text:
Kavanyisa ka 6: Swifundzankulu (103-150)
103. Swifundzankulu
- Riphabliki ri na Swifundzankulu leswi landzelaka -
- Kapa-Vuxa;
- Free State;
- Gauteng;
- Kwazulu-Natal;
- Limpopo;
- Mpumalanga;
- Kapa N’walungu;
- N’walungu-Vupeladyambu;
- Kapa-Vupeladyambu.
[Xiyengentsongo xa (1) xi siviwe hi x. 3 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume n’we wa 2003 na x. 1 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume mbirhi wa 2005.]
-
Mindzilekano ya Swifundzankulu ya hari swiphemu swa nhlayo ya mindzilekano leyi nga kombisiwa leyi nga kona eka mimepe yo hambana leyi hlamuseriwaka eka Xitiviso lexi xaxametiweke eka Xedulu xa 1A.
[Xiyengentsongo xa s (1) xi siviwile hi xa s 3 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume n’we wa 2003 na ku siviwa hi s 1 wa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume mbirhi wa 2005.]
-
- Hambiloko ndzilekano wa xifundzankulu wu hlamuseriwa ra vumbirhi hi ku hundzuluxiwa eka Vumbiwa, Nawu wa Palamende wu nga nyika magoza yo lawula, hi nkarhi lowu nga ringanela, nawu, maendlelo na mimbuyelo yihi na yihi ya ku hlamusela ra vumbirhi.
- Nawu wa Palamende lowu hlamuseriwaka eka ndzimana ya (a) wu nga pfumeleriwa na ku simekiwa vuhundzuluxi eka Vumbiwa byi nga se sungulaku tirha, kambe mitirho yihi na yihi ya xifundzankulu, nhundzu,timfanelo, mitirho, mitirho na mindzhwalo swi nga hundziseriwa ntsena hiku landza Nawu walowo endzhaku ka loko vuhundzuluxi byebyo bya Vumbiwabyi sungurile ku tirha.
[S. 103 wu siviwile hi s. 1 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume mbirhi wa 2005.Tipalamende ta Swifundzankulu.]
104. Matimba yo endla milawu ya Swifundzankulu
- Matimba yo endla milawu ya Swifundzankulu ya haverisiwile mimfumo ya swona yo endla milawu, naswona ya nyika Tipalamende ta Swifundzankulu matimba –
- yo pasisa vumbiwa bya xifundzankulu xa wona kumbe ku hundzuluxa Vumbiwa byihi na byihi lebyi pasisiweke hi xona hi ku landza swiyenge swa 142 na 143;
- yo pasisa milawu leyi vekiweke endzeni ka na ku endlela xifundzankulu xa wona hi tlhelo ra –
- mhaka yihi na yihi leyi welaka eka tindhawu ta mitirho leti longoloxiweke eka Xedulu xa 4;
- mhaka yihi na yihi leyi welaka eka tindhawu ta mitirho leti longoloxiweke eka Xedulu xa 5; na
- mhaka yihi na yihi leyi nga handle ka tindhawu teto ta mitirho, naswano leyi yi nyikiweke hi swikongomelo swa xifundzankulu xelexo hi milawu ya tiko; na
- mhaka yihi na yihi leyi eka Vumbiwa yi kombisaka ku tirhisa milawu ya Swifundzankulu; na
- ku nyika wahi na wahi ya matimba ya wona yo endla milawu eka Huvo ya Masipala eka xifundzankulu xelexo.
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu, hi xiboho lexi tirhisiweke hi nseketelo wa vhoti ku sukela eka mbirhi-xa-nharhu eka swirho swa wona, wu nga kombela Palamende ku cinca vito ra xifundzankulu xelexo.
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi bohiwa ntsena hi Vumbiwa leri naswona, loko wu pasisile vumbiwa ra xifundzankulu xa wona, hi vumbiwa rolero, kutani wu fanele ku tirha hi ku ya hi, na hi le ndzeni ka swipimelo swa Vumbiwa leri na vumbiwa rolero ra xifundzankulu.
- Milawu leyi vekiweke ya xifundzankulu hi mayelana na mhaka leyi lavekaka hi ndlela yo twala ku endlela, kumbe hi ku yelana na, ku tirhisiwa hi ku nyawula ka matimba ya wona hi tlhelo ra mhaka leyi welaka eka ndhawu ya mitirho leyi longoloxiweke eka Xedulu xa4, hi swikongomelo hinkwaswo i milawu leyi tirhelanaka na mhaka leyi welaka eka Xedulu xa4.
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi nga ha bumabumela eka Palamende ya Rixaka milawu leyi vekiweke yi khumbhaka mhaka yihi na yihi yi nga handle ka vulawuri bya mfumo wolowo wa milawu, kumbe leri hi tlhelo ra wona Nawu wa Palamende wu nga na matimba ku tlula nawu wa xifundzankulu.
105. Mavumbiwelo na nhlawulo wa Tihuvo to endla milawu ta Swifundzankulu
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi vumbiwa hi vavasati na vavanuna lava va hlawuriweke ku va swirho hi ku landza endlelo ra nhlawulo leri –
- vekiweke hi milawu ya tiko;
- simekiweke ehenhla ka xiphemu xa xifundzankulu xelexo xa nongoloko wun’we wa vavhoti;
- endlaka makungu ya le hansi ya vukhale byo vhota bya 18 wa malembe; na
- endlaka leswaku mbuyelo, hi ku angarhela, byi va vuyimeri byo landza mpimo.
[Xiyengentsongo (1) xi hundzuluxiwile hi x 3 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume wa 2003.]
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi vumbiwa hi swirho swa le xikarhi ka 30 na 80. Nhlayo ya swirho, leyi nga hambanaka hi ku ya hi Swifundzankulu, yi fanele ku vekiwa hi ku landza milawu leyi vekiweke ya tiko.
106. Vuxirho
- Muaka-tiko un’wana na un’wana la enetaka swilaveko swo vhotela Palamende ya Rixaka yo endla Milawu u na mfanelo yo va xirho xa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu handle ka –
- munhu wihi na wihi la thoriweke hi, kumbe la nga eka vutirheri bya mfumo naswona a kumaka muholo wo thoriwa kwaloko kumbe vutirheri byelebyo,handle ka –
- Holobyenkulu na swirho leswin’wana swa Huvonkulu ya xifundzankulu xelexo; na
- vakhomi va mitirho van’wana lava mitirho ya vona yi fambelanaka na mitirho ya xirho xa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu, naswona yi va yi vuriweke ku va yi fambelana na mitirho yeleyo hi milawu ya tiko;
- Swirho swa Palamende ya Rixaka, varhumiwa va nkarhi hinkwawo va Huvo ya Tiko ya Swifundzankulu kumbe swirho swa Huvo ya Masipala;
- vanhu lava nga ringanelangiki hi vutshunguri
- munhu wihi na wihi la vuriweke ku va a nga pfukangi ebyongweni hi khoto ya iphabliki; kumbe
- munhu wihi na wihi loyi, endzhaku ka loko xiyenge lexi xi sungurile ku tirha, a boheriwile nandzu no gweviwa pfaleriwa ekhotsweni ku tlula 12 wa tin’hweti handle ka ku tihlawulela ndziho, hambi ku ri laha Riphabliki kumbe ehandle ka Riphabliki loko matikhomelo lama ya vumbaka nandzu a ma ta va ma ve nandzu laha Riphabliki; kambe, ku hava munhu la nga tekiwaka tanihi loko a gweviwile ku kondza xivilelo ehenhla ka ku bohiwa koloko kumbe xigwevo yi tsemiwile, kumbe ku kondza nkarhi wo endla xikombelo kumbe ku kombela wu herile. Ku va ku nga ha enetiwi swilaveko ku ya hi ndzimana leyi ku hela endzhaku ka ntlhanu wa malembe endzhaku ka loko xigwevo xi herile.
- Munhu la nga riki na mfanelo yo va xirho xa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu hi ku landza xiyengentsongo xa (1)(a) kumbe (b) a nga va muyimela-ku-langwa wa mfumo wa milawu ku ya hi swipimelo swihi na swihi kumbe matshamelo ya timhaka lama ya simekiweke hi milawu leyi vekiweke ya tiko.
- Munhu u lahlekeriwa hi vuxirho bya Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu loko munhu yoloye –
- a va a nga ha ri na mfanelo; kumbe
- a xwa eka mfumo wa milawu handle ka mpfumelelo eka matshamelo ya timhaka lama eka wona milawu ya mafambiselo ya mfumo wa milawu yi vekaka ku lahlekeriwa hi vuxirho.
- yima ku va xirho xa vandla leri n’wi hlawuleke tanihi xirho xa palamendhe ya xifundzankulu.
[Xiyenge xa (3) xi siviwile hi x 4 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume wa 2003.]
- Swivandla eka Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu swi fanele ku siviwa hi ku landza milawu ya tiko.
107. Swihlambanyo kumbe ku tiyisisa
Loko swirho swa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu swi nga si sungula ku tirha mitirho ya swona eka mfumo wa milawu, swi fanele ku hlambanya kumbe ku tiyisisa ku tshembeka ka swona eka Riphabliki na ku xixima Vumbiwa, ku ya hi Xedulu xa2.
108. Nkarhi wo tirha wa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi hlawuleriwa tirha nkarhi wa ntlhanu wa malembe.
-
Loko Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi herisiwa hi ku landza xiyenge xa 109, kumbe loko nkarhi wa wona wo tirha wu hela, Holobyenkulu wa xifundzankulu xelexo hi xitiviso, u vitana no veka masiku ya nhlawulo, leri wu faneleke ku va kona ku nga si hela 90 wa masiku ku sukela eka siku leri mfumo wa milawu wu herisiweke, kumbe ku herile nkarhi wa wona.Xitiviso xo vitana na ku veka masiku ya nhlawulo xi nga humesiwa nkarhi wa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu wu nga se hela kumbe wu herile.
[Xiyengentsongo xa (2) xi siviwile hi x. 1 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vumune wa 1999.]
- Loko mbuyelo wa nhlawulo wa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu byi nga tivisiwi ku nga si hela nkarhi lowu wu vekiweke hi ku landza xiyenge xa 190, kumbe loko nhlawulo wu bakanyiwa hi khoto, Presidente, hi xitiviso, u fanele ku vitana no veka masiku ya nhlawulo wun’wana, lowu wu fanelaka ku va kona ku nga si hela 90 wa masiku endzhaku ka ku hela ka nkarhi wolowo kumbe ka siku leri nhlawulo wu bakanyiweke harona.
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi tshama yi fanele ku tirha ku sukela eka nkarhi wo herisiwa ka wona, kumbe loko ku hela nkarhi wa wona wo tirha, ku fikela siku leri tlhandlamiwaka hi siku ro sungula ro vhotela mfumo wa milawu leri landzelaka.
109. Ku herisiwa ka Tipalamende ta Swifundzankulu ku nga si hela nkarhi wa yona wo tirha
- Holobyenkulu wa xifundzankulu u fanele ku herisa mfumo wa milawu wa xifundzankulu loko –
- mfumo wa milawu wolowo wu amukela xiboho xo wu herisa xi seketariwaka hi vhoti ya vunyingi bya swirho swa wona; na
- loko ku hundze malembe manharhu ku sukela loko mfumo wa milawu wu hlawuriwile.
- Holobyenkulu wo Khomela u fanele ku herisa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu loko –
- ku ri na xivandla xa ntirho wa Holobyenkulu; na
- loko mfumo wa milawu wu tsandzeka ku hlawula Holobyenkulu un’wana ku nga si hela masiku ya 30 endzhaku ka loko xivandla xelexo xi pfulekile.
110. Mitshamo na mikarhi yo wisa
-
Endzhaku ka nhlawulo, ntshamo wo sungula wa mfumo wa milawu wa xifundzankulu yi fanele ku va kona hi nkarhi na hi siku leri vekiweke muavanyisi la hlawuriweke hi Presidente wa Khoto ya Vumbiwa, kambe ku nga si hela masiku ya 14 endzhaku ka loko ku tivisiwile mbuyelo wa nhlawulo. Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi nga ha veka nkarhi na ku leha ka nkarhi wa mintshamo ya wona leyin’wana na minkarhi ya wona yo wisa.
[Xiyengentsongo xa (1) xi siviwile hi x 8 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vutsevu wa 2001.]
- Holobyenkulu wa xifundzankulu a nga ha vitana Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu eka ntshamo wo hlawuleka hi nkarhi wihi na wihi ku endlela ku tirha mitirho yo hlawuleka.
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi fanele ku veka ndhawu leyi hi ntolovelo wu nga ta hlangana kona.
111. Swipikara na Swandla swa Swipikira
- Eka ntshamo wo sungula endzhaku ko hlawuriwa ka wona, kumbe loko swi laveka ku endlela ku siva xivandla, Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi fanele ku hlawula Xipikara na Xandla xa Xipikara vo huma exikarhi ka swirho swa wona.
-
Muavanyisi la vekiweke hi Presidente wa Khoto ya Vumbiwa u fanele ku va mufambisi eku hlawuriweni ka Xipikara. Xipikara u va mufambisi eku hlawuriweni ka Xandla xa Xipikara.
[Xiyengentsongo xa (2) xi siviwile hi x 9 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vutsevu wa 2001.]
- Endlelo leri ri hlamuseriwaka eka Xiyenge xa A eka Xedulu xa3 ra tirha eku hlawuriweni ka Swipikara na Swandla swa Swipikara.
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi nga ha susa Xipikara kumbe Xandla xa Xipikara entirhweni hi xiboho. Vunyingi bya swirho swa mfumo wa milawu swi fanele ku va kona loko xiboho xelexo xi amukeriwa.
- Hi ku landza milawu ya wona ya mafambiselo, Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi nga ha hlawula eka swirho swa wona vatirhela-tiko van’wana vo fambisa ku pfuneta Xipikara na Xandla xa Xipikara.
112. Swiboho
- Handle ka laha Vumbiwa byi hlamusela hi ndlela yin’wana –
- vunyingi bya swirho swa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu swi fanele ku va kona loko ku nga si tekiwa vhoti ehenhla ka Nawumbisi kumbe hundzuluxo ehenhla ka Nawumbisi;
- swirho swa n’we-xa-nharhu kumbe ku tlula swi fanele ku va kona loko ku nga si tekiwa vhoti ehenhla ka mfumo wa milawu; naswona
- timhaka hinkwato leti nga mahlweni ka Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu ti tsemiwa hi vunyingi bya tivhoti leti hoxiweke.
- Xirho lexi xi fambisaka nhlengeletano ya milawu ya xifundzankulu xi hava vhoti yo kanela, kambe –
- xi fanele ku hoxa vhoti yo tsema timhaka loko ku ri na nhlayo yo ringanana ya tivhoti eka matlhelo havumbirhi ya mhaka leyi kaneriwaka; naswona
- xi nga ha hoxa vhoti yo kanela loko mhaka yi fanele ku tsemiwa hi ku seketela ka vhoti ya mbirhi-xa-nharhu kumbe ku tlula ya swirho swa mfumo wa milawu.
113. Timfanelo ta varhumiwa va nkarhi hinkwawo eka Tihuvo to endla milawu ta palamende ta Swifundzankulu
Varhumiwa va nkarhi hinkwawo va xifundzankulu eka Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu va nga ha va kona, naswona va nga vulavula eka, Tipalamende ta Swifundzankulu swa vona na tikomiti ta wona, kambe a va fanelanga ku vhota. Mfumo wa milawu wu nga ha lava leswaku murhumiwa wa nkarhi hinkwawo a va kona eka mfumo wa milawu kumbe tikomiti ta wona.
114. Matimba ya Tipalamende ta Swifundzankulu
- Eku tirhiseni ka wona ka matimba ya wona yo endla milawu, mfumo wa milawu wa xifundzankulu yi fanele –
- ku kambisisa, ku pasisa, ku hundzuluxa kumbe ku ala Nawumbisi wihi na wihi leri vekiweke emahlweni ka mfumo wa milawu; na
- ku sungula kumbe ku lulamisa milawu, handle ka Milawumbisi ya timali.
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi fanele ku endla makungu ya switirhisiwa–
- swo vonisisa leswaku swirho hinkwaswo swa mfumo swo tirha makungu eka xifundzankulu swi na vutihlamuleri eka wona; na
- ku hlayisa vulanguteri ehenhla ka –
- ku tirhisiwa ka matimba ya ku tirha makungu eka xifundzankulu ku katsa na ku endla leswaku milawu yi tirhisiwa; na
- xirho xihi na xihi xa mfumo.
115. Vumbhoni kumbe mahungu lama nga mahlweni ka Tihuvo to endla milawu ta Swifundzankulu
- Huvo yo endla milawu ya xifundzankulu kumbe yihi na yihi ya tikomiti ta wona, wu nga ha –
- vitana munhu wihi na wihi ku tivonakisa emahlweni ka wona ku nyika vumbhoni byo hlambanyiwa byi tiyisisiweke kumbe ku humesa matsalwa;
- lava leswaku munhu wihi na wihi kumbe vandla ra xifundzankulu ri tivonakisa eka wona;
- hi ku landza milawu leyi vekiweke ya xifundzankulu kumbe milawu ya mafambiselo, ku sindzisa munhu wihi na wihi kumbe vandla ku landzelela samanisi kumbe xilaveko hi ku landza ndzimana ya (a) kumbe ya (b); na
- ku amukela swivilelo, vuyimeri kumbe swikombelo swo huma eka vanhu vahi na vahi lava swi tsakelaka kumbe mavandla.
116. Malulamiselo ya le ndzeni, mafambiselo na maendlelo ya mimfumo ya Swifundzankulu
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi nga –
- veka no lawula mindzulamiso ya wona ya mafambiselo ya le ndzeni, maendlelo na nkanelo; na
- ku endla milawu ya mafambiselo leyi khumbhaka ntirho wa wona, ku karhi ku tekeriwa nhlokweni Xidemokrasi xa vuyimeri na ku nghenela eka ku veka milawu, vutihlamuleri, ku tirhela rivaleni na ku nghenisa vanhu va tiko.
- Milawu ya mafambiselo ya Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi fanele ku endla makungu ya –
- ku simekiwa, ku vumbiwa, matimba, mitirho, maendlelo na ku leha ka nkarhi wo tirha ka tikomiti ta wona;
- ku nghenela eka makanelwa ya mfumo wa milawu ka hinkwayo Minhlangano ya vuntsongo ya tipolitiki leyi yimeriweke ePalamende, hi ndlela leyi fambisanaka na xidemokrasi
- ku pfuniwa hi timali na mafambiselo eka ntlawa wun’wana na wun’wana wa tipolitiki leri wu yimeriweke eka mfumo wa milawu, ku ya hi mpimo wa ndzinganelano wa wona, ku endlela leswaku ntlawa wun’wana na wun’wana na murhangeri wa wona va kota ku tirha mitirho ya wona eka mfumo wa milawu; na
- ku amukeriwa ka murhangeri wa Nhlangano lowukulu wa vuntsongo eka mfumo wa milawu, tanihi Murhangeri wa Vukaneti.
117. Xifundzho
- Swirho swa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu na varhumiwa va nkarhi hinkwawo eka Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu –
- va na ntshunxeko wo vulavula eka mfumo wa milawu na le ka tikomiti ta wona, ku ya hi milawu ya wona ya mafambiselo; naswona
- a va tengiseriwi milandzu ya mbangisano kumbe ya vugevenga, ku khomiwa, ku pfaleriwa ekhotsweni kumbe ku riha ku onhakeriwa ka van’wana hikwalaho ka –
- nchumu wihi na wihi leri va wu vuleka eka, va wu humeseke emahlweni ka, kumbe va wu yiseke emahlweni ka mfumo wa milawu kumbe yihi na yihi ya tikomiti ta wona; kumbe
- nchumu wihi na wihi leri wu paluxiweke hikwalaho ka leswi va swi vuleke eka, va swi humeseke emahlweni ka, kumbe va swi yiseke eka mfumo wa milawu kumbe yihi na yihi ya tikomiti ta wona.
- Swifundzho swin’wana na minsirhelelo ya Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu na swirho swa wona swi nga ha vekiwa hi milawu ya tiko.
- Miholo, mali ya mpfuneto na ya swikhenso leswi hakeriwaka swirho swa mfumo wa milawu wa xifundzankulu i xikweleti lexi rhwariwaka hi Nkwama wa Timali ta Tiko ta Xifundzankulu.
118. Ku fikelela ka vaaki no nghenelela ka vona eka Tipalamende ta Swifundzankulu
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi fanele –
- wu nghenisa vanhu eka milawu ya tiko na maendlelo ma’wana ya milawu na tikomiti ta kona; na
- fambisa mitirho ya yona hi ndlela ya nka-vuciva, na ku khoma mintshamo ya yona, na leyi ya tikomiti ta yona, evanhwini, kambe magoza laya nga ringanela yata tekiwa -
- lawula mfikelelo wa vanhu, ku katsa na mfikelelo wa mahungu, eka Palamende na tikomiti ta yona; na
- ku tirha mitirho ya wona yo lava munhu wihi komba wihi, na ku endla makungu yo va u sechiwa munhu wihi na wihi naswona, laha swi faneleke, ku arisiwa ka ku nghena ka munhu wihi na wihi kumbe ku humeseriwa ehandle.
- Mfumo wa milawu ya Swifundzankulu a wu fanelangi ku honisa vanhu, ku katsa na vahangelasi va mahungu, eka ntshamo wa Komiti handle ka loko swi kombisiwile kahle erivaleni na le ka vanhu va xidemokratiki.
119. Ku tivisa Milawumbisi
I swirho swa Huvonkulu ya xifundzankulu ntsena kumbe Komiti kumbe xirho xa mfumo wa milawu wa xifundzankulu xi fanelaka ku tivisa Nawumbisi eka mfumo wa milawu; kambe i xirho xa Huvonkulu ntsena lexi nga na vutihlamuleri bya timhaka ta timali ta xifundzankulu, xi nga ha tivisaka Nawumbisi wa timali eka mfumo wa milawu.
120. Milawumbisi ya Timali
- Nawumbisi i Nawumbisi wa timali loko wu -
- lulamisa timali;
- lowu bohaka swibalo, mindzuvo kumbe swibalo swa nhundzu;
- herisaka kumbe ku hunguta kumbe ku nyika mpfumelelo eka xibalo xihi na xihi xa xifundzha, mindzuvo kumbe swibalo swa nhundzu mali, kumbe
- ku nyika mpfumelelo eka tihakelo to kongoma ehenhla ka Nkwama wa Timali ta Xifundzankulu.
- Nawumbisi wa timali wu nge endliwi xikan’we na timhaka tin’wana handle ka loko-
- ku ri na mhaka yintsongo leyi fambelanaka na timhaka ta mali;
- ku nghenisiwa, ku herisiwa kumbe ku hungutiwa ka xibalo xa xifundzha;
- ku nyikiwa ka ku ka ku nga katsiwi eka swibalo swa xifundzha; kumbe
- mpfumelelo wa tihakelo to kongoma ehenhla ka nkwama wa Timali ta Xifundzankulu.
-
Nawu wa xifundzankulu wu fanele ku endla makungu ya maendlelo lawa hawona Mfumo wa milawu wa xifundzankulu wu nga hundzuluxaka Nawumbisi wa timali.
[X.120 xi siviwile hi x. 3 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vunkombo wa 2001.]
121. Ku pfumelela Milawumbisi
- Holobyenkulu wa xifundzankulu u fanele ku pfumelela no sayina Nawumbisi lowu pasisiweke hi Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu hi ku landza Kavanyisa loku kumbe, loko Holobyenkulu a ri na ku kanakana hi loko Nawumbisi wolowo wu landza Vumbiwa, u wu tlherisela endzhaku eka mfumo wa milawu leswaku wu kambisisiwa nakambe.
- Loko, endzhaku ko kambisisiwa nakambe, Nawumbisi wu amukela hi ku hetiseka miehleketo ya Holobyenkulu, Holobyenkulu u fanele ku pfumelela no sayina Nawumbisi; handle ka swona Holobyenkulu u fanele a –
- pfumelela no sayina Nawumbisi; kumbe
- a wu hundzisela eKhoto ya Vumbiwa leswaku yi teka xiboho mayelana na loko wu landza vumbiwa.
- Loko Khoto ya Vumbiwa yi boha leswaku Nawumbisi wu landza vumbiwa, Holobyenkulu u fanele ku wu pfumelela no wu sayina.
122. Swikombelo hi swirho eka Khoto ya Vumbiwa
- Swirho swa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu swi nga ha endla xikombelo eka Khoto ya Vumbiwa xa xileriso xo hlamusela leswaku hinkwawo kumbe xiphemu xa Nawu, wa Swifundzankulu a wu landzi vumbiwa.
- Xikombelo –
- xi fanele ku seketeriwa hi 20 wa tiphesente wa swirho swa mfumo wa milawu; naswona
- xi fanele ku endliwa nga si hela masiku ya 30 endzhaku ka loko Holobyenkulu se a pfumelerile no sayina Nawu wolowo.
- Khoto ya Vumbiwa yi nga ha lerisa leswaku hinkwawo kumbe xiphemu xa Nawu lowu ku vulavuriwaka hi wona eka xikombelo xelexo hi ku landza xiyengentsongo xa (1) a wu tirhi ku kondza Khoto yi endla xiboho hi xikombelo loko –
- ku tirha ka vululami swi lava swona; na
- loko xikombelo xelexo xi ri na xitshembiso xo humelela.
- Loko xikombelo xi nga humeleli nakona xi nga vanga na xivono xo nyawula xo humelela, Khoto ya Vumbiwa yi nga ha lerisa vakomberi ku ri va hakela tihakelelo.
123. Ku kandziyisiwa ka Milawu ya Swifundzankulu
Nawumbisi lowu pfumeleriweke no sayiniwa hi Holobyenkulu wu va Nawu wa xifundzankulu wu fanele ku tivisiwa hi ku hatlisa naswona wu sungula ku tirha hi siku leri tivisiweke kumbe endzhaku ka rona hi ku landza Nawu wolowo.
124. Ku hlayisiwa ka Milawu ya Swifundzankulu
Khopi leyi sayiniweke ya Nawu wa xifundzankulu i vumbhoni lebyi hetisekeke bya makungu ya Nawu wolowo kutani, endzhaku ko tivisiwa, wu fanele ku nyiketiwa eka vuhlayiselo bya Khoto ya Vumbiwa.
Swirho swa Tihuvonkulu ta Swifundzankulu
125. Swirho swa huvonkulu eka Swifundzankulu
- Vulawuri bya huvonkulu eka xifundzankulu byi haverisiwile Holobyenkulu wa xifundzankulu xelexo.
- Holobyenkulu u tirhisa matimba yo fambisa milawu, kun’we na swirho leswin’wana swa Huvonkulu, hi –
- ku tirhisa milawu yo endliwa endzeni ka xifundzankulu;
- ku fambisa milawu hinkwayo yo endliwa ya tiko hinkwaro endzeni ka tindhawu ta mitirho leti longoloxiweke eka Xedulu xa4 kumbe 5 handle ka laha Vumbiwa kumbe Nawu wa Palamende wu hlamusela hi ndlela yin’wana;
- ku fambisa endzeni ka xifundzankulu milawu hinkwayo ya tiko ehandle ka tindhawu ta mitirho leti longoloxiweke eka Xedulu xa4 kumbe 5, lama mafambiselo ya kona ya nyikiweke eka vufambisi bya xifundzankulu hi ku landza Nawu wa Palamende;
- ku aka no tirhisa mikhuva ya matirhelo ya xifundzankulu;
- ku hlanganyeta mitirho ya tindzawulo ta Swifundzankulu;
- ku lulamisa no sungula milawu ya xifundzankulu; na
- ku tirha ntirho wihi na wihi wun’wana lowu wu nyikiweke wona eka vufambisi bya Swifundzankulu hi ku landza Vumbiwa kumbe Nawu wa Palamende.
- Xifundzankulu xi na matimba yo fambisa milawu hi ku landza xiyengentsongo xa 2(b) ntsena ku fikela laha xifundzankulu xelexo xi nga na matimba ya vufambisi ku kota ku teka vutihlamuleri hi ndlela leyi tirhaka. Mfumo wa rixaka, hi milawu leyi vekiweke na hi magoza man’wana, wu fanele ku pfuneta Swifundzankulu ku hluvukisa vuswikoti bya mafambiselo lebyi lavekaka ku endlela ku tirhisa matimba ya swona hi ku nyawula na ku tirha mitirho ya swona leyi vuriwaka eka xiyengentsongo xa (2).
- Njhekanjhekisano wihi na wihi leri khumbhaka vuswikoti bya mafambiselo bya xifundzankulu mayelana na ntirho wihi na wihi, wu fanele ku hundziseriwa eka Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu leswaku ku tekiwa xiboho ku nga si hela masiku ya 30 wu hundziseriwile eka Huvo.
- Ku ya hi xiyenge xa 100, matirhiselo ya milawu ya xifundzankulu eka xifundzankulu i matimba yo tirha lama ya vekeriweke xifundzankulu xelexo ntsena.
- Huvonkulu ya xifundzankulu yi fanele ku tirha hi ku landza –
- Vumbiwa leri; na
- vumbiwa bya xifundzankulu, loko ku pasisiwile vumbiwa ra xifundzankulu xelexo.
126. Ku phakeriwa mitirho
- Xirho xa Huvonkulu ya xifundzankulu xi nga ha rhumisa ntirho wihi na wihi leri faneleke ku tirhiwa hi ku landza Nawu wa Palamende, kumbe Nawu wa xifundzankulu, eka Huvo ya Masipala. Ku rhwexa mitirho –
- swi fanele ka landza ntwanano exikarhi ka xirho xa Huvonkulu lexi khumbekaka na Huvo ya Masipala;
- swi fanele ku fambisana na Nawu wolowo leri hi ku landza wona ntirho leri khumbekaka wu tirhisiwaka xiswona; na
- ku sungula ku tirha loko wu tivisiwile hi Holobyenkulu.
127. Matimba na mitirho ya Vaholobyenkulu
- Holobyenkulu wa xifundzankulu u na matimba na mitirho leyi nyiketiweke evuhlayiselweni bya xiyimo xelexo xa ntirho hi Vumbiwa leri na milawu yihi na yihi yin’wana.
- Holobyenkulu wa xifundzankulu u na vutihlamuleri byo –
- pfumelela no sayina Milawumbisi;
- tlherisela Nawumbisi endzhaku eka Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu leswaku ku kambisisiwa nakambe loko Nawumbisi wolowo wu landza Vumbiwa;
- byo hundzisela Nawumbisi eka Khoto ya Vumbiwa endlela xiboho xa loko wu landza vumbiwa;
- byo vitana mfumo wa milawu eka nhlengeletano yo hlawuleka ku endlela ku tirha ntirho wo hlawuleka;
- ku thola Tikhomixini ta ndzavisiso; na
- ku vitana rheferandamu endzeni ka xifundzankulu xelexo ku ya hi milawu ya tiko.
128. Ku hlawuriwa ka Vaholobyenkulu
- Eka ntshamo wo sungula endzhaku ka loko wu hlawuriwile, na loko swi laveka ku siva xivandla, Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi fanele ku hlawula wansati kumbe wanuna eka swirho swa wona ku va Holobyenkulu wa xifundzankulu xelexo.
-
Muavanyisi la vekiweke hi Presidente wa Khoto ya Vumbiwa u fanele ku fambisa nhlawulo wa Holobyenkulu. Endlelo leri ri andlariweke eka Xirho A Xedulu xa3 ra tirha eku hlawuriweni ka Holobyenkulu.
[Xiyengentsongo xa (2) xi siviwile hi x. 10 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vutsevu wa 2001.]
-
Nhlawulo wo siva xivandla xa ntirho wa Holobyenkulu wu fanele ku endliwa hi nkarhi na hi siku leri vekiweke hi Presidente wa Khoto ya Vumbiwa, kambe ku nga si hundza 30 wa masiku endzhaku ka loko ku pfuleke xivandla.
[Xiyengentsongo xa (3) xi siviwile hi xa 10 na Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vuntsevu wa 2001.]
129. Ku sungula ntirho ka Vaholobyenkulu
Munhu la ha ku hlawuriwaka ku va Holobyenkulu u fanele ku siva xivandla xa ntirho wa Holobyenkulu ku nga si hela masiku ya ntlhanu a hlawuriwile, hi ku hlambanya kumbe ku tiyisisa ku tshembeka eRiphabliki no xixima Vumbiwa, hi ku landza Xedulu xa2.
130. Nkarhi wo tirha no susiwa Vaholobyenkulu
- Nkarhi wo tirha wa Holobyenkulu wu sungula loko a sungula ku tirha no hela loko ku va na xivandla kumbe loko munhu la hlawuriweke ku va Holobyenkulu la landzelaka a sungula ku tirha.
- Ku hava munhu la faneleke ku khoma ntirho wa Holobyenkulu ku tlula ka mbirhi; kambe, loko munhu a hlawuriwa siva xivandla xa ntirho wa Holobyenkulu, nkarhi lowu nga xikarhi ka nhlawulo wolowo na nhlawulo lowu landzelaka wa Holobyenkulu a wu tekiwi tanihi nkarhi wo tirha.
- Milawu ya xifundzankulu, hi swiboho leswi vumbiweke hi ku seketeriwa hi vhoti leyi nga riki hansi ka mbirhi xa nharhu, yi nga ha susa Holobyenkulu entirhweni ntsena hi ku landza –
- ku tlula nawu wa Vumbiwa hi ndlela yo nyawula;
- matikhomelo yo biha swinene; kumbe
- ku hluleka ku endla mitirho ya yena yo hofisi.
- Munhu wihi kumbe wihi la susiweke eka hofisi ya ku va Holobyenkulu hi ku landza xiyengentsongo xa (3)(a) kumbe (b) a a nga amukeli nchumu swa hofisi yeleyo, nakona a nga ha tirhi eka hofisi yihi na yihi ya vanhu.
131. Vaholobyenkulu vo khomela
- Loko Holobyenkulu a nga ri kona kumbe loko, hikokwalaho ka swin’wana, a nga swi koti ku hetisa mitirho ya Holobyenkulu, kumbe hi nkarhi lowu ku nga na xivandla xa ntirho wa Holobyenkulu, mukhomi un’wana wa ntirho hi ndzandzelelano leri nga laha hansi u tirha tanihi Holobyenkulu –
- Xirho xa Huvonkulu lexi hlawuriweke hi Holobyenkulu.
- Xirho xa Huvonkulu lexi hlawuriweke hi swirho leswin’wana swa Huvonkulu.
- Xipikara, ku kondza mfumo wa milawu wu veka un’wana wa swirho swa wona.
- Mukhomeri wa Holobyenkulu u na vutihlamuleri, matimba na mitirho ya Holobyenkulu.
- Loko a nga si teka vutihlamuleri, matimba na mitirho ya Holobyenkulu, Holobyenkulu wo Khomela u fanele ku hlambanya kumbe ku tiyisisa vutshembeki eRiphabliki na ku xixima Vumbiwa hi ku landza Xedulu xa2.
132. Tihuvonkulu
- Huvonkulu ya xifundzankulu yi vumbiwa hi Holobyenkulu, tanihi nhloko ya Huvo, na swirho leswi nga riki hansi ka ntlhanu no va swi nga ri henhla ka khume leswi thoriweke hi Holobyenkulu swo huma eka swirho swa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu.
- Holobyenkulu wa xifundzankulu u thola swirho swa Huvonkulu, a swi avela matimba na mitirho ya swona, naswona a nga ha swi hlongola.
133. Vutihlamuleri na mitirho
- Swirho swa Huvonkulu ya xifundzankulu swi na vutihlamuleri bya mitirho ya huvonkulu leyi swi averiweke yona hi Holobyenkulu.
- Swirho swa Huvonkulu ya xifundzankulu swi na vutihlamuleri swi hlanganale na hi xin’we-xin’we eka mfumo wa milawu, bya ku tirhisa matimba ya swona na mitirho.
- Swirho swa Huvonkulu ya xifundzankulu swi fanele –
- ku tirha hi ku landza Vumbiwa na, loko vumbiwa ra xifundzankulu ri pasisiwile, na loko vumbiwa; na
- ku nyika mfumo wa milawu swiviko leswi hetisekeke swa nkarhi na nkarhi hi mayelana na timhaka leti welaka ehansi ka vutihlamuleri bya swona.
134. Ku ya emahlweni ka Tihuvonkulu endzhaku ka minhlawulo
Loko ku khomiwa nhlawulo wa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu, Huvonkulu na swirho swa yona va tshama va ha fanele ku tirha ku kondza munhu la hlawuriweke ku va Holobyenkulu hi mfumo wa milawu leri landzelaka a sungula ku tirha.
135. Xihlambanyo kumbe xitiyisiso
Loko swirho swa Huvonkulu ya xifundzankulu swi nga si sungula ku tirha mitirho ya swona, swi fanele ku hlambanya kumbe ku tiyisisa ku tshembeka eka Riphabliki no xixima Vumbiwa, hi ku landza Xedulu xa2.
136. Matikhomelo ya swirho swa Huvonkulu
- Swirho swa Huvonkulu ya xifundzankulu va fanele ku tikhoma hi ku landza khodi ya matikhomelo leyi vekiweke hi milawu ya tiko.
- Swirho swa Huvonkulu ya xifundzankulu a swi va fanelanga –
- ku amukela ntirho wihi na wihi wun’wana lowu wu hakelaka;
- ku tikhoma hi ndlela yihi na yihi leyi nga fambelanaki na swiyimo swa swona, kumbe swi tiveka eka xiyimo lexi xi swi vekaka ekhombyeni ra leswaku ku va na ku kwetlembetana exikarhi ka vutihlamuleri bya swona bya ximfumo na swilaveko swa vutomi bya swona bya le tlhelo; kumbe
- ku tirhisa xiyimo xa swona kumbe mahungu wahi na wahi lama nyikiweke wona ku tifumisa kumbe ku pfuna munhu wihi na wihi un’wana hi ndlela leyi ngariki yinene.
137. Ku hundziseriwa ka mitirho
- Holobyenkulu hi xitiviso a nga ha hundzisela eka xirho xa Huvonkulu –
- mafambiselo ya milawu yihi na yihi leyi vekiweke eka xirho xin’wana; kumbe
- matimba wahi na wahi kumbe mitirho leswi vekiweke hi milawu eka munhu un’wana.
138. Ku nyikiwa mitirho ka nkarhinyana
Holobyenkulu wa xifundzankulu a nga ha hundzisela eka xirho xa Huvonkulu matimba wahi na wahi kumbe ntirho wa xirho xin’wana lexi xi nga riki kona entirhweni kumbe lexi xi nga swi kotiki ku tirhisa matimba yalawo kumbe ku tirha mitirho yoloye.
139. Vungheneleri bya xifundzankulu eka mfumo wa muganga
- Loko masipala a nga swi koti kumbe a nga enetisi xiboho xa ntirho wa huvonkulu hi ku landza milawu leyi vekiweke, huvonkulu ya xifundzankulu lexi khumbekaka yi nga ha nghenelela hi ku teka magoza wahi na wahi lama faneleke ku vonisisa ku enetisiwa ka swona ku katsa na –
- ku humesa xiletelo xo ya eka Huvo ya Masipala, lexi hlamuselaka mpimo wo tsandzeka ku enetisa swiboho swa yona na ku hlamusela magoza wahi nawahi lama ya lavekaka ku eneta swiboho swa yona; na
- ku teka vutihlamuleri bya xiboho lexi khumbekaka eka masipala yeleyo ku fikela ha swi lavekaka ku endlela –
- ku hlayisa mimpimo ya swa rixaka leswi lavekaka kumbe ku simeka ya minimamu leswi vekiweke swo nyika vutirheri;
- ku sivela masipala yeleyo ku teka goza leri nga twaliki leri onhiselaka swilaveko swa masipala un’wana kumbe swa xifundzankulu hinkwaxo;
- ku hlayisa vun’we bya ikhonomi.
- herisa Huvo ya Masipala na ku thola mufambisi ku kondza Huvo ya Masipala yintshwa leyi nga hlawuriwa yi hlambanyiwa ku va yi hlawuriwile, loko swiyimo leswi amukelekaka swi nyika magoza walawo.
- Loko huvonkulu ya xifundzankulu yi nghenelela eka masipala hi ku landza xiyengentsongo xa (1)(b) –
- yi fanele ku yisa xitiviso lexi tsariweke xa ku nghenelela eka -
- xirho xa Khabinete lexi tirhanaka na timhaka ta Mfumo wa Muganga; na
- Palamende ya xifundzha na Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu, ku nga si hela 14 wa masiku endzhaku ko sunguriwa ka ku nghenelela;
- ku nghenelela ku fanele ku hela loko -
- xirho xa Khabinete lexi ngana vutihlamuleri bya timhaka ta mfumo wa muganga a nga nyiki mpfumelelo wo nghenelela ku nga si hela 28 wa masiku endzhaku ka ku sungula ka ku nghenelela kumbe hi nkarhi wa ku hela ka nkarhi wolowo a nga se nyika mpfumelelo wa ku nghenelela; kumbe
- Huvo yi nga nyiki mpfumelelo wo nghenelela ku nga si hela masiku ya 180 endzhaku ka loko ku nghenelela ku sungurile kumbe hi nkarhi wa ku hela ka nkarhi wolowo a nga se nyika mpfumelelo wo nghenelela; na
- Huvo yi fanele yi, loko ku nghenelela ku ya emahlweni, langutisisa ku nghenelela nkarhi na nkarhi, naswona yi nga endla swibumabumelo swihi na swihi leswi nga fanela eka huvonkulu ya xifundzankulu.
- Loko Huvo ya Masipala yi herisiwile hi ku landza xiyengentsongo xa (1)(c) -
- huvonkulu ya xifundzankulu yi fanele hi xihatla yi yisa xitiviso xo tsariwa xa ku herisa eka-
- xirho xa Khabinete lexi ngana vutihlamuleri eka timhaka ta mfumo wa miganga; na
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu leyi nga fanela na Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu; na
- ku herisa swi sungula 14 wa masiku ku suka eka siku ra ku kuma xitiviso hi Huvo handle ka loko xi bakanyeriwa etlhelo hi xirho xexo xa Khabinete kumbe Huvo ku nga si hela nkarhi wa 14 wa masiku.
- Loko Masipala wu nga swi koti ku tirha ntirho wa wona hi ku landza Vumbiwa kumbe nawu wo nyika mpfumelelo wa mpimanyeto kumbe magoza wahi na wahi laya tlakusaka mali laya lavekaka leswaku mpimanyeto wu sungula ku tirha, huvonkulu ya xifundzankulu leyi nga fanela yi fanele yi nghenelela hi ku teka magoza laya nga fanela ku vona leswaku mpimanyeto kumbe magoza yalawo yo tlakusa mali ya nyikiwa mpfumelelo, ku katsa na ku herisa Huvo ya Masipala na -
- ku thola mufambisi ku kondza Huvo ya Masipala leyintshwa leyi nga hlawuriwa yi hlambanyiwa leswaku yi hlawuriwile; na
- nyika mpfumelelo wa mpimanyeto wa nkarhinyana kumbe magoza yo tlakusa mali ku nyika ku ya emahlweni ka masipala leswaku wu tirha.
- Loko masipala, hikwalaho ka mbuyelo wa mpfilumpfilu eka timhaka ta wona ta mali, wu ri eka xiyimo lexi nyanyaka xa ku tshova mitirho ya wona ku nyika vukorhokeri bya nkoka kumbe ku fikelela vutinyiketeri bya wona bya mali, kumbe ku amukela leswaku awu koti ku fikelela mitirho ya wona kumbe vutinyiketeri bya mali, huvonkulu leyi nga fanela ya xifundzankulu yi fanele -
- bohelela kungu ro fikelela leri nga kongomisiwa eka vuswikoti bya masipala byo fikelela mitirho ya wona ku nyika vukorhokeri bya nkoka kumbe vutinyiketeri bya swa mali, leswi -
- swi faneleke swi lulamisiwa hi ku landza milawu ya tiko; na
- boha masipala eka ku tirhisa milawu ya wona na huvonkulu ya vulawuri, kambe ntsena eka xiyimo lexi lavekaka ku lulamisa mpfilumpfilu eka timhaka leti ta mali; na
- herisa Huvo ya Masipala, loko masipala wu nga swi koti ku nyika mpfumelelo wa magoza ya nawu, ku katsa mpimanyeto kumbe magoza wahi na wahi yo tlakusa mali, laya lavekaka ku nyika masungulo ya kungu ro kuma/vuyeriwa, na
- thola mufambsi ku fikela loko Huvo yintshwa ya masipala yi hlawuriwa; na
- pasisa mpimanyeto wa nkarhinyana kumbe tindlela to tlakusa mali kumbe tindlela tin’wana to vuyisela mali ku endlela leswaku mitirho ya masipala yi ya emahlweni; kumbe
- loko Huvo ya Masipala yi nga herisiwi hi ku landza ndzimana ya (b), yi sungula vutihlamuleri byo simeka kungu ro tlherisela endzhaku ku fikela laha masipala wu nga taka wu nga koti ku simeka kungu ro tlherisela endzhaku.
- Loko huvonkulu ya xifundzha yi nghenelela eka masipala ku ya hi xiyengentsongo xa (4) kumbe (5), yi fanele ku yisa xitiviso lexi tsariweke xo nghenelela eka-
- xirho xa Khabinete lexi tirhanaka na timhaka ta Mfumo wa Muganga; na
- Palamende ya xifundzha na Huvoya Rixaka ya Swifundzankulu, ku nga si hela nkombo wa masiku ku nghenelela ku sungurile.
- Loko huvonkulu ya xifundzha yi hluleka ku tirhisa matimba kumbe ku endla mitirho leyi bohiweke eka xiyengentsongo (4) kumbe (5), huvonkulu ya rixaka yi fanele ku nghenelela ku ya hi xiyengentsongo xa (4) kumbe (5) Ematshan’wini ya huvonkulu ya xifundzha leyi faneleke.
-
Milawu ya tiko yi nga lawula ku simekiwa ka xiyenge lexi, ku katsa maendlelo laya vumbiweke hi xiyenge lexi.
[X. 139 xi siviwile hi x. 4 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume n’we wa 2003.]
140. Swiboho swa huvonkulu
- Xiboho xa Holobyenkulu xi fanele ku va xi tsariwile loko –
- xi tekiwa hi swivangelo swa nhlengeletano wa milawu; kumbe
- loko milawu yeleyo yi ri na mbuyelo lowu khumbhanaka na swa nawu.
- Xiboho lexi nga tsariwa xa Holobyenkulu xi fanele xi sayiniwa hi xirho xin’wana xa Huvonkulu.
- Switivisa-nawu, swinawana na switirhiswa swin’wana swa milawu ya xifundzankulu swi fanele ku fikeleriwa hi vanhu va tiko.
- Milawu ya Xifundzankulu yi nga ha boxa ndlela leyi, na hi laha yi nga fikelelaka hakona, switirhiswa leswi vuriweke eka xiyengentsongo (3) swi fanele –
- ku andlariwa eka Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu; na
- ku pfumeleriwa hi Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu.
141. Makungu yo kombisa ku pfumala ntshembho
- Loko Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu, hi xiboho lexi seketeriweke hi vunyingi bya swirho swa wona, wu pasisa kungu ra ku komba ku pfumala ku tshembha eka Huvonkulu ya xifundzankulu ku nga katsiwi na Holobyenkulu, Holobyenkulu u fanele ku vumba Huvo hi vuntshwa.
- Loko Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu, hi xiboho lexi seketeriweke hi vunyingi bya swirho swa wona, wu pasisa kungu ro komba ku pfumala ku tshembha eka Holobyenkulu, Holobyenkulu na swirho leswin’wana swa Huvonkulu va fanele ku lan’wa ntirho.
Mavumbiwa ya Swifundzankulu
142. Ku pasisiwa ka mavumbiwa ya Swifundzankulu
Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi nga pasisa vumbiwa ra xifundzankulu xelexo kumbe, laha swi tirhaka, ku hundzuluxa vumbiwa ra xona, loko mbirhi-xa-nharhu kumbe ku tlula eka swirho swa wona va vhota hi ku seketela Nawumbisi wolowo.
143. Vundzeni bya vumbiwa ra xifundzha
- Vumbiwa ra xifundzankulu, kumbe hundzuluxo wa vumbiwa, a swi fanelanga ku va swi hambana na Vumbiwa leri, kambe swi nga endla makungu ya –
- swivumbeko swo endla milawu swa xifundzankulu kumbe swo fambisa milawu na maendlelo lama ya hambanaka na lama ya nyikiweke eka Kavanyisa loku; kumbe
- ku sunguriwa, ntirho, matimba ya vulawuri na xiyimo xa hosi ya ndzhavuko, laha swi tirhaka.
- Makungu lama ya katsiweke eka vumbiwa ra xifundzankulu kumbe hundzuluxo wa vumbiwa hi ku landza tindzimana ta (a) kumbe (b) ta xiyengentsongo xa (1) –
- ya fanele ku landzelela minsinya ya nkoka leyi nga eka xiyenge xa 1 na Kavanyisa ka 3; naswona
- a ma fanelanga ku haverisa xifundzankulu matimba wahi na wahi lama ya welaka -
- ehandle ka ndhawu ya mitirho hi ku landza Tixedulu xa ta 4 na 5; kumbe
- ehandle ka matimba na mitirho leyi haverisiweke xifundzankulu hi swiyenge leswin’wana swa Vumbiwa leri.
144. Ku tiyisiwa ka vumbiwa ra Swifundzankulu
- Loko Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi pasisile kumbe ku hundzuluxa vumbiwa, Xipikara wa mfumo wa milawu wolowo u fanele ku yisa tsalwa rolero ra vumbiwa kumbe hundzuluxo wa vumbiwa eka Khoto ya Vumbiwa leswaku ri tiyisisiwa.
- Ku hava tsalwa ra vumbiwa ra xifundzankulu kumbe hundzuluxo wa vumbiwa leri nga va ka nawu ku kondza Khoto ya Vumbiwa yi tiyisisa –
- leswaku tsalwa relero ri pasisiwile hi ku landza xiyenge xa 142; na
- leswaku tsalwa hinkwaro ka rona ri landza xiyenge xa 143.
145. Ku sayiniwa, ku tivisiwa na ku hlayisiwa ka mavumbiwa ya Swifundzankulu
- Holobyenkulu wa xifundzankulu u fanele ku pfumelela no sayina tsalwa ra vumbiwa ra xifundzankulu kumbe ku hundzuluxiwa ka vumbiwa lebyi tiyisisiweke hi Khoto ya Vumbiwa.
- Tsalwa leri pfumeleriweke no sayiniwa hi Holobyenkulu wu fanale ku tivisiwa eka Gazette ya Mfumo ya rixaka na ku sungula ku tirha loko wu tivisiweke hi siku ra le mahlweninyana ka siku leri vekiweke hi ku landza vumbiwa byebyo kumbe hundzuluxo.
- Tsalwa leri sayiniweke ra vumbiwa ra xifundzankulu kumbe hundzuluxo wa vumbiwa i vumbhoni lebyi hetisekeke bya makungu ya rona naswona, endzhaku ko tivisiwa, ri fanele ku nyiketiwa evuhlayiselweni bya Khoto ya Vumbiwa.
Milawu leyi kwetlembetanaka
146. Mikwetlembetano exikarhi ka milawu ya rixaka na ya Swifundzankulu
- Xiyenge lexi xi tirha eka ku kwetlembetana exikarhi ka milawu leyi endliweke ya tiko na ya xifundzankulu leyi welaka eka ndhawu ya mitirho leyi longoloxiweke eka Xedulu xa 4.
- Milawu leyi endliweke ya tiko leyi tirhaka hi ndlela yo fana hi mayelana na tiko hinkwaro yi na matimba ku tlula milawu ya xifundzankulu leyi kanetanaka na yona loko ku enetisiwa xihi na xihi xa swipimelo leswi landzelaka -
- Milawu ya tiko yi tirhanaka na mhaka leyi nga kotekeki ku va yi lawuriwa hi ku hetiseka hi milawu leyi vekiweke hi Swifundzankulu hi ku hambana ka swona haxin’we-xin’we.
- Ku khumbeka ka tiko hinkwaro ka rona swi lavaka leswaku mhaka ku tirhaniwa na yona hi ndlela yo fana eka tiko hinkwaro ka rona, kutani milawu yi endla leswaku ku va na ku fanana koloko hi ku simeka –
- mitolovelo na swiyimo;
- mapulanelo ya matirhelo; kumbe
- milawu ya matirhelo ya rixaka.
- Milawu leyi endliweke ya tiko leyi laveriwaka –
- ku hlayisiwa ka vuhlayiseki bya rixaka;
- ku hlayisiwa ka vun’we bya ikhonomi;
- ku sirheleriwa ka makete wa ntolovelo hi tlhelo ra ku fambafambisiwa ka tinhundzu, vutirheri, mali na mitirho;
- ku tlakusiwa ka xiyimo xa migingiriko ya ikhonomi loku tsemakanyaku mindzilekano ya Swifundzankulu;
- ku tlakusiwa ka xiyimo xa ku kota ku endla swilo hi ku ringanana na ku fikelela Mitirho ya mfumo hi ku ringanana; kumbe
- ku sirheleriwa ka mbangu.
- Milawu leyi endliweke ya tiko yi na matimba ku tlula milawu ya Swifundzankulu loko milawu ya tiko yi kongomisiwile eku siveriweni ka swiendlo leswi nga twaliki swa xifundzankulu leswaku -
- swi onhiselaka swilaveko swa ikhonomi, Rihanyo kumbe vuhlayiseki bya xifundzankulu xin’wana kumbe tiko hinkwaro ka rona; kumbe
- swi kavanyetaka ku tirhisiwa ka milawu ya tirhele ra ikhonomi ra rixaka.
- Loko ko va na ku kaneta kumbe xisolo mayelana na milawu ya tiko leyi tirhanaka na mhaka yihi na yihi leyi vuriweke eka xiyengentsongo xa (2)(c) naswona ku sola koloko ko yisiwa ekhoto ku yi lulamisiwa, khoto yi fanele yi pfumelela kumbe ku alelana na milawu ya Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu.
- Milawu leyi endliweke ya Xifundzankulu yi na matimba ku tlula milawu ya tiko loko xiyengentsongo xa (2) kumbe (3) xi nga tirhi.
- Nawu lowu endliweke hi ku landza Nawu wa Palamende kumbe Nawu wa xifundzankulu ntsena loko nawu wolowo wu pfumeleriwile hi Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu.
- Loko Huvo ya Rixaka ya SSwifundzankulu yi nga fikeleli xiboho ku nga si hela masiku ya 30, ya ntshamo wa yona wo sungula endzhaku ka loko nawu wolowo wu hundziseriwile eka yona, hi swikongomelo hinkwaswo yi fanele ku tekiwa yi pfumeleriwile hi Huvo.
- Loko Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu yi nga pfumeleli nawu leri vuriwaka eka xiyengentsongo xa (6)(a), ku nga si hela masiku ya 30 ya xiboho xa yona, yi fanele ku rhumela swivangelo swo ala nawu koloko eka vulawuri lebyi hundziseleke nawu wolowo.
147. Mikwetlembetano yin’wana
- Loko ku ri na ku kwetlembetana exikarhi ka milawu yo endliwa ya tiko na kungu ra vumbiwa ra xifundzankulu hi mayelana na –
- mhaka, leyi hi tlhelo ra yona Vumbiwa leri ri lavaka hi ku kongoma kumbe ri langutelaka ku vekiwa ka nawu wa tiko, milawu yo endliwa ya tiko yina matimba ku tlula kungu leri khumbekaka ra vumbiwa ra xifundzankulu;
- ku nghenelela ka milawu yo endliwa ya tiko hi ku landza xiyenge xa 44(2), milawu ya tiko yi na matimba ku tlula kungu ra vumbiwa ra xifundzankulu; kumbe
- mhaka leyi welaka eka tindhawu ta mitirho leti longoloxiweke eka Xedulu xa 4, xiyenge xa 146 xa tirha tanihi loko kungu leri khumbekaka ra vumbiwa ra xifundzankulu ri ri milawu yo endliwa ya xifundzankulu leyi vuriwaka eka xiyenge xelexo.
- Milawu leyi endliweke ya tiko leyi vuriwaka eka xiyenge xa 44(2) yi na matimba ku tlula milawu leyi endliweke ya xifundzankulu hi tlhelo ra timhaka leti vuriwaka eka tindhawu ta mitirho leti nga longoloxiwa ka Xedulu xa 5.
148. Mikwetlembetano leyi nga ololoxekiki
Loko njhekanjhekisano leri khumbhaka nkwetlembetano wu nga ololoxeki hi khoto, milawu yo endliwa ya tiko yi na matimba ku tlula milawu ya xifundzankulu kumbe Vumbiwa ra xifundzankulu.
149. Xiyimo xa milawu leyi nga tluriki leyin’wana
Xiboho xa khoto leswaku milawu yo endliwa yi na matimba ku tlula milawu leyin’wana a xi herisi matimba ya ku tirha ka milawu yeleyo leyin’wana, kambe milawu leyin’wana yona yo tshama yi nga tirhi nkarhi wolowo loko ka ha ri na nkwetlembetano.
150. Nhlamuselo ya mikwetlembetano
Loko ku karhi ku kambisisiwa nkwetlembetano lowu wu tikombaka wu ri kona exikarhi ka milawu ya tiko na milawu ya xifundzankulu, kumbe exikarhi ka milawu ya tiko na vumbiwa, ra xifundzankulu, khoto yin’wana na yin’wana yi fanele ku tilangela nhlamuselo yihi na yihi leyi twalaka ya milawu yeleyo kumbe ya vumbiwa leyi papalataka nkwetlembetano, ku tlula nhlamuselo yihi na yihi yo siva leyi vangaka nkwetlembetano.


c: text/html

text:
DYONDZO 35
Hana A Khongelela Ku Kuma N’wana Wa Jaha
Muisrayele loyi a vuriwaka Elkana a a ri ni vasati vambirhi, ku nga Hana na Penina, kambe a a rhandza ngopfu Hana. Penina a a tshamela ku hleka Hana hileswi a a nga ri na n’wana kambe Penina a a ri ni vana vo tala. Lembe ni lembe, Elkana a a teka ndyangu wakwe va ya gandzela Yehovha etabernakeleni eXilo. Siku rin’wana loko va ri kwalaho, Elkana u xiye leswaku Hana nsati wakwe loyi a a n’wi rhandza swinene a a nga tsakanga. U te: ‘Hana, ndzi kombela u nga rili. Mina ndzi kona. Ndza ku rhandza.’
Endzhakunyana, Hana u suke a famba a ya khongela. U khongele eka Yehovha a ri karhi a rila a kombela leswaku a n’wi pfuna. U tshembisile a ku: ‘Yehovha, loko wo ndzi nyika n’wana wa jaha, ndzi ta ku nyika yena, u ta ku tirhela vutomi byakwe hinkwabyo.’
Muprista Lonkulu Eli u vone Hana a ri karhi a mpfikula, kutani a ehleketa leswaku u dakwile. Hana u te: ‘Hosi yanga, a ndzi dakwanga. Ndzi ni xiphiqo lexikulu naswona ndzi vulavula na Yehovha hi xona.’ Eli u xiye leswaku yena a a hoxisile kutani a ku eka Hana: ‘Onge Xikwembu xi nga ku nyika leswi u swi lavaka.’ Hana u titwe a antswa kutani a famba. Ku nga si hela ni lembe, Hana u ve ni n’wana wa jaha kutani a n’wi thya vito ra Samuwele. Anakanya ndlela leyi Hana a a tsake ha yona.
Hana a nga xi rivalanga xitshembiso lexi a xi tshembiseke Yehovha. Loko Hana a lumule Samuwele, u n’wi yise etabernakeleni leswaku a ya tirha kona. Hana u byele Eli a ku: ‘Hi loyi mufana loyi a ndzi n’wi kombela eka Yehovha. Ndzi n’wi nyikela eka Yehovha vutomi byakwe hinkwabyo.’ Lembe ni lembe Elkana na Hana a va endzela Samuwele va n’wi yisela nguvu leyintshwa yo pfumala mavoko. Yehovha u nyike Hana vana van’wana vanharhu va majaha ni vanhwanyana vambirhi.
“Yanani emahlweni mi kombela, mi ta nyikiwa; yanani emahlweni mi lava, mi ta swi kuma.”—Matewu 7:7

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A hosi ya tinyanyana
El rey de las aves
Cuento Cironga
MaputoMozambique
Cuentista
Evaristo Mabzaya
Khale ngopfu svinene, loko kutumbulukile sviharhi ni tinyanyana. Kutani, sviharhi hinkwasvu asvini tihosi ta svone. Svihari sva nhova asvifumiwa hi ngonyama, kambe tinyanyana apfi tingena hosi.
Kutani loko kuhlengeletaniwile, kuvoniwa lwsvaku lesvi svihahaka, hosi yifanela kuva mani-ke? Kukumeka lesvaku lweyi afanelaka kuva hosi, kujuleka ive nyenyana leyi yingani timhondro. Kutani, loko vavona lesvaku “hingayikumisa kuyini hosi leyi yingani timhondro-ke”? Vasecheke; vayakuma lesvaku kuni xikhovha.
Loko hilavisa xikhovha, xini lesvi svakuva sviyimilenyana svanga timhondro. Kambe xikhovha axanyonxanga kuva xitiva lesvaku xini timhondro. Kutani, loko yipaluxiwile mhaka leyo hinkwayu, tinyenyana hinkwatu ti hlaya lesvaku:
— Hexi!…hosi yini timhondro!; hosi ini timhondro!.
Hosi ayinyonxanga kuva yitiva lesvaku yini timhondro. Kutani, kubekiwa nawu lesvaku mhunu lweyi otokokumiwa na ahlaya lesvaku “hosi yini tinhondro”, ha! ali khombzeni; ataya jele, ava ayadlayiwa. Kutani, lanu vatrhama na vachava lesvaku vatahlayisa kuyini lesvaku hosi leyi yini timhondro, hikusa svavilelisa.
Kutani, kosuka yin’we ya tinyanyana yiyatlhasa lani minsinya mikumanaka hi kupatrana. Loko kuba moya, minsinya liya susumetana yiku: “nchwee… nchwee… nchwee… nchwee”. Kutani, nyenyana yitlhasa lahayani kutlhanganaka marhavi hiku: “Hosi yini timhondro!…hosi yini timhondro!”. Yisuka, yifamba.
Kutani mpfumawulu lowu wukumeke na wukhawuteliwi ka nsinya lowu. Loko kuba moya, kotwala mpfumawulu lowu wunge: “hosi yini timhondro!…hosi yini timhondro!”.
Kutani, hosi yijula kutiva ka vhanu hinkwavu “kasi hi mani apaluxeke lesvaku hosi yini timhondro!”
Nyenyana liyaa yiku:
— He!…he!…Mine nisvitwe le nsinyeni le, lesvaku hosi yini timhondro! Loko mujula kusvitwa, ahisukeni hifamba!
Vasukeke, svanga hi namunhla: kubaka moya lowu. Vatlhasa, vatrhama. Vayima, vayingiseta tinyenyana hinkwatu ni sviharhi na sverhiii!, svitrhamile lanu. Kutani, ko chuka moya wusungula. Nkama lo’ wubaka, wuku: “nchwee… nchwee… nchwee”, na nsinya wuvulavula wuku ““hosi yini timhondro!…hosi yini timhondro!”.
Kutani, tiku drihangalaka, driku:
— Angana nandru, lweyi, hikusa hinkwerhu, kusukela namunhla, hisvitivile lesvaku “hosi yini timhondro!”
Kutani, loko kuyatlhasa akuva vahlawula lesvasku: ” wene, n’waxikhovha, wufanela kuhifuma, hikusa wuni timhondro!”, xikhovha xohlawuliwa kuva xiva hosi ya tinyenyana hinkwatu, hikusa, svitibziwi lesvaku yini timhondro.
Hasvitiva lesvaku hosi yini mbangu lomu yitirhaka kone; yini lweyi ayinhlampselaka mpahla; lweyi ayichefaka malepfu. Kuni lweyi ayibekisaka hosi leyi.
Kutani, drimbeni siku, hosi ayini liyendro; yijula kuyendrela tinyenyana ta muganga wun’wana, svanga hilesvi tihosi tapfuxelana. Kutani, yikombele kuhlawuliwa nyenyana yin’we akuva i li yone, loko hosi yiyendra, yitakayilulamisa, yiyifenya misisi, yiyibasisela mpahla; yiyiyencela hinkwasvu.
Kutani, loko yiyetlhasa nyenyana leyi, yisungula kululamisa hosi, yiyifenya hi lanu svijulekaka ha kone. Kutani loko yilavisa la ka timhondro, yikuma lesvaku: Hawu! Lesvi ahitimhondro svinene; i mavoya. Nyenyana leyi yigami yichavile kupaluxa lesvaku, lesvi sviga la, ahitimhondro, i mavoya. Kutani, yoyakhwela nsinyeni, yisungula kuyimbelela yiku:
— He!…He!…atimhondro ta hosi i mavoya…i mavoyoo! He!…he!…atimhondro ta hosi i mavoyoo! Timhondro ta n’waxikhovha i mavoyoo! …i mavoyooo!
Kutani, loko tinyenyana hinkwatu tidritwa lisimu ledraku “timhondro ta hosi i mavoya”, titrhindrekeleke svinene kusuhi ni hosi, kuva titatavona lesvaku i timhondro hakunene, kumbe i mavoya. Kutaku loko vatrhindrekela, tinyenyana hinkwatu titrumbula lesvaku: ha! Kasi, hakunene, ahitimhondro i mavoya.
Kutani tirhambana tinyenyana hinkwatu, lesvaku hosi leyi yitabiwa, yihlongoliwa, yiva yisusiwa vuhosini. Kutani, lesvi ipfeke ali nhlikanhi, hosi leyi hibiwi hi tinyenyana; yitrutruma, yiyaku nhoveni tlhuu! Yitrhama ko mutrwhini, lesvi sviyencaka lesvaku kutlhasa namunhla lesvi, xikhovha, lexi nkama lowo axili hosi, svosvi axahahumi nhlikanhini, xihuma vusikwini, hikusa, loko xo suka xihumelela nhlikanhini, xobiwa, hikusa xakanganyise xitrhungu xa vakatinyenyeka, lesvaku xone xini timhondro, na kasi ahitimhondro, i mavoya.
Kutani, vuhosi bza n’waxikhovha bzogamisa svosvo. Akumeka na atrhama nhoveni; angahumi nhlikanhini. Ntsena akota kuhuma vusikwini, hikusa, loko ochuka ahumelela, kumbe xinyenyatana, nambi xogama kwini, xoba; xihlekula. Thuu! nkaringana.
Nhlamuxelo wa xihitana lexi xijula kuyibzela lesvaku: loko hihlawula, kufana ni lesvi masikwana lawa tihosi tohlawuliwa; tihosi leti hitihlawulaka, kufanela kuva hititiva; hitilavisisa matrhamela ya tone; kudumbeka ka tone ni ntiyisu, lesvaku hitayihlawula, kuve hosi na hiyitiva lesvaku matrhamela ya tone hi lawa, ni lawa, ni lawa. Hikusa, loko hosi yihlawula, yihifuma kuyatlhasa makarhi ka mpfuka hivona lesvaku, ahiyone hosi ya ntiyisu; yitohihlekula iva hiyisusa vuhosi; yitrutruma, yiyatrama nhoveni.
Kutani, mhunu, loko ajula kuhlawuliwa vuhosi, afanela akuva ani ntiyisu, ava aveni matrhamela lawa xitrhungu xinavelaka hone. Ahina!


text:
NDZIMA 40
Ndlela Leyi U Nga Tsakisaka Xikwembu Ha Yona
HI NGA endla yini leswaku hi tsakisa Xikwembu? Xana hi nga xi nyika swo karhi?— Yehovha u ri: “Xiharhi xin’wana ni xin’wana xa le khwatini i xa mina.” U tlhela a ku: “Silivhere i ya mina, ni nsuku i wa mina.” (Pisalema 24:1; 50:10; Hagayi 2:8) Kambe ku ni nchumu wun’wana lowu hi nga wu nyikaka Xikwembu. I yini nchumu wa kona?—
Yehovha u swi tshikele eka hina leswaku hi tihlawulela loko hi lava ku n’wi tirhela kumbe hi nga swi lavi. A nga hi sindzisi ku endla swilo leswi hi nga swi laviki ku swi endla. A hi ringete ku kuma xivangelo xa leswaku ha yini Xikwembu xi swi tshikele eka hina ku tihlawulela loko hi lava ku xi tirhela kumbe hi nga swi lavi.
Swi nga ha endleka wa yi tiva rhoboto. I muchini lowu endleriweke ku endla xin’wana ni xin’wana lexi muendli wa wona a lavaka leswaku wu swi endla. Kutani rhoboto a yi tihlawuleli. Loko Yehovha a a swi rhandzile, a a ta va a endle leswaku hinkwerhu hi fana ni tirhoboto. A a ta va a endle leswaku hinkwerhu hi endla ntsena leswi yena a lavaka leswaku hi swi endla. Kambe Xikwembu a xi endlanga tano. Xana wa swi tiva leswaku hikwalaho ka yini?— Phela tithoyi tin’wana ti fana ni tirhoboto. Loko ti pfuleriwa leswaku ti tlanga, ti endla leswi muendli wa tona a ti endleleke swona. Xana u tshama u yi vona thoyi yo tano?— Hakanyingi vanhu va karhala ku tlangisa thoyi leyi endlaka ntsena leswi yi endleriweke swona. Xikwembu a xi swi lavi leswaku hi xi yingisa onge hi tirhoboto leti endleriweke ku xi tirhela. Yehovha u lava leswaku hi n’wi tirhela hileswi hi n’wi rhandzaka ni hileswi hi lavaka ku n’wi yingisa.
Xana u ehleketa leswaku Tata wa hina wa le matilweni u titwisa ku yini loko hi n’wi yingisa hi ku swi rhandza?— Ndzi byele, xana vatswari va wena va titwa njhani hi ndlela leyi u tikhomaka ha yona?— Bibele yi vula leswaku n’wana wo tlhariha hi “loyi a tsakisaka tata wakwe,” kambe n’wana wo hunguka “i gome eka mana wakwe.” (Swivuriso 10:1) Xana u swi xiyile leswaku tatana ni mana wa wena va tsaka loko u endla leswi va ku byelaka swona?— Kambe, va titwisa ku yini loko u nga va yingisi?—
Kutani a hi anakanye hi Yehovha, Tata wa hina wa le matilweni. U hi byela leswi hi nga swi endlaka leswaku hi n’wi tsakisa. Ndzi kombela u teka Bibele ya wena kutani u pfula eka Swivuriso 27:11. Eka ndzimana leyi, Xikwembu xi vulavula na hina, xi ku: “N’wananga, tlhariha u tsakisa mbilu yanga, leswaku ndzi ta angula loyi a ndzi tlhontlhaka.” Xana wa swi tiva leswaku swi vula yini ku tlhontlha munhu?— Phela munhu a nga ha ku tlhontlha hi ku ku hleka a vula leswaku u tsandzeka ku endla leswi u vuleke leswaku u kota ku swi endla. Hi yihi ndlela leyi Sathana a tlhontlhaka Yehovha ha yona?— A hi vone.
Wa tsundzuka leswaku eka Ndzima 8 ya buku leyi hi dyondze leswaku Sathana u lava ku va Wo Rhandza nileswaku u lava leswaku vanhu hinkwavo va yingisa yena. Sathana u vula leswaku vanhu va gandzela Yehovha ntsena hileswi Yehovha a nga ta va nyika vutomi lebyi nga heriki loko va endla tano. Endzhaku ka loko Sathana a kote ku xisa Adamu na Evha leswaku va nga n’wi yingisi Yehovha, Sathana u tlhontlhe Xikwembu. U byele Xikwembu a ku: ‘Vanhu va ku tirhela hileswi va kumaka swo karhi eka wena. Loko wo ndzi pfumelela, ndzi ta endla leswaku hinkwavo va tshika ku ku tirhela.’
I ntiyiso leswaku marito lawa a ma tsariwanga hi ndlela yoleyo eBibeleni. Kambe loko hi hlaya hi wanuna la vuriwaka Yobo, swi va erivaleni leswaku Sathana u byele Xikwembu marito yo fana na wona. Kunene a swi ri swa nkoka eka Sathana ni le ka Yehovha leswaku Yobo u tshembekile eka Xikwembu kumbe a nga tshembekanga. A hi pfule Tibibele ta hina eka Yobo ndzima 1 na 2 hi vona leswi endlekeke.
Xiya leswaku eka Yobo ndzima 1 Sathana a a te hi xiviri etilweni loko tintsumi ti ta vona Yehovha. Hiloko Yehovha a vutisa Sathana a ku: “U huma kwihi?” Sathana u hlamule hi ku vula leswaku a a ri eku famba-fambeni emisaveni. Yehovha u vutisile a ku: ‘Xana u swi xiyile leswaku Yobo wa ndzi tirhela nileswaku a nga endli nchumu wo biha?’—Yobo 1:6-8.
Ta ha suka, Sathana u sungule ku tiyimelela. U te: ‘Yobo u ku gandzela hileswi swilo swi n’wi fambelaka kahle. Loko wo n’wi tshika u nga n’wi sirheleli naswona u nga n’wi katekisi, u ta ku landzula u n’wi langutile.’ Yehovha u hlamule a ku: ‘Swi lulamile Sathana, endla hinkwaswo leswi u swi rhandzaka kambe Yobo u nga n’wi twisi ku vava.’—Yobo 1:9-12.
Xana Sathana u endle yini?— U rhume vanhu leswaku va ya yiva swifuwo swa Yobo ku katsa ni timbhongolo ta yena ni ku dlaya lava va swi langutelaka. Kutani rihati ri ba, ri dlaya tinyimpfu ni varisi va tona. Endzhaku ka nkarhi, ku te vanhu va ta yiva tikamela va tlhela va dlaya lava va ti langutelaka. Eku heteleleni, Sathana u endle leswaku mheho leyikulu yi wisa yindlu leyi vana va khume va Yobo a va ri eka yona, kutani va fa hinkwavo ka vona. Hambileswi a ku endleke swilo leswi hinkwaswo, Yobo u ye emahlweni a tirhela Yehovha.—Yobo 1:13-22.
Loko Yehovha a tlhela a vona Sathana, Yehovha u n’wi byele leswaku Yobo wa ha tshembekile. Sathana u tiyimelerile, a ku: ‘Loko wo ndzi pfumelela ndzi n’wi twisa ku vava emirini, u ta ku landzula u n’wi langutile.’ Hiloko Yehovha a pfumelela Sathana leswaku a twisa Yobo ku vava emirini, kambe a n’wi lemukisa leswaku a nga n’wi dlayi Yobo.
Sathana u hlasele Yobo hi vuvabyi lebyi endleke leswaku miri wa yena hinkwawo wu huma swilondza leswi vavaka. A swi nun’hwa lerova a ku nga ri na munhu loyi a a lava ku tshinela ekusuhi na yena. Hambi ku ri nsati wa Yobo u n’wi byele a ku: “Rhukana Xikwembu u fa!” Lava a va tiendla vanghana va Yobo va n’wi endzerile kutani va n’wi twisa ku vava lokukulu hi ku n’wi byela leswaku u weriwe hi makhombo lawa hinkwawo hileswi a endleke swilo swo biha swinene. Hambileswi Sathana a vangeleke Yobo makhombo lawa hinkwawo ni ku n’wi twisa ku vava, Yobo u hambete a tirhela Yehovha hi ku tshembeka.—Yobo 2:1-13; 7:5; 19:13-20.
Xana u ehleketa leswaku Yehovha u titwise ku yini hi ku tshembeka ka Yobo?— U tsakile hikuva Yehovha u byele Sathana a ku: ‘Wa n’wi vona Yobo! U ndzi tirhela hi ku swi rhandza.’ Xana na wena u ta fana na Yobo, munhu loyi Yehovha a nga vulaka leswaku i xikombiso lexinene, loyi a kombiseke leswaku Sathana i muhembi?— Kunene, i lunghelo ku tirhisiwa tanihi loyi a nga angulaka eka leswi Sathana a swi vuleke, swa leswaku a nga tshikisa vanhu hinkwavo ku tirhela Yehovha. Kunene Yesu u swi teke ku ri lunghelo.
Mudyondzisi Lonkulu a nga pfumelanga leswaku Sathana a N’wi endlisa nchumu wihi ni wihi lowu hoxeke. Anakanya ndlela leyi xikombiso xa yena xi endleke leswaku Tata wa yena a titwa ha yona! Yehovha u kombetele eka Yesu kutani a hlamula Sathana a ku: ‘Vona N’wananga! U tshame a tshembekile eka mina hi ku helela hikuva wa ndzi rhandza!’ Nakambe, anakanya ntsako lowu Yesu a wu kumeke hileswi a tsakiseke mbilu ya Tata wakwe. Ntsako wolowo wu endle leswaku Yesu a tiyiselela mhandzi ya nxaniso.—Vaheveru 12:2.
Xana wa swi lava ku fana ni Mudyondzisi wa hina Lonkulu, u tsakisa Yehovha?— Kutani hambeta u dyondza hi Yehovha ni leswi a lavaka leswaku u swi endla naswona u n’wi tsakisa hi ku swi endla!
Hlaya leswi Yesu a swi endleke leswaku a tsakisa Xikwembu nileswi na hina hi faneleke hi swi endla, eka Swivuriso 23:22-25; Yohane 5:30; 6:38; 8:28; na 2 Yohane 4.


text:
LANGUTELO RA BIBELE
Ku Anakanyisisa
I yini ku anakanyisisa?
“Ndzi ta anakanyisisa hi mintirho ya wena hinkwayo, ndzi ta ehleketa hi ntirhisano wa wena.” —Pisalema 77:12.
LESWI VANHU VA SWI VULAKA
Vanhu va anakanyisisa hi tindlela to tala, tin’wana ta tona ti huma eka vukhongeri bya khale bya le matikweni ya le Vuxeni. Mutsari un’wana loko a vulavula hi mhaka leyi u te: “Mianakanyo a yi fanelanga yi kavanyetiwa leswaku yi ta kota ku anakanyisisa kahle.” Marito yakwe ma kombisa leswaku loko munhu a nga kavanyetiwi loko a ri karhi a anakanyisisa hi marito kumbe swifaniso swo karhi, swi ta endla leswaku a va ni ku rhula ka mianakanyo ni ku titwa a phyuphyile.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Bibele yi kandziyisa nkoka wa ku anakanyisisa. (1 Timotiya 4:15, nhlamuselo ya le hansi ya NW) Hambiswiritano, ku anakanyisisa loku yi ku khutazaka, a ku katsi ku susa swo karhi emianakanyweni kumbe ku phindha-phindha rito ro karhi kumbe xivulwa. Kambe, ku anakayisisa loku Bibele yi vulavulaka hakona ku katsa ku ehleketisisa hi tinhloko-mhaka to karhi u ri ni xikongomelo, to tanihi ta timfanelo ta Xikwembu ni ta ntumbuluko. Wanuna un’wana loyi a a tshembekile eka Xikwembu u khongerile a ku: ‘Ndzi anakanyisisa hi ntirho wa wena hinkwawo, ndzi anakanyisisa hi ntirho wa mavoko ya wena hi ku hiseka.’ (Pisalema 143:5) U tlhele a ku: ‘Ndzi ku tsundzuka ndzi ri ehenhla ka sangu ra mina, ndzi anakanyisisa ha wena exikarhi ka ku rindza ka nivusiku.’—Pisalema 63:6.
U nga vuyeriwa njhani hi ku anakanyisisa?
‘Mbilu ya lowo lulama ya anakanyisisa a nga si hlamula.’—Swivuriso 15:28.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Ku anakanyisisa lokunene ku antswisa vumunhu bya hina, ku endla leswaku hi va ni vuswikoti byo lawula mintlhaveko ya hina ni ku va ni mahanyelo lamanene—leswi, swi engetela eka vutivi ni ku twisisa mavulavulelo ni mahanyelo ya hina. (Swivuriso 16:23) Ku anakanyisisa loku ku tlhela ku endla leswaku hi va ni vutomi lebyi tsakisaka byi tlhela byi vuyerisa. Loko Pisalema 1:3 yi vulavula hi munhu loyi a anakanyisisaka hi Xikwembu nkarhi ni nkarhi, yi ri: ‘U ta fana ni murhi lowu byariweke etlhelo ka swinambyana swa mati, lowu humesaka mbhandzu wa wona hi nguva ya kona, lowu switluka swa wona swi nga vuniki. Kutani hinkwaswo leswi a swi endlaka swi ta humelela.’
Ku anakanyisisa swi hi pfuna ku antswisa ndlela leyi hi twisisaka swilo ha yona ni ku swi tsundzuka. Hi xikombiso, loko hi hlaya hi mhaka yo karhi mayelana ni ntumbuluko kumbe nhloko-mhaka yo karhi ya le Bibeleni, hi dyondza timhaka to tala leti tsakisaka. Kambe loko hi anakanyisisa hi timhaka toleto, hi vona ndlela leyi ti hlanganaka ha yona nileswi hi swi dyondzeke enkarhini lowu hundzeke. Ku fana ni muvatli loyi a hundzulaka swilo swo karhi a endla nchumu wo saseka, ku anakanyisisa ku hi pfuna leswaku hi hlanganisa timhaka ti va leti twisisekaka.
Xana ku anakanyisisa ku fanele ku kongomisiwa?
“Mbilu yi kanganyisa ngopfu ku tlula hinkwaswo naswona yi ni khombo. I mani la nga yi tivaka?”—Yeremiya 17:9.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“Endzeni, etimbilwini ta vanhu, hi kona laha ku humaka ku anakanya ko biha, vumbhisa, vukhamba, ku dlaya hi vomu, vuoswi, ku navela, swiendlo swa vuhomboloki, vuxisi, ku tikhoma ko biha, tihlo ro xondzolota, . . . ku pfumala ku anakanyela.” (Marka 7:21, 22) Ina, ku fana ni ndzilo, ku anakanyisisa ku fanele ku kongomisiwa! Loko swi nga ri tano, mianakanyo yo biha yi nga pfuxa ku navela ko biha loku nga endlaka munhu a tsandzeka ku tilawula ivi a sungula swiendlo swo biha.—Yakobo 1:14, 15.
Hikwalaho, Bibele yi hi khutaza ku anakanyisisa hi ‘swilo leswi nga ntiyiso, leswo tenga, leswi rhandzekaka ni leswi dzunekaka.’ (Vafilipiya 4:8, 9) Loko hi dyondza hi swilo swo tano hi tlhela hi anakanyisisa hi swona, hi ta va ni timfanelo letinene, mavulavulelo lamanene ni ku va ni vuxaka lebyinene ni van’wana.—Vakolosa 4:6.


text:
Xana A Wu Swi Tiva?
Xana swa fanela ku vula leswaku vanhu lava a va xavisa swiharhi etempeleni ya le Yerusalema a va ri “swigevenga”?
RUNGULA ra Evhangeli ya Matewu ri vula leswaku, “Yesu [u nghene] etempeleni a hlongola hinkwavo lava xavisaka ni lava xavaka etempeleni, a wisetela matafula ya vacinci va mali ni switshamo swa lava xavisaka matuva. Kutani a ku eka vona: ‘Ku tsariwile, “Yindlu ya mina yi ta vuriwa yindlu ya xikhongelo,” kambe n’wina mi yi endla bako ra swigevenga.’”—Mat. 21:12, 13.
Matimu ya Vayuda ma kombisa leswaku vaxavisi volavo a va dyelela vaxavi hi ku va durhisela swiharhi. Hi xikombiso, buku yin’wana ya khale ya Xiyuda, yi vula leswaku ku ve ni nkarhi lowu matuva mambirhi yo endla ha wona xitlhavelo a ma xavisiwa hi denari ya nsuku. Mali yoleyo a yi ringana ni leyi mutirhi loyi a nga dyondzangiki a ta yi hola endzhaku ko tirha masiku ya 25. Swisiwana a swi pfumeleriwa ku tirhisa matuva loko swi endla switlhavelo, kambe matuva wolawo se a ma durha lerova a swi nga ha swi koti ku ma xava. (Lev. 1:14; 5:7; 12:6-8) Sweswo swi n’wi hlundzukise ngopfu mufundhisi Simeon ben Gamaliel, lerova a hunguta nhlayo ya switlhavelo leswi a swi endliwa. Kutani hi ku hatlisa nxavo wa matuva wu hungutiwile swinene.
Rungula leri, ri kombisa leswaku a swi fanela leswi Yesu a vuleke leswaku vanhu lava a va xavisa etempeleni a va ri “swigevenga” hikwalaho ka leswi a va dyelela van’wana naswona a va ri ni makwanga.


text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO | NDLELA YO PAPALATA MAVABYI
Tisirhelele Eka Mavabyi
MATIKO yo tala ya khale a ma sirheleriwe hi makhumbi lamakulu swinene. Loko valala a vo faya xiphemunyana xa khumbi rero, tiko hinkwaro a ri tava ekhombyeni. Miri wa wena wu fana ni tiko leri sirheleriweke hi khumbi. U fanele u tisirhelela leswaku u tshama u hanye kahle. Xiya swilo swa ntlhanu leswi nga endlaka leswaku u khomiwa hi mavabyi ni ndlela leyi u nga tisirhelelaka ha yona.
1 MATI
XIPHIQO: Mati lama nga tengangiki ma nga endla leswaku munhu a ngheniwa hi switsongwatsongwana leswi nga n’wi vangelaka mavabyi lama nga ni khombo.
NDLELA YO TISIRHELELA: Tiyiseka leswaku u kuma mati lama tengeke. Loko mati lawa u ma kumaka ma nga tenganga, tiyiseka leswaku u rhanga hi ku ma basisa u nga si ma tirhisa. * Hlayisa mati ya wena eka nchumu lowu pfalekeke u tlhela u tirhisa nchumu lowu baseke loko u ma ka. U nga peti mavoko ematini wolawo. Loko swi koteka tshama endhawini leyi vaaki va kona va nga ni swihambukelo.
2 SWAKUDYA
XIPHIQO: Switsongwatsongwana leswi nga ni khombo swi nga kumeka eswakudyeni.
NDLELA YO TISIRHELELA: Swakudya leswi nga ni switsongwatsongwana swi nga ha vonaka swi nga onhakanga. Swi endle mukhuva ku rhanga hi ku hlantswa matsavu ni mihandzu u nga swi si dya. Tiyiseka leswaku mavoko, swibya ni ndhawu leyi u swekelaka aka yona yi basile u nga si sungula ku lunghiselela swakudya. Swakudya swin’wana swi nga ha lava ndzilo lowukulu kumbe ku swekiwa nkarhi wo leha leswaku switsongwatsongwana swi ta fa. Papalata swakudya leswi nga ni risema kumbe leswi tikombaka swi onhakile. Veka swakudya leswi u nga swi tirhisiki exigwitsirisini hi ku hatlisa. Papalata ku swekela van’wana swakudya loko u vabya. *
3 SWITSOTSWANA
XIPHIQO: Switsotswana swin’wana swi ni switsongwatsongwana leswi nga ha ku vabyisaka.
NDLELA YO TISIRHELELA: Tisirhelele eka switsotswana swoleswo hi ku va u tshama endlwini kumbe hi ku ambala swilo leswi pfalaka miri hinkwawo. Loko u etlela tirhisa nete leyi sivelaka switsotswana kumbe u tirhisa mirhi leyi endleriweke ku dlaya switsotswana sweswo. Susa swilo hinkwaswo leswi nga ni mati laha tinsuna ti nga tshikelaka kona. *
4 SWIFUWO
XIPHIQO: Switsongwatsongwana leswi nga riki na khombo eka swifuwo swi nga ha ku vangela mavabyi. Loko u lumiwe kumbe ku haliwa hi swifuwo kumbe u khumbe thyaka ra swona swi nga ha ku vabyisa.
NDLELA YO TISIRHELELA: Van’wana a va pfumeli leswaku swifuwo swi nghena endlwini. Hlamba mavoko endzhaku ka loko u khome swifuwo u tlhela u papalata ku khomakhoma swiharhi. Loko u lumiwile kumbe ku haliwa hi swifuwo swo karhi, hlamba mbanga ya kona naswona u tsutsumela eXibedlhele. *
5 VANHU
XIPHIQO: Loko munhu a khohlola kumbe a entshemula a nga tipfalanga nomu, switsongwatsongwana swin’wana leswi nga emarheni yakwe swi nga ku tlulela. Swi nga tlhela swi ku tlulela loko u angarha munhu yoloye kumbe loko u n’wi qhavula. Switsongwatsongwana swi nga ha tshama exikhon’wini xa rivanti, tinsimbi to khomelela eswitepisini, tifoni, Rhamoti, xikrini xa khomphyuta ni khibodo yo thayipa.
NDLELA YO TISIRHELELA: Tiyiseka leswaku a wu lombani na munhu muchini wo tsema misisi, burachi yo hlamba meno ni thawula. Papalata ku khumba marha ya swiharhi kumbe ya vanhu, ku katsa ni ngati. Swi endle mukhuva ku hlamba mavoko nkarhi na nkarhi. I ndlela leyinene yo papalata ku hangalaka ka switsongwatsongwana.
Loko swi koteka, tshama ekaya loko u vabya. Ndzawulo Yo Lawula Ni Ku Sivela Mavabyi, yi ringanyeta leswaku loko munhu a khohlola kumbe a entshemula i swinene leswaku a nga ti pfali hi voko kambe a tirhise xilapana.
Xivuriso xa khale xi ri: “U tlharihile la voneke khombo kutani a tumbela.” (Swivuriso 22:3) Marito lawa ma tiyisile ngopfungopfu leswi hi hanyaka emisaveni leyi nga ni mavabyi lama nga ni khombo. Loko u vabya ku ta va ku ri vutlhari ku ya vona dokodela kumbe u ya etliniki leyi na le kusuhi ni laha u tshamaka kona ni ku hambeta u tshama ndhawini leyi baseke. Tiyisa masocha ya miri wa wena hi ku tisirhelela eka mavabyi!
^ ndzim. 6 Vandla Ra Rihanyo Ra Misava Hinkwayo ri ringanyeta tindlela to karhi to basisa mati, to tanihi ku ma chela chlorine, ku ma sefa ni ku ma virisa loko u nga si ma tirhisa.
^ ndzim. 9 Leswaku u kuma leswi engetelekeke malunghana ni ku dya swakudya leswi hlayisekeke, hlaya Xalamuka! ya June 2012, matluka 3-9.
^ ndzim. 12 Leswaku u kuma tindlela to sivela malariya, hlaya Xalamuka! ya July 2015, matluka 14-15.
^ ndzim. 15 Loko munhu a vavisiwa hi swiharhi leswi nga ni vuxungu, swi nga ha lava leswaku a tsutsumela eXibedlhele.


text:
U komberiwa ku lemuka: Vuhundzuluxeri lebyi bya Xitsonga byi tekiwa ku suka eka nkandziyiso wa ximfumo wa Ndzawulo ya Vululami. Ha swi tiva leswaku byi katsa swihoxo swo tala swa vuhundzuluxeri, naswona hi le ku endleni ka vuhundzuluxeri lebyintshwa byo antswa.
Please note: This Xitsonga translation is taken directly from the official Department of Justice edition. We are aware that it includes many translation errors, and we are working towards a new, better translation.
Xedulu ya 3: Maendlelo ya Nhlawulo
[Xiyenge xa 3 xi cinciwile hi x s 2 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vumune wa 1999 na hi x. 19 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vutsevu wa 2001, hi x. 3 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukaye wa 2002 na hi x xa 5 xa nawu wo cinca Vumbiwa wa Vukhumemune wa 2008.]
Xiphemu xa A: Maendlelo ya Nhlawulo ya Vatirhela mfumo ku ya hi Vumbiwa
1. Matirhiselo
- Endlelo leri andlariweke eka Xedulu xa leyi ra tirha nkarhi wun’wana na wun’wana loko –
- Palamende ya Rixaka yi hlangana ku hlawula Presidente, kumbe Xipikara kumbe Xandla xa Xipikara wa Nhlengeletano ya Milawu;
- Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu yi hlangana ku hlawula Mutshama xitulu wa yona kumbe Xandla xa Mutshama xitulu; kumbe
- Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi hlangana ku hlawula Holobyenkulu wa xifundzankulu xelexo kumbe Xipikara kumbe Xandla xa Xipikara wa mfumo wa milawu wolowo.
2. Ku langa Mavito
Munhu la fambisaka eka nhlengeletano leyi eka yona ku tirhaka Xedulu leyi u fanele ku lava leswaku ku hlawuriwa mavito ya vayimela-ku-langwa eka nhlengeletano yeleyo.
3. Swilaveko swa mafundzha
- Vito leri hlawuriwaka ri fanele ku tsariwa eka fomo leyi vekiweke hi milawu leyi vuriwaka eka endlelo ra 9.
- Fomo leyi ku tsariwaka eka yona vito ra la langhiwaka yi fanele ku sayiniwa –
- hi swirho swimbirhi swa Palamende ya Rixaka, loko Presidente kumbe Xipikara kumbe Xandla xa Xipikara wa Nhlengeletano ya Milawu va fanele ku hlawuriwa;
- hi ku yimela varhumiwa va mbirhi va Swifundzankulu, loko Mutshama xitulu kumbe Xandla xa Mutshama xitulu wa Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu va fanele ku hlawuriwa; kumbe
- hi swirho swimbirhi swa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu lexi khumbekaka, loko Holobyenkulu wa xifundzankulu xelexo kumbe Xipikara kumbe Xandla xa Xipikara wa mfumo wa milawu wolowo a fanele ku hlawuriwa.
- Munhu loyi vito ra yena ri langhiwaka u fanele ku kombisa ku amukela ku langhiwa hi ku sayina ku nga va ku ri fomo yo langela mavito kumbe hi xivumbeko xihi na xihi xo komba ku pfumela xo tsariwa kunene.
4. Ku tivisa mavito ya vayimelakulangwa
Eka nhlengeletano leyi Xedulu leyi yi tirhaka eka yona, munhu la fambisaka u fanele ku tivisa mavito ya vanhu lava nga hlawuriwa tanihi vayimela-ku-langwa, kambe a nga fanelanga ku pfumelela njhekanjhekisano wihi na wihi.
5. Muyimelakulangwa un’we
Loko ku ri na muyimela-ku-langwa un’we, mufambisi wa swona u fanele ku vula munhu yoloye a nga hlawuriwa.
6. Endlelo ra nhlawulo
- Loko ku ri na vayimela-ku-langwa vo tlula un’we –
- ku fanele ku endliwa vhoti eka nhlengeletano yeleyo hi baloto ya xihundla;
- xirho xin’wana na xin’wana lexi nga kona, kumbe loko ku ri nhlengeletano ya Huvo ya Tiko ya Swifundzankulu, xifundzankulu xin’wana na xin’wana lexi yimeriweke, eka nhlengeletano yeleyo, xi fanele ku hoxa vhoti yin’we; naswona
- munhu la fambisaka ntirho u fanele ku vula muyimela-ku-langwa la kumeke vunyingi bya tivhoti ku va yena la nga hlawuriwa.
7. Endlelo ro humesiwa eka nhlawulo
- Loko ku ri hava muyimela-ku-langwa la kumaka vunyingi bya tivhoti, muyimela- ku-langwa la kumaka nhlayo ya le hansi-hansi ya tivhoti u fanele ku humesiwa kutani ku endliwa vhoti yin’wana eka vayimela-ku-langwa lava va ha saleke ku ya hi endlelo ya 6. Endlelo leri ri fanele ku endliwa kambe na kambe ku kondza muyimela-ku-langwa a kuma vunyingi bya tivhoti.
- Loko ku tirhisiwa endlelo ntsongo ya (1), loko vayimela-ku- langwa vambirhi kumbe ku tlula loko un’we-un’we la kumaka nhlayo ya le hansi-hansi ya tivhoti, vhoti ya le tlhelo yi fanele ku endliwa eka vayimela-ku-langwa valavo, kutani yi ngetiwa kambe na kambe tanihi laha swi nga lavekaka ku kuma muyimela-ku-langwa la faneleke ku humesiwa.
8.Tinhlengeletano tin’wana
- Loko ku ri na vayimela-ku-langwa va mbirhi ntsena, kumbe loko ku sala vayimela- ku-langwa va mbirhi ntsena endzhaku ka loko ku tirhisiwile endlelo ro humesa vayimela-ku-langwa eka nhlawulo, naswona vayimela-ku-langwa valavo va kuma nhlayo leyi fanaka ya tivhoti, nhlengeletano yin’wana nakambe yi fanele
ku khomiwa nga si hela masiku ya nkombo, hi nkarhi lowu vekiweke hi munhu la fambisaka.
- Loko ku khomiwa nhlengeletano yin’wana hi ku landza endlelo ntsongo ra (1), endlelo leri vekiweke eka Xedulu xa leyi ri fanele ku tirhisiwa eka nhlengeletano yeleyo tanihi loko yi ri nhlengeletano yo sungula ya nhlawulo lowu ku vulavuriwaka hawona.
9. Milawu
- Presidente wa Khoto ya Vumbiwa u fanele ku endla milawu leyi hlamuselaka -
- endlelo ra tinhlengetetano leti Xedulu leyi yi tirhaka eka tona;
- mitirho ya munhu wihi na wihi la fambisaka nhlengeletano, na munhu wihi na wihi loyi a pfunaka munhu la nga ku fambiseni;
- fomo leyi mavito ya vayimela-ku-langwa ya faneleke ku tisiwa hi yona; na
- ndlela leyi ku vhota swi faneleke ku fambisisiwa xiswona.
- Milawu leyi ya mafambiselo yi fanele ku tivisiwa hi ndlela leyi Presidente wa Khoto ya Vumbiwa a swi vekisaka xiswona.
Xiphemu xa B: Endlelo ro kumisisa ku Nghenelela ka Nhlangano eka vurhu- miwa bya Xifundzha eka Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu
- Nhlayo ya vurhumiwa bya xifundzankulu eka Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu lava ntlawa wu faneleke ku va na vona, va fanele ku pimiwa hi ku andzisa nhlayo ya switulu leswi nhlangano wu nga na swona eHuvo yo endla milawu ya Xifundzankulu hi khume no ava mbuyelo wa kona hi nhlayo ya switulu leswi nga ka Palamende ya xifundzha yeleyo, ku katsa na n’we.
- Loko ku hlayela hi ku landza endlelo ra 1 swi humesa nsalo lowu nga amukelekiki hi varhumiwa lava va averiweke ntlawa hi ku landza endlelo rolero, nsalo wolowo wu fanele ku phikizana na minsalo leyin’wana yi hlengeletekeke eka ntlawa kumbe Minhlangano yihi na yihi yin’wana, kutani varhumiwa vahi na vahi lava va nga aviwangiki eka vurhumiwa va fanele ku averiwa Minhlangano hi ku landzelelana ka nsalo wa le henhla- henhla.
-
Loko lava phikizanaka ku ya hi mhaka ya 2 va ringana, vurhumiwa lebyi nga aviwangi eka vurhumiwa byi fanele ku hangalasiwa eka nhlangano kumbe minhlangano na nsalo wo fana hi ku landzelelana ka nomboro ya le henhla ya tivhoti hi nkarhi wa nhlawulo wo hetelela wa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu leyi khumbhekaka.
[Ayitheme ya 3 leyi engeteriweke hi x. Xa 2 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vumune wa 1999 no siviwa hi x.3 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukaye wa 2002 na hi x. 5(a) xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhumemune wa 2008.]
-
Loko ku ri na nhlangano wo tlula wun’we lowu nga nhlayo yo engetela yo fana ya tivhoti leti rhekhodiweke eka nhlawulo lowu hundzeke wa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu lexi khumbekaka, Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu yi fanele ku ava vurhumiwa lebyi nga hangalasiwangiki eka vurhumiwa bya nhlangano kumbe minhlangano hi nhlayo yo ringana ya nsalo hi ndlela leyi fambisanaka na xidemokrasi.
[Nchumu wa 9 wa siviwa hi x. 19 wa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vumune wa 1999 no siviwa hi x. 3 xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukaye wa 2002 na hi x. 5 (a) xa Nawu wo Cinca Vumbiwa wa Vukhume mune wa 2008.]


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
2 Tihosi 12:1-21
12 Hi lembe ra vunkombo ra Yehu,+ Yehowaxi+ a va hosi, u fume eYerusalema malembe ya 40. Vito ra mana wakwe a ku ri Sibhiya la humaka eBera-xeba.2 Yehowaxi a hambeta a endla leswi lulameke ematihlweni ya Yehovha emasikwini hinkwawo yakwe lawa Yoyada lowa muprista a n’wi leteleke ha wona.+3 Ntsena i tindhawu leti tlakukeke leti ti nga nyamalalangiki.+ Vanhu a va ha endla xitlhavelo ni ku mbulukisa xitlhavelo etindhawini leti tlakukeke.4 Yehowaxi a byela vaprista a ku:+ “Mali hinkwayo ya magandzelo yo kwetsima+ leyi tisiwaka endlwini ya Yehovha,+ mali leyi un’wana ni un’wana a pimeriwaka yona,+ mali ya mimoya-xiviri hi ku ya hi nxavo wa munhu un’wana ni un’wana,+ mali hinkwayo leyi humaka embilwini ya un’wana ni un’wana leswaku a yi tisa endlwini ya Yehovha,+5 vaprista a va titekele yona, un’wana ni un’wana eka loyi a tolovelaneke na yena;+ a va lunghise timfa ta yindlu, kun’wana ni kun’wana laha rifa ri kumekaka kona.”+6 Hi lembe ra vu-23 ra Hosi Yehowaxi, vaprista a va nga si lunghisa timfa ta yindlu.+7 Hiloko Hosi Yehowaxi a vitana Yoyada+ lowa muprista ni vaprista, a ku eka vona: “Ha yini mi nga lunghisi timfa ta yindlu? Sweswi mi nga ha teki mali leyi engetelekeke eka lava mi tolovelaneke na vona, kambe mi fanele mi yi nyikela eka timfa ta yindlu.”+8 Kutani vaprista va pfumela leswaku va nga ha tlheli va teka mali eka vanhu, nileswaku va nga ti lunghisi timfa ta yindlu.9 Yoyada lowa muprista a teka bokisi+ a boxa mbhovo exipfalweni xa rona, a ri veka etlhelo ka alitari, exineneni leswaku loko munhu a nghena endlwini ya Yehovha, vaprista, valanguteri va tinyangwa+ va chela mali+ hinkwayo leyi yi tisiwaka endlwini ya Yehovha.10 Hi ku hatlisa loko va vona leswaku a ku ri ni mali yo tala ngopfu ebokisini, matsalana+ wa hosi ni muprista lonkulu a va fika kutani va yi bohelela naswona va hlaya mali leyi a yi kumiwa endlwini ya Yehovha.+11 Mali leyi a yi hlayiwile, a va yi nyiketa emavokweni ya lava va endlaka+ ntirho lava a va hlawuriwile endlwini ya Yehovha. Na vona a va hakela lava va tirhaka hi ntsandza ni vaaki lava a va tirha endlwini ya Yehovha,12 ni lava va akaka hi maribye ni lava va vatlaka maribye,+ ni ku xava timhandzi ni maribye lama vatliweke leswaku va lunghisa timfa ta yindlu ya Yehovha ni hinkwaswo leswi a swi tirhisiwa endlwini leswaku yi lunghisiwa.13 Ntsena yindlu ya Yehovha a yi nga endleriwanga swihlambelo swa silivhere, swo tima timboni,+ minkambana,+ timhalamhala,+ ni muxaka wun’wana ni wun’wana wa swilo swa nsuku ni swilo swa silivhere, eka mali leyi a yi ri karhi yi tisiwa endlwini ya Yehovha;+14 hikuva a va yi nyika lava va endlaka ntirho, va lunghise yindlu ya Yehovha ha yona.+15 A va nga lavi nhlamuselo ya ndlela leyi mali+ a yi tirhisiwa ha yona eka vavanuna lava va khomaka mali, leyi a va yi nyika lava va endlaka ntirho,+ hikuva a va tirha hi ku tshembeka.+16 Loko ku ri mali ya magandzelo ya nandzu ni mali ya magandzelo ya xidyoho,+ a yi nga tisiwi endlwini ya Yehovha. Hiloko yi va ya vaprista.+17 Kutani Hazayele+ hosi ya Siriya a tlhandluka a ya lwa na Gati,+ a wu teka, endzhaku ka sweswo Hazayele a veka xikandza+ xakwe leswaku a tlhandluka ku ya lwa na Yerusalema.+18 Hiloko Yehowaxi hosi ya Yuda a teka magandzelo hinkwawo yo kwetsima+ lawa Yehoxafati na Yehorama na Ahaziya vatata wakwe, tihosi ta Yuda, a va ma hlawulekisile ni magandzelo yakwe yo kwetsima, ni nsuku hinkwawo lowu a wu kumiwa exumeni xa yindlu ya Yehovha ni le ndlwini ya hosi, a swi rhumela+ eka Hazayele hosi ya Siriya. Hiloko a tshika ku lwa na Yerusalema.19 Loko ku ri timhaka letin’wana ta Yehowaxi ni hinkwaswo leswi a swi endleke, xana a swi tsariwanga ebukwini+ ya timhaka ta masiku ya tihosi ta Yuda?20 Hambiswiritano, malandza+ yakwe ma suka ma yima, ma hlangana ma endla xikhiri,+ ma dlaya Yehowaxi endlwini+ ya Xitsunga,+ endleleni leyi rhelelaka yi ya eSila.21 Yozakara n’wana wa Ximeyata na Yohozabadi+ n’wana wa Xomeri, malandza yakwe, hi vona va nga n’wi hlasela kutani a fa. Hiloko va n’wi lahla ni vatata wakwe eMutini wa Davhida; Amaziya+ n’wana wakwe a sungula ku fuma ematshan’weni ya yena.


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Ezekiyele 38:1-23
38 Rito ra Yehovha ri ya emahlweni ri fika eka mina, ri ku:2 “N’wana wa munhu,+ xikandza xa wena a xi lwe na Gogo wa tiko ra Magogo,+ ndhuna leyikulu ya Mixeke+ na Tubala,+ u profeta ku lwa na yena.3 U fanele u ku, ‘Yehovha, Hosi leyi Lawulaka u te: “Waswivo, ndzi lwa na wena, Wena Gogo, wena ndhuna leyikulu ya Mixeke na Tubala.4 Kunene ndzi ta ku hundzuluxa, ndzi nghenisa swiove etinhlayeni ta wena,+ ndzi ku humesa swin’we ni vandla ra wena hinkwaro ra nyimpi,+ tihanci ni vagadi va tihanci, hinkwavo va ambale swo saseka ngopfu,+ nhlengeletano leyikulu, hi xitlhangu lexikulu ni xitlhangu lexitsongo, hinkwavo va tamele mabanga;+5 va ri na Peresiya,+ Etiyopiya+ na Putu,+ hinkwavo va ri ni xitlhangu lexitsongo ni xihuku;6 Gomere+ ni mavuthu yakwe hinkwawo, yindlu ya Togarima,+ ya le tindhawini ta le kule swinene ta n’walungu, ni mavuthu ya kona hinkwawo, vanhu vo tala va ri na wena.+7 “‘“Lungheka, u tilunghiselela, wena ni nhlengeletano ya wena hinkwayo,+ lava va hlengeletaneke ekusuhi na wena, u fanele u va murindzi wa vona.8 “‘“Endzhaku ka masiku yo tala u ta nyikiwa nyingiso. Eku heteleleni ka malembe u ta ta etikweni+ ra vanhu lava va vuyisiweke ebangeni, lava va hlengeletiweke va huma evanhwini vo tala,+ va ya etintshaveni ta Israyele, leti a ti ri ndhawu leyi onhakeke nkarhi hinkwawo; tiko leri ri tekiweke eka vanhu vo tala, laha a va tshama kona va sirhelelekile, hinkwavo ka vona.+9 U ta boheka ku ta. U ta nghena kukota xidzedze.+ U ta funengeta tiko kukota mapapa,+ wena ni mavuthu ya wena hinkwawo ni vanhu vo tala lava va nga na wena.”’10 “Yehovha, Hosi leyi Lawulaka u te, ‘Esikwini rero, ku ta ta swilo embilwini ya wena,+ kunene u ta anakanya makungu yo biha;+11 u fanele u ku: “Ndzi ta tlhandluka ndzi ya lwa ni tiko-xikaya.+ Ndzi ta fika eka lava va nga kavanyetekiki, lava tshamaka va sirhelelekile, hinkwavo va tshama va nga ri na rirhangu,+ hambi ku ri swigogo ni tinyangwa a va na swona.”12 Hi xikongomelo xo teka swilo swo tala ni ku phanga lokukulu,+ leswaku u tlherisa voko ra wena ehenhla ka tindhawu leti onhakeke leti tlheleke ti akiwa+ ni le henhla ka vanhu lava va hlengeletiweke ematikweni,+ lava va hlengeletaka rifuwo ni nhundzu,+ lava va tshamaka exikarhi+ ka misava.13 “‘Xeba+ na Dedani+ ni vabindzuri va Taraxixi+ ni swinghalana swa kona hinkwaswo leswi nga ni ntshiva+—va ta ku eka wena: “Xana u tela ku ta teka swilo swo tala? Xana u vitane nhlengeletano ya wena leswaku u phanga swinene, leswaku u teka silivhere ni nsuku, u teka rifuwo ni nhundzu, u teka swilo swo tala ngopfu?”’14 “Hikokwalaho profeta, Wena n’wana wa munhu, u byela Gogo u ku, ‘Yehovha, Hosi leyi Lawulaka u te: “Xana u nga ka u nga swi tivi hi siku rero loko vanhu va mina va Israyele va sirhelelekile?+15 Kunene u ta ta u huma endhawini ya wena, ku suka eswiphen’wini swa le kule swinene swa le n’walungwini,+ wena ni vanhu vo tala lava va nga na wena, hinkwavo va gade tihanci, va ri nhlengeletano leyikulu, nhlengeletano leyikulu swinene ya nyimpi.+16 U ta boheka ku ta ehenhla ka vanhu va mina va Israyele, kukota mapapa, u funengeta tiko.+ Swi ta endleka exiphen’wini xo hetelela xa masiku, kunene ndzi ta mi tisa ku lwa ni tiko ra mina,+ leswaku matiko ma ta ndzi tiva loko ndzi tihlawulekisa eka wena ematihlweni ya wona, Wena Gogo.”’+17 “Yehovha, Hosi leyi Lawulaka u te, ‘Xana hi wena+ loyi ndzi vulavuleke ha yena emasikwini yo sungula hi voko ra malandza ya mina lama nga vaprofeta va Israyele, lava a va profeta emasikwini wolawo—emalembeni wolawo—malunghana ni ku ku tisa ehenhla ka vona?’+18 “‘Esikwini rero, esikwini leri Gogo a nghenaka ha rona emisaveni ya Israyele,’ ku vula Yehovha, Hosi leyi Lawulaka, ‘vukarhi bya mina byi ta fika enhompfini ya mina.+19 Ndzi ta vulavula+ hi ku hiseka ka mina,+ hi ndzilo wa ku hlundzuka ka mina. Hakunene esikwini rero ku ta va ni ku tsekatseka lokukulu emisaveni ya Israyele.+20 Tinhlampfi ta lwandle ni swivumbiwa leswi hahaka swa matilo ni swivandzana swa nhova ni swilo hinkwaswo leswi kokovaka emisaveni ni vanhu hinkwavo lava va nga ehenhla ka vuandlalo bya misava, swi ta boheka ku rhurhumela hikwalaho ka mina,+ tintshava ti ta wisiwa+ ni tindlela leti nga swiganga ti ta hirimuka, rirhangu rin’wana ni rin’wana ri ta wela emisaveni.’21 “‘Ndzi ta n’wi vitanela banga endhawini ya mina hinkwayo ya tintshava,’ ku vula Yehovha, Hosi leyi Lawulaka.+ ‘Banga ra un’wana ni un’wana ri ta va ehenhla ka makwavo.+22 Ndzi ta n’wi avanyisa,+ hi ntungu+ ni hi ngati;+ ehenhla ka yena ni le henhla ka mavuthu yakwe ni le henhla ka vanhu vo tala lava va nga ta va va ri na yena, ndzi ta nisa+ maboboma lamakulu ni xihangu,+ ndzilo+ ni xivavula.23 Kunene ndzi ta titwarisa ndzi tihlawulekisa,+ ndzi titivisa ematihlweni ya matiko yo tala; va ta tiva leswaku hi mina Yehovha.’+


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Mintirho 28:1-31
28 Kuteloko hi fika laha ku hlayisekeke, hi kuma leswaku xihlala xexo a xi vuriwa Melita.+2 Kutani vanhu lava vulavulaka ririmi rimbe va hi kombe musa lowu nga tolovelekangiki wa vumunhu,+ hikuva va tshivele ndzilo kutani va hi amukela hinkwerhu va hi pfuna hikwalaho ka mpfula leyi a yi na ni hikwalaho ka xirhami.+3 Kambe loko Pawulo a hlengelete nyandza yin’wana ya mahlahla, a yi tlhandleka endzilweni, mhiri yi huma hikwalaho ka ku hisa kutani yi titsondzela evokweni rakwe.4 Loko vanhu volavo lava vulavulaka ririmi rimbe va vona xivumbiwa xa vuxungu xi lengalenga evokweni rakwe, va sungula ku byelana va ku: “Hakunene loyi i mudlayi, hambileswi a fikeke laha ku hlayisekeke a huma elwandle, vululami byo rihisela a byi n’wi pfumelelanga ku ya emahlweni a hanya.”5 Hambiswiritano, a dzudza xivumbiwa xa vuxungu xi wela endzilweni kambe a nga vavisekanga.+6 Kambe a va langutela leswaku u ta pfimba hi ndzhumbelo kumbe a wa a fela kwalaho. Endzhaku ko rindza nkarhinyana kutani va nga voni nchumu lowu vavisaka wu endleka eka yena, va hundzula mianakanyo ya vona va sungula ku vula leswaku i xikwembu.+7 Kutani ekusuhi ni ndhawu yoleyo nkulukumba wa xihlala xexo, la vuriwaka Publiyo, a a ri ni masimu; naswona u hi amukele hi malwandla kutani a hi rhurhela hi tintswalo masiku manharhu.8 Kambe ku kumeke leswaku tata wa Publiyo a a etlele ehansi a karhatiwa hi ku hisa ka miri ni magagana, hiloko Pawulo a ya eka yena kutani a khongela, a n’wi tlhandleka mavoko+ kutani a n’wi horisa.+9 Endzhaku ka loko leswi swi humelerile, ni vanhu lavan’wana exihlaleni xexo lava a va ri ni mavabyi va ta eka yena, va hanyisiwa.+10 Naswona va hi fundzhe hi tinyiko to tala, kutani loko hi sungula ku tluta, va hi longele swilo leswi a hi swi lava.11 Hi n’hweti ya vunharhu hi tlute hi xikepe ku suka eAleksandriya+ lexi a xi hete vuxika exihlaleni naswona a xi ri ni mfungho lowu nge “Vana va Zewusi.”12 Loko hi fika ehlalukweni eSirakusa hi tshame masiku manharhu,13 ku nga ndhawu leyi hi rhendzelekeke eka yona kutani hi fika eRegiyo. Naswona endzhaku ka siku rero ku pfuke mheho ya le dzongeni kutani hi ya fika ePuteyoli hi siku ra vumbirhi.14 Hi fike kona hi kuma vamakwerhu kutani hi komberiwa ku tshama na vona nkombo wa masiku; kutani hi ndlela leyi hi kongoma eRhoma.15 Ku suka kwalaho, loko vamakwerhu va twa mahungu lama khumbanaka na hina, va ta va ta hi hlangaveta eNdhawini ya ku Xavisela ya Apiyo ni le Tihotela Tinharhu, kutani loko a va vona, Pawulo a nkhensa Xikwembu, a tiya nhlana.+16 Eku heteleleni, loko hi nghena eRhoma, Pawulo u pfumeleriwe+ ku tshama a ri swakwe ni socha leri a ri n’wi rindza.17 Hambiswiritano, hi siku ra vunharhu u hlengelete lava a va ri vakulukumba va Vayuda. Loko va hlengeletanile, a va byela a ku: “Vavanuna, vamakwerhu, hambileswi ndzi nga endlangiki nchumu lexi lwisanaka ni vanhu kumbe mikhuva ya vatata wa hina,+ ndzi nyiketiwe ndzi ri mukhotsiwa ku suka eYerusalema emavokweni ya Varhoma.+18 Naswona vona, endzhaku ko konanisa,+ a va navela ku ndzi ntshunxa,+ tanihi leswi a ku ri hava xivangelo xa leswaku ndzi fa.+19 Kambe loko Vayuda va hambeta va kaneta sweswo, ndzi boheke ku endla xikombelo+ eka Khezari, kambe ku nga ri swona leswaku a ndzi ri ni xo karhi xo hehla tiko ra ka hina ha xona.20 Hikwalaho, kahle-kahle ndzi kombele ku mi vona ni ku vulavula na n’wina, hikuva ndzi bohiwe hi nketana leyi hikwalaho ka ntshembo+ wa Israyele.”+21 Va ku eka yena: “A hi amukelanga mapapila malunghana na wena ku suka eYudiya, hambi ku ri un’wana wa vamakwerhu lava fikeke a nga vikanga kumbe ku vula xilo xo homboloka malunghana na wena.22 Kambe hi ehleketa leswaku swi fanerile ku twa miehleketo ya wena, hikuva entiyisweni malunghana ni mpambukwa+ lowu ha swi tiva leswaku kun’wana ni kun’wana wa kanetiwa.”+23 Hiloko va hlela siku na yena, kutani va ta endhawini leyi a tshamaka eka yona va tele. Kutani a va hlamusela mhaka leyi hi ku nyikela vumbhoni bya rixaladza malunghana ni mfumo wa Xikwembu+ ni hi ku tirhisa timhaka leti khorwisaka malunghana na Yesu hi ku landza nawu wa Muxe+ ni Vaprofeta,+ ku sukela nimixo ku fikela nimadyambu.24 Van’wana va sungula ku kholwa+ swilo leswi vuriwaka; van’wanyana va nga kholwi.+25 Kutani, leswi a va nga pfumelelani, va sungula ku suka va famba, Pawulo a ri karhi a vula marito lawa:“Moya lowo kwetsima wu vule hilaha ku faneleke hi Esaya lowa muprofeta eka vatata wa n’wina,26 wu ku, ‘Yana eka vanhu lava u ku: “Ku twa, mi ta twa kambe a mi nge twisisi nikatsongo; naswona ku languta mi ta languta kambe a mi nge voni nikatsongo.+27 Hikuva timbilu ta vanhu lava ti sihalarile, naswona hi tindleve ta vona va twile va nga anguli, kutani va pfale mahlo ya vona; leswaku va nga tshuki va vona hi mahlo ya vona ni ku twa hi tindleve ta vona ni ku twisisa hi timbilu ta vona va hundzuka, kutani ndzi va horisa.”’+28 Hikokwalaho tivani leswaku leyi, ku nga ndlela leyi Xikwembu xi ponisaka ha yona, yi rhumeriwe ematikweni;+ hakunene ma ta yi yingisa.”+29 —30 Hiloko a tshama malembe mambirhi hinkwawo endlwini yakwe leyi a yi hirheke,+ naswona a a va amukela hi musa hinkwavo lava a va ta eka yena,31 a chumayela hi mfumo wa Xikwembu eka vona ni ku dyondzisa swilo leswi khumbaka Hosi Yesu Kreste hi ntshunxeko lowukulu wo vulavula,+ handle ka xihinga.


text:
XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) August 2013
Nkandziyiso lowu wu hlamusela ndlela yo tshama hi kwetsima naswona hi ri va nkoka entirhweni wa Xikwembu, ndlela yo papalata ku sola Xikwembu hikwalaho ka swiphiqo swa hina ni ndlela yo lwisana ni ku hela matimba.
Mi Kwetsimisiwile
Kambisisa swilo swa mune leswi nga hi pfunaka ku tshama hi kwetsima naswona hi amukeleka eka Xikwembu.
Swivutiso Swa Vahlayi
Xana swi ta va swi fanerile leswaku vatswari lava nga Vakreste va tshama ni n’wana wa vona la susiweke loko va ri eminhlanganweni ya vandlha?
MHAKA YA VUTOMI
Yehovha ‘U Ndzi Rhwalela Mpingu Wa Mina Siku Ni Siku’
Ku nga khathariseki swiphiqo leswikulu swa rihanyo, i yini leswi pfuneke makwerhu wa xisati wa le Namibia leswaku a phayona a tsakile malembe yo tlula 20?
U Nga ‘Kariheli Yehovha’
Van’wana va hlundzukele Xikwembu. Va xi vona nandzu wa leswaku hi xona xi vangaka swiphiqo swa vona. Hi nga wu papalata njhani ntlhamu lowu?
Vatswari
—Letelani Vana Va N’wina Ku Sukela Loko Va Ha Ri Tincece
N’wana u fanele a sungula rini ku leteriwa? Ndzetelo wa kona wu fanele wu katsa yini?
Mi Khathalelana Mi Tlhela Mi Khutazana
Hi nga pfunana njhani leswaku hi ya emahlweni hi tirhela Xikwembu hi ku tshembeka hambiloko hi ri ni swiphiqo?
Anakanyisisa Hi Muxaka Wa Munhu Loyi U Faneleke U Va Yena
Sathana a nga swi lavi leswaku hi amukeleka eka Xikwembu. Hi nga endla yini leswaku hi sirhelela vunghana bya hina na Yehovha?
Xana Wa Ma Vona Makalichi Ya Ndzilo Lama Voniweke Hi Elixa?
Elixa a a ri ni ripfumelo leri tiyeke naswona a a tshemba Yehovha hi mbilu yakwe hinkwayo. Hi nga dyondza yini eka xikombiso xakwe?
MATIMU YA HINA
Hosi A A Yi Tsake Swinene!
Twana ndlela leyi hosi ya le Swaziland yi swi tlangeleke ha yona ku dyondza ntiyiso wa le Bibeleni.


text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO
Leswi U Nga Swi Endlaka Leswaku U Pona Loko Ku Ri Ni Mhangu
“Ku ve ni ku buluka lokukulu lerova ndzi lave ni ku wa. Kutani ku sungule ku huma musi eka michini yo nghenisa moya naswona hofisi ya hina yi sungule ku tshwa.”—Joshua.
Ku tsekatseka ka misava . . . xidzedze . . . vutherorisi . . . ku duvuriwa ka vana exikolweni, i swilo leswi ku nga tshamelomaxelo eka mahungu. Swi olovile ku hlaya hi mhangu, kambe swa tika ku langutana na yona. I yini leswi u nga swi endlaka leswaku u pona loko mhangu yi nga si humelela, yi ri eku endlekeni ni loko yi humelerile?
LOKO YI NGA SI HUMELELA—TSHAMA U LUNGHEKILE!
HINKWERHU hi nga ha wela hi timhangu. Leswaku u kota ku pona u fanele u tshama u lunghekile. U nga endla yini leswaku u tshama u lunghekile?
Lunghiselela mianakanyo ya wena. Amukela leswaku timhangu ta humelela naswona wena ni lava u va rhandzaka mi nga va ekhombyeni. A swi pfuni nchumu ku tilunghiselela endzhaku ka mhangu.
Tiva timhangu leti nga ha vaka kona laha u tshamaka kona. Tiva laha tindhawu ta vuhlayiseki ti nga kona. Tiyiseka leswaku yindlu ya wena yi tiyile ni leswaku yi akiwe endhawini leyi hlayisekeke. Papalata swilo leswi nga vangaka ndzilo. Hoxa michini leyi rilaka loko ku ri ni ndzilo naswona cinca tibetiri ta yona nkarhi ni nkarhi.
Tshama u lunghiselele swilo leswi u nga ta swi tirhisa loko ku ri ni mhangu. Loko ku ri ni mhangu swi nga tika ku kuma gezi, ku kuma mati, ku tirhisa riqingho ni timovha. Loko u ri ni movha tshama u yi chele petirolo leyi ringaneke naswona tshama u ri ni swakudya, mati ni bege ya swilo leswi u nga ta swi tirhisa hi xihatla.—Vona bokisi leri nge “ Swilo Leswi Lavekaka Leswaku U Pona Hi Nkarhi Wa Mhangu”
Vana ni tinomboro ta vanghana va wena va le kule ni va le kusuhi.
Praktisa ndlela yo baleka ha yona loko ku ri ni mhangu. Tiva tindhawu ta le kusuhi to huma ha tona loko ku ri ni mhangu ni lunghiselelo ro ponisa vana exikolweni xa vona. Kunguhata ndhawu ya le kusuhi kumbe ya le kule leyi ndyangu wa wena wu nga ta hlangana kona loko ku ri ni mhangu, ku nga ha va exikolweni kumbe elayiburari. Vaxilamulelamhangu va vula leswaku i swa nkoka ku titoloveta ku ya etindhawini toleto tanihi ndyangu.
Tiyimisele ku pfuna van’wana, ku katsa ni vadyuhari ni lava vabyaka.
HI NKARHI WA MHANGU—TEKA GOZA HI XIHATLA
Joshua loyi ku vulavuriweke ha yena eku sunguleni u ri: “Loko ku sungula ndzilo vanhu vo tala a va tekanga goza hi xihatla. Van’wana va sungule ku tima tikhompyuta kumbe va ya ka mati. Wanuna un’wana u te, ‘Swi lava hi yimanyana.’” Hambileswi van’wana a va nonoka Joshua u huwelele a ku: “Hi fanele hi huma sweswi!” Va nambe va swi vona leswaku a ku ri mhaka ya xihatla ivi va huma na yena. Joshua u ye emahlweni a huwelela a ku: “Loyi a nga ta wa, n’wi pfuxeni. Hinkwerhu hi ta pona!”
Loko ku ri ni ndzilo. U nga titshegi hi swilo naswona huma hi xihatla endhawini leyi tshwaka. Musi wu endla swi tika ku vona naswona vanhu vo tala lava faka loko ku ri ni ndzilo va dlayiwa hi ku hefemula musi. U nga teki nchumu loko u baleka endhawini leyi tshwaka. Tisekoni titsongo ti nga endla leswaku u pona kumbe u lova.
Loko ku ri ni ku tsekatseka ka misava. Tumbela ehansi ka nchumu lowu tiyeke kumbe u yima ekusuhi ni khumbi ra le ndzeni ka yindlu. Humela ehandle u yima ekule ni miako hikuva ku nga ha tlhela ku va ni ku tsekatseka kutsongo ka misava. Vaxilamulelamhangu va nga ha hlwela ku fika, hikwalaho ringeta ku pfuna van’wana loko u swi kota.
Loko ku ri ni tsunami. Loko mati ma tlhelela elwandle tsutsumela endhawini leyi tlakukeke. Yana ekule hikuva ku ta ta magandlati man’wana lamakulu.
Loko ku ri ni xidzedze. Tsutsumela etindhawini ta vuhlayiseki.
Loko ku ri ni ndhambi. Huma emiakweni leyi nga ni mati. U nga tsemakanyi kumbe ku ringeta ku chayela laha ku nga ni mati. Mati ya ndhambi ma nga ha va ni nkululo naswona ma nga tumbeta swilo leswi nga ni khombo, swo tanihi thyaka, migodi leyi pfulekeke ni tintambu ta gezi.
Xana a wu swi tiva? Mati lama nga le ku khulukeni lama fikaka ematsolweni ma nga khukhula movha. Vanhu vo tala lava faka loko ku ri ni ndhambi va va va ringeta ku chayela ematini lama khulukaka.
Loko vaxilamulelamhangu va mi byela leswaku mi huma endhawini leyi nga ni khombo, mi nga ha yimayimi! Tivisa van’wana laha u nga kona hikuva va nga hoxa vutomi bya vona ekhombyeni va lavana na wena.
Xana a wu swi tiva? Ku rhumelana marungula ku nga va yona ntsena ndlela yo vulavurisana ku tlula ku fowunelana.
Loko vaxilamulelamhangu va lerisa leswaku mi nga humi ekaya kumbe endhawini ya vuhlayiseki, va yingise. Pfala mavanti ni mafasitere naswona u tima michini yo nghenisa moya loko ku ri ni tikhemikhali leti bulukeke kumbe nhlaselo wo karhi. Loko ku ri ni bomo ya nyutliya leyi bulukeke, tipfaleleni ekamareni leri tumbeleke leswaku yi nga mi fikeleli. Hlalela mahungu lama vulavulaka hi mhangu yoleyo eka thelevhixini kumbe u ma yingisela eka xiyanimoya. Tshama endlwini kukondza va mi byela leswaku mi nga huma.
ENDZHAKU KA MHANGU—TSHAMA ENDHAWINI LEYI SIRHELELEKEKE!
Leswaku u papalata makhombo ni ku khomiwa hi mavabyi, xiya swiringanyeto leswi landzelaka:
Tshama ni vanghana va wena loko swi koteka, ku ri ni ku tshama endhawini leyi teleke hi vanhu.
Endla leswaku laha u tshamaka kona ku tshama ku basile.
Tisirhelele loko u basisa. Loko swi koteka ambala swimandlamandla, tibutsu, makarapa ni xo pfala tinhompfu leswaku u nga hefemuli ritshuri. Tivonele leswaku u nga kandziyi tintambu ta gezi ni makala.
U nga tshiki ku endla mitirho leyi a wu yi endla siku ni siku. Vana va wena va fanele va swi xiya leswaku a wu karhatekanga naswona u ni ntshembo. Pfuna vana va wena ku endla mitirho ya xikolo, tlanga na vona ni ku tlhela mi gandzela swin’we tanihi ndyangu. Pfumela ku pfuniwa ni ku tlhela u pfuna van’wana.
U ta va u lahlekeriwe hi swilo swo tala endzhaku ka mhangu. Mfumo ni vanhu vo phalala va pfuna vanhu leswaku va pona, ku nga ri ku va nyika swilo leswi va lahlekeleke. Leswaku hi kota ku hanya hi lava mati lama baseke, swakudya, swiambalo ni ndhawu yo lata nhloko.—1 Timotiya 6:7, 8.
U ta tshikileleka endzhaku ka mhangu. Hakanyingi sweswo swi endleka endzhaku ka loko mhangu yi hundzile. Swikombiso swa kona swi katsa ku vilela, ntshikilelo wa mianakanyo, swipfukela, ku va swi ku tikela ku ehleketa, ku tirha ni ku etlela. Vulavula ni vanghana lava khathalaka ha wena.
Hambileswi Joshua a poneke loko ku tshwa ndhawu leyi a a tirhela eka yona, vo tala a va ponanga. U kume mpfuno eka Vakreste lava rhangelaka evandlheni ni madokodela ya mianakanyo. Joshua u ri: “Va ndzi tiyisekise leswaku i swa ntumbuluko ku va ni gome ni leswaku swi ta hundza. Endzhaku ka tin’hweti ta tsevu a ndzi nga ha hahami ngopfu. Hambiswiritano a ka ha ri ni swiphiqo swin’wana leswi a swi ndzi karhata.”
Timhangu ti endla leswaku hi lava loyi hi nga n’wi vonaka nandzu. Hikwalaho, van’wana hi xihoxo va sola Xikwembu. Ku fana na Joshua, vo tala va titwa nandzu hileswi ku poneke vona ntsena. U ri: “Ndzi vona onge a ndzi fanele ndzi ringete ku ponisa vanhu vo tala. Kambe ndzi chavelela hi mhaka ya leswaku ku nga ri khale Xikwembu xi ta tisa vululami emisaveni ni ku herisa vubihi. Naswona ndzi khensa nyiko ya vutomi ni ku endla leswi ndzi nga swi kotaka leswaku ndzi byi sirhelela.”—Nhlavutelo 21:4, 5. *
^ ndzim. 33 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana ni switshembiso swa Xikwembu swa le nkarhini lowu taka nileswaku ha yini xi pfumelela ku xaniseka, vona buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? U nga yi kopa eka www.jw.org/ts.