text:
Ndlela Yo Tshama Hi Ri Ni Langutelo Lerinene
“Loko munhu o hanya malembe yo tala, a a tsake eka wona hinkwawo.”—EKL. 11:8.
1. Hi yihi mikateko leyi humaka eka Yehovha leyi nga hi pfunaka leswaku hi tsaka?
YEHOVHA u lava leswaku hi tsaka naswona u hi chululela mikateko yo tala leyi faneleke yi hi tisela ntsako. Phela u hi nyike vutomi. Hikwalaho, hi nga tirhisa vutomi bya hina leswaku hi dzunisa Xikwembu leswi xi hi kokeleke evugandzerini bya ntiyiso. (Ps. 144:15; Yoh. 6:44) Yehovha wa hi tiyisekisa leswaku wa hi rhandza naswona u hi pfuna leswaku hi tiyisela loko hi n’wi tirhela. (Yer. 31:3; 2 Kor. 4:16) Hi tiphina hi paradeyisi ya moya laha hi kumaka swakudya swo tala swa moya swin’we ni vamakwerhu lava nga ni rirhandzu. Ku engetela kwalaho, hi ni ntshembo wa risima hi vumundzuku.
2. Malandza man’wana ya Xikwembu yo tshembeka ma karhatiwa hi yini?
2 Hambileswi hi nga ni swivangelo leswi hi endlaka hi tsaka, malandza man’wana ya Xikwembu yo tshembeka ma karhatiwa hi xiphiqo xo tivona ma nga pfuni nchumu. Ma nga ha tivona onge ni ntirho lowu ma wu endlelaka Yehovha a hi wa nkoka eka yena. Lava va tshamaka va ri ni langutelo leri hoxeke va nga ha vona onge mhaka ya ku hanya “malembe yo tala” ko va norho ntsena. Va nga ha vona onge swilo swi tshama swi ri karhi swi va fambela ximatsi evuton’wini.—Ekl. 11:8.
3. I yini leswi nga ha endlaka vanhu va va ni langutelo leri hoxeke?
3 Vamakwerhu vo tano va nga ha va ni langutelo leri hoxeke hikwalaho ko hela matimba, vuvabyi kumbe ku dyuhala. (Ps. 71:9; Swiv. 13:12; Ekl. 7:7) Ku tlula kwalaho, Mukreste un’wana ni un’wana u fanele a swi xiya leswaku mbilu ya kanganyisa naswona yi nga ha endla hi tivona nandzu hambiloko hi amukeleka emahlweni ka Xikwembu. (Yer. 17:9; 1 Yoh. 3:20) Diyavulosi u hehla malandza ya Xikwembu. Naswona vanhu lava anakanyaka ku fana na Sathana va nga ha ringeta ku hi endla hi tshemba leswi vuriweke hi Elifazi loyi a a nga ri na ripfumelo—leswaku a hi pfuni nchumu emahlweni ka Xikwembu. Marito wolawo a ma ri mavunwa enkarhini wa Yobo naswona ma ha ri mavunwa ninamuntlha.—Yobo 4:18, 19.
4. I yini leswi hi nga ta swi kambisisa exihlokweni lexi?
4 Yehovha u swi veka erivaleni eMatsalweni leswaku u ta va ni lava “[fambaka] enkoveni wa ndzhuti lowukulu.” (Ps. 23:4) Ndlela yin’wana leyi a nga na hina ha yona i ku tirhisa Rito ra yena. ‘Xikwembu hi xona xi endlaka leswaku Bibele yi va ni matimba yo wisetela swilo leswi simekiweke swi tiya,’ ku katsa ni mavonelo lama hoxeke. (2 Kor. 10:4, 5) Hikwalaho a hi kambisiseni ndlela leyi hi nga tirhisaka Bibele ha yona leswaku yi hi pfuna hi hlakulela langutelo lerinene ni ku tshama hi ri na rona. Leswi swi nga ha ku vuyerisa swi tlhela swi ku pfuna ku kuma tindlela to khutaza van’wana.
TIRHISA BIBELE KU HLAKULELA LANGUTELO LERINENE
5. I ku tikambela kwihi loku nga hi pfunaka ku va ni langutelo lerinene?
5 Muapostola Pawulo u hlamusele swilo swin’wana leswi nga ha hi pfunaka ku hlakulela langutelo lerinene. U khutaze vandlha ra le Korinto a ku: “Tshamani mi ri karhi mi tikambela ku vona loko mi ri eripfumelweni.” (2 Kor. 13:5) ‘Ripfumelo’ i tidyondzo hinkwato ta Vukreste leti kumekaka eBibeleni. Loko marito ni swiendlo swa hina swi fambisana ni tidyondzo toleto, hi ta va hi tikambele kahle naswona swi ta kombisa leswaku hi le ‘ripfumelweni.’ Entiyisweni, hi fanele hi yingisa tidyondzo hinkwato ta Vukreste. A hi nge hlawuli leswaku hi ta landzela tidyondzo to karhi.—Yak. 2:10, 11.
6. Ha yini hi fanele hi tikambela ku vona ‘loko hi ri eripfumelweni’? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
6 U nga ha kanakana ku tikambela, ngopfu-ngopfu loko u vona onge swi nga ha endleka u nga ha ri eripfumelweni. Hambiswiritano, ndlela leyi Yehovha a hi langutaka ha yona i ya nkoka swinene ku tlula ndlela leyi hina hi tilangutaka ha yona naswona miehleketo ya yena yi tlakuke swinene ku tlula ya hina. (Esa. 55:8, 9) U kambela vagandzeri vakwe, ku nga ri leswaku a kuma xihoxo kambe leswaku a ta kuma timfanelo letinene nileswaku a va pfuna. Loko u tikambela hi ku tirhisa Rito ra Xikwembu ku vona “loko [u] ri eripfumelweni,” u ta sungula ku tilanguta hi ndlela leyi Xikwembu xi ku langutaka ha yona. Leswi swi nga ku pfuna ku papalata ku anakanya leswaku a wu pfuni nchumu eka Xikwembu kutani swi ku pfuna ku tsundzuka xitiyisekiso lexi lexi sekeriweke eBibeleni: U wa risima emahlweni ka Yehovha. Vuyelo bya kona byi nga fana ni loko u pfula makhethenisi leswaku ku va ni ku vonakala ekamareni leri nga ni munyama.
7. Hi nga vuyeriwa njhani eka swikombiso swa vanhu vo tshembeka lava ku vulavuriweke ha vona eBibeleni?
7 Ndlela leyinene yo tikambela i ku anakanyisisa hi xikombiso xa vanhu vo tshembeka lava ku vulavuriweke ha vona eBibeleni. Ringanisa swiyimo swa vona ni swa wena kumbe ndlela leyi a va titwa ha yona, kutani u vona leswaku a wu ta va u endle yini loko a wu ri exiyin’weni xo fana ni xa vona. A hi kambisiseni swikombiso swinharhu leswi kombisaka ndlela leyi u nga yi tirhisaka ha yona Bibele ku tiyiseka leswaku u le ‘ripfumelweni’ xisweswo u va ni langutelo lerinene hi wena n’wini.
NONI LEYI PFUMALAKA
8, 9. (a) A swi ri swihi swiyimo swa noni leyi pfumalaka? (b) Hi rihi langutelo leri hoxeke leri swi nga ha endlekaka noni leyi a yi ri na rona?
8 Loko Yesu a ri etempeleni eYerusalema, u vone noni leyi pfumalaka. Xikombiso xa yona xi nga hi pfuna ku tshama hi ri ni langutelo lerinene hambiloko hi tsandzeka ku endla swilo leswi a hi ta tsakela ku swi endla. (Hlaya Luka 21:1-4.) Anakanya hi swiyimo swa noni leyi. A yi fanele yi tiyisela gome ra ku feriwa hi nuna wa yona swin’we ni xiyimo xa varhangeri va vukhongeri lava a va “[mita] tiyindlu ta tinoni” ematshan’weni yo ti pfuna. (Luka 20:47) A yi ri xisiwana lerova mali leyi yi koteke ku nyikela ha yona etempeleni a yi ringana ni leyi mutirhi a a hola yona hi timinete ti nga ri tingani.
9 Ringeta ku anakanya ndlela leyi noni leyi yi titweke ha yona loko yi nghena exivaveni xa tempele yi khome swimalana swimbirhi swa nsimbi. Xana a a yi anakanya hi ndlela leyi mali leyi a yi ta yi nyikela a yi ri yitsongo ha yona loko yi ringanisiwa ni leyi a yi ta kota ku nyikela ha yona loko nuna wa yona a a ha hanya? Xana a yi ta khomiwa hi tingana loko yi vona van’wana lava a va ri emahlweni ka yona va nyikela hi mali yo tala, kumbexana yi tivutisa loko munyikelo wa yona wu ri wa nkoka hakunene? Hambiloko a yi titwa hi ndlela yoleyo, yi nyikele hi leswi a yi ri na swona leswaku yi seketela vugandzeri bya ntiyiso.
10. Yesu u swi kombise njhani leswaku noni leyi a vulavuleke ha yona a yi ri ya nkoka emahlweni ka Xikwembu?
10 Yesu u kombise leswaku noni leyi a yi ri ya nkoka emahlweni ka Yehovha ku katsa ni munyikelo wa yona. U vule leswaku “yi hoxe swo tlula leswi hoxiweke [hi lava fuweke] hinkwavo.” Munyikelo wa yona a wu ta hlanganisiwa ni minyikelo ya vanhu lavan’wana, kambe Yesu u tlangele ngopfu ku tinyiketela ka yona eka Yehovha. Lava va hlayeleke minyikelo a va nga ta pfuka va yi tivile ndlela leyi swimalana sweswo swimbirhi a swi ri swa risima ha yona eka Yehovha ku katsa ni loyi a nyikeleke ha swona. Nilokoswiritano, langutelo ra Xikwembu hi rona a ri ri ra nkoka swinene, ku nga ri leswi vanhu van’wana a va swi anakanya kumbe ndlela leyi noni a yi titeka ha yona. Xana u nga tirhisa rungula leri ku tikambela loko wa ha ri eripfumelweni?
11. U nga dyondza yini eka rungula ra noni?
11 Swiyimo swa wena swi nga ha khumba leswi u nga nyikelaka ha swona eka Yehovha. Van’wana a va koti ku heta nkarhi wo tala va chumayela mahungu lamanene hilaha a va ta tsakela hakona, hikwalaho ka ku dyuhala kumbe swiphiqo swa rihanyo. Xana va fanele va vona onge nkarhi lowu va wu heteke va ri ensin’wini a va fanelanga va wu vika? Hambiloko wa ha ri muntshwa kumbe u ri ni rihanyo lerinene, u nga ha vona onge matshalatshala ya wena i matsongo loko ma pimanisiwa ni tiawara to tala leti vanhu va Xikwembu va ti hetaka vhiki na vhiki va ri karhi va xi gandzela. Hambiswiritano, mhaka ya noni leyi pfumalaka yi hi dyondzisa leswaku Yehovha u vona nchumu wun’wana ni wun’wana lowutsongo lowu hi n’wi endlelaka wona naswona u wu teka wu ri wa nkoka, ngopfu-ngopfu loko hi wu endla hi ri eswiyin’weni swo tika. Anakanya hi vugandzeri lebyi u byi endleleke Yehovha n’wexemu. Xana yin’wana ya tiawara leti u ti heteke u tirhela Yehovha a yi lava u titsona swilo swo karhi leswikulu? Loko swi ri tano, tiyiseka leswaku U swi teka swi ri swa nkoka leswi u n’wi endleleke swona hi awara yoleyo. Loko na wena u endla leswi u nga swi kotaka leswaku u tirhela Yehovha ku fana ni noni yoleyo leyi a yi pfumala, u ni xivangelo lexi twalaka xo tshemba leswaku u le ‘ripfumelweni.’
“SUSA MOYA-XIVIRI WA MINA”
12-14. (a) I langutelo rihi leri hoxeke leri Eliya a a ri na rona? (b) Ha yini Eliya a nga ha vaka a titwe hi ndlela leyi a titweke ha yona?
12 Muprofeta Eliya a a tshembekile eka Yehovha naswona a a ri na ripfumelo ro tiya. Kambe u tshame a titwa a hele matimba a kala a kombela Yehovha leswaku a n’wi dlaya, a ku: “Swi ringene! Sweswi Wena Yehovha, susa moya-xiviri wa mina.” (1 Tih. 19:4) Lava nga si tshamaka va va ni gome ro tano va nga ha susumeteleka ku teka xikhongelo xa Eliya tanihi “mhaka leyi humeke endleleni.” (Yobo 6:3) Hambiswiritano, ndlela leyi a titweke ha yona a yi ri ya xiviri. Kambe, xiya leswaku ematshan’weni yo va Yehovha a hlundzukela Eliya, u n’wi pfunile.
13 Ha yini Eliya a titwe hi ndlela yoleyo? Emahlweninyana ka kwalaho, u endle singita eIsrayele leri kombiseke leswaku Yehovha i Xikwembu xa ntiyiso naswona endzhaku ka rona ku dlayiwe vaprofeta va Bali va 450. (1 Tih. 18:37-40) Swi nga ha endleka leswaku Eliya a a anakanya leswaku endzhaku ka sweswo vanhu va Xikwembu a va ta tlhelela evugandzerini lebyi tengeke, kambe sweswo a swi endlekanga. Hosi ya xisati Yezabele wo homboloka u rhumele rito eka Eliya ra leswaku u lava ku n’wi dlaya. Leswi Eliya a a chava ku dlayiwa, u balekele edzongeni a tsemakanya tiko ra Yuda a ya emananga.—1 Tih. 19:2-4.
14 Loko Eliya a ri yexe emananga, u sungule ku anakanya leswaku ntirho wakwe wa ku va muprofeta a wu nga pfuni nchumu. U byele Yehovha a ku: “A ndzi antswi ku tlula vatatana.” A a titwa a nga pfuni nchumu ku fana ni ntshuri ni marhambu ya vakokwa wakwe lava feke. Entiyisweni, a a tikambele hi ku ya hi milawu yakwe naswona a a endle xiboho xa leswaku a a ri mutsandzeki, a a titeka a nga ri wa nkoka eka Yehovha kumbe eka munhu wihi na wihi.
15. Xikwembu xi n’wi tiyisekise njhani Eliya leswaku a xa ha n’wi teka a ri wa nkoka?
15 Kambe Lowa Matimba Hinkwawo a a nga n’wi teki hi ndlela yoleyo Eliya. Eliya u tshame a ri wa nkoka emahlweni ka Xikwembu naswona Yehovha u n’wi tiyisekisile hi mhaka yoleyo. Xikwembu xi rhumele ntsumi leswaku yi ya tiyisa Eliya. Nakambe Yehovha u n’wi nyike swakudya ni swakunwa leswi a swi ta n’wi tiyisa eka riendzo ra yena ra masiku ya 40 ro ya eNtshaveni ya Horebe leyi a yi ri edzongeni. Ku tlula kwalaho, hi musa Xikwembu xi lulamise langutelo rakwe leri hoxeke ra leswaku a ku nga ha ri na Muisrayele loyi a a tshembekile emahlweni ka Yehovha. Xa nkoka swinene, Xikwembu xi nyike Eliya swiavelo leswintshwa naswona u swi amukerile. Eliya u vuyeriwile hi mpfuno wa Yehovha naswona u tlhelele entirhweni wakwe wo profeta a ri ni matimba.—1 Tih. 19:5-8, 15-19.
16. Hi tihi tindlela tin’wana leti Xikwembu xi ku seketeleke ha tona?
16 Leswi humeleleke Eliya swi nga ku pfuna leswaku u tikambela loko wa ha ri eripfumelweni naswona swi nga ku susumetela ku va ni langutelo lerinene. Xo sungula, anakanya hi tindlela leti Yehovha a ku seketeleke ha tona. Xana swi nga ha endleka leswaku un’wana wa malandza yakwe, ku nga ha va nkulu kumbe Mukreste un’wana la wupfeke, u ku pfunile loko u lava mpfuno? (Gal. 6:2) Xana Bibele, minkandziyiso ya hina ya Vukreste ni minhlangano ya vandlha swi ku pfunile ku vona leswaku Yehovha wa ku khathalela? Enkarhini lowu taka loko u pfuniwa hi yin’wana ya tindlela leti, anakanya hi laha mpfuno wolowo wu humaka kona kutani u tsundzuka ku nkhensa Yehovha hi xikhongelo.—Ps. 121:1, 2.
17. I yini leswi Yehovha a swi tekaka swi ri swa nkoka eka malandza yakwe?
17 Xa vumbirhi, tsundzuka leswaku langutelo leri hoxeke ri nga hi xisa. Ndlela leyi Xikwembu xi hi langutaka ha yona, hi yona yi nga ya nkoka. (Hlaya Varhoma 14:4.) Yehovha u ku teka ku ri ka nkoka ku tinyiketela ni ku tshembeka ka hina eka yena; a nga yi hi swilo leswi hi kotaka ku n’wi endlela swona. Swi nga ha endleka leswaku ku fana na Eliya, u endlele Yehovha swilo swo tala ku tlula leswi u nga swi ehleketaka. U nga ha va u pfune van’wana evandlheni u nga swi lemukanga naswona vanhu van’wana ensin’wini va nga ha va va twe ntiyiso hikwalaho ka ku tikarhata ka wena.
18. Leswi Yehovha a ku nyikeke xiavelo swi kombisa yini?
18 Xo hetelela, teka xiavelo xin’wana ni xin’wana lexi humaka eka Yehovha tanihi vumbhoni bya leswaku u na wena. (Yer. 20:11) Ku fana na Eliya, u nga ha hela matimba hikwalaho ka leswi ntirho wa wena wu tikombaka wu nga tswali mihandzu kumbe hikwalaho ka leswi u nga swi kotiki ku fikelela pakani yo karhi ya moya. Nilokoswiritano, u ni lunghelo lerikulu leri un’wana ni un’wana wa hina a nga ri kumaka—ra ku chumayela mahungu lamanene ni ku vitaniwa hi vito ra Xikwembu. Tshama u tshembekile. Kutani, marito lama vuriweke eka xin’wana xa swifaniso swa Yesu ma nga vuriwa ni le ka wena: “Nghena entsakweni wa n’wini wa wena.”—Mat. 25:23.
“XIKHONGELO XA LA XANISEKAKA”
19. Hi xihi xiyimo lexi mutsari wa Pisalema 102 a a langutane na xona?
19 Mutsari wa Pisalema 102 a a heleriwe hi ntshembo. A a ‘xaniseka,’ a a ri ni ntshikilelo lowukulu emirini kumbe emintlhavekweni naswona a a nga ri na wona matimba yo langutana ni swiphiqo swakwe. (Ps. 102, xingheniso) Marito yakwe ma kombisa leswaku a ku nga ri na nchumu wun’wana lowu a a anakanya ha wona handle ka xitlhavi xa yena, xivundza ni ndlela leyi a titwa ha yona. (Ps. 102:3, 4, 6, 11) A a anakanya leswaku Yehovha a a lava ku n’wi cukumeta.—Ps. 102:10.
20. Xikhongelo xi nga n’wi pfuna njhani munhu la lwisanaka ni mianakanyo yo biha?
20 Nilokoswiritano, mupisalema u tirhise vutomi byakwe leswaku a dzunisa Yehovha. (Hlaya Pisalema 102:19-21.) Hilaha hi swi vonaka hakona eka Pisalema 102, ni vanhu lava nga ni ripfumelo va nga va ni xitlhavi naswona swi nga ha va tikela ku anakanya hi swilo swin’wana. Mupisalema a a titwa ku “fana ni nyenyana leyi nga yoxe ehenhla ka lwangu,” onge hiloko a rhendzeriwe hi swiphiqo ntsena. (Ps. 102:7) Loko u tshuka u titwa hi ndlela yoleyo, chululela mbilu ya wena eka Yehovha hilaha mupisalema a endleke hakona. Swikhongelo swa la xanisekaka—swikhongelo swa wena—swi nga ku pfuna loko u ri karhi u lwisana ni mianakanyo yo biha. Yehovha u tshembisa leswaku “u ta hundzulukela exikhongelweni xa lava va tekeriweke hinkwaswo, naswona a nge xi languteli ehansi xikhongelo xa vona.” (Ps. 102:17) Xi tshembe xitshembiso xexo.
21. Munhu la lwisanaka ni langutelo leri hoxeke a nga va ni langutelo lerinene hi ndlela yihi?
21 Pisalema 102 yi tlhela yi kombisa ndlela leyi u nga vaka ni langutelo lerinene ha yona. Mupisalema u hlawule ku anakanya hi vuxaka byakwe na Yehovha. (Ps. 102:12, 27) U chaveleriwe hi ku tiva leswaku Yehovha minkarhi hinkwayo u pfuna vanhu Vakwe leswaku va kota ku tiyisela miringo. Hikwalaho loko langutelo leri hoxeke ri ku sivela ku endla leswi u lavaka ku swi endla entirhweni wa Xikwembu swa xinkarhana, khongela hi mhaka yoleyo. Kombela Xikwembu leswaku xi yingisa xikhongelo xa wena ku nga ri ntsena leswaku xiphiqo xa wena xi hela kambe ni “leswaku vito ra Yehovha ri ta vuriwa.”—Ps. 102:20, 21.
22. Un’wana ni un’wana wa hina a nga n’wi tsakisa njhani Yehovha?
22 Hi nga tirhisa Bibele leswaku yi hi komba leswaku hi le ripfumelweni nileswaku hi va nkoka eka Yehovha. Entiyisweni, emafambiselweni lawa ya swilo, a hi nge swi koti ku herisa malangutelo hinkwawo lama hoxeke kumbe ku hela matimba. Nilokoswiritano, un’wana ni un’wana wa hina a nga swi kota ku tsakisa Yehovha a tlhela a kuma vutomi lebyi nga heriki loko a tiyisela hi ku tshembeka entirhweni wa yena.—Mat. 24:13.


c: text/html

text:
XIENGETELO
A Lisine Xungetano Hi Dadani, N’wana, Ni Moya Wa Ku Basa
A VANHU va kholwako ka gonzo ya Vanharu-munwe va wula lezaku Nungungulu i wumbiwa hi vanhu vanharu—Dadani, N’wana, ni Moya wa ku Basa. Ku wuliwa lezaku a munwe ni munwani wa vanhu lavo va vanharu wa fana ni vanwani, ngwa ntamu-wontlhe, na a nga hi na masangulo. Hikwalaho, a gonzo ya Vanharu-munwe yi ngalo Dadani i Nungungulu, ni N’wana i Nungungulu, niku a Moya wa ku Basa i Nungungulu na wonawu, kanilezi ku na ni Nungungulu munwe ntsena.
A kutala ka lava va kholwako ka Vanharu-munwe va vumela lezaku a va nge zi koti ku tlhamusela a gonzo leyo. Hambulezo, za koteka a ku va alakanya lezaku yona yi gonzisiwa lomu ka Biblia. Zi nene a ku tiva lezaku a gezu “Vanharu-munwe” a gi kumeki ni kanwe lomu ka Biblia. Xana a maalakanyo ya Vanharu munwe ma kumeka kwalomo? Kasi ku hlamula a xiwutiso lexo, a hi woneni a mutsalo lowu a vayimeli va gonzo ya Vanharu-munwe va talako ku wu kumbuka lezaku va yi seketela.
A “GEZU GI WA HI NUNGUNGULU”
A bhuku ga Johani 1:1 gi ngalo: “A kusanguleni gi wa hi kona Gezu, Gezu gi wa hi na Nungungulu, Gezu gi wa hi Nungungulu.” Anzhako ka xikhati kwalomu ka xipimo xa xinwe, mupostoli Johani i komba laha kubaseni lezaku a “Gezu” hi Jesu. (Johani 1:14) Hikwalaho, kota lezi a Gezu gi vitwako Nungungulu, vo kari va alakanya lezaku a N’wana ni Dadani va fanele kuva xipanze xa Nungungulu munwe.
Tiva lezaku a xipanze lexi xa Biblia a kusanguleni xi wa tsalilwe hi xiGreki. Anzhako ka xikhati, a vahunzuluseli va lo hunzulusela a mitsalo leyo hi ka xiGreki yiya ka tinwani tirimi. Hambulezo, a vahunzuluseli vo tala va Biblia, a va tirisangi a magezu lawa ma nge “Gezu gi wa hi Nungungulu.” Hikuyini? Na va ti seketela wutivini gabye ga xiGreki lexi xi tirisilweko kutsaliweni ka Biblia, a vahunzuluseli lavo va lo boha lezaku a magezu lawo ma nge “Gezu gi wa hi Nungungulu” ma wa fanele ku hunzuluselwa hi ndlela yinwani. Va zi mahisile kuyini? Wona zikombiso zo kari: “Logos [Gezu] gi wa hi ni matshamela ya Nungungulu.” (A New Translation of the Bible) “A Gezu gi wa hi nungungulu.” (The New Testament in an Improved Version) “A Gezu gi wa hi na Nungungulu niku gi wa hi ni matshamela yakwe.” (The Translator’s New Testament) Hi kuyelana ni wuhunzuluseli lego, a Gezu a hi Nungungulu wutsumbu.* Kanilezi, hi kota ya xiyimeko xa gona xo tlakuka xikari ka zivangwa za Jehova, a Gezu gi wuliwa a ku i “nungungulu.” A gezu legi gi nge “nungungulu” laha gi wula a ku “loyi a nga wa ntamu.”
KUMA LINWANI LISINE
A vanhu vanyingi a va xi tivi a xiGreki lexi xi tiriselweko ku tsala a Biblia. Makunu u nga zi tivisa kuyini lezi mupostoli Johani a nga lava ku wula? Alakanyela xikombiso lexi: A mugonzisi wo kari i tlhamusela a mhaka yo kari ka zigonzani zakwe. Hi nzhako ka xikhati, a zigonzani zi na ni mawonela yo hambana ya ku zwisisa a tlhamuselo lowo. Xana a zigonzani zi nga yi lulamisisa kuyini a mhaka leyo? Zona zi nga ha kombela a tlhamuselo wunwani ka mugonzisi. Handle ko kanakana, a ku gonza lisine linwani zi ta va vuna a ku zwisisa khwatsi a mhaka. Hi kufanana, kasi ku zwisisa a tlhamuselo wa Johani 1:1, u nga lava manwani mahungu xungetano hi xiyimeko xa Jesu lomu ka Ivangeli ya Johani. A ku gonza lisine li engetelekileko xungetano hi mhaka leyo zi ta ku vuna a ku chikelela a magumo ya ma nene.
Hi xikombiso, wona lezi Johani a yako mahlweni a zi tsala lomu ka xipimo 1, vesi 18: “Nungungulu [wa Ntamu-wontlhe] cima a nga woniwangi hi munhu.” Hambulezo, a vanhu va wonile Jesu, N’wana wakwe, hakuva Johani i ngalo: “Gezu [Jesu] gi lova miri, gi tshama xikari ka hina; hina hi lo wona kungangamela kakwe.” (Johani 1:14) Makunu, zi wa ta kotekisa kuyini a ku a N’wana a maha xipanze xa Nungungulu wa Ntamu-wontlhe? Johani i tlhela a wula lezaku a Gezu gi wa hi “na Nungungulu.” Kanilezi, xana zi nga kotekisa kuyini a ku munhu a tshama ni munwani zonake a ka xikhati xa xinwe ava munhu yaloye a tshamako naye? A ku hunza lezo, kota lezi zi tsalilweko lomu ka Johani 17:3, Jesu i ti hambanyisa khwatsi ni Dadani wakwe wa le tilweni. Yena i vitana Dadani wakwe a ku i ‘Nungungulu yece wa zinene.’ Niku loku hi kari hiya kugumeseni ka Ivangeli yakwe, Johani i songa a timhaka hi ku wula lezaku: “Lezi zi tsalilwe, aku kasi mu fela ku kholwa lezaku Jesu hi Kristu, a N’wana wa Nungungulu.” (Johani 20:31) Wona lezaku Jesu a nga vitanwi Nungungulu, kanilezi i vitanwa N’wana wa Nungungulu. A mahungu lawa yo engetela ma kumekako lomu ka Ivangeli ya Johani ma komba lezi a mhaka ya Johani 1:1 yi faneleko ku zwisisiwa zona. Jesu, a Gezu, i “nungungulu” hi lezaku i na ni xiyimeko xo tlakuka kanilezi a hi yena Nungungulu wa Ntamu-wontlhe.
KUMA XISEKETELO XA LISINE LELO
Alakanyela kambe xungetano hi xikombiso xa mugonzisi ni zigonzani. Hi nga pima lezaku a zinwani za ha simama ku kanakana, hambu anzhako ka kuva zi ingisele a mitlhamuselo yo engetela ya mugonzisi. Xana zi nga maha yini? Zi nga lava munwani mugonzisi kasi ku engetela mahungu ka mhaka leyo. Loku a mugonzisi wa wumbiri a seketela a tlhamuselo wa mugonzisi wo sangula, a kukanakana ka zigonzani zinyingi ku tava ku lulamisilwe. Hi kufanana, loku u nga tiyiseki ka lezi a mutsali wa Biblia Johani a nga lava ku zi wula hakunene xungetano hi kuyelana loku ku nga kona xikari ka Jesu ni Nungungulu wa Ntamu-wontlhe, u ngaya ka munwani mutsali wa Biblia kasi ku kuma a tlhamuselo wo engetela. Hi xikombiso, wona lezi zi tsalilweko hi Mateu. Xungetano hi kugumesa ka mafambisela lawa ya zilo, yena i tsala a magezu ya Jesu na a ku ngalo: “Lego siku ni lexo xikhati a ku na munhu a zi tivako, hambu tingelosi ta tilo, hambu ni N’wana, sine Dadani yece.” (Mateu 24:36) Xana a magezu lawo ma seketelisa kuyini lezaku Jesu a hi Nungungulu wa Ntamu-wontlhe?
Jesu i ngalo Dadani wa tiva zo tala a ku hunza N’wana. Kanilezi, loku ku wa ku khwatsi Jesu i wa hi xipanze xa Nungungulu wa Ntamu-wontlhe, yena i wa ta tiva a zilo lezi zi tiviwako hi Dadani wakwe. Hikwalaho, a N’wana ni Dadani va hambene. Hambulezo, vo kari va taku ngalo: ‘Jesu i wa hi ni matshamela mambiri. Laha i wulawula na a hi ka matshamela ya munhu.’ Kanilezi hambu loku zi hi lezo, hi nga wula yini hi moya wa ku basa? Loku wona wu hi xipanze xa Nungungulu wa munwe kota Dadani, hikuyini Jesu a nga wuliko lezaku wona wa zi tiva lezi Dadani a zi tivako?
Kota lezi u simamako ni zigonzo za wena za Biblia, u ta tiva a zipanze zo tala nguvu za Biblia lezi zi yelanako ni mhaka leyo. Zona zi seketela a lisine xungetano hi Dadani, ni N’wana, zinwe ni moya wa ku basa.—Tisimu 90:2; Mitiro 7:55; Va Le Kolosi 1:15.
* Kasi ku wona a matirisela ya milayo ya ku tsala xiGreki leyi yi tirisiwako ka Johani 1:1, wona a maphajina 26-9 ya broxura Xana U Fanele Ku Pfumela Eka Vunharu-un’nwe? gi humesiwako hi Timboni ta Jehova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
XIPIMO XA WUKHUME NI NTLHANU NI ZINHARU
Kubapatizwa Ni Kuzwanana Ka Wena Na Nungungulu
Xana a munhu i bapatizwa hi ndlela muni lezaku a maha muKristu?
Hi zihi a zigava lezi u faneleko ku zi nghenela kasi ku ringanelwa hi kubapatizwa?
Xana a munhu i ti hendleleta hi ndlela muni ka Nungungulu?
Hi xihi a xigelo xa hombe xa kuva u bapatizwa?
“A MATI hi lawa; xana nzi beletelwa hi yini ku bapatizwa?” A xiwutiso lexi xi mahilwe hi nduna ya hombe ya le wuhosini ga Etiopia le ka zana go sangula ga malembe. A muKristu wo kari a vitwako Filipu i wa mu tlhamuselile lezaku Jesu i wa hi yena Messia loyi a tsumbisilweko. Na a khumbilwe mbilu hi lezi a nga zi gonzile lomu Mitsalweni, a wanuna loye wa muEtiopia i lo hanya hi kuyelana ni lezi a zi gonzileko. I lo komba lezaku i wa lava ku bapatizwa!—Mitiro 8:26-36.
2 Loku u gonzile khwatsi a zipimo zo sangula za bhuku legi ni munwe wa Timboni ta Jehova, za koteka a ku u tizwa na u longile ku wutisa, ‘Xana mina nzi beletelwa hi yini ku bapatizwa?’ Kala ka xikhati lexi u gonzile lezaku a Biblia gi na ni xitsumbiso xa wutomi ga pinzukelwa Paradiseni. (Luka 23:43; Kuvululelwa 21:3, 4) U gonzile kambe xungetano hi xiyimo xa vafileko zinwe ni kutsumba ka kuvuka ka vafileko. (Mutshawuteli 9:5; Johani 5:28, 29) Kuzilava u sina u sangulile ku hlengela ni Timboni ta Jehova mitlhanganwini ya tona ya bandla u tlhela u zi wona ha wece lezi ti hanyisako zona hi kuyelana ni wukhongeli ga lisine. (Johani 13:35) A xa lisima nguvu, hi lezaku za koteka ku ngha u sangulile kuva ni kuzwanana na Jehova Nungungulu.
3 U nga kombisa kuyini lezaku u lava ku tirela Nungungulu? Jesu i te ngalo ka valanzeli vakwe: “Fambani, mu va maha vapizani a matiko wontlhe, mu va bapatiza.” (Mateu 28:19) Jesu wutsumbu i vekile xikombiso hi ku bapatizwa matini. A nga nwatsekelwangi mati, niku a nga cheliwangi matanyana ntsena laha hlokweni. (Mateu 3:16) A gezu “ku bapatiza” gita hi ka gezu ga xiGreki gi nge “ku peta.” Hikwalaho, a maKristu ma bapatizwa hi ku petiwa a miri wontlhe matini.
4 A kubapatizwa hi mati xilaveko ka vontlhe lava va lavako kuva ni kuzwanana na Jehova Nungungulu. A kubapatizwa ku komba vanhu vontlhe lezaku u lava ku tirela Nungungulu. Kona ku komba lezaku wa nengela ku maha kuranza ka Jehova. (Tisimu 40:7, 8) Hambulezo, kasi u ringanelwa hi kubapatizwa, u fanele ku nghenela a zigava zo kari.
KU LAVEKA WUTIVI NI KUKHOLWA
5 Hakunene u sangulile ku nghenela a xigava xo sangula. Hi ndlela muni? Hi ku gonza ha Jehova Nungungulu na Jesu Kristu, kuzilava u nga maha lezo hi ku lanzela a longoloko wa xigonzo xa Biblia. (Johani 17:3) Kanilezi wa ha ta gonza zinwani. A maKristu ma lava ku “tatiswa hi ku tiva a kuranza [ka Nungungulu].” (Va Le Kolosi 1:9) A kuva kona mitlhanganwini ya bandla ya Timboni ta Jehova zi nga ku vuna nguvu mhakeni leyo. Za lisima lezaku uva kona mitlhanganwini leyo. (Maheberu 10:24, 25) A kuva kona mitlhanganwini hi kukhanzakanya zi ta engetela a wutivi ga wena ha Nungungulu.
6 Hakunene, a wu faneli ku tiva zontlhe lezi zi nga lomu ka Biblia kasi ku ringanelwa hi kubapatizwa. A nduna ya hombe ya le wuhosini ga Etiopia yi wa tiva zo kari, kanilezi yi wa lava ku vuniwa a ku zwisisa a zipanze zo kari za Mitsalo. (Mitiro 8:30, 31) A ku fana na yena, wenawu wa ha ta gonza zo tala. Hakunene, cima u nga ta tsika ku gonza ha Nungungulu. (Mutshawuteli 3:11) Hambulezo, u fanele ku tiva u tlhela u vumela a tigonzo to ranga ta Biblia, na u nga se ku bapatizwa. (Maheberu 5:12) Hi xikombiso, u fanele ku tiva ni ku vumela a lisine xungetano hi xiyimo xa vafileko u tlhela u tiva ni ku vumela a lisima la vito ga Nungungulu ni Mufumo wakwe.
7 Hambulezo, a wutivi goce a gi eneli hakuva “ahandle ka kukholwa a zi koteki ku…tsakisa [Nungungulu].” (Maheberu 11:6) A Biblia gi hi byela lezaku a xikhati lexi a vanhu vo kari va le doropeni ga Korinte wa kale va ngazwa a mhaka leyi yi nga kari yi xumayelwa hi maKristu, “va lo kholwa, va bapatizwa.” (Mitiro 18:8) Hi kufanana, a xigonzo xa Biblia xi fanele ku ku tata hi kukholwa ka lezaku a Biblia i Mhaka yi pimisilweko hi Nungungulu. A xigonzo xa Biblia xi fanele ku ku vuna a kuva ni kukholwa zitsumbisweni za Nungungulu ni ntanwini wa kuhanyisa ka muphahlo wa Jesu.—Joxua 23:14; Mitiro 4:12; 2 Timote 3:16, 17.
BHULELA VANWANI XUNGETANO HI LISINE LA BIBLIA
8 Laha a kukholwa ku yako ku kula mbilwini ya wena, zi ta ku karatela a ku tshama ni lezi u zi gonzileko na u nga byeli munhu. (Jeremia 20:9) U ta tizwa na u susumetiwa hi ntamu lezaku u bhulela vanwani ha Nungungulu ni makhungo yakwe.—2 Va Le Korinte 4:13.
9 Wa zi kota ku sangula a ku bhulela vanwani xungetano hi lisine la Biblia hi ku wulawula hi lona hi ndlela yi nene ni maxaka, vanghana, vaakelani va wena, ni vatiri-kuloni. Hi kufamba ka xikhati, u ta lava ku hlengela ntirweni wa kuxumayela lowu wu lulamisiwako hi Timboni ta Jehova. Loku u chikelelwe hi kunavela loko, tlhatlheka u byela a Mboni leyi yi ku gonzisako a Biblia. Loku zi woneka lezaku wa ringanelwa hi ku hlengela wutirelini ga laha kubaseni, ku ta mahiwa malulamiselo ya ku wena ni mugonzisi wa wena mu tlhangana ni madota mambiri ya bandla.
10 Lezo zi ta ku vuna a ku tolovelana khwatsi ni madota yo kari ya wuKristu, lawa ma risako a ntlhambi wa Nungungulu. (Mitiro 20:28; 1 Pedro 5:2, 3) Loku a madota lawo ma wona lezaku wa zwisisa niku wa kholwa ka tigonzo to ranga ta Biblia, ni lezaku wa hanya hi kuyelana ni matshinya ya milayo ya Nungungulu, niku hakunene wa zi lava kuva munwe wa Timboni ta Jehova, wona ma ta ku tivisa lezaku wa ringanelwa hi ku hlengela wutirelini ga laha kubaseni kota muhuweleli a nga bapatizwangiko wa mahungu yo saseka.
11 Za koteka a ku a madota lawo ma wona lezaku u na ni xilaveko xa ku cica zo kari mahanyeleni ya wena kasi u zi kota ku ringanelwa hi ku hlengela wutirelini ga laha kubaseni. Lezo zi nga ha patsa a ku tsika mahanyela yo kari u nga kari u ma fihlela vanwani. Hikwalaho, na u nga se kombela ku maha muhuweleli a nga bapatizwangiko, u fanele ku ngha u tlhatlhekile zionhweni za hombe, zo kota a ku tirisa ziro za wubeleki hi ndlela ya hava, a wudakwa, ni ku delela mimuri yo lahlisa mapimo.—1 Va Le Korinte 6:9, 10; Va Le Galatia 5:19-21.
KUTISOLA NI KUHUNZULUKA
12 Ku na ni zinwani zigava lezi u faneleko ku zi nghenela na u nga se ringanelwa hi kubapatizwa. Mupostoli Pedro i te ngalo: “Ti soleni, mu hunzuluka, kasi a zionho za nwina zi fela ku vinyetelwa.” (Mitiro 3:19) A ku ti sola zi wula a ku ti laya hi kota ya nchumu wo kari u wu mahileko. A kutisola ku fanela nguvu a munhu loyi zi kotekako ku ngha a hanyile wutomi go biha, kanilezi ka laveka kambe ni ka loyi a hanyileko wutomi gi ti kombako ku khwatsi gi basile. Hikuyini? Hi lezaku a vanhu vontlhe vaonhi niku va na ni xilaveko xa ku tsetselelwa hi Nungungulu. (Va Le Roma 3:23; 5:12) Na u nga se gonza a Biblia, u wa nga ku tivi a kuranza ka Nungungulu. Makunu, xana u wa ta zi kotisa kuyini ku hanya hi kuyelana khwatsi ni kuranza kakwe? Hikwalaho, a kutisola ka laveka.
13 A kutisola ku fanele ku lanzelwa hi ‘kuhunzuluka.’ A ku ti laya ntsena a ku eneli. U fanele ku ala a mahanyela ya wena ya kale u tlhela u maha xiboho xo tiya xa lezaku u ta maha lezi zi nga zi nene kusukela zalezi. A kutisola ni kuhunzuluka zigava lezi u faneleko ku zi nghenela na u nga se ku bapatizwa.
U FANELE KU TI HENDLELETA
14 Ku na ni xinwani xigava xa lisima lexi u faneleko ku xi nghenela na u nga se ku bapatizwa. U fanele ku ti hendleleta ka Jehova Nungungulu.
15 A xikhati lexi u ti hendleletako ka Jehova Nungungulu hi mukhongelo wu sukelako mbilwini, wo mu tsumbisa lezaku u ta tirela yena yece kala kupinzuka. (Deuteronome 6:15) Kanilezi, hikuyini a munhu a kalako a lava ku maha nanza ga Nungungulu ke? Kasi ku hlamula a xiwutiso lexo, a hi woneni a mufananiso lowu. A hi pimeni lezaku a wanuna wo kari i sangulile ku gangisana ni wasati. A xikhati lexi a tivako khwatsi a wasati loye a tlhela a wona lezaku i na ni matshamela ya ma nene, i tizwa na a kokiwa nguvu mbilu hi yena. Hi kufamba ka xikhati, zi le kubaseni lezaku a wanuna loye i ta mu kombela akuva a chada naye. Lisine lezaku a ku tekana zi neha wutihlamuleli go engeteleka. Kanilezi a liranzo li ta kuca wanuna loye lezaku a nghenela a xigava lexo xa lisima.
16 A xikhati lexi u tivako khwatsi Jehova u tlhela u mu ranza, u ta tizwa na u byekelela ku mu tirela hi mbilu yontlhe na u ti nyiketela hi kumbhelela kukhozeleni kakwe. A munhu loyi a lavako ku lanzela a N’wana wa Nungungulu, Jesu Kristu, i fanele ‘ku ti tsika.’ (Marku 8:34) Hi ti tsika hi ku lwela lezaku a kunavela ni mixuvo ya hina wutsumbu zi nga hi tsanzekisi a ku ingisa Nungungulu hi kumbhelela. Makunu, a ku maha kuranza ka Jehova Nungungulu ku fanele kuva khungo ga wena wutomini na u nga se ku bapatizwa.—1 Pedro 4:2.
U NGA CHAVI KU TSANZEKA
17 A vo kari va kanakana a ku ti hendleleta ka Jehova hakuva va chava ku nghenela a xigava lexo xa lisima nguvu. Za koteka ku ngha va chava kuva ni wutihlamuleli mahlweni ka Nungungulu loku va maha maKristu ma ti hendleletileko. Hi kota ya lezi va chavako ku tsanzeka a ku tatisa a kutihendleleta kabye ni lezi va chavako a ku khunguvanyisa Jehova, va alakanya lezaku i chukwana a ku nga ti hendleleti ka yena.
18 Kota lezi u yako u gonza ku ranza Jehova, u ta tizwa na u susumetelwa a ku ti hendleleta ka yena u tlhela u maha mizamo ya ku hanya hi kuyelana ni kutihendleleta loko. (Mutshawuteli 5:4) Anzhako ka kuva u ti hendleletile, hakunene u ta lava ku ‘famba hi laha ku faneleko Hosi, u yi xalalisa ka zontlhe.’ (Va Le Kolosi 1:10) Hi kota ya liranzo la wena ka Nungungulu, u nga ta alakanya lezaku za karata a ku maha kuranza kakwe. Handle ko kanakana u ta vumela lezi mupostoli Johani a zi tsalileko, yena i te ngalo: “A ku mu ranza Nungungulu hi ku hlayisa milayo yakwe; ni milayo yakwe a yi karati.”—1 Johani 5:3.
19 A hi ku khwatsi u fanele kuva munhu a mbheleleko lezaku u ti hendleleta ka Nungungulu. Jehova wa ku tiva a kuhluleka ka wena niku cima a nga rinzeli lezaku u maha zilo lezi zi ku tsanzako. (Tisimu 103:14) Yena i lava lezaku a zilo zi ku fambela khwatsi niku i ta tlhela a ku seketela ni ku ku vuna. (Isaya 41:10) Tiyiseka lezaku loku u tsumba Jehova hi mbilu ya wena yontlhe, “yena i ta lulamisa a tisoko ta wena.”—Mavingu 3:5, 6.
KOMBISA A KUTIHENDLELETA KA WENA HI KU BAPATIZWA
20 A ku alakanyela a zilo lezi hi wulawulileko ha zona zalezi ka zi kota ku ku vuna lezaku u ti hendleleta wutsumbu ga wena ka Jehova hi mukhongelo. Vontlhe lava hakunene va ranzako Nungungulu va fanele ‘ku vumela hi nomu laha kubaseni kasi va hanyiswa.’ (Va Le Roma 10:10, NM) Xana u nga vumelisa kuyini hi nomu laha kubaseni?
21 Tivisa muwoneleli loyi a rangelako a bandla ga nwina lezaku wa zi lava ku bapatizwa. Yena i ta maha malulamiselo ya ku a madota yo kari ma vuxeta zinwe na wena a ziwutiso zo kari lezi zi wulawulako hi tigonzo to ranga ta Biblia. Loku a madota lawo ma boha lezaku wa ringanelwa, ma ta ku tivisa lezaku u ta bapatizwa ka xikhati xi lanzelako.* Ka zikhati lezo, ku tala ku vekiwa a kanelo wu alakanyisako a tlhamuselo wa kubapatizwa. Hi kulanzela, a mukaneli i ramba vontlhe lava va yako kubapatizweni lezaku va hlamula ziwutiso zimbiri zo hehuka kota ndlela ya ku vumela a kukholwa kabye hi nomu laha kubaseni.
22 A kubapatizwa hi kona ku ku tivekisako ka vanhu vontlhe lezaku u munhu loyi a ti hendleletileko ka Nungungulu ni lezaku makunu u munwe wa Timboni ta Jehova. Lava va yako kubapatizweni va petiwa a miri wontlhe matini kasi ku komba laha kubaseni lezaku va ti hendleletile ka Jehova.
A TLHAMUSELO WA KUBAPATIZWA KA WENA
23 Jesu i te ngalo a vapizani vakwe va wa ta bapatizwa “hi vito ga Dadani ni ga N’wana ni ga Moya wa ku Basa.” (Mateu 28:19) Lezo zi wula ku ngalo loyi a yako kubapatizweni wa vumela a wufumeli ga Jehova Nungungulu ni ga Jesu Kristu. (Tisimu 83:18; Mateu 28:18) Yena kambe wa vumela a ntiro lowu wu mahiwako hi moya wa ku basa, kutani ntamu wu tiriswako hi Nungungulu.—Va Le Galatia 5:22, 23; 2 Pedro 1:21.
24 Hambulezo, a kubapatizwa a hi ku ti peta matini ntsena. Kona ku kombisa a nchumu wa lisima nguvu. A ku nyupela matini i xikombiso xa lezaku u file hi tlhelo ga mahanyela ya wena ya kale. A ku tlakuswa hi lomu matini ku komba lezaku makunu u hanyela ku maha kuranza ka Nungungulu. Alakanya kambe lezaku u lo ti hendleleta ka Jehova Nungungulu wutsumbu, na ku nga hi ka ntiro wo kari, ka xigelo, ka vanhu vanwani, ge hambu ka hlengeletano yo kari. A kutihendleleta ni kubapatizwa ka wena zi maha masangulo ya wunghana ga hombe nguvu na Nungungulu—ku nga kuzwanana ko tiya na yena.—Tisimu 25:14.
25 A kubapatizwa a ku tiyisi lezaku u ta hanyiswa. Mupostoli Paule i tsalile lezi: “Tirelani a kuhanyiswa ka nwina hi kuchava ni kururumela.” (Va Le Filipi 2:12) A kubapatizwa i masangulo ntsena. Lezi ku sala xiwutiso lexi, U nga zi kotisa kuyini ku simama liranzweni la Nungungulu? A xipimo xa hina xo gumesa xi ta hi nyika a hlamulo wa kona.
LEZI A BIBLIA GI ZI GONZISAKO
- A maKristu ma bapatizwa hi ku petiwa a miri wontlhe matini, na ku nga hi ku nwatsekelwa mati ntsena.—Mateu 3:16.
- A zigava zi yisako munhu kubapatizweni zi sangula hi kugonza ni ku komba kukholwa, ku lanzela a kutisola, a kuhunzuluka, ni kutihendleleta ka Nungungulu.—Johani 17:3; Mitiro 3:19; 18:8.
- Kasi ku ti hendleleta ka Jehova, u fanele ku ti tsika, a ku fana ni lezi vanhu va ti tsikileko lezaku va lanzela Jesu.—Marku 8:34.
- A kubapatizwa i xikombiso xa lezaku a munhu i file hi tlhelo ga mahanyela yakwe ya kale kasi a fela ku hanyela ku maha a kuranza ka Nungungulu.—1 Pedro 4:2.
* A kubapatiza ximaho xi tolovelekileko kuva kona lomu mitlhanganwini ya hombe ni lomu ka migotsovanyano ya Timboni ta Jehova.
Ziwutiso Za Xigonzo
1. Hikuyini a nduna ya hombe ya le wuhosini ga Etiopia yi kombeleko ku bapatizwa?
2. Hikuyini u faneleko ku alakanyela nguvu a kubapatizwa?
3. (a) Xileletelo muni lexi Jesu a nyikileko valanzeli vakwe? (b) Xana a kubapatiza hi mati ku mahisiwa kuyini?
4. Xana a kubapatizwa hi mati xikombiso xa yini?
5. (a) Hi xihi a xigava xo sangula lexi u faneleko ku xi nghenela lezaku u ringanelwa hi kubapatizwa? (b) Hikuyini a mitlhangano ya bandla yi nga ya lisima?
6. Wutivi ga ku chikela kwihi legi u faneleko kuva nago kasi u ringanelwa hi kubapatizwa?
7. Xana a xigonzo xa Biblia xi fanele ku ku khumbisa kuyini?
8. Xini xi to ku kuca a ku bhulela vanwani hi lezi u zi gonzileko?
9, 10. (a) Hi vamani lava u faneleko ku sangula hi vona a ku va bhulela a lisine la Biblia? (b) Zini u faneleko ku zi maha loku u kari u lava ku hlengela ntirweni wa kuxumayela lowu wu lulamisiwako hi Timboni ta Jehova?
11. Zini lezi a vo kari va nga ha lavako ku zi cica mahanyeleni yabye kasi va zi kota ku ringanelwa hi ku hlengela wutirelini ga laha kubaseni?
12. Hikuyini a kutisola ku lavekako?
13. Xini a kuhunzuluka?
14. Xigava muni xa lisima lexi u faneleko ku xi nghenela na u nga se ku bapatizwa?
15, 16. Zi wula yini a ku ti hendleleta ka Nungungulu, niku xini lexi xi kucako munhu lezaku a maha lezo?
17. Hikuyini a vo kari va tsikako ku ti hendleleta ka Nungungulu?
18. Zini lezi zi to ku kuca a ku ti hendleleta ka Jehova?
19. Hikuyini u nga faneliko ku chava a ku ti hendleleta ka Nungungulu?
20. Hikuyini a kutihendleleta ka Jehova ku nga faneliko kuva nchumu wa xihundla?
21, 22. Xana u nga vumelisa kuyini a kukholwa ka wena hi nomu laha kubaseni?
23. Zi wula yini a ku bapatizwa “hi vito ga Dadani ni ga N’wana ni ga Moya wa ku Basa”?
24, 25. (a) Xana a kubapatizwa ku kombisa yini? (b) Hi xihi a xiwutiso lexi xi faneleko ku hlamuliwa?


text:
XIPIMO XA WUKHUME NI MUNE
Ndlela Ya Ku Kuma Litsako Wutomini Ga Ngango Wa Wena
Xini xi lavekako kasi ku maha nuna wa mu nene?
Xana wasati a nga zi kotisa kuyini ku maha sati wa mu nene?
Xini xi lavekako kasi kuva mupswali wa mu nene?
Xana a vanana va nga vunisa kuyini kutsakiseni ka wutomi ga ngango?
JEHOVA NUNGUNGULU i lava lezaku a ngango wa wena wuva ni wutomi gi tsakisako. A Mhaka yakwe, a Biblia, yi nyika kongomiso ka xiro xinwe ni xinwani xa ngango, na gi tlhamusela a ntiro lowu Nungungulu a lavako lezaku a munwe ni munwani a wu maha. A xikhati lexi a ziro za ngango zi tatisako a mitiro ya zona maringano ni wusungukati ga Nungungulu, a mabhinzu ya kona ma tsakisa nguvu. Jesu i te ngalo: “Ku katekile nguvunguvu lava va zwako a mhaka ya Nungungulu, va yi hlayisa.”—Luka 11:28.
2 A kutsaka ka ngango ku khegele nguvunguvu laha ka ku tiva lezaku a ngango wu tumbuluxilwe hi Jehova, loyi Jesu a nga mu vitana “Dadani wa hina.” (Mateu 6:9) Yontlhe mingango laha misaveni yi kona hikwalaho ka Dadani wa hina wa le tilweni—niku yena hakunene wa zi tiva lezi zi tsakisako mingango. (Va Le Efesusi 3:14, 15) Kasike, zini lezi a Biblia gi zi gonzisako xungetano hi ntiro wa xiro xinwe ni xinwani xa ngango?
A NGANGO WA VANHU WU TUMBULUXILWE HI NUNGUNGULU
3 Jehova i vangile vanhu vo sangula, Adamu na Eva, a va tlhanganyisa kota nuna ni sati. Yena i lo va veka paradiseni go saseka laha misaveni—a simu ga Edeni—zonake a va leletela lezaku vava ni vana. Jehova i te ngalo: “Pswalani, mu anza, mu tata misava.” (Genesisi 1:26-28; 2:18, 21-24) Lezo a hi karingani kutani tsheketo, hakuva Jesu i kombile lezaku lezi a bhuku ga Genesisi gi zi wulako xungetano hi kusangula ka wutomi ga ngango zilo za lisine. (Mateu 19:4, 5) Hambulezi hi tlhanganako ni zikarato zo tala zinwe ni lezi a wutomi gi kalako gi nga fambi kota lezi Nungungulu a nga zi lavisa zona, a hi woneni a ku hikuyini za ha kotekako ku kuma litsako ngangweni.
4 A xiro xinwe ni xinwani laha ngangweni xi nga vuna a ku maha a wutomi ga ngango gi tsakisa hi ku pimanyisa Nungungulu kukombiseni ka liranzo. (Va Le Efesusi 5:1, 2) Hambulezo, hi nga zi kotisa kuyini a ku pimanyisa Nungungulu, kota lezi hi kalako hi nga mu woni? Ha zi kota ku gonza lezi Jehova a tirisako zona hakuva i rumele N’wana wakwe wa matewula hi le tilweni ata misaveni. (Johani 1:14, 18) A xikhati lexi a nga hi misaveni, N’wana loyi, Jesu Kristu, i pimanyisile khwatsi a Dadani wakwe wa le tilweni laha kaku a ku wona Jesu ni ku mu ingisela zi wa ku khwatsi hi kuva na Jehova ni ku Mu ingisela. (Johani 14:9) Hikwalaho, a munwe ni munwani wa hina a nga zi kota ku maha a wutomi ga ngango gi tsakisa nguvu hi ku gonza xungetano hi liranzo leli Jesu a li kombisileko ni ku lanzela xikombiso xakwe.
XIKOMBISO KA VANUNA
5 A Biblia gi ngalo a vanuna va fanele ku hlayisa vasati vabye hi ndlela leyi Jesu a hlayisako ha yona vapizani vakwe. Wona a xileletelo lexi xa Biblia: “Vavanuna, ranzani a vasati va nwina, kota lezi Kristu a nga ranza bandla, a ti nyikela hi kota ya gona…Hizalezo a vavanuna va fanele ku ranza a vasati vabye kota lezi va ranzako a mimiri yabye. Loyi a ranzako sati wakwe wa ti ranza wutsumbu. Hakuva cima a ku na ngava na munhu a nga venga a nyama yakwe; kanilezi wa yi wundla a yi tshotshota, kota lezi Kristu a mahako ka bandla.”—Va Le Efesusi 5:23, 25-29.
6 A liranzo leli Jesu a nga nalo hi bandla gakwe ga vapizani li veka xikombiso xo mbhelela ka vanuna. Jesu “i lo va ranza kala kugumesa,” a nyikela wutomi gakwe hi kota ya vona, hambu lezi va nga kala va nga mbhelelangi. (Johani 13:1; 15:13) Hi ndlela yo fana, a vanuna va khongoteliwa ku ngalo: “Ranzani vasati va nwina, mu nga va maheli timbiti.” (Va Le Kolosi 3:19) Zini lezi zi to vuna a nuna a ku lanzela a wusungukati lego, nguvunguvu loku sati wakwe a tala ku hoxisa ke? Yena i fanele ku alakanya lezaku yenawu wa hoxisa. Ngha a alakanya kambe lezi a faneleko ku zi maha kasi ku tsetselelwa hi Nungungulu. Makunu ke, kasi zini a faneleko ku zi maha? Yena i fanele ku tsetselela lava va mu onhelako, niku lezo zi patsa a ku tsetselela a sati wakwe. Hakunene, yenawu sati i fanele ku tsetselela lava va mu onhelako. (Mateu 6:12, 14, 15) Wa zi wona a ku hikuyini a vanhu vo kari va wulileko lezaku a wukati ga gi nene hi legi gi patsako vanhu vambiri va zi kotako ku tsetselelana hi mbilu yontlhe?
7 A vanuna kambe va maha khwatsi hi ku pima lezaku xontlhe xikhati Jesu i kombisile kukhatala hi vapizani vakwe. Yena i wa kari a khatalela a kuhluleka kabye ni zilaveko zabye za nyama. Hi xikombiso, a xikhati lexi a vapizani va nga karele yena i te ngalo: “Tanani, hiya xiwuleni, hi ya tshama hoce, kasi ma humula kutsongwani.” (Marku 6:30-32) A vasati vonawu va fanelwe hi kukhatalelwa ka hombe. A Biblia gi wula lezaku a vasati “xibya xa wukheta” lexi a vanuna va layiwako a ku xi “dzunza.” Hikuyini? Hakuva a vanuna ni vasati va hlengela zinwe ka “tipswalo ta wutomi.” (1 Pedro 3:7) A vanuna va fanele ku alakanya lezaku lexi xi mahako munhu ava wa lisima ka Nungungulu i kutsumbeka, na ku nga hi kuva wanuna kutani wasati.—Tisimu 101:6.
8 A Biblia gi ngalo a nuna “loyi a ranzako sati wakwe wa ti ranza wutsumbu.” Lezo zi nghaho hakuva a wanuna ni sati wakwe “a va ha hi vambiri, va hi nyama yinwe,” kota lezi Jesu a zi wulileko. (Mateu 19:6) Hikwalaho a va faneli ku hlengela masango ni vanhu vanwani. (Mavingu 5:15-21; Maheberu 13:4) Va nga zi kota ku maha lezo loku va khatalela a zilaveko za munwe ni munwani wabye. (1 Va Le Korinte 7:3-5) A xialakanyiso lexi xi lanzelako xa lisima nguvu: “Cima a ku na ngava na munhu a nga venga a nyama yakwe; kanilezi wa yi wundla a yi tshotshota.” A vanuna va fanele ku ranza vasati vabye kota lezi va ti ranzako wutsumbu, na va alakanya lezaku va ta ti hlamulela ka hloko yabye, Jesu Kristu.—Va Le Efesusi 5:29; 1 Va Le Korinte 11:3.
9 Mupostoli Paule i wulawulile hi “liranzo la Kristu Jesu.” (Va Le Filipi 1:8) A liranzo la Jesu li wa hi lo tsakisa, leli li nga tsakisa vavasati lava va mahileko vapizani vakwe. (Johani 20:1, 11-13, 16) Niku a vasati va na ni xilaveko xa ku ranziwa hi vanuna vabye.
XIKOMBISO KA VASATI
10 A ngango i hlengeletano, niku kasi wu fela ku tira khwatsi, wu fanele kuva ni hloko. Hambu Jesu i na ni Loyi a ti koramisako ka yena kota Hloko yakwe. A “hloko ya Kristu hi Nungungulu,” kota lezi a ‘hloko ya wasati a nga nuna wakwe.’ (1 Va Le Korinte 11:3) A kutikoramisa ka Jesu ka wuhloko ga Nungungulu xikombiso xi nene, hakuva hina hontlhe hi na ni hloko leyi hi faneleko ku ti koramisa ka yona.
11 A vavanuna va nga mbhelelangiko va hoxisa niku zikhati zinyingi a va tatisi khwatsi a tifanelo tabye kota tihloko. Makunu ke, zini lezi a sati a faneleko ku zi maha? Yena a nga faneli ku kanyisa lezi a nuna wakwe a zi mahako ge hambu ku zama ku teka wuhloko ga nuna. A wasati i maha khwatsi hi ku alakanya lezaku a moya wa kurula ni wa kuolova ngwa tsengo wa hombe mahlweni ka Nungungulu. (1 Pedro 3:4) Hi ku kombisa a moya lowo, a sati i ta hehukelwa a ku kombisa a kutikoramisa loku ku tsakisako Nungungulu, hambu loku a hi ka xiyimo xo karata. A ku hunza lezo, a Biblia gi ngalo a “wasati ngha ava ni xichawo ka nuna wakwe.” (Va Le Efesusi 5:33) Kanilezi ku nga kuyini loku nuna a nga vumeli Kristu kota Hloko yakwe? A Biblia ga khongotela vasati: “Ingisani vanuna va nwina; lezaku kasi hambu loku va hi kona lava va nga ingisiko mhaka, va fela ku kokiwa hi mahanyela ya vasati vabye hi handle ka mhaka; na va wona a mahanyela ya nwina ya kubasa zinwe ni xichawo.”—1 Pedro 3:1, 2.
12 Hambu loku nuna wakwe a nga hi mukholwa-kulobye, a hi ku khwatsi sati o yeyisa nuna loku, hi xichawo, a wula mawonela yo hambana ni lawa ya nuna. Za koteka a ku a mawonela ya sati ma hi ma nene, na ma hi lawa ma zi kotako ku vuna ngango loku nuna a ma ingisa. Hambu lezi Abrahama a nga kala ku zwanana ni sati wakwe, Sara, a xikhati lexi Sara a nga wula matsemela ma nene ya mhaka yo kari ya ngango, Nungungulu i lo byela Abrahama lezi: “Ingisa zontlhe lezi Sara a ku byelileko.” (Genesisi 21:9-12) Hakunene, loku nuna a songa mhaka leyi yi nga lwisaniko ni nayo wa Nungungulu, a sati i kombisa a kutikoramisa kakwe hi ku yi lanzela.—Mitiro 5:29; Va Le Efesusi 5:24.
13 Hi ku tatisa tifanelo takwe, a sati a nga maha zo tala kasi ku khatalela a ngango. Hi xikombiso, a Biblia gi komba lezaku a vavasati va tekilweko va fanele “ku ranza vanuna vabye ni vana vabye, vava va tlharihileko, va basileko, va ti tshamela [“va tira,” NM] makaya, va hi va nene, va ingisa a vanuna vabye.” (Titusi 2:4, 5) Kota lezi a nga ni fanelo ya sati ni mamani, a wasati loyi a mahako lezo i ta ranziwa nguvu a tlhela a kombiwa xichawo hi ngango wakwe. (Mavingu 31:10, 28) Kota lezi a wukati gi nga kupatsana ka vanhu va nga mbhelelangiko, za koteka a ku zikarato za hombe zi gumesa hi kuhambana kutani kutlhatlhiwa ka wukati. A Biblia ga vumelela kuhambana hi zigelo zo kari. Kanilezi, a kuhambana i mhaka yo binza, hakuva a Biblia gi nyika wusungukati legi: “A wasati ngha a nga suki nuneni wakwe, …ni wanuna ngha a nga tsiki a sati wakwe.” (1 Va Le Korinte 7:10, 11) Ntsena loku a munwe wabye a bhaya hi kona ku nga ni xiseketelo xa Mitsalo xa ku tlhatlha wukati.—Mateu 19:9.
XIKOMBISO XA XI NENE KA VAPSWALI
14 Jesu i vekele vapswali a xikombiso xa xi nene hi ndlela leyi a khomileko ha yona vanana. A xikhati lexi vanwani va nga zama ku tsimbetela zivanana lezaku zi nga tshineleli Jesu, yena i te ngalo: “Vumelani a vanana a kuta ka mina, mu nga va beleteli.” A Biblia gi ngalo zonake yena “i lo va angatela, a tlhateka mandla hehla kabye, a va katekisa.” (Marku 10:13-16) Kota lezi Jesu a tshamileko xikhati xo kari ni vanana, xana wena a wu fanelangi ku maha zo fana ni lezo ni vana va wena? Vona va na ni xilaveko xa ku tshama xikhati xo leha na wena, u nga tshami navo kutsongwani. U fanele ku ti siyela xikhati xa ku va gonzisa, hakuva lezo hi zona lezi Jehova a gonzisako vapswali a kuva va zi maha.—Deuteronome 6:4-9.
15 Kota lezi a tiko legi gi yako gi biha nguvu, a vanana va na ni xilaveko xa kuva ni vapswali va to va vikela ka vanhu lava va hlotako ku va xakela hi ku hlengela navo masango. Wona ndlela leyi Jesu a nga vikela ha yona a vapizani vakwe, lava hi liranzo a va vitanileko “vana vanga.” A xikhati lexi a nga khonwa lezaku a ya dawa, Jesu i mahile malulamiselo ya ku va ponisa. (Johani 13:33; 18:7-9) Kota mupswali, u na ni xilaveko xa ku ti wonela ka ziringo za Diyabu za ku lava ku maha kubiha a vana va wena. U fanele ku va tlharihisa na ka ha hi ni xikhati.* (1 Pedro 5:8) Lezi ku na ni timhango to tala ti zi kotako ku va onha hi tlhelo ga miri, ga moya, ni ga mahanyela.
16 Ka wusiku ga mahlweni ka siku legi Jesu a ngafa ha gona, a vapizani vakwe va lo kanetisana xungetano hi loyi a nga hi wa hombe xikari kabye. Wutshanwini ga ku va bhongela, Jesu hi liranzo i lo simama a ku va khongotela hi magezu ni xikombiso. (Luka 22:24-27; Johani 13:3-8) Loku wena u hi mupswali, wa zi kota ku wona a ku u nga lanzisa kuyini a xikombiso xa Jesu ka ndlela leyi u lulekako ha yona vana va wena? Lisine lezaku vona va na ni xilaveko xa ku tsayiswa, kanilezi a kutsayiswa loko ku fanele kuta “hi nongameto,” kutani mpimo lowu wu faneleko, na ku nga hi hi zanga. U nga ta va wulawulela zilo zi “tlhavako khwatsi i supado.” (Jeremia 30:11; Mavingu 12:18) N’wana wa wena i fanele ku tsayiswa hi ndlela ya kuva a zi wona a ku hakunene i wa fanelwe hi kona.—Va Le Efesusi 6:4; Maheberu 12:9-11.
XIKOMBISO KA VANA
17 Xana a vanana va nga gonza zo kari ha Jesu? Ina, va nga gonza! Hi xikombiso xa yena nwinyi, Jesu i kombile a ndlela leyi a vanana va faneleko ku ingisa vapswali vabye ha yona. Yena i te ngalo: “Nza kanela kota lezi a nzi gonzisileko Dadani.” I lo engeta aku: “Xontlhe xikhati nzi maha lezi zi mu xalalisako.” (Johani 8:28, 29) Jesu i wa ingisa a Dadani wakwe wa le tilweni, niku a Biblia gi byela a vanana lezaku va ingisa vapswali vabye. (Va Le Efesusi 6:1-3) Hambu lezi Jesu a nga hi nwanana a mbheleleko, i ingisile vapswali vakwe va nyama, Josefa na Maria, lava va nga kala va nga mbhelelangi. Lezo hakunene zi nehile litsako ka ziro zontlhe za ngango wa Jesu!—Luka 2:4, 5, 51, 52.
18 Xana a vanana va zi kota ku kuma tindlela ta ku pimanyisa Jesu va tlhela va tsakisa vapswali vabye? Lisine a ku a vanana va nga ha alakanya lezaku za karata a ku ingisa vapswali vabye, kanilezi Nungungulu i lava lezaku vona va va ingisa. (Mavingu 1:8; 6:20) Xontlhe xikhati Jesu i wa ingisa a Dadani wakwe wa le tilweni, hambu loku a hi ka ziyimo zo karata. Ka xikhati xo kari, laha Nungungulu a nga lava lezaku Jesu a maha nchumu wo karata nguvu, Jesu i te ngalo: “Susa a gombe legi [xilaveko xo kari] ka mina.” Hambulezo, Jesu i mahile lezi Nungungulu a nga mu rumile, hakuva yena i wa zi tiva lezaku Dadani wakwe i wa yi tiva a ndlela ya chukwana ya kuva a yi lanzela ka xiyimo lexiyani. (Luka 22:42) Hi ku gonza a ku ingisa, a vanana va ta tsakisa nguvu a vapswali vabye zinwe ni Dadani wabye wa le tilweni.#—Mavingu 23:22-25.
19 Diyabu i ringile Jesu, niku hi nga tiyiseka lezaku yena kambe i ta ringa vanana lezaku va maha za kubiha. (Mateu 4:1-10) Satani Diyabu i tirisa kutshikelelwa hi vanghana, loku ku nga ha karatako a ku ku ala. Hikwalaho, za lisima nguvu a ku vanana va nga tolovelani ni vagohi! (1 Va Le Korinte 15:33) Dina a n’wana wa Jakobe i mahile wunghana ni lava va nga kala va nga khozeli Jehova, niku lezo zi mu yisile hlomulweni wa hombe. (Genesisi 34:1, 2) Alakanyela lezi a ngango wu zi kotako ku bayisekisa zona loku a xiro xinwe xa wona xi ti nghenisa matiriseleni yo biha ya ziro za wubeleki!—Mavingu 17:21, 25.
A NDLELA YA CHUKWANA YA KU KUMA LITSAKO NGANGWENI
20 Za hehuka a ku lulamisa timhaka ta ngango loku ku tirisiwa a wusungukati ga Biblia. Hakunene, a ku tirisa a wusungukati lego hi yona a ndlela ya chukwana ya ku kuma litsako ngangweni. Hikwalaho vanuna, ranzani vasati va nwina, mu va hlayisa hi ndlela leyi Jesu a hlayisako ha yona a bandla gakwe. Vasati, ti koramiseni ka wuhloko ga vanuna va nwina, mu lanzela a xikombiso xa wasati nene loyi ku wulawuliwako hi yena lomu ka Mavingu 31:10-31. Vapswali, gonzisani vana va nwina. (Mavingu 22:6) Vararu, ‘fumelani khwatsi a ngango wa nwina.’ (1 Timote 3:4, 5; 5:8) Na nwina vana, ingisani vapswali va nwina. (Va Le Kolosi 3:20) A ku na munhu a mbheleleko laha ngangweni, hakuva vontlhe va maha zihoxo. Hikwalaho ti tsongahateni, mu kombela ku tsetselelana.
21 Hakunene, a Biblia gi na ni wusungukati ginyingi ga lisima ni zileletelo xungetano hi wutomi ga ngango. A ku hunza lezo, gona gi hi gonzisa xungetano hi misava yiswa ya Nungungulu ni paradise gi tova kona misaveni na gi tele hi vanhu va kutsaka va khozelako Jehova. (Kuvululelwa 21:3, 4) Hakunene ku tava ni zilo zo tsakisa xikhatini xi tako! Hambu zalezi, ha zi kota kuva ni wutomi ga ngango gi tsakisako hi ku tirisa zileletelo za Nungungulu lezi zi kumekako Mhakeni yakwe, a Biblia.
LEZI A BIBLIA GI ZI GONZISAKO
- A vanuna va fanele ku ranza a vasati vabye kota lezi va ranzako a mimiri yabye.—Va Le Efesusi 5:25-29.
- A vasati va fanele ku ranza mingango yabye va tlhela va komba xichawo ka vanuna vabye.—Titusi 2:4, 5.
- A vapswali va fanele ku ranza, ku gonzisa, ni ku vikela a vana vabye.—Deuteronome 6:4-9.
- A vana va fanele ku ingisa vapswali vabye.—Va Le Efesusi 6:1-3.
* A xivuno kasi ku vikela vanana xi kumeka ka xipimo 32 xa bhuku Dyondza Eka Mudyondzisi Lonkulu, gi humesiwako hi Timboni ta Jehova.
# A nwanana i fanele ku nga ingisi mupswali ntsena loku yena a mu kuca a ku tshova nayo wa Nungungulu.—Mitiro 5:29.
Ziwutiso Za Xigonzo
1. Hi yihi ndlela ya chukwana ya ku kuma litsako wutomini ga ngango?
2. Xana a kutsaka ka ngango ku khegele laha ka kuva hi tiva yini?
3. Xana a Biblia gi ku hlawutelisa kuyini a kusangula ka ngango wa vanhu, niku xana hi zi tivisa kuyini lezaku lezi gona gi zi wulako lisine?
4. (a) Xana a xiro xinwe ni xinwani xa ngango xi nga engetelisa kuyini a litsako ngangweni? (b) Hikuyini a ku gonza xungetano hi wutomi ga Jesu ku hi ka lisima nguvu lezaku kuva ni kutsaka ngangweni?
5, 6. (a) Xana a ndlela leyi Jesu a hlayisako ha yona a bandla yi vekisa kuyini xikombiso ka vanuna? (b) Zini lezi zi faneleko ku mahiwa kasi ku tsetselelwa a zionho?
7. Zini lezi Jesu a nga kari a zi khatalela, na a nyika xikombiso xihi ka vanuna?
8. (a) Hikuyini ku wuliwako ku ngalo a nuna “loyi a ranzako sati wakwe wa ti ranza wutsumbu”? (b) Xana a kuva “nyama yinwe” zi wula yini ka nuna ni sati wakwe?
9. I tshamela muni ga Jesu legi gi kumbukiwako lomu ka Va Le Filipi 1:8, niku hikuyini a vanuna va faneleko ku kombisa a tshamela lego ka vasati vabye?
10. Xana Jesu i vekisa kuyini xikombiso ka vasati?
11. Mawonela muni lawa a sati a faneleko kuva nawo xungetano hi nuna wakwe, niku xana a mahanyela ya sati ma nga mu khumbisa kuyini?
12. Hikuyini zi nga bihangiko a ku a sati a wula mawonela yakwe hi xichawo?
13. (a) Zini lezi a bhuku ga Titusi 2:4, 5 gi khongotelako vavasati a kuva va zi maha? (b) Xana a Biblia gi le yini xungetano hi kuhambana ni kutlhatlha wukati?
14. Xana Jesu i khomisile kuyini vanana, niku xilaveko muni xa vanana lexi a vapswali va faneleko ku xi enelisa?
15. Xana a vapswali va nga maha yini lezaku va vikela vana vabye?
16. Zini lezi a vapswali va zi kotako ku gonza hi ka ndlela leyi Jesu a nga tirisana ha yona ni kungambheleli ka vapizani vakwe?
17. Xana Jesu i vekile xikombiso xo mbhelela ka vanana hi tindlela muni?
18. Hikuyini xontlhe xikhati Jesu a ingisileko a Dadani wakwe wa le tilweni, niku himani a tsakako inyamutlha a xikhati lexi a vanana va ingisako a vapswali vabye?
19. (a) Xana Satani i ringisa kuyini a vanana? (b) Xana a mahanyela ya kubiha ya vanana ma nga khumbisa kuyini a vapswali?
20. Kasi kuva ni wutomi ga ngango gi tsakisako, zini lezi a xiro xinwe ni xinwani xa ngango xi faneleko ku zi maha?
21. Zilo muni zo tsakisa zi tova kona xikhatini xi tako, niku hi nga gi kumisa kuyini a wutomi ga ngango gi tsakisako zalezi?


text:
Xana U Kona Loyi Hakunene A Swi Tivaka Leswaku Mutsari Wa Bibele I Mani?
Nhlamulo ya Bibele
Vanhu vo tala va byeriwa leswaku a va nge swi tihi hi ku helela leswaku i mani la tsaleke Bibele. Kambe Bibele yi swi veka erivaleni leswaku i mani mutsari wa yona. Tibuku tin’wana ta yona ti sungula hi marito yo tanihi lama nge “
marito ya Nehemiya,” “
xivono xa Esaya,” ni lama nge “
rito ra Yehovha leri fikeke eka Yuwele.”—Nehemiya 1:1; Esaya 1:1; Yuwele 1:1.
Vatsari vo tala va Bibele a va nga kanakani leswaku Yehovha, Xikwembu xi ri xin’we xa ntiyiso, hi yena loyi a a va kongomisa entirhweni wa vona wo tsala. Vaprofeta lava tsaleke Matsalwa ya Xiheveru va vule minkarhi leyi tlulaka 300 marito lama nge: “
Yehovha u te.” (Amosi 1:3; Mikiya 2:3; Nahume 1:12) Vatsari van’wana a va kuma rungula ra Xikwembu eka tintsumi.—Zakariya 1:7, 9.
Bibele yi tsariwe hi vavanuna va kwalomu ka 40 hi nkarhi lowu ringanaka malembe ya 1 600. Van’wana va tirhisiwe ku tsala tibuku ta Bibele to tlula yin’we. Entiyisweni, Bibele i layiburari leyitsongo ya tibuku ta 66. Yi ni tibuku ta 39 ta Matsalwa ya Xiheveru, lawa vo tala va ma vitanaka Testamente ya Khale, naswona yi ni tibuku ta 27 ta Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki, lawa hakanyingi ma vitaniwaka Testamente Leyintshwa.


text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | KU KURISA VANA
Ndlela Leyi U Nga Vulavurisanaka Ha Yona Ni N’wana Wa Wena Wa Kondlo-a-ndzi-dyi
NTLHONTLHO
Loko a ha ri ntsongo, a a ku byela xin’wana ni xin’wana. Kambe leswi se a nga emalembeni ya kondlo-a-ndzi-dyi, a nga ha ku byeli nchumu. Loko u ringeta ku vulavula na yena, a nga lavi ku ku hlamula kumbe u hundzula bulo rero ri va mholovo.
Hambiswiritano, u nga swi kota ku vulavurisana ni n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi. Kambe rhanga u kambisisa swilo swimbirhi leswi nga ha vangaka ntlhontlho.
LESWI WU VANGAKA
Ku lava ku tifuma. N’wana wa kondlo-a-ndzi-dyi a ngo na swi pfuketana a va munhu lonkulu loyi a kotaka ku langutana ni mintlhontlho ya vutomi, kambe u va ni vuswikoti byebyo hakatsongo-tsongo. I ntiyiso leswaku vana van’wana va kondlo-a-ndzi-dyi va lava ntshunxeko lowu engetelekeke ku tlula lowu va faneleke va va na wona; kasi hi hala tlhelo, vatswari van’wana va va nyika ntshunxeko lowutsongo hambiloko swi fanerile leswaku va va nyika wo talanyana. Kutani sweswo swi nga ha pfuxa nyimpi leyi nga vangelaka vatswari ni vana ntshikilelo lowukulu. Loko Brad * loyi a nga ni malembe ya 16 a vilela u ri: “Vatswari va mina va ringeta ku lawula xin’wana ni xin’wana lexi ndzi xi endlaka evuton’wini bya mina. Loko va nga ndzi nyiki ntshunxeko lowu engetelekeke loko se ndzi ri ni malembe ya 18, ndzi ta huma muti.”
Vuswikoti byo ehleketisisa. Vana lavatsongo va ehleketa leswaku swilo hinkwaswo i swinene kumbe swi hoxile, kambe vana vo tala va kondlo-a-ndzi-dyi va nga sungula ku twisisa leswaku swilo swo tala evuton’wini swi nga ha va swi nga ri swinene naswona swi nga hoxanga. Wolowo i nchumu wun’wana wa nkoka hi vuswikoti byo ehleketisisa naswona wu pfuna muntshwa leswaku a hluteka emianakanyweni. Xiya xikombiso lexi: Eka n’wana lontsongo, vululami byi nga vonaka byi ri nchumu wo olova ku fana niloko mana wakwe a pheme kokisi hi le xikarhi kutani a n’wi nyika xiphemu xin’wana ivi lexin’wana a xi nyika makwavo wakwe. Kutani emhakeni leyi, vana lavatsongo va teka vululami tanihi formula ya tinhlayo. Hambiswiritano, vana va kondlo-a-ndzi-dyi va swi twisisa leswaku vululami a hi nchumu wo olova. Phela ku va ni vululami a swi vuli ku khoma vanhu hinkwavo hi ndlela leyi ringanaka naswona ku khoma vanhu hinkwavo hi ndlela leyi ringanaka a hi minkarhi hinkwayo ku nga vululami. Kutani vuswikoti byo ehleketisisa byi susumetela n’wana wa wena wa kondlo-a-dzi-dyi leswaku a ringeta hi matimba ku tlhantlha timhaka to tano leti rharhanganeke. Hi byihi vuyelo lebyi nga tsakisiki hi vuswikoti lebyi? Byi nga tlhela byi n’wi susumetela ku lwisana na wena.
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Loko swi koteka dyana mabulo na yena hi xitshuketa. Tirhisa minkarhi leyi ku pfulekelaka hi xitshuketa. Hi xikombiso, vatswari van’wana va kume leswaku vana va vona va kondlo-a-ndzi-dyi va tala ku tiphofula loko va ri eku endleni ka mintirho ya le kaya kumbe loko va ri eku fambeni hi movha va tshame etlhelo ka mutswari ematshan’weni yo vulavula na vona va langutane ematihlweni.—Nawu wa Bibele: Deteronoma 6:6, 7.
U nga lehisi. A wu fanelanga u phikizana na yena hi mhaka yin’wana ni yin’wana kukondza a heta ku vulavula. Ematshan’weni ya sweswo, vula leswi u lavaka ku n’wi byela swona . . . ivi u miyela. Swo tala swa leswi u n’wi byelaka swona u ta swi twisisa hi ku famba ka nkarhi loko a ri yexe naswona a nga gayela ha swona, hambiloko eku sunguleni a a vonaka a nga rhiyanga ndleve loko u vulavula na yena. N’wi nyike nkarhi wo endla tano.—Nawu wa Bibele: Swivuriso 1:1-4.
N’wi yingisele naswona u nga tiyisi voko. Leswaku u kota ku xi twisisa hi vuenti xiphiqo xa kona, n’wi yingisele hi vurhon’wana handle ko n’wi nghena enon’wini. N’wi anakanyele loko u n’wi hlamula. Loko u nga lavi ku cinca milawu ya wena, n’wana wa wena u ta ringeka ku lava tindlela to tlula milawu yoleyo. Buku leyi nge Staying Connected to Your Teenager ya lemukisa: “Sweswo swi ta endla leswaku vana va hanya vutomi bya mikoka yimbirhi, va byela vatswari va vona leswi va lavaka ku swi twa hi hala tlhelo va tiendlela ku rhandza loko vatswari va vona va nga va voni.”—Nawu wa Bibele: Vafilipiya 4:5.
Rhulisa mbilu. Muntshwa un’wana loyi a vitaniwaka Kari u ri: “Loko mina na manana hi nga pfumelelani hi mhaka yo karhi, xin’wana ni xin’wana lexi ndzi xi vulaka xa n’wi hlundzukisa. Sweswo swa ndzi khunguvanyisa naswona hi ku hatlisa bulo ra hina ri hundzuka mholovo.” Ematshan’weni yo hlundzuka, vula nchumu lowu nga ta kombisa leswaku wa yi twisisa ndlela leyi n’wana wa wena a titwaka ha yona. Hi xikombiso, ematshan’weni yo vula u ku, “U nga karhateki hi sweswo,” vula u ku, “Ndza swi vona leswaku mhaka leyi ya ku karhata swinene.”—Nawu wa Bibele: Swivuriso 10:19.
N’wi kongomise hilaha u nga kotaka hakona, u nga n’wi lerisi. Vuswikoti bya n’wana wa wena byo ehleketisisa byi fana ni tinyama leti lavaka ku akiwa emirini wakwe. Kutani loko a khome nyarhi hi timhondzo, u nga n’wi tlhantlheli xiphiqo xakwe, n’wi tshike a ti tlhantlhela xona. Loko mi ri karhi mi vulavula ha xona, n’wi nyike nkarhi wo ehleketa hi tindlela leti a nga xi tlhantlhaka ha tona. Kutani endzhaku ko bula hi tindlela ti nga ri tingani, u nga ha ku: “Leti ko va tin’wana ta tona. Anakanyisisa ha tona ku ringana siku rin’we kumbe mambirhi kutani hi ta tlhela hi hlangana leswaku hi bula hi ndlela leyi u lavaka ku yi tirhisa nileswaku ha yini.”—Nawu wa Bibele: Vaheveru 5:14.
^ ndzim. 7 Mavito ma cinciwile exihlokweni lexi.


text:
Vutlhokovetseri
By Tiyani Nghonyama wa ka magona. Vutlhokovetseri i poetry ya Xitsonga, mutsari u tirhisa mimbulavulo ya xitsonga yo hambana-hambana ku humesa hungu. Mutsari u tirhisa swigarimi swo hambana-hambana ku tswokomberisa hungu rakwe, xik: a nga tirhisa swifananisi "mutini wa mina, i nga ku hi le masirheni". Mutsari u lava ku vula leswaku emutini wolowo a ku na ku vulavurisana.
OR
Vutlhokovetseri(Xitsonga Poetry) i vuswikoti bya ku humesela ehandle vutitwi bya le mbilwini xikanwe na ku ndhundhuzela(praise) hi ku tirhisa swigaririmi(swimonyo, swisasi, swikhovolelo, swigego, swifananisi, swivulavulelo, swivuriso na swinwana swo tala) leswi heleketiwaka hi mpaketelo wa marito yo yelana kumbe ku fana tsalele handle ka nhlamuselto, xik: "giya giyani","tsaka Tsakani nwananga", "...matimba ya phamela matimba hi tswontswa natswo wo nyanganya", na swinwana. Vutlhokovetseri lebyi byi tala ku ta nyi tumberile laha mutsari a vaka a tumbetile mongo hi ku tirhisa swigaririmi ntsena xikanwe ni marito yo ka ya nga tolovelekangi ku kombisa nhlundzuko, nhlamalo kumbe nyanyuko. Byi nga ha vulavula hi ntsako kumbe hi gome handle ko hlawula kambe hakanyingi byi angarha gome/ mbitsi/ nhlomulo.[Hi Thymon Rivisi, Mashobye]
OR
Vutlhokovetseri(Xitsonga Poetry) i vuswikoti bya ku humesela ehandle vutitwi bya le mbilwini xikanwe na ku ndhundhuzela(praise) hi ku tirhisa swigaririmi(swimonyo, swisasi, swikhovolelo, swigego, swifananisi, swivulavulelo, swivuriso na swinwana swo tala) leswi heleketiwaka hi mpaketelo wa marito yo yelana kumbe ku fana tsalele handle ka nhlamuselto, xik: "giya giyani","tsaka Tsakani nwananga", "...matimba ya phamela matimba hi tswontswa natswo wo nyanganya", na swinwana. Vutlhokovetseri lebyi byi tala ku ta nyi tumberile laha mutsari a vaka a tumbetile mongo hi ku tirhisa swigaririmi ntsena xikanwe ni marito yo ka ya nga tolovelekangi ku kombisa nhlundzuko, nhlamalo kumbe nyanyuko. Byi nga ha vulavula hi ntsako kumbe hi gome handle ko hlawula kambe hakanyingi byi angarha gome/ mbitsi/ nhlomulo.[Hi Thymon Rivisi, Mashobye]
This is an excerpt from the article Vutlhokovetseri from the Wikipedia free encyclopedia. A list of authors is available at Wikipedia.


text:
Athu Tifakazi ta Jehovha-Hi va Mani?
Hi huma ka makhalo ni ka midhawuko yo hambana, hi wombawomba tidimi to hambana, hambi keto hi nyanda yimweyo. Txa lisima ka totshe hi lava ku dhumisa Jehovha Txizimu txa diBhibhele ni Mvangi wa silo sotshe. Hi maha totshe ti hi nga tikotako kasi ku eteta Jesu Kristu ni ku ha tibhuma ngu ku dhanwa ku hi Makristu. Mmwani ni mmwani wathu a heta mbimo yo tala a txi vhuna vathu ku gonda diBhibhele ni ku ziva Mfumo wa Txizimu. Aku hi ningelako wufakazi, mwendo ku wombawomba ngu Jehovha Txizimu ni Mfumu wakwe, hi ziwa hi di Tifakazi ta Jehovha.
Wona to tala ka site yathu Lera diBhibhele ka Internet ngu konamu ka 50 wa tidimi. Gonda timwane ngu ngathu ni ti hi ti kholwako


text:
Tindlela To Kuma Ntsako eNdyangwini
Ndlela Leyi Mi Nga Yi Tirhisaka Ha Yona Mali
Nuna u ri: “Nsati wa mina Laura, * u tlangisa mali hi ku xava swilo leswi nga pfuniki nchumu, ku nga swilo leswi ndzi vonaka onge a hi nge swi tirhisi. Naswona u vonaka a nga swi koti ku hlayisa mali! Hi va ni xiphiqo lexikulu loko se hi fanele hi hakela swikweleti leswi vaka kona hi nga swi langutelanga. Loko nsati wa mina a ri ni mali a nga khomeki u lava ku yi tirhisa hinkwayo.”
Nsati u ri: “Kumbexana leswi swi vangiwa hileswi ndzi nga swi kotiki ku hlayisa mali kambe nuna wa mina a nga swi tivi leswaku swilo swi durha njhani, swilo swo tanihi swakudya, fanichara ni swilo swin’wana swa le ndlwini swi lava mali yo tala. Leswi ndzi hetaka nkarhi wo tala ndzi ri ekaya, hi mina loyi ndzi swi tivaka kahle leswi swi kayivelaka, naswona leswi hi swona leswi endlaka leswaku ndzi xava swilo hinkwaswo leswi hi swi kayivelaka hambiloko ndzi swi tiva leswaku hi ta holova.”
LOKO ku tiwa emhakeni ya timali, vatekani va tshama va ri karhi va banana hi rhanga ro hisa. A swi hlamarisi leswi mali ku nga yona leyi endlaka leswaku vatekani va tshama va ri karhi va hoxetelana hi marito.
Vatekani lava nga twananiki loko va vulavula hi timhaka ta timali, va nga ha tshama va tshikilelekile, va holovisana naswona leswi swi endla leswaku vuxaka bya vona na Yehovha byi va ekhombyeni. (1 Timotiya 6:9, 10) Vatswari lava tsandzekaka ku tshama ehansi va vulavula hi ndlela leyi va nga yi tirhisaka ha yona mali ya vona va nga ha boheka ku tirha tiawara leti engetelekeke, ku nga nchumu lowu nga endlaka leswaku va heta nkarhi wutsongo va ri ni vana va vona naswona va nga ha swi koti ku va pfuna leswaku va va ni vuxaka lebyi tiyeke na Yehovha. Swiendlo swa vona swi nga tlhela swi endla leswaku vana va vona va nga swi koti ku hlayisa mali.
Bibele yi ri: ‘Mali i xisirhelelo.’ (Eklesiasta 7:12) Mali yi nga swi kota ku sirhelela vukati bya wena ni ndyangu wa wena ntsena loko u kota ku yi tirhisa kahle naswona u swi kota ku tshama ehansi u vulavula ni nkataku hi yona. * Ematshan’weni yo tshamela ku holova, hlelani ndlela leyi mi nga ta yi tirhisa ha yona mali ya n’wina naswona leswi swi ta tiyisa vukati bya n’wina.
Kambe hikwalaho ka yini mali yi vanga swiphiqo swo tala evukatini? Naswona i yini leswi u nga swi endlaka leswaku loko wena ni nkataku mi vulavula hi mali, mi tlhantlha swiphiqo ematshan’weni yo kombana hi tintiho?
Hi Swihi Swiphiqo Swin’wana?
Minkarhi yo tala ku nga twanani hi timhaka ta timali a swi vangiwi hi ku nga vi na mali leyi eneleke, kambe swi vangiwa hi ku nga tshembani kumbe ku chava. Hi xikombiso, wanuna loyi a lavaka ku tiva sente yin’wana ni yin’wana leyi nsati wakwe a yi tirhisaka, u va a kombisa leswaku a nga n’wi tshembi nsati wakwe naswona u vona onge a nge swi koti ku hlayisa mali ya ndyangu. Naswona wansati loyi a ehleketaka leswaku nuna wakwe u veka mali yitsongo, entiyisweni a nga ha va a chava leswaku enkarhini lowu taka ndyangu wa vona wu nga ha va ni xiphiqo xa timali.
Xiphiqo xin’wana lexi vatekani va langutanaka na xona i ndlela leyi ha un’we wa vona a nga kurisiwa ha yona. Matthew loyi se a nga ni malembe ya nhungu a tekile u ri: “Nsati wa mina u kulele endyangwini lowu mali a yi tirhisiwa kahle. A nga fani na mina loko ku tiwa etimhakeni ta mali. Tata wa mina a a ri xilovekelo, a dzaha naswona u tshame nkarhi wo leha a nga tirhi. Se a hi toloverile ku hanya hi nga ri na swona swilo swin’wana swa nkoka naswona leswi swi endle leswaku ndzi swi chava ku va ni swikweleti. Minkarhi yin’wana swi endla leswaku swi nga ndzi oloveli ku twisisa ndlela leyi nsati wa mina a yi tirhisaka ha yona mali.” Ku nga khathariseki leswaku hi xihi xiphiqo xa wena emhakeni ya mali, i yini leswi u nga swi endlaka leswaku mali yi kota ku ku pfuna ematshan’weni yo vanga timholovo?
I yini lexi nga xa nkoka swinene eka wena, xana i mali kumbe i vukati bya wena?
Tinhla Ta Mune Leti Nga Mi Pfunaka
Bibele a yi hi hlamuseli ndlela leyi hi faneleke hi yi tirhisa ha yona mali ya hina. Kambe yi tamele switsundzuxo swa nkoka leswi nga pfunaka vatekani leswaku va papalata swiphiqo swa timali. Ha yini mi nga ringeti ku tirhisa switsundzuxo swa yona swin’we ni swiringanyeto leswi xaxametiweke laha hansi?
1. Dyondzani ku vulavurisana kahle hi timhaka leti khumbaka mali.
“Eka lava va kanelaka swin’we ku ni vutlhari.” (Swivuriso 13:10) Ndlela leyi u nga kurisiwa ha yona yi nga endla leswaku swi nga ku oloveli ku vulavula ni vanhu van’wana kumbe nkataku hi timhaka ta timali. Nilokoswiritano, u ta kombisa leswaku u tlharihile loko u dyondza ku vulavula hi mhaka leyi ni vanhu van’wana. Hi xikombiso, ha yini u nga hlamuseli nkataku leswaku ndlela leyi vatswari va wena va nga ku kurisa ha yona u anakanya leswaku yi khumbe ndlela leyi u yi tirhisaka ha yona mali? Nakambe ringeta ku twisisa leswaku ndlela leyi nkataku a kurisiweke ha yona yi nga va yi hoxe xandla eka ndlela leyi a yi tirhisaka ha yona mali.
U nga yimeli leswaku ku rhanga ku va ni xiphiqo ku ri kona mi nga ta vulavula hi timhaka ta timali. Mutsari un’wana wa Bibele u vutisile a ku: “Xana vambirhi va nga famba swin’we handle ka loko va hlangane hi nkarhi lowu va twananeke ha wona?” (Amosi 3:3) Xana mi nga ri tirhisa njhani tsalwa leri? Loko mi tivekela nkarhi wo vulavula hi timhaka ta timali, sweswo swi ta mi pfuna leswaku mi nga hoxetelani hi marito.
RINGETANI LESWI: Hlawulani nkarhi lowu mi nga ta hamba mi wu tirhisela ku vulavula hi timhaka ta mali ya ndyangu. Kumbexana mi nga ha tirhisa siku ro sungula ra n’hweti yin’wana ni yin’wana kumbe vhiki rin’wana ni rin’wana hi siku leri mi nga ri hlawula. Komisani bulo ra n’wina, loko swi koteka ri nga hundzi timinete ta 15. Hlawulani nkarhi lowu havumbirhi bya n’wina mi nga ta va mi nga khomekanga ha nchumu. Papalatani ku vulavula hi timhaka ta n’wina ta timali hi minkarhi yin’wana yo fana ni loko mi ri eku dyeni ka swakudya kumbe loko mi tshame ni vana va n’wina.
2. Pfumelelanani hi ndlela leyi mi nga ta yi tirhisa ha yona mali ya n’wina.
“Vanani lavo rhanga eku xiximaneni.” (Varhoma 12:10) Loko ku ri leswaku hi wena ntsena loyi u tirhaka, u nga kombisa leswaku u xixima nkataku hi ku teka muholo wa wena wu ri wa ndyangu.—1 Timotiya 5:8.
Loko ku ri leswaku havumbirhi bya n’wina ma tirha, mi nga kombisana xichavo hi ku kombana leswaku mi hola mali muni ni leswi mali ya n’wina mi yi tirhiselaka swona swin’we ni swikweleti leswikulu leswi un’wana ni un’wana wa n’wina a faneleke a swi hakela. Loko mi tumbetelana timhaka tin’wana, swi ta endla leswaku mi nga tshembani ni ku onha vuxaka bya n’wina. Leswi a swi vuli swona leswaku u fanele u rhanga hi ku tivisa nkataku u nga si tirhisa sente yin’wana ni yin’wana ya mali ya wena. Kambe loko u lava ku xava swilo leswi dyaka mali yo tala, u nga kombisa leswaku wa khathala hi nkataku hi ku rhanga u n’wi byela.
RINGETANI LESWI: Twananani leswaku i mali muni leyi havumbirhi bya n’wina mi nga yi tirhisaka un’wana a nga swi tivi, ku nga ha va R100, R1 000 kumbe yin’wana. Minkarhi hinkwayo byela nkataku loko u lava ku tirhisa mali yo tlula leyi mi nga twanana yona.
3. Tsalani ehansi swilo leswi mi nga ta swi endla hi mali ya n’wina.
“Makungu ya munhu wa migingiriko, ma ta n’wi vuyerisa.” (Swivuriso 21:5, Bibele—Mahungu Lamanene) Leswaku swilo swi mi fambela kahle naswona mi nga tlangisi mali, mi fanele mi swi tsala ehansi leswi mi nga ta yi tirhisela swona mali ya n’wina. Nina loyi se a nga ni malembe ya ntlhanu a tekiwile u ri: “Ku kambisisa muholo wa n’wina ni leswi mi wu tirhiseleke swona hi ku ya hi leswi mi swi tsaleke ehansi swi ta endla leswaku mi kota ku vona leswaku xiyimo xa n’wina xa timali xi yime njhani.”
Ndlela leyi mi hlelaka ha yona leswaku mi ta yi tirhisa njhani mali ya n’wina, a yi fanelanga yi va leyi rharhanganeke. Darren loyi se a nga ni malembe ya 26 a tekile naswona a nga ni vana vambirhi va majaha u ri: “Khale a hi tirhisa timvhilopho leswaku hi hlayisa mali ya hina. Eka mvhilopho yin’wana ni yin’wana a hi hoxa mali leyi hi nga ta yi tirhisa vhiki rero. Hi xikombiso, a hi ri ni timvhilopho leti eka tona a hi hoxa mali ya swakudya, ya ku tihungasa ni ya ku tsemeta misisi. Loko eka mvhilopho yin’wana hi kayivela, a hi teka eka yin’wana naswona a hi tiyiseka leswaku mali ya kona hi yi tlherisela hi xihatla.” Ku nga khathariseki leswaku hi yihi ndlela leyi mi yi tirhisaka leswaku mi hakela swikweleti swa n’wina, i swa nkoka leswaku mi yi tsala ehansi mali ya swilo leswi mi nga ta swi xava ni ku swi hakelela.
RINGETANI LESWI: Swi tsaleni ehansi swikweleti leswi mi swi hakelaka n’hweti ni n’hweti leswi mali ya kona yi nga cinca-cinciki. Twananani leswaku i mali muni eka muholo wa n’wina leyi mi nga ta yi hlayisa. Swi tsaleni ehansi swilo leswi mi swi xavaka kumbe leswi mi swi hakelelaka n’hweti ni n’hweti, swo tanihi swakudya, gezi ni mali ya riqingho. Hlayisani rhekhodo ya mali leyi mi yi tirhiseke eka tin’hweti leti hundzeke. Loko swi koteka olovisani vutomi bya n’wina leswaku mi nga ti kumi mi nghene eswikweletini hi nhloko.
4. Hlelani leswaku i mani loyi a nga ta hakelela swo karhi.
“Vambirhi va antswa ku tlula un’we, hikuva va ni hakelo leyinene ya ku tikarhata ka vona.” (Eklesiasta 4:9, 10) Emindyangwini yin’wana wanuna hi yena loyi a khathalelaka timhaka ta timali. Kasi eka yin’wana lebyi i vutihlamuleri bya wansati. (Swivuriso 31:10-28) Vatekani vo tala va hlawula ku khomisana swin’we loko ku tiwa emhakeni leyi. Mario loyi se a nga ni malembe ya 21 a tekile u ri: “Nsati wa mina hi yena loyi a hakelaka swikweleti ni swilo swin’wana leswitsongo leswi hi swi xavaka. Mina ndzi hakela xibalo, swilo leswi xaviweke hi xikweleti ni rhente. Ha khomisana eka swilo hinkwaswo.” Ku nga khathariseki leswaku mi swi endlisa ku yini, xa nkoka ngopfu i ku khomisana.
RINGETANI LESWI: Leswi havumbirhi bya n’wina mi tivaka vuswikoti ni ku tsana ka un’wana wa n’wina, hlelani leswaku i mani loyi a nga ta rhwala vutihlamuleri byo karhi. Endzhaku ka tin’hweti ti nga ri tingani, pfuxetani leswi mi nga twanana swona. Loko ku ri ni laha mi nga salela kona endzhaku, lulamisani. Leswaku u tsakela ntirho lowu nkataku a wu endlaka, wo fana ni ku hakela swikweleti kumbe ku xava swilo leswi lavekaka, minkarhi yin’wana mi nga ha cincana ku wu endla.
Leswi Mi Faneleke Mi Swi Fikelela Loko Mi Vulavula Hi Mali
Mabulo ya n’wina hi timhaka ta timali a ma fanelanga ma horisa rirhandzu leri mi nga na rona. Leah loyi se a nga ni malembe ya ntlhanu a tekiwile u yi tiva kahle mhaka leyi. U ri: “Mina ni nuna wa mina hi dyondze ku vulavula hi timhaka ta timali hi ntshunxekile. Leswi swi hi pfunile leswaku hi khomisana eka hinkwaswo leswi hi swi endlaka naswona rirhandzu ra hina ri ye ri tiya.”
Loko vatekani va vulavurisana hi ndlela leyi va nga yi tirhisaka ha yona mali, leswi swi kombisa leswaku va tshembana naswona leswi swi tiyisa vukati bya vona. Loko va rhanga hi ku vulavurisana va nga si xava swilo leswikulu, sweswo swi kombisa leswaku va anakanyelana naswona va xiximana. Loko va pfumelelana ku tirhisa mali yo karhi handle ko rhanga va tivisana, sweswo swi kombisa leswaku va tshembana. Ku tirhisana, ku xiximana ni ku tshembana swi nga pfuna vatekani leswaku va rhandzana swinene. Vuxaka byebyo i bya nkoka ku tlula mali, kutani u nga swi vona leswaku a swi nge mi pfuni nchumu ku phikizana hi mali.
^ ndzim. 3 Mavito ma cinciwile.
^ ndzim. 7 Bibele yi vula leswaku “wanuna i nhloko ya nsati wakwe,” kutani hi yena loyi a nga ni vutihlamuleri bya ku vona leswaku mali yi tirhisiwa kahle endyangwini wakwe naswona u fanele a rhandza nsati wakwe a tlhela a n’wi khoma hi ndlela leyinene.—Vaefesa 5:23, 25.
TIVUTISE SWIVUTISO LESWI . . .
Ndzi hetelele rini ku tshama ehansi ndzi vulavula ni nkatanga hi timhaka ta timali hi moya wo rhula?
I yini leswi ndzi nga swi endlaka ku kombisa leswaku hakunene ndza ma tlangela swinene matshalatshala ya nkatanga yo pfuna ndyangu wa hina hi tlhelo ra timali?


text:
Masungulo Ya Halloween—Xana Bibele Yi Ri Yini Hi Wona?
Nhlamulo ya Bibele
Bibele a yi yi boxi Halloween. Kambe, masungulo ya khale ya Halloween ni ya sweswi ma kombisa leswaku minkhuvo leyi yi huma eka tidyondzo ta mavunwa malunghana ni lava feke ni mimoya leyi nga vonakiki kumbe madimona.—Hlaya “Matimu ni mikhuva ya Halloween.”
Bibele yi lemukisa yi ku: “Ku nga tshuki ku kumiwa eka wena munhu un’wana ni un’wana la . . . loyaka van’wana kumbe un’wana ni un’wana la vutisaka mungoma kumbe muvhumbhi lonkulu wa swiendlakalo kumbe un’wana ni un’wana la vutisisaka lava feke.” (Deteronoma 18:10-12) Hambileswi van’wana va tekaka Halloween yi nga ri na khombo, Bibele yi kombisa leswaku mikhuva leyi fambisanaka na yona yi ni khombo. Eka 1 Vakorinto 10:20, 21, Bibele yi ri: “A ndzi lavi leswaku mi va lava hlanganyelaka ni madimona. A mi nge nwi xinwelo xa Yehovha swin’we ni xinwelo xa madimona.”
Matimu ni mikhuva ya Halloween
Samhain: Buku leyi nge The World Book Encyclopedia yi vula leswaku masungulo ya Halloween ma nga kumiwa eka “nkhuvo lowu wa khale wa vuhedeni lowu a wu tlangeriwa hi vanhu va Macelt eka malembe yo tlula 2 000 lama hundzeke. Macelt ma pfumela leswaku lava feke va nga famba exikarhi ka lava hanyaka. Hi nkarhi wa Samhain, lava hanyaka va nga endzeriwa hi lava feke.” Kambe, Bibele yi dyondzisa leswaku lava feke “a va tivi nchumu nikatsongo.” (Eklesiasta 9:5) Hikokwalaho a va nge swi koti ku vulavula ni lava hanyaka.
Swiambalo swa Halloween ni swiwitsi: Hi ku ya hi buku leyi nge, Halloween
—An American Holiday, An American History, Macelt man’wana a ma ambala swiambalo swa mikhuva ya wona leswaku mimoya leyi tsendzelekaka yi ta ka yi nga va tivi kutani yi va sukela. Van’wana a va yi nyika swiwitsi leswaku va ta yi tsakisa. Hi malembe ya le xikarhi eYuropa, mufundhisi wa Khatoliki u tekelele mikhuva ya vuhedeni bya kwalaho naswona u endle leswaku valandzeri va yena va famba hi yindlu ni yindlu va ambale swiambalo swa mikhuva ya vona va kombela tinyiko. Kambe Bibele a yi pfumelelani na swona ku hlanganisiwa ka mikhuva ya vukhongeri bya mavunwa ni vugandzeri bya Xikwembu.—2 Vakorinto 6:17.
Swipuku, swin’wanakaji ni valoyi: I khale swilo leswi swi fambisana ni moya wo biha wa misava. (Halloween Trivia) Bibele yi swi veka erivaleni leswaku hi fanele hi papalata nkucetelo wa mimoya yo biha, hambi ku ri ku tlangela na yona.—Vaefesa 6:12.
Makwembe ya Halloween: Hi malembe ya le xikarhi eBritain, “vakomberi a va famba hi yindlu ni yindlu va kombela swakudya loko va nyikiwile a va khongela eka vafi,” naswona a va va va khome “mbhandzu wa thenipi lowu susiweke swa le ndzheni, ivi ku nghenisiwa makhandlela lama lumekiweke leswaku ma humesa mimoya leyi phasiweke epagatori.” (Halloween
—From Pagan Ritual to Party Night) Van’wana va vula leswaku timboni a ti tirhiseriwa ku hlongola mimoya yo biha. Hi va-1800 eNorth America, makwembe ma sive thenipi hikuva a ma tele naswona a ma olova ku susa leswi nga endzeni ni ku makovotla. Tidyondzo leti kuceteriwaka hi mukhuva lowu to tanihi, ku nga fi ka moya-xiviri, pagatori ni ku khongela lava feke, a ti sekeriwanga eBibeleni.—Ezekiyele 18:4.


text:
Xiximani Vadyuhari Lava Nga Exikarhi Ka N’wina
“U fanele u komba xichavo eka munhu la kuleke.”—LEV. 19:32.
1. Hi xihi xiyimo lexi nga tsakisiki lexi vanhu va langutanaka na xona?
YEHOVHA a a nga lavi leswaku vanhu va xaniseka, va tsana va tlhela va dyuhala. Ku hambana ni sweswo, xikongomelo xakwe a ku ri leswaku vavanuna ni vavasati va tiphina hi rihanyo leri hetisekeke eParadeyisini. Kambe sweswi “ntumbuluko hinkwawo wu hambeta wu konya ni ku vaviseka swin’we.” (Rhom. 8:22) Xana u anakanya leswaku Xikwembu xi titwa njhani loko xi vona vanhu va xaniseka hikwalaho ka vuyelo bya xidyoho? Ku engetela kwalaho, vadyuhari vo tala va honisiwa loko va lava mpfuno lowu engetelekeke.—Ps. 39:5; 2 Tim. 3:3.
2. Ha yini Vakreste va swi tlangela swinene leswi ku nga ni vadyuhari emavandlheni?
2 Vanhu va Yehovha va swi tlangela swinene leswi ku nga ni vadyuhari emavandlheni. Ha vuyeriwa hi vutlhari bya vona naswona hi lava ku landzela xikombiso xa vona xa ripfumelo. Vo tala va hina hi maxaka ya vadyuhari volavo lava rhandzekaka. Kambe, ku nga khathariseki leswaku hi maxaka ya vona kumbe e-e, ha khathala hi vuhlayiseki bya vona. (Gal. 6:10; 1 Pet. 1:22) Hinkwerhu ka hina hi ta vuyeriwa loko hi kambisisa ndlela leyi Xikwembu xi va tekaka ha yona vadyuhari. Hi ta tlhela hi kambisisa vutihlamuleri lebyi swirho swa ndyangu ni swa vandlha swi nga na byona eka vadyuhari va hina lava rhandzekaka.
“U NGA NDZI CUKUMETI”
3, 4. (a) I yini leswi mutsari wa Pisalema 71 a swi kombeleke eka Yehovha hi mbilu hinkwayo? (b) I yini leswi vadyuhari lava nga kona emavandlheni va nga swi kombelaka eka Xikwembu?
3 Mutsari la huhuteriweke wa Pisalema 71:9 u kombele Xikwembu a ku: “U nga ndzi cukumeti emalembeni ya vudyuhari; loko matimba ya mina ma hela, u nga ndzi siyi.” Swi tikomba onge pisalema leyi yi yisa rungula ra Pisalema 70 emahlweni, leyi nga ni xingheniso lexi nge, “Ya Davhida.” Hikwalaho, swi nga ha endleka ku ri Davhida la endleke xikombelo lexi hi hlayaka ha xona eka Pisalema 71:9. U tirhele Xikwembu vutomi bya yena hinkwabyo naswona Yehovha u n’wi tirhisile ku endla swilo leswikulu. (1 Sam. 17:33-37, 50; 1 Tih. 2:1-3, 10) Hambileswi a tirheleke Yehovha ku ringana malembe yo tala, Davhida se a a dyuharile naswona u vone swi fanerile ku kombela Yehovha leswaku a hambeta a n’wi khathalela.—Hlaya Pisalema 71:17, 18.
4 Vanhu vo tala namuntlha va fana na Davhida. Hambileswi va dyuhaleke naswona va langutanaka ni “masiku ya khombo,” va hambeta va dzunisa Xikwembu hilaha va nga kotaka hakona. (Ekl. 12:1-7) Vo tala va vona swi nga endleka va nga ha swi koti ku endla mintirho yo hambana-hambana leyi a va yi endla khale, ku katsa ni ku ya entirhweni wa nsimu. Kambe na vona va nga kombela Yehovha leswaku a hambeta a va katekisa ni ku va khathalela. Vadyuhari volavo vo tshembeka va nga tiyiseka leswaku Xikwembu xi ta hlamula swikhongelo swa vona. Phela Yehovha u huhutele Davhida leswaku a khongela hi timhaka leti fanaka.
5. Yehovha u va teka njhani vadyuhari vo tshembeka?
5 Matsalwa ma swi veka erivaleni leswaku Yehovha u va teka va ri va nkoka vadyuhari vo tshembeka naswona u langutele leswaku malandza yakwe ma va xixima. (Ps. 22:24-26; Swiv. 16:31; 20:29) Levhitika 19:32 yi ri: “U fanele u suka u yima emahlweni ka la nga ni timpfu naswona u fanele u komba xichavo eka munhu la kuleke, u fanele u chava Xikwembu xa wena. Hi mina Yehovha.” Entiyisweni, ku xixima vadyuhari lava nga evandlheni a ku ri vutihlamuleri bya nkoka swinene loko marito wolawo ma tsariwa naswona bya ha ri bya nkoka ninamuntlha. Kambe ku vuriwa yini hi ku va khathalela? I vutihlamuleri bya vamani?
VUTIHLAMULERI BYA NDYANGU
6. Hi xihi xikombiso lexi Yesu a xi vekeke xo khathalela mutswari?
6 Rito ra Xikwembu ri ri: “Xixima tata wa wena ni mana wa wena.” (Eks. 20:12; Efe. 6:2) Yesu u kombise leswaku xileriso lexi i xa nkoka swinene loko a sola Vafarisi ni vatsari lava va aleke ku khathalela vatswari va vona. (Mar. 7:5, 10-13) Yesu u veke xikombiso lexinene. Hi xikombiso, loko Yesu a ri kusuhi ni ku fa emhandzini ya nxaniso, u nyike Yohane mudyondzisiwa wakwe loyi a a n’wi rhandza vutihlamuleri byo khathalela mana wakwe loyi swi nga ha endlekaka a a ri noni hi nkarhi wolowo.—Yoh. 19:26, 27.
7. (a) Hi wihi nawu lowu muapostola Pawulo a wu boxeke malunghana ni ku khathalela vatswari? (b) Hi wihi mongo wa marito ya Pawulo?
7 Muapostola Pawulo u huhuteriwe ku tsala leswaku Vakreste va fanele va khathalela mindyangu ya vona. (Hlaya 1 Timotiya 5:4, 8, 16.) Xiya mongo wa leswi Pawulo a swi tsaleleke Timotiya. Pawulo u vulavule hi vanhu lava vandlha ri faneleke ri va pfuna hi mali ni lava nga fanelangiki va pfuniwa. U swi veke erivaleni leswaku vana lava nga Vakreste, vatukulu ni maxaka man’wana ya vakhegula lava nga tinoni hi vona va nga ni vutihlamuleri byo va khathalela. Hikwalaho, vandlha a ri nga ta boheka ku va khathalela hi timali. Hilaha ku fanaka ninamuntlha, ndlela yin’wana leyi Vakreste va kombisaka “ku tinyiketela loku nga ni vukwembu” ha yona i ku tiyiseka leswaku maxaka ya vona ma kuma leswi ma swi pfumalaka.
8. Ha yini Bibele yi nga nyiki milawu leyi kongomeke malunghana ni ku khathalela vatswari lava dyuhaleke?
8 Vana lava nga Vakreste lava se va kuleke va ni vutihlamuleri byo khathalela vatswari va vona hi swilo leswi vonakaka. Pawulo a a vulavula hi maxaka lama pfumelaka, kambe vatswari lava nga riki swirho swa vandlha ra Vukreste a va fanelanga va honisiwa. Ndlela leyi vana va va khathalelaka ha yona vatswari va vona ya hambana. A swi kona swiyimo swimbirhi leswi fanaka. Swilaveko, vumunhu ni rihanyo ra vadyuhari a swi fani. Vadyuhari van’wana va ni vana vo tala; kasi van’wana vo va ni n’wana un’we ntsena. Van’wana va nga kuma mpfuno eka Mfumo; kasi van’wana a va nge wu kumi. Nakambe swilo leswi vanhu lava lavaka ku khathaleriwa va swi rhandzaka a swi fani. Hikwalaho, ku sola ndlela leyi munhu a ringetaka ku khathalela maxaka ya yena lama dyuhaleke ha yona swi ta va swi nga kombisi vutlhari kumbe rirhandzu. Phela, Yehovha a nga katekisa xiboho xin’wana ni xin’wana lexi fambisanaka ni Matsalwa a tlhela a endla leswaku xi tirha, hilaha a endleke hakona enkarhini wa Muxe.—Tinhl. 11:23.
9-11. (a) Hi swihi swiyimo swo tika leswi van’wana va nga ha langutanaka na swona? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.) (b) Ha yini vana lava kuleke lava nga entirhweni wa nkarhi hinkwawo va nga fanelanga va hatlisela ku tshika xiavelo xa vona? Kombisa.
9 Loko vatswari lava dyuhaleke va tshama ekule ni vana va vona swi nga ha va tikela vana ku va pfuna loko va lava mpfuno. Vana va nga ha boheka ku endzela vatswari va vona hi ku hatlisa hikwalaho ka leswi va nga wa, va nga tshoveka kumbe hikwalaho ka swiphiqo swin’wana leswikulu. Endzhaku ka sweswo vatswari va nga ha lava mpfuno—kumbexana swa xinkarhana kumbe ku ringana nkarhi wo leha. *
10 Lava nga entirhweni wa nkarhi hinkwawo lava tirhaka ekule ni le kaya, va nga ha boheka ku endla swiboho swo tika swinene. Lava tirhaka eBethele, varhumiwa ni valanguteri va swifundzha ni va miganga va swi teka swi ri swa risima swiavelo swa vona naswona va swi teka tanihi nkateko lowu humaka eka Yehovha. Hambiswiritano, loko vatswari va vona va vabya, nchumu wo sungula lowu va nga ha wu ehleketaka ku nga ha va ku, ‘Hi fanele hi tshika xiavelo xa hina leswaku hi ta kota ku ya khathalela vatswari va hina ekaya.’ Kambe, ku ta va ku ri vutlhari ku khongela ni ku anakanyisisa hi leswi vatswari va swi lavaka kumbe leswi va swi navelaka. A nga kona loyi a faneleke a hatlisela ku tshika xiavelo xakwe xo tirhela Yehovha naswona swi nga endleka minkarhi yin’wana swi nga bohi ku endla tano. Xana vuvabyi lebyi va khomeke byo va bya xinkarhana, laha un’wana evandlheni leri vatswari va hlanganyelaka eka rona a nga tsakelaka ku va pfuna?—Swiv. 21:5.
11 Hi xikombiso, anakanya hi xiyimo xa vamakwavo vambirhi lava a va tirha ekule ni le kaya. Un’wana a a ri murhumiwa eAmerika Dzonga, kasi lowun’wana a a tirha eyindlu-nkulu ya misava hinkwayo eBrooklyn le New York. Vatswari lava dyuhaleke va vamakwavo lava a va lava mpfuno. Vavanuna lava swin’we ni vasati va vona va endzele vatswari va vona eJapani ku ya vona ndlela leyi va nga va pfunaka ha yona. Mpatswa lowu a wu ri eAmerika Dzonga a wu anakanya hi ku tshika xiavelo xa wona kutani wu tlhelela ekaya. Hiloko wu kuma riqingho leri humaka eka muhlanganisi wa huvo ya vakulu wa le vandlheni ra vatswari va wona. Vakulu volavo a va bule hi mhaka yoleyo naswona a va lava leswaku mpatswa wolowo wu ya emahlweni ni xiavelo xa wona xa vurhumiwa. Vakulu a va wu tlangela swinene ntirho lowu a wu endliwa hi mpatswa lowu kutani a va tiyimisele ku endla leswi va nga swi kotaka leswaku va wu pfuna ku khathalela vatswari va wona. Hinkwavo endyangwini wolowo va ri tlangele swinene rirhandzu leri vakulu volavo va va kombiseke rona.
12. Ndyangu wa Vakreste wu fanele wu tiyiseka hi yini loko wu endla xiboho xo khathalela vatswari lava dyuhaleke?
12 Ku nga khathariseki xiboho lexi ndyangu wa Vakreste wu xi tekaka xo khathalela vatswari lava dyuhaleke, wu fanele wu tiyiseka leswaku xin’wana ni xin’wana lexi wu xi endlaka xi yisa ku dzuneka evitweni ra Xikwembu. A hi swi lavi ku fana ni varhangeri va vukhongeri va le nkarhini wa Yesu. (Mat. 15:3-6) Hi lava leswaku swiboho swa hina swi yisa ku dzuneka eka Xikwembu ni le vandlheni.—2 Kor. 6:3.
VUTIHLAMULERI BYA VANDLHA
13, 14. Matsalwa ma swi kombisa njhani leswaku mavandlha ma ni vutihlamuleri byo khathalela vamakwerhu lava dyuhaleke?
13 A hi hinkwavo lava nga pfunaka vanhu lava nga eka ntirho wa nkarhi hinkwawo hi ndlela leyi boxiweke laha henhla. Hambiswiritano, xiyimo lexi veke kona eminkarhini ya vaapostola xi swi veka erivaleni leswaku mavandlha ma swi tsakela ku khathalela swilaveko swa vamakwerhu va xinuna ni va xisati lava dyuhaleke lava nga swikombiso leswinene. Bibele yi vula leswaku evandlheni ra le Yerusalema “a nga kona loyi a a pfumala.” Leswi a swi vuli swona leswaku hinkwavo a va ri swigwili. Entiyisweni, van’wana a va ri swisiwana kambe a ku “averiwa un’wana ni un’wana, hi ku ya hi xilaveko xa yena.” (Mint. 4:34, 35) Kambe hi ku famba ka nkarhi ku ve ni xiphiqo evandlheni ra kwalaho. Ku vikiwe leswaku “tinoni [tin’wana] a ti honisiwa eka mphakelo wa siku ni siku” wa swakudya. Hikwalaho, vaapostola va lerise leswaku ku hlawuriwa vavanuna lava fanelekaka, lava tiyisekeke leswaku tinoni ti khomiwa hi ndlela leyi faneleke naswona ti kuma swakudya leswi ringaneke. (Mint. 6:1-5) I ntiyiso leswaku mphakelo wa swakudya wa siku ni siku a ku ri lunghiselelo ra xinkarhana leri a ri endleriwe ku enerisa swilaveko swa lava veke Vakreste hi Pentekosta ya 33 C.E. ni lava va tshameke eYerusalema swa xinkarhana leswaku va tiyisa ripfumelo ra vona. Hambiswiritano, xiboho lexi vaapostola va xi endleke xi kombisa leswaku vandlha ri nga pfuna ku khathalela swilaveko swa vamakwerhu lava pfumalaka.
14 Hilaha swi kombisiweke hakona, Pawulo u hlamusele Timotiya leswaku hi rini laha vandlha a ri fanele ri pfuna tinoni leti nga Vakreste hi swilo leswi vonakaka. (1 Tim. 5:3-16) Yakobo mutsari wa Bibele u huhuteriwe ku tsala leswaku Vakreste va ni vutihlamuleri byo khathalela vana lava nga riki na vatswari, tinoni ni van’wana lava nga le maxangwini kumbe lava pfumalaka. (Yak. 1:27; 2:15-17) Muapostola Yohane na yena u te: “Mani na mani la nga ni swa ku hanya ha swona swa misava leyi kutani a vona makwavo a pfumala kambe a swinya a nga n’wi kombi ntsetselelo wakwe lowukulu, xana rirhandzu ra Xikwembu ri tshamisisa ku yini eka yena?” (1 Yoh. 3:17) Loko Mukreste ha un’we a ri ni vutihlamuleri byolebyo eka lava pfumalaka, mavandlha na wona ma ni vutihlamuleri lebyi fanaka.
15. Loko ku pfuniwa vamakwerhu lava dyuhaleke, i yini leswi nga ha katsekaka?
15 Ematikweni man’wana, mfumo wu nyika vadyuhari mali ya mudende wu tlhela wu hlela minongonoko yin’wana leyi endleriweke ku va pfuna. (Rhom. 13:6) Kasi ematikweni man’wana vadyuhari a va wu kumi mpfuno. Hikwalaho, ndlela leyi maxaka ni vandlha va faneleke va va khathalela ha yona vamakwerhu lava dyuhaleke, ya hambana hi ku ya hi swiyimo. Loko vana lava nga Vakreste va tshama ekule ni vatswari va vona, sweswo swi nga ha khumba swilo leswi va nga swi endlaka leswaku va va pfuna. Vana volavo va fanele va vulavula ni vakulu va vandlha leri vatswari va vona va hlanganyelaka eka rona, leswaku va tiyiseka leswaku hinkwavo va swi twisisa swiyimo swa ndyangu wa ka vona. Hi xikombiso, vakulu va nga ha pfuna vatswari lava dyuhaleke ku kumisisa leswaku mfumo wu nga va pfuna njhani vadyuhari. Va nga ha tlhela va xiya swilo leswi vana va vona va faneleke va tivisiwa swona, swo tanihi mapapila ya nkoka lama nga si pfuriwaka kumbe mirhi leyi vatswari va nga si yi nwaka. Loko vana ni vakulu va burisana kahle ni hi ku ntshunxeka swi nga va pfuna ku kuma ntlhantlho. Loko ku ri ni munhu un’wana loyi a tshamaka ekusuhi loyi a nga pfunaka kumbe a nga nyikaka swirho swa ndyangu leswi tshamaka ekule swiringanyeto, swi nga antswisa xiyimo swi tlhela swi endla leswaku ndyangu wu nga vileli ngopfu.
16. Vakreste van’wana va va pfuna njhani vadyuhari lava nga kona evandlheni?
16 Vakreste van’wana va tirhise nkarhi wa vona ni matimba ya vona leswaku va pfuna hilaha va nga kotaka hakona hikwalaho ka leswi va rhandzaka vadyuhari lava rhandzekaka. Va tiyiseka leswaku va swi khathalela swinene swirho swa vandlha leswi dyuhaleke. Van’wana lava pfunetaka eku khathaleleni ka vadyuhari va avelana mintirho ya kona ni van’wana evandlheni kutani va cincana ku va khathalela. Hambileswi va swi xiyaka leswaku swiyimo swa vona a swi va pfumeleli ku nghenela ntirho wa nkarhi hinkwawo, va tsakela ku pfuna vana lava nga eka ntirho wa nkarhi hinkwawo leswaku va tshama eswiavelweni swa vona. Hakunene vamakwerhu volavo va kombisa langutelo lerinene! Entiyisweni, ku nga khathariseki leswaku van’wana va pfuna ku fikela kwihi, vana va ha ri ni vutihlamuleri byo endlela vatswari va vona leswi va nga swi kotaka.
XIXIMA VADYUHARI HI MARITO LAMA KHUTAZAKA
17, 18. I langutelo rihi leri nga ta endla leswaku swi tsakisa ku khathalela vadyuhari?
17 Vadyuhari swin’we ni lava va va khathalelaka va nga endla leswaku xiyimo xo tika xi olova. Loko na wena u va khathalela, tikarhatele ku tshama u ri ni langutelo lerinene. Minkarhi yin’wana ku dyuhala swi nga endla leswaku munhu a hela matimba kumbe swi n’wi vangela ntshikilelo wa mianakanyo. Xisweswo, swi nga ha lava leswaku u endla matshalatshala lamakulu leswaku u xixima u tlhela u khutaza vamakwerhu va xinuna ni va xisati lava dyuhaleke hi ku vulavula swilo leswi khutazaka. Vamakwerhu lava nga ni malembe yo tala va tirhela Yehovha hi ku tshembeka va fanele va bumabumeriwa. Yehovha a nga yi rivali ndlela leyi va n’wi tirheleke ha yona, ni Vakreste-kulobye a va yi rivali.—Hlaya Malakiya 3:16; Vaheveru 6:10.
18 Ku engetela kwalaho, malunghiselelo ya siku ni siku yo tika lama faneleke ma endliwa ma nga olova loko vadyuhari ni lava va va khathalelaka va pfa va byelana swilo swo hlekisa. (Ekl. 3:1, 4) Vadyuhari vo tala va ringeta hi matimba ku nga lavi swilo swo tlula mpimo. Va swi xiya leswaku loko va kombisa musa, va ta hambeta va endzeriwa va tlhela va kuma nkhathalelo. Swi tolovelekile ku twa munhu a ku: “A ndzi endzele munghana la dyuhaleke leswaku ndzi ya n’wi khutaza kambe loko ndzi suka eka yena ndzi titwe ndzi khutazekile swinene.”—Swiv. 15:13; 17:22.
19. I yini leswi nga pfunaka vantshwa ni lavakulu leswaku va tshama va ri ni ripfumelo ro tiya hi minkarhi ya maxangu?
19 Hi ri langutele hi mahlo-ngati siku leri ku xaniseka ni ku nga hetiseki swi nga ta va swi herile. Ku kondza nkarhi wolowo wu fika, malandza ya Xikwembu ma fanele ma tshama ma ri karhi ma anakanya hi ntshembo wa wona wa vumundzuku lebyi nga heriki. Ku tshemba switshembiso swa Xikwembu swa hi tiyisa hi minkarhi ya maxangu. Leswi hi nga ni ripfumelo “a hi tshiki, hambiloko munhu loyi hi nga yena ehandle a hlakala, hakunene munhu loyi hi nga yena endzeni wa pfuxetiwa siku ni siku.” (2 Kor. 4:16-18; Hev. 6:18, 19) Kambe, ku engetela eka ku tshama u ri ni ripfumelo leri tiyeke eka switshembiso swa Xikwembu, i yini leswi nga ku pfunaka ku hetisisa vutihlamuleri byo khathalela vadyuhari? Exihlokweni lexi landzelaka ku ta buriwa hi swiringanyeto swin’wana leswi nga ku pfunaka.
^ ndzim. 9 Exihlokweni lexi landzelaka hi ta kambisisa tindlela to khathaleriwa leti vatswari lava dyuhaleke ni vana va vona va nga ti hlawulaka.


text:
Bibele Yi Ri Yini Malunghana Ni Paseka?
Nhlamulo ya Bibele
Ku tlangeriwa ka Paseka a ku sekeriwanga eBibeleni. Loko u languta matimu ya kona, u ta vona leswaku entiyisweni Paseka yi vula yini—i ndhavuko lowu humaka eka mihivahivani ya khale ya vuswikoti byo veleka. Xiya leswi landzelaka:
Vito: The Encyclopædia Britannica yi te: “
Vito ra Xinghezi leri nge Easter a ri tiveki kahle leswaku ri huma kwihi; muprista wa Anglo-Saxon, Venerable Bede u ri kume eka Anglo-Saxon xikwembukati xa ximun’wana, Eostre hi lembe-xidzana ra vunhungu.” Swikombo swin’wana swi ri yelanisa ni xikwembukati xa ku velekisa xa le Phoenicia lexi vuriwaka Astarte, lexi nga ni loyi a fanaka na xona wa le Babilona ku nga Ishtar.
Mimpfundla: I mfungho wa vuswikoti byo veleka “
lowu sukelaka eka minkhuvo ni swifanekiselo swa khale swa minkhuvo ya ximun’wana ya vuhedeni bya Yuropa ni le Vuxa Xikarhi.”—Encyclopædia Britannica.
Matandza: Hi ku ya hi xihlamusela marito xa Funk & Wagnalls Standard Dictionary of Folklore, Mythology and Legend, ku laviwa ka matandza ya Paseka lawa swi nga endlekaka leswaku ma tisiwa hi mpfundla wa Paseka, “
a ko va mhaka ntsena kambe a swi kombisa mihivahivani ya ku veleka.” Eka mindhavuko yin’wana va tshemba leswaku tandza ra Paseka leri khavisiweke “
hi singita ri nga tisa ntsako, rifuwo, rihanyo ni nsirhelelo.”—Traditional Festivals.
Swiambalo leswintshwa swa Paseka: “
A swi langutiwa swi ri mukhuva wo biha naswona a ku ri khombo ku xeweta xikwembu xa Vascandinavia xa Ximun’wana kumbe Eastre, loko u nga ambalanga tinguvu letintshwa.”—The Giant Book of Superstitions.
Mintirho ya ku huma ka dyambu: Yi fana ni mihivahivana ya khale ya lava a va gandzela dyambu leyi “
a yi endliwa loko vusiku byi ringana ni nhlikanhi, ku hoyozeriwa dyambu ni matimba ya rona lamakulu lama tisaka vutomi lebyintshwa eka hinkwaswo leswi milaka.”—Celebrations—The Complete Book of American Holidays.
The American Book of Days loko yi hlamusela masungulo ya Paseka yi ri: “
Swi le rivaleni leswaku Kereke yi tekelele mikhuva ya vuhedeni ya khale emasikwini ya yona yo sungula ivi yi yi hlamusela hi ndlela ya Vukreste.”
Bibele ya lemukisa malunghana ni ku gandzela Xikwembu hi ndlela ya mindhavuko kumbe mikhuva leyi nga xi tsakisiki. (Marka 7:6-8) 2 Vakorinto 6:17 yi ri: “‘
Mi tihambanisa,’ ku vula Yehovha, ‘naswona tshikani ku khumba xilo lexi nga basangiki.’” Paseka i mukhuva wa vuhedeni lowu faneleke wu papalatiwa hi lava lavaka ku tsakisa Xikwembu.