text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO
Xana U Nga Hanya Nkarhi Wo Tanihi Kwihi?
LOKO Harriet a fa hi 2006, a a ri ni malembe ya kwalomu ka 175. Kambe Harriet a ku nga ri munhu. A ku ri mfutsu ya le Galapagos naswona a yi tshama entangeni wa swiharhi eAustralia. Loko yi pimanisiwa na hina, yi hanye malembe yo tala swinene. Kambe loko yi pimanisiwa ni swivumbiwa swin’wana leswi hanyaka, malembe lawa yi ma hanyeke a ma nga nyawuli. Xiya swikombiso swi nga ri swingani.
Vaendli va ndzavisiso va le Finland va vula leswaku mbatsana yi nga hanya malembe ya 200.
Hakanyingi humba ya le matini yi hanya malembe yo tlula 100 naswona ku vuriwa leswaku tin’wana ti hanya malembe yo tlula 400.
Mirhi yo hambana-hambana yo tanihi muphayini wa bristlecone, ximuwu, mixaka yin’wana ya murhi wa kipresi ni muphayini wa spruce yi hanya malembe ya magidi.
Hambileswi vanhu va tekiwaka va tlakukile loko va pimanisiwa ni swivumbiwa leswin’wana hinkwaswo, va hanya malembe ya 80 kumbe 90, ku nga khathariseki matshalatshala lawa hi ma endlaka yo lava ku engetela malembe lawa hi ma hanyaka!
U anakanya yini—xana hi nga langutela ku hanya malembe ya 80 kumbe ku tlulanyana ntsena? Kumbe, xana swi nga koteka ku hanya malembe yo tlulanyana wolawo? Vanhu vo tala va tshemba leswaku sayense ni nhluvuko lowu endliwaka eka swa vutshunguri swi nga endla leswaku hi hanya nkarhi wo leha.
Xana Sayense Yi Nga Pfuna?
Sayense yi hoxe xandla swinene etimhakeni ta swa rihanyo ni le ku hluvukiseni ka timhaka ta swa vutshunguri. Magazini wa Scientific American wu ri: “Nhlayo ya vanhu lava faka [eUnited States] hikwalaho ka vuvabyi lebyi tlulelaka kumbe hikwalaho ka swiphiqo leswi vaka kona hi nkarhi wa ku veleka yi hungutekile. Ku fa ka tincece ku hunguteke hi tiphesente ta 75 ku sukela hi 1960.” Kambe sayense yi tsandzekile ku engetela nkarhi lowu hi wu hanyaka. Nkandziyiso wun’wana wa magazini wa Scientific American wu vula leswaku, “hambileswi se ku hundzeke makume ya malembe ku ri karhi ku endliwa ndzavisiso, lexi endlaka leswaku vanhu va dyuhala a xi si kumeka.” Hambiswiritano, swi tikomba onge ku dyuhala ku vangiwa hi loko tisele leti fambisaka rungula ra xitekela ti nga ha tirhi hi ndlela leyi faneleke. Xihloko xolexo xi ya emahlweni xi ku: “Loko ku dyuhala ku vangiwa hi fambiselo ra xitekela, a swi kanakanisi leswaku siku rin’wana ku ta siveleka.”
“Hambileswi se ku hundzeke makume ya malembe ku ri karhi ku endliwa ndzavisiso, lexi endlaka leswaku vanhu va dyuhala a xi si kumeka”
Loko van’wasayense van’wana va lavisisa swivangelo-nkulu swa vudyuhari, ku katsa ni mavabyi lama fambisaka na byona, va hundzukela eka nkambisiso lowa ha ku tshuburiwaka wa dyondzo ya fambiselo ra xitekela leyi vuriwaka epigenetics. Epigenetics i yini?
Tisele leti hanyaka ti ni rungula ra xitekela, leri lavekaka leswaku ku endliwa tisele letintshwa. Vunyingi bya rungula leri byi kumeka eka genome, ku nga rito leri kombetelaka eka DNA hinkwayo leyi nga endzeni ka sele. Hambiswiritano, manguva lawa, van’wasayense va kambisise hi vuenti fambiselo rin’wana leri nga endzeni ka sele, leri vuriwaka epigenome. Epigenetics i dyondzo ya fambiselo leri leri hlamarisaka ku katsa ni ku tirhisana ka rona ni tikhemikhali tin’wana.
Timolekhuli leti vumbaka epigenome ti hambanile ni ta DNA. DNA yi fana ni xitepisi lexi soholotiweke, kumbe timolekhuli ta miluko yimbirhi, kambe epigenome yi fana ni mimfungho ya swa tikhemikhali leyi namarhelaka DNA. Epigenome yi tirha yini? Ku fana ni mukongomisi wa khwayere, epigenome yi kongomisa ndlela leyi fambiselo ra xitekela ri tirhaka ha yona eka DNA. Mimfungho leyi ya swa tikhemikhali yi pfumelela kumbe ku alela swiphemunyana swa xitekela leswaku swi endla mintirho yo karhi, swi titshege hi xilaveko ni xiyimo lexi sele yi nga eka xona, ku nga ha va loko sele yi fanele yi kuma swakudya, yi tshikilelekile hi ndlela yo karhi, kumbe ku ri ni tichefu to karhi leti yi xungetaka. Leswi tshuburiweke manguva lawa hi epigenome swi cince sayense ya swa rihanyo hilaha ku heleleke, ku nga ku cinca loku kombiseke leswaku ku ni vuxaka exikarhi ka fambiselo ra epigenetics ni mavabyi yo karhi swin’we ni vudyuhari.
Mulavisisi wa fambiselo ra xitekela, Nessa Carey, u ri: “Ku anakanyiwa leswaku [fambiselo ra xitekela] ri vanga mavabyi yo fana ni rihuhe, vuvabyi bya mahlangano, khensa ni switlhavi leswi nga tshamelo-maxelo.” U tlhela a ku, “a swi kanakanisi leswaku ri vanga ni ku dyuhala.” Xisweswo, vulavisisi lebyi endliweke eka fambiselo ra xitekela byi nga ha endla leswaku ku kumeka tindlela ta vutshunguri leti nga antswisaka rihanyo ni ku lwa ni mavabyi—lama katsaka khensa—kutani sweswo swi nga ha endla leswaku hi hanya malembe lama engetelekeke. Hambiswiritano, sweswi a ku si va na nhlanga leyi balekaka ngati. Carey u ri: “Ha ha khomelele eka ndlela leyi a hi yi tirhisa khale [yo lwisana ni ku dyuhala], ku nga ku khutaza vanhu leswaku va dya matsavu yo tala ni ku endla vutiolori swinene.”
Kambe, ha yini vanhu va tikarhata swonghasi leswaku va ringeta ku hanya vutomi byo leha? Ha yini hi lava ku hanya hilaha ku nga heriki? Phepha-hungu ra le Britain ra The Times ri vutisile ri ku: “Hikwalaho ka yini vanhu emisaveni hinkwayo va ringeta ku balekela rifu, ku nga ha va hi ku pfumela leswaku munhu a nga fi, vafi va ta pfuxiwa, ku ni vutomi endzhaku ka rifu, kumbe vafi va ta tlhela va velekiwa nakambe?” Hilaha hi nga ta swi vona hakona sweswi, nhlamulo ya swivutiso leswi yi hlamusela leswi vangaka ku dyuhala.
Ha Yini Hi Lava Ku Hanya Hilaha Ku Nga Heriki?
Se swi endla magidi ya malembe vanhu va ri karhi va ringeta ku kuma nhlamulo ya xivutiso lexi. Xana ku ni nhlamuselo leyi twisisekaka ni leyi enerisaka—leyi fambisanaka ni ndlela leyi hi vumbiweke ha yona swin’we ni ku navela ka hina ka ntumbuluko, ko lava ku hanya hilaha ku nga heriki? Vanhu va timiliyoni va nga ha hlamula handle ko ba mariri va ku ina! Ha yini? Va kume tinhlamulo leti enerisaka eBibeleni leti hlamuselaka ndlela leyi vanhu va vumbekeke ha yona.
Ku sukela eku sunguleni, Bibele yi swi veka erivaleni leswaku hambileswi vanhu va fanaka ni swivumbiwa leswin’wana hi tindlela to karhi, kambe va hambanile na swona hi tindlela to tala. Hi xikombiso, eka Genesa 1:27, hi hlaya leswaku Xikwembu xi vumbe vanhu hi xifaniso xa xona. Njhani? Xi hi nyike vuswikoti byo kombisa rirhandzu, vululami ni vutlhari. Nakambe, leswi Xikwembu xi hanyaka hilaha ku nga heriki, na hina xi hi vumbe hi ri ni ku navela ko hanya hilaha ku nga heriki. Eklesiasta 3:11 yi ri: “[Xi] byale nkarhi lowu nga heriki etimbilwini ni le mianakanyweni ya vanhu.”—The Amplified Bible.
Vumbhoni bya leswaku vanhu a va vumberiwe ku hanya hilaha ku nga heriki, byi vonaka kahle eka ndlela leyi byongo byi tirhaka ha yona, ngopfu-ngopfu eka vuswikoti bya byona byo dyondza. The Encyclopedia of the Brain and Brain Disorders yi vula leswaku byongo bya munhu byi kota ku tsundzuka swilo swa ntsandza-vahlayi. Hikwalaho ka yini hi ri ni vuswikoti byo tano loko ku ri leswaku a hi nga ta byi tirhisa hinkwabyo? Vanhu va kombisa leswi a ku ri xikongomelo xa Xikwembu xo sungula malunghana ni vanhu, hi tindlela to tala. Kutani ha yini hi dyuhala, hi xaniseka hi tlhela hi fa?
Lexi Endlaka Hi Dyuhala Hi Tlhela Hi Fa
Wanuna ni wansati wo sungula a va ri ni mimiri leyi hetisekeke naswona a va ri ni ntshunxeko wo tihlawulela. Lexi twisaka ku vava, va wu tirhise hi ndlela yo biha ntshunxeko wolowo hi ku xandzukela Muvumbi wa vona. * (Genesa 2:16, 17; 3:6-11) Ku nga yingisi kumbe xidyoho xa vona, swi endle leswaku va titwa nandzu va tlhela va khomiwa hi tingana swinene. Swi tlhele swi hlakata mimiri ya vona naswona hakatsongo-tsongo swi va yisa eka rifu leri a swi nga ta koteka ku ri sivela. Vakorinto vo Sungula 15:56 yi ri: “Ndzhombo lowu tswalaka rifu i xidyoho.”
Hi ku pfumelelana ni fambiselo ra xitekela, vatukulu hinkwavo va Adamu na Evha a va hetisekanga naswona va ni mboyamelo wo dyoha kumbe wo endla swihoxo. Varhoma 5:12 yi ri: “Xidyoho xi [nghene] emisaveni hi munhu un’we, ni rifu hikwalaho ka xidyoho, xisweswo rifu ri tlulele vanhu hinkwavo hikuva hinkwavo va dyohile.”
Hi nga gimeta hi ku vula yini malunghana ni mhaka leyi? Hi ku vula leswi: Xihundla xa ku hanya hilaha ku nga heriki a xi nge pfuki xi kumekile eka vulavisisi bya swa sayense. I Xikwembu ntsena lexi nga herisaka ku onhaka loku vangiweke hi xidyoho. Kambe, xana xi ta ku herisa? Nakambe Bibele yi hlamula handle ko ba mariri yi vula leswaku xi ta ku herisa!
“U Ta Mita Rifu Hi Masiku”
Xikwembu se xi teke goza ra nkoka ro susa xidyoho ni rifu. Xi rhumele Yesu Kreste leswaku a ta hi fela. Rifu ra Yesu ri nga hi pfuna njhani? Yesu u velekiwe a hetisekile naswona a “nga xi endlanga xidyoho.” (1 Petro 2:22) Hikwalaho, a a ri ni mfanelo yo hanya hilaha ku nga heriki tanihi munhu la hetisekeke. Kambe u endle yini hi vutomi byakwe lebyi hetisekeke? U nyikele ha byona hi ku tirhandzela leswaku hi ta rivaleriwa swidyoho swa hina. Yesu u nyikele hi vutomi byakwe leswaku byi va “nkutsulo wa lavo tala.” (Matewu 20:28) Ku nga ri khale, nkutsulo wolowo wu ta tirha hilaha ku heleleke eka hina. Sweswo swi ta va swi vula yini eka wena? Xiya matsalwa lawa:
“Xikwembu xi rhandze misava swinene xi kala xi nyikela hi N’wana wa xona la tswariweke a ri swakwe, leswaku un’wana ni un’wana loyi a kombisaka ripfumelo eka yena a nga lovisiwi kambe a va ni vutomi lebyi nga heriki.”—Yohane 3:16.
“Entiyisweni u ta mita rifu hi masiku, kunene Yehovha, Hosi leyi Lawulaka yi ta sula mihloti eswikandzeni hinkwaswo.”—Esaya 25:8.
“Rifu i nala wo hetelela la nga ta herisiwa.”—1 Vakorinto 15:26.
“Ntsonga wa Xikwembu wu le vanhwini . . . Kutani xi ta sula mihloti hinkwayo ematihlweni ya vona, rifu a ri nge he vi kona.”—Nhlavutelo 21:3, 4.
Xana u nga hanya nkarhi wo tanihi kwihi? Nhlamulo ya Bibele yi le rivaleni: Vanhu va nga va ni ntshembo wo hanya hilaha ku nga heriki—ku nga ntshembo lowu nga ta hetiseka endzhaku ka loko Xikwembu xi suse vubihi hinkwabyo emisaveni. (Pisalema 37:28, 29) Yesu a a anakanya hi ntshembo wa risima loko a byela wanuna loyi a a beleriwe etlhelo kakwe a ku: “U ta va na mina eParadeyisini.”—Luka 23:43.
Xisweswo, swa twisiseka naswona i swa ntumbuluko ku va vanhu va navela ku hanya hilaha ku nga heriki. Xikwembu xi hi vumbe hi ri ni ku navela koloko! Tlhandlakambirhi, xi ta ku enerisa ku navela koloko. (Pisalema 145:16) Kambe hi fanele hi endla swo karhi. Hi xikombiso, hi fanele hi va ni ripfumelo eka Xikwembu. Vaheveru 11:6 yi ri: “Handle ka ripfumelo a swi koteki ku xi tsakisa kahle [Xikwembu], hikuva la tshinelelaka Xikwembu u fanele a kholwa leswaku xi kona ni leswaku hi xona muhakeri wa lava va xi lavaka hi mbilu hinkwayo.” Ripfumelo ro tano a ro va vukholwa-hava kambe i ku tiyiseka loku sekeriweke eka vutivi lebyi kongomeke bya Bibele. (Vaheveru 11:1) Loko u lava ku va ni ripfumelo ro tano, hi kombela u vulavula ni Timbhoni ta Yehovha ta le ndhawini ya ka n’wina kumbe u nghena eka Web site ya hina ya www.jw.org/ts.
^ ndzim. 21 Ku xandzuka ka Adamu na Evha ku pfuxe mphikamakaneta leyikulu leyi katsaka Xikwembu. Mphikamakaneta leyi yi hlamusela xivangelo lexi endleke leswaku Xikwembu xi pfumelela vubihi swa xinkarhana naswona yi tlhuvutsiwa eka buku leyi pfunetaka ku dyondza Bibele leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? Yi hlaye eka Internet eka www.jw.org/ts.
DYONDZA SWO TALA
Tisele Ta Miri Ti Ni Rungula Ro Tala Ku Fana Ni Layiburari
I yini lexi nga endlaka leswaku van’wasayense lava xiximekaka va tshika dyondzo ya vona ku tiendlekela ka swilo?


c: text/html

text:
MAKHADI YA VANHU VA LE BIBELENI
MAKHADI YA VANHU VA LE BIBELENI
Gidiyoni
Kopa khadi leri ra munhu wa le Bibeleni ivi u dyondza hi Gidiyoni, Muisrayele loyi a ri nhenha leyi nga ni xivindzi. Ri printe, ri tseme, ri petse hi le xikarhi kutani u ri hlayisa.
SWIN'WANA EKA NHLENGELETO LOWU
Yakobe
I xitshembiso xihi lexi Yehovha a xi tshembiseke Yakobe? Dyondza leswi engetelekeke hi ku kopa khadi ra le Bibeleni.
Nawomi
Endzhaku ka loko nuna wakwe ni vana vakwe va file, u kombele vanghana vakwe leswaku va n’wi vitana hi vito rin’wana.
Rahava
U ponise ndyangu wa ka vona hi ku yingisa swileriso.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
XANA BYI LO ENDLIWA?
Vuswikoti Bya Xinyenyana Lexi Vuriwaka Bar-Tailed Godwit
XINYENYANA lexi xi teka rin’wana ra maendzo yo hlamarisa lawa vanhu a va nga ma tivi loko xi rhurhela endhawini yin’wana hi nguva yo karhi. Riendzo leri leheke 11 000 wa tikhilomitara ri nga xi tekela masiku yo tlula nhungu.
Xiya: Valavisisi va pfumela leswaku swinyenyana swin’wana swi tirhisa ti-magnetic field ta misava leswaku swi tiva ndlela leyi swi faneleke swi famba ha yona, onge hiloko swi ri ni khampasi ebyongweni bya swona. Swi nga endleka leswaku xinyenyana lexi xi pfuniwa hi dyambu leswaku xi tiva ndlela leyi xi faneleke xi famba ha yona ninhlikanhi kasi nivusiku xi pfuniwa hi tinyeleti. Swi tikomba onge xi tlhela xi tirhisa switwi swa xona ku twa loko ku ta va ni swidzedze leswi xi pfunaka leswaku xi haha hi rivilo lerikulu hileswi xi susumetiwaka hi mheho ya swona. Hambiswiritano, ndlela leyi rharhanganeke leyi xinyenyana lexi xi kotaka ku teka riendzo ra xona ro leha swinene yi hlamarisa valavisisi. Mutivi wa swilo leswi hanyaka Bob Gill u ri: “Ndzi ni malembe ya 20 ndzi ri karhi ndzi dyondza hi swinyenyana leswi, kambe ni sweswi swa ha ndzi hlamarisaka swinene.”
U anakanya yini? Xana vuswikoti byo tiva ndlela bya xinyenyana xa bar-tailed godwit byi lo tiendlekela kumbe byi lo endliwa?


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
2 Vakorinto 9:1-15
9 Kutani malunghana ni vutirheli+ lebyi nga bya vakwetsimi, ndzi nga va ndzi swi hundzeleta loko ndzi mi tsalela ha byona,2 hikuva ndza yi tiva mianakanyo ya n’wina yo lungheka leyi ndzi tibumaka ha yona eka va le Makedoniya malunghana na n’wina, leswaku Akaya ri tshame ri lunghekile ku ringana lembe+ sweswi, naswona vunyingi bya vona byi khutaziwe hi ku hiseka ka n’wina.3 Kambe ndzi mi rhumela vamakwerhu, leswaku ku tibuma ka hina ha n’wina ku nga vi ka hava emhakeni leyi, kambe leswaku mi ta lungheka+ hakunene, hilaha a ndzi tala ku vula hakona leswaku mi ta va mi lunghekile.4 Loko swi nga ri tano, hi ndlela yo karhi, loko va le Makedoniya vo ta na mina va mi kuma mi nga lunghekanga, hina—ku nga ri n’wina—hi ta khomiwa hi tingana hi ku tiyiseka loku ka hina.5 Hikokwalaho ndzi ehlekete leswaku swi fanerile leswaku ndzi khutaza vamakwerhu va ta eka n’wina ka ha ri emahlweni ni ku lunghiselela ka ha ri emahlweni nyiko ya n’wina ya ku hanana leyi tshembisiweke+ ka ha ri emahlweni, leswaku yi ta lungheka yi ri nyiko ya ku hanana naswona ku nga ri nchumu lowu dyeleriweke.+6 Kambe malunghana ni leswi, loyi a byalaka katsongo,+ u ta tlhela a tshovela katsongo; naswona loyi a byalaka hi xitalo,+ u ta tlhela a tshovela hi xitalo.7 Un’wana ni un’wana a a endle hilaha a boheke hakona embilwini yakwe, ku nga ri hi ku vilela+ kumbe hi ku sindzisiwa, hikuva Xikwembu xi rhandza munyiki+ la tsakeke.8 Ku tlula kwalaho, Xikwembu xa swi kota ku endla leswaku musa wa xona hinkwawo lowu nga faneriwiki wu mi talela, leswaku, hambiloko minkarhi hinkwayo mi eneriseke hilaha ku heleleke eka hinkwaswo, mi va ni swo tala entirhweni+ wun’wana ni wun’wana lowunene.9 (Hilaha ku tsariweke hakona: “Xi ave hinkwako-nkwako, xi nyike lava nga swisiwana, ku lulama ka xona ku tshama hi masiku.”+10 Kutani yena la nyikaka mbewu hi xitalo eka muhaxi ni xinkwa xo dya,+ u ta mi nyika mbewu a tlhela a mi andzisela yona leswaku mi yi haxa naswona u ta engetela ntswalo wa ku lulama ka n’wina.)+11 Ma fuwisiwa eka hinkwaswo, mi fuwiseriwa ku hanana ka mixaka hinkwayo, loku humesaka marito ya ku nkhensa eka Xikwembu+ ha hina;12 hikuva vutirheli bya ntirho lowu wa le rivaleni a hi ku enerisa hi xitalo ntsena leswi laviwaka hi vakwetsimi,+ kambe i ku tlhela ku fuwisiwa hi marito yo tala ya ku nkhensa Xikwembu.13 Hi xitiyisekiso lexi nyikeriwaka hi vutirheli lebyi, va vangamisa Xikwembu hikuva mi titsongahatela mahungu lamanene malunghana na Kreste,+ hilaha mi vulaka hakona erivaleni leswaku ma titsongahata, ni hikwalaho ka leswi mi hananaka emunyikelweni wa n’wina eka vona ni le ka hinkwavo;+14 naswona hi ku mi kombelela, va mi kumbuka hikwalaho ka musa lowu nga faneriwiki+ lowukulu wa Xikwembu lowu nga eka n’wina.15 A ku nkhensiwe Xikwembu hikwalaho ka nyiko+ ya xona ya mahala leyi nga hlamuselekiki.


text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO
Xana Ku Tereka I Ntlhantlho Wa Swiphiqo?
Timbhoni ta Yehovha, ku nga vakandziyisi va magazini lowu, a ti hlanganyeli eka timhaka ta tipolitiki. (Yohane 17:16; 18:36) Xisweswo, loko xihloko lexi xi vika hi swikombiso leswi xiyekaka swa madzolonga, a xi seketeli rixaka ro karhi kumbe ku yima ni tlhelo ro karhi ra tipolitiki.
HI December 17, 2010, Mohamed Bouazizi loyi a a ri ni malembe ya 26 hi vukhale u hele mbilu. Leswi a a xavisa exitarateni le Tunisia, se a a karhatekile hileswi a nga wu kumi ntirho lowu holelaka kahle. Nakambe a a swi tiva leswaku vatirhela-mfumo lava nga ni vukanganyisi va lava ku fumbarherisiwa. Hi mixo wolowo, maphorisa ma n’wi tekele mapyere, mabanana ni maapula yakwe lawa a a ma xavisa. Loko va lava ku teka swikalo swakwe, u arile naswona vanhu van’wana lava voneke mhaka yoleyo va vula leswaku phorisa rin’wana ra xisati ri n’wi makale hi mpama.
Leswi Mohamed a a chichiwe xindzhuti naswona a hlundzukile, u ye ehofisini ya mfumo leyi a yi ri ekusuhi ni laha a a tshama kona leswaku a ya mangala mhaka yoleyo kambe xivilelo xakwe xi biwe hi makatla. Ku vuriwa leswaku u bokolokile emahlweni ka hofisi yoleyo, a ku: “Mi ehleketa leswaku ndzi ta wu wundla hi yini ndyangu wa mina?” Endzhaku ka loko a tichele hi swihalaki leswi kotaka ku khoma ndzilo, u tlwebe mencisi. U fe ku nga si hela ni mavhiki manharhu hikwalaho ka timbanga ta ku tshwa.
Goza leri tekiweke hi Mohamed Bouazizi hikwalaho ka leswi a a heleriwe hi ntshembo, ri ve ni nkucetelo lowukulu eka vanhu va le Tunisia swin’we ni va le matikweni man’wana. Vanhu vo tala va teka leswi a swi endleke tanihi leswi vangeke ku pfukeriwa ka mfumo wa tiko rero ivi wu minuriwa, ni leswi endleke leswaku matiko man’wana ya Maarabu na wona ma sungula ku tereka. Palamendhe ya le Yuropa yi fundzhe Bouazizi ni vanhu van’wana va mune hi ku va nyika Sagwadi ra 2011 ra Sakharov ra Ntshunxeko wo Vula Leswi Munhu A Swi Anakanyaka naswona eka Phepha-hungu ra The Times ra le London ku ve yena munhu wo hlawuleka wa lembe ra 2011.
Hilaha xikombiso lexi xi swi kombisaka hakona, ku tereka swi nga ha pfuna swinene. Kambe i yini leswi vangeke switereka leswi swa ha ku vaka kona sweswinyana? Naswona xana ti kona tindlela tin’wana leti nga tirhisiwaka handle ko tereka?
Ha Yini Ku Tereka Ku Ya Ku Tinyika Matimba Swinene?
Switereka swo tala swi vangiwa hi swilo leswi landzelaka:
Ku nga eneriseki hi matirhelo ya mfumo emugangeni. Loko vanhu va anakanya leswaku hulumendhe ya ka vona ni xiyimo xa ikhonomi swi enerisa swilaveko swa vona, a va tereki—va landzela nawu leswaku va lulamisa swiphiqo swa vona. Hi hala tlhelo, loko vanhu va vona onge hulumendhe ya ka vona yi ni vukanganyisi, yi hombolokile naswona yi ya hi nghohe, sweswo swi nga endla leswaku va pfukela mfumo.
Xiyimo. Hakanyingi, xiendlakalo xo karhi xi susumetela vanhu ku teka goza, va tshika ku amukela xiyimo va anakanya leswaku va fanele va endla swo karhi. Hi xikombiso, mhaka ya Mohamed Bouazizi yi vange switereka swo tala eTunisia. Le India, xitereka xa ku ala ku dya xa ku lwisana ni vukanganyisi lebyi endliweke hi mulweri wa ntshunxeko Anna Hazare xi vange switereka leswi sunguriweke hi vaseketeri va yena emadorobeni ya 450.
Hilaha Bibele yi vuleke hakona khale, hi hanya “emisaveni leyi vanhu van’wana va nga ni vulawuri naswona van’wana va bohekaka ku xaniseka ehansi ka vona.” (Eklesiasta 8:9, Good News Translation) Vukanganyisi ni vuhomboloki swi tele swinene namuntlha ku tlula leswi a swi ri xiswona hi nkarhi wolowo. Entiyisweni, vanhu va swi xiya swinene ku tlula rini na rini leswaku fambiselo ra tipolitiki ni ra ikhonomi swi tsandzekile ku va pfuna. Tiselfoni ta manguva lawa leti nga ni tiprogreme ta khompyuta, Internet ni switichi swa le ka thelevhixini leswi kombisaka mahungu vusiku ni nhlikanhi swi endla leswaku hambi ku ri vanhu lava tshamaka etindhawini ta le kule va tereka loko fambiselo ra hulumendhe ri nga va tsakisi.
Hi byihi vuyelo lebyi vangiwaka hi ku tereka?
Vanhu lava hlohlotelaka switereka va vula leswaku ku tereka ku endle leswaku ku va ni vuyelo lebyi landzelaka:
Ku pfuneka swisiwana. Hikwalaho ka switereka swa lava hirheke le Chicago, eIllionois, le U.S.A., leswi endlekeke hi nkarhi wa Ku Hohloka Lokukulu ka Ikhonomi hi va-1930, vafambisi va doroba va sivele ku hlongoriwa ka vona etindlwini leti va ti hirheke ivi va kumela van’wana va vona mintirho. Switereka leswi fanaka ni leswi le Dorobeni ra New York swi endle leswaku mindyangu ya 77 000 leyi a yi hlongoriwile emakaya ya yona yi vuyiseriwa.
Ku lulamisa vuhomboloki. Xihlawuhlawu xa ku khandziya tibazi exikarhi ka Vantima ni Valungu lexi veke kona hi 1955/1956 edorobeni ra Montgomery, eAlabama, le U.S.A., xi endle leswaku ku cinciwa milawu leyi a yi pfumelela vakhandziyi va Valungu ku tshama eswitulwini kasi Vantima va yima hi milenge.
Ku yimisa matsima yo aka. Hi December 2011, vanhu va makume ya magidi va terekile va lwisana ni ku akiwa ka xitichi xa gezi lexi a xi ta tirha hi malahla lexi a xi ta va ekusuhi ni le Hong Kong, hikwalaho ko karhateka hi ku thyakisiwa ka moya, kutani ntirho wolowo wu yimisiwile.
Entiyisweni, vanhu lava terekaka a hi minkarhi hinkwayo va kumaka swilo leswi va swi lavaka. Hi xikombiso, valawuri va nga ha hlawula ku va xupula ematshan’weni yo va nyika leswi va swi lavaka. Sweswinyana, presidente un’wana wa le tikweni ra le Vuxa Xikarhi u vule leswi malunghana ni xitereka xa kwalaho: “Hi fanele hi lwisana na xona hi matimba” naswona vanhu va magidi va file eka xitereka xexo.
Hambiloko lava terekaka va fikelela swikongomelo swa vona, vuyelo bya kona minkarhi hinkwayo byi vanga swiphiqo leswintshwa. Wanuna un’wana loyi a pfuneteke eku menuriweni ka murhangeri wa tiko rin’wana ra laha Afrika u byele vatsari va magazini wa Time malunghana ni mfumo lowuntshwa a ku: “A ku ri nkarhi wo tsakisa lowu hi ku hatlisa wu hundzukeke hasahasa.”
Xana yi kona ndlela yo antswa yo lulamisa timhaka?
Vanhu vo tala lava dumeke va vone swi fanerile leswaku va lwisana ni mimfumo leyi tshikilelaka vanhu. Hi xikombiso, mufi Václav Havel, loyi a tshameke a va presidente ya le Czech loyi a heteke malembe yo tala ekhotsweni hikwalaho ko lwela timfanelo ta vanhu, u tsale leswi hi 1985: “[Vanhu lava terekaka] va nga nyiketela vutomi bya vona ntsena naswona va byi nyikela hikwalaho ka leswi ku nga riki na ndlela yin’wana yo seketela ntiyiso lowu va wu tshembaka.”
Marito ya Havel ma kombisa swiendlo leswi kombisaka ku heleriwa hi ntshembo swa Mohamed Bouazizi ni van’wana. Etikweni rin’wana ra le Asia, vanhu vo tala va ha ku tihisa va kombisa ku vilerisiwa hi varhangeri va vukhongeri ni va tipolitiki. Wanuna un’wana loko a hlamusela lexi susumetelaka vanhu ku endla swiendlo swoleswo leswi hundzeletiweke, u byele vatsari va magazini wa Newsweek a ku: “A hi na swibamu. A hi swi lavi ku vavisa vanhu van’wana. A ku na swin’wana leswi vanhu va nga swi endlaka.”
Bibele yi vula leswaku vuhomboloki, vukanganyisi ni ku tshikileriwa swi ta herisiwa. Yi hlamusela hi mfumo lowu Xikwembu xi wu simekeke etilweni lowu nga ta siva mafambiselo ya tipolitiki ni ya ikhonomi lama tsandzekeke lama vangaka leswaku vanhu va tereka. Vuprofeta lebyi vulavulaka hi Mufumi wa mfumo lowu byi ri: “Yi ta kutsula xisiwana lexi kombelaka ku pfuniwa, ni la xanisekaka ni hinkwavo lava nga riki na mupfuni. Yi ta kutsula moya-xiviri wa vona eku tshikileriweni ni le madzolongeni.”—Pisalema 72:12, 14.
Timbhoni ta Yehovha ti tshemba leswaku Mfumo wa Xikwembu hi wona ntsena lowu nga ta tisa misava ya ku rhula. (Matewu 6:9, 10) Hikwalaho, a ti hlanganyeli eka switereka. Kambe xana mhaka ya leswaku mfumo wa Xikwembu wu ta herisa leswi vangaka ku tereka a hi ntiyiso? Yi nga ha languteka yi nga ri ntiyiso. Kambe, vanhu vo tala va tshemba vulawuri bya Xikwembu. Ha yini u nga tikambisiseli hi wexe loko leswi swi ri ntiyiso?


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Esaya 19:1-25
19 Ku avanyisiwa ka Egipta:+ Waswivo! Yehovha u khandziye papa leri nga ni rivilo,+ u ya aEgipta. Kunene swikwembu leswi nga pfuniki nchumu swa Egipta swi ta rhurhumela hikwalaho ka yena,+ ni mbilu ya Egipta yi ta n’oka endzeni ka yena.+2 “Kutani ndzi ta endla leswaku Vaegipta va lwa ni Vaegipta, kunene un’wana ni un’wana u ta lwa ni makwavo, ni un’wana a lwa ni nakulobye, muti wu lwa ni muti wun’wana, mfumo wu lwa ni mfumo wun’wana.+3 Moya wa Egipta wu ta pfilunganyeka,+ naswona ndzi ta pfilunganya makungu ya yena.+ Hakunene va ta titshega hi swikwembu leswi nga pfuniki nchumu+ ni hi vangoma ni hi swingomatanda ni hi vavhumbhi lavakulu va swiendlakalo.+4 Kutani ndzi ta nyiketa Egipta evokweni ra mulawuri la karhataka, naswona hosi leyi nga ta va fuma yi ta va yi ri ni matimba,”+ ku vula Hosi ya ntiyiso, Yehovha wa mavuthu.5 Kunene mati ma ta oma elwandle, ni nambu wu ta phya wu oma.+6 Kutani milambu yi ta nun’hwa; misele ya Nayili ya Egipta yi ta vohla, yi phya.+ Rihlanga+ ni vungu swi ta vuna.7 Tindhawu leti nga riki na nchumu ekusuhi ni Nambu wa Nayili, laha Nambu wa Nayili wu sungulaka kona, ni tindhawu hinkwato leti byariweke mbewu eNambyeni wa Nayili, ti ta oma.+ Kunene ti ta susiwa, ti nga ha vi kona.8 Kutani vaphasi va tinhlampfi va ta rila, ni hinkwavo lava hoxaka swinjovo eNambyeni wa Nayili va ta dyiwa hi mbitsi, ni lava andlalaka tinkoka ta tinhlampfi ehenhla ka vuandlalo bya mati va ta nyamalala.+9 Kutani lava tirhaka hi ximila xa ntsembyana lexi basisiweke+ va ta khomiwa hi tingana; swin’we ni valuki va mapesa yo basa.10 Vatirhi vakwe lava lukaka+ va ta pfotlosiwa, wu ta hlunama moya-xiviri wa hinkwavo lava tirhelaka hakelo.11 Tihosana ta Sowana+ hakunene i swiphukuphuku. Loko ku ri tintlhari ta vatsundzuxi va Faro, kungu ra vona i nchumu lowu nga twaliki.+ Xana n’wina mi ta vurisa ku yini eka Faro mi ku: “Ndzi n’wana wa lavo tlhariha, n’wana wa tihosi ta minkarhi ya khale”?12 Kutani, ti kwihi—tintlhari ta n’wina+—leswaku ti mi byela sweswi ni leswaku ti tiva xikongomelo xa Yehovha wa mavuthu malunghana na Egipta?+13 Tihosana ta Sowana ti endle vuphukuphuku,+ tihosana ta Nofu+ ti xisiwile, varhangeri+ va tinyimba takwe va tsendzelekise Egipta.14 Yehovha u chululele moya wa ku pfilunganyeka exikarhi ka yena;+ naswona va endle leswaku Egipta a tshetsheleka entirhweni wa yena hinkwawo, hilaha la dakweke a tshetshelekelaka emahlanteni yakwe hakona.+15 Kutani Egipta wu ta pfumala ntirho lowu nga ta endliwa hi nhloko kumbe hi ncila, hi xihluke kumbe hi vungu.+16 Esikwini rero Egipta u ta fana ni vavasati, kunene u ta rhurhumela,+ a chava loko Yehovha wa mavuthu a tlakusa voko ehenhla ka yena.+17 Kutani misava ya Yuda yi ta tsekatsekisa Egipta.+ Un’wana ni un’wana loyi a byeriwaka ha yona u ta chava hikwalaho ka xikongomelo xa Yehovha wa mavuthu lexi a xi endlaka ku lwa na yena.+18 Esikwini rero ku ta va ni miti ya ntlhanu etikweni ra Egipta+ leyi vulavulaka ririmi ra Kanana+ ni leyi hlambanyaka+ eka Yehovha wa mavuthu. Muti wun’wana wu ta vuriwa Muti wo Hirimuxa.19 Esikwini rero ku ta va ni alitari ya Yehovha exikarhi ka tiko ra Egipta,+ ni phuphu ya Yehovha etlhelo ka ndzilakana wa yena.20 Kutani yi ta va xikombiso ni vumbhoni eka Yehovha wa mavuthu etikweni ra Egipta;+ hikuva va ta huwelela eka Yehovha hikwalaho ka vatshikileri,+ kutani u ta va rhumela muponisi lonkulu, loyi entiyisweni a nga ta va kutsula.+21 Kunene Yehovha u ta tiviwa hi Vaegipta;+ naswona Vaegipta va ta tiva Yehovha esikwini rero, va ta endla xitlhavelo ni nyiko+ naswona va ta endla xihlambanyo eka Yehovha kutani va ta xi hetisisa.+22 Kunene Yehovha u ta twisa Egipta ku vava.+ Ku ta va ni ku twisiwa ku vava ni ku horisiwa;+ kutani va ta tlhelela eka Yehovha,+ yena u ta endla leswaku va kombela eka yena, a va horisa.+23 Esikwini rero ku ta va ni gondzo lerikulu+ leri humaka aEgipta ri ya eAsiriya, kutani Asiriya u ta ta aEgipta, Egipta yena a ya eAsiriya; kunene va ta tirha, Egipta na Asiriya.24 Esikwini rero Israyele u ta va wa vunharhu swin’we na Egipta na Asiriya,+ ku nga nkateko exikarhi ka misava,+25 hikuva Yehovha wa mavuthu u ta va a n’wi katekisile,+ a ku: “Vanhu va mina a va katekisiwe, Egipta, ni ntirho wa mavoko ya mina, Asiriya,+ ni ndzhaka ya mina, Israyele.”+


text:
Dyondzo 72: Xikwembu Xi Pfuna Hosi Hezekiya
Xana wa swi tiva leswaku ha yini wanuna loyi a khongela eka Yehovha? Ha yini a veke mapapila lawa emahlweni ka alitari ya Yehovha? Wanuna loyi i Hezekiya. I hosi ya mfumo wa le dzongeni wa tinyimba timbirhi eIsrayele. Naswona u le khombyeni lerikulu. Ha yini?
Hikuva mavuthu ya Vaasiriya ma lovise mfumo wa le n’walungwini wa tinyimba ta khume. Yehovha u va tshikile va wu lovisa hikuva vanhu volavo a va homboloke ngopfu. Sweswi mavuthu ya Vaasiriya ma lava ku lwa ni mfumo wa tinyimba timbirhi.
Hosi ya le Asiriya ya ha ku rhumela mapapila eka Hosi Hezekiya. Lawa i mapapila lawa Hezekiya a ma vekeke emahlweni ka Xikwembu. Mapapila lawa a ma sandza Yehovha ni ku byela Hezekiya leswaku a tshika ku lwa. Hi yona mhaka leyi Hezekiya a khongeleke a ku: ‘Oho Yehovha, hi ponise eka hosi ya Asiriya. Xisweswo matiko hinkwawo ma ta swi tiva leswaku hi wena Xikwembu u ri wexe.’ Xana Yehovha a a ta n’wi yingisa Hezekiya?
Hezekiya i hosi leyinene. A nga fani ni tihosi to biha ta mfumo wa tinyimba ta khume ta Israyele, kumbe tata wakwe wo biha Hosi Akazi. Hezekiya a a yingisa milawu ya Yehovha hinkwayo. Xisweswo loko Hezekiya a heta ku khongela, muprofeta Esaya u n’wi rhumele rungula leri humaka eka Yehovha: ‘Hosi ya Asiriya a yi nge ngheni eYerusalema. Ku hava ni socha ni rin’we ra yona leri nga ta tshinela. A va nge wu copi nseve ni wun’we emutini.’
Languta xifaniso lexi nga eka tluka leri. Xana wa ma tiva masocha lawa lama feke? I Vaasiriya. Yehovha u rhumele ntsumi ya yena, kutani yi dlaye masocha ya Vaasiriya ya 185 000 hi vusiku byin’we. Kutani hosi ya Vaasiriya yi lan’wile yi tlhelela ekaya.
Mfumo wa tinyimba timbirhi wu ponile, naswona vanhu va ve ni ku rhula ku ringana nkarhinyana. Kambe endzhaku ka ku fa ka Hezekiya, n’wana wakwe Manase u ve hosi. Manase ni n’wana wakwe Amoni la fumeke endzhaku ka yena, havumbirhi va ve tihosi to biha. Nakambe tiko ri funengetiwe hi vugevenga ni tinyimpi. Endzhaku ka loko Hosi Amoni a dlayiwe hi malandza yakwe, n’wana wakwe Yosiya u ve hosi ya mfumo wa tinyimba timbirhi.
2 Tihosi 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Swivutiso
- I mani wanuna loyi a nga exifanisweni, naswona ha yini a ri ekhombyeni lerikulu?
- I mapapila ya yini lawa Hezekiya a ma vekeke emahlweni ka Xikwembu, naswona Hezekiya u khongelela yini?
- Xana Hezekiya i hosi ya njhani, naswona hi rihi rungula leri Yehovha a ri rhumeleke eka yena hi ku tirhisa muprofeta Esaya?
- Xana ntsumi ya Yehovha yi va endle yini Vaasiriya, hilaha swi kombisiweke hakona exifanisweni?
- Hambileswi mfumo wa tinyimba timbirhi a wu ri ni ku rhula swa xinkarhana, xana ku humelele yini endzhaku ka ku fa ka Hezekiya?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya 2 Tihosi 18:1-36.
Xana Rabuxake lowa muvulavuleri wa Vaasiriya u ringete njhani ku tsanisa ripfumelo ra Vaisrayele?
Xana Timbhoni ta Yehovha ti xi landzela njhani xikombiso xa Hezekiya loko ti tirhisana ni vakaneti?
- Hlaya 2 Tihosi 19:1-37.
Xana vanhu va Yehovha namuntlha va n’wi tekelela njhani Hezekiya eminkarhini ya maxangu?
Hi tihi tinyimpi tinharhu leti Hosi Senakeribi a ti hluleke, naswona hi ku ya hi vuprofeta u fanekisela mani?
- Hlaya 2 Tihosi 21:1-6, 16.
Ha yini ku nga vuriwaka leswaku Manase a a ri un’wana wa tihosi to homboloka swinene leti tshameke ti fuma eYerusalema?


text:
U Nga Humelela!
“Ndza tsaka swinene loko swinhwanyetana swa mina swimbirhi swi ndzi angarha ndzi nga swi rindzelanga ivi swi ku, ‘Manana, ha ku rhandza.’”—ANNA, MANANA LOYI A NGA YEXE WA LE POLAND.
“Hakanyingi swa ndzi tsakisa ku vona vana va mina va tlangela swilo leswi ndzi va endlelaka swona. Minkarhi yin’wana va ndzi nyika tinyiko letitsongo, to fana ni xifaniso lexi va xi mpfampfarhuteke. Eka mina sweswo swi vula swo tala ku tlula matshalatshala wahi ni wahi lawa ndzi ma endlaka.”—MASSIMO, TATANA LOYI A NGA YEXE WA LE ITALY.
“Minkarhi yin’wana loko ndzi tshikilelekile, xin’wana xa swifanyetana swa mina xa ndzi angarha, xi ndzi tswontswa ivi xi ndzi byela leswaku xa ndzi rhandza swinene.”—YASMIN, MANANA LOYI A NGA YEXE WA LE AFRIKA DZONGA.
LAWA ko va man’wana ya marito lawa magazini wa Xalamuka! wu ma kumeke eka nkambisiso wa misava hinkwayo lowu endliweke eka vatswari vo tala lava nga voxe. Vatswari vo tala lava nga voxe, ngopfu-ngopfu vamanana, va vule leswaku va navela onge va nga va ni vavanuna lava va nga ni rirhandzu leswaku va va pfuna. * Nilokoswiritano, marito lawa va ma vuleke ma tlhela ma kombisa leswaku se va xi toloverile xiyimo lexi va nga eka xona.
I yini leswi pfuneke vatswari volavo lava nga voxe leswaku va tolovela vutihlamuleri bya vona byo tika ni ku byi byarha hi ndlela leyi humelelaka? Eswihlokweni leswi landzelaka, hi ta kambisisa swiringanyeto leswinene ni marito lama humaka embilwini lawa va ma vuleke swin’we ni milawu leyi va pfuneke loko va ri karhi va kurisa vana va vona. Loko u ri mutswari loyi a nga yexe, hi tshemba leswaku swihloko leswi a swi nge ku pfuni ku byarha vutihlamuleri bya wena hi ndlela leyi humelelaka ntsena, kambe swi ta tlhela swi ku pfuna leswaku u byi byarha u tsakile. Entiyisweni, sweswo swi nga va ntlhontlho lowukulu emisaveni ya namuntlha leyi cincaka hi ku hatlisa ni leyi hi nga tiviki leswaku yi hi khomele yini. *
Swihloko sweswo swi ta dzika eka timhaka ta tsevu. Ndlela leyi vatswari lava nga voxe va nga
Kumaka nseketelo lowukulu ha yona
Vulavurisanaka kahle ha yona ni vana va vona
Rhangisaka swilo swa nkoka ha yona
Va vekelaka ha yona vana va vona swipimelo leswi twisisekaka
Va dyondzisaka ha yona vana va vona mahanyelo lamanene
Nghenisaka Xikwembu endyangwini wa vona ha yona
^ ndzim. 5 Emisaveni hinkwayo, vatswari vo tala lava nga voxe i vavasati naswona swihloko leswi swa ntlhandlamano swi swi kombisa kahle sweswo.
^ ndzim. 6 Milawu yo tala leyi nga eswihlokweni leswi swa ntlhandlamano yi nga ha tlhela yi pfuna mindyangu leyi nga ni vatswari vambirhi.


text:
Vavanuna—Endlani Makaya Ya N’wina Ma Va Ndhawu Leyi Phyuphyisaka
XANA i ku phyuphya ka muxaka muni loku wanuna a faneleke a ku endlela nsati wakwe? Vanhu vo tala va kurisiwa va tiva leswaku nchumu wa nkoka lowu wanuna a faneleke a wu endlela ndyangu wakwe i ku tirha a ta kuma mali. Kambe vavasati van’wana lava hanyaka emafurheni a va na wona ntsako ni ku eneriseka. Hi xikombiso, wansati wa le Spain la vuriwaka Rosa, loko a vulavula hi nuna wa yena u ri: “A a ri munhu lonene eka vanhu van’wana kambe ekaya a a nga ri na musa.” Joy wa le Nigeria u ri: “Loko ndzi nga pfumelelani ni nuna wa mina hi mhaka yo karhi, a a ku: ‘U fanele u endla xin’wana ni xin’wana lexi ndzi xi vulaka hikuva ndzi nuna wa wena.’”
Xana wanuna a nga byi hetisisa njhani vutihlamuleri bya yena hi ndlela ya rirhandzu? I yini lexi lavekaka eka wanuna leswaku muti wakwe wu va “ndhawu yo wisela eka yona” eka nsati wakwe?—Rhuti 1:9.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA HI VULAWURI BYA WANUNA
I ntiyiso leswaku wanuna ni wansati va fana emahlweni ka Xikwembu kambe Bibele yi vula leswaku un’wana ni un’wana wa vona u ni vutihlamuleri byakwe endyangwini. Varhoma 7:2 yi vula leswaku wansati loyi a tekiweke u va ehansi ka ‘nawu wa nuna wa yena.’ Ku fana ni minhlangano yo tala leyi eka yona ku vekiweke munhu wo karhi leswaku a rhangela, Xikwembu xi veke wanuna leswaku a va nhloko ya nsati wakwe. (1 Vakorinto 11:3) Vavanuna va fanele va rhangela emindyangwini ya vona.
Tanihi wanuna, u fanele u byi tirhisa njhani vulawuri lebyi Xikwembu xi ku nyikeke byona? Bibele yi ri: “Hambetani mi rhandza vasati va n’wina, hilaha Kreste na yena a rhandzeke vandlha hakona.” (Vaefesa 5:25) I ntiyiso leswaku Yesu Kreste a a nga tekanga kambe xikombiso xa yena xi nga ku pfuna leswaku u va wanuna lonene. A hi voneni leswaku xi nga ku pfuna njhani.
VUTOMI BYA YESU I XIKOMBISO LEXINENE EKA VAVANUNA
Yesu a a chavelela van’wana a tlhela a va pfuna. Yesu u tshembise vanhu hinkwavo lava a va tshikilelekile ni ku hela matimba hikwalaho ka swiphiqo a ku: “Tanani eka mina, . . . ndzi ta mi phyuphyisa.” (Matewu 11:28, 29) A a va horisa emirini a tlhela a va pfuna leswaku va tshinela eka Yehovha. Sweswo a swi endla leswaku vo tala va tshinela eka yena naswona a va tiyiseka leswaku u ta va phyuphyisa.
Ndlela leyi vavanuna va nga tekelelaka Yesu ha yona. Tiva leswaku u nga n’wi pfuna njhani nsati wa wena hi ntirho lowu a faneleke a wu endla. Vavasati van’wana va titwa hi ndlela leyi Rosa a titweke ha yona, u te: “Eka nuna wa mina a ndzo va mutirhi wakwe.” Kambe wanuna la vuriwaka Kweku loyi vukati bya vona byi nga byinene u ri: “Hakanyingi ndzi vutisa nsati wa mina leswaku i yini leswi a nga tsakelaka ndzi n’wi pfuna hi swona. Leswi ndzi n’wi rhandzaka hi mina ndzi vutisaka leswaku ndzi nga n’wi pfuna hi yini eka mintirho ya le kaya.”
Yesu a a anakanyela a tlhela a twelana. Ku hundze malembe ya 12 wansati un’wana a karhatiwa hi vuvabyi lebyikulu. Loko a twa hi matimba ya Yesu yo endla masingita, “a a hamba a ku: ‘Loko ndzo khumba ntsena tinguvu takwe ta le handle, ndzi ta hola.’” A a tiyisile! U tshinelele Yesu, a khumba nguvu yakwe ya le handle hiloko a hola hi nkarhi wolowo. Hambileswi van’wana lava a va hlalerile va vuleke leswaku wansati loyi u hoxisile, Yesu u swi xiyile leswaku a a lava mpfuno hakunene. * Hi musa Yesu u te: “N’wananga, . . . hanya swinene evuvabyini bya wena bya khombo.” Yesu a nga lavanga ku n’wi khomisa tingana kambe u xiye vuvabyi byakwe. U tlhele a tikombisa leswaku i wanuna la nga ni ntwela-vusiwana.—Marka 5:25-34.
Ndlela leyi vavanuna va nga tekelelaka Yesu ha yona. Loko nsati wa wena a vabya, n’wi anakanyele u tlhela u n’wi lehisela mbilu. Ringeta ku twisisa ndlela a titwaka ha yona. Hi xikombiso, Ricardo u ri: “Loko ndzi xiya leswaku nsati wa mina u hatla a hlundzuka, ndzi ringeta hi matimba leswaku ndzi nga vuli swilo leswi nga ta nyanyisa xiyimo.”
Yesu a a vulavurisana ni vadyondzisiwa vakwe. Yesu a a bula ni vanghana va yena hi swilo swo tala. U te: “Swilo hinkwaswo leswi ndzi swi tweke eka Tatana ndzi mi tivise swona.” (Yohane 15:15) I ntiyiso leswaku minkarhi yin’wana Yesu a a lava ku va yexe, a anakanyisisa ni ku khongela. Kambe a a tshamela ku tivisa vadyondzisiwa vakwe ndlela leyi a titwaka ha yona. Hi vusiku bya le mahlweni ko dlayiwa tanihi xigevenga, u va byerile leswaku “moya-xiviri [wa yena] wu ni gome lerikulu.” (Matewu 26:38) Hambileswi swiendlo swa vona swi n’wi heteke matimba, a nga tshikanga ku vulavurisana ni vanghana vakwe.—Matewu 26:40, 41.
Ndlela leyi vavanuna va nga tekelelaka Yesu ha yona. Vulavurisana ni nsati wa wena u n’wi byela ndlela leyi u titwaka ha yona. Wansati a nga ha vilela leswaku nuna wa yena u burisana ngopfu ni vanhu van’wana kambe ekaya wa miyela. Kambe xiya ndlela leyi Ana a titwaka ha yona loko nuna wa yena a n’wi byela ndlela leyi a titwaka ha yona u ri: “Ndza swi xiya leswaku hakunene nuna wa mina wa ndzi rhandza ndzi titwa ndzi ri munghana wa yena.”
U nga tibyeli leswaku u ta tshama u miyerile leswaku u vavisa nsati wa wena. Wansati un’wana u ri: “Loko nuna wa mina a hlundzukile, ku hundza masiku a nga ndzi vulavurisi. A a ndzi endla ndzi titwa ndzi ri ni nandzu naswona ndzi nga rhandziwi.” Kambe Edwin loyi a ringetaka ku tekelela xikombiso xa Yesu u ri: “Loko ndzi hlundzukile, a ndzi hlamuli hi nkarhi wolowo kambe ndzi rindza kukondza ku fika nkarhi lowunene wa ku va hi lulamisa mhaka.”
Joy loyi ku vulavuriweke ha yena laha henhla, u vula leswaku loko nuna wa yena a sungula ku dyondza Bibele ni Timbhoni ta Yehovha, u hundzukile. Joy u ri: “U ringeta hi matimba leswaku a va wanuna la nga ni rirhandzu a tekelela Yesu.” Vatekani vo tala va pfuneka hikwalaho ka ndzayo ya Bibele. Xana na wena u nga swi tsakela ku fana na vona? U nga kombela dyondzo ya Bibele ya mahala eka un’wana wa Timbhoni ta Yehovha.
^ ndzim. 10 Hi ku ya hi Nawu wa Muxe, xiyimo xa wansati loyi a xi n’wi endla a va munhu la nga tengangiki naswona un’wana ni un’wana loyi a a ta n’wi khumba na yena a a ta va la nga tengangiki.—Levhitika 15:19, 25.
DYONDZA SWO TALA
I Yini Dyondzo Ya Bibele?
Kuma tinhlamulo ta swivutiso malunghana ni nongonoko wa hina wa dyondzo ya mahala ya Bibele.
Ndyangu Wa Wena Wu Nga Va Ni Ntsako Hi Ndlela Yihi?
Yehovha ku nga Xikwembu lexi tsakeke u lava leswaku mindyangu yi va ni ntsako. Kuma ndzayo ya Bibele leyi pfunaka leyi yaka eka vavanuna, vavasati, vatswari ni vana.


text:
LANGUTELO RA BIBELE
Vungoma
Xana swi hoxile ku ringeta ku vulavula ni vanhu lava feke?
“U nga tshuki u hundzukela evangomeni . . . leswaku u va la nga tengangiki hi vona.”—Levhitika 19:31.
LESWI VANHU VA SWI VULAKA
Swa twisiseka leswi vanhu va lavaka ku tiyisekisiwa leswaku murhandziwa wa vona la feke a nga le ku xanisekeni. Hikwalaho va ri: “Ha yini hi nga ringeti ku tihlanganisa na yena hi ku tirhisa mungoma kumbe munhu la kotaka ku vona vumundzuku? Kumbexana vanhu volavo va nga hi pfuna ku amukela xiyimo xolexo ni ku endla hi va ni ku rhula ka mianakanyo.”
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Leswi Bibele yi swi vulaka malunghana ni ku va lava hanyaka va ringeta ku tihlanganisa ni vafi swi le rivaleni, ku nga mukhuva lowu a wu tolovelekile eminkarhini ya khale. Hi xikombiso, Nawu wa Yehovha Xikwembu lowu a wu nyikeke tiko ra Israyele a wu ku: “Ku nga tshuki ku kumiwa eka wena munhu un’wana ni un’wana . . . la vutisaka mungoma kumbe . . . la vutisisaka lava feke. Hikuva vanhu hinkwavo lava endlaka swilo leswi i nchumu lowu nyenyetsaka eka Yehovha.” (Deteronoma 18:10-12) Nakambe Bibele yi vula leswaku vanhu lava tirhisaka vungoma hambi byi ri bya muxaka wihi “a va nge dyi ndzhaka ya mfumo wa Xikwembu.”—Vagalatiya 5:19-21.
Xana vafi va nga pfuna vanhu lava hanyaka?
“Lava hanyaka va swi tiva leswaku va ta fa; kambe loko ku ri lava feke, a va tivi nchumu nikatsongo.”—Eklesiasta 9:5.
LESWI VANHU VA SWI VULAKA
Vo tala va vula leswaku lava feke va hambeta va hanya va ri hi xivumbeko xin’wana. Hikwalaho va nga ha ringeta ku vulavula na vona, kumbexana leswaku va ta kuma rungula ro karhi kumbe leswaku va rhulisa vafi va ri ni ntshembo wa leswaku va nge va karhati lava hanyaka.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“Lava hanyaka va swi tiva leswaku va ta fa; kambe loko ku ri lava feke, a va tivi nchumu nikatsongo . . . Rirhandzu ra vona, rivengo ra vona ni mavondzo ya vona [ku nga ndlela leyi a va titwa ha yona loko va ha hanya] se swi herile.” (Eklesiasta 9:5, 6) Bibele yi dyondzisa leswaku vafi va file! A va nge swi koti ku ehleketa, ku endla swo karhi hambi ku ri ku gandzela Xikwembu. Pisalema 115:17 yi ri: “Lava feke a va [xi] dzunisi [Xikwembu], hambi ku ri mani na mani la rhelelaka eku miyeleni.”
Xana leswi vangoma va swi vulaka minkarhi yin’wana a hi ntiyiso?
“Xana swi fanerile ku kombelela vanhu lava hanyaka eka vanhu lava feke?”—Esaya 8:19.
LESWI VANHU VA SWI VULAKA
Van’wana va vula leswaku vangoma va kota ku hlamusela rungula leri tiviwaka hi vafi ni maxaka ya vona kumbe vanghana va vona ntsena.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Ndzima 28 ya buku ya Samuwele wo Sungula yi hlamusela ndlela leyi hosi leyi nga tshembekiki leyi vuriwaka Sawulo, yi xi tluleke ha yona xileriso xa Xikwembu xa ku nga vutisi vangoma. Yi ye eka mungoma, wansati loyi a swi tikomba onge a a vulavula ni munhu wa Xikwembu la feke la vuriwaka Samuwele! Kambe, xana a a vulavula na Samuwele hakunene? Doo! Entiyisweni, a a vulavula ni mukanganyisi—loyi a a tiendla Samuwele la feke.
Mukanganyisi yoloye a ku ri moya wo homboloka, muyimeri wa “tata wa mavunwa”—Sathana. (Yohane 8:44) Ha yini mimoya yo homboloka kumbe madimona swi hlohlotela langutelo ra leswaku vafi va hambeta va hanya? Xikongomelo xa yona i ku onha vito ra Xikwembu ni ku thyakisa Rito ra xona leri tsariweke, ku nga Bibele.—2 Timotiya 3:16.
Xana mhaka leyi hi buleke ha yona yi kombisa leswaku vafi a va na ntshembo? Nikatsongo! Bibele yi tshembisa leswaku vanhu lava nga ‘etlela’ emasirheni, hi ndlela yo fanekisela, va ta pfuxiwa enkarhini lowu taka. * (Yohane 11:11-13; Mintirho 24:15) Sweswi ha tiyiseka leswaku varhandziwa va hina lava feke a va le ku xanisekeni.
^ ndzim. 16 Ndzima 7 ya buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? yi ni xihloko lexi nge “Ntshembo Wa Xiviri Hi Varhandziwa Va Wena Lava Feke.”
DYONDZA SWO TALA
Xana Diyavulosi A Nga Va Lawula Vanhu?
Diyavulosi u va lawula njhani vanhu naswona u nga yi papalata njhani mintlhamu yakwe?


text:
XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) SEPTEMBER 2012
Xihondzo xo Rindza—Nkandziyoso wa Vandlha, September 15, 2012
Nkandzyiso lowu wu hlamusela vuprofeta lebyi nga eBibeleni lebyi hi khumbaka namuntlha ni leswi hi nga swi dyondzaka eka timfanelo ta Yehovha na Yesu.
Ndlela Leyi Misava Leyi Yi Nga Ta Herisiwa Ha Yona
Bibele yi vulavula hi swiendlakalo swa nkhume leswi nga ta endleka ku nga ri khale. Hi swihi swiendlakalo leswi? Swi ta hi khumba njhani?
Ku Rhula Ku Ringana Gidi Ra Malembe Ni Le Ndzhaku Ka Wona!
Xiya ndlela leyi Mfumo wa Yesu wu nga ta tisela vanhu mikateko ha yona.
Swikolo Swa Vutirheli—Vumbhoni Bya Rirhandzu Ra Yehovha
Hinkwerhu ka hina hi nga vuyeriwa njhani eka dyondzo leyi ya Xikwembu?
Dyondza eka ku Lehisa Mbilu ka Yehovha na Yesu
Yehovha na Yesu va swi kombisa njhani leswaku va lehisa mbilu? Hi nga endla yini leswaku hi tekelela ku lehisa ka vona mbilu?
“A Mi Ri Tivi Siku Hambi Ku Ri Nkarhi Wa Kona”
Yesu a a vula yini hi marito lawa? Ma hi khumba njhani ha un’we wa hina?
Yehovha U Hlengeleta Vanhu Va Yena Lava Tsakeke
Minkuvo ya le Bibeleni yi fana njhani ni mintsombano ya Timbhoni ta Yehovha? Ha yini swi fanerile leswaku hi va kona?


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yobo 10:1-22
10 “Kunene moya-xiviri wa mina wu nyenya vutomi bya mina.+Ndzi ta humesa mhaka leyi yi ndzi karhataka.Ndzi ta vulavula moya-xiviri wa mina wu ri ni mbitsi!2 Ndzi ta byela Xikwembu ndzi ku, ‘U nga ndzi vuli lowo homboloka.Ndzi byele xivangelo lexi endlaka leswaku u lwa na mina.3 Xana i swinene eka wena leswaku u endla xihoxo,+Leswaku u bakanya mihandzu ya ku tikarhata hi matimba ka mavoko ya wena,+Leswaku u vonaka hakunene ehenhla ka xikungu xa lavo homboloka?4 Xana u ni mahlo+ ya nyama,Kumbe, xana u vona hilaha munhu wa nyama a vonaka hakona?+5 Xana masiku ya wena ma fana ni masiku ya munhu wa nyama,+Kumbe, xana malembe ya wena ma fana ni masiku ya munhu la tiyeke emirini,6 Lerova u nga ringeta ku kuma xihoxo xa minaNaswona u tshamela ku lava xidyoho xa mina?+7 U endla leswi hambi u swi tiva leswaku a ndzi endlanga xihoxo,+Naswona a nga kona la ndzi kutsulaka evokweni ra wena?+8 Mavoko ya wena ma ndzi vumbile, hi wona ma ndzi endleke+Ma ndzi vumbe hi ku helela, kambe se wa ndzi mita.9 Ndzi kombela u tsundzuka leswaku u ndzi vumbe hi misava+Naswona u ta endla leswaku ndzi vuyela entshurini.+10 Xana a wu ndzi chululanga kukota ntswambaU ndzi tiyisa kukota chizi?+11 U ndzi ambexe dzovo ni nyamaU ndzi luke hi marhambu ni minsiha.+12 U ndzi endle ndzi va ni vutomi ni musa wa rirhandzu;+Naswona nkhathalelo wa wena+ wu rindze moya wa mina.13 Swilo leswi u swi tumbetile embilwini ya wena.Ndzi swi tiva kahle leswaku swilo leswi swi le ka wena.14 Loko ndzi dyoha a wu ta tshama u ndzi langutile+Naswona loko ndzi dyoha a wu ndzi languti ndzi ri la nga riki na nandzu;+15 Loko entiyisweni ndzi endle xihoxo, ndzi ni khombo swinene!+Naswona loko entiyisweni ndzi lulamile, a ndzi nge yi tlakusi nhloko ya mina,+Ndzi tele hi tingana naswona ndza tsakama hi ku xaniseka.+16 Loko yi titlakusa,+ u ta ndzi hlota ku fana ni xinghalana,+Naswona u ta va la hlamarisaka eka mina.17 U ta tisa timbhoni ta wena letintshwa emahlweni ka mina,Naswona u ta endla leswaku ndzi dyiwa hi mbitsi swinene;Ku nonon’hweriwa ko tlhandlamana eka mina.18 Hikwalaho ka yini u ndzi humesile embelekweni?+Loko a ndzi timekile, leswaku ku nga vi na tihlo leri ndzi vonaka,19 Kona a ndzi ta kotisa loko ndzi nga si tshama ndzi va kona;A ndzi ta va ndzi susiwe ekhwirini ndzi ya exilahlweni.’20 Xana masiku ya mina a hi matsongo?+ A xi suke,A xi hundzuluke xi nga ha ndzi honoleli, leswaku ndzi ta tsaka+ katsongo.21 Ndzi nga si famba—naswona a ndzi nge he vuyi+—Ndzi ya etikweni ra munyama ni ndzhuti lowukulu,+22 Etikweni ro phumela ku fana ni munyama, ra ndzhuti lowukuluTiko ra mpfilumpfilu, laha ku fumaka munyama.”


text:
Loon—Nyenyana Leyi Baka Miloti Yo Hlamarisa
A VA talanga vanhu lava rivalaka ku rila loku hlamarisaka ka nyenyana leyi. Leswi le mananga ku nga lo cowe, ku rila ka yona ku nga twiwa emativeni ni le milambyeni ya le kule swinene le Canada, Yuropa ni le xiphen’wini xa le n’walungwini wa United States.
Nyenyana leyi yo saseka leyi tshamaka ematini yi kumeka eMinnesota le U.S.A., naswona xifaniso xa yona xi kumeka eka dolora ya nsimbi ya le Canada leyi vuriwaka loonie. Hambiswiritano, hi xixika nyenyana leyi ya rhurha naswona yi heta tin’hweti teto etimbuweni ta le dzongeni. I yini lexi endlaka leswaku miloti ya yona yi hlamarisa?
Miloti Ya Yona Yo Hambana-hambana
Loon yi ba miloti yo hlamarisa. Noti wa yona lowu tlakukeke wu twakala nimadyambu kumbe nivusiku naswona u nga wu twa hambiloko u ri ekule swinene. Kasi noti wa yona wa le hansi yi wu ba loko yi lava vana va yona, mbhaha kumbe nkuku swin’we ni ti-loon tin’wana leti nga etiveni rin’we. Nakambe ya nkenkela loko ku ri ni khombo niloko yi haha.
Nkuku hi wona ntsena lowu baka noti lowu cinca-cincaka mpfumawulo naswona “swi vonaka onge wu endla tano loko wu sirhelela ndzilakana wa ndhawu leyi wu tshamaka eka yona,” hi ku vula ka magazini wa BirdWatch Canada. “Nkuku wun’wana ni wun’wana wu ni mpfumawulo wa wona wo hlawuleka” naswona “loko wu ri wukulu wu yimbelela hi mpfumawulo wa le hansi.” Ku engetela kwalaho, magazini lowu fanaka wu vula leswaku loko nkuku wu “rhurhela endhawini yin’wana, wu cinca noti wa yona hi ku helela.”
Yi Sasekile Kambe A Yi Swi Koti Ku Famba Kahle eTindhawini Tin’wana
Loon yi ni muvala wa ntima, nhloko ya rihlaza, mahlo yo tshwuka ni nomu wa ntima lowu leheke wu tlhela wu tontswa. Muvala wa tinsiva ta yona wa cinca hi ku ya hi tinguva.
Leswi loon yi nga ni milenge leyikulu leyi fanaka ni ya sekwa, yi swi kota kahle ku hlambela ni ku nyupela ematini swin’we ni ku khoma swihadyana ehansi ka mati. Entiyisweni, yi nga ha nyupela yi ya ehansi hi timitara ta 60 naswona minkarhi yin’wana yi nga heta timinete to hlayanyana yi ri ehansi ka mati!
Hambiswiritano, swa yi tikela ku namba yi suka ematini yi haha ni ku haha yi fika yi phatsama ematini. Leswi yi nga ni ntiko lowukulu, yi lava nambu kumbe tiva leri pfulekeke ri tlhela ri leha leswaku yi tsutsuma hi rivilo lerikulu ku va yi kuma matimba yo haha naswona yi nga ha kavatela ni ku tsutsuma ematini ku ringana madzana ya timitara emahlweni ko va yi haha. Hikwalaho ka sweswo, yi rhandza milambu kumbe mativa lama pfulekeke. Loko yi lava ku phatsama ematini, yi ehla hi rivilo lerikulu naswona milenge ya yona yi va yi navele endzhaku. Kutani yi fika yi ba mati hi khwiri kutani yi tshwiririka ehenhla ka wona kukondza yi yima.
Hambileswi yi swi kotaka ngopfu ku hlambela, swa yi tikela ku famba hi milenge ya yona hambi ku ri ku yima hikuva yi ni milenge leyikulu leyi fanaka ni ya sekwa naswona yi le ndzhakunyana ka miri wa yona. Hikwalaho ka sweswo, yi aka xisaka xa yona etlhelo ka mati laha yi nga kotaka ku tlulela eka wona hi ku olova.
Nkuku ni mbaha swa pfunana ku fukamela matandza (lawa hi ntolovelo ma vaka mambirhi), lama nga ni muvala wa xitshopana-rihlaza ni swivati swa ntima. Hi xiringaniso, swi tlhotlhorha endzhaku ka masiku ya 29. Loko ma ri ni masiku mambirhi, mavondlo ya kona ma nga kota ku hlambela hambi ku ri ku nyupela ehansi ka mati swa xinkarhana. Loko ma lava ku wisa, ma namba ma khandziya enhlaneni wa vatswari va wona. Endzhaku ka tin’hweti timbirhi kumbe tinharhu loko se ma kota ku haha, ma sukela vatswari va wona.
Valala va ti-loon va katsa magama, ti-gull, ti-raccoon naswona vanhu hi vona valala va tona lavakulu. Tindzovo leti endliweke hi ntsopfu ni ku halaka ka tioyili ematini swi dlaya ti-loon. Mati ya mpfula lama thyakisiweke hi tikhemikhali leti tshikiwaka ti ya exibakabakeni ma dlaya tinhlampfi to tala leti ti-loon ti hanyaka ha tona. Magandlati lama vangiwaka hi swikepe leswi hundzaka emilambyeni ma khukhula swisaka swa tona. Nakambe matsima yo aka etimbuweni ta mativa ma endla leswaku tinyenyana leti ti suka etindhawini leti ti tshikelaka eka tona.
Ku nga khathariseki makhombo wolawo, tinyenyana leti ti hambeta ti andza. Hikwalaho, tinyenyana leti to saseka swin’we ni miloti ya tona yo hlamarisa ni mahanyelo ya tona yo tsakisa swi ta hambeta swi nyanyula varhandzi va tinyenyana ku ringana malembe yo tala lama ha taka.


text:
1Gasi khu gevbini giphaso nya gukhale Mujudha? Khu gevbini giphaso nya guhane wugwera? 2Gyomo giphaso ngudzu khu silo nya singi. Gilo nya guphele, Nungungulu tshiyedzide Vajudha magana yaye. 3Aholu, nandru muni wu guromo va gu bani vambe na va bombide gukhodwa? Ina gu mba khodwa gwawe gu yeyedza gu pwani Nungungulu nuye kha tumbega gani? 4Khandridzo. Kholu Nungungulu tumbegide gikhati gyatshavbo ambari ulo vathu va si tumbegigo. Kha nga yi ganelago Milowo khiyo: "Gasi u manwa nu lulamide mu guregerani gwago,ufela gu dugelela litshigu nya gulamudwe gwago" 5Aholu, guvivba gwathu gwa gu bani gu thumela guyeyedza gutumbega gwa Nungungulu, hi na gu khethu ginani gambe? Hi na khethu Nungungulu kha lulama kholu a hi tsayisago? (Nya gu ganela kha nga edzi va ganelago khidzo vathu). 6Khandridzo.Kholu nari gu pwani Nungungulu kha lulama, a di vbweta gu dzi kodza kharini gu lamula litigo? 7Aholu, guvivba gwangu gwa gu bani gu thumela gu wonegisa lisine la Nungungulu ni wudhumo waye, khu ginani nyi ningwago nandru nya wughohi? 8Khu ginani hi si ganeligo khethu: "Hongoleni hi gira guvivba gasi guta nya sadi." Vomo va nyi singedzago khavo khiso nyi hevbudzago. Vathuvo va na tsayiswa khu edzi gu vbwategago khidzo. 9Hi na khethu ginani olu? Ina ethu Vajudha hi vathu nya wutshukwana guvbindra vambe, gani? Ahihi. Kha nga nyi ngari gu mi yeyedzago, Vajudha ni ava va si gu Vajudha, vatshavbo va fumedwe khu gighoho. 10Kha nga Milowo nya gu Age yi ganelago khiyo: "Mwalo muthu a lulamidego.Mwalo ni moyo basi. 11Mwalo muthu a gu ni mapimo nya yadi.Mwalo a vbwetago Nungungulu. 12Vatshavbo va digide ndzila nya lisine,vatshavbo va dzimede.Mwalo a girago nya sadi.Mwalo ni moyo basi. 13Va gu lipha, va pfhadza nyamba hegisa.Lidimi lawe va gu li thumisa gupemba vathu.Magana yawe ma gu gamba wuhungu nya dzinyoga. 14Maganani gwawe gu tade khu wulala ni guvala. 15Migondro yawe ya gu tutumela gu ya vbaladza novba. 16Umo va vbindrago khumo va gu sazela,va tshiya marumbi ni gililo. 17Kha va dziti dzindzila dzi vbahago gurula, 18va mwalo githawo ni Nungungulu." 19Ethu hi ngu dziti nya gukhethu satshavbo esi si rumwago libhukuni nya Nayo sa gu lumba basi avo va fumedwago khu nayo yoyo, gasi gu degudza magana yatshavbo ma si mani gu dzi vhikela, ni gu litigo latshavbo li dzipwe liri ni nandru mbeli gwa Nungungulu. 20Muthu kha manegi na lulamide mbeli gwa Nungungulu khu kota nya gulandrise mithumo yi rumwago khu Nayo; kholu Nayo wa gu tulela muthu gu dziti gu khuye gighohi. 21Gasi olu, Nungungulu a hi yeyedzide magirelo a hi tshanganisago khayo naye nyamba thumisa Nayo, kha nga li fakazago libhuku nya Nayo ni eli la Vaprofeti. 22Nungungulu khuye a hi tshanganisago naye khu gukhodwa ga Jesu Kristo. A gu tshanganisa naye muthu watshavbo a khodwago, nyamba hathela. 23Vathu vatshavbo va ghohide, va manega hwindzo ni Nungungulu. 24Aholu, Nungungulu khu wuhindzi waye, a dzinide gu wusedzela navo wupari khu tshivba ya Jesu Kristo, a va tshudego wugumbini nya gighoho. 25Nungungulu giride gu khuye khu gufa gwa Kristo, vathu vatshavbo va khodwago gwaye va mane gu tsetseledwa sighoho sawe. A gu yeyedza kharati wuwadi waye, kha nga matshigu ya gale a nga hunisela, a si tsayisi vathu khu kota nya sighoho sawe. 26Muhuno, Nungungulu gasi gu yeyedza gu khuye lulamide, ningede Kristo. Khu guralo Nungungulu lulamide a ngu hakha vale va khodwago ga Jesu. 27Khu kharato, khu gevbini gilo nya gu dzi gugumugise khigyo muthu? Gimwalo ni gimwegyo. Khu ginani gi gu mwalo? Khu kota nya mithumo nya Nayo gani? Ahihi! Khu kota nya gukhodwe basi. 28Ethu hi ngu tivisa gu khethu hi tshanganisidwe ni Nungungulu khu gukhodwa, nasiri khu mithumo nya Nayo. 29Gasi uye Nungungulu nya Vajudha basi, gani? Khandri Nungungulu wa va nya mayigo gambe, gani? Khu lisine khuye gambe Nungungulu wa va nya mayigo, 30kholu womo Nungungulu moyo basi, a na tshanganisago naye va nya gu hana wugwera khu gukhodwa, a tshanganisa gambe va nya mayigo khu gukhodwa. 31Khavbo avbo, ina sa gu wonega gupwani hi ngu tshipisa Nayo khu gukhodwa, gani? Ahihi. Aholu ha gu tiyisa Nayo.
Copyright
Learn More


text:
Phaphatana Ra Mivalavala—Ku Tshuburiwa Ka Mhaka Leyi A Yi Nga Tiviwi
SE I khale vanhu va le Yuropa va ri karhi va vona maphaphatana ya mivala yo hlamarisa (Vanessa cardui) naswona va tivutisa leswaku ku endleka yini ha wona loko ximumu xi hela. Xana ma fa hikwalaho ka xirhami? Ndzavisiso lowuntshwa wu tshubule mhaka yin’wana ha wona. Lembe ni lembe maphaphatana lawa ma rhurha ma ya en’walungu wa Yuropa ni le Afrika.
Valavisisi va hlanganise leswi va swi kumeke eka vulavisisi bya vona lebyi rharhanganeke swin’we ni leswi vikiweke hi magidi ya vanhu va le Yuropa malunghana ni leswi va swi voneke. Ku kumeke leswaku loko ximumu xi hela, maphaphatana lawa ya timiliyoni ma rhurhela edzongeni, hakanyingi ma hahela ehenhla hi timitara to tlula 500—xisweswo swi nga ha olovi leswaku vanhu va ma vona. Maphaphatana lawa ma rindza ku kondza ku va ni moya lowu nga ta endla leswaku ma kota ku haha hi rivilo leri endlaka 45 wa tikhilomitara hi awara ma famba mpfhuka wo leha ma ya eAfrika. Riendzo ra wona ra lembe ni lembe ri lehe tikhilomitara ta 15 000 ku suka en’walungu wa Arctic kutani ma ya fika edzongeni etindhawini leti hisaka ta le Afrika Vupela-dyambu. Riendzo ra wona ri andzisiwe kambirhi loko ri pimanisiwa ni ra phaphatana lerikulu ra le Amerika N’walungu. Loko maphaphatana lawa ma famba, lama vuyaka ku va ku ri xitukulwana xa vutsevu.
Jane Hill profesa wa le Yunivhesiti ya York, le Nghilandhi u ri: “Maphaphatana lawa ma tshama ma ri eku fambeni, ma tswalana ivi ma famba.” Lembe ni lembe maphaphatana wolawo ma suka en’walungwini wa Yuropa ma ya eAfrika ivi ma tlhelela nakambe.
Richard Fox mukambisisi la nga mininjhere wa nhlangano lowu Sirhelelaka Maphaphatana u ri: “Ntiko wa xivumbiwa lexi lexitsongo wu le hansi ka giramu [0.04 oz], byongo bya xona byi ringana ni nhloko ya neleta naswona maphaphatana lawa a ma dyondzisiwi nchumu hi lamakulu malunghana ni ku rhurhela endhawini yin’wana.” Fox u tlhela a vula leswaku “khale vanhu a va ehleketa leswaku [xitsotswana lexi] xi hungiwa hi moya xi ya kun’wana ni kun’wana laha wu yaka kona ku kondza xi fa hikwalaho ka xirhami xa le Britain naswona a va nga ha ri na ntshembo wo vona maphaphatana man’wana. [Kambe ndzavisiso lowu] wu kombise leswaku maphaphatana lawa ma kota ku famba mpfhuka wo leha swinene.”


text:
1Hingani timisela kudotho ngu ngani, hambi ni txi nga diphuphulu! Kunene, mi timisete ngu ngani kala nyamsi. 2Na lusa ngu nganu, ngu txiluse txa Txizimu nguko ni mi ningete mi wutwa ngu mwamna wa mmweyo, kasiku ni txi mi yisa ka Kristu nga timbiri to basa. 3Aniko na thava ti to, ngaku mnyoka wu nga kanganyisa Evha ngu marindi a wona, mialakanyo yanu ni yona yi nga wonhwa, mi txi thaviswa ka wunene wu wu ku ka Kristu. 4Ngukusa, ngako a txi ta mthu kwanu, a txi ta wombawomba ngu Jesu, wo hambana ni wu hi nga mi txhumayela athu, mwendo Moya wo hambana ni wu mi nga wu amukela, mwendo Evhangeli yo hambana ni yi mi nga yi amukela, anu ma mu amukela ngu nzila yo xamalisa. 5Aniko ni pimisa ti to kha va ni pali ngu txilo ni txa txidotho vapostolivo vawe va hombe. 6Hambi ni sa txhariha ngu mapswi, kambe wuzivi ni nawo ka sotshe simaha ni ka totshe tinzila ti hi nga mi kombisa tona. 7Ina nji hoxo ni nga txi maha, akuwa ni nga mi txhumayela Evhangeli ya Txizimu mahala, ni txi ti veka hahatshi nipune, kufela ku mi txi kuliswa anu, kani? 8Ni luzile sa mamwane mabanza ma nga ni holela kasi kuthumela anu. 9Mbimo yi ni nga vilela kuvhunwa ni di hagari kwanu, kha na nemeta mthu, nguko vanathu va Makhedhoniya va ni vhuni ka si ni nga ti si pwata. Ka sotshe kha ni zivi ku nga mi nemeta, ni konkuwa ni ngadi ni txi na mahisa toneto. 10Ngaku ditshuri da Kristu di ku kwangu, na xambanya ti to ku walo wu a no ni honyola nduma yangu matikoni ka Akaya. 11Ngu txani? Ngukuva ni si mi randi kani? Txizimu txa ti ziva ti to na mi randa! 12Ati ni ti mahako ni na zumba ni txi ti maha, kasi kuthindekisa vale va lavako ku ti guleta ngu nduma yo fana ni yi athu hi ku nayo. 13Vathu vo ngeto mbapostoli va makuhu, nzithumi so kanganyisa. Va ambala madhowo o zama ku ti maha vapostoli va Kristu. 14Kha ti xamalisi! Nguko, hambi sathane wa txitxa e teka m'bala wa ngelozi ya liwoningo. 15Ngu toneto, kha ti xamalisi ngako sithumi sakwe si txi ti hindula si txi nga sithumi sa kululama. Magwito awe ma na dingana ni mithumo yawe. 16Na engeta ni khani: Ni wammweyo a nga alakanye ti to ni diphuphulu. Hambi keto, ngako mi txi alakanya ti to ni diphuphulu ni amukeleni, kasiku nani ni txi ti dhumisa kakudotho. 17Ati ni lavako kuwomba kha ni ti wombi madingano ni kuwomba ka Mkoma, aniko nda wuphuphulu dwe, ngu kuthemba kwangu ti to ni ni fanelo ya ku ti dhumisa. 18Ngaku vavangi va ti dhumisako ngu ka wuthu, nanani ni na ti dhumisa. 19Nguko ma honisela ngutu ngu maphuphulu, anu mi ku vo txhariha. 20Ma honisela kasiku mthu a txi mi maha tikhumbi, a txi mi dyelela, a txi mi handa, a txi mi dhelela, a txi mi haphata. 21Ni womba tiya ngu tingana, nga hi ti ko va ni dikhodho. Atile vamwane va tsanako ku ti womba, ni womba ngu wuphuphulu, nanani na tsana ku ti womba. 22Mbahebheru kani? Nanani ni ene. Vona mbaIsrayeli kani? Nanani ni ene. Mba lixaka la Abrahamu kani? Nanani ni wa lona. 23Nzithumi sa Kristu kani? Ni wombisa wuphuphulu, ni txi khani: Ani na va pala ngutu. Na va pala ngu mithumo, ni seketwe sikhati sa singi mikorani kupinda vona; ni kwapetwe ngutu ngu txisephu kupinda vona, sikhati sa singi ni manekile ni di ha phangoni ka kufa. 24Ni pekilwe mtxhanu wa kona ngu Majudha. Se txikhati ni txikhati ni nga pekwa, va ni ningile makumi mararu a sisephu ni mtxhanu ni mune. 25Sikhati siraru ni nga kwapelwa ngu timhika, txikhati tximwetxo ni nga baliselwa ngu marigwi; kuraru ni nga theketwa ngu ngalava, ni fungate wusiku ni mtshikari ni di hagari ka linene. 26Ni mahile mapfhumba o tala. Ni manwi ngu tiphango ta tingi ta minambo, ni tiphango ta sigevenga, tiphango ta ku mahwa ngu va ka kwathu, ni tiphango ta kuta ngu ka vamatiko, tiphango ta didhoropani, tiphango ta txiwulani, tiphango ta lineneni, tiphango ta kuvangwa ngu vanathu va makuhu. 27Simwane kambe; mikaralo ni mithumo yo nemela, kupilela masiku a mangi, nzala ni ditora, kuzumba ni si dyi txilo masiku a mangi, pheho ni wusakato. 28Hahanze ka timwane ti ni ti wombako, na karateka ditshiku ni ditshiku ngu kota ya kukhatalela otshe Mabanza. 29I mani a ku ni dikhodho, na ani ni singa nado kani? I mani a khuvekiswako, na ani ni si pfi kupandiseka kani? 30Ngako ti txi laveka ku ni txi ti dhumisa, ni na ti dhumisa ngu dikhodho dangu. 31Txizimu ni Tate wa Mkoma Jesu Kristu, txi dhumisekako kala kupinduka, txa ti ziva ti to kha ni wombi makuhu: 32Aniya Dhamasku, awule i nga ti nduna ya mfumeli Aretasi, a to veka vawoneleli ha pangoni ka didhoropa, da Dhamasku, kasiku ve ni ├▒ola. 33Aniko ni to khonelwa mu ka txirundu, ve ni txiritela ngu dijanela da diguma, se ni txi hulukisa toneto ka manza akwe.
Copyright
Learn More


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yeremiya 48:1-47
48 Eka Mowabu,+ Yehovha wa mavuthu, Xikwembu xa Israyele, u te:+ “Khombo eka Nebo,+ hikuva u phangeriwile! Kiriyatayimi+ u khomisiwe tingana, a tekiwa. Xisirhelelo lexi tlakukeke xi khomisiwe tingana, xi chava.+2 Mowabu a nga ha dzunisiwi.+ EHexiboni+ va n’wi ehleketelele khombo: ‘Tanani, a hi n’wi dlayeni a nga ha vi tiko.’+“Oho Mademeni, na wena u fanele u miyela. Banga ra ta endzhaku ka wena.3 Ku ni mpfumawulo wa xirilo lowu humaka eHoronayima,+ ku phanga ni ku tshoveka lokukulu.4 Mowabu u mbundzumuxiwile.+ Lavatsongo va yena va twarise xirilo.5 Hikuva endleleni yo tlhandlukela eLuhiti+ munhu u famba a ri karhi a rila—ku ni ku rila. Hikuva endleleni yo rhelela eHoronayima ku ni xirilo lexi karhataka+ hikwalaho ka ku wa loku vanhu va ku tweke.6 “Balekani; ponisani mimoya-xiviri ya n’wina,+ mi fanele mi kotisa murhi wa yunipa emananga.+7 Hikuva mi tshemba mintirho ya n’wina ni xuma xa n’wina, na n’wina mi ta tekiwa.+ Kunene Kemoxi+ u ta ya evukhumbini,+ vaprista va yena ni tihosana ta yena hi nkarhi lowu fanaka.+8 Kutani la phangaka u ta fika eka muti wun’wana ni wun’wana,+ a wu nge vi kona muti lowu nga ta pona.+ Kunene rivala ra le hansi ri ta lovisiwa ni tiko leri nga rivala ri ta herisiwa, ku nga nchumu lowu Yehovha a wu vuleke.9 “Nyikani Mowabu mfungho wa ndlela, hikuva loko a wa, a va rhumbi, u ta huma;+ miti ya yena yi ta va xihlamariso, a ku nge vi na munhu la tshamaka eka yona.+10 “A ku rhukaniwe loyi a endlaka ntirho wa Yehovha hi ku honisa;+ naswona a ku rhukaniwe loyi a sivelaka banga rakwe engatini!11 “Vamowabu a va tshamisekile ku sukela evuntshweni bya vona,+ naswona a va kavanyetiwi loko va ha dzikile ehansi.+ Naswona a va si chuluriwa eka xibya xin’wana va cheriwa eka xibya xin’wanyana, a va yanga ni le vukhumbini. Hi yona mhaka leyi nun’hwelo wa vona wu tshameke eka vona, ni risuna ra vona a ri hundzukanga.12 “‘Hikokwalaho, waswivo, masiku ma ta,’ ku vula Yehovha, ‘ndzi ta va rhumelela lava voyeketaka swibya, kunene va ta swi voyeketa;+ va ta chulula swibya swa vona, makhuwana ya vona va ta ma fayetela.13 Kutani Vamowabu va ta khomiwa hi tingana hikwalaho ka Kemoxi,+ hilaha vanhu va yindlu ya Israyele va khomiweke hi tingana hakona hikwalaho ka Bethele ntshembo wa vona.+14 Xana mi nga vurisa ku yini mi ku: “Hi vavanuna va matimba,+ vavanuna va ntamu lowukulu va nyimpi”?’15 “‘Mowabu u phangeriwile, naswona ku ni loyi a tlhandlukeleke emitini ya yena.+ Majaha ya vona yo hlawuleka ma rhelele ma ya eku dlayiweni,’+ ku vula Hosi, leyi vito ra yona ku nga Yehovha wa mavuthu.+16 “Khombo ra Vamowabu ri le kusuhi ni ku ta, khombo ra vona ra hatlisa swinene.+17 Hinkwavo lava va va rhendzeleke va ta va tshandzisa, hinkwavo lava va tivaka vito ra vona.+ Vulani, mi ku, ‘Vona ndlela leyi nhonga ya ntamu yi tshoviweke ha yona, nhonga ya ku saseka!’+18 “Xika eku vangameni, u tshama ehansi hi torha, Wena muaki wa xisati la nga nhwanyana+ wa Diboni;+ hikuva la phangaka Mowabu u tile eka wena. Entiyisweni u ta lovisa tindhawu ta wena leti tiyisiweke.+19 “Yima u tiya u languta ndlela, Wena muaki wa xisati wa le Arowere.+ Vutisa loyi a balekaka ni loyi a tsutsumaka. U ku, ‘Ku endleke yini?’+20 Mowabu u khomisiwe tingana, hikuva u khomiwe hi ku chava.+ Rilani, mi huwelela. N’wina vulani eArinoni,+ leswaku Mowabu u phangeriwile.21 Ku avanyisa ku te etikweni ra ndhawu leyi nga rivala,+ ehenhla ka Holoni ni le henhla ka Yahasa+ ni le henhla ka Mefati,+22 ni le henhla ka Diboni+ ni le henhla ka Nebo+ ni le henhla ka Beta-diblatayimi,23 ehenhla ka Kiriyatayimi+ ni le henhla ka Beta-gamulu ni le henhla ka Beta-meyoni+24 ni le henhla ka Keriyoti+ ni le henhla ka Bosira+ ni le henhla ka miti hinkwayo ya tiko ra Mowabu, lava nga ekule ni lava nga ekusuhi.25 “‘Rimhondzo ra Mowabu ri tsemiwile,+ ni voko ra yena ri tshoviwile,’+ ku vula Yehovha.26 ‘N’wi dakwiseni,+ hikuva u tikukumuxile ehenhla ka Yehovha;+ naswona Mowabu u puluvundze emahlanteni yakwe,+ u hundzuke xilo xa ku hlekuriwa, yena hi byakwe.27 “‘Xana Israyele a nga vanga xilo xa ku hlekuriwa eka wena?+ Kumbe, xana u kumeke exikarhi ka makhamba lamakulu?+ Hikuva a wu hlakahla nhloko nkarhi hinkwawo loko u n’wi sola.28 “‘Siyani miti mi ya tshama eribyeni,+ n’wina vaaki va Mowabu, mi fana ni tuva leri akaka xisaka xa rona enon’wini wa khele.’”+29 “Hi twe hi ta ku tinyungubyisa ka Mowabu+—u titlakusa ngopfu—hi ku tlakuka ka yena ni hi ku tinyungubyisa ka yena ni hi ku titlakusa ka yena ni hi ku tlakuka ka mbilu ya yena.”+30 “‘Mina ndzi tive ku hlundzuka ka yena,’ ku vula Yehovha, ‘a swi nge vi hi ndlela yoleyo; marito yakwe ya hava+—a va nge ma endli hi ndlela yoleyo.+31 Hi yona mhaka leyi ndzi nga ta rilela Mowabu, naswona ndzi ta huwelela+ hikwalaho ka Mowabu. Munhu u ta rilela vanhu va Kiri-heresi+ hi xiviti.32 “‘Wena ndzi ta ku rilela ku tlula ku rileriwa ka Yazere,+ Wena murhi wa vhinya wa Sibma.+ Swihluke swa wena leswi kulaka swi pele lwandle. Elwandle—eYazere+—swi fikile. Loyi a phangaka u wela ehenhla ka mihandzu ya wena ya ximumu+ ni le henhla ka madiriva ya wena lama hlengeletiweke.+33 Ku tsaka ni ku tsakisisa swi susiwile entangeni wa mihandzu ni le tikweni ra Mowabu.+ Eswikamelweni swa madiriva ndzi hete vhinyo.+ A nga kona loyi a nga ta pyanya a ri karhi a huwelela. Ku huwelela a ku nge vi ku huwelela.’”+34 “‘Ku suka eka xirilo xa le Hexiboni+ ku ya fika aEliyale,+ ku ya fika eYahasa+ va humese rito ra vona,+ ku suka eSowara+ ku ya fika eHoronayima,+ ku ya fika aEgilata-xelixiya;+ hikuva hambi ku ri mati ya Nimirimi+ ma ta onheteriwa.35 Kutani eka Mowabu ndzi ta herisa,’ ku vula Yehovha, ‘loyi a tisaka gandzelo endhawini leyi tlakukeke ni loyi a mbulukisaka xitlhavelo eka xikwembu xa yena.+36 Hi yona mhaka leyi mbilu ya mina yi nga ta tlhaveka hikwalaho ka Mowabu, kukota switiringo;+ naswona mbilu ya mina yi ta tlhaveka hikwalaho ka vanhu va Kiri-heresi,+ kukota switiringo. Hi yona mhaka leyi swilo swo tala leswi a swi humeseke swi nga ta lova.+37 Hikuva tinhloko hinkwato ti ni mpandla,+ naswona malepfu hinkwawo ma tsemetiwile.+ Mavoko hinkwawo ma xekaxekiwile,+ ku ni nguvu yo khwaxa emasengeni!’”+38 “‘Emalwangwini hinkwawo ya Mowabu ni le mintsendzeleni ya yena—hinkwako—ku ni ku kalakala;+ hikuva Mowabu ndzi n’wi tsove kukota xibya lexi nga tsakeriwiki,’+ ku vula Yehovha.39 ‘Vona ndlela leyi a chaveke ha yona! Rilani! Vona ndlela leyi Mowabu a hundzuleke nhlana wakwe ha yona! U khomiwe hi tingana.+ Mowabu u hundzuke xilo xa ku hlekuriwa ni nchumu lowu chavisaka eka hinkwavo lava va n’wi rhendzeleke.’”40 “Hikuva Yehovha u te, ‘Waswivo! Kukota gama leri bvanyangetaka,+ ku ni munhu loyi a nga ta pfula timpapa takwe ehenhla ka Mowabu.+41 Entiyisweni miti yi ta tekiwa, kunene tindhawu ta yena to tiya ti ta tekiwa. Kutani esikwini rero mbilu ya vavanuna va matimba va Mowabu yi ta fana ni mbilu ya wansati la nga ni nhlomulo wa ku veleka.’”+42 “‘Kunene Mowabu u ta lovisiwa a nga ha vi na vanhu,+ hikuva u tikukumuxile eka Yehovha.+43 Ku chava ni khele ni xirimbana swi le henhla ka wena, Wena muaki wa Mowabu,’+ ku vula Yehovha.44 ‘Un’wana ni un’wana loyi a balekaka hikwalaho ka ku chava u ta wela ekheleni; kasi un’wana ni un’wana loyi a humaka ekheleni u ta khomiwa hi xirimbana.’+“‘Hikuva eka yena, eka Mowabu, ndzi ta tisa lembe ra ku nyikiwa ka vona nyingiso,’+ ku vula Yehovha.45 ‘Endzhutini wa Hexiboni+ lava balekaka va yime va nga fambi, va nga ri na matimba. Hikuva kunene ndzilo wu ta huma eHexiboni, ni langavi exikarhi ka Sihoni;+ wu ta lovisa xivandla lexi nga exikarhi ka mahlo ni tindleve xa Mowabu ni thavathava ya vana va hasahasa.’+46 “‘Khombo eka wena, Mowabu!+ Vanhu va Kemoxi+ va lovile. Hikuva vana va wena va endliwe makhumbi ni vanhwanyana va wena va endliwe makhumbi.47 Ndzi ta hlengeleta makhumbi ya Mowabu exiphen’wini xo hetelela xa masiku,’+ ku vula Yehovha. ‘Ku fikela sweswi i ku avanyisiwa ka Mowabu.’”+


text:
1Msana keto, Mkoma a to sawula vamwane vagondiswa va mxthanu wa makumi ni makumi mambidi ni vagondiswa vambidi, a txi va rumela, ngu vambidivambidi, a txi va thangetisa masoni kwakwe, kuya ka yotshe miti ni otshe makhalo awa Ene a nga ti fanela kuya. 2A txi va gela ku khene: “Kuelula nga hombe, aniko sithumi nzidotho. Ngu toneto, kombelani ka Nyamne wa kuelula, ti to e rumela sithumi thembweni kwakwe. 3Tsulani. Na mi ruma nga kule ka sinvutana hagari ka maxolwa. 4Mi nga tekeni txikhwama, hambi msava, hambi masandazi, futsi mi nga khambisaneni thenga hanzila. 5Ka nyumba yihi ni yihi mi no wulela ka yona, khatani ngu ku khanu: ‘Kudikha ku na ve ka nyumba yiya.’ 6Se ngako a di ho mthu wa kudikha, kudikha kwanu ku na ya zumba kwakwe; ngako a di walo, kudikha kwanu ku na tshumelela kwanu. 7Zumbani ka yoneyo nyumba, dyanani mi txi sela asi va ku naso, nguko txithumi txi ni fanelo ya muholo wa txona. Mi nga tsimbileni ka nyumba ni nyumba. 8Ka didhoropa dihi ni dihi mi no wulela va txi mi amukela, dyanani eso va no mi ha, 9Hanyisani valwali va va ku konemo, mi txi gela vathu ku khanu: ‘Mfumo wa Txizimu wu hafuhi kwanu.’ 10Aniko ka didhoropa dihi ni dihi mi no wulela, mi si amukelwi, humani mithandani mi txi gela vathu ku khanu: 11‘Hambi lithule la didhoropa danu, li nga hi namarela mikondoni, ha li huphuta kasiku mi txi sala nalo. Aniko ti ziveni ti to Mfumo wa Txizimu wu hafuhi.’ 12Na mi gela ku khani ka Ditshiku dileya da kulamulwa, Sodhoma a na ta hehukiselwa kupinda didhoropa donedo.” 13“Una ni dikhombo awe Korazini! Una ni dikhombo awe Betsayida! Ngukuva sixamaliso si si nga mahwa hagari kwanu, idiku si mahilwe Tiri ni Sidhoni, madhoropa awa nga ma di hundulukile kale ngu kuphamba masaka ni kuzumba ha dikhumani. 14Ngu konaho kulamulwani, madhoropa a Tiri ni Sidhoni ma na ta hehukiselwa kupinda anu. 15Awe Kapernawume, u na guletwa nzumani kani? Lambi! U na reletwa hahatshi Diphalani ka vafi. 16Awu a mi engisako a engisa ani; awu a mi nyenyako, a nyenya ani; se awu a nyenyako ani, a nyenya wu a nga ni ruma.” 17Avale va mtxhanu wa makumi ni makumi mambidi ni vagondiswa vambidi, va to wuya va txi tsaka, va txi khona: “Mkoma, hambi mimoya yo biha yi ti hi thava ngu mhaka ya ditina dako.” 18Ene a to va gela ku khene: “Ani ni woni Sathane a txi wa nga kukeluka ka nzuma. 19Wonani, ni mi ningile mtamo wa kukanda timamba, tihume, ni kuxula wotshe wurena wa Mlala, ku walo txilo txi no si kota ku mi mahela to biha. 20Kambe, mi nga tsakeni ngu kuva mimoya yi mi thava, aniko tsakani ngukusa matina anu ma bhatwe nzumani.” 21Ka yoneyo mbimo, Jesu a to tala ngu kutsaka, ngu Moya wo Sawuleka, a txi khene: “Na ku bonga, Tata, Mkoma wa nzuma ni mafu, nguko u sisete titxhari ni va va pimako timhaka tiya, u txi ti wonekisa ka va vavadotho. Inna, Tata, nguko u ti lavisile toneto. 22Sotshe ni ningilwe ngu Tate; se kha nga ho wu a zivako ku Mwanana i mani hahanze ka Tate ekha, ni ku Tate i mani, hahanze ka Mwanana ekha, ni wule ene Mwanana a lavako ku mu wonekisa kwakwe.” 23Ene a to rendekela vagondiswa vakwe, a txi va gela vona vokha ku khene: “Va katekile avale va wonako ati mi ti wonako. 24Vaprofeti vo tala ni vafumeli vo tala va randile kuwona ti mi ti wonako, kambe kha va ti wona, ni kuengisa ti mi ti engisako, aniko kha va ti engisa.” 25Mgondisi wo kari wa Mlayo, a to khukha a txi mu duka ngu mapswi awa: “Mgondisi, nji txani ni fanelako ku txi maha, kasiku ni mana wutomi wo mbi guma kani?” 26Jesu a xamute a txi khene: “Ti bhatwe to txani amu ka Mlayo? Kasi awe u gondisa ku txani kani?” 27Ene a to xamula a txi khene: “Randa Mkoma Txizimu txako, ngu yotshe mbilu yako, ngu wotshe moya wako, ngu yotshe mitamo yako ni otshe mapimo ako; u na randa kambe muakelani nga ti u ti randisako tona awe.” 28Se Jesu a nje khene kwakwe: “U xamute tatinene; maha toneto, u na mana wutomi.” 29Aniko ene, ngu kulava ku ti maha wamnene, a to womba tiya ka Jesu: “Ngu mani muakelani wangu kani?” 30Se Jesu a txi khene: “Mthu wo kari a ti relela ngu Jerusalema a txi ya Jeriko, se a to wa manzani ka makhamba, ayawa ma nga mu honyolela sotshe si a nga ti naso, se kugwita ka ku mu peketela, ma to khukha ma txi mu leka a di tsivate. 31Senikoko, a to thuka e pinda ngu yona nzila yile mphaxeli wo kari; aniko ngako a di mu woni, a to vayilela. 32A hokile kambe hafuhi ka wona wukhalo wule mmwane, i nga ti Mulevhi, aniko a di mu woni, a to vayilela nene. 33Se ngu msana keto, a to pinda ngu kona haleya Musamariya wo kari, a nga txi enda ngu yona nzila yile, se a di mu woni, a to mu pfela wusiwana. 34Se a di mu tshuketete, a to mu bhanditxha silonda sakwe, msana ko si thela mafura ni vhinya; se a di mu gadhisile ha mbongolani kwakwe, a mu heleketile ka nyumba ya vapfhumba, e ya mu xayisa kona. 35Se mangwanani ka kona, a humisile matxheleni mambidi, a txi ninga nyamne wa nyumba ya vapfhumba, a txi khene kwakwe: ‘Mu xayise, na ta ku dihela kambe sotshe, mbimo yi ni no wuya.’ 36Se ngu wuhi ka vale va vararu awu a nga va muakelani wa wule a nga ti wile manzani ka makhamba kani?” 37Se ene a nje khene: “Ngu wule a nga mu pfela wusiwana.” Se Jesu a nje khene kwakwe: “Tsula, maha toneto nawe.” 38Ngako a txi tsimbila, ene a to ya wulela ka m'ti wo kari, se mmweyo wamsikati, ditina dakwe a nga ti dhanwa ku i Marta, a to mu amukela nyumbani kwakwe. 39Ene a ti ni mwanawe, a nga ti dhanwa ku i Maria, awu a nga khalahatsha hafuhi ni Jesu, atxi engisela mapswi akwe. 40Aniko Marta ene a ti karatwa ngu mithumo ya yingi. Ene a to ta, a ta khene: “Mkoma, ina hi nga txilo kwako, akuwa mwanathu a ni lekako ni txi thuma nokhalela kani? Mu gele a txi ta ni vhuneta.” 41Aniko Mkoma a to mu xamula a txi khene: “Marta, Marta, u vilela u txi ti karata ngu sa singi; 42kasi njimwetxo basi txi lavekako. Maria ngene a nga khedha txi i ku txa txinene ngutu, atxi a no mbi tekelwa ngu mthu.”
Copyright
Learn More


text:
DOMINICAN REPUBLIC
Yehovha U Pfule Timbilu Ta Vanhu Vo Tala
Leonardo Amor
U VELEKIWE HI 1943
U KHUVURIWE HI 1961
MATIMU YAKWE HI KU KOMISA U dyondze ntiyiso loko a ha ri muntshwa naswona u ni malembe yo tlula 50 a ri karhi a tirhela Yehovha entirhweni wa nkarhi hinkwawo.
ENDZHAKU ka n’hweti Trujillo a dlayiwile hi 1961, ndzi khuvuriwe loko ndza ha dyondzela vugqweta eyunivhesiti. Tatana a lava leswaku ndzi dyondzela vugqweta, kambe ndzi vone dyondzo ya Xikwembu yi ri leyi tlakukeke. Hambileswi tatana a ndzi tshikilela, ndzi tshike ku ya eyunivhesiti. Endzhakunyana ka sweswo, ndzi hlawuriwe ku va phayona ro hlawuleka.
Xin’wana xa swiavelo swa mina a ku ri ku tirha eLa Vega, laha vanhu vo tala a va nghena Kereke ya Khatoliki. Loko ndzi ri kwalaho, ku hava ni un’we loyi a amukeleke ntiyiso. Loko ndzi nyikela tinkulumo ta le rivaleni, a ko va ni munhu un’we ntsena, ku nga phayona leri a ndzi tirha na rona. Kambe, Yehovha u ndzi tiyisile hi ku tirhisa dyondzo ya munhu hi yexe ya Bibele, ku va kona etinhlengeletanweni ni hi swikhongelo leswi humaka embilwini. Loko ndzi khongela, ndzi kombele Yehovha leswaku ku va ni vandlha eLa Vega. Ndza tsaka ku vika leswaku sweswi ku ni Tiholo ta Mfumo ta tsevu, mavandlha ya 14 ni vahuweleri va Mfumo vo tlula 800.
Hi 1965 ndzi tekane na nsati wa mina Ángela kutani hi 1981 hi vitaniwe ku ya tirha eBethele. Loko ndzi khuvuriwa, a ku ri ni vahuweleri va 681 ntsena etikweni. Sweswi hi ni vahuweleri vo tlula 36 000 naswona vanhu va magidi-gidi va va kona etinhlengeletanweni ta hina to hambana-hambana. Loko ndzi anakanyisisa hi leswi humeleleke, swa ndzi hlamarisa ku vona ndlela leyi Yehovha a pfuleke timbilu ta vanhu vo tala ha yona leswaku va amukela ntiyiso wa Bibele.


text:
SIERRA LEONE NA GUINEA
Yehovha U Ndzi Pfunile
Jay Campbell
U VELEKIWE HI 1966
U KHUVURIWE HI 1986
MATIMU YAKWE HI KU KOMISA U ni vuvabyi byo khwanyana swirho kambe u ve phayona ra nkarhi hinkwawo.
NDZI kule ndzi lamarile ku sukela emasengeni ku ya fika emilengeni naswona a ndzi tshama enkomponi le Freetown swin’we ni mana wa mina ni mindyangu yin’wana yo hlayanyana leyi sweleke. Leswi a ndzi ri ni tingana ni ku chava leswaku vanhu va ta ndzi teka njhani, ndzi humele ehandle ka nkomponi ro sungula endzhaku ka malembe ya 18.
Loko ndzi ri ni malembe ya 18, Pauline Landis, loyi a nga Mbhoni leyi nga murhumiwa, u te enkomponi kutani a kombela ku dyondza na mina Bibele. Loko ndzi n’wi byela leswaku a ndzi koti ku hlaya ni ku tsala, Pauline u vule leswaku a ta ndzi dyondzisa. Kutani ndzi pfumerile.
Leswi ndzi swi dyondzeke eBibeleni swi ndzi tsakisile. Siku rin’wana ndzi vutise Pauline loko swi ta koteka ku ya eminhlanganweni ya vandlha leyi a yi khomeriwa ekaya ra vamakwerhu laha ku ya kona a swi ta lava leswaku ndzi hundza xitarata xin’we ndzi ri karhi ndzi famba hi milenge. Ndzi te: “Ndzi ta famba hi tinhonga ta mina.”
Loko Pauline a ta a ta ndzi teka, mana wa mina ni vaakelani va ndzi langutile va ri karhi va hlamala. Ndzi teke tinhonga ta mina ndzi sungula ku famba. Loko ndzi ri karhi ndzi tsemakanya exivaveni, vaakelani va huwelele Pauline va ku: “Wa n’wi sindzisa. U tshame a ringeta ku famba kambe a tsandzeka.”
Pauline u ndzi vutise hi moya wo rhula a ku: “Jay, xana wa swi lava ku famba?”
Ndzi hlamule ndzi ku: “Ndza swi lava! Lexi i xiboho lexi ndzi tiendleleke xona.”
Vaakelani va ndzi langute va miyerile loko ndzi kongoma egedeni. Loko ndzi huma enkomponi, va ndzi yimisele mavoko va tsakile.
Hakunene ndzi tiphinile eminhlanganweni yoleyo! A ndzi tiyimiserile ku tlhela ndzi ya eHolweni ya Mfumo. Sweswo a swi katsa ku famba ndzi ya fika emakumu ka xitarata, ndzi khandziya thekisi kutani loko ndzi chika vamakwerhu va ndzi tlakula va gonya na mina xiganga. Minkarhi yo tala a ndzi fika ndzi tsakamile ndzi tlhela ndzi va ni ridaka kutani a ndzi boheka ku cinca swiambalo swa mina eholweni. Endzhakunyana, makwerhu wa xisati wa le Switzerland u ndzi rhumele xitulu xa lava lamaleke, lexi endleke leswaku ndzi famba kahle.
Loko ndzi ta va ndzi hlaye mintokoto ya Timbhoni tin’wana leti lamaleke swi ndzi khutaze leswaku ndzi tirhela Yehovha hilaha ku engetelekeke. Hi 1988, ndzi ve phayona ra nkarhi hinkwawo. Ndzi khongele eka Yehovha leswaku a ndzi pfuna ndzi fikelela pakani ya mina ya ku va ndzi pfuna munhu un’wana endyangwini wa ka hina kumbe ensin’wini ya mina leswaku a va nandza wa Yehovha. Swikhongelo swa mina swi hlamuriwile hikuva ndzi kote ku pfuna vana va sesi wa mina vambirhi ni wansati un’wana loyi ndzi hlanganeke na yena loko ndzi ri eku chumayeleni exitarateni leswaku va dyondza ntiyiso.
Mavoko ya mina a ma ha koti ku endla nchumu, ndzi titshega hi vanhu van’wana leswaku va ndzi chovha ndzi ya hala ni hala. Nakambe ndzi ni xitlhavi lexi nga heriki. Kambe ndzi kume leswaku nchumu lowu horisaka xitlhavi xa mina i ku dyondzisa van’wana hi Yehovha. Ntsako lowu ndzi wu kumaka wu hunguta xitlhavi xa mina naswona wa ndzi chavelela hikuva Yehovha u ndzi pfunile, sweswi ndzi hanya vutomi lebyi nga ni xikongomelo.


text:
XIYENGE 19
Yesu U Profete Hi Swiendlakalo Swa Nkarhi Lowu Taka Leswi A Swi Ta Khumba Misava Hinkwayo
Yesu u xaxamete swikombiso leswi a swi ta komba vukona byakwe tanihi Hosi, ku katsa ni makumu ya mafambiselo lawa ya swilo
LOKO Yesu a ri eNtshaveni ya Mitlhwari, laha a a kota ku wu vona kahle muti wa Yerusalema ni tempele ya wona, vaapostola vakwe va mune va n’wi kombele leswaku a va byela nhlamuselo ya leswi a tshameke a swi vula. Yesu a a vule leswaku tempele ya le Yerusalema yi ta lovisiwa, naswona a a tshame a va byela hi ‘makumu ya mafambiselo ya swilo.’ (Matewu 13:40, 49) Kutani vaapostola va n’wi vutisile va ku: “Xi ta va xihi xikombiso xa vukona bya wena ni xa makumu ya mafambiselo ya swilo?”—Matewu 24:3.
Loko a va hlamula u va byele leswi a swi ta endleka loko muti wa Yerusalema wu nga si lovisiwa. Kambe u tlhele a vula ni swin’wana. Vuprofeta byakwe a byi ta hetiseka hi ndlela leyikulu emisaveni hinkwayo enkarhini lowu taka. Yesu u profete leswaku ku ta va ni swiendlakalo leswi nga ta humelela hi ku landzelelana ni swiyimo swa misava leswi a swi ta vumba xikombiso xo karhi. Xikombiso xolexo a xi ta kombisa lava nga laha misaveni leswaku Yesu se u sungurile ku fuma tanihi Hosi etilweni. Hi marito man’wana, xikombiso xolexo a xi ta kombisa leswaku Yehovha Xikwembu u endle Yesu Hosi ya Mfumo lowu a wu tshembisiwe khale. Leswi a swi ta vula leswaku Mfumo wa Xikwembu wu ta herisa vubihi hinkwabyo kutani wu tisa ku rhula eka vanhu hinkwavo. Swilo leswi Yesu a nga profeta ha swona a swi ta va xikombiso xa masiku ya makumu—ku nga timhaka ta vukhongeri, swiyimo swa tipolitiki ni swiyimo swa misava leyi hi hanyaka eka yona—ni xa masungulo ya misava leyintshwa.
Loko Yesu a hlamusela leswi a swi ta endleka emisaveni loko a sungula ku fuma tanihi Hosi etilweni, u vule leswaku a ku ta va ni tinyimpi ematikweni yo hambana-hambana, ku kayivela ka swakudya, ku tsekatseka lokukulu ka misava ni mavabyi yo tala. Naswona vuhomboloki a byi ta andza. Hi nkarhi wolowo, vadyondzisiwa va ntiyiso va Yesu a va ta chumayela mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu emisaveni hinkwayo. Swilo leswi hinkwaswo swi ta nyanya loko ku fika “nhlomulo lowukulu” lowu ku nga si tshamaka ku humelela lowu fanaka na wona.—Matewu 24:21.
Xana valandzeri va Yesu a va ta swi tivisa ku yini loko nhlomulo wolowo se wu tshinerile? Yesu u te: “Dyondzani mhaka leyi hi xifaniso xa nkuwa.” (Matewu 24:32) Loko murhi wa nkuwa wu hluka, sweswo swi vula leswaku ximumu xi tshinele. Hilaha ku fanaka, loko munhu a vona swilo hinkwaswo leswi Yesu a nga profeta leswaku swi ta endleka hi nkarhi wun’we, a swi ta va erivaleni leswaku makumu ma tshinele. A ku na munhu loyi a tivaka siku ni nkarhi lowu nhlomulo lowukulu wu nga ta sungula ha wona handle ka Yehovha. Hikwalaho Yesu u khutaze vadyondzisiwa vakwe a ku: “Tshamani mi hitekile, hikuva a mi swi tivi leswaku nkarhi lowu vekiweke wu fika rini.”—Marka 13:33.
—Xi sekeriwe eka Matewu ndzima 24 na ndzima 25; Marka ndzima 13; Luka ndzima 21.
^ ndzim. 14 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke hi vuprofeta bya Yesu, vona ndzima 9 ya buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? leyi kandziyisiwaka hi Timbhoni ta Yehovha.
DYONDZA SWO TALA
Xana Hi Hanya “eMasikwini Yo Hetelela”?
Anakanyisisa hi ndlela leyi swiendlo ni malangutelo ya vanhu lava hi rhendzeleke swi kombisaka ha yona leswaku sweswi hi hanya “emasikwini yo hetelela” lawa Bibele yi profeteke ha wona.
Masiku Yo Hetelela—Vuprofeta Lebyi Pakanisaka Bya Bibele
Xana swilo leswi humelelaka emisaveni sweswi swi ni nhlamuselo yo hlawuleka? Kambisisa vuprofeta bya nkombo lebyi kombisaka leswaku hi hanya enkarhini wo hlawuleka.