Xinyimpfana, un’wana ni un’wana a ri ni haripa+ ni nkambana wa nsuku lowu teleke murhi wa risuna, naswona murhi wa risuna+ wu vula swikhongelo+ swa vakwetsimi.9 Kutani va yimbelela risimu lerintshwa,+ va ku: “Swa ku fanela ku teka buku-nsongwa u pfula swilemo swa yona, hikuva u tlhaviwile naswona hi ngati+ ya wena u xavele+ Xikwembu+ vanhu lava humaka eka tinyimba hinkwato ni tindzimi hinkwato ni vanhu hinkwavo ni matiko hinkwawo,10 naswona u va endle va va mfumo+ ni vaprista+ eka Xikwembu xa hina,+ va ta va tihosi+ emisaveni.”11 Kutani ndzi languta, hiloko ndzi twa rito ra tintsumi to tala leti rhendzeleke xiluvelo ni ra swivumbiwa leswi hanyaka ni vakulu, nhlayo ya tona a yi ri timiriyadi ta timiriyadi+ ni magidi ya magidi,+12 ti vula hi rito lerikulu ti ku: “Xinyimpfana lexi a xi tlhaviwile+ xi faneriwa hi ku amukela matimba ni rifuwo ni vutlhari ni ntamu ni ku xiximiwa ni ku vangama ni ku dzuneka.”+13 Kutani ndzi twa xivumbiwa xin’wana ni xin’wana lexi nga etilweni ni la misaveni+ ni le hansi ka misava ni le lwandle, ni swilo hinkwaswo leswi nga eka swona swi ku: “Ku dzuneka ni ku xiximiwa+ ni ku vangama+ ni matimba a swi ve eka Loyi a tshameke exiluvelweni+ ni le ka Xinyimpfana+ hi masiku ni masiku.”14 Hiloko swivumbiwa leswi hanyaka swa mune swi ku: “Amen,” kutani vakulu+ va wa ehansi va gandzela.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mabunda
Ku vuriwa leswaku xivongo xa ka Mabunda xi ni ti nyimba to hlaya; tin'wana ta tona I nyimba ya ka Nyavani kumbe Nyabane na nyimba ya ka Hlayuki kumbe Hlaluki. Nyimba yaka Hlaluki hi yona hinga ta hlaya hi yona vuenti laha hansi:
Muti waka hlayuki- Mabunda i muti lowu vulavulaka Xitsonga, naswona iva ndyangu waka patson,manhegwane,mzilikazi, MGodzo, Xilawuli, kwaxulu, hlayuku.
Matimu ya Muti waka hlayuku mabunda
kutshembewi leswaku vaka Mabunda-hlayuku ava ake e St Lucia Bay kusuhi swinene na tiko ra Ka Zulu, leri tivekaka namunthla hi vito ra KwaZulu Natal kumbe Zululand. Ava tiveka ngopfu hi xivongo xaka Mazibuko, kwalomu ka malembe ya 1200 kuya ka 1300, naswona ava akelane na vaka Maswanganyi. Va sukile kwalomu ka 1700 kumbe 1730 vakongoma e Delagoa Bay(maputsuland) e tikweni ra Muzambhiki thlelo ra nambu wa Savi wale henhla, laha vanga ncica xivongo xaka Mazibuko xiva xaka Mabunda (Vahlavi), ava chava leswaku loko MaZulu vo va kuma ava ta va dlaya, kutani va ncica Xivongo. MaZulu I rixaka ro loko vanhu vava balekela va swi kota ku va sala endzaku kutani vava dlaya. Vanhu hinkwavo loko va baleka va suka etikweni ra MaZulu ava fanele va ncica xivongo leswaku vata pona ku dlayiwa hi MaZulu.
Eku sunguleni ka malembe ya vo 1800, ku fikile tinyimpi etikweni ra Mozambiki, tinyimpi leti ati tiveka hi tinyimpi ta Soshangane, laha vaka Mabunda va nga hluriwa hi Soshangane kutani va balekela etikweni ra VhaVenda laha va nga fika va aka kona hi malembe ya 1820 to fika 1830. Hi kuya ka minkarhi, va ka Mabunda va vile na vuxaka bya kahle swinene na hosi ya VhaVenda leyi ayi tiveka hi vito ra Davhani tshimbufhe.
Hosi yaka Mabunda leyi nga endla vunghana bya kahle na Hosi Davhani wa VaVhenda i loyi a tivekaka namunthla hi vito ra Hosi Bungeni, loyi ari mu akelani wa Hosi Davhani. Vanwani vaka Mabunda hangalake na matiko yo hambana hambana, vanwani vayile vaya aka a xivhalwini ka hosi Mutshumukulu Mabunda laha namuthla kutiviwaka kuri hile Mbebule-jokweni bolobedi. Van'wana va sukile a Xivalwini hi lembe ra 1946 vaya aka e Muswanama river kufikela hi 1968. Hi lembe rero, Van'wana va rhurhele ka Mnghoghoma ka Mark Mdzadzameri, vanwana ka mageba. Hi lembe ra 1971 van'wana va sukile vaya tshama ka Mbhendle ka Shilowa.
Lawa hi wona matimu ya swi phemu swa muti wa ka hlayuku-Mabunda. Miti yaka mgondzo wa hlayuki leyinga kona; hile ka manhegwane mabunda eka mbhendle, bekwa mabunda ka mghoghoma, phosa mabunda ka mageba, masocha mabunda ka mageba, famanda mabunda ka mageba, benson mabunda ka mageba, galela mabunda ka nkomo, muganu mabunda a babheni, mafiri mabunda ka mushiyani, Jim mabunda ka mageba
MABUNDA KA...
MHANEGWANI KA...
MZILIKAZI KA...
MGODZO KA...
XILAWULI KA...
KWAXULU KA...
HLAYUKI KA...
SONO RA MAVUNDZA
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Mabunda loko swiri karhi swi thopa xivongo lexi.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka ra machangana
Hi ku ya hi Henri Junod va ka Mabunda, va hlayiwa eka rhavi ra Va djonga va Vahlavi e ka rixaka ra machangana.[1]
Minkombo
- ↑ Henry Junod - Life of a South African Tribe - Vol 1, Pages 16 - 19


text:
Nsala
Nsala (Strychnos spinosa kumbe Bambara: Kankoroba) i nsinya lowu kumeka e nkaveni na dzonga wa tiko-nkulu ra Afrika. Nsinya lowu wutswala Masala, kunga mbandzu wo nyanganya wuthlela wubhava nyana naswona wuthlela wuva na tinyungi to nononhwa. Wu veka swiluva swa rihlaza-ro Basa eku heleleni ka marhavi ya wona. Mbhandzu wa wona wutala ku huma endzhaku ka timpfula leti kulu naswona wa yelana na The fruits tend to appear only after good rains. Nsinya lowu i makwavo wa Nkwakwa wale khwatini (Strychnos nux-vomica), lowu ngana vuxungu bya strychnine. Muvala wa Sala i wa xitshopana loko wu vupfa. Swiharhi swo fana na timfenhe, tihavu, makhumba na timhunti swi rhandza mbhandzu lowu swonghasi.
Kuhangalaka
Nsinya lowu wu kumeka ngopfu e misaveni leyi ngana mati. Wa kumeka e makhwatini ya mananga, naswona wuthlela wukumeka e ribuweni ra Kapa ra vuxa-dyambu kufikela e Natala, kuya e nwalungwini e Mzambhiki, e Swazini, Zimbabwe, Botswana, Namibiya na Angola, nsawona wa kumeka nale xihlaleni xa Madagaska.
Matirhisele
Nsinya lowu ixihlovo xa swakudya e Afrika, naswona mbhandzu wa kona wu ngapfuneta mphakelo wa swakudya, ngopfungopfu e matikweni-xikaya.[1]
- Tihunyi ta Nsala tinga tirhisiwa kuvatla. Tihunyi leti ta tirhisiwa ku endla mbhinyo wa swikomu.
- Nsinya lowu waha ku byariwa e tikweni ra Israyele leswaku wupfuneta eka mphakelo wa swakudya.
- Masala matirhisiwa ngopfu ematiko-xikaya kupfuneta mphakelo wa swakudya hinkarhi wa ndlala."[2]
Swiyelanisi
- ↑ National Research Council (2008-01-25). "Monkey Oranges". Lost Crops of Africa: Volume III: Fruits. Lost Crops of Africa 3. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10596-5. Retrieved 2008-07-25.
- ↑ Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 2, Page 17


text:
DYONDZO 22
Ku Endliwa Yini eRhavini?
Swirho swa ndyangu wa Bethele swi tirha etindzawulweni to hambana-hambana, swi khathalela ntirho wo chumayela etikweni rin’we kumbe yo hlayanyana. Swi nga ha tirha eka mintlawa ya vuhundzuluxeri, swi kandziyisa timagazini, swi hlanganisa tibuku, swi tirha laha ku hlayisiwaka tibuku, swi rhekhoda rungula leri ngo yingiseriwa kunene ni ku endla tivhidiyo kumbe swi khathalela timhaka tin’wana ta le ndhawini yoleyo.
Komiti ya Rhavi yi langutela ntirho. Huvo leyi Fumaka yi byarhise Komiti ya Rhavi ku langutela leswaku hofisi yin’wana ni yin’wana ya rhavi yi tirha kahle naswona komiti yoleyo yi vumbiwa hi vakulu vanharhu lava fanelekaka kumbe lava engetelekeke. Komiti yoleyo yi tivisa Huvo leyi Fumaka hi nhluvuko wa ntirho etikweni rin’wana ni rin’wana leri languteriwaka hi yona yi tlhela yi yi tivisa hi swiphiqo swihi na swihi leswi nga ha vaka kona. Swiviko swoleswo swi pfuna Huvo leyi Fumaka ku endla xiboho xa leswaku hi tihi timhaka leti nga tlhuvutsiwaka eka minkandziyiso ya le nkarhini lowu taka ni le minhlanganweni ni le tinhlengeletanweni. Vayimeri va Huvo leyi Fumaka va rhumeriwa nkarhi na nkarhi leswaku va endzela marhavi va tlhela va nyikela nkongomiso eka Tikomiti ta Marhavi malunghana ni ndlela leyi ti faneleke ti swi endla ha yona swiavelo swa tona. (Swivuriso 11:14) Ku hleriwa nongonoko wo hlawuleka lowu katsaka nkulumo leyi nyikeriwaka hi muyimeri wa ntsindza wa Timbhoni ta Yehovha wa rhavi leswaku a khutaza vanhu lava tshamaka ensin’wini ya rhavi rolero.
Ku pfuniwa mavandlha ya kwalaho. Vamakwerhu lava nga ni vutihlamuleri erhavini va nyika mpfumelelo wa ku simekiwa ka mavandlha lamantshwa. Vamakwerhu lava va tlhela va kongomisa ntirho wa maphayona, varhumiwa ni valanguteri va miganga lava nga le nsin’wini ya rhavi rolero. Va hlela tinhlengeletano, ku akiwa ka Tiholo ta Mfumo letintshwa naswona va tiyiseka leswaku minkandziyiso yi rhumeriwa emavandlheni leswaku yi enerisa swilaveko swa wona. Swilo hinkwaswo leswi endliwaka erhavini swi hoxa xandla leswaku ntirho wo chumayela wu endliwa hi ndlela leyi hlelekeke.—1 Vakorinto 14:33, 40.
Tikomiti ta Marhavi ti yi pfuna njhani Huvo leyi Fumaka?
Hi swihi swilo leswi endliwaka erhavini?


text:
OCTOBER 9, 2014
MAHUNGU YA MISAVA
Timbhoni Ta Yehovha Ti Teka Goza Ro Lwisana Ni Ku Tlhekeka Ka Ebola
ENEW YORK—Loko ku tlhekeka ka Ebola leyi dlayaka ku hlakata Vupela-dyambu bya Afrika, Timbhoni ta Yehovha ti ya emahlweni ti dyondzisa swirho swa tona hi vuvabyi lebyi.
Loko ku twiwe leswaku ku kumiwe xitsongwatsongwana xa Ebola etikweni ra Guinea nileswaku hi ku hatlisa xi nghene ematikweni lama akelaneke na rona, ku nga Liberia na Sierra Leone, marhavi ya Timbhoni ta Yehovha ematikweni wolawo ma rhumele mapapila hi ku hatlisa leswaku ma lemukisa mavandlha hinkwawo ematikweni wolawo manharhu. Mapapila wolawo ma tirhise swiletelo ni swiringanyeto leswi nyikeriweke hi minhlangano ya kwalaho ya mfumo leswaku ma hlamusela makhombo ya xitsongwatsongwana lexi, ndlela leyi xi tlulelaka vanhu ha yona swin’we ni magoza yo tisirhelela lama faneleke ma tekiwa yo sivela vuvabyi lebyi leswaku byi nga hangalaki. Collin Attick, muvulavuleri wa Timbhoni ta Yehovha eSierra Leone, u te: “Vanhu vo tala a va pfilunganyekile eku sunguleni, va nga tivi leswi va faneleke va swi endla hikuva va tshama etindhawini leti mavabyi ya muxaka lowu ma nga twisisiwiki kahle naswona ku hangalasiwaka mavarivari lama nga riki ntiyiso malunghana ni leswi vangaka Ebola. Kambe loko swirho swa mavandlha ya hina swi twe swiletelo eHolweni ya swona ya Mfumo, swi teke goza leri faneleke hi ku hatlisa.”
Hi July, vayimeri lava famba-fambaka lava nga Timbhoni ta Yehovha va sungule ku teka maendzo yo hlawuleka va endzela vandlha rin’wana ni rin’wana eSierra Leone ni le Guinea va heta masiku mambirhi na rona. Loko va fika a va vulavula ni rona hi nhloko-mhaka leyi nge “Ku Yingisa Swi Ponisa Vutomi,” hi xikongomelo xo ri dyondzisa tindlela to tisirhelela eka vuvabyi lebyi swin’we ni ku ri khutaza leswaku ri hambeta ri tirhisa swiletelo swa sweswinyana leswi nga kona. Maendzo lawa ma ta hambeta ma endliwa ku fikela hi November 2014. Ku engetela kwalaho, Timbhoni ti hlele leswaku ku vekiwa mati yo hlamba mavoko lama cheriweke murhi wo dlaya switsongwatsongwana enyangweni wa miako ya vugandzeri ya Timbhoni (leyi vitaniwaka Tiholo ta Mfumo) eGuinea, eLiberia ni le Sierra Leone. Timbhoni to tala ematikweni wolawo ti landzela xikombiso xexo emakaya ya tona hi ku veka mati yo hlamba mavoko.
Hi ku ya hi xiviko xa Vandla ra Rihanyo ra Misava Hinkwayo lexi tsariweke hi October 1, 2014, ku vikiwa swiendlakalo swa 7 178 naswona vanhu va 3 300 va file eka ku tlhekeka ka sweswinyana ka Ebola eVupela-dyambu bya Afrika, hambileswi ku languteriweke leswaku nhlayo yoleyo yi tlakuka. Hi October 2, eka Timbhoni ta 2 800 leti nga eGuinea ni le Sierra Leone, wansati un’wana loyi a nga Mbhoni tlhelo muongori, u tluleriwe hi xitsongwatsongwana xa Ebola naswona u fe hi September 25, 2014. Eka Timbhoni ta 6 365 leti nga eLiberia, ta khume ti file hikwalaho ka vuvabyi lebyi; ta tsevu a ku ri vatirhi va swa rihanyo. Hambileswi xitsongwatsongwana lexi xi ngheneke ni le Nigeria sweswinyana, ku hava Mbhoni ni yin’we leyi tluleriweke hi vuvabyi lebyi. Ku engetela kwalaho, ku hava varhumiwa lava nga Timbhoni ematikweni lawa lava ku vikiweke leswaku byi va tlulerile. Loko xitsongwatsongwana lexi xi ri karhi xi hangalaka, vo tala va vona a va fambile va teke masiku ya ku wisa kumbe va ye etinhlengeletanweni eYuropa ni le United States. Van’wana va ha ku tlhelela entirhweni wa vona wa vurhumiwa naswona va teka magoza lama faneleke yo tisirhelela ni ku tirhisa swiletelo leswi humaka erhavini ra kwalaho. Varhumiwa van’wana va ha rindzele ku tlhelela hikwalaho ka ku yimisiwa ka swihaha-mpfuka kumbe hikwalaho ka swivangelo swin’wana.
Tikomiti ta mphalalo ta vatirhi va ku tirhandzela lava nga Timbhoni ti le ku pfuneni ka Timbhoni ta kwalaho leswaku ti khathalela swilaveko swa mindyangu ya tona swin’we ni vagandzeri-kulobye ematikweni ya le Vupela-dyambu bya Afrika lama hlaseriweke ngopfu hi Ebola. Thomas Nyain, Sr., muvulavuleri wa Timbhoni ta Yehovha eLiberia, u te: “Ku landzela milawu ya Bibele leyi vulavulaka hi ku basa swin’we ni ku veka vavabyi va ri voxe swa hi pfuna leswaku hi lwisana ni xiyimo lexi. Leswi hi nga Timbhoni ta Yehovha, hi tlhela hi papalata mikhuva yo lahla vafi leyi nga fambisaniki ni Matsalwa. Leswi swi sirhelela swirho swa hina, ngopfu-ngopfu enkarhini lowu wa mangava.”
ESierra Leone, ku humesiwe xitiviso eka xitichi xa kwalaho xa xiya-ni-moya lexi hlamuselaka ndlela leyi Timbhoni ta Yehovha ti pfuneke swirho swo tona swin’we ni vanhu emugangeni lava nga riki Timbhoni leswaku va papalata xitsongwatsongwana xa Ebola. Vatirhela-mfumo va kwalaho va kombele leswaku komiti ya mphalalo ya Timbhoni yi pfuna minhlangano ya mfumo endhawini yoleyo.
J. R. Brown, muyimeri wa Timbhoni entsindza wa tona eNew York, u te: “Swa hi khutaza ku vona vapfumeri-kulorhi eVupela-dyambu bya Afrika va va ni vuxiyaxiya swinene loko va ri karhi va ya emahlweni ni ntirho wa vona wo dyondzisa vanhu Bibele. Vamakwerhu hinkwavo lava langutanaka ni vuyelo bya xitsongwatsongwana xa Ebola hi ehleketa ha vona naswona ha va khongelela.”
Media Contact(s):
International: J. R. Brown, Office of Public Information, tel. +1 718 560 5000
Guinea: Thierry Pourthié, tel. +224 631 40 96 50
Liberia: Thomas Nyain, Sr., tel. +231 886 513 414
Nigeria: Paul Andrew, tel. +234 7080 662 020
Sierra Leone: Collin Attick, tel. +232 77 850 790


text:
NOVEMBER 18, 2013
TIMHAKA TA NAWU EMISAVENI HINKWAYO
Tsundzukani Lava Nga eKhotsweni
Xiyenge 18 xa Ntwanano wa Matiko Hinkwawo wa Timfanelo ta Vuaka-tiko ni ta Tipolitiki * xi ri: “Mfanelo ya ku va ni ntshunxeko wa miankanyo, ripfalo ni vukhongeri” i mfanelo ya xisekelo ya munhu. Ematikweni man’wana, loko Timbhoni ta Yehovha ti tirhisa timfanelo leti ta xisekelo ta khotsiwa ni ku khomiwa hi tihanyi swinene. Vo tala va lava khotsiweke i vantshwa lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona. Kasi van’wana va khotsiwa ntsena hileswi va hanyaka hi ku ya hi ripfumelo ra vona.
Kambe nxaniso a wu swi koti ku tshikisa Timbhoni ta Yehovha ku hanya hi ku ya hi ripfumelo ra tona. Ematshan’weni ya sweswo, nxaniso wu onha vito ra mimfumo leyi tsandzekaka ku xixima timfanelo ta munhu. Chati leri nga laha hansi ri xaxameta matiko lama khotseke Timbhoni ta Yehovha ni malembe lawa ti ma heteke etikweni ha rin’we.
Nxaxamelo wa lava khotsiweke loko va hlayiwa hi November 12, 2013
ERITREA
Eka xiviko xo hetelela, Timbhoni ta Yehovha ta 52 ta xinuna ni ta xisati ti khotsiwile ehansi ka swiyimo swo tika. Hambileswi ni yin’we ya tona yi nga hehliwangiki kumbe ku tengisiwa ximfumo, ti khotsiwile hikwalaho ko ala ku ya evusocheni, hikwalaho ka ntirho wa tona wo chumayela kumbe hikwalaho ka swivangelo leswi nga boxiwangiki. Vavanuna vanharhu, Paulos Eyassu, Isaac Mogos na Negede Teklemariam, va khotsiwile hileswi va aleke ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra vona malembe lama lavaka ku ringana 20—ku sukela hi September 24, 1994. Misghina Gebretinsae na Yohannes Haile, ku nga Timbhoni timbirhi ta Yehovha leti nga ni malembe yo tlula 60, ti file loko ta ha khotsiwile. Hi mpfhuka tiko ra Eritrea ri kume ntshunxeko hi 1993, ri tshamela ku khotsa, ku xanisa ni ku karhata Timbhoni ta Yehovha.
KOREA DZONGA
Sweswi ku ni majaha ya 599 lama nga Timbhoni, lawa ha rin’we ra wona ri gweviweke tin’hweti ta 18 ekhotsweni hileswi ma aleke ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra wona. Ku sukela hi nkarhi wa Nyimpi ya Tiko ra Korea Dzonga na Korea N’walungu ku fikela sweswi, tiko ra Korea Dzonga ri tengisa majaha lama nga Timbhoni, lama alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo ra wona naswona a ri va nyiki mintirho yin’wana yo korhokela tiko leswaku yi ntlhantlha xiphiqo lexi. Enkarhini wolowo hinkwawo, tiko ra Korea Dzonga ri gweve Timbhoni ta 17 549 malembe ya 43 100 ekhotsweni loko ma hlanganile hileswi ti alaka ku ya evusocheni. Tiko leri ri tsandzekile ku fambisana ni milawu ya ntwanano wa matiko hinkwawo naswona ri arile ku xixima timfanelo ta xisekelo ta lava alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo. Loko u lava rungula leri engetelekeke, hlaya xihloko lexi nge Ku Pfumaleka Ka Vululami eKorea Dzonga Swi Vilerisa Matiko Ya Misava.
NAGORNO-KARABAKH
Jaha leri nga ni malembe ya 20 leri nga Mbhoni ri khotsiwile hileswi ri alaka ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo hikuva etikweni ra Nagorno-Karabakh ku hava lunghiselelo ro mintirho yin’wana yo korhokela tiko. Hi December 30, 2011, ri gweviwe ku tshama ekhotsweni tin’hweti ta 30 naswona hi January 29, 2013, xikombelo xa rona xo hatla ri ntshunxiwa hikwalaho ko tikhoma kahle xi bakanyeriwe etlhelo. Xikombelo xo va ri ntshunxiwa leswaku ri ta tikhathalela hikwalaho leswi ri tshamelaka ku vabya xi bakanyeriwe etlhelo hi valawuri va khotso.
SINGAPORE
Mfumo wa Singapore wu sindzisa vanhu ku ya evusocheni naswona a wu ti tekeli enhlokweni timfanelo ta vanhu to ala ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo. Kutani majaha ya 18 lama nga hlanganyelaka ni Timbhoni ta Yehovha ma pfaleriwe eKhotsweni ra Masocha, laha jaha ha rin’we ri gweviweke tin’hweti ta 39, hileswi ma tiyimiseleke ku nga kanyi ripfalo ra wona leri leteriweke hi Bibele. Mbhoni yin’wana yi ntshunxiwile hi August 2013 endzhaku ko heta lembe ekhotsweni hikwalaho ko ala ku ya evusocheni.
TURKMENISTAN
Timbhoni ta kaye ti le khotsweni sweswi etikweni ra Turkmenistan—ta nhungu ti khomeriwe ku ala ku ya evusocheni hikwalaho ka ripfalo kasi yin’we yi khomeriwe swihehlo swa mavunwa. Vavanuna lava va gweviwe tin’hweti leti sukelaka eka 12 ku ya eka 24 naswona hakanyingi va bukuteriwa hi varindzi va khotso ni masocha. Loko va ntshunxiwa, minkarhi yin’wana va tlhela va khomiwa hi xivangelo lexi fanaka ivi va pfaleriwa emakhotsweni lawa vabohiwa va kona va khomiwaka hi tihanyi swinene.
^ ndzim. 2 Nakambe hlaya Xiyenge 18 xa United Nations Universal Declaration of Human Rights ni Xiyenge 9 xa European Convention on Human Rights.


text:
Dyondzo 64: Solomoni A Aka Tempele
Loko Davhida a nga si fa, u nyike Solomoni pulani leyi humaka eka Xikwembu yo aka tempele ya Yehovha. Loko a ri ni malembe ya mune a ri karhi a fuma, Solomoni u sungule ku aka tempele naswona yi hele endzhaku ka malembe ya nkombo ni hafu. Vavanuna vo tala a va tirha ku aka tempele naswona muako wa kona wu hete mali yo tala ngopfu. Leswi swi vangiwe hi leswi a ku tirhisiwa nsuku ni silivhere yo tala.
Tempele a yi ri ni makamara mambirhi lamakulu, ku fana ni tabernakela. Kambe makamara ya kona a ma tlula ya tabernakela kambirhi hi vukulu. Solomoni a a veke areka ya ntwanano ekamareni ra le ndzeni ka tempele, naswona swilo swin’wana leswi a swi ri etabernakeleni swi vekiwe eka kamara lerin’wana.
Loko tempele yi herile, ku ve ni nkhuvo lowukulu. Solomoni u nkhinsame emahlweni ka tempele kutani a khongela, hilaha u n’wi vonaka hakona exifanisweni lexi. Solomoni u byele Yehovha a ku: ‘Tilo ra matilo a ri nge ku ringani, kasi tempele leyi i yitsongo ngopfu. Oho, Xikwembu xanga, ndzi kombela u yingisa swikhongelo swa vanhu va wena loko va khongela endhawini leyi.’
Loko Solomoni a heta ku khongela, ku xike ndzilo hi le tilweni. Wu hise switlhavelo swa swiharhi leswi a a swi endlile. Ku ve ni ku vonakala lokukulu loku humaka eka Yehovha etempeleni. Leswi a swi kombisa leswaku Yehovha a a yingisile, nileswaku u tsakisiwe hi tempele ni xikhongelo xa Solomoni. Endzhaku ka sweswo vanhu a va ta ya gandzela etempeleni ematshan’weni yo gandzela etabernakeleni.
Solomoni u fume hi vutlhari nkarhi wo leha, naswona vanhu a va tsakile. Kambe Solomoni u teke vasati vo tala ematikweni man’wana lava a va nga n’wi gandzeli Yehovha. Xana wa n’wi vona un’wana wa vona a gandzelaka xifaniso laha? Eku heteleleni vasati va Solomoni va endle leswaku a gandzela swikwembu swin’wana. Xana wa swi tiva leswaku ku humelele yini loko Solomoni a endla sweswo? A a nga ha khomi vanhu hi tintswalo. U ve ni tihanyi, kutani vanhu a va nga ha tsakanga.
Sweswo swi endle leswaku Yehovha a hlundzukela Solomoni, kutani a ku eka yena: ‘Ndzi ta susa mfumo eka wena ndzi wu nyika munhu un’wana. A ndzi nge swi endli emasikwini ya wena, kambe emasikwini ya n’wana wa wena. Kambe a ndzi nge teki vanhu hinkwavo eka mfumo wa n’wana wa wena.’ A hi voneni leswaku leswi swi endleke njhani.
1 Tikronika 28:9-21; 29:1-9; 1 Tihosi 5:1-18; 2 Tikronika 6:12-42; 7:1-5; 1 Tihosi 11:9-13.
Swivutiso
- Solomoni swi n’wi tekele nkarhi wo tanihi kwihi ku heta ku aka tempele ya Yehovha, naswona ha yini swi dye mali yo tarisa xileswi?
- Tempele a yi ri ni makamara mangani lamakulu, naswona i yini leswi vekiweke ekamareni ra le ndzeni?
- Solomoni u vule yini exikhongelweni xa yena loko tempele yi herile?
- Yehovha u swi kombise njhani leswaku xikhongelo xa Solomoni xi n’wi tsakisile?
- Vavasati va Solomoni va n’wi kucetele ku endla yini, naswona ku humelele yini hi Solomoni?
- Ha yini Yehovha a hlundzukele Solomoni, naswona Yehovha u n’wi byele yini?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya 1 Tikronika 28:9, 10.
Hi ku ya hi marito ya Davhida lama tsariweke eka 1 Tikronika 28:9, 10, i yini leswi hi faneleke hi lwela ku swi endla evuton’wini bya hina bya siku ni siku?
- Hlaya 2 Tikronika 6:12-21, 32-42.
Solomoni u swi kombise njhani leswaku Xikwembu Lexi nge Henhla-henhla a xi nge tshami emuakweni lowu endliweke hi mavoko ya vanhu?
Marito ya Solomoni lama kumekaka eka 2 Tikronika 6:32, 33 ma paluxa yini hi Yehovha?
- Hlaya 2 Tikronika 7:1-5.
Leswi vana va Israyele va susumetelekeke ku vula marito yo dzunisa Yehovha endzhaku ka loko va vone ku vangama ka yena, xana hina namuntlha hi fanele hi khumbeka njhani loko hi anakanyisisa hi mikateko leyi vanhu va Yehovha va yi kumaka?
- Hlaya 1 Tihosi 11:9-13.
Xana ndlela leyi Solomoni a hanyeke ha yona yi wu kombise njhani nkoka wa ku tshama hi tshembekile ku ya fika emakumu?


text:
Hi Nga Ti Kuma Kwihi Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Nkoka eVuton’wini?
Xana tinhlamulo ti kumeka eka . . .
sayense?
filosofi?
Bibele?
MUTSARI UN’WANA WA BIBELE U BYELE XIKWEMBU A KU
“Ndzi [nyike ku] twisisa, . . . Rito ra wena i ntiyiso.”—Pisalema 119:144, 160, Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa.
Bibele yi hlamula vanhu va timiliyoni.
Xana u nga tsakela ku va un’wana wa vona?
Web site ya jw.org yi nga ku pfuna.
HLAYA swihlokwana leswi nga eka Internet
Tinhlamulo ta swivutiso swa Bibele
Leswi nga pfunaka mindyangu
HLALELA tivhidiyo leti sekeriweke eBibeleni
Ripfumelo leri kombisiwaka hi mintirho
KOPA minkandziyiso
Broxara leyi nge Mahungu Lamanene Lama Humaka Eka Xikwembu!
Buku leyi nge I Yini Leswi Bibele Yi Swi Dyondzisaka Hakunene?
Timagazini ta Xihondzo xo Rindza ni Xalamuka!
EKA SWIVUTISO LESWI SWA NKOKA HI XIHI LEXI U LAVAKA KU TIVA NHLAMULO YA XONA?
Hi xihi xikongomelo xa vutomi?
Xana hi fanele ku sola Xikwembu hikwalaho ka ku xaniseka ka hina?
Ku endleka yini loko u fa?
Kuma tinhlamulo ta swivutiso swa Bibele eka jw.org/ts.
(Nghena eka TIDYONDZO TA BIBELE › TINHLAMULO TA SWIVUTISO SWA BIBELE)


text:
NDZIMA YA VUKHUME-NHARHU
Langutelo Ra Xikwembu Hi Vutomi
Hi rihi langutelo ra Xikwembu hi vutomi?
Hi rihi langutelo ra Xikwembu hi ku humesa khwiri?
Hi nga swi kombisa njhani leswaku ha byi xixima vutomi?
1. I mani la vumbeke swilo hinkwaswo leswi hanyaka?
MUPROFETA YEREMIYA u ri: “Entiyisweni Yehovha i Xikwembu. I Xikwembu lexi hanyaka.” (Yeremiya 10:10) Ku tlula kwalaho, Yehovha Xikwembu i Muvumbi wa swilo hinkwaswo leswi hanyaka. Swivumbiwa swa le tilweni swi ri eka yena: “U tumbuluxe swilo hinkwaswo, naswona hikwalaho ka ku rhandza ka wena swi ve kona, swi tumbuluxiwile.” (Nhlavutelo 4:11) Loko Hosi Davhida a yimbelela risimu ro dzunisa Xikwembu, u te: “Hi wena u nga ni xihlovo xa vutomi.” (Pisalema 36:9) Kutani, vutomi i nyiko leyi humaka eka Xikwembu.
2. Xikwembu xi endle yini leswaku hi kota ku hanya?
2 Nakambe Yehovha u seketela vutomi bya hina. (Mintirho 17:28) U hi nyika swakudya leswi hi swi dyaka, mati lawa hi ma nwaka, moya lowu hi wu hefemulaka ni misava leyi hi tshamaka eka yona. (Mintirho 14:15-17) Ndlela leyi Yehovha a endleke swilo leswi ha yona yi endla leswaku hi tiphina hi vutomi. Kambe leswaku hi tiphina hilaha ku heleleke, hi fanele hi dyondza milawu ya Xikwembu hi tlhela hi hanya hi yona.—Esaya 48:17, 18.
KU KOMBISA LESWAKU HA BYI XIXIMA VUTOMI
3. Xana Xikwembu xi titwise ku yini hi ku dlayiwa ka Avele?
3 Xikwembu xi lava leswaku hi xixima vutomi—bya hina ni bya van’wana. Hi xikombiso, hi nkarhi wa Adamu na Evha, n’wana wa vona Kayini u hlundzukele ndzisana ya yena Avele. Yehovha u lemukise Kayini leswaku vukarhi bya yena byi ta n’wi endlisa xidyoho lexikulu. Kambe Kayini u xi be hi makatla xilemukiso xexo. Hiloko a “hlasela Avele makwavo a n’wi dlaya.” (Genesa 4:3-8) Yehovha u xupule Kayini leswi a dlayeke makwavo.—Genesa 4:9-11.
4. ENawini wa Muxe, Xikwembu xi yi kandziyise njhani mhaka ya ku va ni langutelo lerinene hi vutomi?
4 Endzhaku ka loko ku hundze magidi ya malembe, Yehovha u nyike vanhu va Israyele milawu leyi a yi ta va pfuna leswaku va n’wi tirhela hi ndlela leyi amukelekaka eka yena. Milawu leyi yi pfa yi vitaniwa Nawu wa Muxe hileswi Yehovha a yi hundziseleke eka vanhu hi ku tirhisa Muxe. Nawu wun’wana wa Muxe a wu ku: “U nga tshuki u dlaya hi vomu.” (Deteronoma 5:17) Leswi swi kombise Vaisrayele leswaku Xikwembu xi teka vutomi bya munhu byi ri bya risima kutani na vona a va fanele va teka vutomi bya vanhu van’wana byi ri bya risima.
5. Hi fanele hi ku languta njhani ku humesa khwiri?
5 Ku vuriwa yini hi vutomi bya n’wana la nga si velekiwaka? Hi ku landza Nawu wa Muxe, a swi hoxile ku dlaya n’wana la ha riki embelekweni wa mana wakwe. Na byona vutomi byebyo i bya risima eka Yehovha. (Eksoda 21:22, 23; Pisalema 127:3) Leswi vulaka leswaku ku humesa khwiri i xidyoho.
6. Ha yini hi nga fanelanga ku venga vanhu-kulorhi?
6 Ku xixima vutomi swi katsa ku va ni langutelo lerinene hi vanhu-kulorhi. Bibele yi ri: “Mani na mani la vengaka makwavo i mudlayi, naswona ma swi tiva leswaku a ku na mudlayi loyi vutomi lebyi nga heriki byi tshamaka eka yena.” (1 Yohane 3:15) Loko hi lava ku kuma vutomi lebyi nga heriki, hi fanele hi susa rivengo hinkwaro etimbilwini ta hina hikuva rivengo hi rona ri hlohlotelaka tinyimpi to tala leti nga kona. (1 Yohane 3:11, 12) I swa nkoka leswaku hi dyondza ku rhandzana.
7. Hi yihi mikhuva yin’wana leyi kombisaka leswaku munhu a nga byi xiximi vutomi?
7 Ku vuriwa yini hi ku xixima vutomi bya hina vini? Hi ntolovelo a nga kona la lavaka ku fa kambe minkarhi yin’wana vanhu va titsakisa hi swilo leswi vekaka vutomi bya vona ekhombyeni. Hi xikombiso, vanhu vo tala va dzaha fole, mbangi kumbe va hungasa hi swidzidzirisi. Swilo leswi swi onha miri naswona hi xitalo lava hanyaka ha swona va fa. Munhu la tirhisaka swilo leswi a nga teki vutomi byi ri bya risima. Mikhuva leyi yi thyakile emahlweni ka Xikwembu. (Varhoma 6:19; 12:1; 2 Vakorinto 7:1) Loko hi lava ku tirhela Xikwembu hi ndlela leyi amukelekaka eka xona, hi fanele hi tshika mikhuva yo tano. Hambileswi swi nga hi tikelaka ku tshika mikhuva yo tano, Yehovha a nga hi pfuna leswaku hi yi tshika. Naswona a nga ma tekeli hansi matshalatshala lama hi ma endlaka, lama kombisaka leswaku hi teka vutomi bya hina byi ri nyiko ya risima leyi humaka eka yena.
8. Ha yini hi fanele hi tshama hi ri karhi hi tsundzuka mhaka ya ku va hi nga veki vutomi bya hina ni bya van’wana ekhombyeni?
8 Loko hi xixima vutomi, hi ta papalata swilo leswi vekaka vutomi bya hina ni bya van’wana ekhombyeni. A hi nge tlangi hi vutomi naswona a hi nge tihoxi ekhombyeni hi vomu hikwalaho ko lava ku titsakisa kumbe leswaku hi nyanyuka. Hi ta papalata ku chayela hi vusopfa hi papalata ni mintlangu leyi nga ni madzolonga kumbe leyi nga ni khombo. (Pisalema 11:5) Xikwembu a xi nyike Vaisrayele nawu lowu nge: “Loko wo tshuka u aka yindlu leyintshwa [leyi nga ni lwangu leri u nga kotaka ku famba eka rona], u fanele u tlhela u endla guma elwangwini ra wena, leswaku u nga veki nandzu wa ngati ehenhla ka yindlu ya wena, hikuva munhu la waka a nga wa a ri ehenhla ka yona.” (Deteronoma 22:8) Hi ku pfumelelana ni nsinya wa nawu lowu, switepisi swa kaya ra wena a swi tshame swi ri exiyin’weni lexinene leswaku ku nga vi na munhu la phijekaka ivi a wa a vaviseka. Loko u ri ni movha, tiyiseka leswaku yi le ka xiyimo lexinene. Yindlu ya wena kumbe movha wa wena swi nga tshuki swi veka vutomi bya wena kumbe bya van’wana ekhombyeni.
9. Loko ku ri leswaku hi xixima vutomi, hi ta swi khoma njhani swiharhi?
9 Ku vuriwa yini hi vutomi bya swiharhi? Na byona i bya risima eka Muvumbi. Xikwembu xi hi pfumelela ku dlaya swiharhi leswaku hi dya nyama ya swona kumbe hi endla swiambalo hi madzovo ya swona kumbe hi tisirhelela leswaku swi nga hi vavisi. (Genesa 3:21; 9:3; Eksoda 21:28) Hambiswiritano, swi hoxile ku khoma swiharhi hi ndlela ya tihanyi kumbe ku hungasa hi ku swi dlaya nakambe swi kombisa leswaku hi teka vutomi byi nga ri bya risima nikatsongo.—Swivuriso 12:10.
KU XIXIMA NGATI
10. Xikwembu xi swi kombise njhani leswaku vutomi ni ngati swa fana?
10 Loko Kayini a heta ku dlaya makwavo Avele, Yehovha u te eka yena: “Ngati ya makwenu yi huwelela eka mina yi ri emisaveni.” (Genesa 4:10) Loko Xikwembu xi vulavula hi ngati ya Avele a xi vulavula hi vutomi bya Avele. Kayini a a herise vutomi bya Avele kutani a a fanele a xupuriwa hikwalaho ka sweswo. A swi fana niloko ngati ya Avele kumbe vutomi bya yena byi rila eka Yehovha byi lava ku rihiseriwa. Ndlela leyi vutomi byi fanaka ha yona ni ngati yi tlhele yi vonaka endzhaku ka Ndhambhi ya siku ra Nowa. Loko Ndhambhi yi nga si fika, vanhu a va tidyela mihandzu, matsavu, mavele ni timanga. Kambe endzhaku ka Ndhambhi, Yehovha u byele Nowa ni vana va yena a ku: “Xiharhi xin’wana ni xin’wana lexi famba-fambaka lexi hanyaka xi ta va swakudya swa n’wina. Hilaha ku fanaka ni hi swimila swa rihlaza, hinkwaswo ka swona ndzi mi nyika swona.” Kambe, Xikwembu xi veke xipimelo lexi: “Ntsena nyama leyi nga ni moya-xiviri wa yona [kumbe vutomi]—ngati ya yona—mi nga tshuki mi yi dya.” (Genesa 1:29; 9:3, 4) Swi le rivaleni leswaku ngati ni vutomi bya xivumbiwa i nchumu wun’we eka Yehovha.
11. Hi kwihi ku tirhisiwa ka ngati loku Xikwembu xi ku yiriseke ku sukela enkarhini wa Nowa?
11 Hi kombisa leswaku ha yi xixima ngati hi ku ka hi nga yi dyi. Eka Nawu lowu Yehovha a wu nyikeke Vaisrayele u va lerise a ku: “Loko ku ri munhu un’wana ni un’wana . . . loyi loko a hlota a khoma xivandzana kumbe nyenyana leswaku yi dyiwa, u fanele a halata ngati ya kona kutani a yi seletela hi misava. . . . Ndzi byele vana va Israyele ndzi ku: ‘Mi nga tshuki mi dya ngati ya muxaka wihi ni wihi wa nyama.’” (Levhitika 17:13, 14) Nawu lowuya Xikwembu a xi wu nyike Nowa kwalomu ka malembe ya 800 lama hundzeke, wa leswaku ngati ya xiharhi yi nga dyiwi, a wa ha tirha. Langutelo ra Yehovha a ri ri erivaleni: A swi nga hoxaka loko malandza ya yena ma dya nyama kambe a ma nga fanelanga ma dya ngati. A ma fanele ma halata ngati ya kona emisaveni—ku nga ku tlherisela vutomi bya xivumbiwa eka Xikwembu.
12. Hi xihi xileriso lexi khumbaka ngati, lexi moya wo kwetsima wu xi leriseke eka lembe-xidzana ro sungula, lexi xa ha tirhaka ninamuntlha?
12 Xileriso lexi fanaka xa ha tirha ni le ka Vakreste. Vaapostola ni vavanuna van’wana lava a va rhangela valandzeri va Yesu eka lembe-xidzana ro sungula, va hlanganile leswaku va endla xiboho xa swileriso leswi a swi fanele swi yingisiwa hi swirho hinkwaswo swa vandlha ra Vukreste. Hi lexi xiboho lexi va xi endleke: “Moya lowo kwetsima swin’we na hina hi tsakele ku ka hi nga mi engeteleli ndzhwalo wun’wana, handle ka swilo leswi, leswi fanelaka, ku papalata swilo leswi nyikeriwaka swifaniso swa hava ni ngati ni swilo leswi dlayiweke hi ku tlimbiwa nkolo [leswi ngati ya swona yi nga halatiwangiki] ni vumbhisa.” (Mintirho 15:28, 29; 21:25) Hikwalaho, hi fanele hi ‘papalata ngati.’ Loko hi endla tano, Xikwembu xi hi teka hi ri lava papalataka ku gandzela swikwembu swa hava ni vuoswi.
13. Kombisa ndlela leyi ha yona xileriso xo papalata ngati xi katsaka ku papalata ku pomperiwa ngati.
13 Xana xileriso lexi nge hi papalata ngati xi katsa ku papalata ku pomperiwa ngati? Ina. Hi xikombiso: A hi nge dokodela u ku byela leswaku u tshika ku nwa byala. Xana sweswo swi ta va swi vula leswaku u tshika ku nwa byala hi nomu kambe u byi nghenisa emirini wa wena hi ku byi pompela emisiheni? Kunene a swi tano! Hilaha ku fanaka, ku papalata ngati swi vula leswaku a hi nge yi nghenisi hi ndlela hambi yi ri yihi emirini wa hina. Kutani xileriso xa ku papalata ngati xi vula leswaku a hi nge pfumeleli munhu a pompela ngati emisiheni ya hina.
14, 15. Mukreste u fanele a angurisa ku yini loko madokodela ma vula leswaku u fanele a pomperiwa ngati, naswona ha yini?
14 Ku vuriwa yini loko Mukreste a vaviseke ngopfu kumbe a fanele a endliwa vuhandzuri lebyi rharhanganeke? A hi nge madokodela ma vula leswaku loko o ala ku pomperiwa ngati u ta fa! Swi le rivaleni leswaku Mukreste yoloye a nge swi lavi ku fa. U ta endla matshalatshala yo hlayisa nyiko ya risima leyi Xikwembu xi n’wi nyikeke yona, hi ku amukela ku tshunguriwa hi ndlela yin’wana leyi nga taka yi nga tirhisi ngati. Kutani u ta lava matshungulelo man’wana loko ma ri kona naswona u ta pfumela tindlela tin’wana to tshungula leti nga tirhisiki ngati.
15 Xana Mukreste a nga honisa nawu wa Xikwembu leswaku a lehisa vutomi bya yena emafambiselweni lawa ya swilo? Yesu u te: “Mani na mani loyi a lavaka ku ponisa moya-xiviri wakwe [kumbe vutomi] u ta lahlekeriwa hi wona; kambe mani na mani la lahlekeriwaka hi moya-xiviri wakwe hikwalaho ka mina u ta wu kuma.” (Matewu 16:25) A hi swi lavi ku fa. Kambe loko ho ringeta ku ponisa vutomi bya hina sweswi hi ku tlula nawu wa Xikwembu, hi ta lahlekeriwa hi vutomi lebyi nga heriki. Hikwalaho i vutlhari ku tshemba nawu lowu lulameke wa Xikwembu, hi ri ni ntshembo wa leswaku hambiloko ho fa sweswi, Munyiki wa hina wa Vutomi u ta hi tsundzuka loko a pfuxa lava feke kutani a tlhela a hi nyika nyiko leyi ya risima.—Yohane 5:28, 29; Vaheveru 11:6.
16. I yini leswi malandza ya Xikwembu ma tiyimiseleke ku swi endla loko swi ta emhakeni ya ngati?
16 Namuntlha, malandza yo tshembeka ya Xikwembu ma tiyimisele ku landzela nkongomiso wa yena loko swi ta emhakeni ya ngati. A va nge pfuki va dye muxaka wihi na wihi wa ngati. Nakambe, a va nge pfuki va pfumele ku tshunguriwa hi ngati. * Va tiyiseka leswaku Mutumbuluxi wa ngati u swi tiva kahle leswi swi va faneleke. Xana wa pfumela leswaku swi tano?
NDLELA YIN’WE NTSENA LEYI NGATI YI NGA TIRHISIWAKA HA YONA
17. Le Israyele wa khale, hi yihi ndlela yin’we ntsena leyi amukelekaka eka Yehovha Xikwembu, leyi ngati a yi fanele yi tirhisiwa ha yona?
17 Nawu wa Muxe wu kandziyise ndlela yin’we ntsena leyi ngati yi faneleke yi tirhisiwa ha yona. Loko Yehovha a lerisa Vaisrayele ndlela leyi a va fanele va n’wi gandzela ha yona, u te: “Moya-xiviri [kumbe vutomi] wa nyama wu le ngatini, kutani mina ndzi mi vekele yona ealitarini leswaku yi kombela ku rivaleriwa ka mimoya-xiviri ya n’wina, hikuva i ngati leyi kombelelaka ku rivaleriwa hi moya-xiviri lowu nga eka yona.” (Levhitika 17:11) Loko Vaisrayele va dyohile, a va ta rivaleriwa hi ku endla xitlhavelo hi xiharhi ivi va teka ngati ya xona va yi chela ealitarini le tabernakeleni kumbe hi ku famba ka nkarhi va yi chela ealitarini le tempeleni ya Xikwembu. Hi yona ndlela leyi ngati a yi fanele yi tirhisiwa ha yona ntsena eswitlhavelweni swo tano.
18. Hi yihi mikateko leyi hi nga ta yi kuma hikwalaho ka ngati ya Yesu leyi halatiweke?
18 I ntiyiso leswaku Vakreste va ntiyiso a va le hansi ka Nawu wa Muxe, kutani a va endli switlhavelo hi swiharhi leswaku va ta chela ngati ya swona ealitarini. (Vaheveru 10:1) Hambiswiritano, ku cheriwa ka ngati ealitarini hi nkarhi wa Vaisrayele, a ku fanekisela xitlhavelo xa risima xa N’wana wa Xikwembu, Yesu Kreste. Hilaha hi dyondzeke hakona eka Ndzima 5 ya buku leyi, Yesu u nyikele hi vutomi bya yena bya nyama eka hina, hi ku pfumela leswaku ngati ya yena yi va xitlhavelo. Kutani u tlhandlukele etilweni a ya nyika Xikwembu ntikelo wa ngati yakwe leyi halatiweke leswaku yi tirha minkarhi hinkwayo. (Vaheveru 9:11, 12) Sweswo swi hi pfulele ndlela ya leswaku swidyoho swa hina swi rivaleriwa kutani hi pfulekeriwa hi ndlela yo kuma vutomi lebyi nga heriki. (Matewu 20:28; Yohane 3:16) Matirhiselo wolawo ya ngati ma ve mpfuno lowukulu ngopfu! (1 Petro 1:18, 19) Hi ta ponisiwa ntsena loko hi ri ni ripfumelo eka ntikelo wa ngati ya Yesu leyi halatiweke.
19. Hi fanele hi endla yini leswaku hi nga vi na nandzu, hi va lava ‘baseke eka ngati ya vanhu hinkwavo’?
19 Hi fanele hi nkhensa Yehovha Xikwembu hikwalaho ka nyiko ya rirhandzu ya vutomi! Naswona sweswo swi fanele swi hi susumetela ku byela van’wana hi lunghelo leri hi pfulekeleke ro kuma vutomi lebyi nga heriki, leri lavaka leswaku hi va ni ripfumelo exitlhavelweni xa Yesu! Ku va ni langutelo ra Xikwembu hi vutomi bya vanhu-kulorhi, swi ta hi susumetela leswaku hi hisekela ku va pfuna. (Ezekiyele 3:17-21) Loko hi gingiritekela ku endla ntirho lowu, hi ta kota ku vula ku fana ni muapostola Pawulo loko a ku: “Ndzi basile engatini ya vanhu hinkwavo, hikuva a ndzi tshikanga ku mi byela ndzayo hinkwayo ya Xikwembu.” (Mintirho 20:26, 27) Ndlela leyinene ngopfu yo kombisa leswaku hi teka vutomi ni ngati swi ri swa risima swinene, i ku byela van’wana hi Xikwembu ni swikongomelo swa xona.
^ ndzim. 16 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana ni matshungulelo man’wana lama nga tirhisiki ngati, vona matluka 13-17, eka broxara leyi nge Xana Ngati Yi Nga Byi Ponisa Njhani Vutomi Bya Wena?, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.


text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO | XANA BIBELE YA PFUNA NAMUNTLHA?
Milawu Leyi Tirhaka Eka Vanhu Hinkwavo
—Ku tshembeka
NAWU WA BIBELE: “I mani la nga ta va muendzi entsongeni wa wena [Xikwembu]? . . . Hi loyi a fambaka a nga ri na xihoxo naswona a hanyaka hi ku lulama la vulavulaka ntiyiso embilwini ya yena.”—Pisalema 15:1, 2.
VUYELO BYA KONA: Vanhu vo tala va teka ku tshembeka ku ri ka nkoka. Ku vuriwa yini hi loko munhu o vona xilo xo karhi ivi a xi yiva kambe a nga voniwi hi munhu? Hi yena a nga ta kingindziwa hi ripfalo.
Raquel loyi ntirho wa yena a wu katsa ku xava swilo, u ri: “Vanhu van’wana lava tirhaka ku xavisa va ndzi tshembise ku ndzi nyika xifumbarheriso. Va vule leswaku loko ndzi xava eka vona swilo swa khampani leyi ndzi tirhaka eka yona, mali leyi va nga ta yi hunguta yi ta va ya mina. Kambe ndzi tsundzuke ndzayo ya le Bibeleni leyi vulavulaka hi ku tshembeka kutani ndzi ala. Muthori wa mina u twe hi mhaka yoleyo naswona u ye a ndzi tshemba swinene.”
Loko Raquel a a kokiwe hi xifumbarheriso xexo, a a ta va a ve ni mali yo tala hi nkarhinyana. Kambe xana a ku ta endleka yini loko muthori wakwe a a lo swi tiva? Xana Raquel a a ta va a ha tirha kwalaho? A ku ta endleka yini hi ndhuma yakwe loko a ya lava ntirho wun’wana? Leswi a swi ri swa nkoka eka Raquel a ku ri ku va ni ripfalo leri baseke ni ndhuma leyinene. Swivuriso 22:1 yi ri: “Ku va ni vito lerinene, swi tlula ku va ni rifuwo lero tala, ku tsakeriwa, swi tlula silivhere ni nsuku.” Bibele—Mahungu Lamanene.
Jessie na yena a a tshembeka naswona sweswo swi endle leswaku a va ni vito lerinene eka muthori wakwe. Vuyelo byi ve byihi? A nga nyikiwanga xikhundlha xa ku va mininjhere ntsena, kambe a a nyikiwe ni ntshunxeko lowu engetelekeke entirhweni wakwe. Sweswo swi endle leswaku a va ni nkarhi lowu engetelekeke wo va ni nsati ni vana vakwe ni wo endla mintirho ya vugandzeri.
Loko vathori van’wana va lava vatirhi, va languta vanhu lava tiviwaka hi ku tshembeka. Hi xikombiso, mininjhere wa khampani ya le Philippines u tsalele hofisi ya kwalaho ya Timbhoni ta Yehovha, a kombela leswaku Timbhoni ti endla xikombelo xo ya tirha eka khampani yakwe. U te: Va “tirha hi matimba, va tshembeka naswona va tinyiketela entirhweni.” Hambiswiritano, ku dzuneka ku ya eka Yehovha Xikwembu, loyi a hi dyondzisaka ku ‘venga leswo biha’ kutani hi “rhandza leswinene.”—Amosi 5:15.


text:
Xana Timbhoni Ta Yehovha Ti Aka Mindyangu Kumbe Ta Yi Hahlula?
Tanihi Timbhoni ta Yehovha, hi ringeta ku aka mindyangu ya hina swin’we ni ya vaakelani va hina. Hi xixima Xikwembu tanihi Musunguri wa lunghiselelo ra ndyangu. (Genesa 2:21-24; Vaefesa 3:14, 15) EBibeleni, xi dyondzisa tidyondzo leti pfuneke vanhu emisaveni hinkwayo leswaku va va ni vukati lebyi tiyeke ni lebyi tsakisaka.
Ndlela Leyi Timbhoni Ta Yehovha Ti Pfunaka Ha Yona Ku Tiyisa Mindyangu
Hi ringeta hi matimba ku tirhisa ndzayo ya Bibele tanihi leswi yi hi pfunaka leswaku hi va vavanuna, vavasati ni vatswari lavanene. (Swivuriso 31:10-31; Vaefesa 5:22–6:4; 1 Timotiya 5:8) Vutlhari lebyi kumekaka eBibeleni byi pfuna ni mindyangu leyi nga ni swirho leswi nga ni vukhongeri lebyi hambaneke leswaku yi humelela. (1 Petro 3:1, 2) Twana leswi vuriweke hi vanhu lava nga riki Timbhoni lava vanghana va vona va vukati va veke Timbhoni ta Yehovha:
“Malembe ya tsevu yo sungula hi tshama swin’we, a hi tshamela ku holova ni ku khunguvanyisana. Endzhaku ka loko Ivete a ve un’wana wa Timbhoni ta Yehovha, a ndzi rhandza swinene ni ku ndzi lehisela mbilu. Ku cinca loku a ku endleke ku sirhelele vukati bya hina.”—Clauir, la humaka eBrazil.
“A ndzi nga swi tsakeli loko nuna wa mina Chansa a sungula ku dyondza Bibele ni Timbhoni ta Yehovha hikuva a ndzi ehleketa leswaku ti hahlula mindyangu. Ku sukela hi nkarhi wolowo, ndzi xiye leswaku Bibele yi sirhelela vukati bya hina.”—Agness, la humaka eZambia.
Entirhweni wa hina wo chumayela, hi komba vaakelani va hina ndlela leyi ku hanya hi milawu leyi kumekaka eBibeleni ku nga va pfunaka ha yona ku
Xana ku cinca ku vanga ku avana evukatini?
Minkarhi yin’wana ka ku vanga. Hi xikombiso, hi 1998 khampani ya vulavisisi ya Sofres yi vike leswaku vukati byin’we eka bya 20 byi ve ni swiphiqo leswikulu loko munghana un’we wa vukati a va un’wana wa Timbhoni ta Yehovha.
Yesu u vule ka ha ri emahlweni leswaku lava va hanyaka hi tidyondzo takwe minkarhi yin’wana va ta va ni swiphiqo endyangwini. (Matewu 10:32-36) N’wamatimu Will Durant u xiye leswaku ehansi ka Mfumo wa Rhoma, “Vakreste a va hehliwa hi ku hahlula mindyangu,” * leswi namuntlha tin’wana ta Timbhoni ta Yehovha ti hehliwaka ha swona. Xana leswi swi vula leswaku Timbhoni ti vanga ku avana evukatini?
Loko Huvo ya Matiko ya Yuropa ya Timfanelo ta Vanhu yi teka xiboho xa yona eka nandzu wa leswaku Timbhoni ta Yehovha ti hahlula mindyangu, yi vule leswaku swirho swa mindyangu leswi nga riki Timbhoni hi swona leswi vangaka swiphiqo, swi tlhela swi ala ku xixima ntshunxeko ni mfanelo ya Timbhoni yo gandzela hi ku ntshunxeka.” Huvo yi tlhele yi vula leswi: “Mhaka leyi yi tolovelekile eka vukati lebyi nga ni vukhongeri lebyi hambaneke naswona swi tano hi Timbhoni ta Yehovha.” * Niloko ti langutana ni ku xungetiwa hikwalaho ka vukhongeri bya tona, Timbhoni ta Yehovha ti ringeta hi matimba ku landzela ndzayo ya Bibele leyi nge: “Mi nga tlheriseli swo biha hi swo biha hambi eka mani. . . Loko swi koteka, swi titshege hi n’wina, vanani ni ku rhula ni vanhu hinkwavo.”—Varhoma 12:17, 18.
Xivangelo xa ku va Timbhoni ta Yehovha ti tekana ni Timbhonikulobye
Timbhoni ti tirhisa xileriso lexi humaka eBibeleni xa ku teka “eHosini ntsena,” leswi vulaka ku tekana ni munhu la nga ni ripfumelo leri fanaka ni ra tona. (1 Vakorinto 7:39) Xileriso lexi xi huma eBibeleni naswona xa pfuna. Hi xikombiso, xihloko xin’wana lexi kandziyisiweke hi 2010 xa magazini wa Journal of Marriage and Family xi vule leswaku “mimpatswa leyi nga ni ripfumelo leri fanaka, leyi hanyaka hi ku pfumelelana na rona ni hi leswi yi swi pfumelaka” yi va ni vukati lebyinene. *
Hambiswiritano, Timbhoni a ti khutazi Timbhonikulobye leswaku ti tshika munghana wa tona wa vukati la nga riki Mbhoni. Bibele yi ri: “Loko makwerhu a ri ni nsati loyi a nga pfumelangiki, kambe yena a tiyimisele ku tshama na yena, a nga n’wi tshiki; ni wansati loyi a nga ni nuna loyi a nga pfumelangiki, kambe nuna loyi a tiyimisele ku tshama na yena, a nga n’wi tshiki nuna wa yena.” (1 Vakorinto 7:12, 13) Timbhoni ta Yehovha ti hanya hi xileriso lexi.
^ ndzim. 17 Hlaya Caesar and Christ, tluka 647.
^ ndzim. 18 Hlaya hi xiboho lexi nga tekiwa eka nandzu wa Timbhoni ta Yehovha ta le Moscow ni Tin’wana leti nga mangalela tiko ra Rhaxiya, matluka 26-27, ndzima 111.
^ ndzim. 20 Hlaya magazini wa Journal of Marriage and Family, Vholumo 72, Ndzima 4, (August 2010), tluka 963.
DYONDZA SWO TALA
MAHUNGU LAMANENE LAMA HUMAKA EKA XIKWEMBU!
Ndyangu Wa Wena Wu Nga Va Ni Ntsako Hi Ndlela Yihi?
Yehovha ku nga Xikwembu lexi tsakeke u lava leswaku mindyangu yi va ni ntsako. Kuma ndzayo ya Bibele leyi pfunaka leyi yaka eka vavanuna, vavasati, vatswari ni vana.
XALAMUKA!
Ndlela Yo Va Tatana Lonene
Kambisisa milawu ya ntlhanu ya Bibele leyi nga ku pfunaka leswaku u va tatana loyi a nga ni rirhandzu ni loyi a khathalaka hi swilaveko swa vana vakwe.


text:
Dyondzo 3: Wanuna Ni Wansati Vo Sungula
I yini lexi engeteriweke eka xifaniso lexi? Ina, ku engeteriwe vanhu. I vanhu vo sungula, wanuna ni wansati. Va endliwe hi mani? Va endliwe hi Xikwembu. Xana wa ri tiva vito ra xona? I Yehovha. Wanuna loyi u thyiwe vito ra Adamu kasi wansati loyi u thyiwe vito ra Evha.
Yehovha Xikwembu u endle Adamu hi ndlela leyi landzelaka. U teke ntshuri wa misava kutani a vumba miri wa munhu, miri lowu hetisekeke. Hiloko a huhutela etinhompfini ta wanuna loyi, kutani Adamu a sungula ku hanya.
Yehovha Xikwembu a a ri ni ntirho lowu a a lava ku wu nyika Adamu. U byele Adamu leswaku a thya swiharhi hinkwaswo mavito. Swi nga ha endleka Adamu a langute swiharhi nkarhi wo leha leswaku a ta swi thya mavito lama faneleke. Loko Adamu a ri karhi a thya swiharhi leswi mavito, u sungule ku lemuka nchumu wo karhi. Xana wa swi tiva leswaku u lemuke yini?
Xiharhi xin’wana ni xin’wana xa matsune a xi ri ni munghana wa xona wa nkati. A ku ri ni tindlopfu ta matsune ni ta nkati, tinghala ta matsune ni ta nkati. Kambe Adamu yena a a nga ri na nsati. Hiloko Yehovha a etlerisa Adamu vurhongo lebyikulu kutani a humesa rimbambu rakwe rin’we. Yehovha u tirhise rimbambu leri ku endlela Adamu nsati, hiloko a va nsati wa yena.
Mawaku ndlela leyi Adamu a a tsake ha yona! Naswona ehleketa ndlela leyi Evha a faneleke a tsake ha yona hi ku vekiwa entangeni wo saseka swonghasi leswaku a hanya kona! A va ta va ni vana kutani va hanya swin’we hi ntsako.
Yehovha a a lava leswaku Adamu na Evha va hanya hilaha ku nga heriki. A a lava leswaku va endla misava hinkwayo yi saseka ku fana ni ntanga wa Edeni. Mawaku ndlela leyi Adamu na Evha va faneleke va tsake ha yona loko va ehleketa hi ku endla sweswo! Xana a wu ta va u swi tsakerile ku hlanganyela eku endleni ka misava yi va ntanga wo saseka? Kambe ntsako wa Adamu na Evha a wu tshamanga nkarhi wo leha. A hi kumeni xivangelo xa kona.
Pisalema 83:18; Genesa 1:26-31; 2:7-25.
Swivutiso
- Xana xifaniso lexi nga eka Dyondzo 3 xi hambane njhani ni xifaniso lexi nga eka Dyondzo 2?
- I mani loyi a endleke wanuna wo sungula naswona a ku ri mani vito ra wanuna wa kona?
- Hi wihi ntirho lowu Xikwembu xi nyikeke Adamu leswaku a wu endla?
- Hikwalaho ka yini Xikwembu xi etlerise Adamu vurhongo lebyikulu?
- Xana Adamu na Evha a va ta hanya nkarhi wo tanihi kwihi naswona hi wihi ntirho lowu Yehovha a a lava leswaku va wu endla?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Pisalema 83:18.
Vito ra Xikwembu i mani, naswona hi xihi xikhundlha xa xona xo hlawuleka emisaveni?
- Hlaya Genesa 1:26-31.
Hi xihi xivumbiwa xa nkoka lexi Xikwembu xi xi vumbeke hi siku ra vutsevu naswona xivumbiwa lexi a xi hambane njhani ni swiharhi?
Hi swihi swakudya leswi Yehovha a swi nyikeke vanhu ni swiharhi?
- Hlaya Genesa 2:7-25.
Ntirho wa Adamu wo thya swiharhi mavito a wu katsa yini?
Xana Genesa 2:24 yi hi pfuna njhani ku twisisa ndlela leyi Yehovha a byi langutaka ha yona vukati, ku hambana ka vatekani ni ku dlaya vukati?


text:
Ndi Ngani Ṱhanzi dza Yehova vha sa Pembeleli Khirisimusi?
Mavhonele o ḓoweleaho o khakheaho
Mazwifhi: Ṱhanzi dza Yehova a vha pembeleli Khirisimusi nga nṱhani ha uri a vha tendi kha Yesu.
Ngoho: Ri Vhakriste. Ri tenda uri vhathu vha nga tshidzwa nga Yesu Kristo fhedzi.—Mishumo 4:12.
Mazwifhi: Ni fhandekanya miṱa nga u funza miraḓo yayo uri i songo pembelela Khirisimusi.
Ngoho: Ri a kwamea vhukuma nga miṱa nahone ri shumisa Bivhili u itela u fhaṱa miṱa yo khwaṱhaho.
Mazwifhi: Ni pfukwa nga “muya wa Khirisimusi” wa mafunda, mulalo kha ḽifhasi na u tamela vhathu zwivhuya.
Ngoho: Ri lwela u vha na mafunda na mulalo ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. (Mirero 11:25; Vharoma 12:18) Sa tsumbo, nḓila ine ra fara ngayo miṱangano yashu na u funza i tendelana na ndaela ya Yesu ine ya ri: “
No ṋewa nga mahala, ṋeani nga mahala.” (Mateo 10:8) Zwiṅwe hafhu, ri vhudza vhathu uri vha fulufhele Muvhuso wa Mudzimu samusi u wone une wa ḓo ḓisa mulalo kha ḽifhasi.—Mateo 10:7.
Ndi ngani Ṱhanzi dza Yehova vha sa pembeleli Khirisimusi?
Yesu o laedza uri ri humbule lufu lwawe, hu si u bebwa hawe.—Luka 22:19, 20.
Vhaapostola vha Yesu na vhafunziwa vha u thoma a vho ngo pembelela Khirisimusi. New Catholic Encyclopedia i amba uri “
vhathu vho thoma u pembelela u Bebwa ha Yesu nga 243 [C.E.],” miṅwaha i fhiraho ḓana nga murahu ha lufu lwa muapostola wa u fhedza.
A hu na vhuṱanzi vhune ha sumbedza uri Yesu o bebwa nga ḽa 25 December; ḓuvha ḽe a bebwa ngaḽo a ḽo ṅwalwa Bivhilini.
Ri tenda uri Mudzimu ha ṱanganedzi Khirisimusi nga ṅwambo wa uri i bva kha mikhuvha na maitele zwa vhuhedeni.—2 Vhakorinta 6:17.
Ndi ngani ni tshi ḓiimisela u nyaliwa nga vhathu nṱhani ha uri ni pembelele Khirisimusi?
Vhathu vhanzhi vha kha ḓi pembelela Khirisimusi naho vha tshi zwi ḓivha uri i bva kha vhuhedeni nahone a i tikedzwi nga Bivhili. Vhathu vho raloho vha nga vhudzisa uri: Ndi ngani Vhakriste vha tshi fanela u ita zwithu zwine zwa ḓo ita uri vha nyaliwe? Ndi ngani u sa i pembelela zwi zwa ndeme?
Bivhili i ri ṱuṱuwedza uri ri shumise ‘
maanḓa a u ṱalukanya.’ (Vharoma 12:1, 2) I ri funza uri ri dzhiele nṱha ngoho. (Yohane 4:23, 24) Nga zwenzwo, naho ri tshi kwamea nga nḓila ine vhathu vha ri dzhia ngayo, ri tevhela maitele a Bivhili naho zwi tshi ḓo ita uri vhathu vha ri nyale.
Naho ri sa pembeleli Khirisimuni, ri ṱhonifha phetho ine muthu a i ita kha ḽeneḽi sia. A ri thithisi vhaṅwe vhathu musi vha tshi khou pembelela Khirisimusi.


text:
Naa Ṱhanzi dza Yehova vha ita Mushumo wa Vhurumiwa?
Ee. Hoṱhe hune ra dzula hone, Ṱhanzi dza Yehova ri lingedza u vha na mavhonele kana muya wa vhurumiwa, tshifhinga tshoṱhe ri vhudza vhathu vhane ra ṱangana navho zwine ra zwi tenda.
Zwiṅwe hafhu, dziṅwe Ṱhanzi dzi dalela kana u pfulutshela fhethu hune vhathu vho vhalaho vha tea u pfa mafhungo maḓifha a Bivhili. Dziṅwe Ṱhanzi dzi pfulutshela mashangoni a sili u itela u ṱanḓavhudza vhuḓinḓa havho. Vha takalela u ḓadzisa vhuporofita ho bulwaho nga Yesu vhune ha ri: “Ni ḓo vha ṱhanzi dzanga ... u swika tshipiḓani tsha kule vhukuma tsha ḽifhasi.”—Mishumo 1:8.
Nga 1943, ho thomiwa tshikolo tsho khetheaho u itela u gudiswa vharumiwa vhashu. U bva nga tshenetsho tshifhinga, Ṱhanzi dzi fhiraho 8 000 dzo no ya kha tshenetsho tshikolo, tshine tsha ḓivhiwa sa Tshikolo tsha Bivhili tsha Gilead.


text:
Ha Yini Mi Nga Tlangeli Paseka?
Tidyondzo leti hoxeke leti tolovelekeke
Mavunwa: Timbhoni ta Yehovha a ti tlangeli Paseka hikuva a hi Vakreste.
Ntiyiso: Ha tshemba leswaku Yesu Kreste i Muponisi wa hina naswona hi endla hilaha hi nga kotaka ha kona leswaku hi “
landzelerisisa mikondzo yakwe.”—1 Petro 2:21; Luka 2:11.
Mavunwa: A mi pfumeli leswaku Yesu u pfuxiwile eku feni.
Ntiyiso: Ha pfumela eka ku pfuxiwa ka Yesu; sweswo hi swi teka ku ri nchumu wa nkoka swinene eka Vakreste naswona ha swi katsa loko hi chumayela.—1 Vakorinto 15:3, 4, 12-15.
Mavunwa: A mi khathali leswaku vana va n’wina va kayeriwa eka ntsako wa ku tlangeriwa ka holideyi ya Paseka.
Ntiyiso: Ha va rhandza vana va hina—hi endla hilaha hi kotaka ha kona leswaku hi va letela hi tlhela hi va pfuna leswaku va tsaka.—Tito 2:4.
Ha yini Timbhoni ta Yehovha ti nga tlangeli Paseka?
Ku tlangeriwa ka holideyi ya Paseka a ku sekeriwanga eBibeleni.
Yesu u lerise leswaku hi tsundzuka rifu rakwe ku nga ri ku pfuxiwa kakwe. Lembe rin’wana ni rin’wana ku va ni Xitsundzuxo xa rifu rakwe hi ku ya hi khalendara ya tin’hweti ta Bibele.—Luka 22:19, 20.
Ha tshemba leswaku masungulo ya Paseka lama humaka eka mikhuva ya khale ya vuswikoti byo veleka, ma endla leswaku Paseka yi nga amukeleki eka Xikwembu. Xikwembu xi lava “
ku tinyiketela loku hlawulekeke” naswona xi khunguvanyisiwa hi vugandzeri lebyi katsaka mikhuva leyi xi nga yi tsakeriki.—Eksoda 20:5; 1 Tihosi 18:21.
Ha tiyiseka leswaku xiboho xa hina xa ku va hi nga tlangeli Paseka xi sekeriwe eBibeleni, leyi hi khutazaka ku tirhisa “
vutlhari lebyi pfunaka ni vuswikoti byo ehleketa” ematshan’wini yo landzelela mindhavuko ya vanhu. (Swivuriso 3:21; Matewu 15:3) Loko van’wana va lava ku tiva hi leswi hi swi pfumelaka malunghana ni Paseka, hi burisana na vona nakambe ha xi xixima xiboho xa munhu xa ku hlawula leswi a swi lavaka.—1 Petro 3:15.
DYONDZA SWO TALA
SWIVUTISO LESWI HLAMURIWAKA HI BIBELE
Bibele Yi Ri Yini Malunghana Ni Paseka?
Dyondza hi masungulo ya mikhuva ya ntlhanu ya holideyi ya Paseka.
MAHUNGU LAMANENE LAMA HUMAKA EKA XIKWEMBU!
U Nga Byi Vona Njhani Vugandzeri Bya Ntiyiso?
Xana ku ni vukhongeri byin’we ntsena bya ntiyiso? Xiya swilo swa ntlhanu leswi kombisaka kahle swikombiso swa vugandzeri bya ntiyiso.


text:
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI | YEREMIYA 51-52
Leswi Yehovha A Swi Vulaka Swa Hetiseka Minkarhi Hinkwayo
Yehovha u profete hi swiendlakalo swa nkarhi lowu taka hi ndlela leyi pakanisaka
“Lotani miseve”
“Vavanuna va matimba va Babilona va tshike ku lwa”
Rungula ra Nabonidus ri ri: “Vuthu ra Korexe ri nghene emutini wa Babilona handle ko lwa” naswona leswi swi fambisana kahle ni vuprofeta bya Yeremiya
‘Babilona u ta va nhulu ya maribye ni marhumbi hilaha ku nga riki na makumu’
Eku sunguleni ka lembe ra 539 B.C.E., muti wa Babilona wu sungule ku nga ha vi na ndhuma. Alekzanda Lonkulu a a lava ku teka muti wa Babilona leswaku wu va ntsindza wakwe kambe hi xitshuketa u file. Loko ku sungula nguva ya Vukreste, a ka ha ri ni Vayuda lava a va tshama kwalaho, leswi endleke leswaku muapostola Petro a endza eBabilona. Kambe ku tlula 300 wa malembe Kreste se a file, muti lowu se a wu ri marhumbi


text:
NDIMA YA VHUFUMIRARU
Nḓila Ine Mudzimu a Dzhia Ngayo Vhutshilo
Mudzimu u dzhia hani vhutshilo?
Mudzimu u dzhia hani u reḓula thumbu?
Ri sumbedza hani uri ri ṱhonifha vhutshilo?
1. Ndi nnyi we a sika zwithu zwoṱhe?
MUPOROFITA Yeremia o ri: “Yehova ndi Ene ndi Mudzimu vhukuma, Mudzimu a tshilaho.” (Yeremia 10:10) Zwiṅwe hafhu, Yehova Mudzimu ndi Musiki wa zwithu zwoṱhe zwi tshilaho. Zwivhumbiwa zwa ṱaḓulu zwo amba zwi tevhelaho nga hae: “Ndi’we wo sikaho zwoṱhe; zwo bvelela, zwo sikiwa nge wa zwi funa.” (Ndzumbululo 4:11) Musi Khosi Davida a tshi imba luimbo lwa u renda Mudzimu, o ri: “Tshisima tsha vhutshilo tshi ha Iwe.” (Psalme ya 36:9) Nga zwenezwo-ha, vhutshilo ndi tshifhiwa tshi bvaho ha Mudzimu.
2. Mudzimu u ita mini u itela u tikedza vhutshilo hashu?
2 Yehova u dovha a tikedza vhutshilo hashu. (Mishumo 17:28) U ri ṋea zwiḽiwa zwine ra zwi ḽa, maḓi ane ra a nwa, muya une ra u fema, na shango ḽine ra dzula khao. (Mishumo 14:15-17) Yehova o ita zwenezwi nga nḓila ine ya ita uri vhutshilo vhu takadze. Fhedzi uri ri ḓiphine nga vhutshilo nga vhuḓalo, ri fanela u guda milayo ya Mudzimu nahone ri i tevhedze.—Yesaya 48:17, 18.
U SUMBEDZA URI RI ṰHONIFHA VHUTSHILO
3. Mudzimu o dzhia hani u vhulahwa ha Abele?
3 Mudzimu u ṱoḓa uri ri ṱhonifhe vhutshilo—hashu na ha vhaṅwe. Sa tsumbo, misini ya Adamu na Eva, murwa wavho Kaini o sinyutshela zwihulu Abele, murathu wawe. Yehova o sevha Kaini uri mbiti dzawe dzo vha dzi tshi ḓo mu itisa tshivhi tshihulwane. Kaini o nyadza yeneyo tsevho. A “vutshela Abele murathu wawe, a mu vhulaha.” (Genesi 4:3-8) Yehova a ṱarafa Kaini nge a vhulaha murathu wawe.—Genesi 4:9-11.
4. Kha Mulayo wa Mushe, Mudzimu o ombedzela hani mavhonele avhuḓi nga ha vhutshilo?
4 Miṅwahani ya zwigidi nga murahu ha zwenezwo, Yehova o ṋea vhathu vha Isiraele milayo u itela u vha thusa uri vha mu shumele nga nḓila ine a i ṱanganedza. Nga ṅwambo wa uri yeneyi milayo yo ṋewa hu tshi shumiswa muporofita Mushe, nga zwiṅwe zwifhinga i vhidzwa Mulayo wa Mushe. Muṅwe Mulayo wa Mushe u ri: “U songo vhulaha.” (Doiteronomio 5:17) Hezwi zwo sumbedza Vhaisiraele uri Mudzimu u dzhiela nṱha vhutshilo ha muthu na uri vhathu vha fanela u dzhiela nṱha vhutshilo ha vhaṅwe.
5. Ri fanela u dzhia hani u reḓula thumbu?
5 Hu pfi mini nga vhutshilo ha ṅwana a sa athu bebiwa? U ya nga Mulayo wa Mushe, zwo vha zwo khakhea u vhulaha ṅwana a re mbumbeloni ya mme awe. Ee, na honoho vhutshilo ndi ha ndeme kha Yehova. (Ekisodo 21:22, 23; Psalme ya 127:3) Hezwi zwi amba uri u reḓula thumbu zwo khakhea.
6. Ndi ngani ri songo fanela u vhenga vhathu nga riṋe?
6 U ṱhonifha vhutshilo zwi katela u vha na mavhonele avhuḓi nga ha vhathu nga riṋe. Bivhili i ri: “Muthu ané a vhénga murathu wawe ndi phondi; huno ni a zwi ḓivha zwauri muthu wa phondi u tshila-tshoṱhe a zwiho’ khae’.” (1 Yohane 3:15) Arali ri tshi ṱoḓa vhutshilo vhu sa fheli, a ro ngo fanela u vhenga vhathu nga riṋe nga ṅwambo wa uri vengo ndi mudzi wa vhuvemu vhunzhi. (1 Yohane 3:11, 12) Ndi zwa ndeme uri ri gude u funana.
7. Ndi ifhio miṅwe mikhwa ine ya sumbedza u sa dzhiela nṱha vhutshilo?
7 Hu pfi mini nga u ṱhonifha vhutshilo hashu? Kanzhi vhathu a vha ṱoḓi u fa, fhedzi vhaṅwe vha ḓitakadza nga zwithu zwine zwa vhea vhutshilo havho khomboni. Sa tsumbo, vhanzhi vha daha fola, mbanzhe, kana u shumisa zwidzidzivhadzi u itela u ḓitakadza. Zwenezwo zwithu zwi vhaisa muvhili nahone kanzhi zwi vhulaha vhane vha zwi shumisa. Muthu ane a shumisa zwenezwi zwithu ha dzhii vhutshilo vhu ha ndeme. Zwenezwo zwithu a zwo ngo kuna phanḓa ha Mudzimu. (Vha-Roma 6:19; 12:1; 2 Vha-Korinta 7:1) Ri fanela u ṱutshela yeneyo mikhwa uri ri shumele Mudzimu nga nḓila ine a i ṱanganedza. Naho zwi tshi nga kha ḓi konḓa vhukuma u ṱutshela zwenezwo zwithu, Yehova a nga ri ṋea thuso ine ra i ṱoḓa. Nahone u dzhiela nṱha vhuḓidini vhune ra vhu ita u itela u dzhia vhutshilo hashu vhu tshifhiwa tsha ndeme tshine tsha bva khae.
8. Ndi ngani ri tshi fanela u dzula ro fhaṱutshela zwithu zwine zwa nga vhea vhutshilo khomboni?
8 Arali ri tshi dzhiela nṱha vhutshilo, misi yoṱhe ri ḓo dzula ro fhaṱutshela zwithu zwine zwa nga vhea vhutshilo khomboni. A ri nga ḓo sumbedza u sa londa nahone a ri nga vhei vhutshilo hashu khomboni ri tshi ṱoḓa u ḓitakadza kana u ḓimvumvusa. Ri ḓo iledza u reila nga u sa londa na mitambo ya vhuvemu kana i re na khombo. (Psalme ya 11:5) Mulayo we Mudzimu a u ṋea Vhaisiraele vha kale wo ri: “U tshi fhaṱa nnḓu ntswa [i re na ṱhanga yo itaho bande], muṱa u re ṱaḓulu kha ṱhanga U u fhaṱele mupfunda [kana luvhondo luṱuku], uri U sa ḓo hwala mulandu misi muthu ó wa é khayo’.” (Doiteronomio 22:8) U tendelana na maitele o bulwaho kha wonoyo mulayo, itani uri zwithu zwi ngaho zwiṱepisi hayani haṋu zwi dzule zwi vhuimoni havhuḓi u itela uri hu sa vhe na muthu ane a nga piringedzea, a wa, nahone a vhaisala vhukuma. Arali ni na goloi, itani vhungoho ha uri i dzule i vhuimoni havhuḓi. Ni songo ita uri haya haṋu kana goloi yaṋu zwi vhe na khombo kha inwi kana kha vhaṅwe.
9. Arali ri tshi ṱhonifha vhutshilo, ri ḓo fara hani zwipuka?
9 Hu pfi mini nga vhutshilo ha tshipuka? Na hone ndi vhukhethwa kha Musiki. Mudzimu u a tendela u vhulahwa ha zwipuka u itela u wana zwiḽiwa na zwiambaro kana u tsireledza vhathu kha khombo. (Genesi 3:21; 9:3; Ekisodo 21:28) Naho zwo ralo, u fara zwipuka nga tshiṱuhu kana u zwi vhulaha u itela mutambo zwo khakhea nahone zwi sumbedza u nyadza tshoṱhe vhukhethwa ha vhutshilo.—Mirero 12:10.
U ṰHONIFHA MALOFHA
10. Mudzimu o sumbedza hani uri vhutshilo na malofha zwi a tshimbidzana?
10 Musi Kaini a tshi kha ḓi tou bva u vhulaha Abele, murathu wawe, Yehova o mu vhudza a ri: “Malofha a murathu wau a khou nṱavhela mukosi e mavuni.” (Genesi 4:10) Musi Mudzimu a tshi amba nga malofha a Abele, o vha a tshi khou amba nga ha vhutshilo ha Abele. Kaini o vha o vhulaha Abele, nahone zwino Kaini o vha o fanela u ṱarafiwa. Zwo vha zwi tshi tou nga malofha a Abele, kana vhutshilo hawe, vhu khou lilela Yehova uri a haṱule. Nḓila ine malofha na vhutshilo zwa tshimbidzana ngayo yo dovha ya sumbedzwa nga murahu ha Maḓi Mahulu a misini ya Noaxe. Hu sa athu ḓa Maḓi Mahulu, vhathu vho vha vha tshi ḽa mitshelo, miroho, mavhele, na nḓuhu fhedzi. Nga murahu ha Maḓi Mahulu, Yehova o vhudza Noaxe na vharwa vhawe a ri: “Zwoṱhe zwikhokhonono zwi tshilaho nga zwi vhe zwiḽiwa zwaṋu; ndi ni ṋea zwoṱhe vhunga zwiḽa ndi tshi ni ṋea zwi melaho.” Naho zwo ralo, Mudzimu a vhea mulayo u tevhelaho: “Hone ni songó ḽa ṋama ine ya kha ḓi vha na vhutshilo malofhani ayo.” (Genesi 1:29; 9:3, 4) Zwi khagala uri Yehova u dzhia vhutshilo na malofha a tshivhumbiwa zwi tshi tshimbidzana.
11. Ndi u shumiswa hufhio ha malofha he Mudzimu a hu dzivhisa u bva misini ya Noaxe?
11 Ri sumbedza u ṱhonifha malofha nga u sa a ḽa. Kha Mulayo we Yehova a u ṋea Vhaisiraele, o vha laedza a ri: “Nnyi na nnyi . . . ane a vhulaha phukha kana tshiṋoni, nga a fhaladze malofha a yeneyo phukha, a a fukedze nga mavu. . . . Ndo itela zwone ndi tshi laya Vha-Isiraele nda ri: Ni songo ḽa malofha a re ṋamani.” (Levitiko 17:13, 14) Ndaela ya Mudzimu ya uri hu songo ḽiwa malofha a tshipuka, ye u thomani ya ṋewa Noaxe miṅwahani ya 800 nga phanḓa, yo vha i tshi kha ḓi shuma. Mavhonele a Yehova o vha e khagala: Vhashumeli vhawe vha nga ḽa ṋama ya tshipuka, fhedzi hu si malofha. Vho vha vho fanela u fhaladza malofha mavuni—zwine zwa vha u vhuyedzedza vhutshilo ha tshipuka kha Mudzimu.
12. Ndi ndaela ifhio malugana na malofha ye ya ṋewa nga muyamukhethwa ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha, ine ya kha ḓi shuma ṋamusi?
12 Ndaela i fanaho na yeneyo i kha ḓi shuma kha Vhakriste. Vhaapostola na vhaṅwe vhanna vha rangaho phanḓa vhukati ha vhatevheli vha Yesu kha ḓana ḽa u thoma ḽa miṅwaha, vho kuvhangana u itela u ita phetho nga ha ndaela dzine dza fanela u tevhelwa nga vhoṱhe tshivhidzoni tsha Vhukriste. Vho swikelela phetho i tevhelaho: “Ngauri hu funa Muya mukhethwa na riṋe uri inwi ni si dovhe na hwesiwa muṅwe muhwalo. Tshiné tsha funa u itwa ndi u ri: Ni laṱe zwidzimu zwa u itela midzimu i sili, na u ḽa malofha, na zwo faho nga u tshipiwa [zwe zwa si shululwe malofha], na vhupombwe.” (Mishumo 15:28, 29; 21:25) Nga zwenezwo a ro ngo fanela ‘u ḽa malofha.’ Maṱoni a Mudzimu, u sa ḽa malofha ndi zwa ndeme u fana na u iledza u gwadamela midzimu i sili na vhuaḓa ha u ṱangana nga dzimbeu.
13. Fanyisani uri ndi ngani ndaela ya u iledza malofha i tshi katela na u iledza u shelwa malofha.
13 Naa ndaela ya u iledza malofha i katela na u iledza u shelwa malofha? Ee. Sa tsumbo: Kha ri ri dokotela u ni vhudza uri ni songo nwa zwinwiwa zwi re na halwa. Naa zwenezwo zwi ḓo sokou amba uri a no ngo fanela u nwa halwa, fhedzi uri ni nga vhu dzhenisa tsingani dzaṋu nga u ḓiṱhavha nga dzhekiseni? Na kathihi! Zwi ngaho zwenezwo, u sa ḽa malofha zwi amba u sa a dzhenisa mivhilini yashu nga nḓila naho dzi dzifhio. Nga zwenezwo ndaela ya u iledza malofha i amba uri a ri nga ḓo tendela naho e nnyi a tshi dzhenisa malofha tsingani dzashu.
14, 15. Arali madokotela vha amba uri Mukriste u fanela u shelwa malofha, u fanela u aravha hani nahone ndi ngani?
14 Hu pfi mini arali Mukriste o huvhala vhukuma kana a tshi fanela u itwa muaro muhulwane? Kha ri ri madokotela vha amba uri u fanela u shelwa malofha, zwa sa ralo u ḓo fa. Ndi ngoho uri onoyo Mukriste a nga si ṱoḓe u fa. U ḓo ita vhuḓidini ha u tsireledza vhutshilo vhune ha vha tshifhiwa tsha ndeme tshi bvaho ha Mudzimu, nga u tenda u alafhiwa nga dziṅwe nḓila dzine ha sa shumiswe malofha. Nga zwenezwo, u ḓo ṱoḓa maalafhele o raloho arali e hone nahone u ḓo ṱanganedza dziṅwe nḓila dzi sa kateli u shumiswa ha malofha.
15 Naa Mukriste u ḓo pfuka mulayo wa Mudzimu u itela u sokou tshila tshifhinga tshilapfunyana kha ano maitele a zwithu? Yesu o ri: “Ngauri a funaho u tonda vhutshilo hawe u ḓo vhu lovhisa; a lovhisaho vhutshilo hawe a tshi itela nṋe u ḓo vhu wana.” (Mateo 16:25) A ri ṱoḓi u fa. Fhedzi arali ra lingedza u tsireledza vhutshilo hashu ha zwino nga u pfuka mulayo wa Mudzimu, ri ḓo xelelwa nga vhutshilo vhu sa fheli. Nga zwenezwo-ha, ndi zwa vhuṱali u fulufhela mulayo wa Mudzimu wo lugaho, ri na fulufhelo ḽihulwane ḽa uri arali ra fa nga ṅwambo wa tshiitisi naho tshi tshifhio, Muṋei washu wa Vhutshilo u ḓo ri humbula nga u ri vusa nahone a dovha a ri ṋea vhutshilo vhune ha vha tshifhiwa tsha ndeme.—Yohane 5:28, 29; Vha-Heberu 11:6.
16. Vhashumeli vha Mudzimu vho ḓiimisela u ita mini nga ho khwaṱhaho malugana na malofha?
16 Ṋamusi, vhashumeli vha Mudzimu vha fulufhedzeaho vho ḓiimisela nga ho khwaṱhaho u tevhela vhulivhisi hawe malugana na malofha. A vha nga ḽi malofha nga nḓila naho i ifhio. Nahone a vha nga ṱanganedzi ngalafho ine ya katela u shumiswa ha malofha. * Vha na vhungoho ha uri Musiki wa malofha u a ḓivha zwine zwa nga vha vhuyedza. Naa ni a zwi tenda zwenezwo?
NḒILA NTHIHI FHEDZI INE MALOFHA A TEA U SHUMISWA NGAYO
17. Isiraele ḽa kale, yo vha i ifhio nḓila nthihi fhedzi ya u shumisa malofha ye ya vha i tshi ṱanganedzwa nga Yehova Mudzimu?
17 Mulayo wa Mushe wo ombedzela nḓila nthihi fhedzi ine malofha a tea u shumiswa ngayo. Musi Yehova a tshi laedza Vhaisiraele vha kale nḓila ine vha tea u mu gwadamela ngayo, o ri: “Ngauri vhutshilo ha ṋama vhu kha malofha. Huno Nṋe ndo ni ṋea malofha uri a vhe a aletare, uri a vhe a u pfumelela vhutshinyi haṋu; ngauri enea malofha a [a] pfumelela.” (Levitiko 17:11) Musi Vhaisiraele vha tshi ita tshivhi, vho vha vha tshi nga hangwelwa arali vha ṋekedza tshiṱhavhelo tsha tshipuka nahone vha ita uri maṅwe a malofha atsho a vhewe kha aletare nḓuni ya mulanga kana nga murahu a vhewe thembeleni ya Mudzimu. Nḓila nthihi fhedzi yo teaho ya u shumisa malofha yo vha i ya musi hu tshi itwa zwiṱhavhelo zwo raloho.
18. Ndi zwivhuya na phaṱutshedzo dzifhio dzine ra nga dzi wana kha u shululwa ha malofha a Yesu?
18 Vhakriste vha ngoho a vha fhasi ha Mulayo wa Mushe nahone a vha ṋekedzi zwiṱhavhelo zwa zwipuka na u vhea malofha a zwipuka kha aletare. (Vha-Heberu 10:1) Naho zwo ralo, u shumiswa ha malofha kha aletare misini ya Vhaisiraele vha kale zwo vha zwi tshi fanyisela tshiṱhavhelo tsha ndeme tsha Murwa wa Mudzimu, Yesu Kristo. Samusi ro zwi guda kha Ndima ya 5 ya yeneyi bugu, Yesu o ṋekedza vhutshilo hawe a tshi itela riṋe nga u tenda uri malofha awe a shululwe a vhe tshiṱhavhelo. Nga murahu ha zwenezwo a gonya ṱaḓulu nahone a ṋekedza lwa tshoṱhe ndeme ya malofha awe o shululwaho kha Mudzimu. (Vha-Heberu 9:11, 12) Zwenezwo zwo adza mutheo wa u hangwelwa zwivhi zwashu nahone zwa ri vulela nḓila ya u wana vhutshilo vhu sa fheli. (Mateo 20:28; Yohane 3:16) U shumiswa honoho ha malofha ho vha ha ndeme vhukuma! (1 Petro 1:18, 19) Ri nga tshidzwa arali fhedzi ra vha na lutendo kha malofha a Yesu o shululwaho.
19. Ri fanela u ita mini u itela uri ri sa vhe na “mulandu kha malofha a vhoṱhe”?
19 Ri livhuha vhukuma Yehova Mudzimu nge a ri ṋea tshifhiwa tsha ndeme tsha vhutshilo! Nahone naa zwenezwo a zwo ngo fanela u ri ṱuṱuwedzela u vhudza vhaṅwe nga ha tshibuli tsha u wana vhutshilo vhu sa fheli nga u vha na lutendo kha tshiṱhavhelo tsha Yesu? U vha na mavhonele a Mudzimu nga ha vhutshilo ha vhathu nga riṋe zwi ḓo ri sudzulusela u ita zwenezwi nga mafulufulu na nga u fhisea. (Hesekiele 3:17-21) Arali ra ita wonoyo mushumo nga u fhisea, ri ḓo kona u amba u fana na muapostola Paulo ra ri: “A thi tshee na mulandu kha malofha a vhoṱhe; ngauri a tho ngo ni dzima tshithu; ndo ni vhudza oṱhe a maitele a Mudzimu.” (Mishumo 20:26, 27) U vhudza vhathu nga ha Mudzimu na ndivho dzawe ndi nḓila yavhuḓi vhukuma ya u sumbedza uri ri dzhiela nṱha vhutshilo na malofha.
^ par. 16 U itela mafhungo o engedzeaho malugana na maṅwe maalafhele ane ha sa shumiswe malofha, sedzani masiaṱari 13-17 a bugwana Malofha A Nga Ni Tshidza Hani? yo gandiswaho nga Ṱhanzi dza Yehova.


text:
NDIMA 10
Ati Bhiblia yi ti wombako ngu tingelozi
1. Ngu ku txani hi txi gonda ngu tingelozi?
JEHOVHA a lava ti to hi ziva mwaya wakwe. Tingelozi nziro sa mwaya wa Txizimu. Ka Bhiblia ti dhanwa ku i “vanana va Txizimu”. (Jobe 38:7) Tingelozi ti thuma txani? Ti va vhunisile ku txani vathu kale? Ni ku ti nga hi vhunisa ku txani konkuwa?—Wona Titxhamuselo to gwitisa 8.
2. Tingelozi ti ta ngu hani? Ndingelozi tingahi ti ti nga vangwa?
2 Ti lava hi ziva ti to tingelozi ti ta ngu hani. Vakolosa 1:16 yi hi gela ti to msana ko va Jehovha a di wumbile Jesu, “si vangilwe sotshe simaha nzumani ni ha mafuni”. Sona si pata ni tingelozi. Hi nga wona ku tala ka tingelozi ti ti nga vangwa! Bhiblia yi womba ti to ku ni makhulukhulu ni makhulukhulu a mazana a mazana a tingelozi.—Masalmu 103:20; Mtuletelo 5:11.
3. Jobe 38:4-7 yi hi gela txani ngu tingelozi?
3 Bhiblia yi hi gondisa ti to Jehovha a khatile ngu ku vanga tingelozi na a si se vanga mafu. Tona ti ti pfisile ku txani ti txi wona mafu? Dibhuku da Jobe di hi gela ti to ti ti tsakile ngutu. Tona i ti mwaya wumwewo awu wu thumelako Jehovha.—Jobe 38:4-7.
TINGELOZI TA VHUNA VATHU VA TXIZIMU
4. Hi ti zivisa ku txani ti to tingelozi ta khatala ngu vathu?
4 Tingelozi ta tsaka ni ku khatala ngu vathu ni txikongomelo txa Jehovha ngu mafu ni vathu. (Mavingwa 8:30, 31; 1 Pedro 1:11, 12) Ti fanete ti di henyile mbimo yi Adhamu ni Evha va nga lamba kuengisa. Hambi konkuwa ta henya ngako ti txi wona vathu va vangi va si engisi Jehovha. Kambe ngako mmwane a txi tisola se e wuyela ka Txizimu, tingelozi ta tsaka ngutu. (Luka 15:10) Tingelozi ta tsaka loko ti txi wona ava va thumelako Txizimu. Jehovha a thumisa tingelozi ti to e vhuna ni kuvhikela vathu vakwe ha mafuni. (Vahebheru 1:7, 14) He woni sikombiso simwane.
5. Tingelozi ti ma vhunisile ku txani malanda a Txizimu ka mbimo ya kale?
5 Jehovha a rumete tingelozi timbidi ti to ti ya vhuna Loti ni mwaya wakwe ti to ve huluka ka ku loviswa ka madhoropa a Sodhoma ni Gomora. (Genesisi 19:15, 16) Msana ka dizana da malembe, mprofeti Dhanieli a vinzilwe ka diphala da tingonyamo, kambe kha nga dyiwa nguko “Txizimu txakwe txi rumete ngelozi ya txona yi ta vhala midhonvu ya tingonyamo”. (Dhanieli 6:23) Ka yimwane mbimo, mbimo yi Pedro a nga ti jele, Jehovha a rumete ngelozi ti to yi ta mu khulula. (Mithumo 12:6-11) Tingelozi ti vhuni Jesu mbimo yi a nga ti ha mafuni. Ngu txikombiso, msana ka bhabhatiso yakwe, “tingelozi ti txi mthumela”. (Marku 1:13) Na a si se dawa, ngelozi “yi mtsanisile”.—Luka 22:43.
6. a) Hi ti zivisa ku txani ti to tingelozi ta vhuna vathu va Txizimu nyamsi? b) Ngu sihi siwotiso asi hi no si xamula?
6 Nyamsi, tingelozi kha ti ngadi ti txi humelela ka vathu. Kambe Txizimu txi ngadi txi vhuna malanda a txona. Bhiblia yi khene: “Ngelozi ya Mkoma yi vhikela avale va mthavako, yi va hulusa ka tiphango.” (Masalmu 34:8) Ngu ku txani hi txi lava ku vhikelwa? Nguko hi ni valala va mtamo ava va lavako ku hi dayisa. Mba mani? Va ta ngu hani? Va hi zama ngu nzila yihi? Ti to hi xamula siwotiso eso, he woni ti to nji txani txi txi nga humelela msananyana ka ku va ku di wumbilwe Adhamu ni Evha.
VALALA VATHU VA VA SI WONEKIKO
7. Nji txani atxi vathu va nga txi maha ngu mhaka ya marindi ya Sathane?
7 Hi gondile ka Ndima 3 ti to ngelozi yimwane yi wukete Txizimu se yi lava kufuma vamwane. Bhiblia yi yi dhana ti to i Sathane Dhiyabhulosi. (Mtuletelo 12:9) Sathane a lavile ti to ni vamwane ve xangela Txizimu. Ti mu hehukete ku kanganyisa Evha, se a yite masoni e kanganyisa va vangi. Hambi keto, vamwane vo nga Abhele, Enoki, ni Nowa va zumbile va di thembekile ka Jehovha.—Vahebheru 11:4, 5, 7.
8. a) Ti mahisile ku txani ti to tingelozi timwane ti va madhimoni? b) Madhimoni ma mahile txani ti to me pona ku loviswa ngu Ndambi?
8 Ka masiku a Nowa, tingelozi timwane ti ndakile mlayo se ti leka m’ti wa tona nzumani ti ta zumba ha mafuni. Ngu mhaka muni? Bhiblia yi womba ti to ti lavile ku va ni va vasikati. (Lera Genesisi 6:2.) Atiya i ti ta walo. (Judha 6) Ku fana ni tingelozi tiya, ka mbimo yoneyo va vangi va ve vakanganyisi ni sigevenga. Ngu magwito, Jehovha a sungile ku lovisa vathu vonevo vo biha ngu ndambi ya mafu otshe. Kambe a hulukisile malanda akwe o thembeka. (Genesisi 7:17, 23) Ti to ti pona, tingelozi eto to biha ti to tshumelela nzumani. Bhiblia yi ti dhana ku i madhimoni. Tona ti sawute kuseketela kuxanga ka Sathane, se Dhiyabhulosi eva mkoma wa tona.—Matewu 9:34.
9. a) Ku humelete txani ngu madhimoni mbimo yi ma nga tshumela me tsula nzumani? b) Hi na gonda ngu txani konkuwa?
9 Aku i nga ti vakaneti, Jehovha kha nga tumela ti to madhimoni me tshumelela ka mwaya wakwe. (2 Pedro 2:4) Madhimoni kha ma ti txitxi me maha vathu, kambe ona, ma ya masoni me “xengetela dotshe ditiko”. (Mtuletelo 12:9; 1 Johane 5:19) He woni ti to ti ma hehukela ngu nzila yihi ku kanganyisa, mwendo kuxenga vathu vo tala.—Lera 2 Vakorinto 2:11.
MADHIMONI MA VA KANGANYISISA KU TXANI VATHU
10. Madhimoni ma va kanganyisisa ku txani vathu?
10 Madhimoni ma kanganyisa vo tala ngu tinzila ta tingi. Vamwane va thumisana ni madhimoni ngu ku kongoma mwendo ngu m’thu mmwane, wo nga ñanga. Kuva ni mabhuno ni madhimoni, ti dhanwa ku mbudhimoni mwendo wuñanga. Kambe Bhiblia yi hi gela ti to hi va kule ni txihi ni txihi txa madhimoni. (Vagalatiya 5:19-21) Ngu ku txani? Nga mxoti wu a thumisako mlawu ti to e byeta sihari, madhimoni ni ona ma thumisa mlawu ti to me byeta ni kukongomisa vathu.—Wona Titxhamuselo to gwitisa 26.
11. Nji txani kuhuta, ni ku ngu ku txani hi di fanete ku kuvayilela?
11 Wumwewo wa wurindi wu dhanwa ku ngu huta. Atiya ngu thumisa mtamo wu i singako wa wuthu ti to ku ziwa ta mangwana mwendo ti ti si ziwiko. Vamwane va maha toneto ngu ku wona tinyeleti, kuhutetela, makhazi o huta ngu ona, tixolo mwendo kuwona dianza da m’thu. Vamwane va alakanya ti to sotsheleleso kha si na phango, kambe si nayo. Si fana ni txikelemu. Ngu txikombiso, Bhiblia yi womba ti to vahuti ni madhimoni va thumisana. Ka Mithumo 16:16-18 hi gonda mayelana ni “moya wa kuhuta” wa didhimoni awu wu nga vhuna dihorana “kuhuta”. Msana ka ku va mpostoli Paulo a di tovete didhimoni, dihorana kha da nga si kota kambe kuhuta.
12. a) Ngu ku txani ti di ni phango ku lava kuwombawomba ni vafi? b) Ngu ku txani malanda a Txizimu ma si beli ka sihena sa wudhimoni?
12 Madhimoni ma thumisa wumwane mlawu ti to me byeta vathu. Ma duketa ku hi kholwisa ti to ta koteka kuwombawomba ni va va nga fa ni ku ava va nga fa va hanya ka wukhalo wumwane ni ku va nga wombawomba ni nathu mwendo ku hi dayisa. Ngu txikombiso, vamwane va va nga felwa ngu dixaka, va nga tsula ka m’thu, ti nga maha i di ka nyamusoro, awu ku wombwako ti to a nga wombawomba ni m’fi. Ñanga yi nga gela m’thu timhaka to xamalisa mayelana ni mngana mwendo dixaka di di nga fa hambi kuetetela dipswi dakwe. (1 Samueli 28:3-19) Matshotshelo o tala a vafi ma seketetwe ko kholwa ti to vafi va hanya ka wukhalo wumwane. Eto ti nga pata mibusunyana ya kutshotshwa ka m’thu, ku khumbula malembe aya a nga fa ngu ona, sidilo, sihena sa tinoni, ni sihena simwane so fana ni soneso. Ngako Makristu ma lambako kulondetela mikhuva yoneyo, maxaka awe mwendo vathu va m’gangani va nga va wukela, ve va ruketela mwendo kuwomba ti to hi nga ngadi maxaka awe. Kambe Makristu ma ti ziva ti to vafi kha va hanyi. Kha ti koteki kuwombawomba navo ni ku kha va na ku hi dayisa. (Masalmu 115:17) Ti wonele. U nga dukete kuwombawomba ni madhimoni hambi ku pateka ka sihena sa wudhimoni.—Lera Dheuteronome 18:10, 11; Isaya 8:19.
13. Nji txani atxi vathu va va nga ti hanya ngu kuthava madhimoni txi nga va hehukela ku txi maha?
13 Madhimoni kha ma njo kanganyisa vathu dwe, kambe ma tshumela me va dhukisela. Nyamsi, Sathane ni madhimoni akwe va ti ziva ti to va ni “mbimo ya yidotho” na va si se loviswa ngu Txizimu, se vona nzigevenga sa hombe. (Mtuletelo 12:12, 17) Hambi keto, makhulukhulu a vathu ava nga ti hanya ngu kuthava madhimoni kha vaswi ve ma thava kambe. Va ku xulisile ku txani kuthava koneko?
LAMBA MADHIMONI NI KU TI KHULULA KA ONA
14. Ku fana ni Makristu a kale, hi nga ti khululisa ku txani ka madhimoni?
14 Bhiblia yi hi gela ti to hi nga lambisa ku txani ni ku hi nga tikhululisa ku txani ka madhimoni. Ngu txikombiso, ka didhoropa da Efesu va titi thumisana ni madhimoni na va si se gonda ditshuri. Va ti khululisile ku txani ka ona? Bhiblia yi khene: “Va vangi ka vale va nga txi tiningetela ka masalamusi va to tutela mabhuku awe, va txi ta ma hisa masoni ka vathu votshe.” (Mithumo 19:19) Aku vona va nga lava ku va Makristu, vona va hisile otshe mabhuku awe a masalamusi. Eto ta laveka hambi ni nyamsi. Mani ni mani awu a lavako kuthumela Jehovha ti lava e ti hambanisa ni txihi ni txihi txi txi tsimbitisanako ni madhimoni. Eso si pata mabhuku, marevhista, tixolo, mavhidhiyo, wutxenje, misakano, hambi makhazi a wuloyi, madhimoni mwendo wusikoti wo xamalisa awu wu wonekako ku nga kha wu na phango mwendo wu txi tsakisa. Eto ti pata siambalo so ti vhikela ngu sona ka to biha.—1 Vakorinto 10:21.
15. Nji txani tximwane atxi txi lavekako ti to hi lamba Sathane ni madhimoni?
15 Ku di pindile malembenyana na vathu va Efesu va di hisile mabhuku awe a masalamusi, mpostoli Paulo a ti khene ti lavile ti to ve ya masoni ve “lwisana” ni “kulwa ni mimoya yo biha”. (Vaefesu 6:12) Inna, hambiku vona se va nga ti hisile mabhuku awe, madhimoni ma ti ngadi ma txi duketa ku va dyiseta. Se nji txani kambe txi txi nga txi laveka ti to ve txi maha? Paulo a va gete tiya: “Ngutu ngutu tekani txitxhavango txa likholo i ku txi mi no vhika [mwendo kutsivela] ngu txona siholoma sa mndilo sa m’bihi.” (Vaefesu 6:16) Ku fana ni ku txitxhavango txi vhikelako disotxhwa, likholo la hi vhikela. Ngako hi txi kholwa ti to Jehovha a nga hi vhikela, ti na hi hehukela kulamba ka Sathane ni madhimoni.—Matewu 17:20.
16. Hi nga li tsanisisa ku txani likholo lathu ka Jehovha?
16 Hi nga li tsanisisa ku txani likholo lathu ka Jehovha? Ti lava hi lera Bhiblia ditshiku ni ditshiku hi tshumela hi tumela ti to ene a na hi vhikela. Ngako hi di ni themba yo tsana ka Jehovha, Sathane ni madhimoni kha ti na ku va hehukela ku hi xanisa.—1 Johane 5:5.
17. Nji txani tximwane atxi txi nga hi vhikelako ka madhimoni?
17 Makristu a Vaefesu ma ti fanete me maha txani? Vona va ti zumba ka didhoropa adi di nga ti taletwe ngu wudhimoni. Se Paulo a va gete tiya: “Khongelani yotshe mbimo.” (Vaefesu 6:18) Ti ti lava ve kombela ku vhunwa ngu Jehovha yotshe mbimo. Se athu ko? Hi zumba ka ditiko di di nga tala ngu wudhimoni. Se nathu ti lava hi kombela ku vhikelwa ngu Jehovha, hi tshumela hi womba ditina dakwe mbimo yi hi khongelako. (Lera Mavingwa 18:10.) Ngako hi txi kombela Jehovha ti to e hi vhikela ka Sathane, Jehovha a na xamula mikombelo yathu.—Masalmu 145:19; Matewu 6:13.
18, 19. a) Hi nga mahisa ku txani ti to hi xula yimbi yathu ni Sathane ni madhimoni? b) Ngu txihi txiwotiso atxi txi no xamulwa ka ndima yi yi londiselako?
18 Ngako hi txi ti hambanisa ka txihi ni txihi atxi txi yelanako ni madhimoni ni kuthemba ti to Jehovha a na hi vhikela, hi nga lamba ka mkuzetelo wa Sathane ni madhimoni. Kha ti lavi hi thava madhimoni. (Lera Jakobe 4:7, 8.) Jehovha a ni mtamo wa hombe ngutu ku pinda madhimoni. A ma tsayisile ka masiku a Nowa, se a na tshumela e ma lovisa. (Judha 6) Khumbula ti to kha hi nga hokha ka yimbi yathu nguko Jehovha a thumisa tingelozi takwe ti to e hi vhikela. (2 Vafumeli 6:15-17) Hi nga themba ti to ngu ku vhunwa ngu Jehovha, hi nga xula yimbi yathu yo lwa ni Sathane ni madhimoni.—1 Pedro 5:6, 7; 2 Pedro 2:9.
19 Kambe aku Sathane ni madhimoni va xanisako ngutu vathu, ngu ku txani Txizimu txi si va lovisi konkuwa? Txiwotiso txonetxo txi na xamulwa ka ndima yi yi londiselako.


text:
Txienge 1
Hi nga txi engisisa ku txani Txizimu?
Txizimu txi wombawomba ni nathu ngu ku thumisa Di Bhibhele. 2 Timoti 3:16
Txizimu txa ditshuri txi thumisile vathu ku bhala mialakanyo ya txona ka dibhuku do basa. Dibhuku edo Di Bhibhele. Di ni mahungu ya lisima a ya Txizimu txi lavako ti to u ma ziva.
Txizimu txa ti ziva a ti i ku ta tinene kwathu, ni wuzivi wotshe wu ta ngu ka txona. Awe u txi txi engisa u na txhariha.
Txizimu txi lava ti to vathu votshe ve gonda Di Bhibhele. Da maneka ngu tidimi ta tingi.
U txi lava ku engisa Txizimu, ti lava u gonda ni ku pfisisa Di Bhibhele.
Ha mafuni kotshe vathu va txi engisa Txizimu. Matewu 28:19
Tifakazi ta Jehovha ti nga ku vhuna ti to u pfisisa Di Bhibhele.
Ha mafuni kotshe ti gondisa ditshuri mayelana ni Txizimu.
Awe u nga gondiswa mahala. U nga tshumela u gonda ngu Txizimu Nyumbani ya Mfumo ya Tifakazi ta Jehovha hafuhi ni mtini kwaku.


text:
XIPHEMU 11
Xana Yehovha Waswiyingisa Swikhongelo swa Hina?
Xikwembu xaswiyingisa swikhongelo swa hina. 1 Petro 3:12
Yehovha i “Mutwi wa swikhongelo.” (Tipisalema 65:2) Alava leswaku hivulavula na yena hi mbilu hinkwayu.
Hifanele hikhongela ka Yehovha kungali ka munhu mun’wanyani.
Hingakatsa swilo swotala ka swikhongelo swa hina. 1 Yohane 5:14
Khongela leswaku kurhandza ka Xikwembu kuyendleka laha misaveni hilaha kuyendlekaka ha kona atilweni.
Kombela Yehovha leswaku akupfuna kuyendla leswinga swinene. Ungaha khongelela swakudla, ntirhu, mpahla, ndhawu yotshama ka yona ni lava vabyaka leswaku vakota kuhambeta vatiyisela.
Khongela hi vitu la Yesu, kuva ukombisa leswaku waswitlangela leswi akumaheleke swona.


text:
XIDYONDZO 3
Xana Mahungo Manene A Huma Ke Xikwembu?
1. Ni Mani Mutsali We Bibele?
Mahungo manene eku vanhu va ta tshama ku nga heliko misaveni a tsaliwe ke Bibele. (Pisalema 37:29) Bibele yi ne tibuku ti tsongwani ti rhinganako 66. Xikwembu xi tirhisile vanhu va rhinganako 40 eku tsala tibuku leti. Tibuku teku sungula tlhanu ti tsaliwe ni Muxe malembe 3 500 a nga hindza. Buku yo hetisela yi tsaliwe ni Yohane muapostola malembe 1 900 a nga hindza. Mihleketo ya mani vatsali ve Bibele va nga tsala? Xikwembu xi vulavulile ne vatsali ka xiva hefemulela moya wo kwetsima. (2 Samuwele 23:2) Va tsalile mihleketo ye Xikwembu, a va tsalangi ya vona. Se Yehovha hi yena Mutsali we Bibele.——Hlaya 2 Timotiya 3:16; 2 Petro 1:20, 21.
2. Hi nga tiva njhani eku Bibele ye tiyiso?
Ha tiva eku Bibele yi huma ke Xikwembu hikuva yi vulavula tiyiso hehleni ke lihanyo. Ku hava munhu a kotako ku yendla sweswo. (Yoxuwa 23:14) Xikwembu xe Matimba hi xona tsena xi nga profeta hi vumundzuko bye vanhu.—Hlaya Esaya 42:9; 46:10.
Hi langutela buku yi humako ke Xikwembu eku yi hambana ne tin’wani tibuku, nakambe yi hambane. Tibiliyoni te tiBibele ti hangalaseliwe ke tirhimi to tala. Bibele yi pfumelelana ne swin’wani swi vuliwako hi sayense. Ne lava vatsali ve 40 va pfumelelana. Ku yengetela, Bibele yi kombeta lirhandzo le Xikwembu nakambe yine tamo we ku cica lihanyo le vanhu eku li atswa. Swilo swo tala swi komba timiliyoni te vanhu eku Bibele i Riti le Xikwembu.—Hlaya 1 Vatesalonika 2:13.
3. Xana Bibele yi vulavula hehleni ke yini?
Bibele yi ne mahungo manene eku Xikwembu xi ne xikongomelo xo saseka hehleni ke vanhu. Matsalwa a hlamusele eku vanhu va la hlekeliwe njhani hi paradiso misaveni nakambe yi ta tlherhiseliwa njhani.—Hlaya Nhlavutelo 21:4, 5.
Riti le Xikwembu li tele hi minawo, ne mahanyele ne kombiso. Ku engetela, Bibele yi hlamusela matirhele eXikwembu ne vanhu, sweswo swi komba li valeni leswi Xikwembu xi nga xi swona. Bibele yi nga ku pfuna ku tiva Xikwembu. Yi hlamusela eku u nga yendla njhani munghana wa xona.—Hlaya Pisalema 19:7, 11; Yakobo 2:23; 4:8.
4. U nga twisisa Bibele njhani?
Buku leyi yi ta ku pfuna eku u twisisa Bibele hi ndlela ye ku fanana ne yi nga tirhisiwa ni Yesu. A a tirhisa matsalwa eBibele, ka a hlamusela “leswi a vulako.”—Hlaya Luka 24:27, 45.
Mahungo manene a humako ke Xikwembu a tsakisa ngopfu ku hindza swilo swo tala. Kambe van’wani vanhu a va matsakeli, van’wani va kwatisiwa hi mahungo eku saseka lawa. Kambe u nga heli mbilu. Langutelo ya wena ye ku kuma lihanyo li nga heliko yi tshembele ke ku tiva ka wena Xikwembu.—Hlaya Yohane 17:3.


text:
MBULAVURISANO | FRÉDÉRIC DUMOULIN
“Ndza Tiyiseka Leswaku Ku Ni Muvumbi”
Se ku hundze malembe yo tala Frédéric Dumoulin a ri muendli wa vulavisisi bya swa mirhi ni tiphilisi eYunivhesiti ya Ghent le Belgium. Eku sunguleni Frédéric a a nga pfumeli leswaku Xikwembu xi kona kambe hi ku famba ka nkarhi u tiyisekile leswaku hi xona xi tumbuluxeke swilo hinkwaswo leswi hanyaka. Un’wana wa vatsari va Xalamuka! u vutise Frédéric loyi sweswi a nga Mbhoni ya Yehovha malunghana ni ntirho wa yena ni hi ta ripfumelo rakwe.
Xana vukhongeri byi nga va byi khumbe vutomi bya wena hi ndlela yo karhi?
Ina. Manana a a nghena kereke ya Rhoma Khatoliki. Kambe loko ndzi xiye ku lwa ni ku kanetana loku a ku ri kona eka vukhongeri, a ndzi nga ha lavi ku twa nchumu hi byona. Hambi ku ri vukhongeri lebyi nga riki bya Vukreste a ndzi nga byi voni byi antswa. Loko ndzi ri ni malembe ya 14, ndzi swi xiyile leswaku vukanganyisi lebyi nga kona eka vukhongeri, byi kombisa leswaku Xikwembu a xi kona. Kutani loko exikolweni ndzi dyondzisiwe hi ku tihundzukela ka swilo, ndzi gimete hi ku vula leswaku swilo leswi hanyaka swi lo tiendlekela.
I yini lexi endleke leswaku u tsakela ku dyondza hi sayense?
Loko ndzi ri ni malembe ya nkombo, ndzi nyikiwe makhiroskopu naswona a ku ri thoyi ya mina leyi a ndzi yi rhandza ngopfu. Swin’wana leswi a ndzi yi tirhisela swona, a ku ri ku kambisisa switsotswana leswi koka rinoko swo fana ni maphaphatana.
I yini lexi endleke leswaku u rhandza ku tiva hi masungulo ya vutomi?
Loko ndzi ri ni malembe ya 22, ndzi hlangane ni mutivi wa sayense loyi a a ri Mbhoni ya Yehovha. U vule leswaku Xikwembu xi tumbuluxe swilo hinkwaswo leswi hanyaka. Sweswo swi ndzi hlamarise ngopfu hikuva a ndzi anakanya leswaku ndzi ta n’wi komba leswaku leswi a swi pfumelaka a hi ntiyiso. Kambe ndzi hele mano hikuva u hlamule swivutiso swa mina hi ndlela leyi twisisekaka. Ndzi sungule ku rhandza vanhu lava pfumelaka eka Xikwembu.
Endzhaku ka tin’hweti ti nga ri tingani, ndzi hlangane ni Mbhoni yin’wana leyi a yi ri mutivi wa swa vutshunguri. Loko yi lave ku ndzi hlamusela malunghana ni leswi yi pfumelaka eka swona, ndzi pfumerile hikuva a ndzi lava ku tiva leswaku i yini lexi endlaka vanhu va pfumela leswaku Xikwembu xi kona. A ndzi tibyele leswaku ndzi lava ku yi pfuna leswi yi hambukaka.
Xana u swi kotile ku n’wi komba leswaku a a hoxisile?
Doo! Ndzi sungule ku endla ndzavisiso malunghana ni masungulo ya vutomi. Kambe lexi hlamarisaka, ndzi kume leswaku vativi va sayense lava dumeke va vula leswaku hambi ku ri sele yitsongo yi rharhangane swinene naswona sweswo swi kombisa leswaku a yi lo tiendlekela. Van’wana va anakanya leswaku tisele to tano ti huma empfhukeni. Ku ni ku kanetana lokukulu malunghana ni ndlela leyi vutomi byi veke kona ha yona.
Xana xi kona lexi mi pfumelelaneke ha xona?
Lexi hlamarisaka hileswaku vativi vo tala va sayense va pfumela leswaku hi ndlela yo karhi endlelo ra ntumbuluko ri endle leswaku swilo swi tiendlekela. Ndzi sungule ku tivutisa leswaku, ‘loko va ku vutomi a byi va nga kona hikwalaho ka Muvumbi, i yini lexi endlaka va tiyiseka leswaku vutomi byi lo tiendlekela?’
I yini leswi u swi ehleketeke hi Bibele?
Loko ndzi ya ndzi dyondza Bibele, ndzi swi xiyile leswaku yi ni ntiyiso. Hi xikombiso, a hi khale vativi va sayense va kume leswaku misava yi ni masungulo. Kambe buku yo sungula ya Bibele leyi tsariweke kwalomu ka malembe ya 3 500 lama hundzeke yi ri: “Eku sunguleni Xikwembu xi tumbuluxe matilo ni misava.” * Naswona ndzi kume leswaku hinkwaswo leswi Bibele yi swi vulaka mayelana ni sayense i ntiyiso.
Ndzi kume leswaku hinkwaswo leswi Bibele yi swi vulaka mayelana ni sayense i ntiyiso
Xana vutivi bya wena eka sayense a byi endlanga swi ku tikela ku pfumela eka Xikwembu?
Doo! Loko ndzi sungula ku pfumela eka Xikwembu, a ndzi endla lembe ra vunharhu ndzi dyondzela sayense eyunivhesiti. Ninamuntlha, loko ndzi ya ndzi dyondza hi ndlela leyi swivumbiwa leswi hanyaka swi vumbekeke ha yona, swi ndzi endla ndzi pfumela leswaku ku ni Muvumbi.
Xana u nga hi nyika xikombiso?
Ina. Ndzi kambisise ndlela leyi mirhi ni chefu leswi humaka endzeni ka swivumbiwa leswi hanyaka swi khumbaka swivumbiwa sweswo ha yona. Leswi ndzi tsakiseke ngopfu i ndlela leyi byongo bya hina byi sirhelelekeke ha yona eka swilo leswi nga ni chefu ni tibaktheriya. Ku ni lexi hambanisaka ngati ya hina ni tisele ta byongo.
I yini lexi hlamarisaka hi sweswo?
Eka malembe ya dzana lama hundzeke, vaendli va ndzavisiso va xiye leswaku swilo leswi kumekaka eka nkhuluko wa ngati, swi nghena kun’wana ni kun’wana emirini, handle ka le byongweni ni le longweni. Mhaka leyi ya ndzi tsakisa swinene hikwalaho ka endlelo leri hlamarisaka ra misiha leyitsongo leyi kotaka ku rhumela ngati eka tisele leti nga ebyongweni. Tisele hinkwato ta byongo ta basisiwa, ta khathaleriwa ni ku kuma moya hikwalaho ka ngati. Kutani i yini lexi endlaka leswaku ngati ni tisele ta byongo swi nga hlangani? Se ku hundze malembe yo tala swi nga twisiseki.
Xana xisirhelelo lexi xi tirha njhani?
Misiha leyitsongo swinene ya ngati a yi fani ni thumbu leri ku cheriwaka swo karhi eka rona naswona leswi nga endzeni swi hambanisiwa ni leswi nga ehandle ka rona. Eka misiha ya ngati ku ni tisele naswona tisele leti, ti pfumelela chefu ni switsongwatsongwana leswaku swi hundza hi le xikarhi ka tona. Hambiswiritano, tisele leti nga eka misiha ya ngati ebyongweni a ti fani. Ku manyana ka tisele leti ka hlamarisa. Ku rharhangana lokukulu ku kombisa leswaku swilo swo fana ni okisijini, khaboni-dayokisayidi ni chukele leri nga emirini, swi hundza eka fambiselo ra ngati ni le ka byongo hi ndlela leyi faneleke. Kambe swilo swin’wana swo tanihi tiphrotheyini ni tisele a swi vi kona. Hikwalaho, lexi sivelaka ngati leswaku yi nga hlangani ni byongo, xi humesa swisirhelelo swo hambana-hambana. Swilo leswi hinkwaswo, a swi nga ta tiendlekela.