text:
NDZIMA YA VUKHUME-MBIRHI
Xikwembu Xakwe Xi N’wi Chavelerile
1, 2. Xana ku humelele yini hi siku ra xiendlakalo xo tsakisa xa vutomi bya Eliya?
ELIYA u tsutsume empfuleni loko ri ya ri ri karhi ri dzwihala swinene. A fanele a famba riendzo ro leha a nga si fika eYizriyele naswona a ri mukhalabye. Kambe u tsutsume a nga karhali hikuva “voko ra Yehovha” a ri ri ehenhla kakwe. Voko ra Yehovha a ri endla leswaku a va ni matimba lamakulu ku tlula lawa a tshameke a va na wona. Matimba wolawo ma endle leswaku a hundza kalichi ya Hosi Akabu leyi a yi kokiwa hi ntlawa wa tihanci!—Hlaya 1 Tihosi 18:46.
2 Sweswi Eliya a ri ekule na Hosi Akabu naswona riendzo rakwe a ra ha lehile. Hi mahlo ya mianakanyo vona Eliya loko a ri karhi a tsutsuma a neriwa hi mathonsi ya mpfula exikandzeni, a ri karhi a ehleketa hi siku ra xiendlakalo xo tsakisa xa vutomi byakwe. Handle ko kanakana, a ku ri ku hlula loku vangamisaka Xikwembu xa Eliya, ku nga Yehovha ni vukhongeri bya ntiyiso. Sweswi Eliya a a nga ha yi voni Ntshava ya Karimeli leyi eka yona Yehovha a n’wi tirhiseke leswaku a hlasela vukhongeri bya Bali hikuva a ri ekule na yona naswona xidzedze a xi yi endle leswaku yi nga ha vonaki. Vaprofeta va Bali lava ringanaka madzana va paluxiwe tanihi vakanganyisi vo biha naswona va dlayiwile. Kutani Eliya u khongele eka Yehovha leswaku a herisa dyandza leri weleke tiko malembe manharhu ni hafu. Hiloko mpfula yi na!—1 Tih. 18:18-45.
3, 4. (a) Ha yini swi nga ha endlekaka leswaku Eliya a a ri na ntshembo loko a ri karhi a ya eYizriyele? (b) I swivutiso swihi leswi hi nga ta swi kambisisa?
3 Loko Eliya a ri karhi a tsutsuma empfuleni a ya eYizriyele laha a swi teka tikhilomitara ta 30 ku ya kona, a ehleketa leswaku tanihi leswi vaprofeta va Bali a va lovisiwile a ku ta va ni ku cinca ko karhi. Akabu a fanele a cinca! Endzhaku ka leswi a swi voneke, u boheke ku fularhela vugandzeri bya Bali ni ku sivela hosi yakwe ya xisati Yezabele leswaku a tshika ku xanisa malandza ya Yehovha.
4 Loko swilo swi vonaka swi famba hi ndlela leyi hi lavaka leswaku swi famba ha yona, i swa ntumbuluko leswaku hi ya hi va ni ntshembo. Hi nga ha ehleketa leswaku swiyimo swa hina evuton’wini swi ta ya emahlweni swi antswa, kumbexana hi ehleketa leswaku swiphiqo swa hina leswikulu swi ta kala swi hela. Loko ku ri leswaku Eliya a anakanya hi ndlela yoleyo, a swi hlamarisi hikuva “a a ri munhu la nga ni mintlhaveko yo fana ni ya hina.” (Yak. 5:17) Kambe Eliya a ha ta langutana ni swiphiqo swo tala. Entiyisweni, ku nga si hela tiawara ti nga ri tingani, Eliya a ta khomiwa hi ku chava, moya wakwe wu tsana kutani a navela ku fa. Ku humelele yini naswona Yehovha u n’wi pfune njhani muprofeta wakwe leswaku a tlhela a va ni ripfumelo ni xivindzi? A hi voneni.
Ku Cinca Ka Swiendlakalo Loku Nga Languteriwangiki
5. Xana Akabu u dyondze ku xixima Yehovha endzhaku ka leswi humeleleke eNtshaveni ya Karimeli, naswona hi swi tiva njhani?
5 Loko Akabu a fika eka xigodlho xakwe eYizriyele, xana u kombise vumbhoni byin’wana bya ku cinca, a va munhu wa moya? Ha hlaya: “Akabu a byela Yezabele hinkwaswo leswi Eliya a swi endleke ni ndlela hinkwayo leyi a dlayeke ha yona vaprofeta hi banga.” (1 Tih. 19:1) Xiya leswaku Akabu a nga vulanga nchumu hi Yehovha, Xikwembu xa Eliya, loko a vulavula hileswi humeleleke esikwini rero. Akabu u vone swiendlakalo swa masingita “leswi Eliya a swi endleke.” Swi le rivaleni leswaku a nga dyondzanga ku xixima Yehovha Xikwembu. Xana nsati wakwe Yezabele u angule njhani?
6. Xana Yezabele u rhumele Eliya rungula rihi naswona leswi a swi vula yini?
6 U hlundzukile! Hiloko a rhumela rungula leri eka Eliya: “Onge swikwembu swi nga endla tano, onge swi nga engetela eka swona, loko mundzuku hi nkarhi lowu ndzi ta va ndzi nga endlanga leswaku moya-xiviri wa wena wu fana ni moya-xiviri wa un’wana ni un’wana wa vona!” (1 Tih. 19:2) Lowu a ku ri nxungeto lowukulu wa rifu leri chavisaka. Yezabele a a hlambanya leswaku yena u ta fa loko Eliya a nga fi ku nga si fika siku leri ha rona a nga ta rihisela eka vaprofeta vakwe va Bali. Hi mahlo ya mianakanyo vona Eliya a ri karhi a pfuxiwa endhawini leyi rhuleke eYizriyele hi vusiku lebyi a ku ri ni xidzedze ntsena leswaku a ta twa munhu la rhumiweke hi hosi ya xisati loko a vula marito wolawo yo chavisa. Xana marito wolawo ma n’wi khumbe njhani?
Ku Hlula Ku Chava Ni Ku Hetiwa Matimba
7. Xana nxungeto wa Yezabele wu n’wi khumbe njhani Eliya, naswona Eliya u endle yini?
7 Loko Eliya a lo pfumela leswaku nyimpi yo lwa ni vugandzeri bya Bali se a yi herile, a ta va a hatle a swi xiya leswaku sweswo a hi ntiyiso. Yezabele a a nga si cinca ku nga khathariseki swiendlakalo leswi a swa ha ku humelela. Vanhu vo tala vo tshembeka lava a va tirha na Eliya a va dlayiwile hi Yezabele naswona sweswi a swi tikomba onge Eliya hi yena loyi a ta landzela. Xana nxungeto wa Yezabele wu n’wi khumbe njhani Eliya? Bibele yi hi byela leswi: “Kutani a chava.” Xana Eliya u sungule ku ri vona hi tihlo ra mianakanyo rifu ro chavisa leri Yezabele a n’wi xungeta ha rona? Loko ku ri hileswaku a tshamela ku ehleketa hi sweswo, a swi hlamarisi leswi a khomiweke hi rhumbyana. Eliya “a sungula ku famba hikwalaho ka moya-xiviri wakwe”—u tiponise hi ku baleka.—1 Tih. 18:4; 19:3.
Loko hi lava ku tshama hi ri ni xivindzi, a hi fanelanga hi pfumelela mianakanyo ya hina yi dzika eka swilo leswi hi chavisaka
8. (a) Xana xiphiqo xa Petro a xi fana njhani ni xa Eliya? (b) Xana hi nga dyondza yini eka Eliya na Petro?
8 Eliya a hi yena ntsena wanuna wa ripfumelo loyi a tshameke a hluriwa hi ku chava. Endzhakunyana ka sweswo, muapostola Petro u ve ni xiphiqo lexi fanaka. Hi xikombiso, loko Yesu a endle leswaku Petro a kota ku famba na Yena ehenhla ka mati, muapostola yoloye u sungule ku “languta xidzedze.” U sungule ku chava hiloko a mbombomela. (Hlaya Matewu 14:30.) Xikombiso xa Eliya na Petro xi hi dyondzisa dyondzo ya nkoka. Loko hi lava ku tshama hi ri ni xivindzi, a hi fanelanga hi tshamela ku ehleketa hi makhombo lama hi chavisaka. Hi fanele hi dzikisa miehleketo eka Xihlovo xa ntshembo wa hina ni matimba.
“Swi Ringene!”
9. Hlamusela riendzo leri Eliya a ri tekeke ni ndlela leyi a nga vaka a titwe ha yona loko a ri karhi a baleka.
9 Hikwalaho ko chava, Eliya u balekele edzonga-vupela-dyambu bya Bera-xeba ekusuhi ni ndzilakano wa le vuxeni wa Yuda laha swi endlaka tikhilomitara ta 150 ku ya kona. Kwalaho, u siye mupfuni wakwe kutani a ya emananga a ri swakwe. Rungula ri vula leswaku u fambe “riendzo ro ringana siku,” kutani hi mahlo ya mianakanyo hi nga n’wi vona loko a suka ka ha ri mpundzu, a ri hava swakudya kumbe swilo swin’wana swa nkoka. Swiendlo sweswo u swi endle hileswi a chava naswona a nga ehleketi hi vuyelo bya swiendlo swakwe. Loko dyambu ri ri karhi ri pela, Eliya u hele matimba. Leswi a karhele, u tshame ehansi ka murhi wa brumu—tanihi leswi a ku ri wona nchumu lowu a wu ri kusuhi wo tumbela eka wona.—1 Tih. 19:4.
10, 11. (a) Xana xikhongelo xa Eliya a xi vula yini eka Yehovha? (b) Hi ku tirhisa matsalwa lama tshahiweke, hlamusela ndlela leyi malandza man’wana ya Xikwembu a ma titwa ha yona loko ma tsanile emoyeni.
10 Leswi Eliya a heleriwe hi matimba u khongerile. U kombele leswaku a fa. U te: “A ndzi antswi ku tlula vatatana.” A swi tiva leswaku vatata wakwe a va hundzuke ntshuri va tlhela va va marhambu emasirheni naswona a va koti ku endlela munhu swilo leswinene. (Ekl. 9:10) Eliya a titwa a ri xikangalafula. A swi hlamarisi leswi a rileke a ku: “Swi ringene!” U tivutisile leswaku ha yini a hambeta a hanya?
11 Xana swi fanele swi hi tsema nhlana ku tiva leswaku munhu wa Xikwembu a nga tsana emoyeni? Nikatsongo. Vavanuna ni vavasati vo tala vo tshembeka eBibeleni va hlamuseriwa tanihi lava tsaneke lerova va navela ni ku fa—van’wana va vona i Raveka, Yakobe, Muxe na Yobo.—Gen. 25:22; 37:35; Tinhl. 11:13-15; Yobo 14:13.
12. Loko wo tshuka u titwa u tsanile, xana u fanele u xi tekelela hi ndlela yihi xikombiso xa Eliya?
12 Namuntlha hi hanya “[eminkarhini] ya mangava leyi swi nonon’hwaka ku langutana na yona,” kutani a swi hlamarisi leswi vanhu vo tala hambi ku ri malandza yo tshembeka ya Xikwembu ma tikumaka ma tsanile minkarhi yin’wana. (2 Tim. 3:1) Loko u tikuma u ri exiyin’weni xo tika, landzela xikombiso xa Eliya hi ndlela leyi: Phofulela Xikwembu ndlela leyi u titwaka ha yona. Phela, Yehovha i “Xikwembu xa nchavelelo hinkwawo.” (Hlaya 2 Vakorinto 1:3, 4.) Xana xi n’wi chavelerile Eliya?
Yehovha U Hlayise Muprofeta Wakwe
13, 14. (a) Xana Yehovha hi ku tirhisa ntsumi u wu kombise njhani nkhathalelo wa rirhandzu eka muprofeta Wakwe loyi a heleke matimba? (b) Ha yini swi chavelela ku tiva leswaku Yehovha u tiva xin’wana ni xin’wana hi hina ku katsa ni ku tsana ka hina?
13 Xana u ehleketa leswaku Yehovha u titwe njhani loko a languta laha misaveni a ri etilweni kutani a vona muprofeta wakwe la rhandzekaka a etlele ehansi ka murhi emananga kutani a kombela ku fa? Nhlamulo ya kona yi le rivaleni. Endzhaku ka loko Eliya a khomiwe hi vurhongo, Yehovha u rhumele ntsumi eka yena. Ntsumi yi n’wi pfuxile kutani yi ku: “Pfuka u dya.” Eliya u pfukile, hikuva ntsumi a yi n’wi lulamisele xinkwa xo kufumela ni mati. Xana Eliya u yi nkhensile ntsumi yoleyo? Rungula ri vula leswaku muprofeta u dyile ni ku nwa kutani a tlhelela eku etleleni. Xana Eliya a ri ni gome lerikulu lerova a tsandzeka ni ku vulavula? Ntsumi yi n’wi pfuxe ra vumbirhi kumbexana nimixo. Yi tlhele yi khongotela Eliya yi ku: “Pfuka u dya, hikuva riendzo leri ri lehe ngopfu ku tlula matimba ya wena.”—1 Tih. 19:5-7.
14 Xikwembu xi pfune ntsumi ku tiva laha Eliya a ya kona. Nakambe a xi swi tiva leswaku a swi ta n’wi tikela ku famba riendzo rolero hi ku tirhisa matimba yakwe. Hakunene swa chavelela ku tirhela Xikwembu lexi tivaka tipakani ta hina ni ku tsana ka hina ku tlula hina vini! (Hlaya Pisalema 103:13, 14.) Xana Eliya u vuyeriwe njhani eka swakudya sweswo?
15, 16. (a) Xana swakudya leswi humaka eka Yehovha swi pfune Eliya leswaku a kota ku endla yini? (b) Ha yini hi fanele hi tlangela ndlela leyi Yehovha a tiyisaka malandza ya yena namuntlha?
15 Ha hlaya: “Hiloko a pfuka a dya ni ku nwa, a hambeta a famba hi matimba ya swakudya sweswo ku ringana masiku ya 40 ni vusiku bya 40, ku ya fika entshaveni ya Xikwembu xa ntiyiso, eHorebe.” (1 Tih. 19:8) Eliya u titsone swakudya masiku ya 40 ni vusiku bya 40, hilaha Muxe a endleke hakona eka malembe-xidzana ya kwalomu ka tsevu emahlweni kakwe na Yesu eka malembe-xidzana ya khume endzhaku kakwe. (Eks. 34:28; Luka 4:1, 2) Swakudya sweswo a swi endlanga leswaku swiphiqo swakwe hinkwaswo swi hela, kambe swi n’wi hlayisile hi singita. Ehleketa mukhalabye a ri karhi a famba hi milenge emananga ku ringana masiku ya 40!
16 Ninamuntlha Yehovha wa ma hlayisa malandza yakwe, kambe ku nga ri hi ku ma nyika swakudya hi ndlela ya singita, kambe hi tindlela tin’wana. U nyika malandza yakwe swakudya swa moya. (Mat. 4:4) Loko hi dyondza hi Xikwembu eRitweni ra xona ni le ka minkandziyiso leyi sekeriweke eBibeleni swa hi tiyisa hi tlhelo ra moya. Loko hi dya swakudya swoleswo swa moya swi nga ha endleka leswaku swiphiqo swoleswo swi nga suki hinkwaswo, kambe swi nga hi pfuna ku tiyiselela swiphiqo leswi tikaka. Swi ta tlhela swi endla leswaku hi kuma “vutomi lebyi nga heriki.”—Yoh. 17:3.
17. Xana Eliya u ye kwihi naswona i yini leswi nga tshama swi humelela endhawini ya kona?
17 Eliya u fambe tikhilomitara ta kwalomu ka 320 kukondza a fika eNtshaveni ya Horebe, laha Yehovha Xikwembu hi ku tirhisa ntsumi a tshameke a humelela eka Muxe exihlahleni xa mitwa lexi pfurhaka naswona laha endzhakunyana Yehovha a endleke ntwanano wa Nawu na Israyele. Eliya u kume vutumbelo ebakweni.
Yehovha U Chavelele Muprofeta Wakwe Ni Ku N’wi Tiyisa
18, 19. (a) Xana ntsumi ya Yehovha yi vutise Eliya xivutiso xihi naswona u xi hlamule njhani? (b) Xana Eliya u nyikele swivangelo swihi swinharhu leswi endleke leswaku a tsana emoyeni?
18 Loko Eliya a ri eNtshaveni ya Horebe, Yehovha u n’wi ponisile hi ku tirhisa ntsumi yi n’wi vutisa xivutiso lexi nge: “Eliya, xana u endla yini laha?” Yi n’wi vutise xivutiso hi ndlela ya musa, hikuva Eliya u swi teke tanihi xirhambo xo phofula ndlela leyi a titwa ha yona. Naswona u swi endlile sweswo! U te: “Ndzi ve ni rilaveta lerikulu hikwalaho ka Yehovha Xikwembu xa mavuthu; hikuva vana va Israyele va siye ntwanano wa wena, va hirimuxe tialitari ta wena, ni vaprofeta va wena va va dlaye hi banga lerova ku sele mina ntsena; va sungule ku lava moya-xiviri wa mina leswaku va wu susa.” (1 Tih. 19:9, 10) Marito ya Eliya ma kombisa swivangelo swinharhu leswi endleke leswaku a tsana emoyeni.
19 Xo sungula, Eliya a vona onge ntirho wakwe i wa hava. Ku nga khathariseki malembe lawa a tirheleke Yehovha hi “rilaveta lerikulu,” a kwetsimisa vito ra Xikwembu ni vugandzeri bya xona ku tlula swilo hinkwaswo, u vone swiyimo sweswo swi ya swi nyanya. Vanhu a va hambeta va pfumala ripfumelo, ni ku xandzuka loko vugandzeri bya mavunwa byi ya byi nyanya. Xa vumbirhi, Eliya u titwe a ri ni xivundza. U vule leswaku ‘ku sele yena ntsena’ onge hiloko a ri munhu wo hetelela etikweni loyi a ha tirhela Yehovha. Xa vunharhu, Eliya a chava. Vo tala va vaprofeta lava a tirha na vona se a va dlayiwile naswona a tiyiseka leswaku a ku ta landzela yena. A swi nga n’wi oloveli ku amukela xiyimo xo tano kambe a nga pfumelanga leswaku ku tikukumuxa kumbe tingana swi n’wi sivela ku tirhela Xikwembu. Hi ku phofulela Xikwembu hi xikhongelo, u vekele vanhu hinkwavo vo tshembeka xikombiso lexinene.—Ps. 62:8.
20, 21. (a) Hlamusela leswi Eliya a swi voneke enon’wini wa bako eNtshaveni ya Horebe. (b) Xana ku va Yehovha a kombe Eliya mintirho Yakwe ya matimba swi n’wi dyondzise yini Eliya?
20 Xana Yehovha u angule njhani eka ku chava ka Eliya ni ku karhateka kakwe? Ntsumi yi byele Eliya leswaku a yima enon’wini wa bako. U yi yingisile hambileswi a nga swi tivi leswi a swi ta endleka. Ku hunge moya wa matimba! U twe mpfumawulo lowukulu, lowu a wu ri ni matimba lowu a wu endla leswaku tintshava ti pandzeka hi le xikarhi. Hi tihlo ra mianakanyo vona Eliya loko a ri karhi a ringeta ku tipfala mahlo hi hala tlhelo a ri karhi a khome nguvu yakwe yo khwaxa leyi a yi tika leyi a yi hungiwa hi moya. Kutani swi n’wi tikerile ku yima a nga tsekatseki hikuva misava a yi sungule ku tsekatseka! U tsandzeke ku tiyisela loko ku sungula ndzilo lowukulu lowu n’wi endleke a boheka ku nghena endzeni ka bako leswaku a tisirhelela eka ku hisa ka wona.—1 Tih. 19:11, 12.
21 Rungula leri nga laha henhla hinkwaro ri swi veka erivaleni leswaku Yehovha a a nga ta kumeka eka swilo swo karhi swa ntumbuluko. Eliya a swi tiva leswaku Yehovha a nga ri xikwembu xa mavunwa xo kota Bali loyi a gandzeriwa hi vagandzeri lava hambukisiweke lava a va n’wi teka tanihi “mukhandziyi wa mapapa” kumbe munisi wa timpfula. Yehovha i Xihlovo xa matimba hinkwawo lama hlamarisaka lama kumekaka entumbulukweni naswona u tlakuke swinene ku tlula xilo xihi na xihi lexi a xi vumbeke. Hambi ku ri matilo a ma nge n’wi ringani! (1 Tih. 8:27) Xana swilo leswi hinkwaswo swi n’wi pfune njhani Eliya? Tsundzuka ku chava kakwe. Leswi Yehovha Xikwembu a n’wi seketela hi matimba yakwe hinkwawo yo hlamarisa, Eliya a nga ri na xona xivangelo xo chava Akabu na Yezabele!—Hlaya Pisalema 118:6.
22. (a) Xana “rito ro rhula, ro olova” ri n’wi tiyisekise njhani Eliya leswaku a a ri wa nkoka? (b) Xana a ri huma kwihi “rito ro rhula, ro olova”? (Vona nhlamuselo ya le hansi.)
22 Endzhaku ka loko ndzilo wu timekile, mpfumawulo wu herile, Eliya u twe “rito ro rhula, ro olova.” Ri rhambe Eliya leswaku a tlhela a tiphofula naswona u endle tano, u phofule ndlela leyi a titwaka ha yona ra vumbirhi. * Kumbexana sweswo swi endle leswaku a ntshunxeka. Kambe swi le rivaleni leswaku Eliya u chaveleleke swinene hileswi “rito ro rhula, ro olova” ri n’wi byeleke swona. Yehovha u tiyisekise Eliya leswaku a nga ri xikangalafula. Njhani? Xikwembu xi paluxe xikongomelo xa xona xo lwa ni vugandzeri bya Bali eIsrayele. Swi le rivaleni leswaku ntirho wa Eliya a wu nga ri wa hava hikuva xikongomelo xa Xikwembu a xa ha ya emahlweni. Ku tlula kwalaho, a ha ri xiphemu xa xikongomelo xexo hikuva Xikwembu xi n’wi nyike swiletelo swo karhi leswaku a tlhelela entirhweni wakwe.—1 Tih. 19:12-17.
23. Xana Yehovha u endle swilo swihi swimbirhi leswaku a pfuna Eliya eka xivundza xakwe?
23 Xana ku vuriwa yini hi xivundza lexi Eliya a titwa a ri na xona? Yehovha u endle swilo swimbirhi malunghana na xona. Xo sungula, u byele Eliya leswaku a tota Elixa tanihi muprofeta loyi eku heteleleni a ta n’wi tlhandlama. Jaha leri a ri ta tirha na Eliya ri tlhela ri va mupfuni wakwe ku ringana malembe yo hlayanyana. Wa nga vona nchavelelo wonghasi! Xa vumbirhi, Yehovha u vule mahungu lawa yo tsakisa: “Mina ndzi siye vanhu va 7000 eIsrayele, matsolo hinkwawo lawa ma nga n’wi nkhinsamelangiki Bali, ni nomu wun’wana ni wun’wana lowu nga n’wi ntswontswangiki.” (1 Tih. 19:18) Eliya a nga ha ri na xivundza. Swi fanele swi n’wi chavelerile ku twa leswaku ku ni vanhu va magidi vo tshembeka lava aleke ku gandzela Bali. A va lava leswaku Eliya a ya emahlweni ni ntirho wakwe wo tshembeka, a veka xikombiso xo tshembela eka Yehovha handle ko tsekatseka eminkarhini yoleyo ya mangava. Eliya u fanele a khumbeke swinene ku twa marito wolawo lawa Yehovha a n’wi byeleke wona hi ku tirhisa ntsumi hi “rito ro rhula, ro olova” ra Xikwembu xakwe.
Bibele yi fana ni “rito ro rhula, ro olova,” loko hi ri pfumelela leswaku ri hi kongomisa namuntlha
24, 25. (a) Xana hi nga yingisela “rito ro rhula, ro olova” ra Yehovha hi ndlela yihi namuntlha? (b) Xana hi nga tiyiseka njhani leswaku Eliya u wu amukerile nchavelelo lowu Yehovha a n’wi nyikeke wona?
24 Ku fana na Eliya, hi nga ha hlamarisiwa swinene hi ntumbuluko naswona sweswo swi fanerile. Ntumbuluko wu kombisa matimba ya Muvumbi. (Rhom. 1:20) Nisweswi Yehovha u rhandza ku tirhisa matimba yakwe lama nga pimekiki leswaku a pfuna malandza yakwe lama tshembekaka. (2 Tikr. 16:9) Hambiswiritano, Xikwembu xi vulavula na hina hi ku tirhisa Rito ra xona, ku nga Bibele. (Hlaya Esaya 30:21.) Hi ndlela yo fanekisela, Bibele yi fana ni “rito ro rhula, ro olova,” loko hi ri pfumelela leswaku ri hi kongomisa namuntlha. Eka matluka ya rona ya risima, Yehovha wa hi lulamisa, a hi khutaza ni ku hi tiyisekisa hi rirhandzu rakwe.
25 Xana Eliya u wu amukerile nchavelelo lowu Yehovha a n’wi nyikeke wona eNtshaveni ya Horebe? Ina! A swi tekanga nkarhi leswaku muprofeta loyi wo tshembeka a tlhela a sungula ku tirha, a va ni vurhena ni ku lwisana ni vugandzeri bya mavunwa byo homboloka. Loko na hina hi ma tekela enhlokweni marito lama huhuteriweke ya Xikwembu, ku nga “nchavelelo lowu humaka eMatsalweni,” hi ta swi kota ku tekelela ripfumelo ra Eliya.—Rhom. 15:4.
^ ndzim. 22 Xihlovo xa “rito [leri] ro rhula, ro olova” xi nga ha va xi fana ni moya lowu tirhisiweke ku vula “rito ra Yehovha” leri hlamuseriweke eka 1 Tihosi 19:9. Eka ndzima 15, moya wu kombetela eka “Yehovha.” Hi nga ha tsundzuka ntsumi leyi Yehovha a yi tirhiseke ku kongomisa Vaisrayele emananga leyi ha yona a vuleke a ku: “Vito ra mina ri le ndzeni ka yona.” (Eks. 23:21) A hi nge mbambeli eka mhaka leyi, kambe i swa nkoka ku xiya leswaku emahlweni ko va Yesu a va munhu wa nyama a a tirha tanihi “Rito,” Muvulavuleri wo hlawuleka wa malandza ya Yehovha.—Yoh. 1:1.


c: text/html

text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yoxuwa 11:1-23
11 Hi ku hatlisa loko Yabini hosi ya Hasora a swi twa, u rhumele rito eka Yobabu hosi ya Madoni+ ni le ka hosi ya Ximroni ni hosi ya Akixafa,+2 ni le ka tihosi leti a ti ri en’walungwini endhawini ya tintshava ni le timbaleni ta le kwandzasini edzongeni wa Kinereti+ ni le Xefela+ ni le switsungeni swa ntshava ya Dori+ evupela-dyambu,3 ni le ka Vakanana+ evuxeni ni le vupela-dyambu, ni Vaamori+ ni Vaheti+ ni Vaperezi+ ni Vayebusi+ endhawini ya tintshava, ni Vahivhi+ ehansi ka Herimoni+ etikweni ra Mizpa.+4 Hiloko ti huma, tona ni vanhu va tona hinkwavo va le mixaxeni, vanhu vo tala kukota swiribyana swa sava ra le ribuweni ra lwandle hi vunyingi,+ ni tihanci+ to tala ngopfu ni makalichi ya nyimpi.5 Kutani tihosi leti hinkwato ti hlangana hi nkarhi lowu titwaneke ha wona kutani ti dzima mixaxa ematini ya Meromi leswaku ti lwa na Israyele.+6 Hiloko Yehovha a byela Yoxuwa a ku: “U nga ti chavi,+ hikuva mundzuku hi nkarhi lowu ndzi ta ti tshika hinkwato leswaku ti dlayiwa hi Israyele. Tihanci ta tona u ta ti tsema misiha ya le matsolweni,+ makalichi ya tona u ta ma hisa hi ndzilo.”+7 Kutani Yoxuwa ni vanhu hinkwavo va nyimpi lava a va ri na yena va ti hlasela hi xitshuketa ekusuhi ni mati ya Meromi, va ti tala ehenhla.8 Hiloko Yehovha a ti nyiketa evokweni ra Israyele,+ va ti hlasela ni ku ti hlongorisa ku ya fika eSidoni+ leyi nga ni vaaki vo tala ni le Misirefoto-mayimi+ ni le rivaleni ra le Mizpe evuxeni;+ va ti dlayetela kukondza ku nga ha sali munhu la poneke.+9 Endzhaku ka sweswo Yoxuwa a ti endla hilaha Yehovha a n’wi leriseke hakona: tihanci ta tona a ti tsema misiha ya le matsolweni,+ makalichi ya tona a ma hisa hi ndzilo.+10 Ku tlula kwalaho, Yoxuwa a hundzuka hi nkarhi+ wolowo a teka Hasora;+ hosi ya wona a yi dlaya hi banga,+ hikuva emahlweni ka sweswo, Hasora a a ri nhloko ya mimfumo yoleyo hinkwayo.11 Hiloko va dlaya moya-xiviri wun’wana ni wun’wana lowu a wu ri kwalaho hi banga, va wu nyikela endzovisweni.+ A ku na nchumu lexi xi hefemulaka lexi siyiweke,+ kutani a hisa Hasora hi ndzilo.12 Kutani miti hinkwayo ya tihosi leti ni tihosi ta yona, Yoxuwa a ti teka kutani a ti dlaya hi banga.+ A ti nyikela endzovisweni,+ hilaha Muxe nandza wa Yehovha a leriseke hakona.+13 Ku lo sala ntsena miti hinkwayo leyi yimeke emarhumbini ya yona leyi Israyele a nga yi hisangiki, lowu Yoxuwa a nga wu hisa i Hasora ntsena.14 Kutani vana va Israyele va tiphangela miti leyi hinkwayo ni swifuwo swa miti leyi.+ I vanhu hinkwavo lava va va dlayeke hi banga ku fikela loko va va lovisile.+ A va siyanga munhu la hefemulaka.+15 Hilaha Yehovha a leriseke Muxe nandza wakwe hakona, hi ndlela yoleyo Muxe u lerise Yoxuwa,+ kutani Yoxuwa a endla tano. A nga susanga rito ni rin’we eka hinkwawo lawa Yehovha a ma leriseke Muxe.+16 Kutani Yoxuwa a teka tiko leri hinkwaro, ndhawu ya tintshava na Negebu+ hinkwaro ni tiko hinkwaro ra Goxeni+ na Xefela+ na Arabha+ ni ndhawu ya tintshava ya Israyele ni Xefela ya yona,+17 ku suka eNtshaveni ya Halaka,+ leyi tlhandlukelaka eSeyiri+ ku ya fika eBali-gadi+ erivaleni ra Lebanoni ehansi ka Ntshava ya Herimoni,+ a teka tihosi ta yona hinkwato, a ti hlasela ni ku ti dlaya.+18 Yoxuwa u lwe nyimpi ni tihosi leti hinkwato masiku yo tala.19 A ku vanga na muti lowu endleke ku rhula ni vana va Israyele loko ku nga ri Vahivhi+ lava tshamaka eGibiyoni.+ Leyin’wana hinkwayo va yi teke hi nyimpi.+20 Hikuva a ku ri ndlela ya Yehovha ku tshika timbilu ta vona ti sihalala+ leswaku va lwa na Israyele, ku endlela leswaku a va nyikela endzovisweni, va nga kombiwi tintswalo,+ kambe leswaku a va lovisa, hilaha Yehovha a leriseke Muxe hakona.+21 Ku tlula kwalaho, hi nkarhi wolowo Yoxuwa a famba a ya dlaya Vaanaka+ endhawini ya tintshava, ku suka eHebroni, eDebiri, eAnabu+ ni le ndhawini hinkwayo ya tintshava ya Yuda ni le ndhawini hinkwayo ya tintshava ya Israyele.+ Yoxuwa a va nyikela endzovisweni swin’we ni miti ya vona.+22 Ku hava Vaanaka lava siyiweke etikweni ra vana va Israyele. A va sele+ eGaza ntsena,+ eGati+ ni le Axidodo.+23 Hiloko Yoxuwa a teka tiko hinkwaro hi ku landza hinkwaswo leswi Yehovha a swi tshembiseke Muxe,+ kutani Yoxuwa a nyika tiko ra Israyele ri va ndzhaka ya vona hi ku avelana ka vona, hi ku ya hi tinyimba ta vona.+ Tiko a ri kavanyetiwanga hi nyimpi.+

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Genesa 17:1-27
17 Loko Abrama a ri ni malembe ya 99 hi vukhale, Yehovha a humelela eka Abrama, a ku eka yena:+ “Ndzi Xikwembu xa Matimba+ Hinkwawo. Famba emahlweni ka mina u tikombisa u ri la pfumalaka xihoxo.+2 Ndzi ta simeka ntwanano exikarhi ka mina na wena,+ leswaku ndzi ku andzisa ngopfu swinene.”+3 Hiloko Abrama a wela ehansi hi mombo,+ Xikwembu xi ya emahlweni xi vulavula na yena xi ku:4 “Loko ku ri mina, waswivo, ndzi endla ntwanano na wena,+ kunene u ta va tata wa matiko+ yo tala.5 Vito ra wena u nge he vitaniwi Abrama, kambe vito ra wena u ta vitaniwa Abrahama, hikuva ndzi ta ku endla tata wa matiko yo tala.6 Ndzi ta ku andzisa ngopfu swinene, ndzi ku endla u va matiko, ni tihosi ti ta huma eka wena.+7 “Ndzi ta hetisisa ntwanano wa mina lowu nga exikarhi ka mina na wena+ ni mbewu ya wena leyi nga ta ku landzela, hi ku ya hi switukulwana swa vona eka ntwanano wa hilaha ku nga riki na makumu,+ leswaku ndzi tikombisa ndzi ri Xikwembu eka wena ni le ka mbewu ya wena leyi nga ta ku landzela.+8 Wena ni mbewu ya wena leyi nga ta ku landzela ndzi ta mi nyika tiko leri mi luveleke+ eka rona, tiko hinkwaro ra Kanana leswaku mi tshama eka rona hilaha ku nga riki na makumu; ndzi ta tikombisa ndzi ri Xikwembu eka vona.”+9 Xikwembu xi engeta xi ku eka Abrahama: “Loko ku ri wena u ta hlayisa ntwanano wa mina, wena ni mbewu ya wena leyi nga ta ku landzela hi ku ya hi switukulwana+ swa vona.10 Lowu i ntwanano wa mina lowu mi nga ta wu hlayisa, exikarhi ka mina na n’wina, ni mbewu ya wena leyi nga ta ku landzela:+ Waxinuna un’wana ni un’wana exikarhi ka n’wina u fanele ku yimbisiwa.+11 Nyama ya minsuvu ya n’wina yi ta yimbisiwa, xi ta va xikombiso xa ntwanano exikarhi ka mina na n’wina.+12 Waxinuna un’wana ni un’wana exikarhi ka n’wina la nga ni masiku ya nhungu hi vukhale u fanele ku yimbisiwa+ hi ku ya hi switukulwana swa n’wina, un’wana ni un’wana la velekiweke endlwini ni un’wana ni un’wana la xaviweke hi mali eka munhu un’wana ni un’wana wumbe, la nga riki wa mbewu ya wena.13 Wanuna un’wana ni un’wana la velekiweke endlwini ya wena ni wanuna un’wana ni un’wana wa wena la xaviweke hi mali, kunene u fanele a yimbisiwa;+ naswona ntwanano wa mina enyameni ya n’wina wu ta va ntwanano wa hilaha ku nga riki na makumu.+14 Waxinuna la nga yimbangiki, la nga ta ka a nga yimbisi nyama ya nsuvu wakwe, moya-xiviri wolowo wu ta herisiwa eka vanhu+ va ka vona. U tlule ntwanano wa mina.”15 Xikwembu xi ya emahlweni xi ku eka Abrahama: “Loko ku ri Sarayi nsati wa wena, u nga ha n’wi vitani hi vito ra Sarayi, hikuva vito+ rakwe i Sara.16 Ndzi ta n’wi katekisa ndzi tlhela ndzi ku nyika n’wana hi yena;+ ndzi ta n’wi katekisa naswona u ta va matiko;+ tihosi ta matiko ti ta huma eka yena.”+17 Hiloko Abrahama a wela ehansi hi mombo kutani a hleka a vula embilwini+ yakwe a ku: “Xana wanuna la nga ni malembe ya 100 hi vukhale a nga endla leswaku n’wana a velekiwa, naswona Sara, ina, wansati la nga ni malembe ya 90 hi vukhale a nga veleka?”+18 Endzhaku ka sweswo Abrahama a ku eka Xikwembu xa ntiyiso: “Onge Iximayele a nga hanya emahlweni ka wena!”+19 Hiloko Xikwembu xi ku: “Hakunene Sara nsati wa wena u ta ku tswalela n’wana, u ta n’wi thya vito ra Isaka.+ Kutani ndzi ta simeka ntwanano wa mina na yena eka mbewu yakwe leyi nga ta n’wi landzela,+ ntwanano wa hilaha ku nga riki na makumu.20 Kambe mayelana na Iximayele ndzi ku twile. Waswivo! Ndzi ta n’wi katekisa ndzi n’wi andzisa ngopfu swinene naswona ndzi ta n’wi endla a tala ngopfu swinene.+ Kunene u ta tswala tindhuna ta 12, kutani ndzi ta n’wi endla tiko+ lerikulu.21 Hambiswiritano, ndzi ta simeka ntwanano wa mina na Isaka,+ loyi Sara a nga ta ku tswalela yena lembe+ leri tlhandlamaka hi nkarhi lowu vekiweke.”22 Hiloko Xikwembu xi heta ku vulavula na yena kutani xi suka eka Abrahama.+23 Abrahama a teka Iximayele n’wana wakwe ni vavanuna hinkwavo lava velekiweke endlwini yakwe ni hinkwavo lava xaviweke hi mali yakwe, waxinuna un’wana ni un’wana eka vanhu vandyangu wa Abrahama, a famba a ya yimbisa nyama ya minsuvu ya vona esikwini leri, hilaha Xikwembu xi n’wi byeleke hakona.+24 Abrahama a a ri ni malembe ya 99 hi vukhale loko a yimbisa+ nyama ya nsuvu wakwe.25 Iximayele n’wana wakwe a a ri ni malembe ya 13 hi vukhale loko a yimbisa+ nyama ya nsuvu wakwe.26 Esikwini rero Abrahama a yimbisiwa, swin’we na Iximayele n’wana wakwe.+27 Vavanuna hinkwavo vandyangu wakwe, un’wana ni un’wana la velekiweke endlwini ni un’wana ni un’wana la xaviweke hi mali eka munhu wumbe, va yimbisiwa na yena.+


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Ezra 5:1-17
5 Kutani Hagayi+ lowa muprofeta na Zakariya+ ntukulu wa Ido+ lowa muprofeta va profetela Vayuda lava a va ri eYuda ni le Yerusalema, hi vito+ ra Xikwembu xa Israyele lexi a xi ri ehenhla ka vona.+2 Hi wona nkarhi lowu Zerubabele+ n’wana wa Salatiyele+ na Yexuwa+ n’wana wa Yohozadaki va sukeke va yima va sungula ku pfuxa yindlu ya Xikwembu, leyi a yi ri eYerusalema; naswona a va ri ni vaprofeta+ va Xikwembu lava a va va pfuna.3 Hi nkarhi wolowo Tatenayi+ ndhuna-nkulu leyi a yi ri entsungeni wa Nambu+ na Xetha-bozenayi ni vanghana va vona va ta eka vona, a va ku eka vona: “I mani la mi leriseke ku aka yindlu leyi ni ku yimisa mhandzi leyi ya muako?”+4 Kutani va ku eka vona: “Xana i vamani mavito ya vanhu lava tiyeke emirini lava va akaka muako lowu?”5 Mahlo+ ya Xikwembu xa vona ma tikomba ma ri ehenhla+ ka vakulukumba va Vayuda, naswona a va va tshikisanga kukondza xiviko xi yisiwa eka Dariyosi ni tsalwa ra ximfumo malunghana na swona ri tlherisiwa.6 Hi leri papila+ leri Tatenayi+ lowa ndhuna-nkulu la nga entsungeni wa Nambu+ na Xetha-bozenayi+ ni vanghana+ vakwe, tindhuna leti nga exiyin’weni xa le hansi leti a ti ri entsungeni wa Nambu, va ri rhumeleke eka Dariyosi lowa hosi;7 va n’wi rhumela rito leri, naswona a ri tsariwe hi ndlela leyi:“Eka Dariyosi lowa hosi:“Ku rhula a ku ve na wena!+8 Hosi a yi swi tive leswaku hi ye emugangeni+ lowu nga ehansi ka vulawuri bya Yuda endlwini ya Xikwembu lexikulu,+ naswona yi akiwe hi maribye lama khunguluxiweke ma vekiwa endhawini ya kona, ku vekiwe mintsandza emakhumbini; ntirho wolowo wu endliwa hi mapfundza, wu ya emahlweni emavokweni ya vona.9 Kutani hi vutise vakulukumba lava. Hi vule leswi eka vona: ‘I mani la mi leriseke ku aka yindlu leyi ni ku yimisa mhandzi leyi ya muako?’+10 Hi tlhele hi va vutisa mavito ya vona, leswaku hi ku byela, hi ta kota ku tsala mavito ya vavanuna lava tiyeke emirini lava va va rhangelaka.+11 “Hi leri rito leri va hi hlamuleke ha rona, va ku: ‘Hina hi malandza ya Xikwembu xa matilo ni misava,+ naswona hi pfuxa yindlu leyi akiweke emalembeni ya khale swinene emahlweni ka leyi, leyi akiweke hi hosi leyikulu ya Israyele yi yi heta.+12 Kambe, hikwalaho ka leswi vatata wa hina va nyangatseke+ Xikwembu xa matilo, xi va nyikete+ evokweni ra Nebukadnetsara+ hosi ya Babilona, eka lowa Mukalidiya,+ yena u mbundzumuxe yindlu leyi,+ a teka vanhu a va yisa evukhumbini le Babilona.+13 Nilokoswiritano, hi lembe ro sungula ra Korexe+ hosi ya Babilona, Korexe lowa hosi a humesa xileriso xo pfuxa yindlu leyi ya Xikwembu.+14 Swibya+ swa nsuku ni swa silivhere swa yindlu ya Xikwembu leswi Nebukadnetsara a swi tekeke etempeleni, leyi a yi ri eYerusalema, a swi tisa etempeleni ya Babilona,+ Korexe lowa hosi+ u swi humesile etempeleni ya Babilona, a swi nyika Xexebazara,+ vito ra loyi a n’wi endleke ndhuna-nkulu.+15 A ku eka yena: “Teka swibya leswi.+ Famba u ya swi veka etempeleni leyi yi nga eYerusalema, naswona yindlu ya Xikwembu a yi pfuxiwe endhawini ya yona.”+16 Loko Xexebazara yoloye a fika, u veke masungulo ya yindlu ya Xikwembu,+ leyi yi nga eYerusalema; naswona yi pfuxiwile ku sukela enkarhini wolowo ku fikela sweswi, kambe a yi hetiwanga.’+17 “Loko swi vonaka swi ri swinene eka hosi, a ku kambisisiwe+ endlwini ya hosi ya xuma leyi a yi ri eBabilona, leswaku Korexe lowa hosi u humese xileriso+ xo pfuxa yindlu ya Xikwembu eYerusalema; naswona xiboho xa hosi malunghana ni leswi, a yi xi rhumele eka hina.”


text:
XANA TI LO ENDLIWA?
Timpapa Ta Phaphatani Leti Kotaka Ku Tswonga Ku Hisa Ka Dyambu
LESWAKU vativi va sayense va hunguta ndlela leyi vanhu va titshegeke ha yona hi swicelwa swo tanihi malahla ni oyili, va tiyimisele ku antswisa ndlela leyi michini leyi tswongaka dyambu yi tirhaka ha yona. N’wa sanyense un’wana u te: “Nchumu lowu nga hi pfunaka ku tlhantlha xiphiqo lexi, i khale wu ri kona kambe a hi nga wu xiyi.”
Xiya: Leswaku maphaphatani ma tshama ma ri karhi ma kufumela loko ku titimela, ma pfula timpapa ta wona edyambyini. Timpapa ta minxaka yin’wana ya maphaphatani ti tswonga dyambu hi ndlela leyi nga tolovelekangiki. Leswaku ma kota ku endla tano ma pfuniwa hi xivumbeko xa timpapa ta wona leti nga ni magegetsu lama tlhandlakaneke lawa ma nga voniwaka hi makhiroskopu. Magegetsu wolawo ma ni swimbovana swo fana ni swa xihlenge xa tinyoxi leswi hambanisiwaka hi tilayini leti hingakanyanaka leti endlaka leswaku dyambu ri kota ku nghena eka swimbovana sweswo. Xivumbeko lexi xi nghenisa dyambu xi tlhela xi endla leswaku timpapa ti ntima swinene ti kufumeta phaphatani.
Website ya Science Daily yi ri: “Timpapa ta phaphatani i swin’wana swa xivumbiwa lexi oloveke ngopfu kambe ti khutaze valavisisi leswaku va anakanya hi thekinoloji leyintshwa leyi nga ta pfuna eka gasi leyi nga ta huma eka mati ni dyambu.” Swilo swin’wana leswi ku nga ni ntshembo wa leswaku swi nga endliwa swi katsa switirhisiwa swo vona ha swona ni leswi tswongaka dyambu.
U anakanya yini? Xana timpapa ta phaphatani leti kotaka ku tswonga ku hisa ka dyambu, ti lo tiendlekela? Kumbe ti lo endliwa?
DYONDZA SWO TALA
Phaphatana Ra Mivalavala—Ku Tshuburiwa Ka Mhaka Leyi A Yi Nga Tiviwi
Vanhu va le Britain i khale va ri karhi va xiya phaphatana leri ra mivalavala. Sweswinyana valavisisi va tshubule mhaka leyi a yi nga tiviwi.


text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO
Ha Yini Se Swi Tika Ku Tshinya Vana?
Eka makume ya malembe ya sweswinyana, vutomi bya mindyangu byi cince hi ku hatlisa ematikweni ya le Vupeladyambu. Ku ni minkarhi leyi vatswari a ku ri vona a va lawula emindyangwini, naswona vana a va landzela nkongomiso wa vona. Kambe sweswi emindyangwini yin’wana swilo swi cincile. Hi xikombiso, xiya swiendlakalo leswi landzelaka, hinkwaswo swi vulavula hi swilo leswi tolovelekeke.
Loko xifanyetana xin’wana xa malembe ya mune xi ri exitolo ni mana wa xona, xi teke xilo xo tlangisa. Mana wa xona u ringete ku xi tshikisa, a ku: “U ni swo tlangisa swo tala, a hi swona?” Endzhaku u swi xiyile leswaku a a nga fanelanga a xi vutise xivutiso. Xifanyetana xi gungurile xi ku: “Kambe ndza xi lava.” Xi hlundzuke swinene, kutani mana wa xona hi ku chava leswaku xi ta kalakala, hiloko a xi tshika.
Xinhwanyatana xa malembe ya ntlhanu xi kavanyeta tata wa xona loko a ri karhi a vulavula ni munhu lonkulu. Xi vulavulele ehenhla xi ku: “Ndzi phirhekile, ndzi lava ku ya ekaya.” Tata wa xona u yime a nga si heta ni ku vulavula, kutani a korhama a xi kombela hi rito ra le hansi a ku: “N’wananga ndzi nyike nkarhinyana.”
James la nga ni malembe ya 12 u tlhele a lumbetiwa hi leswaku u delela mudyondzisi wakwe wa xisati. Tata wakwe u hlundzukele mudyondzisi. U byele James a ku: “Mudyondzisi wa wena u tshamela ku ku karhata, ndzi ta ya ndzi ya n’wi vika eka komiti ya xikolo.”
Swiendlakalo leswi nga laha henhla ko va mhaka leyi ngo anakanyiwa, kambe swa endleka. Swi kombisa xiphiqo xa xiviri lexi humelelaka emakaya laha vatswari va tiyiselelaka mavulavulelo lama nga riki manene ya vana, va va nyika leswi va swi lavaka ni ku va sirhelela loko va endle swo biha. Buku leyi nge, The Narcissism Epidemic yi ri: “I mhaka leyi tolovelekeke ku vona vatswari va tshika vana va lawula emindyangwini. Khalenyana vana a va swi tiva leswaku a hi vona va lawulaka ekaya.”
I ntiyiso leswaku vatswari vo tala va tikarhatela ku dyondzisa vana va vona milawu leyinene ya mahanyelo, ku nga ri hi ku va vekela xikombiso lexinene ntsena, kambe va tlhela va va nyika ndzayo leyi nga ni matimba hi ndlela ya rirhandzu loko swi laveka. Ku hambana ni sweswo, The Narcissism Epidemic yi ri: “Vatswari lava vonaka nkoka wo endla tano, va endla leswi hambaneke ni leswi endliwaka hi ku ya hi ndhavuko.”
Ha yini swilo se swi ri hi ndlela leyi? Ha yini se swi tika ku tshinya vana?
Vulawuri Bya Vatswari Bya Hunguteka
Van’wana va vula leswaku ku hunguteka ka vulawuri bya vatswari ku sungule hi va-1960, loko lava vuriwaka vativi va khutaza vatswari leswaku va nga hatli va hlundzukisiwa hi vana. Va te: ‘Vana munghana, ku nga ri munhu la vonakaka a ri ni vulawuri, ku va bumabumela swa antswa ku ri ni ku va tshinya. Ematshan’weni yo lulamisa swihoxo, languta ntsena loko va endle leswinene. Vativi va kombisa leswaku ematshan’wini yo ringanisela exikarhi ka ku bumabumela ni ku tshinya, ku solasola vana ku nga va heta matimba, naswona ku nga endla leswaku va hlundzukela vatswari va vona loko va ri karhi va kula.
Ku nga ri khale vativi va mahanyelo ya vana va tlhele va vulavula hi ndlela leyi ku titshemba ku nga ka nkoka ha yona. A swi tikomba onge ku kumiwe ndlela yo kurisa ni ku khathalela vana naswona ndlela ya kona a yi ku: Endla leswaku vana va wena va titwa va ri vanhu lavanene. I swa nkoka ku endla leswaku va titshemba. Vativi lava va hundzelete swilo hi ku byela vatswari hi nkoka wa ku titshemba va ku: ‘Papalatani ku tirhisa marito lama nga riki manene yo tanihi lama nge, e-e na bihile.’ ‘Tshamani mi ri karhi mi byela vana va n’wina leswaku i va nkoka nileswaku va nga va xin’wana ni xin’wana lexi va lavaka ku va xona.’ Swi tikomba onge ku va munhu a titwa a ri kahle i swa nkoka ngopfu ku tlula ku va munhu a va lonene.
Eku heteleleni, van’wana va vula leswaku minhlangano leyi khutazaka ku titshemba a yi va pfunanga vana kambe yi endla leswaku va titwa va ri ni vulawuri. Buku leyi nge, Generation Me yi ri: ‘Minhlangano leyi yi tlhele yi siya vantshwa’ “va nga lunghekelanga swilo leswi va nga ta ka va nga koti ku swi balekela evuton’wini ni ku tsandzeka eka swilo swo karhi.” Tatana un’wana la tshahiweke eka buku leyi u ri: “Vanhu lava nga entirhweni a va nge khathali hi ku titshemba ka wena. . . . Loko u tisa xiviko lexi nga riki xinene eka muthori entirhweni, a nge vuli leswaku, ‘ndzi tsakela leswi u swi endlaka.’ Ku pfumelela vana leswaku va tilawula swa va onha swinene.”
Mavonelo Lama Cincacincaka
Eka makume ya malembe lama hundzeke, tindlela to kurisa vana ti kombise ku cincacinca ka mavonelo ya vanhu. Mudyondzisi Ronald G. Morrish u tsale a ku: “Ndzayo yi tshamela ku cinca. “Yi kombisa ku cinca loku nga kona evanhwini.” * Swa olova ku va vatswari va va hi ndlela leyi Bibele yi va hlamuselaka ha yona loko yi ku: “Hi ndlengandlengisiwa hi magandlati ni ku yingayingisiwa hi mheho yin’wana ni yin’wana ya ku dyondzisa.”—Vaefesa 4:14.
Swi le rivaleni leswaku sweswi ku tshinya hi ndlela leyi ku vulavuriweke ha yona laha henhla, ku ve ni vuyelo byo biha. Ku hungute vulawuri bya vatswari ku tlhela ku siya vana va nga ri na nkongomiso lowunene lowu nga ta va pfuna leswaku va ta kota ku endla swiboho leswinene ni ku langutana ni vutomi hi ku titshemba.
Xana ku ni ndlela yo antswa?
^ ndzim. 15 Marito hi lo voyamisa; mhaka leyi yi huma eka buku leyi nge, Secrets of Discipline: 12 Keys for Raising Responsible Children.
DYONDZA SWO TALA
U Fanele U Va Tshinya Njhani Vana Va Wena?
Bibele yi vulavula hi tindlela tinharhu leti pfunaka loko swi ta emhakeni yo tshinya.
Ndlela Yo Tshinya N’wana Wa Wena Wa Kondlo-a-ndzi-dyi
Ku tshinya swi vula ku dyondzisa. Milawu ya Bibele yi nga ku pfuna ku dyondzisa n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi ku yingisa ematshan’weni yo xandzuka.
Ndyangu Wa Wena Wu Nga Va Ni Ntsako Hi Ndlela Yihi?
Yehovha ku nga Xikwembu lexi tsakeke u lava leswaku mindyangu yi va ni ntsako. Kuma ndzayo ya Bibele leyi pfunaka leyi yaka eka vavanuna, vavasati, vatswari ni vana.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
1 Samuwele 8:1-22
8 Hi ku hatlisa loko Samuwele a kurile, u veke+ vana vakwe leswaku va va vaavanyisi va Israyele.2 Vito ra n’wana wakwe wa mativula a ku ri Yuwele,+ vito ra n’wana wakwe wa vumbirhi a ku ri Abiya;+ a va avanyisela eBera-xeba.3 Vana vakwe a va fambanga etindleleni takwe,+ kambe a va voyamele eku landzeleni ka bindzu leri nga lulamangiki,+ a va amukela xifumbarheriso,+ va soholota vuavanyisi.+4 Hi ku famba ka nkarhi vakulukumba hinkwavo va Israyele+ va hlengeletana va ta eka Samuwele eRhama5 va ku eka yena: “Waswivo! Wena u kurile, kambe vana va wena a va fambanga etindleleni ta wena. Sweswi hi vekele hosi+ leswaku yi hi avanyisa ku fana ni matiko hinkwawo.”6 Kambe nchumu lowu a wu bihile ematihlweni ya Samuwele, tanihi leswi va nga vula va ku: “Hi nyike hosi leswaku yi hi avanyisa,” Samuwele a sungula ku khongela eka Yehovha.+7 Hiloko Yehovha a byela Samuwele+ a ku: “Yingisa rito ra vanhu malunghana ni hinkwaswo leswi va ku byelaka swona;+ hikuva a va bakanyanga wena, kambe va bakanye mina leswaku ndzi nga vi hosi+ ya vona.8 Hi ku pfumelelana ni swiendlo swa vona hinkwaswo leswi va swi endleke ku sukela esikwini leri ndzi va humeseke ha rona aEgipta+ ku ta fikela esikwini leri, hi ku va va ndzi siyile+ va tirhela swikwembu swin’wana,+ hi yona ndlela leyi va endlaka ha yona ni le ka wena.9 Sweswi yingisa rito ra vona. Ntsena, u ta va lemukisa swinene, u fanele u va byela mfanelo leyi lulameke ya hosi leyi nga ta va fuma.”+10 Kutani Samuwele a byela vanhu marito hinkwawo ya Yehovha, lava a va kombela hosi eka yena.11 A ku: “Leyi yi ta va mfanelo+ leyi lulameke ya hosi leyi nga ta mi fuma: yi ta teka+ vana va n’wina va majaha yi va veka va va va yona emakalichini+ ya yona ni le xikarhi ka vagadi va yona va tihanci,+ van’wana va ta boheka ku tsutsuma emahlweni ka makalichi ya yona;+12 naswona yi ta tivekela varhangeri ehenhla ka vanhu va magidi,+ ni varhangeri ehenhla ka vanhu va makumentlhanu,+ van’wana va rima+ ni ku tshovela ntshovelo wa yona,+ ni ku yi endlela switirhisiwa+ swa yona swa nyimpi ni switirhisiwa swa yona swa makalichi ya yona.+13 Vana va n’wina va vanhwanyana yi ta va teka leswaku va pfanganisa mafurha, va sweka naswona va baka.+14 Yi ta teka masimu ya n’wina ni masimu ya n’wina ya vhinya+ ni mirhi ya n’wina ya mitlhwari,+ leyinene ku yi tlula, kunene yi swi nyika malandza ya yona.15 Yi ta teka xiphemu xa vukhume xa masimu ya timbewu ni masimu ya n’wina ya vhinya,+ entiyisweni yi ta swi nyika vatirhi+ va yona va le hubyeni ni malandza ya yona.16 Yi ta teka malandza ya n’wina ya xinuna ni ya xisati ni mintlhambi ya n’wina ya tihomu leyinene ngopfu, ni timbhongolo ta n’wina, yi ta swi tirhisela ntirho wa yona.+17 Emintlhambini+ ya n’wina ya tinyimpfu yi ta teka vukhume, na n’wina mi ta va malandza ya yona.18 Kunene mi ta huwelela esikwini rero hikwalaho ka hosi ya n’wina leyi mi tihlawuleleke yona,+ kambe Yehovha a nge mi hlamuli esikwini rero.”+19 Hambiswiritano, vanhu va ale ku yingisa rito ra Samuwele,+ va ku: “E-e, kambe hosi yi ta va ehenhla ka hina.20 Na hina hi fanele hi fana ni matiko hinkwawo,+ hosi ya hina yi fanele yi hi avanyisa naswona yi hi rhangela yi lwa tinyimpi ta hina.”21 Samuwele a yingisa marito hinkwawo ya vanhu; hiloko a ma vulavula etindleveni ta Yehovha.+22 Yehovha a ya emahlweni a byela Samuwele a ku: “Yingisa rito ra vona, u fanele u endla leswaku hosi yi va fuma.”+ Hikwalaho Samuwele a byela vavanuna va Israyele a ku: “Un’wana ni un’wana wa n’wina a a ye emutini wa rikwavo.”


text:
1Se ngelozi ya wutxhanu yi to veta mpundu wa yona. Konako ni to wona nyeleti yi nga wa ngu nzumani yi wela ha mafuni: yi to ningwa khiya ya txisofu txa diphala do hokoma, 2se yona yi to tula txisofu txa diphala do hokoma, se konaho ku to tuvika wutshi, wo fana ni mdhikila wa hombe wa mndilo, ahawa ko za ditambo ni ndengelenga si phumaliswa ngu mhaka ya wutshi wu humako ngu txisofuni ka diphala. 3Se ku to huma humbi ngu wutshini mule yi txi ta ha mafuni, yi ningwa mtamo wo nga wa tingume ta ha mafuni. 4Humbi yiya yi to gelwa ti to yi si dyi mwasi wa ha mafuni, hambi tximilwa txihi ni txihi txi hanyako, hambi mindonga; tsena kuyela vathu va va nga mbi vekwa txixambanyo txa Txizimu timbanzani kwawe. 5Humbi yiya yi to laywa ti to yi si va dayi, aniko yi na va xanise, txipimo txa mtxhanu wa mitxima ngu maxaniselo o nga ya ngume, ngako yi txi luma mthu. 6Ka oneyo masiku, vathu va na lava lifo, kambe va si li mani; va na navela kufa, kambe lifo li na tutuma li va siya. 7Mazumbelo a humbi ya kona ma ti fana ni mahanxi o longiselwa kuya yimbini; ha misungoni ka yona humbiyo ku ti ni so fana ni mibhoti yo nga ya nzalama, ni tikhohe ta yona ti txi nga tikhohe ta vathu. 8Yi ti ni misisi yo nga misisi ya vavasikati, ni makwasa o nga a ngonyamo. 9Yi ti ni sikatawu sa tisimbi ha tikhana. Diguwa da mabhapi di ti fana ni diguwa da sikotxhikane so ndindwa ngu mahanxi a mangi ma tutumelako kulwani: 10Humbiyo yi ti ni mikila yo nga mikila ya ngume ni tituna mikilani ka yona; se ka mikila yiya ku ti ni mtamo wo si kota kuxanisa vathu txipimo txa mtxhanu wa mitxima, 11Humbiyo yi ti fumwa ngu ngelozi ya diphala do hokoma, ditina da yona yi dhanwako ku i “Abhadhoni” ngu txihebheru ni ku i “Apolioni” ngu txigriki. 12Dikhombo do khata di phindile. Aniko, wonani, ku ngadi ni makhombo mamwane a mambidi ma ku ngadi ma txi ta. 13Se ngelozi ya wutxhanu ni yimweyo yi to veta mpundu wa yona. Konako ni to engisa dipswi di txi huma ngu ka titxheho ta mune ta txiluvelo txa nzalama, atxi txi ku masoni ka Txizimu. 14Dona dipswi di to gela ngelozi ya wutxhanu ni yimweyo, yi nga ti ni mpundu, di txi: “Thusa tingelozi ta mune ti ti nga sungwa mnamboni ka hombe ka Eufrate.” 15Ku to thuswa tingelozi ta mune ti nga ti lulamisetwe txikhati, ni mtxima ni dilembe kasiku ti daya ditshelo da wuraru da vathu. 16Mtengo wa mtxawa wa vagadhi va mahanxi i ti mazana mambidi a timiliyoni (200.000.000), ni wu engisile tatinene mtengo wa kona. 17Amu ka txiwoniso txangu, ntengo wa mahanxi ni vagadhi va ona, ni si wonisile tiya: va ti ambate sikatawu so vhika ngu sona, so bhilivila nga mndilo, ni nkuxe nga jakinta ni halandi nga txivavula, misungo ya mahanxi yi ti fana ni ya tingonyamo, se ngu mkanani ka ona ku txi huma mndilo ni wutshi ni txivavula. 18Ditshelo da wuraru da vathu, va datwe ngu mhaka ya sitsayiso siya sa siraru: Mndilo ni wutshi ni txivavula, asi si nga txi huma ngu sisofuni ka mahanxi. 19Nguko mtamo wa mahanxi wu ti sisofuni ka ona ni mikilani ka ona; nguko mikila ya ona yi ti fana ni minyoka: Yi na ni misungo ya wulala. 20Vamwane vathu va nga mbi dawa ngu sixaniso siya, kha va nga hunduluka ka mithumo ya manza awe, ti to ve leka kukhozela madhimoni, ni sithombe sa nzalama ni silivela ni simbi ya disotxe ni sa dirigwi ni sa mindonga, asi si si kotiko kuwona, hambi kuengisa mwendo kutsimbila. 21Kha va hunduluka kambe ka wugevenga wawe, ni ka matiloti awe ni ka wugelegele wawe ni ka wukhamba wawe.
Copyright
Learn More


text:
MATIKO NI VANHU
Ku Endzela Tiko Ra Cameroon
SWI nga ha endleka leswaku Vabaka, lava nakambe va vuriwaka Vamanghimani, hi vona vaaki vo sungula va le Cameroon. Kutani hi va-1500, ku fike Maputukezi. Endzhaku ka malembe ya madzana, rixaka rin’wana ra Mamoslem leri vuriwaka Vafulani, ri teke ndhawu ya le n’walungwini wa Cameroon. Namuntlha, vaaki va le Cameroon lava endlaka 40 wa tiphesente va tivula Vakreste, lava endlaka 20 wa tiphesente i Mamoslem naswona lava kholwaka eka vukhongeri bya xintu va endla 40 wa tiphesente.
Vanhu lava tshama ematiko-xikaya ya le Cameroon va dume hi malwandla. N’wini wa muti u xeweta vaendzi ni ku va rhurhela endlwini, laha a fikaka a va nyika mati ni swakudya. Loko vaendzi va ala ku dya swakudya leswi va nyikiwaka swona swi tekiwa ku ri ku sandza n’wini wa muti, kasi loko va swi dya swi tekiwa ku ri ku n’wi fundzha.
Mabulo ma sunguriwa hi ku xeweta swirho swa ndyangu ni ku swi vutisa leswaku swi pfuke njhani. Nakambe i ndhavuko wa vona ku vutisa leswaku swifuwo swi njhani. Joseph, loyi a nga muaka-tiko wa Cameroon u ri: “Loko muendzi se a famba, a swi ringananga ku vula leswaku ‘Famba kahle.’ Hi ntolovelo, n’wini wa muti wa n’wi humesa va ri karhi va tidyela mabulo. Kutani loko va fike kun’wana, u ta n’wi lela ivi a tlhelela ekaya. Muendzi loyi a nga humesiwiki a nga ha titwa onge a nga rhandziwi.”
Loko vanghana va ri eku dyeni tanihi ntlawa, minkarhi yin’wana va nga dya swin’we eka puleti yin’we naswona minkarhi yin’wana va nga dya hi mavoko. Le Cameroon, ku dya swin’we i xikombiso lexi nga ni matimba swinene xa vun’we. Entiyisweni, minkarhi yin’wana ku dya swin’we a swi endleriwa ku hlanganisa vanhu lava tlulaneke milenge. Kutani hi ndlela yo karhi, ku dya swakudya swin’we i ndlela yo vula mi ku, “Se hi rivalelanile.”


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
2 Tikronika 32:1-33
32 Endzhaku ka swilo leswi ni ku tshembeka loku,+ Senakeribi+ hosi ya Asiriya+ a fika a rhendzela Yuda, a dzima mixaxa a sivelela miti leyi tiyisiweke,+ a hambeta a ehleketa ku yi endla yi va yakwe hi ku yi nghenela.2 Loko Hezekiya a vona leswaku Senakeribi u tile xikandza+ xakwe xi lunghekele ku lwa na Yerusalema,3 kutani a endla xiboho ni tihosana+ takwe ni vavanuna vakwe va matimba leswaku va seletela swihlovo swa mati leswi a swi ri ehandle ka muti;+ hiloko va n’wi pfuna.4 Kutani vanhu vo tala va hlengeletana, va seletela minseledyana hinkwayo ni xinambyana+ lexi khulukaka exikarhi ka tiko, va ku: “Ha yini tihosi ta Asiriya ti fanele ti fika ti kuma mati yo tala ngopfu?”5 Ku tlula kwalaho, a va ni xivindzi, a aka rirhangu+ hinkwaro leri mbundzumuxiweke ni ku pfuxa swihondzo+ ehenhla ka rona, a aka rirhangu rin’wana ehandle,+ a lunghisa Xitsunga+ xa Muti wa Davhida, a endla miseve+ yo tala ni switlhangu.+6 A veka tindhuna+ ta nyimpi ehenhla ka vanhu, a ti hlengeleta ti ta eka yena entsendzeleni+ wa nyangwa ya muti, a vulavula a fikelela mbilu+ ya tona, a ku:7 “Vanani ni xivindzi mi tiya.+ Mi nga tshuki mi chava+ kumbe mi chavisiwa+ hi hosi ya Asiriya+ ni hi ntshungu hinkwawo lowu nga na yona;+ hikuva hina hi ni vo tala ku tlula lava yona yi nga na vona.8 Yena u ni voko ra nyama,+ kambe hina hi na Yehovha Xikwembu xa hina loyi a nga ta hi pfuna+ ni ku hi lwela tinyimpi.”+ Vanhu va sungula ku titshega hi marito ya Hezekiya lowa hosi ya Yuda.+9 Senakeribi+ lowa hosi ya Asiriya u rhumele malandza yakwe eYerusalema endzhaku ka leswi, loko a ha ri eLakixi,+ vuthu rakwe hinkwaro ra matimba ri ri na yena,+ ma ya eka Hezekiya lowa hosi ya Yuda ni le ka Vayudiya hinkwavo lava a va ri eYerusalema, a ku:10 “Senakeribi hosi ya Asiriya u te,+ ‘Xana mi tshembe yini leswi mi tshamaka mi miyerile, mi rhendzeriwile eYerusalema?+11 Xana Hezekiya+ a nga mi yengi+ leswaku a mi nyiketa mi dlayiwa hi ndlala ni hi torha, a ku: “Yehovha Xikwembu xa hina xi ta hi kutsula exandleni xa hosi ya Asiriya”?+12 Xana a hi yena Hezekiya la suseke tindhawu takwe leti tlakukeke+ ni tialitari takwe,+ kutani a byela Yuda na Yerusalema, a ku: “Mi fanele mi nkhinsama+ emahlweni ka alitari yin’we,+ mi mbulukisa+ xitlhavelo ehenhla ka yona”?13 Xana a mi swi tivi leswi mina ni vatata wa mina hi swi endleke eka vanhu hinkwavo va matiko?+ Xana swikwembu+ swa matiko swi swi kotile ku kutsula tiko ra swona evokweni ra mina?14 Hi xihi exikarhi ka swikwembu swa matiko lawa vatata wa mina va ma nyiketeke endzovisweni lexi xi swi koteke ku kutsula vanhu va xona evokweni ra mina, lerova Xikwembu xa n’wina xi nga swi kota ku mi kutsula evokweni ra mina?+15 Sweswi mi nga tshuki mi pfumela leswaku Hezekiya a mi xisa+ kumbe a mi yenga+ hi ndlela leyi, mi nga vi na ripfumelo eka yena, hikuva a xi kona xikwembu xa tiko ro karhi kumbe mfumo wo karhi lexi koteke ku kutsula vanhu va xona evokweni ra mina ni le vokweni ra vatata wa mina. Xana Xikwembu xa n’wina xi nga swi kotisa ku yini ku mi kutsula evokweni ra mina!’”+16 Malandza yakwe ma vulavula leswi engetelekeke ku lwa na Yehovha Xikwembu+ xa ntiyiso na Hezekiya nandza wa yena.17 U tsale+ ni mapapila a rhukana Yehovha Xikwembu xa Israyele+ ni ku n’wi hlekula, a ku: “Xikwembu xa Hezekiya a xi nge va kutsuli vanhu va xona evokweni+ ra mina ku fana ni swikwembu+ swa tinxaka ta matiko leswi swi nga va kutsulangiki vanhu va swona evokweni ra mina.”18 Va hambeta+ va huwelela hi rito+ lerikulu hi ririmi ra Vayuda+ eka vanhu va Yerusalema lava a va ri ehenhla ka rirhangu, ku va chavisa+ ni ku va karhata, leswaku va teka muti.19 Va ya emahlweni va hlekula+ Xikwembu xa Yerusalema+ hi ndlela leyi fanaka ni leyi va endleke ha yona eka swikwembu swa vanhu va misava, leswi swi nga ntirho wa mavoko ya vanhu.+20 Kambe Hezekiya+ lowa hosi na Esaya+ n’wana wa Amotsi,+ lowa muprofeta,+ va hambeta va khongela malunghana ni leswi,+ va huwelela ematilweni va kombela mpfuno.+21 Yehovha a rhumela ntsumi,+ yi herisa wanuna un’wana ni un’wana wa vurhena, wa matimba,+ ni murhangeri ni ndhuna enxaxeni wa hosi ya Asiriya,+ lerova yi tlhelela etikweni ra yona yi ri ni tingana. Endzhaku ka sweswo yi nghena endlwini ya xikwembu xa yona, kwalaho van’wana lava va humeke eswirhweni swa yona swa le ndzeni va yi dlaya hi banga.+22 Kutani Yehovha a ponisa Hezekiya ni vaaki va Yerusalema evokweni ra Senakeribi lowa hosi ya Asiriya,+ ni le vokweni ra lava van’wana hinkwavo, a va wisisa matlhelo hinkwawo.+23 A ku ri ni vo tala lava a va tisa tinyiko+ eka Yehovha eYerusalema ni swilo swo hlawuleka eka Hezekiya hosi ya Yuda,+ kutani a tlakusiwa+ ematihlweni ya matiko hinkwawo endzhaku ka sweswo.24 Emasikwini wolawo Hezekiya a vabyela ku fa,+ hiloko a sungula ku khongela+ eka Yehovha. Kutani A vulavula na yena,+ A n’wi nyika xihlamariso.+25 Kambe Hezekiya a nga tlheriselanga+ hi ku ya hi ndlela leyi a pfuniweke ha yona, mbilu yakwe yi titlakusa,+ a hlundzukeriwa+ yena na Yuda na Yerusalema.26 Kambe, Hezekiya a titsongahata+ eku titlakuseni ka mbilu yakwe, yena ni vaaki va Yerusalema, Yehovha a nga va hlundzukelanga emasikwini ya Hezekiya.+27 Hezekiya a va ni rifuwo ni ku vangama hi mpimo lowukulu ngopfu;+ a tiendlela switlati swa silivhere ni nsuku+ ni maribye ya risima+ ni mafurha ya balsama+ ni switlhangu+ ni swilo hinkwaswo leswi navelekaka;+28 ni vuhlayiselo+ bya ntshovelo wa mavele ni vhinyo leyintshwa+ ni mafurha, ni swivala+ swa swifuwo swa mixaka yo hambana-hambana ni swivala swa mintlhambi.29 A tikumela miti, ni swifuwo swa ntlhambi+ wa tinyimpfu ni ntlhambi+ wa tihomu hi vutalo; hikuva Xikwembu xi n’wi nyike nhundzu yo tala ngopfu.+30 Hezekiya hi yena la siveke+ xihlovo xa le henhla xa mati+ ya Gihoni+ ni ku hambeta a ma kongomisa ma lulama ku ya evupela-dyambu eMutini wa Davhida,+ Hezekiya a humelela entirhweni wun’wana ni wun’wana wakwe.+31 Ku rhumeriwe+ vavulavuleri va tihosana ta Babilona+ eka yena leswaku va vutisisa xihlamariso+ lexi endlekeke etikweni, Xikwembu xa ntiyiso xi n’wi tshikile+ leswaku xi n’wi ringa,+ ku tiva hinkwaswo leswi nga embilwini yakwe.+32 Loko ku ri timhaka+ letin’wana ta Hezekiya ni swiendlo swakwe swa musa wa rirhandzu,+ swi tsariwile exivonweni xa Esaya lowa muprofeta, n’wana wa Amotsi,+ eBukwini+ ya Tihosi ta Yuda na Israyele.33 Eku heteleleni Hezekiya a etlela ni vatata wakwe,+ va n’wi lahla entlhandlukweni wa swilahlo swa vana va Davhida;+ tiko ra Yuda hinkwaro ni vaaki va Yerusalema va n’wi xiximile eku feni kakwe.+ Manase+ n’wana wakwe a sungula ku fuma ematshan’weni yakwe.


text:
NDZIMA 6
Ndlela Yo Hlawula Vuhungasi Lebyinene
“Endlani hinkwaswo leswaku mi vangamisa Xikwembu.”—1 VAKORINTO 10:31.
1, 2. Hi xihi xiphiqo lexi hi langutanaka na xona loko swi ta eka vuhungasi?
EHLEKETA u ri karhi u lava ku dya mbhandzu lowu phomisaka marha kutani u xiya leswaku ku na laha wu nga bola. Xana u ta endla yini? Loko u swi lava u nga ha dya mbhandzu hinkwawo ni lomu ku nga bola; kumbe u nga ha wu cukumeta hinkwawo ka wona; kumbe u nga ha tsema u susa laha ku boleke kutani u tidyela. Xana u ta endla yini?
2 Hi ndlela yo fanekisela, vuhungasi byi fana ni mbhandzu wolowo. Minkarhi yin’wana, u lava ku tiphina hi vuhungasi byo karhi, kambe u xiya leswaku tindlela to tala to hungasa ha tona namuntlha ti kucetela mahanyelo yo biha. Xana u ta endla yini? Van’wana va nga ha amukela vuhungasi byo biha kutani hi ndlela yo fanekisela va mitetela vuhungasi byihi ni byihi lebyi nga kona emisaveni leyi. Van’wana va nga ha papalata vuhungasi hinkwabyo leswaku va nga tshuki va wela eka vuhungasi byihi ni byihi byo biha. Hambiswiritano, van’wana va nga ha va ni vukheta byo papalata vuhungasi byo biha kambe minkarhi yin’wana va pfa va tiphinanyana hi vuhungasi lebyinene. Xana u fanele u hlawula yini leswaku u ta rhandziwa hi Xikwembu?
3. I yini leswi hi nga ta swi kambisisa sweswi?
3 Vo tala va hina va nga hlawula yinhla leya vunharhu. Ha swi lava ku pfa hi kuma nkarhi wo hungasa kambe hi lava ku tiphina hi vuhungasi lebyinene. Hikwalaho, hi fanele hi kuma ndlela yo kambisisa vuhungasi lebyinene ni lebyi nga riki byinene. Xo sungula, a hi buleni hi ndlela leyi vuhungasi lebyi hi byi hlawulaka byi nga yi khumbaka ha yona ndlela leyi hi n’wi gandzelaka ha yona Yehovha.
“ENDLANI HINKWASWO LESWAKU MI VANGAMISA XIKWEMBU”
4. Xana ku tinyiketela ka hina ku fanele ku byi khumba njhani vuhungasi lebyi hi byi hlawulaka?
4 Mbhoni yin’wana leyi dyuhaleke leyi khuvuriweke hi 1946, yi tshama yi ku: “Ndzi tivekele pakani leswaku ndzi va kona minkarhi hinkwayo loko ku nyikeriwa nkulumo ya nkhuvulo onge hiloko ku ri mina ndzi nga ta khuvuriwa naswona ndzi yingisela hi vukheta.” Ha yini? U te, “Ku tshama ndzi ri karhi ndzi anakanya hi ku tinyiketela ka mina swi ndzi pfuna leswaku ndzi tshama ndzi tshembekile.” A swi kanakanisi leswaku na wena u titwa hi ndlela leyi fanaka. Ku titsundzuxa xitshembiso lexi u nga xi endla eka Yehovha leswaku u ta n’wi tirhela vutomi bya wena hinkwabyo, swi ta ku khutaza leswaku u tiyisela. (Hlaya Eklesiasta 5:4.) Entiyisweni, ku anakanyisisa hi ku tinyiketela ka wena swi ta khumba ndlela leyi u wu langutaka ha yona ntirho wo chumayela ni timhaka tin’wana evuton’wini leti katsaka vuhungasi. Muapostola Pawulo u kandziyise mhaka yoleyo loko a tsalela Vakreste va le sikwini ra yena a ku: “Hambi mi dya kumbe mi nwa kumbe mi endla yini na yini, endlani hinkwaswo leswaku mi vangamisa Xikwembu.”—1 Vakorinto 10:31.
5. Xana Levhitika 22:18-20 yi hi pfuna njhani leswaku hi vona xilemukiso lexi nga eka Varhoma 12:1?
5 Xin’wana ni xin’wana lexi u xi endlaka evuton’wini xi khumba ndlela leyi u gandzela Yehovha ha yona. Loko Pawulo a tsalela Varhoma u tirhise marito lama endleke leswaku mhaka leyi yi dzika etimbilwini ta vapfumeri-kulobye. U va khutaze a ku: “Mi nyikela mimiri ya n’wina yi va xitlhavelo lexi hanyaka, xo kwetsima ni lexi amukelekaka eka Xikwembu, ku nga ntirho wo kwetsima, hi matimba ya n’wina ya ku anakanya.” (Varhoma 12:1) Miri wa wena wu katsa mianakanyo ya wena, mbilu ya wena ni matimba ya wena. Swilo leswi hinkwaswo u swi tirhisela ku tirhela Xikwembu. (Marka 12:30) Pawulo u vula leswaku ntirho lowu u wu endlaka hi mbilu hinkwayo i xitlhavelo. Xiga lexi nge xitlhavelo xi hi lemukisa swo karhi. Ehansi ka Nawu wa Muxe, xitlhavelo lexi nga hanyangiki kahle a xi nga amukeleki eka Xikwembu. (Levhitika 22:18-20) Hilaha ku fanaka, loko ntirho lowu Mukreste a wu endlelaka Xikwembu wu thyakisiwile hi ndlela yo karhi, Xikwembu a xi nge wu amukeli. Xana sweswo swi nga endlekisa ku yini?
6, 7. Xana Mukreste a nga wu thyakisa njhani miri wakwe, naswona byi ta va byihi vuyelo bya kona?
6 Pawulo u lemukise Vakreste va le Rhoma a ku: “Mi nga ha hambeti mi nyikela swirho swa n’wina exidyohweni.” Nakambe Pawulo u va byele leswaku ‘va dlaya mikhuva ya miri ya vona.’ (Varhoma 6:12-14; 8:13) Eku sunguleni, u nyike swikombiso swa ‘mikhuva yoleyo ya miri’ epapileni rakwe. Malunghana ni vanhu lava nga ni xidyoho, hi hlaya leswi: “Nomu wa vona wu tele ku rhukana.” “Milenge ya vona yi hatlisela ku halata ngati.” “A ku kona ku chava Xikwembu ematihlweni ya vona.” (Varhoma 3:13-18) Mukreste u ta nyamisa miri wakwe loko a tirhisa “swirho” swa miri wakwe ku endla swidyoho swo tano. Hi xikombiso, namuntlha loko Mukreste a swi hlalela hi vomu swifaniso swo navetisa rimbewu kumbe tifilimi leti kombisaka madzolonga lama nga ni tihanyi, u “nyikela [mahlo yakwe] exidyohweni” naswona u thyakisa miri wakwe hinkwawo. Xin’wana ni xin’wana lexi a xi endlaka evugandzerini bya yena xi fana ni xitlhavelo lexi nga ha kwetsimiki naswona a xi amukeleki eka Xikwembu. (Deteronoma 15:21; 1 Petro 1:14-16; 2 Petro 3:11) Byebyo byi ta va vuyelo byo biha hakunene lebyi hi nga ta byi kuma loko hi hlawula vuhungasi lebyi nga basangiki!
7 Entiyisweni, vuhungasi lebyi Mukreste a byi hlawulaka byi nga va ni vuyelo byo karhi. Hikwalaho, hi lava ku hlawula vuhungasi lebyi nga ta hi endla leswaku hi hambeta hi ri lava tinyiketeleke eka Xikwembu ku nga ri ku thyakisa ntirho lowu hi xi endlelaka wona. Sweswi a hi kambisiseni ndlela leyi hi nga swi tivaka ha yona leswi nga swinene ni leswi nga riki swinene.
“NYENYANI LESWI HOMBOLOKEKE”
8, 9. (a) Hi yihi mintlawa yimbirhi ya vuhungasi? (b) Hi byihi vuhungasi lebyi hi faneleke hi byi papalata naswona ha yini?
8 Hi ntolovelo, ku ni mintlawa yimbirhi ya vuhungasi. Ntlawa wo sungula wu katsa vuhungasi lebyi Vakreste va faneleke va byi papalata hilaha ku heleleke; wa vumbirhi wu katsa vuhungasi lebyi Vakreste va nga byi vonaka byi amukeleka kumbe byi nga amukeleki. A hi rhangeni hi ntlawa lowo sungula, ku nga vuhungasi lebyi Vakreste va faneleke va byi papalataka.
9 Hilaha swi hlamuseriweke hakona eka Ndzima 1, vuhungasi byin’wana byi katsa swilo leswi swi nga erivaleni leswaku a swi amukeleki hi ku ya hi Bibele. Hi xikombiso, anakanya hi ti-website kun’we ni tifilimi, minongonoko ya thelevhixini ni vuyimbeleri lebyi nga ni madzolonga kumbe lebyi nga ni swiendlo swa vudimona kumbe lebyi nga ni swifaniso swo navetisa rimbewu kumbe lebyi kucetelaka swilo swo biha ni mahanyelo yo biha. Hambileswi mixaka leyi ya vuhungasi lebyi nga basangiki yi kombisiwaka yi ri leyi amukelekaka, Vakreste va ntiyiso va fanele va yi papalata hikuva yi lwisana ni milawu ya Bibele. (Mintirho 15:28, 29; 1 Vakorinto 6:9, 10; Nhlavutelo 21:8) Loko u papalata vuhungasi byebyo lebyi nga riki byinene, u kombisa Yehovha leswaku hakunene wa swi ‘nyenya leswo homboloka’ naswona u tshama u ri karhi u ‘fularhela swo biha.’ Hi ndlela yoleyo, u ni ‘ripfumelo leri nga riki na vukanganyisi.’—Varhoma 12:9; Pisalema 34:14; 1 Timotiya 1:5.
10. Munhu a nga tixisa hi ndlela yihi loko swi ta eka vuhungasi, naswona ha yini?
10 Van’wana va nga ha vona onge ku hlalela vuhungasi lebyi kombisaka manyala a swi bihanga. Va tibyela leswi, ‘Ndzi nga ha hlalela manyala eka tifilimi kumbe eka thelevhixini, kambe a ndzi nge pfuki ndzi ma endlile.’ Sweswo ko va ku tixisa naswona swi ni khombo. (Hlaya Yeremiya 17:9.) Loko hi tsakisiwa hi ku hlalela leswi Yehovha a swi vengaka, xana hakunene hi ‘nyenya leswi hombolokeke’? Loko hi tshamela ku hlalela swilo swo homboloka swi ta hi tlanyata. (Pisalema 119:70; 1 Timotiya 4:1, 2) Mukhuva wolowo wu nga khumba ni leswi hi swi endlaka kumbe wu endla leswaku hi amukela mahanyelo yo biha ya vanhu van’wana.
11. Marito lama nga eka Vagalatiya 6:7 ma tiyisile hi ndlela yihi emhakeni ya vuhungasi?
11 Leswi swi humelerile. Vakreste van’wana va hlanganyela eku tikhomeni ko biha hikwalaho ko kuceteriwa hi vuhungasi lebyi va tshamelaka ku byi hlalela. Va dyondze ku vava leswaku “xin’wana ni xin’wana lexi munhu a xi byalaka, u ta tlhela a tshovela xona.” (Vagalatiya 6:7) Kambe u nga byi papalata vuyelo byebyo byo vava. Loko u tiyimisela ku papalata ku hlalela swilo swo biha u ta swi kota ku hanya vutomi lebyi tsakisaka.—Vona bokisi leri nge “ Hi Byihi Vuhungasi Lebyi Ndzi Faneleke Ndzi Byi Hlawula?”
SWIBOHO SWA WENA N’WINI LESWI SEKERIWEKE EKA MILAWU YA BIBELE
12. Xana Vagalatiya 6:5 yi tirha njhani emhakeni ya vuhungasi, naswona hi wihi nkongomiso lowu hi nga na wona loko hi endla swiboho swa munhu hi yexe?
12 Sweswi a hi buleni hi ntlawa wa vumbirhi ku nga vuhungasi lebyi Rito ra Xikwembu ri nga vuliki hi ku kongoma loko byi amukeleka kumbe byi nga amukeleki. Loko Mukreste a hlawula eka vuhungasi byo tano, u fanele a tiendlela xiboho xa yena n’wini eka leswi a swi vonaka swi ri swinene. (Hlaya Vagalatiya 6:5.) Hambiswiritano, loko hi fanele hi endla xiboho emhakeni leyi, wu kona nkongomiso lowu hi nga wu landzelaka. Bibele yi tamele milawu kumbe tidyondzo leti nga hi kongomisaka leswaku hi twisisa vonelo ra Yehovha hi leswi hi swi hlawulaka. Loko hi landzela nkongomiso wolowo, hi ta kota ku vona leswi “ku rhandza ka Yehovha ku nga swona” eka swilo hinkwaswo ku katsa ni le ka vuhungasi lebyi hi byi hlawulaka.—Vaefesa 5:17.
13. I yini lexi nga hi susumetelaka ku papalata vuhungasi lebyi nga n’wi tsakisiki Yehovha?
13 I ntiyiso leswaku a hi Vakreste hinkwavo va nga ni vuswikoti byo hatla va twisisa swilo hi ndlela leyi fanaka. (Vafilipiya 1:9) Ku tlula kwalaho, Vakreste va swi xiya leswaku vanhu a va rhandzi swilo swo fana loko swi ta emhakeni ya vuhungasi. Hikwalaho, a hi nge languteli leswaku Vakreste hinkwavo va endla swiboho leswi fanaka. Hambiswiritano, loko hi ya hi pfumelela milawu ya Bibele yi kongomisa mianakanyo ni timbilu ta hina hi ta swi lava hi mbilu hinkwayo ku papalata muxaka wihi ni wihi wa vuhungasi lebyi nga n’wi tsakisiki Yehovha.—Pisalema 119:11, 129; 1 Petro 2:16.
14. (a) Hi yihi mhaka ya nkoka leyi hi faneleke hi yi xiya loko hi hlawula vuhungasi? (b) Xana hi nga endla yini leswaku mhaka ya ku gandzela Xikwembu yi va ya risima evuton’wini bya hina?
14 Ku ni mhaka yin’wana ya nkoka leyi u faneleke u yi xiya loko u hlawula vuhungasi: ku nga nkarhi wa wena. Hambileswi vuhungasi lebyi u byi hlawulaka byi paluxaka leswi wena u vonaka swi ri leswi amukelekaka, kambe nkarhi lowu u wu hetaka eka byona wu kombisa leswaku i yini leswi swi nga swa nkoka eka wena. Eka Vakreste ku gandzela Xikwembu i nchumu wa risima swinene. (Hlaya Matewu 6:33.) Kutani i yini lexi u nga xi endlaka ku tiyiseka leswaku mhaka ya ku gandzela Xikwembu yi va ya risima swinene evuton’wini bya wena? Muapostola Pawulo u te: “Tshamani mi ri karhi mi languta leswaku ndlela leyi mi fambaka ha yona a yi fani ni ya lava nga tlharihangiki kambe yi fana ni ya vanhu vo tlhariha, mi tixavela nkarhi lowunene.” (Vaefesa 5:15, 16) Hakunene, ku tivekela nkarhi wo karhi wa vuhungasi swi ta ku pfuna leswaku u va ni nkarhi lowu eneleke wa “swilo swa nkoka swinene”—ku nga swilo leswi nga ta ku pfuna leswaku u antswisa vuxaka bya wena ni Xikwembu.—Vafilipiya 1:10.
15. Ha yini ku ri vutlhari ku hlawula vuhungasi lebyi nga riki na nchumu lowu nga ku hoxaka ekhombyeni?
15 Nakambe i vutlhari ku hlawula vuhungasi lebyi nga riki na nchumu lowu nga ku hoxaka ekhombyeni. Xana sweswo swi vula yini? Tlhela u ehleketa hi xikombiso lexiya xa mbhandzu. Leswaku u nga dyi laha ku nga bola, a wu tsemi laha ku nga bola ntsena kambe u tsema ni xiphemu xo karhi xa laha ku nga bolangiki. Hilaha ku fanaka, i vutlhari ku hlawula vuhungasi lebyi nga riki na nchumu lowu nga ku hoxaka ekhombyeni. Mukreste la tlhariheke a nga papalati ntsena vuhungasi lebyi swi nga erivaleni leswaku byi lwisana ni milawu ya Bibele kambe u tlhela a papalata mixaka hinkwayo ya vuhungasi lebyi sorisaka ku katsa ni lebyi nga ni swilo leswi nga dlayaka vuxaka bya munhu ni Xikwembu. (Swivuriso 4:25-27) Ku ri namarhela swinene Rito ra Xikwembu swi ta ku pfuna leswaku u hlawula hi vutlhari.
“SWILO SWIN’WANA NI SWIN’WANA SWO TENGA”
16. (a) Xana hi nga swi kombisa njhani leswaku hi ni langutelo ra Yehovha emhakeni ya mahanyelo? (b) U nga endla njhani leswaku Bibele yi ku kongomisa evuton’wini bya wena hinkwabyo?
16 Loko Vakreste va ntiyiso va hlawula vuhungasi, va rhanga va tivutisa loko byi amukeleka eka Yehovha kumbe byi nga amukeleki. Bibele yi paluxa milawu ya Yehovha ni ndlela leyi a titwaka ha yona. Hi xikombiso, Hosi Solomoni u xaxamete swilo leswi Yehovha a swi vengaka, swo tanihi “ririmi ra vunwa, ni mavoko lama halataka ngati leyi nga riki na nandzu, mbilu leyi kunguhataka makungu yo biha, milenge leyi hatlaka ku tsutsumela evubihini.” (Swivuriso 6:16-19) Xana langutelo ra Yehovha ri fanele ri ku khumba njhani? Mupisalema u nyike xitsundzuxo lexi nge: “N’wina lava rhandzaka Yehovha, vengani leswo biha.” (Pisalema 97:10) Vuhungasi lebyi u byi hlawulaka byi fanele byi kombisa leswaku hakunene wa swi venga leswi Yehovha a swi vengaka. (Vagalatiya 5:19-21) U nga rivali leswaku leswi u swi endlaka exihundleni hi swona swi paluxaka leswi u nga xiswona ku tlula leswi u swi endlaka erivaleni. (Pisalema 11:4; 16:8) Hikwalaho, loko u navela hi mbilu hinkwayo ku hanya hi ndlela leyi tsakisaka Yehovha, minkarhi hinkwayo u ta pfumelela Bibele yi ku kongomisa eka swilo leswi u swi hlawulaka. U ta tshama u endla tano evuton’wini bya wena.—2 Vakorinto 3:18.
17. Loko hi nga si hlawula vuhungasi, hi swihi swivutiso leswi hi faneleke hi tivutisa swona?
17 I yini swin’wana leswi u nga swi endlaka ku tiyisekisa leswaku u hanya hi ku pfumelelana ni ku rhandza ka Yehovha loko u hlawula vuhungasi? Tivutise xivutiso lexi nge, ‘Xana leswi swi ta byi khumba njhani vuxaka bya mina ni Xikwembu?’ Hi xikombiso, loko u nga si endla xiboho xo hlalela filimi yo karhi, rhanga u tivutisa leswi, ‘Xana leswi ndzi swi hlalelaka eka filimi leyi swi ta ri khumba njhani ripfalo ra mina?’ A hi kambisiseni milawu ya Bibele leyi nga hi kongomisaka emhakeni leyi.
18, 19. (a) Xana milawu leyi kongomisaka leyi kumekaka eka Vafilipiya 4:8 yi hi pfuna njhani leswaku hi tiva loko vuhungasi bya hina byi ri byinene kumbe byi nga ri byinene? (b) Hi yihi milawu yin’wana leyi kongomisaka, leyi nga ku pfunaka ku hlawula vuhungasi lebyinene? (Vona nhlamuselo ya le hansi.)
18 Nawu lowu nga hi kongomisaka wu kumeka eka Vafilipiya 4:8, leyi nge: “Swilo swin’wana ni swin’wana swa ntiyiso, swilo swin’wana ni swin’wana swa ntikelo lowukulu, swilo swin’wana ni swin’wana swo lulama, swilo swin’wana ni swin’wana swo tenga, swilo swin’wana ni swin’wana leswi rhandzekaka, swilo swin’wana ni swin’wana leswi ku vulavuriwaka kahle ha swona, hinkwaswo leswi nga kona swa vunene ni hinkwaswo leswi nga kona leswi dzunekaka, hambetani mi xiya swilo leswi.” Pawulo a a nga vulavuli hi vuhungasi, kambe a a vula leswaku mbilu yi fanele yi dzika eka swilo leswi tsakisaka Xikwembu. (Pisalema 19:14) Hambiswiritano, marito ya Pawulo ma nga tirhisiwa emhakeni ya vuhungasi. Njhani?
19 Tivutise leswi, ‘Xana tifilimi, mintlangu ya vhidiyo, vuyimbeleri kumbe muxaka wun’wana wa vuhungasi lebyi ndzi byi hlawulaka byi endla leswaku mianakanyo ya mina yi tshama yi ri karhi yi anakanya hi “swilo swin’wana ni swin’wana swo tenga”?’ Hi xikombiso, endzhaku ko hlalela filimi yo karhi, u sala u ehleketa hi swilo swa njhani? Loko ku ri leswaku i swilo leswinene, swo tenga ni leswi phyuphyisaka, swi vula leswaku vuhungasi bya wena byi basile. Kambe loko filimi leyi u nga yi hlalela yi ku endla u sala u ehleketa hi swilo leswi nga tengangiki, swi vula leswaku vuhungasi bya wena a byi basanga naswona byi ni khombo. (Matewu 12:33; Marka 7:20-23) Ha yini? Hikuva ku ehleketa hi swilo leswi nga basangiki swi endla leswaku hi nga vi na ku rhula, swi vavisa ripfalo ra wena leri leteriweke hi Bibele naswona swi nga onha vuxaka bya wena ni Xikwembu. (Vaefesa 5:5; 1 Timotiya 1:5, 19) Tanihi leswi vuhungasi byo tano byi nga ku onhaka, u fanele u tiyimisela ku byi papalata. * (Varhoma 12:2) Endla ku fana ni mupisalema la khongeleke Yehovha a ku: “Endla leswaku mahlo ya mina ma hundza ma nga swi voni swilo leswi nga pfuniki nchumu.”—Pisalema 119:37.
ANAKANYELA VAN’WANA
20, 21. Xana 1 Vakorinto 10:23, 24 yi fambisana njhani ni ku hlawula vuhungasi lebyi tengeke?
20 Pawulo u boxe nawu lowukulu wa Bibele lowu nga hi kongomisaka loko swi ta emhakeni ya ku tiendlela swiboho. U te: “Swilo hinkwaswo swa pfumeleriwa; kambe a hi swilo hinkwaswo leswi pfunaka. Un’wana ni un’wana a a hambete a lava leswaku ku pfuneka un’wana, hayi yena n’wini.” (1 Vakorinto 10:23, 24) Xana nawu wolowo wu nga hi kongomisa njhani emhakeni yo hlawula vuhungasi lebyinene? U fanele u tivutisa leswi, ‘Xana van’wana va ta titwa njhani hi vuhungasi lebyi ndzi byi hlawulaka?’
21 Ripfalo ra wena ri nga ha ku pfumelela ku tiphina hi vuhungasi byo karhi lebyi u byi vonaka byi ri lebyi amukelekaka. Kambe loko u xiya leswaku Timbhoni tin’wana mapfalo ya tona a ma ti pfumeleli ku tiphina hi byona, u nga ha hlawula ku byi papalata. Ha yini? Hikuva hilaha Pawulo a vuleke hakona, a wu lavi ku “dyohela vamakwenu,” hambi ku ri ku “dyohela Kreste,” hi ku endla leswaku vapfumeri-kuloni swi nga va oloveli ku tshama va tshembekile eka Xikwembu. U yingisa ndzayo leyi nge: “Kendlukelani ku va xikhunguvanyiso.” (1 Vakorinto 8:12; 10:32) Namuntlha Vakreste va ntiyiso va yingisa ndzayo ya Pawulo ya musa leyi fikelelaka mbilu, hi ku papalata vuhungasi lebyi amukelekaka kambe byi nga ‘akiki.’—Varhoma 14:1; 15:1.
22. Ha yini Vakreste va nga fanelanga va sindzisa leswaku van’wana va endla swilo ku fana na vona etimhakeni leti lavaka munhu a tiendlela xiboho eka tona?
22 Kambe ka ha ri ni swin’wana leswi faneleke swi xiyiwa emhakeni leyi ya ku anakanyela van’wana. Mukreste loyi ripfalo ra yena ri n’wi alelaka ku tiphina hi vuhungasi byo karhi, a nga fanelanga a sindzisa leswaku vandlha hinkwaro ri papalata vuhungasi byo tano, ku fana na yena. Loko a endla tano, u ta fana ni muchayeri la sindzisaka leswaku vachayeri lavan’wana lava fambaka na yena epatwini leri fanaka, va famba hi rivilo leri yena a fambaka ha rona. Sweswo a hi ku anakanyela van’wana. Hikwalaho ka rirhandzu ra Vukreste, Mukreste la nga ni ripfalo leri ri n’wi sivelaka ku tiphina hi swilo swo karhi, u fanele a xixima ndlela leyi vapfumeri-kulobye va titwaka ha yona hi vuhungasi lebyi yena a nga byi rhandziki, kambe byi nga tluliki milawu ya Bibele. Hi ndlela yoleyo, u endla leswaku ‘ku anakanyela ka yena ku tiviwa hi vanhu hinkwavo.’—Vafilipiya 4:5; Eklesiasta 7:16.
23. Xana u nga tiyiseka njhani leswaku vuhungasi lebyi u byi hlawulaka i byinene?
23 Hi ku katsakanya, xana u nga tiyiseka njhani leswaku vuhungasi lebyi u byi hlawulaka i byinene? Papalata mixaka hinkwayo ya vuhungasi lebyi kombisaka manyala ni ku tikhoma loko biha, lebyi Rito ra Xikwembu ri byi solaka hi ku kongoma. Landzela milawu ya Bibele leyi kongomisaka, leyi nga tirhisiwaka eka mixaka ya vuhungasi lebyi Bibele yi nga boxiki hi ku kongoma leswaku byi bihile kumbe a byi bihanga. Papalata vuhungasi lebyi onhaka ripfalo ra wena, naswona u tshika lebyi nga ha vavisaka mapfalo ya van’wana, ngopfu-ngopfu ya vapfumeri-kuloni. Onge xiboho xa wena lexi tiyeke xi nga dzunisa Xikwembu ni ku endla leswaku wena ni ndyangu wa wena mi va lava rhandzekaka eka xona.
^ ndzim. 19 Milawu yin’wana leyi kongomisaka leyi tirhaka emhakeni yo hlawula vuhungasi yi kumeka eka Swivuriso 3:31; 13:20; Vaefesa 5:3, 4; na Vakolosa 3:5, 8, 20.
DYONDZA SWO TALA
Anakanyisisa Hi Muxaka Wa Munhu Loyi U Faneleke U Va Yena
Sathana a nga swi lavi leswaku hi amukeleka eka Xikwembu. Hi nga endla yini leswaku hi sirhelela vunghana bya hina na Yehovha?
Tivonele Eka Makungu Ya Mbilu
Minkarhi yin’wana mbilu ya hina yi ringeta ku tiyimelela loko hi lava ku endla leswi hoxeke. I yini lexi nga hi pfunaka ku tiva leswi nga embilwini ya hina hakunene?


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Marka 7:1-37
7 Kutani Vafarisi ni vatsari van’wana lava nga ta va huma eYerusalema va hlengeletana eka yena.+2 Naswona loko va vona vadyondzisiwa vakwe van’wana va dya swakudya swa vona hi mavoko lama nyameke, hileswaku, lama nga hlambiwangiki+—3 hikuva Vafarisi ni Vayuda hinkwavo a va nga dyi loko va nga hlambanga mavoko ku fika eswikokolweni, a va khomelele swi tiya endhavukweni wa vanhu va minkarhi yo sungula,4 kutani, loko va vuya evuxaviselweni, a va dyi loko va nga si tibasisa hi ku xuviwa; naswona ku ni mindhavuko+ yin’wana yo tala leyi va yi amukeleke, leyi va khomeleleke swi tiya eka yona, ku khuvuriwa ka swinwelo ni ka swikelelo ni ka swibya swa koporo;+—5 kutani Vafarisi lava ni vatsari va n’wi vutisa va ku: “Ha yini vadyondzisiwa va wena va nga tikhomi hi ku ya hi ndhavuko wa vanhu va minkarhi ya khale, kambe va dya swakudya hi mavoko lama nyameke?”+6 A va byela a ku: “Esaya u profete hilaha ku faneleke malunghana na n’wina vakanganyisi, hilaha swi tsariweke hakona,+ ‘Vanhu lava va ndzi xixima hi milomu ya vona, kambe timbilu ta vona ti le kule swinene na mina.+7 Va tama va ndzi gandzela swa hava, hikuva va dyondzisa swileriso swa vanhu+ va swi endla tidyondzo leti nga enawini.’8 Mi tshika xileriso xa Xikwembu, mi khomelela swi tiya endhavukweni wa vanhu.”+9 Ku tlula kwalaho, a ya emahlweni a ku eka vona: “Mi bakanya xileriso+ xa Xikwembu hi vutlhari leswaku mi hlayisa ndhavuko wa n’wina.10 Hi xikombiso, Muxe u te, ‘Xixima tata wa wena ni mana+ wa wena,’ naswona, ‘La rhukanaka tata wakwe kumbe mana wakwe a a dlayiwe.’+11 Kambe n’wina mi ri, ‘Loko munhu a byela tata wakwe kumbe mana wakwe a ku: “Xin’wana ni xin’wana lexi ndzi nga na xona lexi ndzi nga ku pfunaka ha xona i korbani,+ (hileswaku, nyiko leyi nyikeriweke+ eka Xikwembu,)”’—12 n’wina a ma ha n’wi pfumeleli ku endlela tata wakwe kumbe mana+ wakwe nchumu wo karhi,13 xisweswo mi endla rito ra Xikwembu+ ri nga tirhi hi ndhavuko wa n’wina lowu mi wu hundziseleke. Naswona mi endla swilo+ swo tala leswi yelanaka ni leswi.”14 Kutani, loko a tlhela a vitana ntshungu wu ta eka yena, a wu byela a ku: “Ndzi yingiseni, hinkwenu ka n’wina, mi kuma nhlamuselo ya kona.+15 Ku hava xilo xa le handle lexi nghenaka eka munhu lexi nga n’wi nyamisaka; kambe swilo leswi humaka eka munhu hi swona leswi nyamisaka munhu.”+16 —17 Kuteloko a nghene endlwini yo karhi leyi nga ekule ni ntshungu, vadyondzisiwa vakwe va sungula ku n’wi vutisa malunghana ni xifaniso+ lexi.18 Kutani a ku eka vona: “Xana na n’wina a mi twisisi ku fana na vona?+ Xana a mi swi lemuki leswaku a ku na nchumu xa le handle lexi nghenaka eka munhu lexi nga n’wi nyamisaka,19 leswi xi nga ngheniki embilwini yakwe, kambe xi nghenaka emarhumbyini ya yena, xi humela enkululweni?”+ Xisweswo a vula leswaku swakudya hinkwaswo swi basile.+20 Ku tlula kwalaho, a ku: “Leswi humaka eka munhu hi swona leswi nyamisaka munhu;+21 hikuva endzeni, etimbilwini ta vanhu,+ hi kona laha ku humaka ku anakanya ko biha: vumbhisa,+ vukhamba, ku dlaya hi vomu,+22 vuoswi, ku navela,+ swiendlo swa vuhomboloki, vuxisi, ku tikhoma ko biha,+ tihlo ro xondzolota, xisandzu, ku titlakusa, ku pfumala ku anakanyela.23 Swilo leswi hinkwaswo swo homboloka swi huma endzeni naswona swi nyamisa munhu.”+24 Ku suka kwalaho a yima kutani a ya eswifundzheni swa Tiri na Sidoni.+ Hiloko a nghena endlwini naswona a a nga swi lavi leswaku vanhu va swi tiva. Kambe a nga swi kotanga ku endla leswaku a nga voniwi;+25 kambe hi ku hatlisa, wansati loyi xinhwanyetana xakwe a xi ri ni moya lowu nga basangiki, a twa ha yena, kutani a ta a tiwisela emilengeni+ yakwe.26 Wansati loyi a a ri Mugriki, wa tiko ra Vasiro-fenikiya; kutani a hambeta a n’wi kombela leswaku a hlongola dimona eka n’wana wakwe wa nhwanyana.+27 Kambe a sungula hi ku byela wansati a ku: “Tshika vana va eneriseka ku sungula, hikuva a swi lulamanga ku teka xinkwa xa vana+ u xi hoxela swimbyanyana.”+28 Hambiswiritano, wansati u angule a ku: “Ina, nkulukumba, kambe swimbyanyana leswi nga ehansi ka tafula swi dya mahlanhla+ ya vana lavatsongo.”+29 Kutani a ku eka yena: “Hikwalaho ko vula leswi, famba; dimona ri humile eka n’wana wa wena wa nhwanyana.”+30 Hiloko wansati a muka, kutani a kuma+ n’wana lontsongo a latiwe esangweni naswona dimona ri humile.31 Loko a huma exifundzheni xa Tiri a tsemakanya hi le Sidoni a ya elwandle ra Galeliya a tsemakanya hi le xikarhi ka swifundzha swa Dekapolisi.+32 Hiloko va n’wi tisela munhu la feke tindleve naswona a ri ni rihika ra ku vulavula, kutani va n’wi kombela leswaku a n’wi tlhandleka voko.+33 Kavaloko a n’wi susa entshungwini a n’wi tekela etlhelo kutani a nghenisa tintiho takwe etindleveni ta munhu loyi, loko a tshwuterile, a khumba ririmi+ rakwe.34 Hiloko a languta ehenhla etilweni,+ a hefemulela+ ehenhla ivi a ku: “Efata,” hileswaku, “Pfuleka.”35 Ina, matimba yakwe ya ku twa ma pfuleka,+ naswona rihika ra ririmi rakwe ri ntshunxeka, kutani a sungula ku vulavula kahle.36 Hiloko a va lerisa leswaku va nga byeli munhu+ swilo sweswo; kambe loko a va lerisa ngopfu leswaku va nga byeli munhu, ku va kona va swi huwelelaka+ hi matimba.37 Hakunene, va hlamale+ ngopfu swinene kutani va ku: “Swilo hinkwaswo u swi endle kahle. Hambi ku ri lava feke tindleve u va endla va twa ni lava nga vulavuriki u va endla va vulavula.”+


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
1 Samuwele 20:1-42
20 Kutani Davhida a baleka+ a suka le Nayoti eRhama. Hambiswiritano, a fika emahlweni ka Yonathani a ku: “Xana ndzi endle yini?+ Xana xihoxo xa mina i yini naswona ndzi dyohe yini emahlweni ka tata wa wena, hikuva u lava moya-xiviri wa mina?”2 Hiloko a ku eka yena: “A hi swinene!+ U nge fi. Waswivo! Tatana a nge wu endli nchumu lowukulu kumbe nchumu lowutsongo a nga wu paluxi endleveni ya mina;+ xana i yini lexi nga endlaka leswaku tatana a ndzi fihlela mhaka leyi?+ Leswi a swi endleki.”3 Kambe Davhida a hlambanya+ ku engetela kwalaho a ku: “Hakunene tata wa wena u fanele a swi tiva leswaku ndzi kume tintswalo ematihlweni ya wena,+ kutani u ta ku, ‘U nga endli leswaku Yonathani a tiva leswi hi ku chava leswaku a nga vaviseka.’ Kambe entiyisweni leswi Yehovha a hanyaka+ nileswi moya-xiviri wa wena wu hanyaka,+ ku ni goza rin’we ntsena exikarhi ka mina ni rifu!”+4 Yonathani a ya emahlweni a byela Davhida a ku: “Xin’wana ni xin’wana lexi moya-xiviri wa wena wu nga xi vulaka, ndzi ta ku endlela xona.”5 Hiloko Davhida a byela Yonathani a ku: “Waswivo! Mundzuku i ku thwasa ka n’weti,+ hakunene ndzi fanele ku va ndzi tshame ni hosi hi dya; u fanele u ndzi tshika ndzi famba, kutani ndzi fanele ndzi tumbela+ enhoveni kukondza ku va madyambu hi siku ra vunharhu.6 Loko tata wa wena o vona leswaku a ndzi kona, u fanele u ku, ‘Davhida u kombele hi mbilu hinkwayo eka mina leswaku a nga vi kona, a ta tsutsumela eBetlehema+ emutini wa ka vona, hikuva kona ku ni xitlhavelo xa lembe ni lembe xa ndyangu hinkwawo.’+7 Loko o vula a ku, ‘Swi lulamile,’ swi vula ku rhula eka nandza wa wena. Kambe loko o hlundzuka, swi tive leswaku a a tiyimisele ku endla swo biha.+8 U fanele u endlela nandza+ wa wena musa wa rirhandzu, hikuva u te ni nandza wa wena eka ntwanano+ wa Yehovha. Kambe loko ku ri ni xihoxo eka mina,+ wena ndzi dlaye, hikuva ha yini u fanele u ndzi tisa eka tata wa wena?”9 Hiloko Yonathani a ku: “Sweswo a hi swinene eka wena! Kambe loko ndzo swi tiva leswaku tatana u tiyimisele ku endla swo biha eka wena, xana a ndzi nge ku byeli?”+10 Kutani Davhida a byela Yonathani a ku: “I mani la nga ta ndzi byela loko leswi tata wa wena a nga ta ku hlamula swona swi tika?”11 Hiloko Yonathani a ku eka Davhida: “Tana, a hi ye enhoveni.” Kutani havambirhi va huma va ya enhoveni.12 Yonathani a ya emahlweni a byela Davhida a ku: “Yehovha Xikwembu xa Israyele+ [a a ve mbhoni]+ ya leswaku hi nkarhi lowu mundzuku, kumbe hi siku ra vunharhu, ndzi ta n’wi vutisa tatana, kutani loko a amukela Davhida, xana a ndzi nge rhumeli rito eka wena, kunene ndzi ku paluxela swona endleveni ya wena?13 Hikwalaho, onge Yehovha a nga swi endla eka Yonathani naswona onge a nga engetela eka swona,+ loko swo tshuka swi vonaka swi ri swinene eka tatana ku ku endla swo biha, hakunene ndzi nga swi paluxi endleveni ya wena naswona ndzi nga ku tshiki u famba, kunene u nga fambi hi ku rhula. Onge Yehovha a nga va na wena+ hilaha a veke na tatana hakona.+14 Loko ndzi ta va ndza ha hanya,+ ina, xana a wu nge kombisi musa wa rirhandzu wa Yehovha eka mina leswaku ndzi nga fi?+15 Wena u nge susi musa wa wena wa rirhandzu leswaku wu va ni vandyangu wa ka hina hilaha ku nga riki na makumu.+ Kumbe, loko Yehovha a dlaya valala va Davhida, un’wana ni un’wana evuandlalweni bya misava,16 vito ra Yonathani a ri nge susiwi endlwini ya Davhida.+ Yehovha u fanele a ri lava evokweni ra valala va Davhida.”17 Kutani Yonathani a tlhela a hlambanyela Davhida hikwalaho ka leswi a a n’wi rhandza; hikuva a a n’wi rhandza hilaha a a rhandza moya-xiviri wakwe hakona.+18 Yonathani a ya emahlweni a ku eka yena: “Mundzuku i ku thwasa ka n’weti,+ kunene u ta hulukeriwa hikuva xitshamo xa wena xi ta va xi nga ri na munhu.19 Kunene hi siku ra vunharhu u ta hulukeriwa swinene; u fanele u huma endhawini leyi u tumbeleke+ eka yona esikwini leri ku tirhiwaka ha rona, u tshama laha kusuhi ni ribye leri.20 Loko ku ri mina ndzi ta copa miseve yinharhu etlhelo rin’we ra rona ndzi yi rhumela laha ndzi nga ta yi rhumela kona eka xanchumu.21 Kutani waswivo, ndzi ta rhuma mutirhi, ndzi ku, ‘Famba u ya kuma miseve.’ Loko ndzo byela mutirhi hi ku kongoma ndzi ku, ‘Waswivo! Miseve yi le tlhelweni leri ra wena, yi teke,’ u ta, swi vula ku rhula eka wena naswona a ku na nchumu, leswi Yehovha a hanyaka.+22 Kambe, loko ndzo byela mufana ndzi ku, ‘Waswivo! Miseve yi le mahlweninyana ka wena,’ famba, Yehovha u ku rhumile.23 Loko ku ri rito leri hi ri vulavuleke,+ mina na wena, waswivo, onge Yehovha a nga va exikarhi ka mina na wena hilaha ku nga riki na makumu.”+24 Davhida a hambeta a tumbela enhoveni.+ Kutani ku va ku thwasa ka n’weti, hosi yi tshama eswakudyeni leswaku yi dya.+25 Hosi a yi tshame exitshan’weni xa yona kukota minkarhi leyin’wana, exitshan’weni ekusuhi ni khumbi; Yonathani a a langutane na yona, Abinere+ a a tshame etlhelo ka Sawulo, kambe ndhawu ya Davhida a yi nga ri na munhu.26 Sawulo a nga vulanga nchumu esikwini rero, hikuva u tibyele a ku: “Ku endleke swo karhi lerova a nga tenganga,+ hikuva a a nga tengisiwanga.”27 Kutani siku leri tlhandlamaka ra ku thwasa ka n’weti, hi siku ra vumbirhi, ndhawu ya Davhida yi hambeta yi nga ri na munhu. Hiloko Sawulo a vutisa Yonathani n’wana wakwe a ku: “Ha yini n’wana wa Yese+ a nga tanga eswakudyeni tolo ni namuntlha?”28 Kutani Yonathani a hlamula Sawulo a ku: “Davhida u kombele hi mbilu hinkwayo eka mina leswaku a nga vi kona, a ya eBetlehema.+29 U ye emahlweni a ku, ‘Ndzi kombela u ndzi tshika ndzi famba, hikuva hi ni xitlhavelo xa ndyangu emutini, mina ndzi lerisiwe hi makwerhu. Kutani sweswi loko ndzi kume tintswalo ematihlweni ya wena, ndzi kombela u ndzi pfumelela ndzi nyenga leswaku ndzi ta vona vamakwerhu.’ Hi yona mhaka leyi a nga tangiki etafuleni ra hosi.”30 Hiloko ku hlundzuka+ ka Sawulo ku va kukulu eka Yonathani, a ku eka yena: “Wena n’wana wa nandza wa xisati la xandzukaka,+ xana a ndzi swi tivi kahle leswaku u hlawula n’wana wa Yese, swi va tingana eka wena ni tingana eka swirho swa le xihundleni swa mana wa wena?+31 Hikuva masiku hinkwawo lawa n’wana wa Yese a hanyaka ehenhla ka misava, wena swin’we ni vuhosi bya wena a mi nge simekiwi mi tiya.+ Kutani sweswi rhumela rito u ndzi landzela yena, hikuva u fanele a fa.”+32 Hambiswiritano, Yonathani a hlamula Sawulo tata wakwe a ku eka yena: “Ha yini a fanele a dlayiwa?+ Xana u endle yini?”+33 Hiloko Sawulo a hoxa fumu eka yena leswaku a n’wi dlaya;+ Yonathani a swi tiva leswaku tata wakwe a a tiyimisele ku dlaya Davhida.+34 Hi ku hatlisa Yonathani a suka a yima, a suka etafuleni a hlundzukile swinene,+ a nga dyanga xinkwa hi siku ra vumbirhi endzhaku ka ku thwasa ka n’weti, hikuva a a vavisekile malunghana na Davhida,+ hikuva tata wakwe a a n’wi tsongahatile.+35 Kutani nimixo Yonathani a huma a ya enhoveni endhawini+ leyi hlawuriweke ya Davhida, mutirhi lontsongo a a ri na yena.36 A ya emahlweni a byela mutirhi wakwe a ku: “Ndzi kombela u tsutsuma u ya kuma miseve leyi ndzi yi copaka.”+ Mutirhi a tsutsuma, yena a copa nseve wu n’wi hundza.37 Loko mutirhi a fika laha nseve wu weleke kona, lowu Yonathani a wu copeke, Yonathani a sungula ku vitana a ri endzhaku ka mutirhi, a ku: “Xana nseve a wu le mahlweninyana ka wena?+38 Yonathani a ya emahlweni a vitana a ri endzhaku ka mutirhi, a ku: “Anghwetla! Endla hi ku hatlisa! U nga yimi!” Hiloko mutirhi wa Yonathani a ya rholela miseve kutani a ta eka n’wini wakwe.39 Loko ku ri mutirhi, a a nga tivi nchumu; i Yonathani na Davhida lava a va tiva hi mhaka leyi.40 Endzhaku ka sweswo Yonathani a nyika mutirhi wakwe matlhari yakwe, a ku eka yena: “Famba, ma yise emutini.”41 Mutirhi a famba. Loko ku ri Davhida, a suka a yima ekusuhinyana ku ya edzongeni. Kutani a wa xikandza xakwe xi langute emisaveni,+ a korhama kanharhu; kutani va ntswontswana+ naswona va rilelana, ku fikela loko Davhida a rile ngopfu.+42 Yonathani a ya emahlweni a byela Davhida a ku: “Famba hi ku rhula,+ hilaha hi hlambanyelaneke+ hakona havumbirhi bya hina hi vito ra Yehovha, hi ku, ‘Onge Yehovha a nga va exikarhi ka mina na wena, ni le xikarhi ka vana va mina ni vana va wena hilaha ku nga riki na makumu.’”+Hikwalaho Davhida a suka a yima a khoma ndlela, Yonathani na yena a nghena emutini.


text:
TA KHALE
Aristotle
EMALEMBENI yo tlula 2 300 lama hundzeke, Aristotle u pfunetile swinene eka sayense ni filosofi. Tidyondzo ni tibuku takwe ti koke rinoko ra vanhu vo tala naswona ti hundzuluxeriwe ti tlhela ti tirhisiwa swinene emisaveni hinkwayo. Profesa wa matimu James MacLachlan u ri: “Ndlela leyi Aristotle a a languta ntumbuluko ha yona yi hangalake eYuropa ku ringana malembe ya kwalomu ka 2 000.” Tin’wana ta tidyondzo takwe, ti ve ni nkucetelo eka vukhongeri bya Makhatoliki, Maprotestente ni Mamoslem.
A A Tsakisiwa Hi Swilo Swo Tala
Aristotle u tsale hi ntivovuxongi, ntivotinyeleti, ntivovutomi, ndlela ya mahanyelo, tindzimi, swa nawu, matirhelo ya maginete, filosofi, ndlela yo kuma ntsako, switlhokovetselo, tipolitiki, ntivomiehleketo ni moya lowu a a vula leswaku wa fa. Kambe, ndzavisiso wakwe eka swa ntivovutomi ni ntivomiehleketo hi swona leswi n’wi endleke a tiveka swinene.
Swidyondzi swa Magriki swa khale, a swi ti tshege hi vutivi bya swona leswaku swi hlamusela ndlela leyi ntumbuluko wu nga xi swona. A swi tshemba leswaku loko swi endle ndzavisiso hi vukheta sweswo a swi ta endla leswaku swi kuma ntiyiso malunghana ni ntumbuluko.
Hikwalaho ko titshega hi vutivi byebyo, swidyondzi sweswo swi fikelele swiboho leswi a swi ehleketa leswaku i ntiyiso. Xin’wana xa swona hi leswaku ku ni milawu leyi lawulaka vuako hinkwabyo. Leswi hi nkarhi wolowo a ku nga ri na switirhisiwa leswi eneleke swo endla ndzavisiso, swidyondzi sweswo a swi tikeriwa ku endla ntirho wa swona, ku nga xiphiqo lexi karhateke vavanuna vo tlhariha swinene vo tanihi Aristotle. Hi xikombiso, a swi ehleketa leswaku misava yi yime endhawini yin’we naswona tinyeleti ni dyambu hi swona leswi rhendzelekaka. Buku leyi nge The Closing of the Western Mind yi ri: “Mavonelo ya vona a ma pfumelelana ni langutelo ra Magriki ra leswaku Pulanete ya misava yi yime exikarhi ka vuako hinkwabyo.”
Vonelo rero leri hoxeke ri ve ni vuyelo byo biha tanihi leswi ri nga tirhisiwangiki eka sayense ntsena kambe vukhongeri byin’wana ku katsa ni Kereke ya Rhoma Khatholiki byi sungule ku pfumela eka rona byi tlhela byi ri hangalasa.
Makhatoliki Ma Amukela Tidyondzo Ta Aristotle
Kwalomu ka va 1483 ku ya eka va 1546 le Yuropa vanhu lava a va tivula Vakreste a va teka tidyondzo tin’wana ta Aristotle ti ri ntiyiso, hi yona mhaka leyi vanhu vo tala va ti amukeleke. Vafundhisi va Kereke ya Rhoma Khatoliki, ngopfungopfu Thomas Aquinas (loyi a hanyeke kwalomu ka lembe ra 1224 ku ya eka 1274) va katse ni tidyondzo ta Aristotle eka dyondzo ya vona ya vukhongeri. Hikwalaho ka sweswo, vonelo ra Aristotle ra leswaku pulanete ya misava yi le xikarhi ka vuako hinkwabyo yi ve yin’wana ya tidyondzo ta Khatoliki. Dyondzo yoleyo yi tlhele yi tirhisiwa ni hi varhangeri va Protestente, vo kota Calvin na Luther, lava vuleke leswaku a yi huma eBibeleni. Vona bokisi leri nge “ Va Engetele Swo Tala eBibeleni.”
Tidyondzo tin’wana ta Aristotle a ti tekiwa ti ri ntiyiso
Mutsari Charles Freeman u te: “Tidyondzo ta Aristotle ni ta Makhatoliki a ti nga ha hambaniseki.” Hikwalaho, a ku vuriwa leswaku Aquinas u endle leswaku Aristotle a va Mukhatoliki. Hambiswitano, Freeman u tsale leswaku entiyisweni “Aquinas hi yena loyi a sunguleke ku pfumela eka filosofi ya Aristotle.” Naswona hi nga tlhela hi vula leswaku kereke ya khatoliki yi sungule ku pfumela eka tidyondzo ta Aristotle. Hikwalaho ka sweswo, Galileo loyi a ri mutivi wa tinyeleti ni tinhlayo wa le Italy, loyi a vula leswaku misava yi rhendzeleka etlhelo ka dyambu, u konanisiwile naswona u sindzisiwe ku cinca vonelo rakwe. * Lexi hlamarisaka, Aristotle u pfumerile leswaku ndlela leyi vativi va sayense va vonaka swilo ha yona yi nga antswisiwa hi ku famba ka nkarhi. A swi ta va swi pfunile loko tikereke a tive ni vonelo leri fanaka!
^ ndzim. 11 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana ni “Njhekanjhekisano Lowu Galileo A Veke Na Wona Ni Kereke,” hlaya Xalamuka! ya Xinghezi ya April 22, 2003.


text:
1Nananu mi ti fite ngu konaho ka minandu ni siwonho sanu, 2asiya kale mi nga txi hanyela ka sona, mbimo yi mi nga txi londetela minavelo ya ha mafuni hawa, mayelano ni kuranda ka mkoma wu a fumako ka mpfhuka wu wu ku txitimwi ka mafu, i ku moya wu, ni konkuwa, wu thumako hagari ka sindakamilayo. 3Nanathu hotshethu hi ti fite kale kufana navo, ngu kulondetela minavelo yathu yo biha ni kumaha kuranda ko hambana ka mmidi wathu ni mipimiso yathu. Ngu kota yeto, nathu ngu mtumbuluko wathu hi ti maneka hi di vanana va va fanelwako ngu kutsukulwa ngu Txizimu kufana ni vamwane. 4Kambe Txizimu, txi nga tala ngu wumbilu ni lirando la hombe, ali txi nga hi randa ngu lona athu, 5hi nga ti fite ngu kota ya siwonho sathu, txi hi hanyisile kumweko ni Kristu. Inna! Mi hanyisilwe ngu makatekwa. 6Txizimu txi hi wusile kumweko ni nene, se txi txi ya hi khalahatshisa nzumani ngu ngene Kristu Jesu; 7kasi kukombisa ka timbimo ti ti tako makatekwa a txona a hombe, ngu wunene wu txi nga va nawo ni nathu ngu ka Kristu Jesu. 8Nguko mi hanyisilwe ngu mhaka ya tikateko ni kukholwa. Aniko hi nga ta kumahwa ngu mtamo wathu, njiningo txa Txizimu. 9Hi nga so huma mtamoni kwanu, kufela ku ni wammweyo a si ti kulisi. 10Nguko athu hi mthumo wa kuhuma manzani ka Txizimu txi nga hi vanga ngu ka Kristu Jesu ngu kota ya mithumo ya yinene yi Txizimu txi nga hi sikela ngu kale, kasiku hi yi maha. 11Ngu konaho, anu mi ku singa majudha, mi dhanwako ku mi makhutu ngu vale va ti wombako ku "nzithiva" ngu kota ya tile ti nga thumwa ngu manza ha mmidi kwawe, 12alakanyani ti to, ka yile mbimo, mi ti si lumbi Kristu, mi ti singa ni fanelo ya kubalwa kumweko ni va ka Israyeli, mi ti maneka mi di vamatiko ka situmelelano ni sithembiso sa Txizimu ha mafuni. 13Aniko anu kale mi nga ti kule ni Kristu Jesu, se konkuwa mi hafuhi ngu mnoha wa Kristu. 14Kristu ngu wutumbu wakwe, ngene kudikha kwathu, ene a nga patanisa tixaka timbidi ta vathu, a txi va maha lixaka limwelo, a txi fuvisa txibhiya txi txi nga ti va abanisa, a txi fuvisa livengo ngu kuningela mmidi wakwe; 15a fuvisile mlayo wa sirumo ni mithetho, kasiku Ene ngu wutumbu wakwe, a txi tshanganisa vathu va tixaka timbidi, e va maha vathu vamwevo vavaphya, a txi wuyisa kudikha. 16Ngu mtamo wa txihambano, a va tshanganisile ni Txizimu vathu va tixaka tile ta timbidi, a di va mahile Mmidi wumwewo, a txi fuvisa livengo. 17Ene a tete kuta huwelela mhaka ya kudikha kwanu mi nga ti kule ni ka vale va nga ti hafuhi. 18Ngu toneto, ngu mtamo wa Jesu, hotshethu vathu va tixaka tiya ta timbidi ha mana kuamukelwa ngu Tate ka wonewo Moya wa wumwewo. 19Ngu toneto, anu kha mi nga ngadi vamatiko mwendo vawuyi, aniko mi vamwevo ni vasawuleki va mwaya wa Txizimu, 20ngukusa anu mi fana ni nyumba yi nga akwa txitimwi ka makhato o mahwa ngu vapostoli ni vaprofeti, ahawa Kristu Jesu apune i ku Dirigwi da kona da hombe do tsanisa; 21kwakwe nyumba yotshe yi mana kudingana ni kukula, yi txi maha dithepele do sawuleka da Mkoma. 22Kwakwe kambe, nanu mi akilwe kumweko ni vamwane, mi maha nyumba ya kuzumba Txizimu ngu Moya wa tona.
Copyright
Learn More