text:
Swikwembu
Kuphahla Swikwembu (Kumbe kuphahla Vafi), swi tshegiwe eka rirhandzu na ku xixima vafi. Eka mindzhavuko yin'wana, swi yelana na ku pfumela leswaku ku na vutomi endhzaku ka rifu, naswona vafi vahundzuka swikwembu naswona va swikota ku pfuna kumbe ku kavanyeta njombo ya lava hanyaka. Mintlawa yin'wana yi xixima varikwavo va ngati lava loveke; vukhongeri byin'wana, ngopfu-ngopfu Vukhongeri bya Vukatolika byi xixima vakwetsimi tani hi va vulavuleri emahlwenika Xikwembu.
E Yuropa, Axiya, Oxiyeniya na le matikweni man'wana ya Afrika, xikongomelo xo phahla swikwembu i ku tsakisa swikembu leswaku swi katekisa lava hanyaka. Kuphala swikwembu, swithlela swi tirhisiwa ku aka muti na xivongo, kutshembeka emutini na ku ku kurisa rixaka. Kuphahla swikwembu, ku kumeka eka tinxaka hinkwato ta vanhu hi ku hambana hambana ka ma phahle.
Nkatsakanyo[Lulamisa | edit source]
Kuphahla swikwembu swa hambana na ku khongela xikwembu. Eka mindzhavuko yin'wana ya xi Afrika, swikwembu swi voniwa tani hi vahlanganisi kumbe vayimeri va lava vahanyaka, naswona swikwembu swikota ku ngenelela tani hi varhumiwa exikarhi ka xikwembu na vanhu lava hanyaka. Tani hi mimoya leyi ayiri vanhu, swikota ku twisisa swi laveko swa vanhu ku antswa ku tlula swivumbiwa swa moya. Mindzhavuko yin'wana yi pfumela leswaku swikwembu swi fanela ku hlayisiwa hi switukulwana leswi hanyaka, naswona leswi swi katsa ku nyikela hi swakudya na swi laveko swin'wana. Van'wana vatshemba leswka ku phahla kova vutihlamuleri bya vumunhu hambi loko swikwembu swinga twi kumbe ku vona leswi endliweke.
Mindzhavuko yin'wna leyi xiximaka swikwembu, a yi swiviti ku phahla. Hiyona mhaka leyi, kungana ku hambana exikarhi ka ku phahla swikwembu na ku khongela xikwembu.[1][2][3] Ku phahla indlela yo xixima no hlayisa swikwembu eka vutomi bya swona bya vumoya. Hiswona leswi endlaka leswaku mindzhavuko na vukhongeri byo tala byi yelana emhakeni ya maphahlele. Van'wana va vhakela masirha ya vinyi va vona kumbe swikwembu swin'wana swa vona, naswona va siya swiluva no basisa sirha. Kambe leswi a swi fani na ku gandzela.
Swihenwa swa ku phahla e Afrika[Lulamisa | edit source]
Ku phahla swikwembu ku tolovelekile e Afrika, naswona i xiphemu xa vukhongeri byo tala by ndhzavuko. Swi tatisiwa hi ku pfumela eka xikwembu, hambiswiritano swikhongelo kumbe swikombelo na magandzelo swi nyikeriwa eka swikwembu. Kuphahla swikwembu i xiendlo lexi tolovelekeke eka ma Afrika yotala, naswona hakanyingi va hlanganisa ku phahla swikwembu na vukhongeri lebyi va byi amukeleke bya manguva lawa.[4][5]
Swiyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ worship, Cambridge University Press
- ↑ worship Archived 2015-10-03 at the Wayback Machine., Oxford University Press
- ↑ worship, Merriam-Webster, Incorporated
- ↑ Igor Kopytoff (1997), "Ancestors as Elders in Africa", in Roy Richard Grinker, Christopher Burghard Steiner, Perspectives on Africa: A Reader in Culture, History, and Representation, Blackwell Publishing, ISBN 1-55786-686-4
- ↑ Some reflections on ancestor workship in Africa Archived 2009-04-25 at the Wayback Machine., Meyer Fortes, African Systems of Thought, pages 122-142, University of Kent.


c: text/html

text:
Loko u lava ku ya rhurha kumbe ku tirhela ematikweni ya le handle, u fanele ku apulayela xitifikheti xa mbhasiso wo suka emaphoriseni exiticini xa maphorisa xa le kusuhi na wena xa Afrika Dzonga.
Xitifikheti xi tiyisisa loko u ri na nandzu lowu u nga wu endla khale kumbe e-e.
U fanele ku nyika vito ra wena hi ntalo, xivongo, siku ro velekiwa na pasi kumbe phasipoto eka maphorisa exiticini xa maphorisa laha migandlo ya tintiho ta wena yi nga ta tekiwa.
Loko u ri ehandle ka tiko, u nga apulaya eka xiticini xa maphorisa eka tiko rero kumbe eka Embasi ya Afrika Dzonga.
Kuma swo tala hi mhaka yo apulayela Xitifikheti xa Mbhasiso wo suka eka Maphorisa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nkanyi
Nkanyi, (Sclerocarya birrea, Hi kuya hi xi Griki) i nsinya lowu kumekaka e, khwatini ra Miombo e dzongeni ra Afrika, e vupela-dyambu bya Afrika, na le Madagascar. Nsinya lowu wu kula wu anamisa marhavi ya wona. Mihandzu ya wona yi tirhisiwa ku endla byala bya xitsonga lebyi vuriwaka Vukanyi na bya xilungu lebyi vuriwaka Amarula. Nsinya lowu wu rhandziwa ngopfu hi vanhu lava a va ake e tinzhawini ta le kusuhi ni mati.
Mihandzu ya wona yi vupfa exikarhi ka Nwendzamhala na Nyenyankulu, yi na muvala wa xitshopana naswona wu tele vitamin C (kwalomu ka tlandla ka nhungu ka ntengo wa Vitamin C leyi kumekaka eka Lamula).[1] Endzeni ka makanyi kuna nyunge leyi khomeke mongo. Timongo ti fananyana na timanga naswona ti rhanziwa ngopfu hi makondlo na timbeva.
Matimu la ma yelanaka[Lulamisa | edit source]
Nkanyi wa dorobha ra Magudu (Kumbe Magude eMozambique), inkanyi lowu tiviwaka ngopfu hi Vatsonga. Nkanyi lowu a wuri e rivaleni ra khale ka ntsindza wa vukosi bya Hosi Magudzu Khosa.
Kuvuriwa leswaku hi nkarhi wa vukolonyi, Maphutukezi ma ringetile ku tsema nkanyi lowu leswaku vadlaya nhlohlotelo wa vuhosi bya Vatsonga. Maphutukezi maringetile kotala ku dlaya nkanyi lowu kambe vatsandzeka, nkanyi a wuhluka wuthlela wu leha kutlurisa laha ava wutsema kona. Van'wana va vula leswaku nkanyi awu tsemiwa namunthla, mundzuku wupfuka wu hlukile. Ekuheteleleni, Maphutukezi ma amukele kuhluriwa hi nkanyi ivi vahumesa nawu waleswaku kusukela kwalano navona vatahlanganela eku xiximeni kankanyi lowu hi ku nwa vukanyi na tihosi ta tiko kan'we enkhubyeni wo luma vukanyi.[2]
Kuta fikiela na namunthla xirhapa xakona xa ha tiviwa hileswaku hile "Magudu Nkanyini".
Matirhisele ya nkanyi[Lulamisa | edit source]
Timongo ta makanyi ti tele hi ti phurotheyini na mafurha naswona ti tirhisiwa ngopfu e swakudyeni. Rhavi leri omeke ra nkanyi ri tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya tinsuna (Malariya), no antswisa vuxungu bya swipamu na tinyoka. Matluka ya nkanyi wona matirhisiwa ku chucha a ndzeni na xianghulela. Ntsutsu wamakanyi wuhlanganisiwe na mati swi tirhisiwa ku susa swigalana eka tihomu.
Ntirho wa Makanyi:[Lulamisa | edit source]
Mihandzu ya nkanyi yi vuriwa makanyi. Loko makanyi ma nga si vupfa i ya rihlaza kasi loko ma vupfile i ya muhlovo wa xitshopana. Makanyi ma na mati endzeni ka wona lama ma tirhisiwaka ku endla vukanyi. Vukanyi byi va kona ku sukela hi n`hweti ya Sunguti ku ya fika Nyenyankulu eka lembe rin'wana na rin'wana. Makanyi ya rholeriwa hi vavasati, va cheletela emasakeni va rhwala va muka na wona ekaya ku ya rhumbula vukanyi hi foroko kumbe mhandzi leyi nga vatliwa tanihi foroko, endzhaku ku cheriwa mati yo ringanela leswaku byi ta tala. Endzhaku ka swona bya kukumuka leswaku byi ta tala. Vukanyi byi na khuvi ro basa. Makanyi ma tlhela ma va na comela ra wona rantumbuluko. Loko byi nga si nwiwa, ku wunguriwa khuvi leri ro basa kutani se byi nwiwa. Murhi wa nkanyi wu tirhisiwa tanihi murhi wo tshungula nchuluko eka munhu. Makanyi ma na vhithamini C yo tala swinene. Makanyi I mihandzu leyi yi rhandziwaka hi swiharhi swo fana na timfenhe. Endzhaku ka loko makanyi ma rhumburiwile ku sala mbewu ya kona leyi vanhu va yi vitanaka hi vito ra timongo, leti ti tlhelaka ti tirhisiwa ku kandzela muroho loko vavasati va sweka. [3]
Ntirho wa Mahanti ya nkanyi:[Lulamisa | edit source]
Mahanti ya nkanyi ya cakunhiwa ya mitiwa hi xikongomelo xa leswaku ya ta pfuna eka mpfuvelo wa swakudya. Mati lama ma humaka etimitswini loko ya swekiwile ya pfuna ku horisa vuvabyi bya malariya na ku pandza ka nhloko leyi nga yimeki. Mati lama ma tlhela ma pfuna ku pfula mbeleko eka vamanana loko va pfalekile mbeleko kasi hala tlhelo, mati lama ma tlhela ma pfuneta ku hanyisa vuvabyi bya masangu.
Mahanti ya nkanyi ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya malaria na ku tlhela ma tirha ntirho lowukulu eka loko swa vukati swi nga fambi kahle, waxisati a nga tswali swihlangi. Ku tirhisiwa mahanti ya murhi lowu ku tshungula wansati lowo tani. Mahanti ya murhi wa nkanyi ya omisiwa ya kandziwa hi tshuri. Muhlovo wa wona i wo tshwuka. Loko ku kandziwile ku tlhela ku sefiwa mapa lama ma cheriwa emukapini ku dyiwa, ya tlhela ya tirhisiwa ku hangalasa ku tlhaviwa hi ngati.[3]
Ntirho wa Matluka ya nkanyi:[Lulamisa | edit source]
Mati ya matluka ya nkanyi ma tshungula vuvabyi bya chukela eka munhu loyi a vabyaka byona. Mati lama ya matluka ma swekiwa, ma nga hlanganisiwi na nchumu kutani ya nwiwa kunene.[3]
Ntirho wa Timitsu ya nkanyi:[Lulamisa | edit source]
Timitsu ta nkanyi na tona ta swekiwa kutani mati ya kona ya tirhisiwa ku horisa mukhuhlwana na muthundangazi. Tin`anga ti wu tirhisa ngopfu ku tshungula vuvabyi byo hambanahambana. Murhi lowu wu tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya chukele eka matiko man'wana ya Afrika-Dzonga.[3]
Ntirho wa Marhavi ya nkanyi:[Lulamisa | edit source]
Marhavi ya nkanyi ma tirhisiwa ku tshungula swirhumbana leswi humaka ematihlweni. Loko ma swekiwa ku huma ximusi lexi ku orheliwaka nkahelo wa kona. Loko munhu a va orhelile nkahelo lowu, u kumeka a tshungulekile eka vuvabyi bya yena bya matihlo.[3]
Mulumulo wa makanyi[Lulamisa | edit source]
Nthsovelo wa mihandzu yo sungula ya nguva wufambelana na swiyalana swa wona eka Vatsonga. Hi kuya hi ndhavuko wa Vatsonga, mihandzu yo sungula ya makanyi yi fanele ku lumiwa kuya hi swiyenge swa rixaka leswaku ntshovelo wu ta katekisiwa. Mulumulo wa makanyi kumbe ku luma vukanyi inkuvo low yelanaka na kuwa ka makanyi e xikarhi ka tin'wheti ta N'wendzamhala na Sunguti. Eka nguva leyi yo nwa vukanyi kuhava ntirho lowu endliwaka e tikweni, hinkwaswo swilo swa yimisiwa. Kuni swiyenge swa mune swa nkuvo wo luma vukanyi, hi laha kulandzelaka.[4]
Ku luma ka swikwembu na Hosi[Lulamisa | edit source]
"Hi yo nguva...
Hi nga dlayani...
A hi n'weneni ha hombe!"
Makanyi yo sungula kuwa, ma hlengeletiwa ivi ma yisiwa entsindzeni wa hosi ta ni hi magandzelo yo endla vukanyi byo sungula e tikweni. Swikwembu na hosi hi Makanyi lawa mahlengeletiweke e ntsindzeni, boxiwa ivi makamiwa. Ntsutsu wo basa lowu humaka hibyona byala bya vukanyi. Byala lebyi byi ta cheriwa/halateriwa swikwembu egandzelweni ra hosi leyi loveke. Byala lebyi byi cheriwa/halateriwa eka nsinya wa swikwembu, naswona swivitiwa kuta katekisa nguva leyintswa ya nkhuvo wo luma vukanyi.[4] Hi kuya hi xiviko xa Henri Junod, Ndhuna Nkolele wa le Libombo a a katekisa nkuvo lowu hi xikhongelo lexi nga e xineneni. Ndlela yinwana yo katekisa vukanyi lebyi he leyinge:
"Vukanyi lebyi byi, a byi pfumali vuxungu...
Byinga hi pyopyi hi dlayana...
Byinga vangi tinyimpi!" [5]
Loko swikwembu swi heta kuluma vukanyi, marhambu ma ta hlahluviwa. Loko mawa kahle, Hosi hi yona leyi nga ta landzela ku luma vukanyi naswona yi hetisekisa Ku pfuriwa ka nkuvo.
Ku luma ka mavuthu ya nyimpi[Lulamisa | edit source]
Endhzaku ka Ku luma ka swikwembu na Hosi, vantswa va va hlenegeltiwa leswaku va basisa ntsindza na mapatu ya tiko, leswaku ku sungula nkhuvo wo luma vukanyi.Vavasiti va le ntsindzeni wa tiko vapfuka namixo va ba minkulungungwana (Swibubutana), naswona va ta hlengeleta makanyi etikweni naswona va matisa e rivaleni ra ntsindza watiko. Ntirho woboxa makanyi wa sunguriwa. Makanyi maboxiwa hi rimhandzana rototswa naswona ntsutsu wakona wu hlengeletiwa jomeleni. Byala byaVukanyi byi teka masiku manharhu kuvila. Kwalomu ka khume wa Miphongolo yita hlengeletiwa leswaku yikhoma byala lebyi talaka.[5]
Loko byi virile, mavuthu ya nyimpi mahlengeletiwa kuta luma vukanyi. Lavangata fika kusungula e ntsindzeni wa tiko i tinhenha ta nyimpi leti dlayeke enyimpini n'wexemo. Tinhenha ti fika ti ambale tinjhovo naswona va khome swithlangu swavona leswi tsongo swo tlanga. Muphongolo wunwe wu ta hlawuriwa ivi ku cheriwa vuhlungu byi milurhu leswaku lava va dlayeke valala vanga hetiwi matimba hi mimoya yavalala kumbe va xengiwa mahlo. Vavanuna va ta hi kulandzelelana (ku katsa na hosi loki a dlele munhu enyimpini) ivi va nyikiwa ndzheko wa vukanyi lebyi nga ni vuxungu.[6] Un'wana na un'wana a nwaka vukanyi u fanele ku tsutsumela e nyangweni wa ntsindza ivi a tshutela vukanyi lebyi nga e nonweni ivi aku.
"Tatana na whee manana, a ndzi hanye,
ndzikhoma ndzheko lowu na mundzuku!
Hi laha kunga heriki!"[6]
Mavuthu-kulori Lava hlaleleke va hleka ivi va yimbelela nghoma ya nyimpi vaku:
"Hi nwa nkanyi lomu'ntswa !
A hi nga vuli leswaku hi ta nwa ndzheko lowu na kambe"[6]
Enzhaku ka loko tinhenha leti dlayeke n'wexemo ti hetile kunwa, miphongolo leyi saleke ya pfuriwa ivi mavuthu hinkwawo ya nyimpi matiphina hi byala bya vukanyi. Tindhuna ta nyimpi ti ta vitana nhlangano wa nyimpi ivi mavuthu ya nyimpi ma nyikiwa nawu lowu landzelaka:
"Minwa ha hombe. Minga onhi vukanyi lebwi
hi ku thlava vamakwenu hi mathlarhi.
Fambani miya nwa e migangeni yan'wina,
naswona minga pfuki tinyimpi nalava
va tsemakanyaka emigangeni ya n'wina."[7]
Ku herisa sweleswo Ku luma ka mavuthu ya nyimpi.
Kuluma vukanyi ka muganga[Lulamisa | edit source]
Ntirho wo pfula nkhuvo wo luma vukanyi wu hetisekile, sweswi i nkarhi wo sungula nguva ya vukanyi e migangeni hinkwayo ya tiko. Vavasati lava a vasele emakaya loko vavanuna na tinhenha ta nyimpi, va hete ku hlengeleta makanyi yo tala, leswi nsinya lowu wu teleke e tikweni. Nkhuvu lowu wu fanele wukatekisiwa hi ndhuna ya muganga, hi ku sungula yinwa vukanyi emahlweni ka va akatiko. Endzhaku kaswona, un'wana na un'wana u thsunxekiwe ku n'wa vukanyi lebyi kamiweke e mugangeni nale muntini wa yena hi kurhandza.[7]
Va aka tiko va ta nwa vukanyi hikuya hi makotele ya vona, vusiku na nhlikanhi ku kondza nguva ya vukanyi yi hela. Loko vu kanyi byihela e mutini, vanhu vata famba va byi lava eka va akelani vavona kumbe eka muganga un'wana. Vukanyi lebyi endliwaka hi nkanyi wa nunge hi byona lebyi bhavaka kutlurisa.[8] Hi kuya hi kuxiyaxiya ka Henri Junod hi nguva ya vukanyi, nawu wa tiko a wutiyi. Hambi swiritano, xibhalo xa hosi a xirivariwi. Va akatiko va yisa vukanyi e hosini e ka nguva ya vukanyi naswon swivuriwa ku "Lumisa Hosi". Ntirho wo lumisa hosi wu endliwa hi kuya hi miganga. Vavasati va tisa majomela lama teleke maku ni tshiki! hi vukanyi e hosini. Ti ndhuna leti amukelaka, kotala ti tekela majomela yo karhi, hambi swiritano byala byiva byitele le kamkhulu. Hosi yi ta thlerisela majomela mangari mangani eka vu pfhimba lava tiseke vukanyi. Vavasati lava rhurheriwa naswona va tiphina hi vukanyi lebyi va byitiseke. Hi xa mundzuku va ta pfuka va thlelela e migangeni ya vona.[9]
Nkhuvo wa hosi ya muganga[Lulamisa | edit source]
Lowu intirho wo hetelela wo katekisa nguva ya vukanyi. E kuheleni ka nguva ya vukanyi, ma byanyi masungule ku leha tani hi leswi tiko a riri e nkhuveni naswona kuri hava loyi a hlakulaka. Makanyi ma sungula ku vupfa ngopfu naswona amaha talanga. Nwheti ya hela na swona nweti lowutswa wu tshinele naswona wuvuriwa Sivandlela hi kuva ndlela yo ya eka minkanyi yi mile byanyi.[9]
E tikweni ra ka nkuna sivandlela yi landzeriwa hi nkhuvo wo tsema lembe (kumbe kudya nwaka). Nkhuvo lowu wu tlangeriwa hi ku sweka kwembe leri swekiweke e nstindzeni wa tiko ra yena. Kwembe ri swekiwe na mirhi yo nisa mpfula, naswona hosi yi ta dya kwembe leri na madyambu. Loko yi hetile yi tsala xihambano eka xighubhu, endzhaku ka swona vanhu vata vitaniwa hi nghoma ya xighubu. Vavanuna va ta na swinangana leswi va hlayisaka kona murhu wo nisa mpfula. Swinangana naswona swifanela ku dyisiwa nwaka ku katekisa nsthovelo. Loyi a kumekaka a rhangele hosi kudya mihandzu yo sungula uta vabya kumbe afa, kumbe a tekeriwa nkavi yin'we.[10]
Matirhisele ya nsinya lowu hi Xilungu[Lulamisa | edit source]
Masiku lawa, Makanyi wa tirhisiwa hixitalo ku endla byala bya xilungu lebyi vitiwaka Amarula, lebyi nga eka xiyimo xavumbirhi e misaveni eka byala lebyi katsiweke na meleke.[11] Nkomponi ya MIMRMA leyi nga ePhalaborwa, yihlengeleta kwalomu ka Magidi ya mune (4 000) wa tithani ta makanyi hi lembe eka va aka tiko vale matiko-xi-kaya. Byala lebyi va byi kamelaka kusuka eka makanyi, byi yisiwa eka nkomponi leyi vitiwaka Distel eKapa-Vupela dyambu, laha byi fikaka byihlanganisiwa na maleke ivi byi virisiwa. Kusuka kona byi cheriwa e mabhodleleni ivi byi xavisiwa misava hinkwayo.
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Wickens, G. E.; Food and Agriculture Organization (1995). "Potential Edible Nuts". Edible Nuts. Non-Wood Forest Products 5. Rome: Food and Agriculture Organization. ISBN 92-5-103748-5. OCLC 34529770. Archived from the original on 2008-10-29. Retrieved 2008-11-10.
- ↑ Binding Memories: Women as Makers and Tellers of History in Magude, Mozambique - Friends of Magude (February 1995) - Last accessed 16 January 2015
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ 4.0 4.1 Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 1, - Page 370
- ↑ 5.0 5.1 Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 1, - Page 371
- ↑ 6.0 6.1 6.2 Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 1, - Page 372
- ↑ 7.0 7.1 Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 1, - Page 373
- ↑ Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 1, - Page 374
- ↑ 9.0 9.1 Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 1, - Page 375
- ↑ Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 1, - Page 376
- ↑ Datta, P.T. Jyothi (July 7, 2007). "Capturing the taste of Africa". The Hindu Business Line (Kasturi & Sons). Archived from the original on 2009-02-16. Retrieved 2009-02-09.


text:
Hi Vamani Hina Timbhoni Ta Yehovha?
Hi vanhu va tinxaka-nxaka lava vulavulaka tindzimi to hambana-hambana, kambe hi hlanganisiwa hi swilo leswi fanaka. Ngopfu-ngopfu hi tiyimisele ku dzunisa Yehovha, ku nga Xikwembu lexi tsaleke Bibele tlhelo Muvumbi wa swilo hinkwaswo. Hi endla hinkwaswo leswi nga ematimbeni ya hina leswaku hi tekelela Yesu Kreste naswona ha tinyungubyisa hileswi hi vitaniwaka Vakreste. Hi ntolovelo un’wana ni un’wana wa hina u tirhisa nkarhi wakwe leswaku a pfuna vanhu leswaku va dyondza Bibele ni hi Mfumo wa Xikwembu. Kutani leswi hi chumayelaka kumbe hi vulavulaka hi Yehovha Xikwembu ni Mfumo wa yena, hi tiviwa tanihi Timbhoni ta Yehovha.
Valanga website ya hina. Hlaya Bibele eka website leyi. Dyondza leswi engetelekeke malunghana na hina ni leswi hi swi pfumelaka.


text:
Makhombo ya Makwanga
Ndzimana: Kutani un’wana exikarhi ka ntshungu a ku eka yena: “Mufundhisi, byela makwerhu leswaku a ndzi hungulela ndzhaka ya hina.” Kambe a ku eka yena: “Munhu ndzi wena! Xana i mani la nga ndzi veka muavanyisi, kumbe muhunguleri wa n’wina?” Kutani a ku eka vona: “Tivoneleni, mi chava timbilu ta makwanga, hikuva vutomi bya munhu byi nga ka byi nga humi eswilweni leswi a swi fuweke, hambi swi n’wi andzele ngopfu.” Kutani a va byela xifaniso, a ku: “Masimu ya munhu la fuweke a ma velekile ngopfu; kutani a anakanya embilwini ya yena, a ku: ‘Ndzi ta endla yini, kasi a ndzi na laha ndzi nga hlengeletaka swakudya swa mina kona?’ Kutani a ku: ‘Ndzi ta endlisa sweswo: ndzi ta hlanhla switlati swa mina, ndzi aka leswikulu, kutani ndzi ta hlengeleta kona swakudya swa mina hinkwaswo, ni rifuwo ra mina hinkwaro. Kutani ndzi ta ku eka moya wa mina: Moya wanga, u ni swilo leswo tala leswi hlengeleteriweke malembe layo tala; wisa, u dya, u nwa, u tsaka.’ Kambe Xikwembu xi ku eka yena: ‘Wee xihunguki! Hi vusiku byebyi, moya wa wena wu ta tekiwa ka wena; kutani swilo leswo u swi lunghiseke, swi ta va swa mani xana?’ Swi tano ni ka yena loyi a tihlengeletelaka xuma, kambe a nga fuweri Xikwembu (Luka 12:13-21)
- Vayuda va ku, “Munhu u tswariwa ….
- Yesu u vulavula ngopfu hi ta makwanga eka Luka 12. A hi yi voneni.
Makwanga ma le hinkwako
- Ku na swikombiso swo tala eBibeleni swa vanhu lava rhandzeke mali.
- Akani (Yoxuwa 7); u yivile nsuku, u hembile.
- Gehazi (2 Tihosi 5); u tekile mali ya Naamani, u hembile.
- Yudas (Mateo 26-27); u xengile Yesu hi tisilivhere ta 30; u hembile.
- Ananiya na Safira (Timhaka 5:1-11); va xavisile nsimu; va yivile, va hembile.
- Vonani, vanhu lava va hembile. Ehandle, a va naveli, kambe endzeni, va na makwanga. Swo olova ku fihla xidyoho.
- Vonani, vanhu lava va vitaniwa mudyondzisiwa wa Xikwembu.
- Akani a hi muhedeni. A ri muhlawuriwa wa Xikwembu.
- Gehazi a ri mupfuni wa muprofeta Elixa.
- Yudas a ri muhlawuriwa unw’ana wa vadyondzisi
- Ananiya na Safira va ri swirho swa kereke yo sungua.
- Swi kombisa leswaku makwanga ma tele ekerekeni, a hi exikarhi ka lava nga ponisiwangiki ntsena.
- Milawu yanarhu ya Milawu ya khume (2,8,10) yi vulavula hi ta makwanga.
- Kwala, hi kuma xikombiso xin’wana xa vanhu lava randzeke mali: Vafarisi. Ntsungu wu rhendzeleka Yesu, va kandziyelana (v. 1), ku katsa Vafarisi.
- Vafarisi:
- Va vitaniwa “lava nga ni makwanga” (Luka 16:14).
- Va ri vakanganyisa. Namuntlha, mfungho un’wana wa vadyondzisi wa mavun’wa i leswaku va rhandza mali. 2 Petro 2:3, “leswi navelaka ku fuwa, va ta bindzula ha n’wina hi ku vulavula loku kanganyisaka.”
- Mi minkarhi, va tshinyiwa hi Yesu (v. 1).
- Va vutisa swivutiso swo tala ku xisa Yesu (11:53
- Ku pfuxeta: Makwanga ma tele eBibeleni, ndzeni na handle ekerekeni.
Makwanga ma Xisa
- Xivutiso xa vuhunguki byi huma eka v. 13. Yesu u tekile nkarhi wo leha eka 12:1-12 ku hlamusela timhaka ta ximoya (3,5,10). Kambe munhu loyi u na xivutiso xa mali ntsena!
- Yesu a nga vileli vuxokoxoko bya xiphiqo xa vona (v. 14) kambe a nyika xitori lexi hlamuselaka rimitsu ra xiphiqo xa vona.
- Yesu a va laya makwanga ya vona. (1) Tivoneleni (2) Chavani, makwanga (15).
- I xiphiqo xa la va nga ponisiwangiki na Vakriste.
- Vonani, “yena” (la nga pfumeriki) eka v. 14, kambe “vona” (ntsungu, ku katsa vapfumeri) eka v. 15.
- Eka Vafundzisi: “la nga naveriki mali” (1Timoteo 3:3).
- Eka Vapfumeri: “Mikhuva ya n’wina yi nga tshuki yi va yak u navela xuma” (Vaheveru 13:5).
- Sweswi, Yesu u nyika xitori ku dyondzisa dyondzo ya makwanga.
- Sweswi, Yesu u nyika xitori ku dyondzisa dyondzo ya makwanga.
- Eka Luka 12, a hi byeriwangi leswaku mufuwi u bihile. U khongerile. U tirhile.
- A hi xidyoho ku fuwa ni ku twela vusiwana. Ndzawu ya kahle i le xikarhi hikuva mali ya ringa.
- Eka Swivuriso 30:8-9 – “U nga ndzi hi vusiwana, hambi ku ri ku fuwa; Ndzi wundle hi swakudya leswi ndzi ringanaka. Kumbexana loko ndzi xurhile ndzi nga ku landzula, Ndzi ku: ‘Yehovha i mani?’ Kumbe xana, loko ndzi ri xisiwana, ndzi yiva, ndzi tlanga hi vito ra Xikwembu xa mina.”
- Eka 1 Timoteo 6:9 – “Lava rhandzaka ku fuwa, va wela emiringweni, ni le ntlhan’wini, ni le ku naveleni loko tala ka vuphukuphuku loku onhaka, loku nwerisaka vanhu eku loveni.”
- Xifaniso: Mati ni ndzilo swi kahle, kambi swi bihile loko swi lawuriwangiki. Mali yi bihile loko a yi lawuriwangiki.
Makwanga ma na Mahhombo
- Ma hi yisa eku vileleni (v. 17)
- Ku rhandza mali swi khorwisa ku vilela ni ku kanakana.
- “Ndzi ta endla yini?” Loko hi na swo tala, ha vilela ngopfu.
- Eka Mateo 6:25 – “Mi nga tshuki mi kanakana hi swa vutomi bya n’wina, leswi mi nga ta dya, ni ku nwa…”
- Eka Eklesiasta 5:12 – “Vurhongo bya munhu la tirhaka bya nandziha, hambi a dya ngopfu, hambi a dya switsanana; kambe ku xurha ka mufuwi a ku n’wi nyiki vurhongo.”
- Ma hi yisa ku va la nga enerisiwangiki. (v. 18)
- A nga enerisiwangi ni switlati swa khale. U lava leswikulu.
- Xikwembu xi hi tumbuluxile ku enerisiwi hi Xona, a hi mali
- Eka Tipsalma 42:1-2 – “Hi laha ntswele ya mhunti yi rilelaka mati ya milambu, Moya wa mina wu ku naverisa sweswo, wena Xikwembu! Moya wanga wu ni torha ra Xikwembu, ra Xikwembu lexi hanyaka.”
- Eka Tipsalma 63:1 – “Oho Xikwembu! U Xikwembu xanga, ndza ku lava, moya wanga wu ni torha ra wena, nyama ya mina yi ku navela hi mahika, etikweni leri ra ku oma, ra mananaga leri nga riki na mati.”
- Makwanga i ku landzela xikwembu xo hava: mali. “Ku navela rifuwo loku ku nga ku tirhela swikembu swahava” (Vakol. 3:5).
- Mufundzisi un’wana a ku, “Xikwembu xi hi tumbuluxile ku rhandza vanhu ni ku tirhisa swilo, kambe vanhu va makwanga va rhandza swilo, va tirhisa vanhu.”
- Eklesiasta 5:10 – “La rhandzaka mali, a nga ka a nga kolwi hi mali.”
- Ma yi yisa ku tidzunisa. (v. 19)
- Munhu loyi a tirhandza. U tivulavula. Vonani! Marito “ndzi” ni “mina” swi tele.
- Hosiya 13:6 – “Vaxurhile evudyelweni bya vona, kuteloko va xurhile, timbilu ta vona ti tikukumuxa; va ndzi rivale hakona.”
- 1 Timoteo 6:17 – “Byela vafuwi va nkarhi wa sweswi, leswaku va nga tshuki va tidz
- Xitori xa mufuwi ni Lazaro eka Luka 16:19-31 xi kombisa leswaku, hi vumundzuku, lava fuweke vo tala emisaveni va ta twela vusiwana etilweni.
- Minkarhi yo tala, swisiwana emisaveni swi ta fuwa etilweni (Yakob 1:9-12).
- Ma yi yisa ku loloha. (v. 19).
- Hi mali yo tala, u lava ku “wisa.”
- Lava rhandzaka mali va tsandzeka ku hlayela masiku (Tipsalma 90:12).
- Yohane 9:4 – “Ndzi fanele ku tirha mintirho ya la ndzi rhumeke, dyambu ri nga si pela; vusiku bya ta lebyi munhu a nga tiki tirha ha byona.”
- Ma hi yisa ku endla swidyoho swin’wana (v. 19).
- Xidyoho a xi rhandzi ku tshama xi ri xoxe. Makwanga, ni vulolu, ni ku nwa byalwa, ni…
- Makwanga i “rimitsu ra vudyoho hikwabyo” (1 Timoteo 6:10).
- Lava nga ni mali yo tala va tikaratiwa hi ku dlaya vukati etc.
- Makwanga i xihlovo xa swiphiqo swo tala (Yakob 4:1-2).
- Ma hi yisa etiheleni (v. 20).
- Munhu loyi i xihunguki. Moya wa yena wu ta tekiwa sweswi!
- Vafuwi va nga nghena etileweni? Ina, kambe swa tika (Mateo 19:23).
- Ndlela leyi hi tirisaka yona i mfungho wa mbilu ya hina.
- Loko Zakea u nyikile mali ya yena, Yesu a ku: “Namuntlha ku hanya ku nghenile endlwini leyi.”
- Jaha leri fuweke u kombisile leswaku a nga ponisiwangi hikuva u rhandzile mali (Luka 18). Xikwembu xa yena a xi ri mali.
- Vafuwi va rivala leswaku Evhangeli i mahala.
- Esaya 55:1 – “N’wina hinkwenu lava nga ni torha, tanani ematini hambi n’wina lava pfumalaka mali! Tanani, mi ta xava, mi dya; tanani, mi xava vhinyo ni ntswamba, hambi mi nga ri na mali, a mi nga hakeri!”
- Bibele ya “kanganyisiwa hi xuma” (Mateo 13:22).
- Eka Luka 14:15-24, vo tala a va tangi eswakudyeni hikuva a va ri xuma lexintshwa. Hi wena ke?
Xo Hetelela
- Makwanga a hi xiphiqo ntsena. I vuhunguki (Mt. 16:26).
- Makwanga ma yisa vanhu vo tala etiheleni. Yesu u tile ku hi nyika vutomi lebyi nga heriki, a hi vutomi byo olova.
- Makwanga a ma fanelangi ku rhandziwa ku tlula Kriste.
- J.D. Rockefeller: “Xisiwana lexikulu i munhu la nga na mali ntsena.”


text:
Cyril Ramaphosa
Cyril Ramaphosa vho bebiwa nga nwaha wa 1952 lara 15. Vha mulwela mbofholowo wa shango la Afurika Tshipembe zwino ndi muranga phanda wa shango la Afurika Tshipembe vho vha muranga phanda wa shango nga nga murahu ha muphuresident vho Jacob Zuma vho lwela mbofholo ya fhano shangoni lashu. Vho Cyril Ramaphosa vha tou vha muvenda wa vhukuma nahone ndi ngoho vho phasa kha tshikolo tsha mbilwi nangei Turfloop gudedzini ya buligwane vho wana pfunzo ya nntha vhukuma. Vhadura 55 miliyoni, vhana vhana vhatanu, vho mala vhana mufumakadzi. Vho Ramaphosa ndi vho rambindu muhuluwene vhukuma vha divhea shango lothe nga vhu phara, tshe vha thoma u shuma sa muphuresidente vhono disa tshanduko shangoni lashu vha saina dzi dili na mashango annda kha tshi pitshi tshavho vho amba ngaha ulwa na vhu shayi shangoni lashu, vha amba na nga u lwa ngana vhugevhenge, na u disela vhaswa mishumo. Minwedzini yo fhiraho vho amba na nga mavhngo mahuhulu a kwamaho u tambuzwa na vhvha. Vho Ramaphosa vha vhidziwa sa muthu onokana umba na vhulavhukanyi vha dovha vha vha na tshikili tsha u kona u ambedzana na mashango manwe na u wana vhu mbindudzi. Vho Ramaphosa vho wana tshiphuga tsha u vhusa mabindu manwe hafha Afurika Tshipembe sa McDonald, mudzula tshidulo wa MTN na munwe wa khaphani ya Lonmin. Nga nnda ha izwi zwa vhudi zwe aita o sasaladziwa nga tshiho tsha marikana ngei mainini na nga kulangele kwa mabidu awe.


text:
U MAMISA NA U SHUMISA ZWIDZIDZIVHADZI
U mamisa zwi khwaṱhisedza uri ṅwana waṋu a vhe na mutakalo wavhuḓi, nahone muvhili na vhuluvhi hawe zwi aluwe zwavhuḓi. Arali ni tshi shumisa zwidzidzivhadzi kana mishonga, ndi zwa ndeme u ḓivha nḓila ine zwenezwi zwa nga kwama ngayo mikando kana ṅwana waṋu.
MISHONGA
Vhomme vha anzela u vhudzwa uri a vho ngo tea u mamisa arali hu na mishonga ine vha i nwa. Kanzhi zwenezwi a si ngoho, nahone mafi a luvhanda a na khombo. Ni sa athu litsha u mamisa, wanani mafhungo o engedzeaho nga u kwama La Leche League South Africa. Ni nga ita ṱhoḓisiso nga ha mishonga yo tsireledzeaho kha www.e-lactancia.org.
NIKHOTHINI (FOLA)
Nikhothini malofhani aṋu i nga ita uri ni lumule ṅwana tshifhinga tshi sa athu u swika, zwa ita uri ni sa vhe na mikando minzhi. Vhana vha vhomme vhane vha daha vha khomboni khulwane ya u farwa nga vhulwadze ha u luṅwa dangani na SIDS (U Lovha Ha Dzitshetshe Zwi Songo Lavhelelwa [Sudden Infant Death Syndrome]).
Arali ni tshi kundelwa u litsha u daha, zwi tshee zwo tsireledzea uri ni mamise ṅwana nṱhani ha u mu nusa mafhi a luvhanda.
Fhungudzani u daha ni dahe musi ni tshi tou fhedza u mamisa nṱhani ha u daha na kona u mamisa.
HALWA
Halwa vhu dzhena nga u ṱavhanya malofhani a mme na kha mikando, zwenezwo zwi nga kwama mme na ṅwana nga nḓila nnzhi. A zwo ngo khakhea u ita ni tshi nwa nga tshiṅwe tshifhinga, zwihuluhulu arali ṅwana waṋu o no pfuka miṅwedzi ya malo nahone ni tshi mu mamisa nga murahu ha awara dzi fhiraho mbili no no nwa. U dzulela u nwa halwa zwi nga ita uri ṅwana a ṱwe a tshi khou lila, a si mamese, a si aluwe nga u ṱavhanya nahone zwa ita uri vhuluvhi hawe vhu si hule nga u ṱavhanya. U nwa halwa zwi nga dovha zwa kwama nḓila ine na ṱhogomela ngayo ṅwana waṋu. Ni ṱhogomele uri arali ni tshi nwesa, zwi dzhia tshifhinga tshilapfu uri halwa vhu bve muvhilini waṋu.
KHOKHEINI NA KHIRAK
Vhunzhi ha tshenetshi tshidzidzivhadzi tshi pfuka kha mikando nahone tshi na khombo kha vhana. Na vhutsi ha khirak vhu na khombo kha ṅwana waṋu. Vhomme vha tea u mamisa nga murahu ha awara dza 24 arali vho vha vha tshi khou shumisa khokheini kana khirak.
MBANZHE (MURI MUDALA)
Hu na zwithu zwi si gathi zwine zwa ḓivhiwa nga ha mvelelo dza mbanzhe. Zwi vhonala uri mbanzhe i nga vhaisa vhuluvhi ha ṅwana waṋu lwa tshifhinga tshilapfu. Mbanzhe i fhedza dzivhege kha mivhili ya vhana nga murahu ha musi vhomme avho vho i dahesa. Vhomme a vho ngo tea u daha mbanzhe musi vha tshi khou mamisa.
Arali hu na muthu ane a daha mbanzhe hayani ha haṋu, ho ngo tea u i daha tsini na ṅwana.
METHAMPHETAMINE (TIK) NA CRYSTAL METH
Hezwi zwidzidzivhadzi zwi nga ita uri muthu a vhe na dzema nahone ndi thaidzo khulwane mashangoni manzhi. A hu na mafhungo manzhi nga ha nḓila ine tik ya kwama ngayo nyaluwo na mutakalo wa ṅwana, fhedzi ri a zwi ḓivha uri hezwi zwidzidzivhadzi zwi vhanga thaidzo dza matshilisano, khakhathi muṱani na u sa mamisa lwa tshifhinga tshilapfu.
Arali ni mme ane a khou mamisa nahone no shumisa tik, ni tea u mamisa nga murahu ha awara dza 48 kana musi methamphetamine i si tsha vhonala kha ndingo ya muṱambuluwo. Musi ni tshi tshee no lindela uri tshenetshi tshifhinga tshi pfuke, ni nga hamula na tevhula mikando uri muvhili u bveledze mikando.


text:
Khale, khale wa khaleni, swiharhi a swi ri hava micila. A swi nga tsakisiwi hi leswi, hikwalaho swi vitanile nhlengeletano xihlobyeni.
N’wambila a langutile loko swiharhi hinkwaswo swi ri karhi swi hundza ku ya enhlengeletanini.
“Hatlisa! Hi fanele hi fika enhlengeletanini,” ku huwelela N’wampfundla loko a ri karhi a thamukathamuka.
“U nga vileli, ndzi ta mi sala hi le ndzhaku!” ku hlamula N’wambila a ri karhi a tlhelela endzhaku ku ya orha masana.
“Xana a wu nge vi na hina?” ku vutisa N’wamfenhe loko a ri karhi a hundza.
“U nga vileli, ndzi ta fika ku nga ri khale,” ku hlamula N’wambila a ganamile hi hlana ku kufumeta khwiri rakwe.
Xiharhi xo hetelela ku hundza a ku ri munghana N’wambila lonkulu, N’waxibodze, “Xana a wu ti enhlengeletanini?” a vutisa.
“Ntsena loko munghana wa mina a nga ndzi khandziyisa,” ku hlamula N’wambila.
“Kambe xikhamba xa mina xa ndzi tika,” ku hlamula N’waxibodze.
“Swi kahle, mina a ndzi tiki. U nge voni ku hambana loko mina ndzi ri ehenhla,” ku vula N’wambila n’wayitela lowukulu.
“Kambe xikhamba xa mina xa nonohwa na ku nga tshameki kahle,” ku hlamusela N’waxibodze.
“Mina ndzi mbila! Ndzi toloverile ku tshama ehenhla ka maribye yo nonohwa!” ku hlamula N’wambila, a ri karhi a tlulela ehlaneni ka N’waxibodze. N’wambila a tika, kambe N’waxibodze a ta endla yini? N’wambila a ri munghana wa yena lonkulu.
Enhlengeletanini, swiharhi swi vulavurile hi micila.
“Ndzi languteka ndzi bihile loko ndzi ri hava ncila,” ku vula N’wamhisi.
“Loko ndzi ringeta ku jika loko ndzi tsutsuma, ndzi wela ehansi hikuva ndzi hava ncila,” ku vula N’wayingwe.
“Ndzi lava voko ro engetela ku wisisa mavoko ya mina loko ndzi ri karhi ndzi ncikinyancikinya na misinya ndzi kha mihandzu,” ku vula N’wamfenhe.
“A hi kombeleni Muvumbi leswaku a hi nyika micila,” ku ringanyeta N’wanghala.
Kwalaho, swiharhi swi hundzuluxela swikandza ehenhla ematilweni, “Ohoo, Muvumbi, hi kombela u hi nyika micila!” swi kombela.
Dyirito ledyikulu dyi twala kusuka ematilweni. “Mundzuku nimixo, yanani enambyeni kutani mi ta kuma kona micila ensinyeni lowukulu.”
Swiharhi swi tlhelele emakaya swi ri na ku tshemba na ntsako.
“Hambi ri xa rini ndzi ta kuma ncila. Mundzuku, a hi fambi swin’we ku ya kuma micila ya hina,” ku vula N’wambila loko N’waxibodze a ri karhi a n’wi chicha eribyeni leri a ri ri ‘kaya’.
Hi ku tiva leswaku u famba hi ku nanayila, N’waxibodze u pfukile ka ha ri mixo swinene. A ka ha ri na xinyami loko a suka ekaya naswona swiharhi leswin’wana a swa ha etlele.
Loko N’waxibodze a hundza emutini wa N’wambila, a huwelela, “A hi fambi! A hi fambi hi ya kuma micila ya hina!”
“Ku nga ri namuntlha. Ndzi titwa ndzi loloha. Ndzi ya tshama lahaya ribyeni ndzi tiphina hi masana. Ndzi kombela u ndzi tekela ncila u ndzi siyela wona loko u ya ekaya,” ku vula N’wambila hi n’wayitelo lowukulu. “Ndzi nga rhandza wo leha, wo tlhuma.”
N’waxibodze swi n’wi hlamarisile leswaku N’wambila a nga yi. “Ndzi ta endla tano,” a swi vula a tsakile, hi ku lemuka leswaku a nge bebuli N’wambila enhlaneni.
Hi mahlambandlopfu, swiharhi leswin’wana swi fambile ku ya enambyeni hi ntlawa lowukulu. A swi hatlisa kutlula N’waxibodze, hikwalaho swi nga n’wi hundza endleleni. Kambe N’waxibodze a tiyimiserile ku ya fika ensinyeni ku ya tikumela ncila wa yena na wa munghana wa yena, hikwalaho a kasa a ya emahlweni.
Loko swiharhi swi tshinela nambu, swi vonile nsinya wu tele hi micila. A ku ri na micila leyo koma, micila leyo leha, micila leyo tlhuma na micila leyo lala. A ku ri na micila leyo saseka na micila leyo biha.
Swiharhi swi sungurile ku tshinela nsinya. A swi ri erivaleni leswaku loyi a ta hatla a fika u ta hlawula ncila wa kahle. N’wamfenhe a tlula kusuka eka nsinya wun’wana ku ya eka wun’wana. N’wanghala, N’wayingwe na N’wamangwa va tsutsuma. N’wandlopfu na N’wamhelembe va khanswa kunene. N’wamhungubye adlodla tanihi N’wahonci, kambe N’wahonci a yima laha na lahaya ku dya swifufunhunu na timitsu. N’waxibodze a landzela hi le ndzhaku.
N’wamfenhe ku vile yena wo sungula ku fika ensinyeni. U tekile ncila wo leha swinene. N’wayingwe u vile wa vumbirhi na yona u tekile ncila wo leha. Swiharhi leswi nga landzela swi hlawurile micila eka leyi a yi sele ensinyeni.
Loko ekuheteleleni N’wahonci na N’waxibodze va fika, a ku sele micila mimbirhi ntsena. Wun’we a wu komini, wu bumburile na lowuwun’wana wo lala, no gombonyoka. N’wahonci u hlawurile lowo gombonyoka, kwalaho N’waxibodze a teka lowo bumbula.
A ka ha ri hava nchumu ensinyeni, naswona a ku ri hava loyi a nga anakanya leswaku N’wambila na yena a lava ncila.
Kusuka eribyeni ra yena, N’wambila a kota ku vona swiharhi loko swi vuya ekaya. A swi famba hi ku bamba na ku pulutisa micila ya swona yi ya hala ni hala. “Ndzi jahile ku kuma ncila wa mina lowuntshwa!” ku anakanya N’wambila.
N’wambila u vonile N’waxibodze na N’wahonci va ri karhi va famba. “Xana u vuyile na wona ncila wa mina, N’waxibodze?” ku vutisa N’wambila loko va ri karhi va tshinela.
“E-e, ndzi khomeli, munghana, kambe yi herile! Mina na N’wahonci hi kumile micila mimbirhi leyo hetelela. Languta ncila wa mina,” ku hlamusela N’waxibodze, a ri karhi a kombetela xincilana xa yena lexo bumbula. “Hi lowu ndzi nga kuma wona.”
“A ndzi fanele ndzi yile hi ndzexe!” ku vula N’wambila hi ku tisola. “Mina ndzi hatlisa kutlula n’wina vambirhi. A ndzi ta va ndzi tikumerile ncila wa kahle ntsena loko a ndzi nga lolowangi.” N’waxibodze na N’wahonci va tifambela va miyerile.
Hikwalaho na namuntlha timbila ti pfumala micila – kambe ta ha tshama ehenhla ka maribye ti tiphina hi ku kufumela ka dyambu!
Endla ntsheketo wu nyanyula!
- Anakanya loko swiharhi a swi hlawurile micila yo hambanahambana ensinyeni. Dirowa xifaniso xa xiharhi xi ri na ncila wo hambana na lowu xi nga na wona, kufana na N’waxibodze a ri na ncila wa nghala kumbe mangwa yi ri na ncila wa honci.
- Vana mulavisisi wa marito! Xiyisisa ntsheketo swinene. Xana u nga kuma: mavito ya swiharhi swa mune -marito mambirhi ya tinhlayo – marito ya ntlhanu lawa ya hlamuselaka micila?
- Endla onge hi wena N’wambila. Tsala papila u tsalela Muvumbi u kombela nkarhi wun’wana wa ku nyikiwa ncila.


text:
Ntoma
Ntoma i nsinya lowu talaka ku mila enhoveni, wu tlhela wu kula swinene. Murhi lowu wu na marhavi yo tala swinene na ndzhuti wo titimela swinene. Mihandzu ya kona yi vuriwa tintoma. Loko mihandzu leyi yi nga vupfanga, yi na muhlovo wa rihlaza, yi tlhela yi va na mahla loko u yi dya. Kasi loko yi vupfile, i ya xitshopana.[1][2]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Mihandzu ya Ntoma:[Lulamisa | edit source]
Mihandzu leyi yi rhandziwa swinene hi varisi, misinya na swiharhi swo fana na timfenhe. Tinyungu ta tintoma i ta muhlovo wa ribungu. Varisi va dya tintoma va tlhela va nwa mati va xurha. Tintoma timbisi ti dlaya tindleve loko munhu a ti dya hikokwalaho ka mahla ya tona. Khale ka khaleni, a ku tirhisiwa tintoma to ka ti nga vupfanga ku namarheta maphepha ya tibuku kumbe ku namarheta swifanisi emaphepheni hikuva khale a hi nga ri naswona swa Xilungu.[1]
Ntirho wa Mahanti ya Ntoma:[Lulamisa | edit source]
Nkoka wa mahanti ya ntoma eka vanhu ya tshungula ku vava kale khwirini hikuva ku phaphiwa mahanti ya ntoma ma katsiwa na mahanti ya nkanyi u sweka kumbe ma lovekiwa. Kutani ma nwiwa na mati ya kona. Matluka, mahanti na marhavi swi tshungula vuvabyi bya matshasi, switshetshela, ku hisa ka misiha, nchuluko lowu katsaka ngati na swilondzo. Swilo leswi swa lovekiwa ematini kutani ku nwiwa mati ya kona.[3]
Xidomana kumbe xirhabyana xa ntoma xi tirhisiwa ku hlamba meno hi xona, matirhiselo lawa ya endliwa hi ndlela leyi: xirhabyana xa tsemiwa ivi xi khajiwa ku kota xi endla mapfimpfi lwala ya tirisiwaka ku hlamba meno ivi ku hlukuhliwa hi mati.
Ntirho wa timintsu ta Ntoma:[Lulamisa | edit source]
Timintsu ta ntoma ti tirha ku tshungula nwana loko a ha ri ntsongo. Loko nwana a ha ku velekiwa, enhlokweni ya yena ka tlulatlula kutani vakhegula va ku u na xa le nhlokweni, ku tirhisiwa timitsu na swin'wana ku tshungula vana.[3]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ National Research Council (2008-01-25). "Ebony". Lost Crops of Africa: Volume III: Fruits. Lost Crops of Africa 3. National Academies Press. ISBN 978-0-309-10596-5. Retrieved 2008-07-25.
- ↑ 3.0 3.1 Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 161. ISBN 978177009237 Check
|isbn=value (help).


text:
Hlatshwayo
Muti waka Hlachwayo i muti lowu vulavulaka Xichangana, Xitsonga, Xiswati na Xizulu.
Matimu ya Muti[Lulamisa | edit source]
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Hlatshwayo loko swiri karhi swi thopa xivongo.
hi va ka risenga/ Joni/Mahlekisi/Biyoko/ Mxayixa
wa mukhomazi,
wa xikhutu,
wa bingwana,
wa kaneti,
kaneti wa mhaka,
hi va ka rimani hi mimbhanyi hi tshika swikomu wi nga at helela,
swikomu hi ta lovola hi swona vavansati,
hi va ka mhandzi ya nkonono,
va ku; Hlachwayo, va ku; ntlhavani.
"Ntlhavani" hi yona nyimba ya ka hina.
xivongo lexi I xona lexi mina Wisani Moses Hlatywayo xiluke xa sirha Gezani, Jemson, Hlachwayo na Nghozi, Nyanisi Hletswayo ,loyi a velekiweke eka mtititi Lombard ndzi nga kula ndzi karhi ndzi dyondzisiwa xona, inkomu.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka[Lulamisa | edit source]
muti wa ka Hlachwayo/Hlatswayo/Hlatshwayo i muti wa tihosi lowu a wu rhangele hi Hosi Zwangendaba wa rixaka ra ka ka jele(jele clan) lava a va ri hansikumbe ku tirhisana na vuhosi bya ka Ndwandwe, Hosi Zwangendaba u hlanganile na Soshangane hi malembe ya va 1825, kutani va vumba nhlangano kambe a wu yanga ekule hikuva Soshangane a lava ku va Hosinkulu, kutani va hambanile laha a ku suke dzolonga exikarhi ka Soshangane na makwavo wa yena Mhlaba laha Soshangana a nga kongoma eMocambique kutani Zwangendaba na Mhlava va ya tlhama eVenda, Limpopo (Vembe) and Livubu (Rivubye) laha vakokwani va rhwariweke hi ti G.G kusuka eBwerhani ku ya aka eka Mtititi va n'wana va rhule eka Mdavula, Gandlanani, Mavambe, Phungwani na tin'wana tindhawu.
Minkombo[Lulamisa | edit source]


text:
Huvo ya ririmi ra Xitsonga
Huvo ya ririmi ra Xitsonga (Xitsonga language board), i huvo leyi ayi rhangela no kongomisa vutsari na tidyondzo ta ririmi ra Xitsonga kusukela hi lembe ra 1938 kuya eka lembe ra 1994.[1] Hilembe ra 1995, huvo leyi kuhlanganisa na tihuvo ta tindzimi tin'wana ta tiko, ti hangalasiwile naswona kusimekiwa Huvo ya tindzimi ta tiko ra Afrika Dzonga (PANSALB).[2] Ntirho wa huvo leyi akuri ku kongomisa na kulangutela tindlela leti ririmi ra Xitsonga ritirhisiwaka hi ximfumo, ngopfungopfu eka kutsala na kukandziyisa matsalwa na tibuku kuhlanganisa na vuhundzuluxeri. Kuve na swivilelo swohlaya mayelana na vuswikoti bya ku fikelela tipakani leti huvo yi tivekeleke tona.[1]
Matimu ya vulanguteri bya ririmi ra Xitsonga[Lulamisa | edit source]
1875 - 1938: Varhumiwa vakereke ya Swisi[Lulamisa | edit source]
Varhumiwa va kereke ya Swisi va hoxe xandla eka matshalatshala yo aka no simeka matsalele ya ririmi ra Xitsonga. Varhumiwa lava vasimekile mapeletele ya Xitsonga vathlela va tsala tibuku ta swiletelo leti tirhisiweke kudyondzisa eswikolweni swavurhumiwa. Vafundhisi Berthoud na Creux, vafikile va tshama exikarhi ka rixaka ra Vatsonga eka lembe ra 1873 naswona va hundzuluxile Bhibhele na tinsimu ta vukhongeri eka ririmi ra Xitsonga varikarhi va pfuniwa hi n'wanuna wa muchangana loyi a a tiviwa hi ra Zambiki, loyi a a vulavula Xitsonga xa Xinkuna.
Buku yo sungula kukandziyisiwa hiririmi ra xitsonga kuve Buku ya Tšikwembo tšinwe ni Tisimo ta Hlengeletano (1883), ivi ku landzela tin'wana tibuku ta vukhongeri. Varhumiwa vatikarhatile ku aka ririmi ra Xitsonga leswaku riva ririmi leritsariwaka, naswona vaxopaxope xivumbeko xa ririmi kuya hi mavulavulele na mapeletelo ya kona. Varhumia vatsarile no tirhisa tibuku leti landzelaka kuletela tidyondzo hi ririrmi ra Xitsonga:
- Elementary grammar of the Thonga/Shangaan language - yitsariwe no kandziyisiwa hi H.A. Junod hi lembe ra 1907.
- Shangaan grammar - yitsariwe no kandziyisiwa hi H. Berthoud hi lembe ra 1908.
- Vuvulavuri bya Xitsonga yinga milawu ya mavulavulele ya Xitsonga - yitsariwe no kandziyisiwa hi H.A. Junod hi lembe ra 1929.
Hakunene, vuleteri na tidyondzo ta vatsonga a ti kongomisiwa hi varhumiwa kufikela eka lembe ra 1938 loko kuta simekiwa huvo ya ririmi ra Xitsonga ehansi ka ndzawulo ya dyondzo ya Transvaal.
1938 - 1955: Huvo ya ririmi ra Xitsonga[Lulamisa | edit source]
1955 - 1977: Komiti ya ririmi ra Xitsonga[Lulamisa | edit source]
1978 - 1994: Huvo ya ririmi ra Xitsonga[Lulamisa | edit source]
1994 - Sweswi: Huvo ya tindzimi ta Afrika Dzonga[Lulamisa | edit source]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Masunga, Sarah Hlekani (14 Dec 2007). Language management in South Africa : a case study of the Xitsonga Language Board. University of Pretoria. pp. 37 – 74.
- ↑ "Board Notice 45 of 2001: Xitsonga Language Body" (March 2011) - Government Gazette- No. 22093, page 83. Retrieved 05 April 2019


text:
Vurimi
Vurimi kumbe kurima i kuhlakula swimilana na ku fuwa swiharhi leswkau switadyiwa, kutirhisiwa eka swiambalo, mafurha, vutshunguri naswin'wana swilo leswitirhisiwaka ku hlayisa vutomi bya vanhu.[1] Vurimi tlange xiyege xa nkoka swinene eku humeleriseni nhlangano na nhluvuko wa vanhu, laha ku fuwa swiharhi ku vangeke ntalo wa swakudya hithlelo swi hlohlotela nhluvuko wa vanhu. Tidyondzo ta vurimi titiviwa hi Sayensi ya Vurimi. Matimu ya vutivi bya vurimi, ya sukela ekule ngopfu naswona vutivi lebyi byi khumbiwe ngopfu hi tinguva leti hambaneke, mindzhavuko leyi hambaneke na tithekinoloji leti hambaneke.
Vurimi bya manguva lawa byi katsa kurima hikuya hintalo wa swimilana, kuhlanganisa ka timbewu, kutirhisiwa ka mirhi yo kurisa swimilana, mirhi yo tshungula swifuwo na kuya mahlweni ka tithekinoloji tin'wana, swi pfune ku tlakusa ntshovelo, kambe hila thlelo swivanga mavambyi na ku onha mbangu. Kutirhisa mbewu leyi khotsiweke, swisungula ku tala ngopfu, hambi leswi swinga yirisiwa ematikweni man'wana. Ntshovelo wa swakudya na matirhisele ya mati iswin'wana swiphiqo leswikulu emisaveni.
Kwalomu ka un'we eka vanhu vanharhu emisaveni, vathoriwe no tirha eka vukorhokeri bya vurimi, naswona kulandzela ntirho wa vukorhokeri, hambi leswi kungana ku hunguteka ka vatirhi va tavurimi ematikweni ya vupela dyambu.
Masungulo[Lulamisa | edit source]
Rito vurimi (agriculture) impfangayo ma marito ya Xilatina (agricultūra), kusuka eka ager, "nsimu", na cultūra, "kuhlakula" kumbe "kukurisa".[2] Vurimi hakanyingi byi hlamusela ntirho lowu endliwaka hi vanhu, hambileswi ntirho lowu wuxiyiweke eka swiharhi swofana na Vusokoti, muhlwa na swin'wana.[3] Kurima swivula kutirhisa switirhisiwa swa ntumbuluko ku "hlakula no kurisa minchumu leyi hlayisaka vutomi, kuhlanganisa swakudya, vungoti, timhadzi na swin'wana leswi thsoveriwaka." Hlamuselo lowu wu hlanganisa ku rima na ku fuma swiharhi na ku kurisa mirhi.[4] Minkarhi yin'wana kuhambanisiwa vurimi na ku byala mirhi ya timhadzi, hikwalaho ka leswi mirhi yatimhadzi yitekaka malembe ku kula. Hambiswiritano kupfumerowa leswaku kuna kufana kokarhi eka mintirho leyi.[5][6]
Minthsaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Safety and health in agriculture. International Labour Organization. 1999. pp. 77–. ISBN 978-92-2-111517-5. Retrieved 13 September 2010.
- ↑ Chantrell, Glynnis, ed. (2002). The Oxford Dictionary of Word Histories. Oxford University Press. p. 14. ISBN 0-19-863121-9.
- ↑ Ulrich G. Mueller; Nicole M. Gerardo; Duur K. Aanen; Diana L. Six; Ted R. Schultz (December 2005). "The Evolution of Agriculture in Insects". Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 36: 563–95. doi:10.1146/annurev.ecolsys.36.102003.152626.
- ↑ "Definition of Agriculture". State of Maine. Archived from the original on 23 March 2012. Retrieved 6 May 2013.
- ↑ Committee on Forestry Research, National Research Council (1990). Forestry Research: A Mandate for Change. National Academies Press. pp. 15–16. ISBN 0-309-04248-8.
- ↑ Budowski, Gerardo (1982). "Applicability of agro-forestry systems". In MacDonald, L.H. Agro-forestry in the African Humid Tropics. United Nations University. ISBN 92-808-0364-6. Retrieved 17 March 2016.


text:
Wikipedia:Tutorial (Talk pages)
Haku amukela · Tutorial · Cheatsheet · FAQ · Swikomba-ndlela · Mpfuno · Tafula ra mpfuno · Media copyright questions · Tafula ra Swikombo
Matluka yambulavuriswano i xihlawulekisi xa lemahlwemi xa Wikipediya, lexi endlaka swikoteka ku burisana hi leswi khumbaka matluka ya wikipediya na timhaka tinwana leti na va Wikipediya vanwana.
Loko uri na xivutiso hi tluka ro karhi, kumbe xivilelo kumbe vonelo rokarhi, unga endla leswi eka tluka ra mbulavuriswano ra kona. U endla leswi hi ku thlava xikombo "mbulavuriswano" ehenhla ka tluka. unga karhateki loko nkongomiso wuri wo tshuka; switolovelekile kutumbuluxa tluka ra mbulavulo loko ukuma leswaku a ringasi tshama ri tumbuluxiwa.
Loko u tsala vonele rintswa, ri tsale e hansi ka tluka ra mbulavuriswano. E handle ka loko u hlamula vonele ra unwana, laha u hoxa vonelo ra wena ehansi ka leri u hlamulaka rona. Hlela tsalwa ra wena hi ku hoxa hika-mbirhi(
:) ekusunguleni ka ntila.
U boheka ku sayina mavonele ya wena(kumbe tinhlamulo) hi ku tsala
~~~ leswaku u sayina hi vito ra vutirhisi, kumbe
~~~~ leswaku u sayina hi vito ra vutirhisi na nkarhi wa vutsari(Vona bulo ra xikombiso e hansi). Hindlela leyi, loko u hlayisa matluka, nsayino wa wena wu ta titsala hi woxe. ehandle ka swona tinhlamulo na mavonele ya wena ma ta tsariwa ma ri hava vito ra wena. Vunyingi bya hina hi tirhisa nsayino lowu hlanganisaka na nkarhi wo tsala leswaku swi olova ku landzelela bulo. leswaku swiku olovela, kuvekiwe xitirhisiwa xo thlava e henhla ka bokisi ro lulamisa lexi ngani xifaniso xa nsayino lexi hoxaka "--~~~~" hixoxe.
Unga kuma vito ra vutirhisi hiku tumbuluxa akhawunti ya wena (I ya mahala). Loko uri hava akhawunti, kumbe urivale kupfula u nghena, direse ya khompiyuta IP ya wena yi ta tirhisiwa e matshanwini ya vito ra vutirhisi ra wena tani hi nsayino wa wena.
Matluka ya mbulavulo wa mutirhisi
mu Wikipediya unwana na unwana uni tluka ra yena ra mbulavulo, laha va wikipediya vanwana va siyaka marungula ya vona kona. Loko unwana a ku siyele rungula, u tavona xiviko lexinge
na xikombo xo ya eka tluka ra wena ra mbulavulo.
Unga ha hlamula hiyinwe ya tindlela leti landzelaka:
1. Unga siya nhlamulo eka tluka ra mbulavulo ra loyi aku siyeleke rungula.
2. Unga hlamula eka tluka ra wena ra mbulavulo, ehansi ka rungula leri uri siyeriweke.
Ndlela yo sungula hiyona yi antswaka ngopfu hikuva yi ta siyela mutirhisi xitiviso xa rungula leri siyiweke siku leri a thlelaka a pfula a nghena laha wikipediyeni.
Kubasisa tluka
Kubasias tluka ku endla leswaku bulo ri olova no landzeleleka,no hlayeka. Maendlele laya tolovelekeke i ku hikahatela kanwe leswaku u entisa bulo ehansi ka rungula.
Kuni tindlela to tala to basisa bulo laha wikipediyeni:
Kuhikahata loku tolovelekeke
Ndlela yo olova yo basisa tluka iku hoxa Hika-mbirhi (
:) eku sunguleni ka ntila. Hika-mbirhi unwana na unwana u susumeta ntila exineneni. Ntila lowuntswa wu pfula ku susumeteka ka ntila.
Xikomiso:
Ntila lowu wu helerile kuya fikela e ximatsini.
: Ntila lowu wu susumetekile switsanana.
:: Ntila lowu wu susumetekeile ku hundza lowu gna henhla.
Swi tsala:
- Ntila lowu wu helerile kuya fikela e ximatsini..
- Ntila lowu wu susumetekile switsanana.
- Ntila lowu wu susumetekeile ku hundza lowu nga henhla.
- Ntila lowu wu susumetekile switsanana.
Tinhla ta tinhlavhu
Unga basisa hi ku susumeta mintila u tirhisa tinhla ta tinkhavhu, leswi swi fanelaka nxaxamelo. leswaku u hoxa nhlavhu, tirhisa (
*). Ntila wu susumeteka tani hile ka nsusumeto hi hika-mbirhi.
Xikombiso xo koma:
* Xosungula eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
* Xavumbirhi eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
** Xosungula eka nxaxamelo wa xiyenge xavumbirhi xa nxaxamelo wo sungula
* Xavunharhu eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
Swi tsala:
- Xosungula eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
- Xavumbirhi eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
- Xosungula eka nxaxamelo wa xiyenge xavumbirhi xa nxaxamelo wo sungula
- Xavunharhu eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
Nxaxamelo wa nhlayo
Unga thlela u vumba nxaxamelo hi nhlayo, hiku tirhisa (
#).
Xikombiso xo koma:
# Xosungula eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
# Xavumbirhi eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
## Xosungula eka nxaxamelo wa xiyenge xavumbirhi xa nxaxamelo wo sungula
# Xavunharhu eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
Swi tsala:
- Xosungula eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
- Xavumbirhi eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
- Xosungula eka nxaxamelo wa xiyenge xavumbirhi xa nxaxamelo wo sungula
- Xavunharhu eka xiyenge xo sungula xa nxaxamelo wo sungula
Xikombiso xa bulo
Lexi ixi kombiso xa bulo leri tirhisaka swi hleri leswi kumbuweke ehenla ka tluka leri:
Xewani. Ndzini xivutiso mayelana na tluka leri. Ndzi tiva tindlopfu to rihlaza ti hanya e tikweni ra Amerika ntsena! Nwa-Ndlopfu 02:49, 10 Dec 2003 (UTC)
- Ndzi sungula kutwa mhaka leyi hi wena. — Nwa-nghala 17:28, 11 Dec 2003 (UTC)
- Xana unga seketela mhaka leyi u yi vulaka?. Nwa-mpfundla 20:53, 11 Dec 2003 (UTC)
- Matluka lawa ya inthaneti ma pfumelelana na mina:
- Tindlupfu nhweti na whweti
- Tiko ra tindlopfu
- — Nwa-Ndlopfu 19:09, 12 Dec 2003 (UTC)
- Matluka lawa ya inthaneti ma pfumelelana na mina:
- Xana unga seketela mhaka leyi u yi vulaka?. Nwa-mpfundla 20:53, 11 Dec 2003 (UTC)
Loko u lava ku hoxa nxaxamelo wa nhlamulo ya wena eka bulu, uboheka ku hoxa va hikambirhi emahlweni ka ntila unwana na unwana:
U sayina marungula lawa u masiyeke hi ndlela leyi landzelaka:
- Tsala ~~~ kusayina hi vito ntsena (Nwa-mpfundla), or
- Tsala ~~~~ kusayina hi vito na siku (tNwa-mpfundla 19:09, 12 Dec 2003 (UTC)), or
- Tsala ~~~~~ kusayina hi siku ntsena (19:09, 12 Dec 2003 (UTC)).
Ringetela
Emathsanwini yo lulamisa bokisi ra sava, siya rungula eka tluka ra mbulavulo wa bokisa ra sava, hi ku thlava eka nkongomiso wa "Mbulavuriswano". Tsundzuka ku sayina vito ra vutirhisi ra wena. Unga thlela uringeta ku hlamula rungula leri siyiweke hi unwana. Tsundzuka ku vona ku ringanisa ungasi hlayisa tluka.


text:
Khamphani ya vuhundzuluxeri bya tindzimi ta ximfumo ya vativinkulu ya Afrika-Dzonga. Vukorhokeri bya hina byi hambana kusuka eka tifomo ta mpfumelelo lowu nga na vutivi kufika eka mapapilahungu, ti-app na webusayiti. U dokumente word in ’n duidelike en kommunikerende styl in die 11 Suid-Afrikaanse tale weergegee.
Risima Mikarhi yo hetelela yo rhumela ntirho Tikhothexini Titlilayente
Ha ku amukela eka iiTranslation. Hi tibohile ku humesa hi vuntshwa tidokhumente ta xibindzu, ta xinawu na ta vutshunguri ta nkhaqato leti hlayekaka hi ndlela ya ntumbuluko hi tindzimi ta Afrika-Dzonga ta ximfumo ta 11: Xizulu, Xiqhoza, Xibunu, Xisuthu xa N'walungu (Xipedi), Xitswana, Xisuthu, Xitsonga, Xiswazi na Xivhenda. Vuhundzuluxeri bya hina hinkwabyo byi tiyisisiwile ku fikelela mipimo ya vuhundzuluxeri bya xithekiniki ya matiko ya misava.
Vona risima ra vuhundzuluxeri bya hina ri ri eku endlekeni! Ku ringana 90% ta Maafrika-Dzonga lava va nga na vutivikulu bya ririmi ra le kaya, tlilika kunene kunupu yo hundzuluxelaleyi nga eximatsini ehenhla ka webusayiti ya hina. Hikuva ririmi ra wena ri hundzuluxeriwa hi muhundzuluxeri wa xiphurofexinali, u ta kuma webusayiti ya hina yi fikeleleka na ku nyika vuxokoxoko, hambi ku ri eka tinhlokomhaka ta xithekiniki. Ku yisa emahlweni, yi ta va yi ri hava swihoxo swa mapeletelo kumbe swa ntivoririmi swihi kumbe swihi.
Hi kontirakisa ntsena vahundzuluxeri va vativinkulu. Loko ku hundzuluxeriwa dokhumente ya xinawu, hi tirha ntsena na muhundzuluxeri wa ririmi ro sungula, loyi a thwaseke. Xilaveko xa hina xa tidyondzo xa mpimohansi i nthwaso kusuka eyunivhesiti ya le Afrika-Dzonga leyi nyikiweke mpfumelelo wa vululameri. Hi ku engetela, vahundzuluxeri va hina hinkwavo va na mpimohansi wa 10 ra malembe ya ntokoto wa ntirho wa levhele ya le henhla. Mikarhi hinkwayo ha tsaka ku rhumela tiCV na mithwaso, na ku sayina tiSLA leswi tiyisisaka risima ra vuhundzuluxeri bya hina.
Tidokhumente ta wena leti hundzuluxeriweke ti nyikiwa mikambisiso ya vuhleri hinkwayo leyi u yi nyikaka xitsariwa xa Xinghezi. Hi tirhisa MS Word ku tiyisisa leswaku tidokhumente ta wena ti hava swihoxo swa mapeletelo eka vuhundzuluxeri, hi tirhisa ririmi ra mikarhi ya sweswi naswona ti tirhiwa hi ndlela yo fanana.
Bindzu leri tirhaka hi vuswikoti na xihatla ri tshembela eka nkavukanakanisi. Hi akile bindzu ra hina ehenhla ka ku fikelela swilanguteriwa swa titlilayente ta hina hi mikarhi hinkwayo. A hi nge pfuki hi tibohile eka mikarhi yo hetelela yo rhumela ntirho leyi vahundzuluxeri va hina va nga ta va nga koti ku yi fikelela.


text:
Mpfumawulo
Eka ti dyondzo ta Fiziksi, Mpfumawulo i ku dzinginikisiwa ka moya kumbe mati ku fikela loko kudzinginika loku ku fika e tindleveni.[1][2] Ahi mipfumawulo hinkwayo leyi hi kotaka ku yitwa, kuna mimpfumawulo leyi nga yitsongo ngopfu, kumpe yikulo ngopfu lero hi tsandzeka ku yitwa. Swin'wana swiharhi swi twa mipfumawulo hi ndlela yohamba na ya vanhu.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Fundamentals of Telephone Communication Systems. Western Electrical Company. 1969. p. 2.1.
- ↑ ANSI/ASA S1.1-2013


text:
Bitcoin: Sisiṱeme ya tshelede ya eḽekṱhroniki kha munwe na munwe
nga Satoshi Nakamoto 2008/10/31
Tshihumbulelwa
Nḓila ya u rumela munwe na munwe tshelede ya elekṱhroniki i ḓo tendela mbadelo nga inthanethe uri dzi rumeliwe ubva kha muthu muthihi uya kha munwe u fhirisa uya kha zwiimiswa zwa masheleni. Ṱhaluso ya didzhithaḽa i neaho tshipiḓa tsha thandululo, fhedzi mbuelo dzone dzone dzi lozwiwa kharali mufareli mulifhelwa u kha ḓi ṱoḓea u thivhelwa thengo mbili. Ri themendela thandululo kha thaidzo ya thengo mbili hu tshi khou shumisiwa vhuṱumanyi ha munwe uya kha munwe. Zwiifhinga zwa thengiselano ya vhuṱumanyi nga u zwi shandukisela kha uya phanḓa ha thevhekano ya vhuṱanzi ha tshandukiso ya mushumo, u thomiwa ha rekhodo ine i nga si kone u shandukisiwa nga nṱhani ha u dovha hafhu u ita vhuṱanzi ha mushumo. Thevhekano ndapfu a yi nei fhedzi vhuṱanzi ha mutevhe wa zwe zwa vhonala zwi tshi itea, fhedzi vhuṱanzi ha uri ibva kha muḓagasi muhulwane. Sa musi vhunzhi ha muḓagasi wa CPU hu tshi languliwa nga zwishumiswa zwa elekṱhroniki zwine zwa khou shumisana kha ulwa na nethiweke, zwi ḓo ita mutevhe wo lapfaho na vhugevhenga nga inthanethe. Nethiweke nga yone ine i ṱoḓa kudzudzanyele kuṱuku. Milaedza is hashiwa kha nungo dzoṱhe dza mutheo na uri zwishumiswa zwa elekṱhroniki zwi nga ṱuwa na u dovha zwa dzhena kha nethiweke nga u funa, kha u tevhela vhuṱanzi a mutevhe mulapfu wa mushumo kha zwe zwa itea musi zwo ṱuwa.
Marangaphanḓa
Vhubindudzi ha inthanethe vho ḓi tika nga maanḓa kha zwiimiswa zwa masheleni hu tshi shuma sa mufareli mulifhelwa u rumela mbadelo dza elekṱhroniki. Naho sisiṱeme i tshi shuma zwavhuḓi kha thengiso nnzhi, i dovha ya tambula nga u shaya maanḓa kha modela wo ḓi sendekaho nga fulufhelo. Thengiso dzi sa humeli murahu a dzi konadzei, sa musi zwiimiswa zwa masheleni zwi nga si kone u iledza vhupfumedzi ha khuḓano. Mutengo wa vhupfumedzani u engedza ndifho dza thengiselano, ine ya fhungudza thengiselano ya fhasi nga vhuhulwane na u thivhela u konadzea ha thengiselano ṱhukhu na uri hun na ndifho khulwane kha ndozwo i sa koniho u humisela murahu mbadelo kha tshumelo dzi sa humeli murahu. Na khonadzeo dza u humisela murahu, ṱhoḓea dza u fulufhedzea ho phaḓalazwaho. Vharengisi vha tea u vhilaela nga ha vharengi vhavho, nga u vha dina kha u ṱoḓa mafhungo manzhi u fhira ane vha ṱoḓa. Phesenthe inwe ya vhukwila yo tendelwa sa ine i nga si thivhelwe. Hedzi ndifho na u sa ḓivhea ha mbadelo dzi nga nga thivhelwa nga muthu nga u shumisa tshelede nga tshanḓa, fhedzi a huna zwi shumiswa zwire hone zwa u ita mbadelo nga fhethu ha vhudavhidzani hu sina mufareli mulifhelwa.
Zwine zwa ṱoḓea ndi sisiṱeme ya mbadelo ya elekṱhroniki yo ḓi sendekaho nga vhuṱanzi cryptographic hu si vhufareli, hu tendelaho vhalifhelwa vha ṱoḓaho u rengiselana hu sina ṱhoḓea ya mufareli mulifhelwa. Thengiselano dzine dzi sa koni u humela murahu nga khomphyutha dzi ḓo tsireledza vharengisi kha vhukwila, na maitele zwishumiswa zwa mufareli mulifhelwa dzine dzi nga itiwa zwo leluwa u itela u tsireledza vharengi. Kha heli bambiri, themendela thandululo kha thaidzo ya u renga luvhili nga u shumisa tshifhinga tsha seva tsho phaḓalzwaho kha munwe na munwe kha u ita vhuṱanzi ha khomphyutha kha thengiselano dza matevhekanele. Sisiṱeme yo tsireledzea arali zwishumiswa zwa vhukuma zwa elekṱhroniki zwi shumiasnaho kha u langula muḓagasi wa CPU u fhira zwinwe zwigwada zwa zwishumiswa zwa elekṱhroniki zwi shumisanaho u ṱhasela.
Thengiselano
Ri ṱalusa tshelede ya elekṱhroniki sa mutevhe wa ṱhaluso ya didzhithaḽa. Mulangi munwe na munwe u rumela tshelede kha munwe nga u saina didzhithaḽa ya u shandukisa thengiselano dzo fhiraho na khii ya tshitshavha kha mulangi a tevhelaho na u ṱanganyisa hezwi kha mafhedziselo a khoini. Mubadeli u tea u seduzlusa tsaino u ṱoḓisisa mutevhe wa vhulangi.
Thaidzo yone ndi ya uri mubadeli ha nga koni u ṱolisisa uri munwe wa vhalangi ha ngo renga luvhili khoini. Thandululo yo ḓoweleaho ndi u ḓivhadza vhuvhusi vhu fulufhedzeaho, kana mukango une wa sedzulusa thengiselano inwe na inwe kha thengo mbili. Nga murahu ha thengiselano inwe na inwe, masheleni a tea u humiseliwa murahu kha mukango u itela khoini ntswa na uri ndi masheleni fhedzi o itiwaho ubva kha mukango a fulufheliwa kha u sa renga luvhili. Thaidzo kha heyi thandululo ndi ya uri khombo ya ndozwo kha sisiṱeme yoṱhe ya tshelede yo ḓi sendeka kha khamphani i langulaho mulango, kha thengiselano inwe na inwe i dzhenaho khayo, u fana na bannga.
Ri ṱoḓa nḓila ya uri mubadeli a ḓivhe uri vhalanguli vha murahu a vhongo saina thengiselano inwe na inwe mathomoni. Kha nḓivho yashu, thengiselano ya mathomoni ndi yone yo teaho, zwino a rina ndavha nga ndingo dzo itiwaho kha thengo mbili. Nḓila nthihi ya u khwaṱhisedza u savha hone ha thengiselano ndi u ḓivha nga thengisealano dzoṱhe. Kha modela wo ḓi sendekaho nga mukango, mukango u ḓivha nga ha thengiselano dzoṱhe kha u khetha u swika phanḓa[1], na uri ri ṱoḓa sisiṱeme kha vhadzheneleli uri vha tende kha ḓivhazwakale nthihi ya thengo kha zwe zwa ṱanganezwa. Mubadeli u ṱoḓa vhuṱanzi kha uri tshifhinga tshinwe na tshinwe tsha thengiselano, vhunzhi ha zwi shumiswa zwa elekṱhroniki zwo tenda uri ndi ya u thoma u ṱanganezwa.
TShifhinga tsha seva
Thandululo ine ra i themndela i thoma nga tshifhinga tsha seva. Tshifhinga tsha seva tshi shuma nga u dzhia tshigwada tsha hash tsha zwishumiswa kha tshifhinga na u huwelela hash yo phaḓaladziwaho, sa gurannḓa kana Usenet post[2-5]. Tshifhinga tshi sumbedza uri data itea uvha hone nga hetsho tshifhinga, zwi khagala, uri u itela ri dzhene kha hash. Tshifhinga tshinwe tshinwe tshi katela tshifhinga tsho no fhiraho kha hash yatsho, ya u thoma mutevhe, na tshifhinga tshinwe na tshinwe hafhu kha u khwaṱhisedza zwinwe zwire phanḓa.
Vhuṱanzi ha mushumo
U ṱhaphudza tshifhnga tsha seva tsho kovhekanyiwaho kha maitele a munwe uya ha munwe, ri ḓo ṱoḓa vhuṱanzi ha sisiṱeme ya mushumo I fanaho na Hashcash ya Adam Back[6], u fhirisa gurannḓa kana milaedza ya Usenet. Vhuṱanzi ha mushumo hu katela ṱholisiso ya vhundeme kha uri musi hu tshi shukisiwa, sa SHA-256, hash i thoma nga nomboro ya dziro biti. Mushumo u angaredzaho ndi tshisumbavhuḓiandisi kha nomboro ya dziro biti i ṱoḓeaho ine i nga ṱoḓisiwa nga u ita hash nthihi.
Kha nethiweke ya tshifhinga tshashu, ro ṱhaphudza vhuṱanzi ha mushumo nga u engedza tshifhinga tshithihi kha kuvhumbele u swika kha vhundeme vhu tshi waniwa vhu nea kuvhumbele kwa hash hune ha dziro biti dzi ṱoḓeaho. Musi vhuḓidini ha CPU ho ḓi nekedzela kha u fusha ṱhoḓea ya vhuṱanzi ha mushumo, tshivhumbeo tshi nga si shandukiswe nga nṱhani ha u dovholola mushumo. Sa nga murahu ha kuvhumbele ku no tevhelana nga murahu hatsho, tshanduko ya kuvhumbele kwa mushumo hu katela u dovholola zwivhumbeo zwoṱhe nga murahu.
Vhuṱanzi ha mushumo hu tandulula thaidzo ya u sumbedza zwifanyiso zwa vhunzhi ha u itwa ha tsheo. Kharali vhunzhi ho ḓi sendeka kha -IP-aḓiresi nthihi na -khetho-nthihi, i nga shandukisiwa nga munwe na munwe ane a kona u kovha IPs nnzhi. Vhuṱanzi ha mushumo ndi ha ndeme kha CPU-nthihi-khetho-nthihi. Vhunzhi ha tsheo dzo imelelwa nga mutevhe mulapfu, ine vhuṱanzi vhunzhi vhuhulwane vha vhuḓidini ha mushumo ho itiwaho. Kharali vhunzhi ha muḓagasi wa CPU u tshi languliwa nga zwishumiswa zwa elekṱhronik zwi fhulufhedzeaho, mutevhe u fuflufhedzeaho u ḓo hula nga u ṱavhanya na u ṱavhanyesa ha mutevhe u ṱaṱisanaho. U vhuyedzedza tshivhumbeo tsho fhiraho, tshigevhenga tshi tea u dovholola vhuṱanzi ha mushumo wa tshivhumbeo na zwivhumbeo zwoṱhe nga murahu hatsho wa dovha u wana na u fhira mushumo u fulufhedzeaho wa tshishumiswa tsha elekṱhroniki. Ri ḓo sumbedza hu si kale kha uri khonadzeo dza tshigevhenga tshi ongolowaho kha u fara tshisumbavhuḓiandisi sa tshivhumbeo tshi vhuyelelaho tsho engedzea.
U lifha u engedzeha luvhilo lwa zwivhumbakhomphyutha na u fhambana dzangalelo kha zwishumiswa zwa elekṱhroniki zwi shumaho tshifhinga tshinzhi, vhuṱanzi ha mushumo u konḓaho hu wnala nga u sundulusa mbalotshikati yo livhaho nomboro ya mbalotshikati ya tshivhumbeo nga awara. Kharali dzi tshi itiwa nga luvhilo, u konḓa hu a engedzeha.
Nethiweke
Nḓila dza u shumisa nethiweke ndi dzi tevhelaho:
- Thengiselano ntswa ndi u hasha kha noudzu dzoṱhe.
- Noudu inwe na inwe i kuvhanganya thengiselano ntswa kha tshivhumbeo.
- Noudu inwe na inwe i shuma kha u wana u konḓa kha vhuṱanzi ha mushumo kha tshivhumbeo tshayo.
- Musi noudu i tshi wana vhuṱanzi ha mushumo, i hasha tshivhumbeo tsha noudzu dzoṱhe.
- Noudu dzi tendela tshivhumbeo fhedzi kharali thengiselano dzoṱhe khadzo dzi dza vhukuma na dzi sa athu shumisiwa.
- Noudzu dzi sumbedza thendelo kha buḽoko nga u shumela u ita buḽoko i tevhelaho kha tshaine, hu tshi khou shumisiwa hash kha tshivhumbeo tsho tendelwaho sa hash yo fhiraho.
Noudzu dzi dzulela u ṱhogomela mutevhe wo lapfaho kha nthihi ya vhukuma na u isa phanḓa kha u shumela u dzi engedza. Kharali noudzu mbili dzi tshi hasha vesheni kha tshivhumbeo tshi tevhelaho nga khathihi, dzinwe noudzu dzi nga ṱanganedza nthihi kana inwe u thoma. Kharali zwo ralo, dzi shuma kha nthihi ya thoma yp ṱanganezwaho, fhedzi u tsireledza tshipiḓa tshinwe kharali dzavha ndapfu. Vhuṱumanyi vhu ḓo vunḓea musi vhuṱanzi ha mushumo hu tshi wanala na tshipiḓa tshithihi tshi tshivha tshilapfu; dzi noudzu dze dzavha dzi tshi khou shuma kha tshipiḓa tshinwe tshi ḓo shanduka kha nthihi ndapfu.
Khasho ya thengiselano ntswa a yongo tea u swikelela noudzu dzoṱhe. Kharali dzo swikelela noudzu nnzhi, dzi tea u dzhena kha tshivhumbeo phanḓa ha vhulapfu. Khasho dza tshivhumbeo dzi a konḓelela kha milaedza yo laṱiwaho. Kharali noudzu i sa ṱanganedzi tshivhumbeo, i ḓo tshi humbela musi musi tshi tshi ṱanganedza tshivhumbeo tshi tevhelaho na u ṱhogomela tshithihi tsho hangwiwaho.
Ṱhuṱhuwedzo
Nga buthano, thengiselano ya u thoma kha buḽoko ndi thengiselano yo khetheaho ine ya thoma tshelede ntswa i languliwaho mufhaṱi wa tshivhumbeo. Hezwi zwi engedza ṱhuṱhuwedzo kha noudzu kha u tikedza nethiweke, na u nea nḓila ya u thoma u phaḓaladza khoini sa musi hu sina vhulangi ha vhukati kha u dzi ita. U engedzeha ho khwaṱhaho kha ṱhanganyelo ya u sa shanduka kha masheleni maswa ndi u vhambedza maini wa musuku kha u kovhekana. Kha vhuimo hashu, ndi tshifhinga tsha CPU na muḓagasi u phaḓalazwaho.
Ṱhuṱhuwedzo i nga badelwa nga mbadelo ya thengiselano. Vhundeme ha nnḓa kha thengiselano ndi ṱhukhu kha vhundeme ha nga ngomu, phambano ndi mbadelo ya thengiselano ine ya engezwa kha vhundeme ha ṱhuṱhuwedzo kha buḽoko ire na thengiselano. Musi hu saathu u sumbezwa nomboro ya masheleni uri o dzhena kha phaḓalazwo, ṱhuṱhuwedzo i nga shandukiswa tshoṱhe kha mbadelo ya thengiselano na u savha na mbadelothangeli.
Ṱhuṱhuwedzo i nga kona u thusa u ṱuṱuwedza noudzu uri dzi fhulufhedzehe. Kharali mudzia vhupangwa hu kona u kuvhangana muḓagasi munzhi wa CPU u fhira noudzu dzoṱhe dzi fhulufhedzeaho, utea u khetha kha u shumisa kha u fhura vhathu nga utswa murahu mbadelo dzawe, kana u i shumisa u ita masheleni maswa. U tea u zwi wana zwi tshi vhuyedza u tevhedza milayo,sa milayo i no mufha khoini nnzhi maswa u fhira vhathu vhoṱhe vho ṱanganyisiwa, u fhira u nyadza sisiṱeme na vhungoho ha lupfumo lwawe.
U dzhiulula tshikhala tsha disiki
Musi thengiselano ya zwino kha masheleni a ḓo vhulungiwa nga fhasi buḽoko dzo eḓanaho, thengiselano yo itiwaho i sa athu u laṱiwa u vhulunga tshikala kha disiki. U thoma hezwi hu songo kwashiwa buḽoko ya hash, thengiselano dzi a shandukisiwa kha muri wa Merkle [7][2][5], na mudzi fhedzi wo katelwaho kha buḽoko ya hash. Dzi buḽoko zwa kale zwo vhekanyiwaho nga urwa madavhi a muri. Tshanduko dza nga ngomu a dzina ṱhoḓea ya uri dzi vhulungiwe.
Ṱhoho ya buḽoko i shayaho thengiselano i ḓovha 80 baithi. Kharali ri tshiri zwivhumbeo zwi itiwa tshifhinga tshoṱhe tsha mithethe ya 10, 80 baithi * 6 * 24 * 365 = 4.2MB nga nwaha. Sa musi dzisisiṱeme ya khomphyutha dzi ḓoweleaho u rengisa na RAM ya 2GB ubva 2008, na mulayo wa Moore u humbulela nyaluwo ya zwino ya 1.2GB nga nwaha, fhethu ha u vhulunga a hongo tea uvha thaidzo naho kharali ṱhoho ya buḽoko i ḓo vheiwa kha fhethu ha ekhiṱhironiki ha u vhulunga.
Ṱhanzielaṱhoḓisiso yo leluwaho ya mbadelo
Zwi a konadzea u ṱolisisa mbadelo hu songo shumisiwa nethiweke yoṱhe ya noudu. Mushumisi u ṱoḓa fhedzi u vhea khophi ya ṱhoho dza tshivhumbeo kha mutevhe mulapfu wa vhuṱanzi ha mushumo, ine a nga i wana nga u vhudzisa noudu dza nethiweke u swika a tshi fushea uri una mutevhe mulapfu, na u wana davhi ḽa Merkle ḽi no ṱangana na thengiselano kha tshifhinga tsha nga ngomu tsha tshivhumbeo. A nga si kone u sedza thengiselano nga ene mune, fhedzi nga u i ṱanganya ba fhethu ha mutevhe, u ḓo vhona uri noudu ya nethiweke yo i tenda, na buḽoko ya dzhenisiswa nga murahu ha u isa phanḓa na u khwaṱhisa uri nethiweke yo i tendela.
Naho zwo ralo ṱhanzielaṱhoḓisio ndi ya vhukuma kharali noudzu dza vhukuma dzi ḓo langula nethiweke, fhedzi zwi a konḓesa kharali nethiweke i tshi kundiwa nga ḽibvemu. Musi noudzu dza nethiweke dzi tshi ḓdo kona u ṱanziela thengiselano nga vhone vhane, nḓila dzo leluwaho i nga fhuriwa nga thengiselano ya ḽibvemu lwa tshifhinga tshilapfu tshine ḽibvemu ḽi nga kona u isa phanḓa na u kunda nethiweke. Nḓila nthihi ya u tsireledza hezwi ndi u tendela tsivhudzo ubva kha noudzu dza nethiweke musi dzi tshi vhona buḽogo i savhi yone, i ita uri softhiwee ya mushumisi i dawunilode buḽoko yoṱhe na u tsivhudza dzi thengiselano kha u khwaṱhisedza u sa shuma zwavhuḓi. Mabindu ane a ṱanganedza mbadelo dza tshifhinga tshoṱhe ine I nga ḓi kona u ṱoḓa u shumisa noudzu dzadzo kha tsireledzo yo ḓi imisaho nga yoṱhe na ṱhanzielaṱhoḓisiso u ṱavhanyaho.
U ṱanganyisa na u fhambanya vhundeme
Naho zwi tshi konadzea u dzudzanya masheleni u eṱhe, zwi a konḓa u ita thengiselano dzo fhambanaho kha tshelede inwe na inwe kha yo rumeliwaho. U tendela vundeme uri vhufhandekanyiwe na u ṱanganyiso, thengiselano i na zwa nga ngomu na zwa nga nnḓa. Kanzhi huvha na nga ngomu huthihi ubva kha thengiselano khulwane ya murahu kana ha nga ngomu hunzhi hu ṱanganyisaho tshikalo tshiṱuku, na nga nnḓa huvhili: nthihi ya mbadelo na nthihi ya u huma, kharali i hone, u humela murahu kha muremeli.
Zwi tea u nwaliwa uri fan-out, hunethengiselano dzi ḓi sendeka nga thengiselano dzo vhalaho, na uri hedzo thengiselano dzo ḓi sendeka nga dzinwe nnzhi nnzhi, a si thaidzo fhano. A huna ṱhoḓea dza u dzhia khophi nthihi ya thengiselano dza murahu.
Tshidzumbe
Modela wa bannga wo ḓoweleaho u swikelela vhuimo vha tshidzumbe nga u fhungudza u wanala ha nḓovho kha vhathu vhare ngomu na mufareli mulifhelwa. Ṱhoḓea dza u anḓadza thengiselano dzoṱhe kha tshitshavha zwi thivhela heyi nḓila, fhedzi tshidzumbe tshi nga kona uvha hone nga u thutha I tshimbila ha mafhungo nga ngomu ha hunwe fhethu: nga u vhea khili kha tshitshavha lwa tshiphiri. Tshitshavha tshi nga kona u vhona munwe u khou rumela tshelede kha munwe, fhedzi vha shaya nḓivho ya u kwamana na thengiselano ya munwe. Hezwi zwifana na vhuimo ha nḓivho yo bvisiwaho nga kha zwa masheleni, hune tshifhinga na tshikalo tsha thengiso dza muthu muthihi, "theiphi", iya phaḓalazwa kha tshitshavha, fhedzi hu sa sumbedziwe vhathu.
Sa tsireledzo yo engedziwaho, phere dza khili ntswa dzi tea u shumiswa kha thengiselano inwe na inwe u itela uri dzi songo kwamana na mulangi o ḓoweleaho. Hunwe u kwamana a hu hanedzei na thengiselano dzo vhalaho dza nga ngomu, zwiine zwa sumbedza uri zwa nga ngomu zwavho zwovha zwi tshi languliwa nga mulanguli uyo. Khombo ndi ya uri mulanguli wa khili a sumbedziwe, u kwamana hu nga sumbedza dzinwe thengiselano dzine dzavha dza mulanguli uyo.
Mbalelo
Ri tea u ṱhogomela vhuimo ha mufhura ane a kho lingedza u ita nḓila ya u ṱavhanya u fhira ane a ṱoḓa u ita i no fhulufhedzea. Naho hezwi zwo bvelezwa, a zwi iti uri sisiṱeme i bvule kha tshanduko dzinwe vho, sa u u wana vhundeme muyani kana u dzhia tshelede ye yavha i si ya mufhura. Noudzu dzi nga si tendele thengiselano dzi savhi dzone sa mbadelo, na uri noudzu dzi fhulufhedzeaho dzi nga si tendele buḽoko dzire nadzo. Mufhuri a nga kona fhedzi u shandukisa thengiso dzawe u itela u dzhia murahu tshelede ye a i shumisa.
Mbambe vhukati ha tshaine ya ngoho na tshaine ya muṱhaseli dzi nga dzudzanyea sa ṱhanganyo ya tshivhangalala. U bvelela ha tshaine ya vhukuma hu engezwa nga buḽoko nthihi, i engedzeha nga +1, na uri u balelwa tshaine ya muṱhaseli i ḓo engedziwa nga buḽoko nthihi, ya fhungundza tshikhala nga -1.
Khonadzeo dza uri muṱhaseli a swikelele ubva kha u fhenyiwa zwi a vhambedziwa na u fhungudzea ha thaidzo ya mugembuli. Kha riri mugembuli are na u thoma ha khredithi i sina vhukono kha u fhenyiwa na u tamba nomboro I sa gumi kha ndingo u itela u swikelela breakeven. Ri nga kona u vhalela khonadzeo ine a swikelela breakeven, kana uri muṱhaseli u swikelela na tshaine dza vhukuma, sa zwitevhelaho[8] :
Uya nga khumbulelo yashu ya uri, khonadzeo dzi a fhungudza tsumbavhuḓiandisi sa nomboro ya dzi buḽoko ine muṱhaseli u tea u swikelela nyengedzedzo. Sa izwi khonadzeo dzi sa imi naye, kharali a songo candela phanḓa hu kha ḓivha na tshifhinga, khondzeo dzawe dza uvha ṱhukhu sa hezwi a tshi salela murahu.
Zwino ri vho ṱhogomela uri ndi tshifhinga tshingafhani kha uri muthu wa thengiselano ntswa tshine a ṱoḓa u ima zwi saathu u ḓivhea uri murumeli a nga si shandukise thengiso. Ri humbulela uri murumeli ndi muṱhaseli ane a ṱoḓa muthu a tende uri o badelwa lwa tshifhinga, nga zwenezwo a shandukele kha u badela murahu nga murahu ha tshifhinga tsho fhiraho. muṱanganedzi u ḓo vhudziwa musi zwi tshi itea, fhedzi murumeli u fhulufhela uri hu si tshena tshifhinga.
Muṱanganedzi u ḓo ita phere ntswa dza khili na u nea khili ya tshitshavha kha murumeli a saathu u saina. Hezwi zwi thivhela murumeli kha u lugisa tshaine ya dzibuḽoko phanḓa ha tshifhinga, zwenezwo nga u ita thengiselano nga tshifhinga tshenetsho. Hezwi thengiselano yo itiwa, murumeli a sa fhulufhedzei a thoma u shuma tshiphirini kha tshaine ya pharaḽeḽe ine yavha na vesheni ya thengiselano yawe.
Muthu u ima u swikela thengiselano I tshi dzhenisiwa kha buḽoko na dzibuḽoko dza z dzo ṱanganyisiwa nga murahu hadzo. Ha ḓivhi tshifhinga tshone tsha mvelaphaḓa ye muṱhaseli a ita, fhedzi nga u humbulela uri buḽoko dza vhukuma dzo dzhia tshifhinga lavheleliwaho kha buḽoko, mvelaphanḓa ya muṱhaseli I ḓovha u kovha ha Poisson na vhundeme vho lavheleliwaho:
U wana khonadzeo muṱhaseli a nga kona u swikelela zwino, ri engedza tshikalo tsha Poisson khaṱhanganyelo ya mvelaphanḓa ye avha a tshi ḓo itiwa nga khonadzeo dza uri a swikelele kha heyo phoithi:
U dzudzanya habe u thivhela ṱhanganyo i sa fheli kha u kovha…
U shandukisela kha khoudu ya C…
#include
double AttackerSuccessProbability(double q, int z)
{
double p = 1.0 - q;
double lambda = z * (q / p);
double sum = 1.0;
int i, k;
for (k = 0; k <= z; k++)
{
double poisson = exp(-lambda);
for (i = 1; i <= k; i++)
poisson *= lambda / i;
sum -= poisson * (1 - pow(q / p, z - k));
}
return sum;
}
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
U shumisa mvelelo, ri kona u vhona khonadzeo dzi tshi fhungudzea lwa tshisumbavhuḓiandisi z.
q=0.1
z=0 P=1.0000000
z=1 P=0.2045873
z=2 P=0.0509779
z=3 P=0.0131722
z=4 P=0.0034552
z=5 P=0.0009137
z=6 P=0.0002428
z=7 P=0.0000647
z=8 P=0.0000173
z=9 P=0.0000046
z=10 P=0.0000012
q=0.3
z=0 P=1.0000000
z=5 P=0.1773523
z=10 P=0.0416605
z=15 P=0.0101008
z=20 P=0.0024804
z=25 P=0.0006132
z=30 P=0.0001522
z=35 P=0.0000379
z=40 P=0.0000095
z=45 P=0.0000024
z=50 P=0.0000006
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
U tandulula P ṱhukhu kha 0.1%...
P < 0.001
q=0.10 z=5
q=0.15 z=8
q=0.20 z=11
q=0.25 z=15
q=0.30 z=24
q=0.35 z=41
q=0.40 z=89
q=0.45 z=340
2
3
4
5
6
7
8
9
Magumo
Ro themendela sisiṱeme ya mbadelo nga eḽekṱhronik i songo ḓi sendeka nga fhulufhelo. Ro thoma nga mutheo wo ḓoweleaho wa dzi khoini dzo itiwaho ubva kha tsaino ya didzhithaḽa, ine ya nea ndangulo yo khwaṱhaho, fhedzi ivha i songo fhelela musi i tshi shaya nḓila ya u thivhela mbadelo mbili. U tandulula hezwi, ro themendela nethiweke ya muthu na muthu hu tshi shumisiwa ṱhanziela ya mashumo u itela u rekhoda ḓivhazwakale ya dzi mbadelo ine ya ṱavhanya uvha u sa konadzea ha khomphyutha u itela muṱhaseliwa u shandukisa kharali noudzu dza vhukuma dzi langula vhunzhi ha muḓagasi wa CPU. Nethiweke yo khwaṱha kha u sa dzudzanyea ho leluwaho. Noudzu dzi shuma dzoṱhe nga tshifhinga tshithihi na u sa shumisana zwiṱuku. A huna ṱhoḓea ya uri dzi waniwe, sa musi milaedza i songo dzula hunwe fhethu na uri i ṱpḓa u swikisiwa kha mutheo wa vhuḓidini. Noudzu dzi nga ṱuwa na u humela kha nethiweke nga u tou funa, u tenda tshaine vhuṱanzi sa ṱhanziela kha zwe zwa itea musi dzo ṱuwa. Vha khetha nga muḓagasi wa CPU, u ombedzela thendelo ya dzibuḽoko dza vhukuma nga u shumela u engedza na u hanedza dzibuḽoko dzi si dza vhukumanga u hanedza u shuma nadzo. Ṱhoḓea dza mulayo na ṱhuṱhuwedzo i nga khwaṱhisiwa nga hezwi zwishumiswa.
References
- W. Dai, "b-money,"open in new window http://www.weidai.com/bmoney.txtopen in new window, 1998.
- H. Massias, X.S. Avila, and J.-J. Quisquater, "Design of a secure timestamping service with minimal trust requirements,"open in new window In 20th Symposium on Information Theory in the Benelux, May 1999.
- S. Haber, W.S. Stornetta, "How to time-stamp a digital document,"open in new window In Journal of Cryptology, vol 3, no 2, pages 99-111, 1991.
- D. Bayer, S. Haber, W.S. Stornetta, "Improving the efficiency and reliability of digital time-stamping,"open in new window In Sequences II: Methods in Communication, Security and Computer Science, pages 329-334, 1993.
- S. Haber, W.S. Stornetta, "Secure names for bit-strings,"open in new window In Proceedings of the 4th ACM Conference on Computer and Communications Security, pages 28-35, April 1997.
- A. Back, "Hashcash - a denial of service counter-measure,"open in new window ]http://www.hashcash.org/papers/hashcash.pdfopen in new window, 2002.
- R.C. Merkle, "Protocols for public key cryptosystems,"open in new window In Proc. 1980 Symposium on Security and Privacy, IEEE Computer Society, pages 122-133, April 1980.
- W. Feller, "An introduction to probability theory and its applications,"open in new window 1957.


text:
111“ ‘Mikaele loyi, na mina ndzi n'wi pfunile ni ku n'wi seketela,Van'wana va ri: na yena ú ndzi pfunile ni ku ndzi seketela hi lembe ro sungula ra ku fuma ka Dariyosi lowa rixaka ra Vameda. 2Kutani mahungu lawa ndzi lavaka ku ku byela wona, i mahungu ya ntiyiso.’ ”
Munhu loyi a a vulavula na Daniele a engeta a ku: “Ku ta va ni tihosi tinharhu leti nga ta fuma tiko ra Vaperesi hi ku landzelelana, ti landziwa hi hosi ya vumune, leyi nga ta ti tlula hinkwato hi vukosi ... Loko hosi leyi yi titwa yi tiyile hi mhaka ya rifuwo ra yona, yi ta kucetela matiko hinkwawo ku lwa ni mfumo wa Vagriki. 3Kambe ku ta humelela hosi ya Vagriki leyi nga ta va nhenha leyikulu; mfumo wa yena wu ta nava swinene, kutani mufumi loyi ú ta endla hinkwaswo leswi a swi rhandzaka. 4Kambe loko a titwa a tiyile swinene mfumo wa yena wu ta pandzeka, wu avana wu huma mimfumo ya mune ni ku tlula; mimfumo leyi a yi nga tiyi ku fana ni lowo sungula, naswona a yi nga nyiketiwi eka vana va mufumi loyi; yi ta susiwa emavokweni ya vona, yi nyikiwa van'wana.
5“Kutani mufumi wa tiko ra Egipta, ú ta va ni matimba, kambe yin'wana ya tihosana ta yena en'walungwini yi ta n'wi kulela, yi sungula na yona ku va ni mfumo lowukulu. 6Endzhaku ka malembe ma nga ri mangani, vafumi lava vambirhi va ta endla xinakulobye: N'wana wa xisati wa mufumi wa le Egipta ú ta tekiwa hi mufumi wa le n'walungwini etikweni ra Siriya, va endlela ku tiyisa ntwanano wa vona. Kambe mutekiwa loyi a nge hanyi nkarhi wo leha evukatini, hambi a ri nuna wa yena ni n'wana wa vona wa mativula, va nge hanyi ku ya kule: Va ta dlayiwa hinkwavo ha un'we un'we, ku ta dlawa ni malandza ya lowa nkosikazi, ku fa ni tata wa yena enkarhini wolowo wa ku fa ka lavan'wana.Van'wana va ri: enkarhini lowu n'wana wa yena ni nuna wa yena va loveke ha wona
7“Endzhakunyana, un'wana wa rixaka ra ka vona le Egipta, ú ta vekiwa ku va hosi; ú ta huma ni masocha ku ya lwa ni mavuthu ya va le Siriya en'walungwini; va ta fika va nghena ekhokholweni ra hosi ya kona, va hlasela Vasiriya va va hlula. 8Kutani va ta phangha swikwembu swa vona leswo vumbiwa kunene, ni swibya swa kona leswo saseka swa silivhere ni nsuku, va rhwala va ya na swona le Egipta. Kutani ku ta va ni malembenyana ya ku rhula, Vaegipta va nga ha hlaseli Vasiriya en'walungwini. 9Mufumi wa le n'walungwini ú ta ringeta kan'we ku ya hlasela le dzongeni, kambe ú ta hatla a swi tshika, a muka.
10“Kutani vana va mufumi wa le n'walungwini va ta tilulamisela ku pfuxa nyimpi: Va ta hlengeleta mavuthu layo tala, kutani un'wana wa vona ú ta huma nyimpi ni masocha ya yena, va tsemakanya ndzilekana wa Egipta kukota ndhambi ya mati, va ri karhi va hlasela; eku vuyeni ka vona va ta herisa ni rin'wana ra makhokholo ya kona. 11Leswi swi ta hlundzukisa ngopfu mufumi wa tiko ra le dzongeni, kutani na yena ú ta huma nyimpi a ya lwa ni mufumi wa le n'walungwini; hambiloko vona va le n'walungwini va hlengeleta mavuthu layo tala, va ta wela emavokweni ya va le dzongeni. 12Mhaka leyi yi ta tsakisa ngopfu mufumi wa le dzongeni. Kutani ú ta rhumela mavuthu layo tala eku lweni, kambe ma ta ya fela kona hi magidigidi, kutani eku heteleleni, va le dzongeni va ta tsandzeka ku hlula valala va vona. 13Kutani mufumi wa le n'walungwini ú ta tlhela a hlengeleta mavuthu layo tala lama nga ta tlula layo sungula hi ku tala ka wona; endzhaku ka malembenyana, ú ta huma nyimpi nakambe, a ri ni ntsengo lowukulu wa masocha ni tinhundzu leto tala.
14“Eminkarhini yoleyo, lavo tala va ta tiyimisela ku ya lwa ni mufumi wa le dzongeni. Hambi etikweni ra ka n'wina, we Daniele, lava tsakelaka ku lwa va ta hloma matlhari, va ri karhi va ku va endla leswi va lerisiweke swona hi xivono, kambe va nge fiki helo! 15Kutani mufumi wa le n'walungwini ú ta fika a rhendzela muti wun'wana, a fumbetela misava yo khandziya ha yona erirhangwini, a teka muti wolowo ni makhokholo ya wona. Mufumi wa le dzongeni ú ta ringeta ku ta ni tinhenha ta yena, kambe va nge koti ku sivela va le n'walungwini, hikuva a va nga vi na matimba yo endla sweswo. 16Kutani mufumi wa le n'walungwini ú ta endla leswi a swi rhandzaka hi valala va yena, a nga siveriwi hi munhu; ú ta fika ni le tikweni leri tlulaka matiko hinkwawo hi ku saseka, a ri teka hinkwaro ri va ra yena.Van'wana va ri: a ri karhi a hlasela hala ni hala
17“Mufumi wa le n'walungwini ú ta tiyimisela ku huma nyimpi ni mavuthu hinkwawo ya mfumo wa yena, kambe ú ta tiendla onge o lava ntsena leswi lulameke: ú ta pfumela leswaku n'wana wa yena wa xisati a tekiwa hi mufumi wa le dzongeni, kambe a ri ni makungu ya ku herisa tiko ra kona hi marhengu lawa. Hambiswiritano, a nga ka a nga humeleli emakungwini ya yena. 18Hikokwalaho, ú ta kongoma matiko man'wana lama nga kusuhi ni lwandle, a teka layo tala exikarhi ka wona; kambe ku tikurisa ka yena ku ta herisiwa hi ndhuna ya tiko rimbe, leyi nga ta endla leswaku ku tikurisa loku ku tlhela ku n'wi vangela ni rifu. 19Ú ta ringeta ku ya tumbela emakhokholweni ya tiko ra yena, kambe siku rin'wana ú ta jumiwa hi valala, a dlayiwa, a nyamalarisa sweswo.
20“Endzhaku ka yena, ku ta vekiwa mufumi un'wana, kutani yena ú ta rhuma ndhuna ya yena ku ya phangha xuma xa yindlu leyi tlulaka tindlu hinkwato hi ku saseka etikweni ra yena; kambe endzhaku ka masiku ma nga ri mangani, matimba ya mufumi loyi ma ta tshoviwa, a dlayiwa ekaya ka yena, ku nga ri enyimpini.”
21Munhu loyi a a vulavula na Daniele a engeta a ku: “Endzhaku ka sweswo ku ta humelela mufumi loyi a nga tsakeriwiki hi munhu, loyi vuhosi byi nga riki bya yena; ú ta humelela vanhu va nga ehleketanga nchumu, a titekela vuhosi hi vukanganyisi. 22Ú ta hlula mavuthu lama n'wi hlaselaka a ma hangalasa, a dlaya ni murhangeri wa vanhu va Ntwanano. 23Ú ta xisa vanhu hi ku endla xinakulobye na vona; hambiloko a nga seketeriwi hi lavo tala, matimba ya yena ma ta ya ma engeteleka. 24Loko vanhu va nga si ehleketa nchumu, ú ta ya etindhawini leti noneke ta tiko ra yena, kutani a endla leswi vatata wa yena va nga swi endlangiki: Ú ta teka swilo leswi a swi phangheke loko a hlasela, a avela vanghana va yena; ú ta endla ni makungu ya ku hlasela makhokholo man'wana, kambe sweswo swi ta va swa nkarhinyana ntsena.
25“Mufumi wa le Siriya ú ta titwa a tiyile, kutani ú ta suka ni mavuthu layo tala, a ya lwa ni mufumi wa le Egipta; kutani na yena mufumi wa le dzongeni ú ta hlengeleta mavuthu layo tala ngopfu ya tinhenha ta yena, a huma nyimpi; hambiswiritano ú ta tsandzeka ku hlula va le Siriya, hikuva van'wana Vaegipta va ta n'wi hundzukela; 26hambi va ri lava dyaka na yena le ntsindza, va ta n'wi heta matimba. Mavuthu ya yena ma ta hangalasiwa, ku dlawa lavo tala.Van'wana va ri: Hambiloko masocha ya yena ma ya hlasela hinkwako, ma ta fa hi xitalo 27Siku rin'wana, mufumi wa le Siriya ú ta pfumelela mufumi wa le Egipta ku dya na yena, kambe timbilu ta vona ti ta tala vukanganyisi, va byelana mavunwa, kutani va nge kumi leswi va swi lavaka, hikuva nkarhi lowu Xikwembu xi wu vekeke wu ta va wu nga si fika. 28Kutani mufumi wa le Siriya ú ta muka ni swilo swo tala leswi a swi phangheke, kambe ú ta endla makungu ya ku rhanga a ya hlasela vanhu va Ntwanano lowo hlawuleka; kunene ú ta endla tano, a nga si tlhelela ekaya.
29“Kambe endzhaku ka nkarhi, mufumi loyi wa le Siriya ú ta tlhelela edzongeni ku ya hlasela. Timhaka a ti nga fambi ku fana ni le ku sunguleni: 30Vanhu vo huma evupeladyambu hi tingalava, va ta n'wi lerisa leswaku a tlhela, kutani ú ta sungula ku chava, a muka. Kambe endleleni ú ta hlundzukela nakambe vanhu va Ntwanano lowo hlawuleka, a ya va hlasela, a seketelana ni lava fularheleke Ntwanano wa kona. 31
12:11
Mt. 24:15
Mk. 13:14
Masocha lama rhumiweke hi yena ma ta fika ma onha Tempele ni khokholo ra kona, ma sivela ni vaprista ku humesa magandzelo ya siku rin'wana ni rin'wana; kutani ma ta nghenisa xilo xa manyala eTempeleni, lexi onhetelaka hinkwaswo. 32Lava fularheleke Ntwanano, mufumi loyi ú ta va yenga hi marito ya yena yo kanganyisa, kambe lava tivaka Xikwembu xa vona va ta yima va nga tsekatseki, va lwa na swona. 33Exikarhi ka vona, varhangeri va tiko lava tlhariheke va ta dyondzisa lavo tala; kutani hi masiku ma nga ri mangani van'wana va vadyondzisi lava va ta dlayiwa, van'wana va ta hisiwa, van'wana va ta tekeriwa swilo swa vona va pfaleriwa ekhotsweni. 34Emaxangwini lawa va ta pfuniwa hi vanhu va nga ri vangani ntsena; lavo tala va to vula ntsena hi nomo leswaku va yima na vona. 35Hambileswi van'wana exikarhi ka varhangeri va nga ta dlayiwa, rifu ra vona ri ta pfuna ku basisa lavo tala exikarhi ka Vaisraele leswaku va va lava tengeke,Van'wana va ri: rifu ra vona ri ta pfuna ku basisa van'wana exikarhi ka vona loko ka ha yimeriwa siku ra makumu hikuva rona ri ta va ri nga si fika.
36
Nhlav. 13:5-6
“Mufumi wa tiko ú ta hamba a tiendlela hi ku rhandza, a tidzunisa, a tikurisa emahlweni ka xikwembu xin'wana ni xin'wana; ú ta vulavula swilo leswo biha ehenhla ka Xikwembu lexikulu.Xikwembu lexikulu, kumbe: Xikwembu xa swikwembu Eka hinkwaswo leswi a nga ta swi endla, ú ta humelela ku kondza nkarhi wa ku biwa wu fika, hikuva leswi bohiweke khale swi ta hetiseka. 37Swikwembu swa vatata wa yena, a nga ka a nga swi yingisi, hambi xi ri xikwembu lexi tsakeriwaka hi va ka manana, a nge xi yingisi. A ku na Xikwembu lexi a nga ta xi yingisa, hikuva ú ta tikurisa ngopfu. 38U ta khongela ntsena xikwembu xa makhokholo lexi ni vatata wa yena va nga xi tivangiki; ú ta xi humesela nsuku ni silivhere ni maribye yo saseka ni tinyiko ta nkoka. 39Ú ta sirhelela makhokholo ya yena hi ku tirhisa xikwembu ximbe lexi. Lava va tinyiketaka eka yena, ú ta va tlakusa, a va endla varhangeri; ú ta va xavisela miganga, va fuma vanhu lavo tala eka yona.
40“Eminkarhini ya makumu, mufumi wa le Egipta ú ta ya a ya lwa ni mufumi wa le Siriya, kambe yena ú ta n'wi hlanganisa ku fana ni xihuhuri. Ú ta n'wi tela hi makalichi ya nyimpi, ni vagadi va tihanci, ni tingalava leto tala. Ú ta ya nghena ni le matikweni man'wana a ma hlasela ku fana ni ndhambi ya mati lama hobomulanaka. 41Ú ta fika ni le tikweni leri tlulaka matiko hinkwawo hi ku saseka a dlaya vanhu va madzana-dzana eka rona; lava nga ta pona i va le Edomu ntsena, ni va le Mowabu, ni lavo chaviseka exikarhi ka Vaamoni.Van'wana va ri: ni masalela ya Vaamoni 42Ú ta tlakusa voko a ba matiko, hambi ri ri tiko ra Egipta ri nge poni. 43Nsuku ni silivhere, ni swilo hinkwaswo swa nkoka swa le Egipta, swi ta va swa yena. Va le Libiya ni va le Etiyopiya va ta tinyiketa eka yena. 44Kambe mahungu lama humaka evuxeni ni le n'walungwini ma ta n'wi tsema nhlana, kutani ú ta suka a hlundzukile swinene, a famba a dlayetela vanhu lavo tala. 45Ú ta dzima mintsonga ya yena ya vuhosi exikarhi ka lwandle ni ntshava leyo hlawuleka etikweni lero saseka ra Israele, hambiswiritano ú ta dlayiwa, ku ri hava ni loyi a nga n'wi lamulelaka.”


text:
331Mafhungo haya a sumbedza madzina a fhethu he Vhaisraele vha ṱoka mishasha musi vho no pfuluwa Egipita zwi tshi ya nga matsinde avho vho rangwa phanḓa nga Mushe na Aroni. 2Mushe o ṅwala dzina ḽa fhethu hoṱhe he vha ṱoka mishasha ó vhudzwa nga Muṋe washu. 3
12:37
Vhaisraele vho pfuluwa Egipita nga ḓuvha ḽa 15 ḽa ṅwedzi wa u thoma wa ṅwaha, nga ḓuvha ḽi tevhelaho Paseka ya u thoma. Vho ṱuwa muḓini wa Ramisese Vhaegipita vha tshi zwi vhona, vhó tsireledzwa nga Muṋe washu, 4
Vhaegipita vha tshi khou swiṱa matanzhe a vhatuka vhe Muṋe washu a vha vhulaha. Muṋe washu a tshi ita hezwo ho vha u haṱula midzimu ya Egipita.
5
Vhaisraele vha ṱuwa Ramisese vha ṱoka mishasha Sukotho. 6
Vha fhira vha ṱoka mishasha Ethamu lumemeni lwa phanga. 7
U bva henefho vha humela murahu vha ya Phi Hahirotho, vhubvaḓuvha ha Baali Tsifoni, vha ṱoka mishasha tsini ha Migidolo. 8
Vha ṱuwa Phi Hahirotho vha wela Lwanzhe lwa Dziṱhanga vha dzhena phangani ya Shuru, musi vho tshimbila maḓuvha mararu vha ṱoka mishasha Mara. 9
U bva henefho vha ya Elimu, vha ṱoka mishasha hone, nge ha vha hu na zwisima zwa 12 zwa maḓi na mitshevho ya 70 henefho. 10Vha ṱuwa Elimu vha ṱoka mishasha Lwanzheni lwa Dziṱhanga. 11
U bva henefho vha ṱoka mishasha phangani ya Sini. 12
Vha konou ṱoka mishasha Dofuka, 13ngavhuya vha ṱoka mishasha Alushi. 14Vha ri u takuwa afho vha ṱoka mishasha Rafidimu vha wana hu si na maḓi ane vha nga nwa. 15-37
Num. 11:34-35
Dot. 10:6-7
2:8
Num. 20:1,22
Mutevhe wa fhethu he vha ṱoka mishasha vhe lwendoni u bva Rafidimu u swika thavhani ya Horo ndi: Phangani ya Sinai, Kibrotho Hataava, Hatserotho, Rithima, Rimoni Pheretse, Libina, Risa, Kehelatha, thavhani ya Shefere, Harada, Makhelotho, Thahathi, Thera, Mithika, Hashimona, Muserotho, Bene Jaakani, Horo Hagidigadi, Jotobatha, Abirona, Etsioni Gebere, phangani ya Tsini (hafho ndi Kadeshe), thavhani ya Horo, masakhani a shango ḽa Edomo.
38
Tshifhe Aroni a gonya thavha ya Horo o vhudzwa nga Muṋe washu. A fela henefho nga ḓuvha ḽa u ranga ḽa ṅwedzi wa vhuṱanu wa ṅwaha wa 40 tshee Vhaisraele vha pfuluwa Egipita. 39Aroni a tshi fa o vha e na miṅwaha ya 123.
40
Khosi ya Aradi wa Mukanana we a vha a tshi dzula tshipembe ha Kanana a pfa uri Vhaisraele vha khou ḓa.
41-49
22:1
U bva thavhani ya Horo u swika midavhini ya Muaba Vhaisraele vho fhaṱa mishasha fhethu hafha nga u tevhekanya: Ndi Tsalimoni, Phunoni, Obotho, matumbani a Abarimu shangoni ḽa Muaba, Diboni Gadi, Alimoni Dibulathaimi, thavhani dza Abarimu tsini ha thavha ya Nebo, midavhini ya Muaba tsini ha mulambo wa Jorodani u livhana na Jerikho, vhukati ha Bethe Jeshimotho na Govha ḽa Miunga.
50
34:11-16
Dot. 7:1-4
12:1-3
Henefho midavhini ya Muaba tsini ha Jorodani u livhana na Jerikho Muṋe washu a ṋea Mushe 51ndayo hedzi dza Vhaisraele a ri, “Musi ni tshi wela Jorodani ni tshi dzhena shangoni ḽa Kanana, 52ni thathe vhadzulapo vhoṱhe vha iḽo shango. Ni pwashekanye zwitungulo zwavho zwoṱhe zwa matombo na zwa tsimbi na fhethu hoṱhe hune vha luvha hone zwikwarani. 53
Ni dzhie iḽo shango ni dzule khaḽo, ngauri Nṋe ndi khou ni ṋea ḽone. 54Ni kovhekanye iḽo shango nga u ita madeṅwa zwi tshi ya nga mitupo. Vha tshigwada tshi re tshihulwane tshi wane shango ḽihulwane, tshigwada tshiṱuku tshi wane shango ḽiṱuku. 55
Huno arali na sa thatha vhadzulapo vha iḽo shango, vho salaho vha ḓo ni dina unga lufhanza lu re maṱoni aṋu na mipfa ine ya ni vaya lurumbu, nahone vha ḓo lwa na inwi. 56Arali na sa vha thatha vha ṱuwa, ndi ḓo ni lozwa unga ndo dzudzanya u lozwa vhone.”


text:
1481Dzunisani HOSI!
Dzunisani HOSI Xikwembu, n'wina swivumbiwa swa le tilweni,
xi dzuniseni eswivandleni swa le henhla-henhla.
2Xi dzuniseni n'wina hinkwenu tintsumi ta xona,
n'wina hinkwenu mavandla ya xona, xi dzuniseni.
3Wena dyambu na wena n'weti xi dzuniseni,
xi dzuniseni n'wina hinkwenu tinyeleti leti vangamaka.
4Xi dzuniseni n'wina matilo ya le henhla-henhla,
kun'we na n'wina mati lama nge henhla matilweni.
5Swilo leswi hinkwaswo a swi dzunise vito ra HOSI Xikwembu,
hikuva swi tumbulukile hi ku lerisa ka xona,
6xi swi vekile etindhawini ta swona leti nga hundzukiki,
xi swi vekela milawu leyi swi tsandzekaka ku yi tlula.
7Dzunisani HOSI Xikwembu, n'wina swivumbiwa swa laha misaveni,
xi dzuniseni n'wina swiharhi leswikulu swa le lwandle na n'wina hinkwenu swidziva swa kona,
8wena ndzilo na wena xihangu, wena gamboko na wena gwitsi,
hambi a ri wena xidzedze, wena u endlaka ku rhandza ka xona.
9Tintshava ni swintshabyana hinkwaswo,
mirhi ya mihandzu na swona swihlahla,
10swiharhi ni swifuwo hinkwaswo,
swikokovi ni tinyanyana, hinkwaswo a swi dzunise HOSI Xikwembu.
11Xi dzuniseni n'wina tihosi ta la misaveni na n'wina hinkwenu mi akeke eka yona,
n'wina tihosana na n'wina hinkwenu vafambisi,
12n'wina majaha na n'wina vanhwana,
n'wina lavakulu na n'wina lavatsongo.
13Hinkwenu, dzunisani HOSI Xikwembu,
hikuva vito ra xona hi rona ntsena ri nga rikulu,
ku dzuneka ka xona ku vonaka etilweni ni laha misaveni.
14Xi tiyisile Vaisraele vanhu va xona, vona hinkwavo lava va xi tshembaka,
kutani va tidzunisa ha swona,Kumbe: kutani va xi dzunisa hikuva xi le kusuhi na vona.
Dzunisani HOSI!


text:
Cool b
-
Ndzi pfune hosi
Rah rah music
Tala hi pantsula
Cool B
Ku na vanhu va ni lwisaka
A ni to va vula hi mavito
Kambe wena awu tsandzi hi munhu
Deal'a na vo hosi
Futhi va ni sale ndzhaku
Vo lava kuni vona ni wile
Kambe wena wa swi vona hinkwaswo
Deal'a na vo hosi
Futhi un'wana na n'wu vona
Loko niku eih na n'wu vona
Kambe weh u va tiva hinkwavo
Deal'a na vo hosi
La mina ni n'wana waku
Misava leyi ahi ya vona
Na mina ni wela kwala
Emisava ya wena Hosi
Hallelujeh (Amen Hallelujah) Amen
Ni pfune ni pfune Hosi (Amen Hallelujah)
Waswi vona switlhavi swa misava swi tele ngopfu (Amen Hallelujah)
Ni pfune ni pfune hosi (Amen Hallelujah)
Wa va vona valala misaveni va tele ngopfu (Amen Hallelujah)
Ni nge lunghi
Ni pfune ni pfune Hosi (Amen Hallelujah)
Hallelujah
Wa va vona vanhu lava nga tala lah
Va endla onge vona va rhandzana ngopfu
A kuna rirhandzu ra nchumu
Ku hlangana hi mina
Namuntlha ni chava naswo famba famba
Va sathana vako vani xondzolota
A kuna vunghana bya nchumu
Ku hlanganiwa hi mina
Loko ni zama swo ti pfuxa nyana
Va ri hayi lexi hi ta dlaya
Kambe loko ni zama leswo yimbelela
Va ri hayi lo mufana u lo khendla
Ni xengiwa na hi maxaka (Amen Hallelujah)
Ni xengiwa na hi vanghana we Hosi (Amen Hallelujah)
Ni ri xengiwa na hi maxaka (Amen Hallelujah)
Ni xenga na hi vanghana we Hosi (Amen Hallelujah)
Ni pfune ni pfune yeah (Amen Hallelujah)
Ni pfune ni pfunin vava (Amen Hallelujah)
Ene futhi vanhu lava vo ti endlisa we vava
Hi ku n'tsha ni va byela ni meh ntukulu wa ti Hosi
Ni bizara wa Jehovah a vangatani kota
Marha vo khoo khoo khoo va ni vekela ti camera
Sw-sweswiya swa tolo
Hay' phela u one (Amen Hallelujah)
Hi wena tsena
Niri hay' phela u one (Amen Hallelujah)
Ni pfune phela u one (Amen Hallelujah)
Hi wena tsena wo tshembheka Hosi (Amen Hallelujah)
Jehovah phela u one (Amen Hallelujah)
Ni pfune pfuna n'wana waku (Amen Hallelujah)
Hallelujah
Writers:
Lyrics ©
Lyrics licensed by LyricFind


text:
91Kutani ndzi twa HOSI Xikwembu loko xi ri karhi xi huwelela xi ku: “Tanani, n'wina mi nga ta ba muti wa Yerusalema. Un'wana ni un'wana a a te ni tlhari ra yena!” 2Hiloko ndzi vona vavanuna va 6 lava humaka en'walungwini, va ta hi nyangwa ya le henhla ya Tempele, hinkwavo va tamele matlhari ya vona. Exikarhi ka vona, a ku ri na un'wana la ambaleke swiambalo swa ntsembyani, a khweketile ebantini ra yena swo tsala ha swona; kutani va fika va yima kusuhi ni alitari ya koporo.
3Kavaloko ku dzuneka ka Xikwembu xa Israele ku suka endhawini ya kona ehenhla ka tikerubutikerubu, kumbe: swivumbiwa leswi hanyaka. Vonani Nhlamuselo ya Marito, ku ya ungamela xihukuva xa Tempele.xihukuva xa Tempele, kumbe: xintsandzana xa le nyangweni ya Tempele Kutani munhu loyi a ambaleke swa ntsembyani ni ku khweketa ebantini swo tsala ha swona, a vitaniwa. 4
9:4
14:1
HOSI Xikwembu xi ku ka yena: “Emutini wa Yerusalema, ku ni vanhu lava twaka ku vava, lava rilaka loko va vona manyala hinkwawo lama endliwaka emutini; kutani wena, rhendzeleka ni muti, u va fungha emimombyeni.” 5Kutani ndzi twa Xikwembu loko xi ri karhi xi lerisa vavanuna lavan'wana, xi ku: “Landzani munhu loyi loko a rhendzeleka ni muti, mi herisa vaaki va wona; mi nga va tsetseleli kumbe ku va twela vusiwana; 6dlayani vakulukumba swin'we ni majaha ni vanhwana ni vavasati ni swihlangi, mi va heta; kambe lava funghiweke emimombyeni, mi nga tshuki mi va khumba! Sungulani hi va le Tempeleni.” Hiloko va sungula hi ku dlaya vakulukumba lava a va yimile emahlweni ka Tempele. 7Kutani Xikwembu xi engeta xi ku ka vona: “Tatani Tempele hi mintsumbu mi yi nyamisa, kutani mi huma mi ya dlaya vanhu emutini.” Hiloko va suka va ya endla tano. 8Loko va ri karhi va dlaya vanhu, mina a ndzi sele ndzi ri ndzexe, kutani ndzi wa hansi hi mombo, ndzi rila ndzi ku: “Yo, we HOSI N'wini wa hinkwaswo, xana u lava ku chululela vukari bya wena ehenhla ka Yerusalema, u herisa masalela ya Vaisraele, xana?”
9Xikwembu xi ndzi hlamula xi ku: “Vaisraele ni va ka Yuda va dyohile ngopfu; tiko ra vona ri tele vadlayi, ni kwala Yerusalema va le ku xanisaneni. Va vula leswaku mina HOSI ndzi tshikile tiko ra vona, ni leswaku a ndzi voni leswi va swi endlaka. 10Kambe mina ndzi ta va endla leswi va swi endleke eka van'wana; ndzi nga ka ndzi nga va rivaleli, a ndzi nga va tweli vusiwana.”
11Kavaloko wanuna la ambaleke swiambalo swa ntsembyani ni ku khweketa ebantini swo tsala ha swona, a vuya na mahungu lama nge: “Ndzi hetile hinkwaswo leswi u ndzi leriseke swona.”