text:
Ntirho wa Mfungho wa Rixaka
Mfungho wa Rixaka, kumbe mujeko wa tiko, i mfungho lowukulu lowu vonakaka wa Mfumo.
Mfungho wa Rixaka i xiphemu xa nkoka xa Great Seal, leyi khale a yi tekiwa yi ri mfungho wa xiyimo xa le henhla wa Mfumo. Vulawuri lebyikulu byi nyikiwa eka tsala rihi na rihi leri nga na mfungho wa Great Seal, tanihi leswi swi vulaka leswaki ri pasisiwe hi Puresidente wa Afrika Dzonga.
Mfungho wa Rixaka wa Afrika Dzonga wu simekiwile hi Siku ra Ntshuxeko, 27 Dzivamisoko 2000. Ku ncinca loku ku kombisa xikongomelo xa Mfumo xa ku tirhela fambiselo ra xidimokratiki no ncinca swilo e Afrika Dzonga na vurhandzi-tiko (patriotism) lebyintshwa.
Dizayini ya Mfungho wa Rixaka
Mfungho wa Rixaka wu kondleteriwe hi xirhendzewutana xa xiyimo xa tandza lexi nga veketeriwa e henhla ka xin'wana.
Xivumbeko xa vutandza lexi nga le hansi xi yimela swihlawulekiso swa masungulo
Xihlawulekiso xo sungula i xilogene, eka xirhendzevutana xa rihlaza. Ku hetisisa xirhendzevutana i meno mambirhi ya ndlopfu lawa ya languteke ehenhla. Eka xivumbeko xa rhandzavula lexi vumbiweke hi meno mambirhi i tindleve ta koroni, leti funengeteke xitlhangu xa golidi lexi nga le xikarhi.
Xivumbelo xa xitlhangu xi yimela ndzhumbha, no va na swifaniso swimbirhi swa ribye ra vutshila kusuka eka MaKhoisan. Swifaniso swi endliwile swi langutanile hi ku xewetana na vun’we.
Ehenhla ka xitlhangu i tlharhi na xigombo, leswi hlanganaka eka yuniti yin’we. Swihlawulekiso leswi swi lulamisiwile hi ntwanano ku nyika nkongomelo eka xitlhangu no hetisisa xivumbeko xa le hansi xa masungulo.
Xivumbeko xa vutandza xo tlhandluka
Ehenhla ka masungulo ya xivumbeko xa vutandza, i senthara ya Mfungho wa Rixaka, mhangana (protea). Makamba ya mhangana ya vumbeke tanihi yinhla-nharhu leyi fanaka na vuvatli bya Afrika.
Xinyenyana-nkulu xi vekiwa ehenhla ka mhangana naswona swiluva swi vumba xifuva xa xinyenyana. Xinyenyana xi yima hi timpiko ta xona xi tlakuka hi xivumbeko xa vuhosi. Tinsiva leti yimeleke ehenhla ti xi ambexa nhloko yo tiya no va na vuxiyaxiya.
Ku huma ka dyambu evugimamusi ku vekiwa exikarhi ka timpiko ta xinyenyana no hetisisa xivumbeko xa vutandza xo tlhandluka.
Ku hlangana ka swivumbeko swa vutandza swa le henhla na le hansi ku vumba mhaka leyi nga heriki, na ntwanano lowukulu exikarhi ka swihlawulekiso swa masungulo leswi hetelelaka ku va vuxongi byo tiya, byo saseka no hlawuleka. Kambe xa ha tlhela xi va na ntshamiseko, vutiyisisi na vuxaka leswi Mfungho wa Rixaka yi swi lavaka.
Swikombiso swa Mfungho wa Rixaka
Xivumbeko xa vutandza xa masungulo
- Xihlambanyo
Xihlambanyo i - !ke e:/xarra//ke, xi tsariwe hi ririmi ra xiKhoyisani ra vanhu va /Xam, ri vula leswi: vanhu lava nga hambana va hlangana. Xi vulavula na munhu ha wun'we ha wun'we leswaku va hlanganisa matshala-tshala ya vona ku aka vun'we exikarhi ka mianakanyo na magoza. Xi rhamba rixaka hinkwarho leswaku ri va na vun'we eka ku tirhela swikongomelo swo fana na ku va hi titwa hi ri rixaka rin'we no tinyungubyisa hi rixaka ra hina –vun'we hambi hi hambana.
Mpfumawulo wa: !ke e:/xarra//ke
.wav file (170KB)
- Tindleve ta koroni
Ti kombisa vunoni, ku kula na nhluvuko, ku wundliwa ka vanhu na swa vurimi eka misava.
- Tino lerikulu ra ndlopfu
Tindlopfu tiyimele vutlhari, matimba, ku endla swilo hi mpimo wo ringanela, na ku ya hi laha ku nga heriki.
- Xitlhangu
Xi na mintirho mimbirhi: xikombiso xa ku va hi ti tiva leswaku hi vamani, na ku sirheleleka eka moya. Xi na mfungho lowukulu eka rixaka ra hina.
- Swivumbeko swa vanhu
Swi tekiwe eka swifaniso swa ribye ra Linton, leri ri nga tamba ra Afrika Dzonga ra swa mintirho ya vuxongi eka matamba (South African Rock Art) leri ri tivekaku ngopfu eka Misava hinkwayo, kutani sweswi ri kumeka eka Myuziyamu ya Afrika Dzonga e Cape Town. MaKhoyisani i vanhu va khale swinene lava va nga tshama etikweni leri khale ka khaleni, na swona vukona bya vona i vumbhoni bya vumunhu bya hina na ndzhaka ya hina tani hi vanhu va Afrika Dzonga. Swifaniso leswi swi kombisiwe tani hi moya wo xewetana, ku yimela vun'we. Leswi swi tlhela swi komba masungulo ya ku ncinca ka munhu hi wun'we wun'we, ku va a va munhu loyi a nga nchumu wun'we na rixaka, kasi na swona na ku kombisa vumunhu bya hina hinkwerhu.
- Tlhari na xigiya
Ha swimbirhi swi kombisa ku sirheleleka na matimba ya ximfumo – na swona swi kombisa ku tiya ka milenge ya xinyenyana lexi. Tlhari na xigiya swi tlerisiwe hansi, ku kombisa ku rhula.
Xivumbeko xa vutandza xo tlhandluka
- Xiluva xa mhangana (Protea)
I xikombiso xa ku saseka ka tiko ra hina kasi swiluva swi kombisa vuswikoti bya rixaka ra hina eka Mpfuxetelo wa Afrika (African Renaissance) – leswi swikombisa ku hlangana na vun'we bya hinkwaswo leswi swi kulaku eka misava, swi hundleka swi kula swi ya henhla. Milovo ya ndhuma ya Afrika leyi vekiweke eka mhangana i – rihlaza, golidi, tshuka na ntima.
- Xinyenyana-nkulu
Xi kombisiweke xi pfule timpapa ta xona – leswi swi kombisa ku kula hi ntumbuluko na hi xihatla. Xinyenyana-nkulu xa milenge yo tiyela – leyi kombisiweke ta ni hi tlhari na xigiya – swi pfuneta xinyenyana lexi loko xihlota tinyoka na swona swi yimele ku sirheleleka ka rixaka eka valala va xona. I ntsumi ya matilo leyi yi katekisaku misava hi tintswalo, hi ndlela leyi leswi swi kombisa vukulukumba bya vuhosi. Timpapa ta xona leti nga le henhla i xikombiso xa ku ndlandlamuka ka rixaka ra hina, kasi hi tlhelo rin'wana swi tlhela swi hi sirhelelela.
- Dyambu leri xaku
I xikombiso xa ku hatima na vuxongi. Swi kombisa ntshembo wa ku tswariwa hi vuntshwa, mianakanyo leyi ehleketaku hi vuenti, vutivi, ku ahlula na ku avanyisa na ku tiyimisela hi matimba. Swi kombisa xihlovo xa vutomi, ku voningela na vun'we bya vumunhu.
Xifaniso lexi heleleke xa Mfungho wa Rixaka xi hlanganisa xirhendzevutana xa xiyimo xa tandza xa le henhla na xa le hansi hi xikombiso xa ku ya hi laha ku nga heriku. Ntila lowu wu hlanganisaku tshaku ra nsongo wa matsalwa, hi tilayini ta tino ra ndlopfu na vugima-musi e henhla, laha dyambu ri humelelaku kona, swi endla xivumbeko xa tandza laha xinyenyani-nkulu lexi xi humaku kona. Xikombiso lexi xi komba ku tswariwa hi vuntshwa ka moya na vukulukumba na vunhenha bya rixaka ra hina.
Endlelo ra dizayini
Ndzawulo ya swa Vuxongi, Mindhavuko, Sayense na Theknoloji, yi komberile mianakanyo hi Mfungho lowuntshwa wa Rixaka eka vanhu hinkwavo eka lembe ra 1999. Hi ku landza mianakanyo leyi yi nga kumeka, na hi ku kuma mianakanyo yo huma eka Khabinete, ku tsariwe nhlamuselo. Xiyenge xa Mfumo xa swa ku tirhisana hi mbulavulo na matsalwa (Government Communication and Information System - GCIS) yi komberile Nhlangano wa Design South Africa – leyi ku nga nhlangano lowu angarhelaku tiejensi hinkwato leti ti endlaku tidizayini e tikweni hinkwaro – leswaku wu kombela vanhu va khume va tidizayinara ta le henhla swinene. Ku langiwe tidizayinara tinharhu leswaku ti ta hlamusela tidizayini ta tona eka Khabinete. Ku langiwile dizayini ya Tatana Iaan Bekker tani hi Mfungho lowuntshwa wa Rixaka. Imufambisi wa khampani ya FCB Group na swona u endlile tidizayini to tala ta tikhampani, na ta mfumo na ta minhlangano yin'wana.
Mfungho lowuntshwa wa Rixaka wu tiyisa fambiselo ra Batho Pele
Batho Pele i xivuriso xa Xisuthu lexi vulaku leswaku Vanhu ku Sungula, leswi swiboha vatirhela-mfumo leswaku va tirhela vanhu hinkwavo va Afrika Dzonga. Batho Pele yi kombisa Nkoka na minsinya leyi nga tshaku ra Mfungho lowuntshwa wa Rixaka. Ku sukela hi ti 1 ta Nhlangula 1997, vatirhela-mfumo va sungule khampeyini ya Batho Pele, leyi nga na xikongomelo xo antswisa tisevhisi ta mfumo eka vanhu.
Batho Pele yi kombisa ku tiyimisela eka swa nkoka na minsinya leyi landzaku:
- Ku burisana na vanhu hi khwalithi ya tisevhisi leti nyiketiwaku vanhu
- Ku veka swiyimo leswi ku faneleke ku tirhiwa hi swona ku hlamusela khwalithi ya tisevhisi leti vanhu va faneleke ku ti rindzela
- Ku endla leswaku vunyingi bya vanhu byi kota ku kuma tisevhisi ngopfu-ngopfu eka lava a va tsoniwile tichansi eka nkarhi lowu nga hundza
- Ku tirha hi nxiximo lowukulukumba hi ku landza swiyimo leswi swi nga vekiwa eka ku tirhisana na vanhu (tikhastama)
- Ku nyiketa vutivi byo tala na lebyo antswa leswaku vanhu (tikhastama) ti ta va na vutivi lebyi faneleke
- Ku tirha hi ndlela leyi nga rivaleni no vonaka eka ku nyiketiwa ka tisevhisi na hi ndlela leyi ti faneleke ku nyiketiwa hi yona
- Ku lulamisa laha swi nga tsandzeka no lulamisa swihoxo leswaku swirhalanganyi swi ololoxiwa no lunghisiwa hi ndlela leyinene
- Ku nyiketa vanhu tisevhisi leti ti va faneleke tani hi va hakeri va mithelo leswaku tikhastama ti ta kota ku vona leswaku mali ya mithelo ya tona yi tirhisiwa hi ndlela leyi faneleke, leyi nga na vuyelo na swona leyi yi londzovotaku.
Batho Pele i mayelana no susa tindlela ta le ndzeni to durha no tlangisa mali leti a ti nga endleriwangi ku veka swilaveko swa vanhu emahlweni. Yi tlhela yi vona leswaku ku pulana timali ta Mintirho ya Mfumo ku fambelana na swilaveko swa vaaki no swi rhangisa emahlweni.
Miantswiso yo tala leyi vaaki va lavaka ku yi vona a yi durhi, ku fana no n’wayitela, ku khoma tikhastama hi nhlonipho, ku va na vunene loko u nyika mahungu no tisola loko swilo swi nga fambi kahle. Leswi a hi mhaka yo engetela switirhisiwa – i mhaka yo amukela swiyimo swo hambana swa matikhomelo.
Ku antswisa mphakelo wa vukorhokeri i ku lulamisa hinkwaswo leswi hi swi endlaka hi ku landza milawu ya “vukorhokeri bya tikhastama”. Ku simekiwa ka Batho Pele a hi ntirho lowu taka kan’we ntsena. I ntirho lowu yaka emahlweni, i endlelo ro tiya, leri nga ta tirha malembe yo tala, ri va na matimba nkarhi hinkwawo.
Hi fanele ku tirhisana, tani hi Mfumo na tiko hinkwarho, ku endla leswaku swikongomelo swa nkoka na minsinya ya ku Veka Vanhu ku Sungula swi va swilo leswi swi tirhekaku hi ntiyiso eka rixaka hinkwarho, leri ri tirhelaku vutomi byo antswa.(Xiviko hi Puresidente Thabo Mbeki eku simekiweni ka Mfungho wa Rixaka, eKwaggafontein, Bloemfontein, hi ti 27 Dzivamisoko 2000).
Compiled by: Government Communication and Information System (GCIS), April 2000


c: text/html

text:
Yunivesithi ya Venḓa
Yunivesithi ya Venḓa ndi yunivesithi ya Afurika Tshipembe ino wanala Thohoyanḓou kha vundu ḽa Limpopo. Vhaṅwe vha i vhidza Yuniven (Univen). Dzina ḽa yo ḽo fhelela ndi Yunivesithi ya Venḓa ya Saintsi na Thekhonoḽodzhi. Yo thomiwa nga 1982 sa yunivesithi ya vha-Venḓa. yo thomiwa nga muvhuso wa riphabuliki ya venda.
Yunivesithi ya Venḓa ina dzi ngudo nnzhi nga maanḓa (Yunivesithi dza Afurika Tshipembe). yunivesithi ya venḓa yo vhumbwa nga zwikolo zwa sumbe zwine zwavha tshikolo tsha zwa pfunzo, tshikolo tsha zwa mulayo, tshikolo tsha mbalo na saintsi, tshikolo tsha zwa mupo, tshikolo tsha saintsi ya vhulanguli, na tshikolo tsha zwa mutakalo, na tshikolo tsha yumanithi.
yunivesithi ya venda i na davhi ḽithihi ḽi no wanala tsini na ḓorobo ya ṱhohoyanḓou.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vuqambhi
Vuqambhi i mpaluxo wa vuswikoti kumbe nyiko ya miehleketo yo tumbuluxa vu xongi. Vito art ritekiwa e ka Xilatini ars, leri hundzuluxeriwaka hiku kongoma kuri, "kuhleleka". vuqambhi byi twisisiwa kuri ku endla mintirho leyi lavaka vuswikoti bya munhu lebyi yeke hala ka mhlamuselo. Hambi lewsi vuqambhi byi hambanisiwaka na vuswikoti(craft) na vuti-olori(recreation), ndzelakano lowu wa byiharile. Viti vuqambhi-vuxongi(creative arts) i nhlengeleto wa vuleteri byo yelana na leswi endleriweke ku tsakisa va hlaleri kumbe vayingiseri leswaku va anakanyisisa haswona. Hikwalaho vuqambi byi hlanganisa swilo leswi tsariwaka(Swithopo Vutsari na Vuthlokovetseri); leswi tlangiwaka (Kucina, Mintlango, na Vuyimbeleri); Leswi hlaleriwaka(mpfapfarhuto ,Vuvatli, Ku teka swinepe, Vufanisi); kuya eka vuswikoti lebyi tirhisiwaka siku na siku ku hlanganisa na Vuaki byo sasekisa na ku rhunga swi ambalo. Vuqambhi bya ha ye lana nakambe na kunyikiwa, Vuxongi na ku pfuxa switwi(emotions).


text:
Domba
Domba ndi yone ngoma yau fhedzisela ya Vhasidzana. Ngoma iyi i khou dzhiwa iya u fhedzisela nga uri khomba dzino dzhena dombani dzivha dzo no vhina lune u bva dombani hu nga vha uya vhuhadzi.
Zwi la kale domba lo vha ḽi tshi dzhia tshifhinga tshilapfu. Musalauno u itela vhana vha tshikolo ri wana uri ḽi vho vha vhuriha fhedzi la swa tshikolo tshi tshi vula. Musalauno hafhu ri wana vhasidzana na vhatukana nga uri hu na tshikolo vha tshina domba heḽi nga ḽavhuṱanu na mugivhela nga musmbulo vha vha vha tshikoloni hafhu.
Na kale na kale vhatshini vha domba vho vha vha vhasidzana. A si vhanzhi vha vhaṱhannga vhe vha vha vho tshina domba.
Tshiṅwe tshine ra tshi vhona uno musalauno ndi hetshi: vhasidzana vha sa funi u tshina domba vha tshi dzivhiswa, nga vho khotsi a vho vha tshi ri ndi vhakriste vha tou badeliswa tshelede ya uri vha siye dombani (exemption fee) Hezwi zwo thoma nga muvhuso wa mahosi-tshila tshifhinga tsha musi vhaVenḓa vha tshi khou vhuswa nga Republic ye ya vha i tshi pfi Republic of Venda. Naho uyu muvhuso wo fhela mahosi a kha di vha na maanda mahulu a u kombetshedza vhasidzana u ya dombani vha sa funi vha badela yeneyo i no pfi "exemption fee". Ndi zwine ra vhona na vhasidzana vha re kha dzi pfunzo dza nṱha (high schools) vha tshi vho ya dombani.


text:
Malamulele
Malamulele swi nga vula doroba ra ka Malamulele kumbe ndhawu ya ka Malamulele. Havumbirhi bya doroba (kwalomu ka le xivindzini xa ndhawu) na ndhawu swi le Limpopo province (xifundzakulu xa Limpopo) xa South Africa (Afrika-Dzonga) naswona ku tshama ngopfungopfu Tsonga people (Vatsonga). Doroba ra ka Malamulele ri na gondzo ra xifundzakulu rin'we na gondzo ra xifundza rin'we; R81 yo ya eGiyani na R524 yo ya eThohoyandou (na Punda Maria Gate) (na Gede ya Punda Maria) hi ku hambanahambana. Malamulele yi angarheliwile hi milambu yimbirhi, Levubu River (Rivhubye) kuya evupeladyambu na Letaba River (Ritavi) kuya evuhumadyambu, Shingwedzi River (Shingwedzi) lowu khulukaka kusuka eMalamulele-Vupeladyambu kuya eMalamulele-Vuhumadyambu, wu ya khoma Limpopo River (Vembe) eMozambique endleleni yo ya eIndian Ocean (Lwandlekulu ra Indian). Malamulele i ntsindza wa Collins Chabane Local Municipality (Masipala wa Miganga wa Collins Chabane).


text:
Primary tabs
Sitatimende ngenkhundla yemTshitatamennde tsha muṱangano wa Khabinethe nga kha vidio wa Ḽavhuraru, 18 Ḽara 2020hlanganovidiyo weKhabhinethi ngaLesitsatfu, mhla ti-18 Lweti 2020
A. Mafhungo a zwino kha shango
1. Guvhangano ḽa vhu12 ḽa Brazil, Russia, India, China na Afrika Tshipembe (BRICS)
1.1. Khabinethe yo ṱanganedza mvelelo dza Guvhangano ḽa vhu12 ḽa BRICS ḽe ḽa vha ḽo farwa nga Muphuresidennde Vho Cyril Ramaphosa. Guvhangano ḽe ḽa dzudzanywa nga Muphuresidennde Vho Vladimir Putin vha Muvhuso wa Russia, ḽo amba nga vhuḓalo nga ha vhufarisani ha BRICS u itela vhudziki ha ḽifhasi, khovhelano ya tsireledzo na nyaluwo ya zwa vhutumbuli.
1.2. Mvelelo dzi katela ṱhanganedzo ya Tshiṱirathedzhi tsho sedzuluswaho tsha Vhufarisani ha zwa Ikonomi ha BRICS (2020-2025) na ṱhanganedzo ya Tshiṱirathedzhi tsha U lwa na zwa Vhutherorisi tsha BRICS. Nḓivhadzo ya tshiofisi yo ṱanganedzwaho mafheloni a guvhangano yo sumbedzisa, vhukati ha maṅwe mafhungo, thikhedzo ya Adzhenda ya 2063 ya Mbumbano ya Afrika (AU) na ndingedzo kha u engedzedza ṱhanganelo na mveledziso kha dzhango, hu tshi katelwa u thoma u shumiswa ha Thendelano kha Vhupo ha Mbambadzelano ha Mahala ha Dzhango ḽa Afrika.
1.3. Guvhangano ḽo dovha ḽa vhona mvelaphanḓa yo swikelelwaho nga AU kha u tandulula magake a themamveledziso, nga maanḓa nga ngomu ha muhanga wa Vhushumisani Vhuswa ha Mveledziso ya Afrika, na vhuṱhogwa ha u ṱuṱuwedza vhubindudzi u tikedza mveledziso ya zwa nḓowetshumo, u sika mishumo, u khwaṱhisedza tsireledzo ya zwiḽiwa, u lwa na vhushai na u itela mveledziso yo khwaṱhaho ya Afrika.
2. Madalo a Mushumo nga Muphuresidennde wa Malawi
2.1. Khabinethe yo ṱanganedza Madalo a Mushumo a zwenezwino o tshimbilaho zwavhuḓi Afrika Tshipembe nga miraḓo ya Muvhuso wa Malawi vho rangwa phanḓa nga Muphuresidennde Vho Lazarus Chakwera. Muṱangano vhukati ha Muphuresidennde Vho Chakwera na Muphuresidennde Vho Ramaphosa wo haseledza mafhungo a dzangalelo ḽa vhoṱhe a kwamaho masia mavhili, dzingu na dzhango.
2.2. Afrika Tshipembe ḽi dzula ḽo ḓikumedzela u khwaṱhisedza na u khwaṱhisa vhushaka na Malawi nga kha mbambadzelano dzo ṱanḓavhuwaho na vhubindudzi hu na nḓivho ya u swikelela maitele a u ḓitshidza a khwiṋe kha mashango oṱhe. Mashango aya mavhili a na vhushaka vhu re na vhuthu u bva miṅwahani ya mahumi manzhi yo fhiraho.
2.3. Khabinethe yo dovha ya nyeṱulelwa nga ha fhungo ḽa Vho Shepherd na Vho Mary Bushiri, vhe vha shavhela Malawi musi vho wana beiḽi ya R200 000 muṅwe na muṅwe wavho nga murahu ha u hwelelwa milandu ya vhufhura na u ngalangadza tshelede.
2.4. Khabinethe yo fushea nga nḓila ye Tshigwada tsha Vhulamukanyi, Thivhelo ya Vhugevhenga na Vhutsireledzi tsha fara fhungo iḽi nahone tshigwada tshi ḓo ḓivhadza tshitshavha nga ha mvelaphanḓa ya fhungo iḽi. Maitele a u vha vhuisela kha ḽino uri vha livhane na milandu ye vha hwelelwa o no thoma.
3. Khethokati dza Masipala
3.1. Khabinethe i khoḓa Khomishini ya zwa Khetho yo Ḓiimisaho nga yothe kha u tshimbidza khethokati dza masipala nga nḓila yavhuḓi, dze dza farwa kha dziwadi dza 95 u mona na mimasipala ya 55 nga Ḽavhuraru, 11 Ḽara 2020. Khetho dza masipala dzi dzulela u vha thikho ya u ṱuṱula demokirasi yashu kha ḽeveḽe dza tshiṱiriki na dza masipala.
3.2. Khabinethe yo livhuwa Maafrika Tshipembe vhoṱhe vhe vha dzhenela kha khethokati dza masipala, dze dza vha dza u thoma u bva tshe khetho dza imiswa nga Ṱhafamuhwe nga vhanga ḽa tshiwo tsha Vhulwadze ha Tshitzhili tsha Corona (COVID-19).
4. Maḓuvha maṱanu a malilo
4.1. Khabinethe i ṱuṱuwedza Maafrika Tshipembe u dzhenelela kha maḓuvha maṱanu a malilo a u humbula avho vho lozwaho matshilo avho nga vhanga ḽa COVID-19 na khakhathi dzo ḓitikaho nga mbeu na mabulayo a vhatshifumadzini (GBVF). Fuḽaga dzoṱhe dza lushaka dzi ḓo tsitselwa vhukati nga tshifhinga tsha maḓuvha maṱanu a malilo u thoma nga Ḽavhuraru ḽa 25 Ḽara u swika Swondaha ya ḽa 29 Ḽara 2020.
4.2. Kha maitele a vhuthihi a u ṱhonifha na u humbula avho vhoṱhe vho lovhaho nga vhanga ḽa COVID-19 na GBVF, vhadzulapo vhoṱhe vha khou ṱuṱuwedzwa u ambara zwiambaro na zwikhavhisi zwi sumbedzaho u vha maliloni zwi tshi ya nga mvelele, sialala ḽavho na lutendo lwa vhureleli havho.
5. U sainwa ha Pulane Khulwane ya Nḓowetshumo ya Swigiri
5.1. Khabinethe yo ṱanganedza Pulane Khulwane ya Nḓowetshumo ya Swigiri yo sainwaho nga Minisṱa wa Vhulimivhufuwi, Mvusuludzo ya Mavu na Mveledziso ya Mahayani Vho Thoko Didiza na sekhithara ya nḓowetshumo ya swigiri. Pulane Khulwane ya Nḓowetshumo ya Swigiri i khou ṱoḓa u dzhia vhukando nga u ṱavhanyedza u tsireledza zwigidi zwa mishumo, maitele a u ḓitshidza kha vhathu vha mahayani na mabindu, na u ita vhuhovheleli vhuswa ha tshifhinga tshi ḓaho nga tshifhinga tshithihi, vhune ha ṱoḓa u sika milonga ya mbuelo yo fhambanaho ya vhabveledzi vha swigiri, na u ḓisa zwikhala zwa mushumo miswa zwa vhuṱhogwa.
5.2. Nḓowetshumo ya swigiri ndi mutholi wa vhuṱhogwa wa vhashumi na vhubvo ha u ḓitshidza ha tshivhalo tshihulwane tsha zwitshavha zwa mahayani.
B. Tsheo dza Khabinethe
1. Tshiṱirathedzhi tsha U lwa na Zwiito zwa Vhuaḓa tsha Lushaka (NACS)
1.1. Khabinethe yo tendela NACS ine ya ṋetshedza muhanga wa thusedzo ya lushaka. Tshiṱirathedzhi ndi maṱhakhe a vhuvhudzisi ha shango ḽashu na sekhithara dzo fhambanaho, hu tshi katelwa mabindu, muvhuso na tshitshavha tsha vhadzulapo. NACS Reference Group, yo vhumbwaho nga tshitshavha tsha vhadzulapo, vhorapfunzo, vhaimeleli vha mabindu na muvhuso, vhe vha tikedza mveledzo ya tshiṱirathedzhi itshi.
1.2. NACS tshi katela thikho dza rathi, dzine dza katela u bveledzisa na ṱuṱuwedza vhudzheneli ha vhadzulapo, u ambulula, vhungoho na vhubvelakhagala, u bveledzisa vhukoni ha vhashumi, u khwiṋisa vhuvhusi kha zwiimiswa; na u khwaṱhisa ṋetshedzo ya zwiko na khonanyo ya kushumele na vhuḓifhinduleli.
1.3. Tshiṱirathedzhi tshi dovha tsha dzinginya Khoro ya Vhueletshedzi ya U lwa na Zwiito zwa Vhuaḓa ya tshifhinga nyana sa nzudzanyo i elanaho na zwiṱirakitsha u khwaṱhisedza u vhea iṱo huhulwane, vhuḓifhinduleli na vhubvelakhagala. Tshiṱirathedzhi tsha tshifhinga nyana itshi tshi ḓo thoma maitele a u dzudzanya tshiṱirakhitsha tsha zwa mulayo tsho ḓiimisaho tshi katelaho masia oṱhe tshine tsha ḓo vhiga thwii kha Phalamennde.
2. Tshiṱirathedzhi tsha Ṱhanḓavhudzo ya Vhupo ho Tsireledzwaho ha Lushaka (NPAES)
2.1. Khabinethe yo tendela NPAES tsho sedzuluswaho u itela u thoma u shumiswa. Tshiṱirathedzhi tsho tendelwa u itela vhuvhudzisi ha tshitshavha nga Ḽara 2018. Vhuvhudzisi uvhu ho ita uri tshivhalo tsha mafhungodzheniswa o sedzuluswaho a engedzwe kha ndima dza ṱahe dza tshiṱirathedzhi itshi.
2.2. Afrika Tshipembe ndi ḽiṅwe ḽa mashango o pfumesaho zwi tshi ḓa kha tshaka dzo fhambanaho dza zwimela na zwipuka. Ḽo vhewa kha mutevhe wa u vha ḽiṅwe ḽa mashango mararu a nṱha a re na tshaka dzo fhambanaho. U langa na u vhulunga zwithu zwo fhambanaho zwi tshilaho ḽifhasini zwi dovha zwa shela mulenzhe kha u sika mishumo nga kha mbekanyamushumo dza vhuendelamashango na dza u vhulunga mupo, na u shuma sa fhethu ha u ita ṱhoḓisiso dza zwa saintsi.
3. Muhanga wa tshaka dzo fhambanaho dza zwi tshilaho ḽifhasini (Bayodaivesithi) wa Lushaka wo Sedzuluswaho (NBF)
3.1. Khabinethe yo tendela khanḓiso ya NBF u itela u wana mahumbulwa nga tshitshavha. Heyi ndi pulane ya nyito ya sekhithara ya u tandulula tshutshedzo dza bayodaivesithi dzo topolwaho nga tshifhinga tsha ndingo ya zwa saintsi ya tshiimo tsha bayodaivesithi na ekhosisiteme zwa Afrika Tshipembe zwo itwaho nga Tshiimiswa tsha Bayodaivesithi tsha Lushaka tsha Afrika Tshipembe nga 2019.
3.2. Masia a vhuṱhogwa vhukuma kha muvhigo wa ndingo a elana na ekhosisiteme ya maḓi o kunaho, milambo na milonga i re na khovhe maḓini o kunaho zwi re khomboni vhukuma u fhira tshaka dzoṱhe dza zwi tshilaho shangoni.
4. Pulane Khulwane ya Sekhithara ya Maḓaka a Vhubindudzi (CFS) ya Afrika Tshipembe (2020-2025)
4.1. Khabinethe yo tendela u thoma u shuma ha Pulane Khulwane ya CFS, ye ha tendelanwa ngayo nga nḓowetshumo, muvhuso na vhashumi. Pulane i linganyisa mbuelo kha mupo, matshilisano na zwa ikonomi u bva kha zwiko zwa maḓaka.
4.2. I sumbedzisa masia o sedzwaho a vhuṱhogwa a sumbe: (a) ṱhanḓavhudzo ya zwiko zwa maḓaka na ṱhogomelo/tsireledzo, (b) tshanduko ya sekhithara, (c) nyengedzo ya ndeme na mashumele, (d) u tswiwa ha mabulannga na zwiito zwi siho mulayoni, (e) ṱhoḓisiso, mveledziso, vhutumbuli na mveledziso ya zwikili, (f) zwithivheli zwihulwane kha nyaluwo ya sekhithara na (g) mveledziso ya zwiimiswa.
5. Muhanga wa lushaka wa u thoma u ita mushumo wa u khwiṋisa vhukoni na vhupfumbudzi ha vhashumi kha Tshumelo ya Tshitshavha
5.1. Khabinethe yo tendela khanḓiso ya mvetamveto ya muhanga wa lushaka wa u thoma u ita mushumo wa u khwiṋisa vhukoni na vhupfumbudzi ha vhashumi kha Tshumelo ya Tshitshavha. Hezwi zwi tshimbilelana na vhuḓikumedzeli ho itwaho kha ndaulo ya vhurathi u sika Tshumelo ya Tshitshavha i bveledzaho, ya mikhwa yavhuḓi na i re na vhukoni.
5.2. Muhanga u dzinginya thikho ṱhanu dza ndeme dza u khwiṋiswa vhukoni na vhupfumbudzi ha vhashumi dze dza rangwa phanḓa nga Tshikolo tsha Vhupfumbudzi ha Lushaka tsha Muvhuso (NSG), tshi tshi khou shumisana na zwiimiswa zwo fhambanaho zwa ngudo. Thikho ṱhanu dzi katela luṱa lwa mathomo lwa u thola na u nanga nga ngomu kha Tshumelo ya Tshitshavha; u dzheniswa na u ṱanganedzwa ha vhashumi, u pulana na ndangulo ya kushumele; mveledziso ya kushumele kwa vhukoni na u guda ha tshifhinga tshoṱhe, na mvelaphanḓa kha buḓo na zwiitea zwa buḓo.
6. Madzinginywa a mbekanyamaitele ya u khwiṋisa Mulayo wa Ndangulo ya Ndaulo ya Tshumelo ya Tshitshavha (PAMA) ya 2014 na Mulayo wa Tshumelo ya Tshitshavha (PSA) wa 1994
6.1. Khabinethe yo tendela madzinginywa a mbekanyamaitele ane a ṱoḓa u khwiṋisa PAMA, 2014 (Act 11 of 2014) na PSA, 1994 (Act 103 of 1994). Vhukati ha zwiṅwe zwithu, a dzinginya u sendela u ya kha Tshumelo ya Tshitshavha nthihi, u vhulungwa ha vhuimo ha NSG sa muhasho wa lushaka na u ṱalusa mushumo wa Ofisi ya Vhutevhedzeli ha Zwilinganyo zwa Mutakalo malugana na nḓila dza u konanya mikhwa na zwilinganyo kha ndaulo ya tshitshavha.
6.2. Madzinginywa a mbekanyamaitele a PSA a katela u ṱalusa ṱhoho dza muhasho kha Ofisi ya Mulangavunḓu na Ofisi ya Muphuresidennde, na u dovha u lulamisa maṅwe Mafhungo o vhangwaho nga khaṱhulo dza khothe.
6.3. Khwiṋiso dzi ḓivhadza u thoma ha u isa phanḓa vhurangeli ha Ndaulo ya Tshitshavha Vhuthihi ya dovha ya ṋea mveledzo ya mbekanyamaitele yo lavhelelwaho kha Pulane ya Mveledziso ya Lushaka u itela u fhaṱa tshumelo ya tshitshavha i re na vhukoni.
6.4. Vhurangeli ha Ndaulo ya Tshitshavha Vhuthihi ho tikedzwa nga mulayo u itela u khwaṱhisedza nḓisedzo ya tshumelo ya vhukoni, ya mbonaleo, ya tshumisano na i re na vhuḓifhinduleli.
7. Mbekanyamaitele ya Ndangulo ya Ṱhaluso ya Mvumbo ya Tshiofisi
7.1. Khabinethe yo tendela Mbekanyamaitele ya Ndangulo ya Ṱhaluso ya Mvumbo ya muthu ya Tshiofisi uri i anḓadzwe u itela u wana mahumbulwa nga tshitshavha. Mbekanyamitele i dzinginya tshanduko dzo vhalaho, hu tshi katelwa na u khwiṋisa Mulayo wa Ṱhaluso ya Mvumbo, wa, 1997 (Act 68 of 1997) na Mulayo wa Tshandukiso ya Ṱhaluso ya Mbeu na Vhuimo kha zwa Mbeu, (Act 40 of 2003) u itela u i livhanyisa na Mulayotewa wa Mulayo wa Afrika Tshipembe wa 1996 na Mulayo wa Tsireledzo ya Zwidodombedzwa zwa Vhuṋe wa 2013 (Act 4 of 2013).
7.2. I dovha ya dzinginya ṱhanganelo ya Ridzhisiṱara ya Tshitshavha ya Lushaka u tendela muhumbulo muthihi wa muthu ane a vha na mbonalo ya u shumisana na sisiṱeme dza ndangulo ya ṱhaluso ya mvumbo kha sekhithara ya phuraivethe na muṅwe muvhuso. I ḓo ṱanganya sisiṱeme dza zwino dza vha Sisiṱeme ya Ṱhaluso ya Mvumbo ya Lushaka i konaho u topola zwiṱalusi na mikhwa ya muthu. Ridzhisiṱara ya tshitshavha ntswa yo dzinginywaho i ḓo vhumba mutheo wa ṱhaluso ya mvumbo ya eḽekiṱhironiki ya tshiofisi ine ya ḓo shuma sa thikho ya muvhuso na puḽatifomo dza didzhithala ya phuraivethe.
8. Thendelano ya u thoma kha Mulayo wa maanḓa a Vhusimamilayo ha AU Malugana na Phalamennde ya Lushaka lwa Afrika (PAP)
8.1. Khabinethe yo tendela makumedzwa a Thendelano ya u thoma kha Mulayo wa maanḓa a Vhusimamulayo ha AU Malugana na Phalamennde ya Lushaka lwa Afrika u itela khwaṱhisedzo. Uri thendelano iyi ya u thoma i shume, miraḓo ya mivhuso i fanela u i khwaṱhisedza nga kha phalamennde dzayo dzo fhambanaho. Afrika Tshipembe ḽi dzudzanya PAP, ine ya vha davhi ḽa vhusimamilayo ha AU.
C. Milayotibe
1. Mulayotibe wa Khwiṋiso ya Mabindu Maṱuku a Lushaka (NSEA) wa 2020
1.1. Khabinethe yo tendela u anḓadzwa ha NSEA u itela u wana mahumbulwa nga tshitshavha, une wa ṱoḓa u khwiṋisa Mulayo wa Mabindu Maṱuku a Lushaka, wa 1996 (Act 102 of 1996). Khwiṋiso dzi ṋetshedza Ofisi ya Tshumelo ya Mulavhelesi wa muvhuso (Ombud) wa Mabindu Maṱuku na u fhelisa thendelo u itela mathomo a Dzangano ḽa Vhueletshedzi.
1.2. Mulayotibe u ṱanḓavhudza tswikelelo kha vhulamukanyi ha mabindu maṱuku nga kha Tshumelo ya Mulavhelesi wa muvhuso (Ombud), ine ya ḓo ṋewa mushumo wa u ṱanganedza na u tandulula mbilaelo nga mabindu maṱuku.
1.3. U thoma u shuma ha khwiṋiso hu ḓo ḓisa vhudziki vhuhulwane kha sekhithara na u bveledza tshikhala tsha zwa ikonomi nga kha tsiko ya zwikhala zwa mishumo nga mabindu maṱuku, a vhukati na maṱukusa.
2. Mulayotibe wa Khwiṋiso ya Zhendedzi ḽa Mveledziso ya Vhaswa ḽa Lushaka (NYDA)
2.1. Khabinethe yo tendela makumedzwa a Mulayotibe wa Khwiṋiso ya NYDA u itela u wana mahumbulwa nga tshitshavha. Khwiṋiso dzo engedzedza kushumele kwa zwa mushumo kwa NYDA kha u ṱanḓavhudza hune ḽa tea u swika hone na u engedza kufhindulele kwaḽo kha ṱhoḓea dza vhaswa.
2.2. Vhaswa vha vhumba tshivhalo tshi ṱoḓaho u swika tshararu tsha tshitshavha tsha Afrika Tshipembe nahone u thoma u shumisa Mulayotibe uyu zwi ḓo engedzedza u shela mulenzhe kha u fhaṱa vhashumi vha re na zwikili zwihulwane vhukuma na u dovha u engedza thikhedzo ya vhuramabindu. Hezwi zwi ḓo shela mulenzhe kha u tandulula khaedu dza zwa mveledziso tharu dza vhushai, tshayandingano na vhushayamushumo.
D. Zwi khou ḓaho
1. Maḓuvha a 16 a fulo ḽa U lwa na Khakhathi dzi itelwaho Vhafumakadzi na Vhana
1.1. Khabinethe yo tendela thero ya: “Vhulamukanyi ha zwa Ikonomi ha Vhafumakadzi kha u swikelela Afrika Tshipembe ḽi si ḽa dzikhakhathi nahone ḽi sa ṱaluli nga mbeu” ya fulo ḽa Maḓuvha a 16 a U lwa na Khakhathi dzi itelwaho Vhafumakadzi na Vhana, ḽine ḽa vha maṱhakheni a Maḓuvha a 365 a fulo ḽa U lwa na GBVF. Nga vhanga ḽa milayo ya Tshiimo tsha Tshiwo tsha Lushaka ine ya thivhela maguvhangano mahulwane, Muphuresidennde Vho Ramaphosa vha ḓo rwela ṱari fulo vha tshi khou shumisa vidio nga Ḽavhuraru ḽa 25 Ḽara 2020. Pulane ya Nyito ya Phindulo ya Shishi ya u lwa na GBVF ye ya tendelwa nga 2019 yo thoma u ita mushumo wa u tikedza vhaponyi; u engedza mafulo a thivhelo na a tsivhudzo; u khwiṋisa milayo na mbekanyamaitele; u ṱuṱuwedza u maanḓafhadzwa ha vhafumakadzi kha zwa ikonomi, na u khwaṱhisa sisiṱeme ya vhulamukanyi ha vhugevhenga.
1.2. Pulane ya Tshiṱirathedzhi ya Lushaka (NSP) yo ṱanganedzwaho , ye ya wanwa nga Muphuresidennde Vho Ramaphosa mathomoni a ṅwaha uno, i isa phanḓa thusedzo ya phindulo ya shishi ye ya thomiwa nga 2019. Komiti ya Dziminisṱa nga ha GBVF yo rangiwa phanḓa nga Minisṱa kha Ofisi ya Muphuresidennde ya Vhafumakadzi, Vhana na Vhathu vha re na Vhuholefhali, Vho Maite Nkoana-Mashabane, i bvela phanḓa na u vhea iṱo kushumele kwa tshimbidzo ya mbekanyamushumo dza NSP.
2. Ḓuvha ḽa AIDS ḽa Ḽifhasi– 01 Nyendavhusiku 2020
2.1. Thero ya Ḓuvha ḽa AIDS ḽa Ḽifhasi nga ḽa 01 Nyendavhusiku 2020: “Ri roṱhe kha izwi, Cheka Impilo!” i ombedzela vhuḓifhinduleli ha muthu nga eṱhe u khwaṱhisedza uri mbuelo dzo itwaho u swika zwino kha u lwa na malwadze a HIV na Lufhiha (TB) a si ḽi fhedzi.
2.2. Afrika Tshipembe ḽi na tshivhalo tsha nṱhesa tsha dwadze ḽa HIV ḽifhasini, hune ha vha na vhathu vha ṱoḓaho u swika 7.7 miḽioni vha khou tshilaho na HIV, nahone tshi lingana tshararu tsha malwadze maswa oṱhe kha Tshipembe ha Afrika. Vhathu vhanzhi zwa zwino vha ita ndingo dza HIV. Afrika Tshipembe ḽi na mbekanyamushumo ya antiretroviral therapy khulwanesa ḽifhasini. Ndi ḽone shango ḽa u thoma tshipembe ha Sahara kha ḽa Afrika u tendela nga vhuḓalo dzilafho ḽa HIV ḽe ḽa ranga u bviselwa khagala, ḽine zwa zwino ḽa khou waniwa nga avho vhane vha vha khomboni khulwane ya u kavhiwa nga vhulwadze.
2.3. Khabinethe i ṱuṱuwedza Maafrika Tshipembe u tevhedza maga mararu a Cheka Impilo: Ḽa u thoma, kha vha ṱolwe mutakalo, kha vha ite ndingo dza HIV na TB nga mahala kha kiḽiniki iṅwe na iṅwe ine ya vha tsini na ha havho. Ḽa vhuvhili, kha vha dzhie vhukando nga khathihi musi vha tshi tou ḓivha mvelelo dzavho, vha thome u shumisa mishonga nga u ṱavhanyedza kana vha bvele phanḓa na u shumisa mishonga. Ḽa u fhedzisa, kha vha tshile nga vhuṱali, vha tshile nga nḓila ya mutakalo wavhuḓi nga u ṱutshela zwiito zwa vhudzekani vhu songo tsireledzeaho, vha ṱutshele mikhwa ya vhutshilo vhu si na mutakalo wavhuḓi, vha ḽe zwiḽiwa zwa mutakalo zwi re na pfushi dzoṱhe tshifhinga tshoṱhe.
3. Guvhangano ḽa Tshigwada tsha Vharangaphanḓa vha Fumbili (G20)
3.1. Muphuresidennde Vho Ramaphosa vha ḓo ranga phanḓa vhurumelwa ha Afrika Tshipembe kha Guvhangano ḽa Vharangaphanḓa vha G20 ḽine ḽa ḓo itwa nga kha vidio nga Mugivhela wa ḽa 21 Ḽara na Swondaha ya ḽa 22 Ḽara.
3.2. Guvhangano ḽa Vharangaphanḓa vha G20 ḽo rambiwa nga Muvhuso wa Saudi Arabia ho sedzwa kha u khwaṱhisedza tshumisano ya ḽifhasi nga fhasi ha thero ya: “U swikelela Zwikhala zwa Sentshari ya vhu21 zwa Vhoṱhe”. Guvhangano ḽo dzudzanyelwa u ranga phanḓa ndingedzo dza dzitshaka u bveledza phindulo ya ḽifhasi yo konanywaho yo khwaṱhaho u lwa na dwadze ḽa COVID-19, u tsireledza ikonomi ya ḽifhasi na u khwaṱhisa tshumisano ya dzitshaka.
3.3. Nyambedzano dzi ḓo vha dzo sedzesa kha u maanḓafhadza vhathu, u tsireledza pulanethe na thandululo dza khaedu dza ḽifhasi nga kha thandululo dzine dza vhuedza vhathu vhoṱhe.
A. Milaedza
1. U fhululedza
Khabinethe i fhululedza na u tamela mashudu kha:
- Muphuresidennde Vho Ramaphosa kha u pembela ḓuvha ḽavho ḽa mabebo nga Ḽavhuvhili ḽa 17 Ḽara 2020, musi vha tshi khou fara ṅwaha wa vhu68.
- Muphuresidennde Vho Alassane Ouattara na vhathu vha Cote d’Ivoire nga u fara khetho dze dza tshimbila zwavhuḓi.
- Muphuresidennde o khethiwaho wa United States of America (USA) Vho Joseph R. Biden, na vhathu vha USA, nga murahu ha khetho dze dza tshimbila zwavhuḓi.
- Master KG kha u wina Best African Act Award kha MTV EMA’s nga murahu ha luimbo lwe lwa bvuma vhukuma Jerusalema lwe a lu imba na Nomcebo Zikode, lwe lwa ḓo vha luṅwe lwa nyimbo khulwanesa ḽifhasini ḽoṱhe.
- Banyana Banyana vhe vha wina pfufho ya COSAFA Women's Championship lwa vhuṋa nga u tou tevhelelana musi vha tshi kunda Botswana nga zwikoro zwa 2-1.
- Bafana Bafana vhe vha khunyeledza masia oṱhe kha mitambo na Sao Tome na Principe u vha kha vhuimo havhuḓi ha u dzhenela kha mitambo ya 2022 Africa Cup of Nations.
2. Ndiliso
Khabinethe i swikisa ndiliso kha:
- Vhathu vha Ghana na muṱa na dzikhonani dza Muphuresidennde wa kale wa Ghana Vho Jerry Rawlings.
- Muṱa, khonani na vhashumisani vha Muoditha Dzheneraḽa we a vha a tshi khou fhedza u shuma Vho Kimi Makwetu vhe vha shumela shango ḽashu nga vhukoni ha nṱhesa na u shela mulenzhe kha u funza mvelele ya vhuḓifhinduleli kha kushumisele kwa zwiko zwa muvhuso. Lufu lwa Vho Makwetu lwo vha ndozwo khulwanesa kha phurofesheni ya u oditha na kha mushumo wa u bvela phanḓa na u fhaṱa ndaulo i re na vhuḓifhinduleli. Khabinethe i a ḓihudza nga uri Vho Makwetu vhe vha vha vho khethwa nga themendelo ya vhukoni havho kha Komiti ya Vhueletshedzi ha u Oditha yo Ḓiimisaho ya Mashango Mbumbano, mushumo we vha ita, hu si na u timatima, vho u ita nga vhukoni ha nṱhesa.
- Muvhuso na vhathu vha Palestina nga murahu ha u lovha ha Vho Dokotela Saeb Erekat. Vho Dokotela Erekat vho vha vhe Muṅwaleli Muhulwane wa Khorotshitumbe ya Dzangano ḽa Mbofholowo ḽa Palestina, muraḓo wa Komiti ya Vhukati ya Fatah na rapfunzo a ṱhonifheaho, murangaphanḓa kha nyambedzano dza mulalo dza Palestina na khonani ya tsinisa ya Afrika Tshipembe.
E. U tholwa
U tholwa hoṱhe ho fhira kha khwaṱhisedzo ya ndalukano na thendelo yo teaho.
1. Dzangano ḽi vhusaho ḽa Khomishini ya Vhupfumedzani, Vhukonanyi na Vhulamukanyi:
a. Vho Enos Ngutshane (Mudzulatshidulo);
b. Vho Siobhan Leyden;
c. Vho Kaizer Moyane;
d. Vho Sifiso Lukhele;
e. Vho Riefdah Ajam;
f. Vho Narius Moloto;
g. Vho Bheki Ntshalintshali;
h. Vho Thembinkosi Mkalipi;
i. Vho Thabitha Constance Mametja; na
j. Vho Tshepo Mahlaela.
2. Miraḓo i si ya khorondangi kha Bodo ya Vhalanguli vha Koporasi ya Zwiṱhavhane na Tshomedzo zwa Mmbi ya Afrika Tshipembe:
a. Muambasada Vho Jeanette Thokozile Ndhlovu (vho dovha vha tholiwa);
b. Dokotela Reginald Cassius Lubisi;
c. Vho Dokotela Phillip David Dexter;
d. Vho Refilwe Matenche;
e. Muofisiri Muhulwane (vho bvaho phensheni) Vho Lungile Christian Pepani;
f. Vho Fundiswa Skweyiya-Gushu;
g. Vho Timothy Mandla Sukazi; na
h. Vho Peta Nonceba Mashinini.
3. Themo ya Vhurathi kha Khoro ya Khoro ya Vhuinzhiniara ya Afrika Tshipembe:
1. Vho Refilwe Buthelezi;
2. Vho Prudence Madiba;
3. Vho Tshwaraganang Ramagofu;
4. Vho John Daniels;
5. Vho Mashao Lawrence Lebea;
6. Vho Kasango Nyembwe;
7. Vho Simphiwe Nathaniel Zimu;
8. Vho Thembinkosi Cedric Madikane;
9. Vho Sipo Mkhize;
10. Vho Nirvanna Rampersad;
11. Vho Liezl Smith Smith;
12. Vho Refilwe Lesufi;
13. Vho Sarah Skorpen;
14. Vho Abimbola Olukunle;
15. Vho Sandiswa Jekwa;
16. Vho Linda Njomane;
17. Vho Mpho Ramuhulu;
18. Vho Philile Precious Mdletshe;
19. Vho Lesetja Boshomane;
20. Vho Amelia Mtshali;
21. Vho Thulebona Memela;
22. Vho Simangele Mngomezulu;
23. Vho Otilia Mthethwa;
24. Vho Thembinkosi Gamedze;
25. Vho Phumza Zweni;
26. Vho Bhekinkosi WilliaVhoon Mvovo;
27. Vho Patronella Fikile Sibiya;
28. Vho Cingisa Mbola;
29. Vho Thulisile Mwelase;
30. Vho KeVhoaj Ramgobind Ojageer;
31. Vho Enson Muranganwa Mangwengwende;
32. Vho Thandeka Chili;
33. Vho Sifiso Keswa;
34. Vho Sejako Morejwane;
35. Vho Nirasha Sampson;
36. Vho Sewela Mutileni;
37. Vho Nokhana Moerane;
38. Vho Mamadi Isau Mailula;
39. Vho Natalie Skeepers;
40. Vho Matome Edmund Modipa;
41. Vho Dokotela Reginald Sethole Legoabe.
42. Vho Carlo Van Zyl;
43. Vho Ranthekeng Moloisane;
44. Vho Njabulo Nhleko;
45. Vho Elizabeth Theron;
46. Vho Arnold Heinz Sommer;
47. Vho Rachel Ledwaba;
48. Vho Nic Smit; na
49. Vho Sekete Zachia David Botsane;
4. Khomishini ya Ndinganyiso ya kutholele
a. Vho Tabea Kabinde (Mudzulatshidulo);
b. Vho Bhabhali kaMaPhikela Nhlapho;
c. Vho Lebogang Mulaisi;
d. Vho Puleng Tsebe;
e. Vho Mpho Vuma;
f. Thembi Chagonda;
g. Vho Zinzisa Pearl Mgobondela;
h. Vho Stieneke Jensma; and
i. Vho Dineo Mmako.
5. Vho Mashwahle Joseph Diphofa – Nyengedzedzo ya khonṱhiraka ya miṅwaha miṱanu sa Mulangi Muhulwane (DG) wa Muhasho wa zwa Sialala.
6. Vho Dokotela Phil Mjwara – Nyengedzedzo ya khonṱhiraka ya miṅwaha mivhili sa DG wa Muhasho wa Saintsi na Vhutumbuli.
7. Vho Dokotela Duncan Ettienne Pieterse – Tshanḓa tsha DG (DDG): Mbekanyamaitele ya zwa Ikonomi, Muhasho wa Vhufaragwama ha Lushaka.
8. Vho Dokotela Thuli Nomsa Khumalo – DDG: Ndangulo ya Tshanduko ya Kilima na Vhunzani ha Mufhe, Muhasho wa zwa Mupo, Maḓaka na Vhureakhovhe.
Mbudziso: Vho Phumla Williams – Muambeli wa Khabinethe
Luṱingo: 083 501 0139


text:
Luk To Kairo Mwanji Kipe
1
Luk Tiafiras ni dohaꞌa chengi ri rumbwero
1 Apukolaka Tiofilas, mwase hima miyafo Gotri nui nindo tiki ele sumbu hinga tinda ri wosisiwani sukwaro ti, wui tapa tiki ele mwanji ni wu kai kinani wu simiyandaro. 2 Wunu ele hima to metengei naha ele sumbu ni wui miya naha tiki heisini Gotri mwanji hinga nunu sawero mwanji ni wu mendini wu kairo. 3 Woro keke ani okwe do mwanji a kaisini mini ni a humbweꞌi ki ani okokonandau. Hinde wowani, ani gisi miyafo ele siraro sumbu mu mwe ni kipe naha ani hambwa kinani mwanji miyafo a sili sili tau kwambu a randaro. Woroti apa ele ni norukweni mini a kaisikonda. 4 O hinga a wosiwa mini kipe naha mi hambwa ki, ka mwanji mini ni wu ondiyakandiyaro ti o mwe naha.
Gotri ensel sirani Sekaraiya ni sawero, Jon ri rakonda
5 Jutiya ko ki Herot king apukolaka ete ri dawani o ki puris hima fori ya da, hi rihi ti Sekaraiya. Rini Apaisa ki sukwaro puris hima kupu fo. Humwe rihi ti Eron hima kupu ki taro, hi tihi ti Ilisapet. 6 Fini Gotri miyaningisopo tiki kipe naha tumbwa ete fi dani ele Apukolaka i lo mwanji hinga tinda ete, e, ri chengi tiki dau ele mwanji hinga tinda ete norukweni fi sirinandaro. 7 Woro fini che nambwe. Ilisapet che randa nambwe, tini cherangifarangi ete ti dau. Wowani mekupu ya fi ti.
8 Sekaraiya rini puris hima kupu lenga puris tau ra ki ya wu ta. Wosini Sekaraiya Gotri miyaningisopo tiki puris tau hinga ya ri randa. 9 Wunu puris hima i sumbu tini wu sirinani wui sumbu ni wu wosini Sekaraiya ni ya wu esi, wosiwa Apukolaka i aka tipa kipe ki ri raruni kuwa kipe tandau mwaꞌambwe ri tu ki. 10 Wosiwani o kuwa kipe tandau mwaꞌambwe ni ri tundawani himiyama hurahama miyafo o aka hoko o ki wu wausini Gotri ni ya wu uchahambwanda. 11 Wondawani Apukolaka i ensel sukwani ri tundau humokuto tei tapa mama tokwe ya ri eti. 12 Wosiwani ensel hima ori ni ri maꞌaini ri heini ri apapanakoni ete ya ri aki. 13 Ete wowani ensel hima ori ya rini sawe, “Sekaraiya, mini apa aki kei. Gotri mi uchahambwa ti ri mendiro. Mi humwe Ilisapet hurahama che foti ti rakonda. Wowa hi rihi ti ka hinga ma uchasi, Jon. 14 Ete wowa sembe mihi ti kipe tumbwa mi dani o mi eripendakonda. Ri tawa himiyama hurahama miyafo okwe o rini wu eripekonda. 15 Rini Apukolaka i miyaningisopo tiki hi omwesika laka ri torono. Rini waini uku tinga uku sumbwe kwambu tinga hinde apa ri a kumbwa. Ri nuwai sembe we tiki ete ri dawa, Gotri Himamwale funda rini talekondau. 16 Wosiwa rindo Isurel pe himiyama hurahama leni wui Apukolaka Gotri tambwa o wunu ri ratakonda. 17 Rini Ilaicha sumbu tinga ri kwambu tinga ri torosini Apukolaka ni ri mwaseni ri takondau. Wosini rindo yapai hima lei inaka ri jamekowa wui che lenga sembe wahapi wu oweno. Wondani Gotri mwanji ni sawesiyaꞌaindau himako wui inaka ti ri jamekowa sumbu kipe tini wondau himako i inaka tini wu torono. O hinga ri wo wo, rini hima lei sembe tini ri otokunasiwa Apukolaka tano tini wu nikisindano.”
18 Ete wowani Sekaraiya ga mwanji wasa ensel ni ya ri sawe, “Hinde hinga ani hambwano, do mi sawero mwanji mwe nahaꞌa mina? Ani mekupu a tihiro, wosiwani ai humwe okwe o hingambwa.” 19 Wowani ensel ga mwanji wasa ka hinga ya ai rini sawe, “Ani Gepuriyel, ani Gotri miyaningisopo tiki ani enindau. Gotri rinjenga ani humbwewani a taro ti, mwanji mini a bwani mwanji kipe naha mini a sawehambwa ki a taro. 20 Woro apa ma mendi. Do mini a sawero mwanji ahi ni sembe mi ha nambwe keke, takisopo mihi ti mini o dimisikonda, wosiwa mwanji hinde apa mi bwa kumbwa, waya dele sumbu hinga sukwawambwa. Do ai mwanji mini a sawero ti, o sukwano gisi ki mwe naha sukwa sindau.”
21 Wondawani ele himiyama hurahama Sekaraiya ni wu nikisindau le inaka miyafo ya wu hambwanda, ka bwele sumbu hinga to ka Gotri aka tipa we ki rini wosisiwani ete ri anayitindau. 22 Dani inumbwa ya ri sira, wosini mwanji wunu ri bwa ki mina, hinde ri bwa kumbwa. O hinga wowani ya wu hambwa, kari hima Gotri aka tipa kipe we ki sumbu anandi fo ri heiro. Sekaraiya rini takisopo ki mwanji ti hinde hinga wunu ri saweno, wofunu tapa tiki ya nimba ri ondiyakandiyanda. Takisopo rihi ti rini diminamburo. 23 Ete wosini Sekaraiya tau rihi humbusinimbwa, ri ko tokwe ya ri ai i. 24 Fi dani ikowani ri humwe Ilisapet sembe tinga ya ti da. O keke nika tapaꞌangi ba ti yanisini ya ti da. Wondani ya ti sawe, 25 “Apukolaka ele himiyama hurahama lei miyaningisopo tiki huruhumba ani andau keke ri heifuni do che ri ani hakondau.”
Ensel sirani Mariya ni sawero, Jisas o ti rakonda
26 Ilisapet che tinga ti dawani nika tapaꞌangi hatachi funda ikowani Gotri ri ensel Gepuriyel ni ri humbwewani Galili mapwa laka ki dau ko foki ya ri i, ko mwe hi ti, Nasaret. 27 Ri ini hima fori hopwe kinani wu ondiyasiro humwe chongo fo tambwa ya ri i. Ori hima hi rihi ti Josep. Rini Defit hima kupu fo. O humwe chongo hi tihi ti, Mariya. 28 Gepuriyel tini tambwa ini ya tini ri sawe, “O bai humwe, seꞌe. Gotri ri hima keke wo sumbu nini ri hasinda. Apukolaka nini ga o da.”
29 Mariya o mwanji ti mendikoni ete apapanani ya ti hambwa, “Ka bwele fo mwanji?”
30 Ete wowani ensel ya tini sawe, “Mariya, apa aki kei. Gotri ri hima keke wo sumbu o nini ri hasinda. 31 Ma mendi, sembe ga ni dasini hurahama che fo o ni rakonda. Wosini hi ti ka hinga ma rini uchasi, Jisas.
32 “Rindo hima apukolaka dakondau. Wowa ka hinga o apa rini wu uchakonda, kari kaumbwa naha dau Gotri Che. Wosiwa Gotri rini ondiyasiwa ri metele Defit daro hinga king apukolaka ori dakonda.
33 Rini Jekop hima kupu leni king apukolaka hinga ete ri aulindano. Wosiwa ri aulindau kwambu ti hinde apa humbu kumbwa.”
34 Ete wowani Mariya ga ensel ni ya sawe, “Ka sumbu hinde hinga apa sirano? Ani hima foriki hura a litowa.” 35 Wowani ensel ga mwanji wasa ka hinga ya tini ri sawe,
“Gotri Himamwale kipe nini ki o takonda, wosiwa kari kaumbwa naha dau Gotri kwambu o nini gwarosikonda. Wowa ichai o che ni rasiwa, ka hinga o wu uchakonda, rini halaya naha, rini Gotri Che.
36 “Ma mendi, ni hima kupu fo Ilisapet mekupu tihiro, woro tini okwe hurahama che ti ti sembe we tiki o ya da. Injelembwa ete wu sawendaro, tini apa che hinde ti ra kumbwa, cherangifarangi. Wosiwani sembe ga ti da dawani nika ti tapaꞌangi hatachi funda ri apa ya inda. 37 Gotri sumbuche fo hinde ri wosifu kumbwa, tinda ete ri wosindau.”
38 Ete wowani Mariya ya sawe, “Ma mendi, ani Apukolaka i tau ra humwe, o mi sawendau sumbu hinga ani ki sira kinawa sa sira.” Ete wowani ensel tini hanjaꞌaisini ya i.
Mariya Ilisapet ni hei ki iro
39 O gisi hinga Mariya saini imaꞌini kimba ele ki dau Jutiya mapwa kipe ko laka foki ya i. 40 Ti ini Sakaraiya aka tiki ti raruni Ilisapet ni ya ti weseꞌa. 41 Ilisapet, Mariya tini weseꞌaro ni ti mendikowani Ilisapet sembe we tiki dau che o ya apapana. Wosiwani Gotri Himamwale kipe ti Ilisapet sembe ki ya tini tale. 42 Ete wosiwani hapa tinga ti uchani ya ti sawe, “Gotri nini okulandau kwambu ti ele biya humwe ni ri handau kwambu tini dikiro. O ni sembe we tiki dau che okwe Gotri ri kwambu o rini ri hasinda. 43 Ani hinde na humwe hinga a dawani ai Apukolaka ri nuwai ani tambwa taro? 44 Ma mendi, wasamba ahi ti ni ani weseꞌaro ti a mendikowani ai sembe we tiki dau che apapanani eripeꞌaripero. 45 Nini sembe ti mwe naha ka hinga ni hasindau, Apukolaka nini sawero hingambwa ichai o hingambwa o ri wosikonda. Worokeke ma eripeꞌaripe.” Ilisapet to o hinga ya ti sawe.
Mariya hukwa
46 Ete wowani Mariya ya sawe,
“Sembe ahi ti Apukolaka i hi tini a rasaindau.
47 Himamwale ahi ti ani ratandau Gotri ni eripendau.
48 Ani ri tau ra humwe, woroti ani kapwa humwe, nimba rindo ani keke woro. Apa ga ichekai ga okwe himiyama hurahama le wu sawekonda, Gotri kipeheki omwesika laka ri ani haro tini.
49 Gotri rini kwambu naha, sumbu laka foti ri ani wosiro. Hi rihi ti halaya naha sini dau.
50 Hima keke wo sumbu rihi ti rini ni akindani ri tako tokwe dau hima leni ri rawakandau ti, apa ga ichekai ga o sumbu hingambwa ete ri wosino.
51 Ri tapa tiki kwambu chele sumbu miyafo ri wosindani inaka tiki hi wuhi numbwa nimba rasaindau hima leni ri humbwewani apumbwa apu wu ichiꞌuchandau.
52 Rini ele king apukolaka i kwambu tini ri rakaisini, ele hi nambwe dau hima leni ri rasaindau.
53 Rini iche wunu handau hima leni ri okulawani mwaꞌambwe miyafo naha wunu ki talesindau. E, ya mwaꞌambwe chele hima le wunu ri sawewani ya nimba wu inda.
54 Rini hima keke wo sumbu rihi ete ri hambwandani ri tau ra himache Isurel ni ri okularo.
55 Ka nui metele ni ete ri sawero hinga, ‘Ani Epuraham ga ele ri anitafenita lenga wunu keke ete a woni wunu ani okulandano.” ’
56 Mariya Ilisapet ga nika namili hinga ti dawanimbwa ti ko tokwe ya ti ai i.
Ilisapet Jon ni raro
57 Che rano gisi tawani Ilisapet gwai amwaka ya ti mendi. Wokoni hurahama che ti ya ti ra. 58 Wosiwani o ko kipe hima lenga ti hima kupu lenga Apukolaka Ilisapet keke woni tini okularo mwanji tini wu mendini tini ga funda ya wu eripeꞌaripe. 59 Gisi ti tapaꞌangi ini hatachi namili tawani o che hima tape kupu wu kuto ki ya wu ta. Wosini ri yapai Sekaraiya hi tiki rini wu uchasi ki. 60 Ete wowani o che nuwai ya sawe, “Mina. Hi rihi ti ka hinga nu uchasino, Jon.” 61 Ete wowani wunu ga ya tini sawe, “Ni hima kupu lei nindo ki hi foti o hinga uchasi nambwe.” 62 Wosini yapai ni tapa ba wu ondiyakandiyani ya wu sili, “Ka che ni hinde na hi tiki mi uchasi ki?” 63 Ete wowani ri sawewani me takoche foti wu ratawani ka hinga ya ri kai: “Hi rihi ti Jon.” Ete wokowani inaka miyafo ya wu hambwa. 64 Wokowani Sekaraiya takisopo ti haunakowani tarukwe rihi oti alekusiro ti ya ai dungwa. Wowani mwanji ri bwakoni Gotri hi ti ya ri rasai. 65 Ete wowani o ko kipe hima ele ya wu aki. Wowani ele sumbu wosiro mwanji suwa to Jutiya mapwa kipe kimba leki dau ele ko hinga tinda ete ini ya chiki. 66 Wowani ele hima mwanji suwa o tini wu mendini inaka miyafo wu hambwani ya wu sawe, “Ichai kari che hinde na hima hinga ri sirano?” Hinde wowani, ka hinga wu hambwani, Apukolaka i kwambu ti rini ga o da.
Sekaraiya hukwa
67 Gotri Himamwale kipe ti ri yapai Sekaraiya ki talesiwani Gotri mwanji bwarakarandau hima hinga ya ri sawe,
68 “Isurel hima kupu lei Gotri Apukolaka i hi tini ma rasaiwa nu rasai. Rindo ri tani himiyama hurahama rihi le keke woni nunu okulani ri ai ratani,
69 ri tau ra himache, Defit, ri anitafenita lei nindo ki hima forini nunu ri ai ratano hima kwambu naha hinga ya rini esi.
70 Ka ri wosiro ti, imbihumbwa Gotri mwanji bwarakarandaro hima kipe naha rihi lei takisopo ki ri bwaro hingambwa ri wosiro.
71 Ka ai nunu ratano hima ri nui miho lei tapa tenge tiki nunu ri ai ratani ele sembe amwaka nunu andau hima lei tapa tenge tiki ri ai nunu ri ratano.
72 Ri bwasiro ti, nui metele keke ri woni wunu ri okulani imbihumbwa wunu ga injiro mwanji kipe naha rihi tini ete ri hambwandano.
73 Rini mwe naha kari kau ri nasini nui metele Epuraham ga mwanji ri injiro tini ri ai hambwasini o hingambwa nunu ri wosikonda.
74 Nunu omwemendindau hima lei tapa tenge tiki ai nunu ri ratasiwa, ri tau ti nu aki nambwe nu randa ki.
75 Wondani ele gisi nuhi hinga tinda ete sembe halaya naha tiki nu dasini ri sumbu kipe ti nu sirinani ri miyaningisopo ki ele tau rihi ya nu randakonda.
76 Ai che, Jon, mini okwe kari kaumbwa naha ki dau Gotri mwanji bwarakarandau hima hinga o mini wu uchakonda. Mindo mi mwaseni mi ini Apukolaka i numbo ti mi otokunano.
77 Mindo ele ri himiyama hurahama leni mi ondiyakandiyawa wu hambwakonda, Gotri wui kapwa sumbu ri rani ri humbwesini ai wunu ri ratano.
78 Hima keke wo sumbu ti nui Gotri ki talesindau. Woroki hewen ko kipe lindana ti o nunu rumbwewa sikakonda.
79 Wosini ele hundu ki wu dasini kapwa sumbu wuhi keke hakondau hima le keke ri okusindakonda. Wosiwa numbo ri mekusindawa nui seke ti sumbu wahapi kumbwa nu ichiꞌucha ki.”
80 Dani ini o che, Jon, hima laka saini himamwale rihi ti kwambu ya i. Wosini hima da nambwe michi tiki ri dani Isurel hima kupu lei miyaningisopo tiki amwei sirano gisi ki ya ri ambwe.


text:
Sibasa
Sibasa ho vha hu Musanda wa zwa vhubindudzi ha Venda musi vhuḓilangi vhu saathu u wanalea nga nwaha wa 1979. Dzina iḽi ḽa uri Sibasa ḽo ḓa nga nwambo wa vhatshena vhe vha vha vha sa koni u bula uri "Tshivhasa".
"Tshivhasa" ndi dzina ḽa Khosi ya ha Tshivhasa ye ya vha itshi khou vhusa nga tshifhinga tshine vhatshena vho swika ngatsho Venda. Fhethu afha hu dovha ha ḓivhea nga u pfi Gambani kana Mbilwi. Henefha ndi hune ha wanala tshikolo tsha Mbilwi. Fhedzi musanda wo do pfulutshela Ṱhohoyanḓou.
Sibasa ndi tsini na Makwarela. Hafhala hune ha pfi thohoyandou ho rinwa nge havha hu tshi dzula khosi Thohoyanḓou.. ndi musanda wa vhavenda, ridi tongisa nga sialala!


text:
51Zwino ri tshi ḓa kha a uri Muṋe washu u ḓo vhuya lini a wana ho tou ita hani, a ri tsha ṱwa ri tshi ni ṅwalela. 2Hufha inwi vhaṋe ni tshi zwi ḓivha zwavhuḓivhuḓi uri Muṋe washu musi a tshi vhuya u ḓo ḓa sa fobvu ḽi tshi ḓa vhusiku ḽi songo lindelwa. 3
Vhathu vha tshi kha ḓi ri, “Ḽo lala, a hu na khombo,” zwenezwo kathihi fhedzi vha ḓo tshenuwa vho no lovha tshoṱhe; a zwi na vhutinyelo, zwi nga musadzi a re muthu wa thovhela a tshi tshenuwa o welwa nga vhuṱungu ha musi a tshi vhofholowa.
4Hone inwi vha hashu, ngauri a ni dzuli swiswini, ni nga si tshenuwe no ḓelwa nga heḽo ḓuvha sa musi ni tshi ḓelwa nga fobvu. 5Hufha inwi noṱhe ni vhathu vha tshedza; ni vhathu vha masiari, a ri vha vhusiku kana vha swiswi. 6
1 Pit. 5:8
Ndi zwone-ha ri songo tsha nga vhaḽa vhaṅwe vho eḓelaho, kha ri karuwe ri fhaṱuwe. 7
Ef. 5:18
U eḓela hu eḓelwa vhusiku; na u kambwa ndi zwithu zwa vhusiku hezwo; 8
Ef. 6:11-17
2 Korint. 6:7
10:4
riṋe a ri vha vhusiku ri vha masiari, ndi zwone kha ri fhaṱuwe-ha, khanani ri pile nga tsimbi ine ya vha lutendo na lufuno, nguwane yashu i vhe u lavhelela u tshidzwa, 9ngauri tshe Mudzimu a ri nangela tshone a si u haṱulelwa ṱhamu, ndi u tshidzwa nga Muṋe washu Yesu Khristo, 10Ene we a ri fela uri naho ro karuwa ri vha tshilaho a tshi vhuya, nangwe ro eḓela na vho faho, ri kone u ḓo tshila roṱhe nae.
11Ndi zwone-ha, khuthadzanani ni fhaṱane, sa zwine na khou ḓi zwi ita.
12
Zwino vha hashu, ri a ni humbela ri ri: Hulisani vhane vha ḓinetisa nga u ni shumela vhó vhewa nga Muṋe washu uri vha ni linde vha ni laye. 13
Vhenevho vha funeni ni vha hulise nga maanḓa ni tshi itela mushumo wavho. Dzulani ni tshi anḓana.
14
Ndi zwone vha hashu, ri a ni kwengweledza ri ri: ni laye vhabva, vho kuleaho miraḓo ni vha khwaṱhise, vha si na nungo ni vha tikedze; ni songo fhelela muthu na muthihi mbilu. 15
Rom. 12:17-20
1 Pit. 3:9
Ni songo lifhedza vhuvhi nga vhuvhi na kathihi; misi yoṱhe ni luse u itelana zwivhuya, ni itele na vhathu vhoṱhe.
16
Rom. 12:12
Takalani misi yoṱhe; 17
ni dzule ni tshi rabela, 18na tshini tshine na ṱangana natsho ni livhuhe. Ndi zwone zwine Mudzimu a funa inwi ni re vha Khristo Yesu ni tshi zwi ita. 19
Ef. 4:30
Mish. 7:51
Ni songo dzima u duga ha Muya nga u thivhela mishumo yawe. 20
Ni songo nyadza zwine Mudzimu a ni ḓivhadza nga vhuporofita, 21
1 Korint. 14:29
hone ni tshi sedzesesa zwoṱhe, ni nange zwi re zwivhuya. 22Zwo vhifhaho ni laṱe kule.
23
Ngavhe Mudzimu, Ene Ṋemulalo, a tshi ni ita vhakhethwa tshoṱhe, a vhulunga muya na mbilu na muvhili, uri Muṋe washu Yesu Khristo a tshi vhuya a wane hu si na tshi no solisea. 24
Ane a ni vhidza u a fulufhedzea, ha nga kundwi u zwi ita.
25Vha hashu, ni ri rabelele-vho.
26Ni nndumelisele vhatendi nga inwi vhoṱhe. Ni reshane nga u kuvhatedzana sa vhatendi.
27
Afha ndi khou khwaṱhisa nga dzina ḽa Muṋe washu ndi ri: luṅwalo holu lu vhalelwe vhatendi vhoṱhe.
28Ngavhe Muṋe washu Yesu Khristo a tshi ri itela vhuthu.


c: text/plain

text:
Ku na mikarhi leyi hinkwaswo swi langutekaka swi nga fambi kahle evuton’wini bya wena. Ku nga va ku ri swin’wana na swin’wana ku sukela eka ku loveriwa hi murhandziwa, ku fa ka vukati, vunghana lebyi feke ku ya eka ku lahlekeriwa hi ntirho wa wena. Ku lahlekeriwa kumbe nyumisiwa koloko ku nga ku siya u titwa u tsanile, u nga koti ku tipfuna no hlundzuka u tlhela u hlunama hikwalaho ko ehleketa leswaku u deleriwile.
Xi horisa lava vavisekaka timbilu,
xi bohelela timbanga ta vona.
PISALEMA 147:3
Ú fana ni murisi loyi a byiselaka ntlhambi wa yena emadyelweni;
ú ta hlengeleta swinyimpfana, a swi tlakula,
vamana wa swona, ú ta va byisa khwatsi.
ESAYA 40:11
“Xi ta sula mihloti hinkwayo emahlweni ya vona, ni rifu a ri nga ha vi kona; hambi ya ri mahlomulo kumbe ku rila kumbe ku vaviseka a swi nga ha vi kona, hikuva leswo sungula swi hundzile.”
Kutani loyi a tshameke exiluvelweni a ku: “Vonani, ndzi endla swilo hinkwaswo swi va leswintshwa.”
NHLAVUTELO 21:4-5a
Emikarhini yo karhata mitlhaveko ya hina ya hi xanisa. Hi tikuma hi tshikelelekile miehleketo hi ri karhi hi lumbeta Xikwembu ku va xi nga hi endlelangi leswi a hi swi languterile. Kasi Xona xi hi tshembisa vukona bya xona hi mikarhi hinkwayo no hi rhurisa madzolonga endzeni ka hina:
Hikuva Xikwembu xi te: “Ndzi nga ka ndzi nga ku tshiki, kumbe ku ku cukumeta, ni siku ni rin’we.” Hikokwalaho hi nga vula hi tiyile, hi ku:
“Hosi i mupfuni wa mina, a ndzi nga chavi nchumu;
munhu a nga ndzi endla yini xana?”
VAHEVERU 13:5b-6
“Ndzi mi byerile swilo leswi leswaku mi va ni ku rhula eka mina. La misaveni, mi ta va ni mahlomulo, kambe tiyani timbilu, ndzi hlurile misava.”
YOHANE 16:33
Loko hi twa ku vava, hi tala ku khomelela eka leswi nga hoxeka kutani hi nga voni ndlela yo tihumesa. Kasi Bibele yi hi khutaza ku langutisa eka tlhelo lero vangama ra swilo no rivala hi leswi hundzeke:
“Wena Yobo, veka miehleketo ya wena eka Xikwembu,
tlakusa mavoko u khongela xona.
Leswo biha leswi nga ka wena, swi cukumete kule,
u nga pfumeleli leswo homboloka swi nghena emutini wa wena.
Loko u endla tano, u ta languta emahlweni u nga soleki,
u ta va u hlayisekile u nga chavi nchumu.
Mahlomulo ya wena a wu nga ha ma tsundzuki,
u ta ma rivala ku fana ni mati lama khulukeke ma hundzela mahlweni.
Kutani vutomi bya wena byi ta vangama kukota dyambu ninhlekanhi,
xinyami xa byona xi ta tlhavela hi vurhonga.”
YOBO 11:13-17
*Tindzimana ta matsalwa ti huma eka Bibele ya Xitsonga ya 1989.
Yi kandziyisiwile no hangalasiwa hi Vandla ra Bibele ra Afrika-Dzonga.
www.biblesociety.co.za


text:
91Ho vha hu na muṅwe Mubenyamini, munna wa mupfumi wa muḓivhalea we a vha a tshi pfi Kishi ṅwana wa Abiele, ṅwana wa Tseroro, ṅwana wa Bekhorathi, ṅwana wa Afia wa Benyamini. 2
16:6-7
2 Sam. 14:25
Munna uyo o vha e na ṅwana wa mutuka a no pfi Saulo, wa lunako, wa nungo, hu si na ane a mu fhira kha Vhaisraele. Saulo o vha a tshi fhira vhoṱhe nga u lapfa, vhaṅwe vhathu vha tshi tou mu guma nga mutsinga.
3Zwino donngi dza Kishi khotsi a Saulo dza xela, Kishi a vhudza ṅwana wawe Saulo a ri, “Ṱuwa na muṅwe wa phuli ni yo ṱoḓa donngi.” 4Ndi hone a tshi buḓekanya mivhundu ya Efraimi na shangoni ḽa Shalisha, hone vha si dzi wane. Vha fhirela phanḓa vha dzhena shangoni ḽa Shaalimu, hone donngi dzo vha dzi siho afho. Ndi hone vha tshi buḓekanya shango ḽa Benyamini, hone na henefho vha si dzi wane. 5Musi vha tshi swika shangoni ḽa Tsufu Saulo a vhudza phuli ye ya vha i nae a ri, “Kha ri hume, khotsi anga vha sa vho ḓo litsha u elekanya zwa donngi vha vho ḽa mbilu nga riṋe.”
6Huno iyo phuli ya fhindula ya ri, “Muḓini uno hu na muḓinḓa wa Mudzimu. Munna uyo vhathu vha a mu hulisa. Zwoṱhe zwine a amba zwi a itea zwo tou ralo. Nga ri ye hone zwino. Khamusi a nga ri vhudza uri ri ṱutshele ngafhi.”
7Saulo a vhudza phuli yawe a ri, “Arali ra ya ha uyo munna ri ḓo mu fha mini? Zwiḽiwa zwine zwa vha mikhwamani yashu zwo fhela. A ri na tshifhiwa tshine ra nga ṋea uyo muḓinḓa wa Mudzimu. Tshine ra vha natsho ndi mini?”
8Phuli ya dovha ya mu fhindula ya ri, “Nṋe ndi na ḽingwende ḽa siliva. Ndi ḓo ḽi ṋea uyo munna wa Mudzimu uri a ri vhudze nḓila ine ra fanela u i fara.” ( 9Zwiḽa kale kha ḽa Israele arali muthu a tshi yo vhudzisa Mudzimu, o vha a tshi ri, “Nḓarieni ha muvhoni,” ngauri muporofita wa misi ino, kale o vha a tshi pfi muvhoni.)
10Saulo a vhudza phuli yawe a ri, “Ndi zwone, nḓarieni.” Ndi hone vha tshi livha muḓini he ha vha hu na uyo muḓinḓa wa Mudzimu. 11Hezwi vha tshi khou gonya tshivhanga vho livha muḓi uyo, vha ṱangana na vhaṅwe vhasidzana vha tshi ya u ka maḓi, vha vha vhudzisa vha ri, “Muvhoni u hone naa?”
12Vhasidzana vha fhindula vha ri, “U hone, ngoyo henefho phanḓa haṋu. Ni ṱavhanye, o ḓa fhano muḓini wa hashu ṋamusi, ngauri vhathu vha khou ya u ṋekedza tshiṱhavhelo tshikwarani. 13Hezwi ni tshi tou dzhena muḓini, ni ḓo mu wana a sa athu gonya tshikwarani u yo ḽa. Vhathu vha nga si thome u ḽa a sa athu swika, ngauri ndi ene ane a fanela a shudufhadza tshiṱhavhelo, ndi hone vho vhidzwaho vha tshi ḓo kona u ḽa. Gonyani zwino, tshifhinga tshino ni nga mu wana.”
14Ndi hone vha tshi gonya muḓini; vho no dzhena muḓini vha ṱangana na Samuele e nḓilani ya u ya tshikwarani. 15
Zwino Saulo a tshi ḓo vuwa a tshi ḓa, Muṋe washu izwo o vha o no dzumbululela Samuele a ri, 16
“Matshelo nga tshifhinga tshenetshi ndi ḓo ruma muṅwe munna ha iwe, u bva shangoni ḽa Benyamini. U mu ḓodze a vhe murangaphanḓa wa vhathu vhanga vha Israele. Ene u ḓo lamulela vhathu vhanga kha Vhafilista. Ndo sedza u tambula ha vhathu vhanga, tshililo tshavho tsho swika kha Nṋe.”
17
Samuele a vhona Saulo, Muṋe washu a mbo mu vhudza a ri, “Hoyo ndi ene munna we nda u vhudza ngae, ndi ene ane a ḓo linda vhathu vhanga.”
18Saulo a ṱangana na Samuele khoroni a mu vhudza a ri, “Ri khou vhudzisa hune ha dzula muvhoni.”
19Samuele a fhindula a ri, “Ndi nṋe muvhoni, mphelekedzeni ri gonye tshikwarani, ngauri ṋamusi ri ḓo ḽa roṱhe, nga matsheloni ndi ḓo ni litsha na ḓiṱutshela, nahone ndi ḓo ni vhudza zwoṱhe zwi re mbiluni yaṋu. 20Dza nga vha donngi dze na xedza mbamulovha, ni songo ḽa mbilu ngadzo, dzo wanala. Huno ndi nnyi ane a ṱulutshelwa nga Vhaisraele? A si inwi na muṱa wa khotsi aṋu naa?”
21
Saulo a fhindula a ri, “Nṋe ndi wa Benyamini, ndi wa tsinde ḽiṱukuṱuku kha Vhaisraele, muṱa wa hashu ndi wone muṱuku kha tsinde ḽa Benyamini! Zwino khezwi vha tshi amba na nṋe nga u ralo?”
22Ndi hone Samuele a tshi isa Saulo na phuli yawe vhuḽeloni, a vha dzudza hu no dzula vhaḓivhalea. Ho vha ho kuvhangana vhane vha nga swika mahumi mararu a vhanna. 23Samuele a vhudza mubiki a ri, “Ḓisani uḽa muraḓo wa ṋama ye nda ni ṋea, yeneiḽa ye nda ni vhudza uri ni i vhetshele thungo.”
24
Mubiki a dzhia tshizwa a tshi vhea phanḓa ha Saulo. Samuele a ri, “Zwe na vha no vhetshelwa zwone ngezwi. Iḽani, tshee nda ri, ‘Ndo vhidza vhaeni,’ zwo vhetshelwa inwi uri ni zwi ḽe vhuṱamboni hovhuno.”
Ndi hone Saulo a tshi swiṱula na Samuele.
25Musi vho no tsela muḓini vha tshi bva tshikwarani, Samuele a amba na Saulo vhe ṱhangani ya nnḓu yawe.
26Nga matshelo vha fhinduwa nga maḓautsha. Musi mapfuvhi a tshi tswuka, Samuele e ṱhangani ya nnḓu, a vhidza Saulo a ri, “Vuwani, ndi khou ṱoḓa u ni fhelekedza!” Saulo a vuwa, ene na Samuele vha bvela nnḓa vhoṱhe. 27Vha tshi swika muledzoni wa muḓi, Samuele a amba na Saulo a ri, “Vhudza phuli yau i fhirele phanḓa.” Phuli ya fhirela phanḓa, Samuele a isa phanḓa a ri, “Inwi rangani u ima ndi ni vhudze zwe Mudzimu a amba.”


text:
11
Ek. 30:11-16
Nga ḓuvha ḽa u ranga ḽa ṅwedzi wa vhuvhili wa ṅwaha wa vhuvhili Vhaisraele vhó pfuluwa Egipita, Muṋe washu a amba na Mushe henefho phangani ya Sinai, denndeni ya u ṱangana na Mudzimu, a ri, 2“Iwe na Aroni ni vhale Vhaisraele nga mitupo na miṱa. Ni ṅwale mutevhe wa madzina a vhanna vhoṱhe 3u thoma kha vha miṅwaha ya 20, vho teaho u bva pfumo. Ni vha vhale ni tshi tevhedza gomane dzavho. 4Tsinde ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽi vhe na munna muthihi ane a ni farisa. Onoyo a vhe muhulwane wa mutupo wawe. 5Madzina a vhanna vhane vha ḓo ni farisa ngea:
16Ndi vhone vhanna vho nangwaho kha tshivhidzo, vharangaphanḓa vha matsinde a vhomakhulukuku. Ndi vhone vhahulwane vha matsinde a Vhaisraele.
17Mushe na Aroni vha dzhia vhanna avho vhe vha nangiwa, 18vha vhidza vhathu vhoṱhe vha kuvhangana nga ḓuvha ḽa u ranga ḽa ṅwedzi wa vhuvhili, vhathu vhoṱhe vha ṅwaliwa zwi tshi ya nga matsinde na miṱa yavho, ha ṅwaliwa madzina a vhanna vhoṱhe u thoma kha vha miṅwaha ya 20, 19nga he Muṋe washu a laya Mushe. Mushe o tou ralo a tshi vha vhala phangani ya Sinai. 20-46Vhanna vhoṱhe u thoma kha vha miṅwaha ya 20, vhe vha vha vho tea u bva pfumo, vho ṅwalisa madzina nga tsinde na muṱa, ha thomiwa nga tsinde ḽa Rubeni tanzhe ḽa Jakopo. Vhó ṱangana vhoṱhe ngevha:
47Vhalivi vhone a vho ngo ṅwaliwa na maṅwe matsinde, 48nge Muṋe washu a vha o vhudza Mushe a ri, 49“Musi u tshi vhala vhanna vho teaho u bva pfumo, u songo vha ṱanganya na tsinde ḽa Livi. 50Vhalivi vhone u vha vhetshele u sedza zwa dennde ya mbulungelo ya mulanga na thundu dzayo dzoṱhe. Vha ḓo i hwala na thundu dzayo, vha shuma ngomu hayo, vha ṱoka mishasha yavho u mona nayo. 51
Musi ni tshi ṱokolola mishasha yaṋu ni tshi fhirela phanḓa, Vhalivi vha ḓo akhulula dennde, vha dovha vha i akha hoṱhe-hoṱhe hune na ḓo ṱoka mishasha yaṋu. Muthu a si Mulivi ane a vhuya a sendela tsini ha iyo dennde nga a vhulawe. 52Vhaṅwe Vhaisraele vha ṱoke mishasha yavho, tshigwada nga tshigwada, munna muṅwe na muṅwe e na vha tsinde ḽawe, e kha khethekanyo yawe. 53Hone Vhalivi vha ṱoke mishasha yavho u mona na dennde uri vha i linde, hu songo vhuya ha sendela muthu tsini hayo a ntsinyusa nda vhulaha vhathu vha Israele.”
54Ndi hone Vhaisraele vha tshi ita zwoṱhe zwe Muṋe washu a laya Mushe.


text:
Event
Youth month expo 2019
Celebrating youth month
Event Schedule
28 Jun - 30 Jun 2019 08:00 AM - 06:00 PM past event
Giyani Stadium
Giyani, Giyani, Limpopo, South Africa.
Youth Month Expo 2019
Vana Muntshwa wa migingiriko, u tlhela uti katsa eka mapfhumba yaku tlangela nhweti ya vantshwa na Munghana Lonene FM hi ndlela leyi landzelaka:
Hlangana na xitichi xa wena na vahaxi hi wa Vuntlhanu wa ti 28 June eKhomanani Youth Development Centre eVuhehli, laha hinga tava hiku tisela migingiriko leyi landzelaka;
- Tipoyitere (Poetry)
- Swikeche (Drama)
- Vanwambhurhi (Beauty Contest) Traditional & Modern
- Mincino ya ndhavuko
- Ku leteriwa hi wunwani wa khale ka mubohiwa wa munthswa (ex-convict youth)
Hi muqivela wa ti 29 June, Thembzana Reloaded u ta ku tisela nongonoko Switshongo Thwii hi awara 09h00 na mixo ku suka eVahlave shopping complex eGiyani Section A, kasi hi awara ya 11h00 hi kongoma e Giyani Stadium laha hi nga tava hi seketela Mayoral cup ya Masipala wa Giyani. Swinyanyuli swa siku swi ta katsa Boti Ready, Boti na Boti, Comrade Mfundisi, Mactrevor na Xiphola.
Hi Sonto wa ti 30 June Thembzana Reloaded u tlhela aku haxela nongonogoko wa Lathela ku suka kona eVahlave complex e Giyani section A ku suka hi awara ya 09h00 ni mixo. Kasi endzhaku ka sweswo Ras Nyiko Sithole u ta ku haxela Tifayinali ta Mayor’s cup Thwii ku suka eGiyani Stadium hi awara ya 14h00.
Munghana Lonene FM Makomba Ndlela.
#Makombandlela
ADVERTISEMENT


text:
Xillenge
Muti waka Xillenge i muti lowu vulavulaka Xitsonga. Ku hava vumbhoni lebyi seketelaka leswi, kambe kuvuriwa leswaku vakaxillenge vave tihosi ta ndzhawu leyi vuriwaka leswaku hile: Xillengeni (Chillengeni). Kuni swimutana swo hlaya e hansi ka muti wa Xillenge, kambe swi hlangana eka Kokwani-xindhuwe loyi a vuriwaka : Khwembe.
Nxaxamelo lowu tiviwaka wa vakwokwa-wa vakwokwani vaka xilenge wu sungula eka Khwembe ivi wu ta haleno.
Xithopo xa muti[Lulamisa | edit source]
Xi thopo lexi landzelaka i xa muti wa ka Xillenge, naswona xitiveka ngopfu le ka xibhabhele e Muzambhiki.
Zindhe!... ( Siyendha )
S'bonge sihle... ( Mthovokazi )
Khwembe!... ( Kwembe ra ku hiwa arina murhu! )
Nhongo!...
Mzaya!...
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Xillenge loko swiri karhi swi thopa xivongo lexi, kambe hinkwaswo swo thlelela eka khwembe.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka ra Vatsonga[Lulamisa | edit source]
Hi ku ya hi Henri Junod va ka Xillenge, va hlayiwa eka rhavi ra Va hlengwe e ka rixaka ra Vatsonga. Leri i rhavi Leri kulu eka ma rhavi ya ntsevu lawa Junod a tsaleke ha wona.[1]
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henry Junod - Life of a South African Tribe - Vol 1, Pages 16 - 19


text:
Abstract:
Ndzavisiso lowu a wu langutanile ni vutoloki etikerekeni. Vutoloki lebyi hi ntolovelo byi tirhisiwa tanihi vuhlanganisi exikarhi ka vanhu va tinxaka to hambanahambana ka swa tindzimi xikan’we ni ndhavuko wa vona. Ku ya hi Pochhaker (2014:11) theme ra vutoloki, tanihi vuhundzuluxi lebyi byi khumbaka ririmi ro sungula ku ya eka ririmi ra vayingiseri. Ku va vutoloki lebyi byi va bya risima xikan’we na ku humelela kahle, tindzimi timbirhi ta khumbeka. Xikongomelonkulu xa ndzavisiso lowu a ku ri ku xopaxopa xikan’we ni ku paluxa mitlhontlho ni swiphiqo leswi vatoloki va hlanganaka na swona etikerekeni ta manguvalawa erixakeni ra Vatsonga. Hi ku landza nhlokomhaka ya ndzavisiso lowu, dizayini ya ndzavisiso yi vile ya maendlelo ma nkoka hi xikongomelo xo lava ku hlamula swivutiso swa ndzavisiso. Maendlelo ma vuxiyaxiya na nhlokohliso wa swivutiso ma tirhisiwile ku hlengeleta vuxokoxoko bya ndzavisiso lowu. Ku kota ku fikelela ni ku humesela ehandle mitlhontlho etikerekeni hi nkarhi wa michumayelo, ku nhlokohlisiwile vatoloki va makumembirhi. Vuxokoxoko hinkwabyo byi hlayisiwile ni ku rhikhodiwa hi thepi ya mpimo na xikalo xa H4. Tikereke leti ti tirhisiweke eka ndzavisiso lowu ti hlawuriwile hi ku landza mahlawulelo ya sampulu. Ndzavisiso lowu wu humeserile yin’wana ya mitlhontlho ya vutoloki yo fana ni ya ku pfumaleka ka ku hetiseka ka ririmi, ku siyetiwa ka mahungu, rivilo ra muchumayeri, ku siyeta ni swivulwa swo kala nkoxometo na swin’wana. Mimbuyelo yi humelerisile swin’wana swa swivangelo swa mitlhontlho leyi leswaku swi va kona hi ku pfumaleka ka vatoloki lava va tokoteke eka swa vutoloki. Ku va tikereke ti va ni mitolovelo ya ku tolokisa vanhu lava va nga na vutivi bya tindzimi timbirhi hi wun’wana tlhontlho. Xin’wana xa swibumabumelo swa ndzavisiso lowu hileswaku vuleteri byi endliwa tanihi ndlela yo antswisa ntokoto wa vutoloki, xikan’we ni ku dyondzisa vatoloki hi tinxaka ta vutoloki ni maendlelo ma kona. Ndzavisiso lowu wu ni nkoka eka vatoloki, vachumayeri, kereke xikan’we na nhlengeletano.
The focus of this study was church interpreting, which is commonly used to facilitate communication between individuals and groups of different linguistic and cultural backgrounds. According to Pochhacker (2004:11) the term interpreting refers to a form of translation in which a first and final rendition in another language is produced based on a one-time presentation of an utterance in a source language. For effective and efficient interpreting to take place, two languages were involved. The main aim of this study was to explore the challenges and problems faced by church interpreters in some selected charismatic churches in Vatsonga communities. The nature of this study dictated that the qualitative approach be employed in order to provide credible and trustworthy answers to its research questions. The data was collected in the natural setting of the participants. In this approach, two research techniques were used, namely, observation and interviews methods. Church observations and twenty participants were interviewed to establish the challenges they face during church sermon interpreting. All the interviews were audio-taped using the Zoom H4 digital recorder. Purposive sampling was used to select the churches and the interpreters who took part in this study. The study revealed that there were several challenges such as linguistic competence, abandonment of messages, tempo of the preachers, skipping and incomplete sentences facing church interpreters. The results revealed that some of these challenges were because church interpreters might not have received formal training on how to interpret, and that they did not have enough knowledge in interpreting. It was often assumed that anyone who speaks more than one language could be a church interpreter. A workshop was conducted as an intervention to improve the interpreting skills of the interpreters and to teach them different interpreting strategies and methods. This study would be important to the interpreters, preachers and the church congregation.


text:
Hipuru Sios Leni Rumbwero Chengi
1
Gotri Che ri mwanji nunu ni sawero
1 Imbihumbwa Gotri nui metele leni ele wunu ri ondiyasiro gisi ki ele ba fo ba fo sumbu ki Gotri mwanji bwarakarandaro hima lei takisopo tiki mwanji miyafo ri bwandaro. 2 Woroti apa do gisi oti gisi jipe ti kamindache ya dawani Gotri ri Che ri takisopo tiki bwasiro mwanji ti apa do ya nu mendinda. Gotri ri Che tapa rihi tiki do nuwe ri wosiro. Wosini rini ondiyasiro ti, ele mwaꞌambwe tinda rihi ri na kinani. 3 Gotri lindana naha sini dau hinga ri Che ri nunu keke o hingambwa ri dau. Rini funda Gotri naha hinga. Ri mwanji ti kwambu tinga dawani o mwanji ni ele mwaꞌambwe hinga tinda ete sirinandau. Rini kapwa sumbu rani ri rumbwendau tau rihi ti ri humbusini kari kau Gotri Apukolaka ri tapa mama tokwe ya ri lininda.
Gotri Che ensel leni dikindau
4 Ka hi ri Yapai rini uchasiro ti, ensel leni uchasiro hi tini dikisindau. Wosiwani rini ensel leni dikisiwani wunu ri tako tokwe wu dau. 5 Hinde wowani, injelembwa Gotri ka hinga sawero,
“Mini ai che naha. Apambwa naha mini a raro.”
Wosini ri ai sawe,
“Ani ri yapai naha a sirawa rini ai che naha ri dano.”
Woroti ele ensel ni o mwanji hinga fo ri sawe nambwe, mina. 6 Ri Che funda naha ri do nuwe ki ri rawakakoni rini ni ya ri sawe,
“Ele Gotri ensel hinga hi rihi tumbwa sa wu rasai.”
7 Wosini ensel ele ni ka hinga ya wunu ri sawe,
“Rini ele ri ensel leni ri wosiwani wui ichiꞌucha ti ausuwa sindau hinga.
Rini ele ri tau ra himache ni ri wosiwani wu randau tau ti hi hinga wu undau.”
8 Woroti Gotri Che ni ka hinga ya ri sawe,
“O Gotri ahi, mini ete da ete da King Apukolaka.
Mini sumbu kipe naha tunumbwa mi sirinani apa ele mwaꞌambwe tinda ete mi aulindano.
9 Mini sumbu kipe naha kekembwa mi wondani ele kapwa sumbu ni mi diyahandau.
O sumbu hinga ti keke Gotri, o mi Gotri naha, rindo rihi mini nani ri ondiyasiwani eripeꞌaripe sumbu ti mini ki miyafo naha sukwaro.
O hinga keke mi nau le wui eripeꞌaripe sumbu ti mi eripeꞌaripe sumbu hinga hinde apa wu toro kumbwa.”
10 Wosini o hingambwa rini ai sawe,
“Apukolaka, injelembwa do nuwe mi wosisiwani kwambu naha ete dau, e, niri ti okwe mi tapa tiki mi wosiro.
11 Woroti niri tinga nuwe tinga nikaꞌari simba hinga yini humbuno. Mini mina. Mini ete mi dano.
12 Wosiwa hima to nikaꞌari simba tini lepehendau hinga mi toroni mi lepeheno.
Wosini nikaꞌari ako ni ai injindau hinga nuwe tinga niri tinga o hingambwa mi wosino.
Woroti, mini apa hinde mi ha kumbwa, o mi dau hinga ete mi dano. Gisi mihi ti okwe hinde apa humbu kumbwa.”
13 E, injelembwa Gotri ete sawero,
“Mini ai tapa mama tokwe ma liti. Wowa ichai ele mi miho hima le a wosiwa mi seke tako tokwe wu dano.”
Woroti do mwanji Gotri ensel forini ri sawe nambwe. Mina. 14 Ensel le wunu hima minde hinga mina, wunu himamwale. Wunu Gotri tau tini wu randau. Gotri to wunu rumbwewani wu ini ele ri ai rata ki hambwandau sembe ha hima leni wu okulandau.


text:
Mhangana
Mhangana i nsinya lowu kumeka ngopfu-ngopfu e Afrika-Dzonga. Nsinya lowu wu hava mihandzu, kambe wuna makamba lama taleke mati naswona wu veka swiluva swotshuka. Murhi wa Mhangana wu tirhisiwa ngopfu ku horisa vuvabyi bya Nchuluko,[1] na swona mati ya wona wa tirhisiwa ku endla mafurha yo tola xikandza.[2]
Kuhangalaka[Lulamisa | edit source]
Nsinya lowu wu kumeka ngopfu e misaveni leyi omeke naswona yiri na maribye. Wa kumeka e makhwatini ya mananga, naswona wuthlela wukumeka e ribuweni ra Kapa ra vuxa-dyambu kufikela e Natala, kuya e nwalungwini e Mzambhiki, e Swazini na Zimbabwe.[2]
Swiyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ "Aloe ferox". Floridata. Archived from the original on 1 May 2009. Retrieved 14 May 2009.
- ↑ 2.0 2.1 "Aloe ferox Mill.". PlantzAfrica. Archived from the original on 7 May 2009. Retrieved 14 May 2009.


text:
Lembe
Lembe i mpimo wa nkarhi lowu tekiwaka hi misava ku hetisa ndzhendzeleko wa wona emahlweni ka dyambu. Hikwalaho ka ku ndzuluka ka misava, lembe ri fambisana na ku hundza ka tinguva, leti voniwaka hi ku cinca ka maxele, ti awara ta kuvonakala ka dyambu, na ku ku kula kumbe ku tsana ka swimilana na ku nona ka misava yo rima. Kuna tinguva ta mune e misaveni kunga: ximun'wana, ximumu, xixikana na xixika.
Hikwalaho, lembe i ntengo wa nkarhi lowu xungetelaka nhlayo ya masiku lawa misava yi tekaka wona ku hetisa ndzhendzeleko wa yona eka khalendara. Khalendara ya Gregori, kumbe khalendara leyi tolovelekeke, yi kombisa lembe riri na masiku ya 365 wa masiku kumbe 366 eka lembe ravumune eka nhlayo.
Eka ntivo-tinyeleti, lembe ri hlamuseriwa riri na masiku ya 365.25 laha ha rin'we ra wona ringana 86,400 wa ti sekende, leswi hlengeletelanaka kufika eka 31,557,600 wa ti sekende leti kumekaka e lembeni.[1]
Riviti lembe ri thlela ri yelana na lembe ra nguva yo karhi, lembe ra swa timali, lembe ra swa tidyondzo, sweswo-sweswo. Hilaha ku fanaka, riviti lembe ri nga tirhisiwa ku hlamusela ndzhendzeleko wa ti pulaneti tin'wana. Riviti leri ringa ha thlela ri tirhisiwa ku hlamusela nkarhi wo leha swinene, hi xikombiso lembe lerinene, kumbe lembe ra dyandza.[2]
MintshahoEdit
- ↑ "SI units". IAU. Retrieved February 18, 2010. (See Table 5 and Section 5.15.) Reprinted from: Wilkins, George A. (1989). "The IAU Style Manual". IAU Transactions XXB.
- ↑ OED, s.v. "year", entry 2.b.: "transf. Applied to a very long period or cycle (in chronology or mythology, or vaguely in poetic use)."


text:
Kale-kale, ho vha hu na Khuhu i re na zwikukwana zwiraru, ye ya vha i tshi dzula tsimuni nthihi na Kholomo.
Kholomo yo vha i tshi funa u enda i tshi fula musi i tshi khou buḓa tsimu u yo dalela khonani yayo, Khuhu. Fhedzi zwifhinga zwo vha zwi tshi vho konḓa. Mvula yo lenga u na uno ṅwaha nahone ho vha ho sala hatsi vhuṱuku vhukuma. Kholomo yo vha yo farwa nga nḓala khulwane lwe ya tshimbila nga u tou ongolowa yo livha hokoni ya Khuhu. Rabulasi o vha o hangwa u renga furu.
Khuhu ya takala musi i tshi vhona Kholomo. “Hu rini khonani yanga,” ndi Khuhu i no ralo. “Irani ndi ni ṋee maḓi a rotholaho, ni nwe ni kone u homolowa. Ni tea u vha no netiswa nga lwendo lulapfu.” Khuhu asiiḽa, ya gidima ya ya u kela Kholomo maḓi a u nwa.
Musi Kholomo yo shuvhama murunzini wa muri muhulwane, wa kale wa mupfa, zwikukwana zwiraru zwo vha zwi tshi khou tamba-tamba nga henefho tsini. Zwo vha zwo nona, zwi na muvhala wa ṱaḓa, u fana na maluvha a mu-tabeuia e Kholomo ya vha i tshi anzela u a vhona nga tshimedzi.
Thumbu ya Kholomo ya vhomba na u kumela musi yo lavhelesa zwikukwana zwi tshi khou tamba-tamba nga henefho tsini. Ya takusa ṱhoho ya rembuluwa nga nḓila ine zwa tou nga i khou ḓivhona mulandu. Ya ṱinga-ṱinga lunzhi. Ya ḓivhudzisa uri Khuhu yo fhelela ngafhi.
Nga nḓowelo kholomo a dzi ḽi ṋama, fhedzi ni songo hangwa uri hu nga itea naho tshi tshini! Kholomo yo vha yo farwa nga nḓala lwe ya mbo ḓi takuluku, ya thoma u pandamedza izwo zwikukwana zwo nonaho zwa ṱaḓa!
Zwikukwana zwiraru zwa mbo ḓo thalangana phanḓa ha Kholomo zwi tshi khou lila, tzwio, tzwio, zwi sa vhoni uri zwi khomboni: “Ri na luvhilo luṅwe, ri nga mbo ḓi godi, ra ni sia no rembeḓisa mulomo no hanganea. Ḓanu lingedza ni vhone, ni nga si ri fare. Ri na luvhilo luṅwe, ri nga mbo ḓi godi, ra ni sia no rembeḓisa mulomo no hanganea. Ḓanu lingedza ni vhone, ni nga si ri fare.” Zwa endela u ita nga u ralo zwi tshi khou lila zwi tshi ri tzwio, tzwio, zwo fa nga zwiseo.
Ndi izwi-ha Khuhu i tshi mbo ḓi vhuya na maḓi ye ya a kela Kholomo. Ya mangadzwa nga u duba ha buse hune ha vha na zwikukwana zwayo.
“Hu kho itea’ni mathina?” Khuhu ya vhudzisa, i tshi khou ṅwethuwa yo lavhelesa zwikukwana zwayo zwiraru.
“Ri khou tamba bune na Kholomo,” ndi zwikukwana zwi no ralo, zwi tshi khou wela nṱha ha zwiṅwe, zwo ganama milenzhe i tshi khou tamba-tamba muyani.
“Fhedzi a i na luvhilo,” zwa ralo. Zwa thamutshela nṱha, zwa pfuka nga vhukati ha milenzhe ya Kholomo u sumbedza nḓila ine zwa vha na luvhilo ngayo.
“Ni songo netisa khonani yashu,” Khuhu ya kuvhatedza zwikukwama zwayo i sa athu ya u kela Kholomo maṅwe maḓi.
Musi Khuhu i tshi tou godi, Kholomo ye ndo ni wana, ye nazwo zwikukwana i tshi khou lingedza u zwi bata. Fhedzi zwa thalangana, zwi tshi khou lila “Ri na luvhilo luṅwe, ri nga mbo ḓi godi, ra ni sia no rembeḓisa mulomo no hanganea. Ḓanu lingedza ni vhone, ni nga si ri fare. Ri na luvhilo luṅwe, ri nga mbo ḓi godi, ra ni sia no rembeḓisa mulomo no hanganea. Ḓanu lingedza ni vhone, ni nga si ri fare.”
Musi Khuhu i tshi vhuya, lulimi lwa Kholomo lwo vha lu tshi khou ṋembelela lu hafha nahone nga mukulo muthihi, ya mbo ḓi khobisa maḓi e Khuhu ya a vhea phanḓa hayo.
“Zwi dzula zwi milenzheni ya muthu hezwi zwikukwana. Zwi funesa u tamba,” i ralo Khuhu. “Fhedzi ndi a ḓivha uri zwo tsireledzea kha luvhimba lune lwa dzula lwo zwi donolela maṱo lu kule.” Khuhu ya lavhelesa nṱha yo tshuwa, nga murahu ya ṅwethuwa yo lavhelesa Kholomo. “Ndi livhuwa nge na sala no vhea iṱo zwikukwana zwanga musi ndo bva,” ya vhudza khonani yayo.
Kholomo yo vha i tshi zwi ḓivha uri hezwo a si zwe zwa itea, naho yo ḓivhona mulandu, yo sokou tenda nga ṱhoho yo neta. Zwino yo vha i tshi nga i sa ṋoka nga nḓala. U gidimedza zwikukwana zwo i netisa vhukuma.
Nga murahu ha tshifhinganyana, Kholomo ya mbo ḓi takutshedza ya onesa Khuhu, ya ḓivhudzisa arali i tshi ḓo kona u fara lwendo lulapfu lwa u vhuyelela kha tshiṱale tshine ya dzula khatsho.
Kholomo yo swika i tshi khou rengeḓela kha tshiṱale tshayo, ḓuvha ḽo vha ḽo no dzhena nga thavha. Yo ḓipfa yo rulwa mbilu musi i tshi vhona tshiṱhopho tshihulwane tsha furu tsho ḓiswaho nga rabulasi. Yo ri u thoma u ḽa ya si tsha kona u litsha. Ya ḽa, ya ḽa, ya hina-hina furu u swika thumbu i tshi ḓala ye phaa, lwe ya papamala u swika ṅwedzini, vhunga baḽoni ḽihulwane ḽi re na zwiṋamo. Ngauri, ni songo hangwa uri, hu nga itea naho tshi tshini!
Itani uri tshiṱori tshi nyanyule!
- Ndi tshifhio tshithu tshi songo ḓoweleaho u fhira zwoṱhe tshe na vhuya na tshi ḽa? Olani tshifanyiso tsha tshenetsho tshiḽiwa. Nga fhasi ha tshenetsho tshifanyiso, ṱalutshedzani munukho na muḓifho wa tshenetsho tshiḽiwa.
Ṅwalani magumo maswa a tshenetshi tshiṱori. Ho vha hu tshi ḓo vha ho itea mini arali Kholomo i songo wana furu musi i tshi swika hayani? Ni songo hangwa, hu nga itea naho tshi tshin


text:
Skip to content
vulvavulvavulvavulvavulvavulvavulavvulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulavvulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulavvulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulavvulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulavvulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulavvulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulvavulva
Vulva is a door. It is a sow and woman riding it. She lifting her skirt with dagger in her hand. Sight chases the demons away. Pit of chastity, of virtue, entry, passage way, vestibule, horns of Uterus, Fallobian tubes, Interforamireum, space between two holes. Genitalis Mueliebris Ambitus. There was a time when female genitalia had no shame. Women didn’t have to be ashamed of their bodies.
Like this:
Like Loading...


text:
Exikarhi ka lava a va lwisana na mfumo wa xihlawuhlawu eAfrika-Dzonga na le misaveni hinkwayo, u vile mfungo wa ntshuxeko na ringana ka vanhu, hala tlhelo mfumo wa xihlawuhlawu na matiko lawa a ma wu seketela va nwi voneke yena na ANC tanihi mukhomanisi na mutherorisi.
Endzhaku ko tshunxiwa ekhotsweni hi 11 Nyenyenyani1990, ku cinca ka yena eku tirhiseni ndlela yo vuyelelana na burisana swi pfune ku hundzula Afrika-Dzonga leswaku yi va tiko ra tinxaka to hambanahambana. Ku sukela loko mfumo wa xihlawuhlawu wu herile, u bumabumeriwe ngopfu hi vanhu vo tala, ku hlanganisa na valala vakwe va nkarhi lowu hundzeke.
Mandela u amukele masagwadi lama tlulaka dzana endzeni ka makume-mune wa malembe, leyi tivekaka ngopfu eka tona i mbuyelo wa kurhula wa Nobel (Nobel Peace Prize) hi lembe ra 1993. Enkarhini wa sweswi u tlangeriwa tanihi mufumi loyi a dyuhaleke loyi a ha riki na rito etimhakeni to tala. EAfrika-Dzonga u tiveka ngopfu hi ra Madiba, Vito ro hlawuleka leri nyikiwaka vakulu/tihosi ta rixaka ra va ka Mandela. Vito leri ri sungule ku tirhisiwa ngopfu ku vulavula hi Nelson Mandela.
Mandela u kombe Mahatma Gandhi tanihi munhu loyi a veke na nhlohlotelo ngopfu evutonwini bya yena, hi ta Filosofi ya ku tirhisa kurhula no langutana na vuxanisi hi ndlela leyi xiximekaka.
Mandela uvelekiwa eka ri xaka ra vaThembu leri (hintolovelo) fumeka e migangeni ya Transkayi e hansi ka Phurovinci ya Kapa e ka nhlangano wa Afrika Dzonga. U bebuleriwe eka muganga lowu tsonga wa Mvezo e xifundzeni xa Umtata, Nstindza wa Transkayi. Kokwa wa yena akuri Ngubengcuka (Loyi a lovekeka hi lembe ra 1832), Hosi-leyi fumaka ya vaThembu, lava eku heteleleni va hluriweke mfumo wa vukolonyi wa manghezi. Unwe wa majaha ya hosi, leyi a yi tiviwa hi ra Mandela, u ve kokwana wa Nelson, loyi a veke xihlovo xa Xivongo. Leswi a veke nwana wa hosi hi nsati wa le ximatsini wa rixaka ra vaka Ixhiba, Swi hluke swa rhavi ra yena a swi nga faneleki ku teka vuhosi bya vaThembu. Tata wa kwe, Gadla Henry Mphakanyiswa (1880–1928), hambiswiritano u vekiwile tani hi ndhuna ya ximutana xa Mvezo. Endzaku ko papalata mfumo wa vukolonyi, u tekeriwe mfumo naswona a rhurisiwa aya e Qunu na muti wakwe. Hambiswiritano, Gadla a a hari unwana wa vandla ra hosi, naswona u hoxe xandla eku vekiweni ka Jongintaba Dalindyebo e vuhosini bya vaThembu, loyi a nwi hakeleke hi ku teka Mandela ehansi ka timpapa takwe, endzaku ka rifu ra Gadla. Tata wa Mandela a a ri na vasati va mune, lava va nwi velekeleke vana va khume-nharhu(mjaha ya mune na tintombhi ta nkaye). Mandela u tswariwe hi nsati wa wa vunharhu wa Gadla ('Wa vunharhu' hi kuya hi mpimo wa rixaka ra vuhosi), Nosekeni Fanny, nwana wa nhwana wa Nkedama loyi a a ri wa vaMpemvu va rixaka ra ma Xhosa, Yindlu ya xinene, laha Mandela a kuleleke e ximutanini xa kona.[2] Vito ro nyikiwa ra yena Rolihlahla ri vula leswaku "kukoka rhavi ra murhi", kumbe hi laha kutolovelekeke, "nwa-timholova".[3]


text:
1
Ipfi a re Muṋe wa vhutshilo
1 U rangani ha zwoṱhe Ipfi o vha e hone, huno Ipfi o vha e na Mudzimu, nahone e Ene Mudzimu. 2 Ene o vha e na Mudzimu u rangani. 3 Zwithu zwoṱhe zwo vha hone ngae; a hu na na tshithihi tshe tshi si vhe hone ngae. 4 O vha e Ene vhutshilo, huno vhutshilo honoho tsho vha tshi tshone tshedza tshi vhonetshelaho vhathu. 5 Tshedza tshi vhonetshela swiswini, hone swiswi a ḽo ngo vhuya ḽa tshi dzima.
6 Ho vhuya ha vha na muṅwe munna a no pfi Johanisi ó rumiwa nga Mudzimu. 7Onoyo o ḓa e ṱhanzi uri a ṱanziele nga tshedza uri vhoṱhe vha tende nga vhuṱanzi hawe. 8 O vha e si ene tshedza, o vha o tou ḓela u ṱanziela tshedza. 9 Tshone tshedza vhukuma tshi vhonetshelaho vhathu vhoṱhe ho vha hu hone tshi tshi khou ḓa shangoni.
10 O vha e fhano shangoni, huno naho shango ḽo vha hone ngae, a ḽo ngo mu ḓivha. 11O ḓa shangoni ḽawe, hone vha hawe vha si mu ṱanganedze. 12 Hone vhoṱhe vhe vha mu ṱanganedza vha mu fulufhedza, o vha ṋea pfanelo ya u vha vhana vha Mudzimu, 13 vhá songo tsha tou bebwa nga malofha kana nga u tamana ha vhathu zwavho kana nga u funa ha munna, vho tou bebwa nga Mudzimu Ene muṋe.
14 Ipfi a vha muthu wa ṋama, a dzula na riṋe, ra vhona vhugala hawe, vhune Khotsi a ṋea Murwa wawe muthihi fhedzi, e na vhuthu vhuhulu, na u fulufhedzea tshoṱhe.
15 Johanisi ndi ṱhanzi yawe. O ṱanziela nga u tou huwelela a ri, “Uyu-ha ndi Ene we nda vha ndi tshi khou amba Ene zwiḽa ndi tshi ri, ‘Onoyo ane a ntevhela u a mphira, ngauri o vha e hone nṋe ndi sa athu bebwa.’ ”
16O ḓi ri itela vhuthu roṱhe a ḓi dovha na u dovha, zwi tshi bva tshisikuni tshawe tsho ḓalaho vhuthu. 17 Mulayo Mudzimu o u ṋea vhathu nga tshanḓa tsha Mushe; vhuthu hawe na ngoho yawe zwa ḓa nga Yesu Khristo.
18 A hu na na muthihi o no vhuyaho a vhona Mudzimu; we a ita uri vhathu vha mu ḓivhe ndi Mubebwa-e-eṱhe, Mudzimu ngae, ane a vha tsini-tsini ha Khotsi.
19 Vhuṱanzi ha Johanisi Mulovhedzi khovhu ha musi Majuda vha Jerusalema vho ruma vhotshifhe na Vhalivi uri vha mu vhudzise uri ene ndi ene nnyi. 20 O bula a sa dzumbi a ri, “Nṋe a si nṋe Mesia.” 21 Vhone vha mu vhudzisa vha ri, “Zwino ri ḓo ri ndi vhone vhonnyi-ha? Kani ndi vhone Vho-Elia zwavho?”
“Na onoyo a thi ene.”
“Kani ndi vhone uḽa Muporofita we a pfi u ḓo ḓa?”
Ene a ri, “Hai.”
22“Zwino ri ḓo ri ndi vhone vhonnyi-ha? Ri fanela u ḓivha uri ri ḓo swika ngei ha vho ri rumaho ra vha vhudza mini. Vhone vhaṋe vha tshi ḓiamba vha ri ndi vhone vhonnyi?” 23 Ene a fhindula nga maipfi a muporofita Yesaya a ri,
“Ndi nṋe ipfi ḽa muhuweleli a re sogani, ḽi ri, ‘Lugiselani Muṋe washu nḓila i tou tswititi!’ ”
24Vhaṅwe vha avho vhaḓinḓa vho vha vha tshi bva ha Vhafarisei; 25 vhone vha vhudzisa vha ri, “Zwino arali vhe si vhone Mesia kana Elia kana ene muporofita khezwi vha tshi lovhedza?” 26 Johanisi a fhindula a ri, “Nṋe ndi khou lovhedza nga maḓi zwao, fhedzi henefha vhukati haṋu hu na muṅwe ane ni si mu ḓivhe. 27 Ene u khou ntevhela, naho zwo ralo a zwo ngo mpfanela na u pfuṋulula thambo dza navhula dzawe.”
28 Hezwo zwoṱhe zwo itea Bethania seli ha mulambo wa Jorodani; ndi hone he Johanisi a vha a tshi khou lovhedza hone.
Ngwana ya Mudzimu
29 Nga matshelo Johanisi a vhona Yesu a tshi khou ḓa khae, a ri, “Khoyu-ha Ene Ngwana ya Mudzimu, o hwalaho vhutshinyi ha shango! 30 Uyu ndi Ene we nda vha ndi tshi khou mu ṱanziela zwiḽa ndi tshi ri, ‘Hu na muṅwe munna ane a khou ntevhela; naho zwo ralo u a mphira; Ene o vha e hone nṋe ndi sa athu bebwa!’ 31Ndo vha ndi sa ḓivhi uri u ḓo vha ufhio, naho zwo ralo, nṋe u lovhedza nga maḓi ho vha hu u itela uri Vhaisraele vha mu ḓivhe.”
32 Johanisi a dovha a ṱanzilela a ri, “Ndo vhona Muya Mukhethwa a tshi tsa nga tshivhumbeo tsha ḽiivha a tshi bva ṱaḓulu a kavha khae. 33 Na nṋe ndo vha ndi sa mu ḓivhi, hone Mudzimu, Ene we a nthuma uri ndi lovhedze nga maḓi, o mmbudza a ri, ‘Ane wa ḓo vhona Muya a tshi tsela khae a dzula tshoṱhe khae, onoyo ndi Ene ane a ḓo lovhedza vhathu nga Muya Mukhethwa.’ 34 Hezwo nṋe ndo tou zwi vhona, zwino ndi ṱanzilela ndi ri ndi Ene Murwa wa Mudzimu.”
Vhafunziwa vha Yesu vha u thoma
35Nga matshelo Johanisi o vha e henefhaḽa e na vhaṅwe vhafunziwa vhawe vhavhili. 36 A vhona Yesu a tshi khou fhira, a ri, “Khoyu-ha Ene Ngwana ya Mudzimu.” 37Avho vhafunziwa vhavhili vha tshi pfa a tshi ralo vha mbo ḓi tevhela Yesu. 38Yesu a tshi rembuluwa a vhona vha tshi khou mu tevhela, a vha vhudzisa a ri, “Nṋa ni khou ṱoḓa mini?” Vhone vha fhindula vha ri, “Rabi, nṋa vha dzula ngafhi?” (Rabi ndi u ri Vhafunzi). 39Ene a fhindula a ri, “Iḓani ni hu vhone.” Ndi hone vha tshi ṱuwa nae vha yo vhona hune a dzula hone, vha ita na u ṱwa nae ḓuvha ḽoṱhe. (Izwo zwithu zwo itea henefha nga 4 masiari.)
40 Muṅwe wa vhenevho vhavhili vhe vha ri u pfa Johanisi vha tevhela Yesu, ndi Andrisi murathu wa Simoni, Simoni ane ḽiṅwe a pfi Pitrosi. 41 U ṱuwa henefho Andrisi a mbo ḓi wana mukomana wawe Simoni, a mu vhudza a ri, “Riṋe ro wana Mesia.” (Mesia ndi u ri “Mutiwa-nga-Mudzimu”.) 42 Ndi hone vha tshi ḓisa Simoni ha Yesu. Yesu a mu lavhelesa a ri, “Ndi inwi Simoni ṅwana wa Johanisi. Zwino ni vho ḓo pfi Khefasi.” (Khefasi zwi fana na u ri Pitrosi, vhuvhili hazwo zwi amba uri “Tombo”.)
Yesu a tshi vhidza Filipi na Nathaniele
43Nga matshelo Yesu a vhona uri ndi khwiṋe a tshi ya Galelia. A wana Filipi a mu vhudza a ri, “Kha ri ṱuwe roṱhe ni vhe mufunziwa wanga.” 44(Filipi o vha a tshi dzula muḓini wa Betsaida, henefho he ha vha hu tshi dzula Andrisi na Pitrosi.) 45 Filipi ene a wana Nathaniele a mu vhudza a ri, “Riṋe ro wana uḽa we Mushe Buguni ya Mulayo a ṅwala ngae, uḽa we na vhaporofita vha mu amba vha tshi ṅwala. Ndi Yesu ṅwana wa Josefa wa Nazaretha.” 46 Nathaniele a ri, “Nṋa hafhu Nazaretha hu nga vhuya ha bva-vho tshithu tshivhuya?” Filipi a ri, “Itonu ḓa ni vhone.”
47 Yesu a tshi vhona Nathaniele a tshi khou ḓa khae a ri, “Muisraele vhukuma ngoyu-ha, muthu a si na vhufhura!” 48Nathaniele a vhudzisa a ri, “Nṋa vha nnḓivhela ngafhi?” Yesu a fhindula a ri, “Ndo ni vhona ni fhasi ha muhuyu Filipi a sa athu ni vhidza.” 49 Nathaniele a ri, “Vhafunzi, vhone vha Murwa wa Mudzimu! Ndi vhone Khosi ya Israele!” 50Yesu a ri, “Nṋa ni vho tenda nge nda ri ndo ni vhona ni tshi kha ḓi vha fhasi ha muhuyu? Ni kha ḓi ḓo vhona zwihulu zwi fhiraho izwo kule.” 51 A vha vhudza a ri, “Zwino ipfani-ha: ni ḓo vhona ḽiṱaḓulu ḽo vulea, vharuṅwa vha Mudzimu vha tshi gonya vha tshi tsela kha Mubebwa-nga-muthu!”


text:
Xivongo xi hlayiwa tanihi vito-nkulu ra munhu. Xivongo nakambe xi thlela xi voniwa tanihi vito ra Muti kumbe ndyangu. Xi tirhisiwa ku paluxa muti lowu munhu a humaka eka wona. Swivongo swi tirhisiwa ngopfu ku vulavula na/hi munhu wo karhi eka mindhavuko yo tala. Ndhavuko wun'wana na wun'wana wu ni swinawana swa wona swa matirhiselo ya Xivongo.
Xikongomelo xa phurojeki leyi i ku lavisisa nxaxamelo wa Swivongo swa Xitsonga, Xitshwa, Xirhonga ni swa Xicopi. Ku ya emahlweni yi ta lavisisa ku hangalaka ka swivongo leswi, hi Vundhawu ni Ririmi. Swivongo swo tala leswi kumekaka eka Xitsonga swi kona ni le ka tindzimi tin'wana to fana ni Xizulu ni Xiswazi.


text:
Vhufa
Muri muhulu (Big tree)[edit | edit source]
Muri uyu u no vhidzwa upfi “big tree” ndi munwe wa miri mihulwanesa Afrika wa dovha wa vha wa vhuraru lifhasini lothe nga vhuphara nga u hula hawo. Musi u tshi kalwa muelo wao u vha mithara dza fuina thanu ngeno hu na khumbulelo ya uri vhukale hawo ndi vhukati ha minwaha ya zwigidi zwiraru na madana mitanu na zwigidi zwitanu. Miri ya mivhuyu yo fhambana na minwe miri, Ngauri matanda ayo ha ngo khwatha, miri iyi i dovha hafhu ya nga ndi raba. Mivhuyu ndi minwe ya miri ire na maanda a uri i dovhe i aluwe arali yo tshinyadzwa nga dzindou na dzinwe phukha. Zwa zwino ri kho amba muri uyu wowa. Ngainwe ndila ringari muri uyu a u tsheho. Hoto sa dzina na divha zwa kale ya uri hovha huna muri muhulwane sa wo no u.
Zwifhoni zwa Thathe[edit | edit source]
Venda ndi shango la madaka na madamu mahulu. Afha Thathe ndi hone-hone tshivhindini tsha lunako tsha shango ili la Vhavenda. Madaka aya madala a wanala ndilani ya R523 vhukati ha Thohoyandou na Nzhelele. Dakani ili hu wanala fhethu hu no limiwa tie, fhethu ha zwifho, Mahovhohovhoni a Phiphidi, damu la Mukumbani khathihi na dzivha Fundudzi. Miri iyi mihulu ino wanala afha Thathe i vhonala yokhwatha.
Vhaambi vhari afha zwifhoni, a hu tendelwi uri hu tshimbile muthu munwe na munwe a si wa hanengei zwifhoni. Hu tendiwa uri afha fhethu hu dzhena vhathu vha ha Thathe fhedzi vhunga hu hone hune vha vhulunga hone mahosi avho. Hupfi vho Nethathe vho vha vhe khosi ya ndeme vhukuma nahone vha tshi lovha muya wavho wo mbo di shavhela kha ndau tshena ine ya tshimbila tshimbila afha dakani ili i tshi linda vhulalo ha khosi iyi.
Mudi wa Dzata[edit | edit source]
Dzata ndi mudi we Dimbanyika khosi ya Vhavenda a di fhatela wone musi a tshi da u dzula kha shango ili la Venda. Afha ho vha ho fhatwa nga matombo ano pfi mbaba. A ya matombo ha wanali kha lino la Afurika Tshipembe. Aya matombo ndi one o itaho mudi wa Dzata uri u fhambane na minwe midi yeya vha i tshi wanala kha lino.
Nga tshifhinga tsha khosi Thohoyandou, o do ruma vhathu uri vhayo hwala matombo ngei Vhukalanga. Mutsheto uyu wo vha wo fhatwa u fana na Dzata ha ngei Zimbagwe. Na namusi hu tshe ho sala mashubi a u sumbedza nzulele ya musanda uyu.
Namusi uyu musanda wa kale wa Vhavenda kana Dzata hu khou bveledzwa nahone arali vha tshi toda u hu dalela vha nga fara ndila ya R523 ire vhukati ha Thohoyandou na Makhado.
Tsianda na Ha-mutsha[edit | edit source]
Haya ndi mashango mavhili ane a wanala kha la venda. Vhupo u vhu vhuwanala kha bada ya R523 vhukovhela ha venda. Vhupo u vhu huna mitshelo yavhudi ya venda kha thihi na vha dzulapo ngau angaredza. Mashango are tsini na vhupo uvhu hu katelwa Tshakhuma, tshifulanani, lwamondo, vuwani, mvelaphanda, zwavhavhili,itsani, tshisaulu, shayandima na levubu. Vhupo ha tsianda vhu kho u vhuswa nga vho thovhele mavu Vho-Netsianda ngeno vhupo ha Ha-mutsha vhu fhasi ha mavu Vho-Mugivhi. Huna zwithu zwi takadzaho zwine zwanga kunga vhaendela mashango kha vhupo u vhu. Zwiko zwenezwo ri ngari ndi dzithavha dzire khala tsianda khathihi na damu na mahovhohovho khala tsianda. La tsianda lo pfuma lina mabulasi a miri na dzi tsimu dza miroho na mavhele.
Thulamela[edit | edit source]
Vhupo ha Thulamela vhu wanala Phafuri musi ri tshi livha ngei Kruger National Park kha lino. Hu dovha ha vha ho dzulelaho devhula ha lino tsini na mukano wa Zimbagwe na Mozambikwi. Hu dovha ha vha na mulambo wa Luvuvhu u elelaho u tshi dzhenela kha mulambo wa Limpopo. Mulambo uyu wa Limpopo wone u vha wone u kanukanaho Afurika Tshipembe na Zimbagwe hune wone wa elela u tshi dzhena Indian ocean kilomithara dza madana mavhili devhula ha Maputo. Vhanwe vha vhatodulusi vha zwithu zwa divhazwakale vha amba uri vha tshi dalela afha Thulamela vho wana ho nwalwa ipfi li no amba uri “mbebo” la TshiVenda. Uya nga vho Sidney Miller vhane vha vha munwe wa mutodulusi, vho wana malungu a musuku, darata ya musuku, na khali i sumbedzaho uri ho vha hu tshi fhiselwa hone musuku daledaleni la henefha tsini. Ho vha hu na munwalo kha luvhondo u sumbedza C14 wo nwalwaho nga nwaha wa 1240 AD u swikela 1630 AD.
Vhanwe vhari henefha Thulamela, ho vha hu tshi nokiswa uyu musuku minwahani ya 1300 AD devhula ha Kruger National park.
Vho Sidney Miller vho kona u fhatulula mbondo dze vha dzi wana dzo wa tsini na vhida le vha li wana lo vulea. Naho hu na vhunwe vhupo ho fhatwaho, Thulamela ndi vhupo ha u thoma u fhatululwa hu tshi shumiswa zwithu zwa vhukuma-kuma zwa henefha. Uya nga vha bodo ya dziphakha vha ri vha na mihumbulo wa uri vha bveledzise fhethu afha.
Tombo la u fema/Tswime[edit | edit source]
Tombo ili la u fema li wanala Nzhelele hanefha Limpopo. Siloam kaleni madi a hone o vha a tshi fhisa. Zwa zwino vhathu vha a di ya vha tamba na ho a si tsha fhisa u fana na kale. Afha fhethu ndi tsini na thavha ya tswime. Arali wa nga posa tshithu afho tsini na tombo li vhonala u nga li khou fema.
Nandoni ya Tshimbupfe[edit | edit source]
Tshimbupfe ndi vhupo hu no wanala kha la Vuwani. Afha hu na fhethu he ha vha hu tshi fulwa hone tsimbi. Uya nga divhazwakale ya afha fhethu hu pfi hovha hu tshi vhaswa nando khulu ya mulilo uri hu fhiswe idzi tsimbi. Zwithu izwi zwo thoma minwahani ya 1250 AD.
Mapungubwe[edit | edit source]
Mapungubwe hu dzhiwa u musanda wo hangwiwaho. Uya nga vhadivhi vha divhazwakale vhanwe vhavho vha amba uri Mapungubwe ho tumbulwa vhukati ha minwaha ya 1000 na 1300 AD tsini na mulambo wa Limpopo River na wa Shashe tsini na mukano wa namusi wa lino la Afrika Tshipembe, Botswana na Zimbagwe. Hu pfala upfi ho vha hu tshi vhonala midi mivhili yo dzula tsini na govha hune ndi hone hune vhathu vha sumba hone musi vha tshi amba nga vhubvo Mapungubwe na vhadzulapo vhaho.
Nga duvha la vhutanu na vhuraru la nwedzi wa Lambamai vha gurannda ya “Illustrated London News” vho vhiga uri ho tumbulwa vhida li sa divhei vhubvo halo kha vhupo ha Transvaal la kale. Hu pfi vhida ilo lo vha lo fhomwa nga musuku nahone lo wanala tsini na tombo fhethu ho itaho daka. Izwi wo vha mishumo wo tumbulwaho nga mutodulusi wa zwithu khathihi na u thoma ha thandela bulasini ya Greefswald.
Vhanwe vhadivhi vha amba uri Mapungubwe ndi fhethu he ha vha hu na mavhida mararu a musanda na hone ndi hone tshivhindini tsha vhadzulapo. Hu khou pfi havha ho fhatwa nga mitsheto ya matombo nahone midi ya hone yo vha yo dzula yo thalangana. Uya nga vhadivha avha, khosi na maswole kana mmbi vho vha vha tshi dzula ntha ha thavha nahone vho vha vha tshi tikedzwa nga vhathu zwavho vhe vhone vha vha vha tshi dzula milenzheni ya thavha.
U tumbulwa ha Greefswald hu fana na u tumbulwa ho vha hu hone nga tshifhinga tsha “Iron Age”. Vhupo uvhu ha Mapungubwe ho tiwa sa tshiga tsha lushaka nga nwaha wa gidi da tahe fumalo, hune namusi ho no vha vhupo ha vhufa ha lifhasi lothe nga vhuphara.