text:
THIS DOCUMENT MAY BE DOWNLOADED FREE OF CHARGE FOR PERSONAL USE
A. MANGHENELO
Nhloko mhaka nkulu: Christian conduct
Siku ro tsariwa: A.D. 55
Mutsari: Pawulo
Ndzawu: Efesa
Nkomiso:
- Pawulo i le riendzweni ra yena ra vunharhu,a ri karhi a dyondzisa a Efesa( Dorapa leri ri nga eka tiko leri namuntla ri tiviwaka tani hi Turquia).
- I amukela mahungu yo kala mangatsakisi lawa mahumaka eka hlengeletano ya le Korinto,laha a simekeke kereke malembe manharhu ndzhaku
- Lava rhumiweke va vula leswi:
- Kuna mintlawa,ku lwetana,na ku vubihi eka miri wa Kreste.
- Hlengeletano nakambe hi na swivutiso leswo tala mahelani na Mutchato,kutshikana,kudya swakudya leswi humeseriweke swikwembu swa hava,timhaka ta ku gandzela,na ta ku pfuka ka miri.
- Korinto a ku ri doropa lerikulu etikweni ra Grecia(Va-Grika),laha vanhu va tinxaka to hambana-hambana ni matiko yo hambana-hambana a va ta kona ku ta endla mabindzu ya vona.A vanhu va kona a vari va matiko(Vahedeni),naswona vapfumeri vo tala a va huma eka rixaka ra vona.Kutani a va tshikeleriwa hi ntumbuluko wa vona wa khale eka ta mahleketelele ni maendlele ya swilo,naswona a va tshikeleriwa hi vanhu lava a va hanya vutomi byo biha etikweni leriya.Hi thlelo ro twisisa evhangeli no hanya yi yona,switikomba kahle leswaku vo hanya ntsena a va twisisi nchumu leswaku a masungulo ya swilo leswi hinkwaswo i ku titsongahata,lirhandzu na ku endla ntirho eka Xikwembu na Vanhu.
- Ku fana na Muxe loko a tsale leswi Xikwembu xi n’wi leriseke swona mayelano ni tiko ra xona leri humeke etikweni ra Vuhedeni a Egipta,Pawulo na yena tani hi nandza wa Xikwembu,a tshinya ni ku komba ndlela eka ntlawa lowu wa vapfumeri lava kutsuriweke evukhumbini bya ntumbuluko wa le Korinto.
B. PAWULO A XEWETA HLENGELETANO
(1:1-9)
- Ku suka eka Pawulo loyi avitaniweke ku va Muapostola wa Yesu Kriste.
- Loyi a vitaniweke hi Yesu ku va loyi wo hlawuleka ku fambisa mahungu ya yena.
- Eka vahlawuriwa la va nge e Korinto.
- Vanhu la va vitaniweke,ku va na xinakulobye na n’wana Xikwembu Yesu Kriste.
- Hambi leswi va nga na swidyowo evuton’wini bya vona,tani hi vanhu ,va sasekile emahleni ka Xikwembu naswona i va risima.
- Titswalo ni ku rhula swi va na n’wina …
- Ku nga ri ku navelela ntsena.
- Lawa i marito lama huhuteliweke hi Moya lowo Kwetsima,lama endlaka leswaku matimba ya Xikwembu ma xikela vanhu na ma huma exiluvelweni xa xona,ni leswaku ku ta hetiseka leswi tsariweke eka rito ra xona.
- Loko va ma hlaya,a timbilu ta va le Korinto ti ta kuma ku wisa,nileswaku ti tilulamisela ku amukela dyondzo leyi landzelaka.
- Ndzi khensa Xikwembu xa mina …
- I Khensa Xikwembu hi tinyiko hinkwato ta moya leti va ti kumeke eka Kreste hambi leswi ti nga si ki vonaka evutonwini bya vona.
- Loko a nge se vulavula hi sidyoho swa hlengeletano,Pawulo a languta eka Xikwembu lexi nga ni nhlamulo.
C. KU AVANA HIKWALAHO KA VURHANGERI
1:10-16 (languta na 3:1-8)
“Ndzi wa Pawulo,ndzi wa Apolosi,ndzi wa Kefasi”
- Landza yena loyi a vambiweke hikwalaho ka wena,ku nga ri lweyi a kubwelaka ta xihambano.’
- Landza mahungu ku nga ri mutwarisi wa wona.
- Gandzela vito ra loyi a ku poniseke,ku ngari loyi a ku khuvuleke.
D. EVHANGELI YA KU PONISA YI SUNGURIWILE HI VUTLHARHI BYA XIKWEMBU.
1:17-2:16
1:18 Dyondzo ya xihambano i vuhunguki eka lava lovaka,kambe i vutlharhi eka lava ponisiwaka
1:21 Hikuva evutlharhini bya xona,Xikwembu xi endlile leswaku vanhu va misava,hi vutlharhi bya vona,va tsandzeka ku xi tiva,kambe hi ku yingisa rito ra Xikwembu loko ritwarisiwa kutani va pfumela.
1:22 Vayuda va kombela mahlori,Vagrika vona valava vutlharhi leswaku va ta kota ku pfumela,vona lava va lava miehleketo yintshwa ya vumunhu.(masungulo).
1:23 A hungu ra Kriste la vambiweke,la nyikiweke ku ponisa vanhu,i ribye ra xikhunguvanyiso(Khunguvanyisaka) eka Vayuda ni vuhunguki(Vuphukuphuku) eka Vagriki.
1:24 Eka lava ponisiwaka(Vayuda kumbe Vagriki)Kriste i matimba ya Xikwembu ni vutlharhi bya xona.
- Makungu ya ku vuyekerisa munhu ni Xikwembu ma huma eka xona,ku nga ri ka miehleketo ya yena.
- A swi yi tsumbuliwa hi munhu loyi a hleketaka ngopfu,munhu i yo hlavuteriwa swona hi Xikwembu.
- Rifu ra Kriste ni ku pfuka ka yena swi komba matimba ya Xikwembu-xiswikotike ku nyiketa n’wana wa xona leswaku a dlayiwa,kambe xi tlhela xi n’wi vuyisela eka xona hikwalaho ka matimba ya xona lamakulukumba.
- Vukulu bya makungu ya Xikwembu(Vutlharhi bya tilo) lama humaka etilweni ya ku ponisa munhu,ma kombisa ku hlawuleka ka vutlhahi bya xona.
- Hikokwalaho,Xikwembu xi fanele ku amukela ku dzuneka hinkwako,ku nga ri munhu.
- Naswona loko hi ya emahleni ni hungu leri ra ku ponisiwa,ko tala Xikwembu xi tirhisa vanhu va swiyimo swo soleka,vo kala va nga dyondzaka,leswaku la va dyondzeke va hlamala,kutani va kokiwa hi hungu ra kona ku nga ri va twarisi va rona.
2:1-13
- A xikongomelo xa hungu ra Pawulo eka Vakorinto,a xi ri xa evhangeli leyi a i tshame eka mhaka ya ku vambiwa ka Kriste.
- Loko a ri kari a va byela mahungu lawa,a va yingiseri va yena a va kota ku tsumbula ku tsana ka yena ka vumunhu,ku tchava ni ku rhurhumela,kambe hambiswiritano,ha swi tiva leswaku eka Pawulo a ku ri karhi ku khuluka matimba ya ku khorwisa ni ku hanyisa lavo tala.
2:14 A munhu loyi a nga riki na moya(wa ntumbuluko),a nga amukeri(kumi) swa moya wa Xikwembu,hikuva eka yena i vuhunguki;wa hluleka ku switwisisa.
- A munhu loyi a nga tswariwangiki ra vumbirhi,a nga na Moya wa Xikwembu endzeni ka yena leswaku wu n’wi hlavutela ntiyiso lowu hinkwawo.A munhu wa nyama a ti hlamulela timhaka ta yena hi matimba ya nyama,hi ku tirhisa matlharhi ya yena,vutlharhi bya makungu ya yena,ni ntamu wa male ya yena,ni ndhuma ya yena etikweni.Swa koteka eka vanhu va muxaka lowu,leswaku va hleketa leswaku leswi swi ta va nyika vutomi lebyi nga heriki ni ku kuma ku amukeriwa hi Xikwembu hi ku tirhisa swona.
- Eka yena a xihambano na Kriste loyi a feke i swilo leswi swi nga riki na ntiyiso,a swi vona swi ri xikhunguvanyiso ni ku sivela vanhu leswaku va n’wi endlela leswi a swi a swi lavaka.Loko a rhambiwa ku ta nyikela leswi a swi tshembhaka,matimba ya yena,mali ya yena,ni vudyondzeki bya yena leswaku swi lawuriwa hi Yesu,leswaku yena a va loyi a tsaneke ku fana ni xihlangi lexi nga swikotiki ku ti pfuxa hi xoxe,a rilela Xikwembu leswaku xi n,wi ponisa,eka yena,swi languteka o nge i vuhunguki.Eka yena i ndlela ya ku ya ekuloveniku nga ri vutomi.
- Kuva a kota ku twisisa ntiyiso,Xikwembu xi fanele xi tchela ku vonakala embilwini ya yena leyi nga munyameni,ku fana ni loko xi hambanise ku vonakala ni munyama lowukulu eku tumbuluxeni ka xona tilo ni misava hi siku ra ku sungula.Xikwembu xi fanele xi vula emoyeni wa yena xi ku:”A ku ve ni ku vonakala”Hikona a kotaka ku twisisa mhaka ya xihambano xa Kriste tani hi ndlela yo ya etilweni,kutani a sungula ku phaphama a vona ku vonakala.A Moya lowo Kwetsima wu sungula ku voninga mbilu ya munhu,wu nghenisa rivoningo ro ringana emiehleketweni ya yena leswaku a kota ku sungula ku twisisa hungu leri ra ku ponisiwa.Kutani ke,loko munhu loyi a tsumbula leswaku a ku amukela hungu leri swi cinca vutomi ba yena,a sungula ku vonaka a ri la tsaneke ku fana ni xihlhangi,a hlangana na ni ntshikelelo wa vutomi lebyi a a ri ku byi hanyeni,ko tala a languteka o nge a ta tlhelela endzhaku.
E. KU TWISISA MAYELANO NA MATIRHELE YA KEREKE
(3:1-4:5)
- A kuva kereke yi va leyi hetisekeke,yi fanele yi va ni ku twisisa loku hetisekeke ni ku endla leswi Xikwembu xi swi lavaka mayelano ni ku aka mfumo wa xona.
- Hambiswiritano ,a kereke leyi,a ya ha li eka xiyimo xa vuhlangi.A n’wana loyi wa ha ku velekiwaka a nga swikoti ku ntxakuna ni ku minta leswi tiyeke,a swakudya swa yena i ntswamba ntsena.U ngo kota ku vona ku kula ka n’wana hi muxaka wa swakudya leswi a swi dyaka .Hi ndlela leyi,hi kota ku tsumbula leswaku a vapfumeri lava, a va nga ri ku dyeni ka swakudya leswi tiyeke hi mpfhuka wa malembe manharhu,hi swi tsumbula hi mhaka ya ku kala ku twisisa ni ku kala va nga hanyi leswi rito ri vulaka swona.
- A ndlela leyi va hleketeka ni ku endla swilo ha yona i ya nyama,leswi vulaka leswaku Pawulo a a tiyimisele ku va hlamusela swilo swimbirhi leswi landzelaka. A mukreste i fanele ku tshemba Xikwembu leswaku xi n’wi minkateko ya yena ku nga ri eka murhangeri.
3:1-5 (languta 1:2)
“Mina ndzi landza Pawulo,Mina ndzi landza Apolos,Mina ndzi landza Petro,kasi Mina ndzi landza Kriste”
Hikuva loko mavondzo ni ku holova swi ri kona exikarhi ka n’wina swikomba ku tsongahala emoyeni.
Hikuva vona va ha hanya hi ku navela ka nyama.
- Loko Pawulo a va siyile,a va ha an’wa ntswamba hi xibodlelana,kambe ni sweswi endzhaku ka malembe manharhu,a va ha ri na xibodlelana xa nstwamba va karhi va an’wa.A swi tikomba hi ku avana loku a ku ri kona exikarhi ka vona;un’wana a yimela ku anwa eka xibodlelana xa Pawulo,un’wana ka xa Apolosi kasi unwana eka xa Khefasi.
- A va nge se huma matinyo ya le moyeni,hikokwalaho a va tsandzeka ku dya nyama ya ku twisisa leswaku Xikwembu hi xona n’winyi wa minkateko hinkwaho ni leswaku a munhu a tirha ku kota xibye ntsena,lexi Xikwembu xi tchelaka eka xona ntswamba kumbe swakudya leswi tiyeke,ku ya hi ntanga ya loyi a fanelaka ku dya.Swi na risima ku tiva muxaka wa txikirhi leri u phuzelaka eka rona tiya,lewaku ,i ra ku basa,rihlaza kumbe xitshopana(Amarelo)?
- Dyondza ku nyika risima ni ku tiphina hi muxaka wa tiya,ku nga ri hi matshamele ya loyi a ku nyikaka tiya.I ntiyiso leswaku van’wana vasweki va antswa eka van’wana,kambe loyi a nga ni moya wa Xikwembu,a dyondza ku teka swa risima eka musweki yoloyi wo kala a nga hetisekanga,ku nga hungo leri a fanelaka ku namarhela ka rona ku nga ri loyi a tisaka hungu.
3:6-8
Ndzhwalo wa nandza wa Xikwembu:
“Mina ndzi byarile,Apolosi a tcheleterile,kambe i Xikwembu xi mirisaka”
- A malandza ya n’winyi wa nsimu a va na matimba yo endla lewsaku mavele ma mila;Swi tano ni nandza wa Xikwembu,na yena a nga na matimba yo endla leswaku mupfumeri a kula emoyeni,a matimba lawa a vaka na wona ma huma eka
- Xikwembu.Hikokwalaho,I vuphunta ku langutela eka yena ,leswi nga riki eka vuswikoti bya yena lewsaku a ku nyika. Xikwembu a xi nyiki u’nwe risima xi tsona u’nwana eka la byalaka ni la tcheletaka.
- A ntiro wa malandza i wa ku byala ni ku tcheletela kutani a hakeriwa ku ya hi leswi endleke swona.
3:9-17
- Ndzhwalo wa vapfumeri ni vatirheli:
- Hi vumbirhi bya vona va ringanisiwa ni vuaki byo karhi kumbe tempele.
- Masunguloya kona i Kreste. (3:11)
- Muaki un’wana na un’wana a fanele a va ni vukheta eka switirhiselo swa ku aka,a nga va golidi, siliver,maribye ya nkoka, timhandze,madaka kumbe mabyanyhi.
- Hi siku ro avanyisa a ku tiya ka ntirho wa yena kuta kamberiwa hi ndzilo.
- Loko leswi akiweke hi munhu loyi swi tiyile u ta amukela hakelo.
- Loko ntirho wa kona wu tshwa u ta pfumala hakelo.
- Loko a ri yena u ta ponisiwa, kambe swi ta endla o nge na yena u hundze hi le ndzilweni.
- Loyi a hahlulaka(onhaka) tempele ya xikwembu xi ta n’wi hahlula(onha) na yena,hikuva tempele ya Xikwembu yi hlawulekile,kutani n’wina mi tempele yoleyo.
- A muaki a nga voniwa tani hi munhu loyi a tiakelaka vutomi bya yena kumbe murhangeri loyi a Akaka vutomi bya kereke.
- Hi vumbirhi bya vona,murhangeri ni mupfumeri,va fanele ku hlengele va aka tempele ya Xikwembu.
- Hi mahanyelo ya vona layo biha,ya vuoswi a va li ku hahluleni ka kereke,leswi hi ku vona ka Pawulo a swi ta va yisa eku khatisiweni loko tchavisa ngopfu swinene hi Xikwembu.
3:18-23
Ku katsakanya ka dyondzo:
- Un’wana na un’wana a a hlayise leswi a dyondzisiwke swona,ni ku fularhela tidondzo to homboloka,hikuva lebyi hi byona vutlharhi bya Xikwembu.
- Wena a wu munhu wa Vurhangeri va,Kambe vona iv a wena wena (hikuva Xikwembu xi ku nyike vona leswaku va va xipfuno xa wena eka vutomi lebyintshwa lebyi u byi amukeleke).
- Kasi loko a ri wena u wa Kriste, na yena i wa wena.
- A xa ku sungula lexi rito ri xi tisaka a hi ku tlakusiwa ka wena,kambe ri tisa ku tlakusiwa ka vudumo bya Xikwembu. Alelua.


c: text/html

text:
Kunga Kuli Kahle kaTinguluve
©National Pork Board, USA
Tinguluve leti kulaka hiku nonoka kumbe tinga nyuheleki switava na xiave xobiha eka mbuyelo wa purasi, laha siku rin’wana na rin’wanaridyaka mbuyelo wa purasi. Kuka tinga kuli kahle swinga vangiwa hi swilo swotala kufana na ti genetics, mpumaleko wa swakudya, switsonga ngati, mavabyi na xiyimo xa mbango.
Ti Genetics
Tinxaka ta tinguluve tin’wana titika ngopfu loko tahaku tswariwa naswona tikula hiku hatlisa kutlula tinxaka tinwana. Tinguluve ta xisati ta tinxaka tin’wana tina meleke wotala kambe tipfumala vuswikoti bya vutswari, leswi vangaka leswaku swingulubyani swikula hiku hatlisa na rihanyu lerinene. Se languta leswinga toloveleka eka muxaka wokarhi loko uveka leswi ufaneleke kuswifikelela naku pimanyisa mbuyelo wa vufuwi na van’wamapurasi yan’wani.
Van’wamapurasi votala vatirhisa nkatsakanyo, himarito yan’wana nguluve ya xinuna ya muxaka wunwana eka ntlawa wa tinguluve to suka eka muxaka wunwana kukuma khwalithi yokarhi kusuka eka tinxaka letimbirhi. Loko u endla leswi, vana hinkwavo vafanele ku xavisiwa, hikuva hu hlanganisiwa loku kuva na xiave xoka xingari kahle eka khwalithi ya tinxaka leti antswisiwaka eka ntlawa wa vumbirhi wa vana.
Loko u hlawula tinxaka to hlanganisa tona, swina nkoka ku hlawula swiharhi leswi kulaka kahle naswona swina khwalithi yakahle ya nyama.
Mpfumaleko wa Swakudya
Tinguluve tingava tinga kuli kahle hikuva atikumi swakudya swa kahle kuringanela, kumbe swakudya leswingariki swa khwalithi, switikaka kuswi gayela kumbe swinga tsakisi, kumbe hikuva tinguluve tingari kudyeni swakudya swakahle kuringanela.
Ku sivela xiphiqo lexi, vutisa technician ya rihanyu ra swifuwo kumbe dietician kuva vakupfuna ku endla nongonoko wa swakudya leswi fikelelaka swilaveko swa swakudya eka vufuwi bya tingululve. Minongonoko yokarhi ayifanelanga ku languta ntsena swilaveko swokarhi swa swakudya swa tinguluve, kambe swakudya leswikumekaka eka ndzhawu yale kusuhi xikan’we na tihakelo ta switirhisiwa.
Ku engetela kwalano, ufanele ku tiyisisa leswaku tinguluve tikota ku fikelela swakudya sworinganela loko ti swilava, hambi loko tinguluve tiri kudyeni e handle kumbe tipfaleriwile exivaleni. Loko tinguluve ti kuriseriwa e handle, tifanele kuva na swo engetelela swakudya leswinga pfumalekaka eka leswi tidyaka swona. Van’wamapurasi vafanele kutiyisiwa leswaku nguluve yin’wana na yin’wana yikuma swakudya hiku hunguta mphikizano wa swakudya. Leswi swinga endliwa hiku tiyisisa leswaku kuna ndzhawu yoringanela ya swakudya swa tinguluve.
Swakudya swifanele kuva leswinga basa swiri furexe,ehandle ka kutisa makhombo ya rihanyo, handle kasweswo tinguluve tinga hetelela tinga dyi swakudya sweswo.
Switswonga Ngati
Switswonga ngati swale handle, swotani hi mange, tinhwala, swigalani na madzedze, swinga tisa ku hlohlonyiwa laha tinguluve tingata heta nkarhi tirikarhi tiringeta kuti tshuva kutlula kudya, leswingavaka na xiave eka kukula ka tona. Switswonga ngati swale ndzeni, swotani hi manyokanyokani, swinga endla leswaku tinga kuli kahle. Ku basa ka swivala naswona swipfuna swinene ku lwisana na switswonga ngati. Laha kunga tala switswonga ngati, fafazela leswaku swinga hangalaki kumbe ku khoma tinguluve tinwana. Switwala kahle kusirhelela tinguluve loko kuri na makhombo yokarhi laha ku fuyiwaka kona tinguluve. Vutisa Dokodela wa swiharhi kumbe technician wa rihanyo ra swiharhi kukuma switsundzuxo.
Mavabyi
©National Pork Board, USA
Nguluve leyi vabyaka kumbe “leyinga tsakangiki” yingaka yinga tsakeli swakudya. Se ringeta naku sivela kuhangalaka ka mavabyi kutani uya tshungula hiku hatlisa loko yahaku humelela.
Swiyimo swa Mbango
Ntshikelelo wa kuhisa wuna xiave xobiha swinene eka kudya swakudya hitinguluve, laha ntshikelelo wa xirhami wunga endla leswaku tinguluve tidya ngopfu swakudya hikuva tiringeta kuva titikufumeta. Se, phakela tinguluve hi swakudya loko ku titimela e sikwini kutani u tlakusa mphakelo wati minerali ku pfala swakudya leswi lahlekaka hinkarhi lowu kuhisaka.
Kufanele ku tekiwa magoza kusivela, ngopfu ngopfu swingulubyani kuva switwa xirhami, tani hileswi swingata endla leswaku swikhomiwa hi mavabyi leswingata endla leswaku swinga kuli kahle.
Translated by Ike Ngobeni

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mupayi
Mupayi wu byariwa enhoveni hikuva wu endla thyaka, kambe vanhu vanwana va wu byala emakaya ya vona va sasekisa hi wona. Murhi lowu a wu tswali mihandzu, wu tlhela wu va na switlukana leswintsongo onge i neleta hi xivumbeko.[1]
MatirhiseleEdit
Misinya leyi yi tirhisiwa ku vatla tifanichara, ku aka hi wona na swinwana. Timitsu ta kona ti hlanganisiwa na matluka ya matatana swi swekiwa ku herisa vuvabyi bya nchuluko na rifuva.[1]
MintshahoEdit
- ↑ 1.0 1.1 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
Black-Backed Jackal
Jakalasi
Vito
Jakalasi [Canis mesomelas]
Nhlamuselo
Jakalasi I xiharhi lexinga hangalaka na nhova lexi tivekaka hiku xisetela no chavisela swiharhi swinwani. Himinkarhi yotala xitikuma xirikarhi xiyivela tinghala loko ti dlayile xiharhi leswaku xita kuma swakudya. Jakalasi yi famba ngopfu na vusiku kambe hambi dyambu rixile ya vonaka enhoveni. Xiharhi lexi xidya swihadyani leswintsongo, swikokovi, swinyenyani, matandza, nyama leyi bolaka ya swiharhi swo fa na mihandzu. Jackalasi yitolovele ku dlayeriwa yidya kambe nayona yaswikota ku hlota hiyoxe.
Tinhlayo ta nkoka
Ntiko (Xisati): 5, 5 -10kg
Ntiko (Xinuna): 6, 8 – 11,4kg
Ku leha (Xisati): 110cm
Ku leha (Xinuna): 110cm
Ku tika/ Kubiha mirini: Tinhweti timbirhi (2)
Vana: 1-6
Swakudya: Nyama
Ndyangu: Leswi dyaka nyama
Kutswalana
Vana va 1-6 vatswariwa kusuka hi Mawuwani kufikela Nhlangula endzhaku ko tika tinhweti timbirhi.
Nhlamuselo ya minkondzo
Mikondzo ya xona yi basile, yintsongo, yifana naya mbyana yileha 5cm.


text:
Tshivenda
Ndila I Leluwaho Ya u Langula Vhufuwa Khuhu Dzapo Fhano Africa Tshipembe (Trans. Edward Nesamvuni)
Illustration: Susan Powell
MVULATSWINGA
Muhumbulo muhulwane wa bugu iyi ndi u thusa mita ya mahayani ine ya vha na khuhu dzi si nnzhi, ine ya kundelwa u wana ngeletshedzo ya u bveledza nama na makumba kha khuhu dze vha fuwa. Nama na makumba zwi nea phuroteini ine ya todea kha nyaluwo ya vhana. Zwi dovha hafhu zwa ita uri maluvhi a aluwe zwavhudi uri vhana vhagude zwavhudi. Ndi zwa ndeme uri vho mme a vhana musi vha tshi khou thogomela vhana vha vhe na phuroteini dza maimo a ntha dzi bvaho kha makumba na nama ya khuhu. Pfushi dzavhudi dzi a todea kha u vha na mutakalo wavhudi.
Bugu iyi yo nwalelwa u engedza mveledziso dza khuhu dza po dzine dza kona u di todela zwiliwa na u di thogomela dzone dzine. Izwi zwi do konadzea nga u shumisa maitele a sa kondi a ku fuwele na u shumisa tshomedzo dzi sa duri. Kanzhi vho mme vha thogomela khuhu dzavho vha tshi vhona ndeme ya nama na makumba khau nea pfushi dzavhudi na mutakalo wavhudi kha vhone na vhana vhavho. U fuwa khuhu zwi a kona u disa masheleni manzhi. Khuhu dza po dzi anzela u vha na mutengo wavhudi fhano Afrika Tshipembe. Makumba adzo a rengisea zwavhudi na kha vhahura.
Bugu-pfariwa iyi ina zwipida zwitanu:
- Tshitumba tsha khuhu
- U nanga khuhu dzavhudi na u Thothonya
- Kualusele na Kulangulele
- U nea zwiliwa
- Mutakalo
Dzindivhuho
Illustration: Susan Powell
Dzindivhuho dzi ya kha vhathu havha vhe vha ita uri mushumo hoyu u bvele phanda: Dr. A.E. Nesamvuni vha University ya Venda, Muhasho wa Animal Science, Mrs. F. J. Mudzanani vhe vha thusa nga thalutshedzo ya Tshivenda na Mr. K. A. Tshikolomo, vhe vha vhalulula mushumo wothe.
D.J. FARRELL
The University of Queensland
April, 2000
Tshitumba tsha khuhu
Illustration: Susan Powell
- Khuhu dzi toda tshitumba tshavhudi tsho khwathaho. Dzi tea u honelwa vhusiku u itela u dzi tsireledza kha mutsho u si wavhudi, zwivhanda na mbava. Tshitumba tsha khuhu tshi tea u tendela u tolwa hadzo na u dzi thathuvha kha malwadze. Tshitumba tshavhudi tshi tea u tendela uri mukumba a kone u dzhiwa a tshi bva fhethu huthihi.
- Mufuwi u tea u dzudzanya zwavhudi fhethu hune tshitumba tsha khuhu tsha tea u dzula hone. Fhethu afho hu tea u vha na murunzi, ho oma, ho tsireledzwa, na fhasi ho adza u itela uri hu di dzula ho oma na musi wa mvula. Zwi nga vha zwavhudi u bwa mulonga wa madi u mona na tshitumba, kana u takulela ntha tshitumba u thoma, u itela uri hune khuhu dza dzula hone hu si nukale musi wa mvula.
- Tshitumba tsha khuhu tshi nga itwa nga zwi shumiswa zwi sa duri zwire henefho hayani, u fana na thanda, thanga na hatsi. Mufuwi u tea u sedza zwishumiswa zwire hone henefho tsini.Tshitumba tshi tea u vha tsini na mudi wavho, nahone hatsi na zwitaka zwi tea u vha zwo khwaedzelwa zwavhudi. Zwikhala zwa u ya matungo atsho othe zwi tea u vha mithara miraru u thivhela dzinowa na vhukhohe. Zwinwe zwitumba zwi fhatwa kha dzithanda ntha ha mavu. Hezwi zwi tsereledza khuhu kha zwi dzi laho sa mmbwa, mbevha, khohe na nowa.
- Vhuhulu ha tshitumba vhu do laulwa ngauri vhana khuhu nngana. Kha khuhu khulwane dza fumi uya kha fumi na nthanu, vhuhulu ha tshitumba vhu tea u vha henefha zwikhala zwivhili uya matungo na zwivhili u lapfa. Zwi vha kwine uri tshitumba tshi vhe tshihulwane u fhira u vha tshituku.
Illustration: Susan Powell
- Tshitumba tshi tea u vha na vothi li tsireledzaho lo khwathaho, tshi tea u kona u dzhenisa tshedza tshinzhi na muya u fhefhedaho. Tshi tea u sa dzhenisa madi, hone-ha tshi tea u tsireledza kha madumbu. Hu tea u vha na vhurala ntha vhunga khuhu dzi tshi ita dzi tshi funa u edela ntha.
- Tshitumba tshi tea u vha na mudzio wa madi. Hezwi zwi a konadzea nga u tiba gokoko kana mvuvhelo vhukati ha mudzio wo tandavhuwaho. Tshinwelo itshi tshi tea u ita tshi tshi sudzuluswa u itela uri fhasi hu sa nukale.
- Khuhu zwi toda u vha na zwitaha zwa u kudzelela khazwo. Zwitaha zwiraru zwo lugela phambo dza fumi u swika fumi na nthanu. Zwitaha izwi zwi tea uvha fhethu ho khudaho nga ngomu tshitumbani, vhulapfu vhu edane na u swika kha gona. Vha nga shumisa tshithatha kana gokoko lo tsheiwaho. Vha dadze tshitaha nga hatsi kana matanga avhudi. Vha nga kuvhanganya makumba duvha linwe na linwe, manwe vha a isa kha phambo dza u alamela uri a thothonye (zwi do sumbedzwa nga murahu).
- Tshitumbani tsha khuhu hu tea u dzula hu tshi kunakisiwa tshifhinga tshothe, kana vha engedza tshakwane sa magerelo a dzithanda kana hatsi arali i hone. Manyoro na tshakwane zwi tea u dzula zwi tshi bviswa, hu nga vha luthihi nga nwedzi, vha lindela uri a sine musi vha saathu shela ngadeni. Zwimela zwavho zwi do aluwa zwavhudi nga maanda.
U nanga khuhu dzavhudi na u Thothonya
Illustration: Susan Powell
- Vha tea u sedza uri ndi dzi fhio khuhu dzi kudzelaho makumba manzhi, dzi dzula hani kha makumba, dzi alusa hani zwikukwana, u itela uri vha kone u nanga phambo dzine dza vha vho mme avhudi. Vha vhulunge khukhwana dza phambo dzina zwitaluli zwavhudi.
- Vha vhulunge phambo dzine dza thothonya zwikukwana zwo khwathaho, zwi aluwaho u tavhanya u itela nama na hedzo dzi aluwaho dza vha khulu. Zwikukwana zwine zwa aluwa zwa vha khuhu khulwane zwi anzela uvha mikukulume, zwenezwo zwo lugela u liwa.
- Phambo dzi tea u gombiwa nga mikukulume mihulwane. Vha do toda mikukulume mivhili ya u gomba phambo dza fumi. Vha rengise kana vha thavhe mikukulume ine ya sa khou aluwa zwavhudi. Vha songo i vhetshela u andisa lushaka (tshitumba).
- Ndi zwavhudi tshinwe tshifhinga u hadzimana na miledzani wavho wa kule mukukulume muthihi kana mivhili na phambo nyana, u itela u di bveledza khuhu dzavhudi. Hezwi ndi u thivhela khotsi, vhananyana, mme na dzikhaladzi uri dzi sa gombane nga tshadzo. U dzhenelelana (ngombana nga tshadzo) uhu ha tshishaka hu ita uri khuhu dzi sa aluwe zwavhudi, nahone hu vha na makumba a si manzhi.
- Vha nangele thungo phambo inwe na inwe ine isa kudzele makumba zwavhudi, ngauri dzi khou la zwiliwa ngeno dzi sa bveledzi tshithu (vha sedze tshipida III nga murahu).
Illustration:Susan Powell
- Vha vhetshele thungo tshitaha, tshi vhe ntha u itela phambo dzi alamelaho, dzine dza toda u thothonya makumba. Vha nga shumisa tshithatha kana tshithu tshinwe na tshinwe tsho tou lukiwaho. Vha tshi adzele hatsi ho edanelaho ho omaho, vha tavhedze mutavha mutuku-nyana vha fhedzisele nga luvhemba lwa matanga kana hatsi ha u fulela. Ndi hone makumba a sa do pwashea, nahone a do thothonyea e manzhi.
- Tshitaha tshi tea u vhewa fhethu ho khudao, bvungwi, nahone kule na vhuedelo ha dzinwe khuhu nga ngomu tshitumbani. Khuhu dzine dza khou alamela dzi tea u newa madi na zwiliwa tshifhinga tshothe.
- Vha bvise makumba othe ane a khou kudzelwa duvha linwe na linwe. Musi phambo yo teaho u alamela itshi ya u alamela vha i vhetshele makumba matanu na lithihi u ya kha matanu na mararu, uri a thothonye. Phambo dzi kona fhedzi u alusa zwikukwana zwi si zwinzhi zwavhudi. Makumba a tea u bva kha phambo dzine dza kudzela makumba manzhi, kana dzine zwikukwana zwadzo zwa aluwa nga u tavhanya, zwa vha khuhu dza nama nnzhi. Zwikukwana zwi do thothonyiwa nga murahu ha vhege tharu.
- A si phambo dzothe dzi alamelaho dzine dza tea u newa makumba a u alamela. Ndi idzo fhedzi dzine dza vha vho mme vhavhudi. Arali vha nga vhea phambo i alamelaho i yothe kha tshithatha tsho nembeledzwaho, hu re na murunzi, maduvha mana uya kha matanu vha tshi ifha zwiliwa na madi, i do litsha u alamela ya vho thoma u kudzela makumba.
Kualusele na Kulangulele
Illustration: Susan Powell
Kualusele kwa khuhu
- Zwikukwana zwi kha di bvaho u thothonywa zwi toda thogomelo vhukuma. Phambo dzinwe dzi vha vhomme vhavhudi u fhira dzinwe, nahone dzi a kona u alusa zwikukwana zwinzhi zwo khwathaho, zwo takalaho.
- Vhege tharu u ya kha nna dza u thoma ndi dza ndeme, nahone zwikukwana zwi toda tsireledzo khulu kha malakhuhu na kha mutsho. Zwikukwana zwi tea uvhewa tshitumbani tshazwo u itela tsireledzo. Tshitumba itsho tshi tea u vha tshi sudzuluseaho nahone tsho hula lune zwikukwana zwa do kona u pala na mme azwo. Tshitumba tshi tea u sudzuluselwa fhethu huswa duvha linwe na linwe, nahone hu tea u vha na zwiliwa zwo linganaho tshifhinga tshothe.
- Zwikukwana zwi tea u dzula ho omaho hu re na vhududo. Ndi zwa vhuthogwa uri zwi gude u pala zwiliwa zwi kha mme azwo. Li tshi kovhela zwikukwana na mme azwo zwi tea u valelwa tshitumbani tsho tsireledzwaho nga maanda.
- Nga masiari zwikukwana zwi tea u newa zwiliwa zwa nyengedzedzo. Zwau thoma hu nga vha makumba o vhiliswaho vhukuma (o tshakekanyiwa), ha tevhela vhuse vhusekene vhukuma, ha tevhela matshakatshaka a vhurotho, ha tevhela matshakatshaka a vhuswa kana mugayo. Nga murahu ha maduvha a fumi, vha nee zwikukwana zwiliwa luvhili nga duvha nahone zwi newe zwiliwa zwine zwa do fhedza, uri zwiliwa zwi sa tambisee.
- Mme a zwikukwana i songo la zwiliwa zwa vhana. Hune ha dzula zwiliwa zwa zwikukwana hu tea u vha hutuku-tuku lune mme ya sa kone u dzhena.
- Madi avhudi a tea u dzula e hone kha tshinwelo tsha madi, fhedzi zwikukwana zwi songo tendelwa u dzhena zwa nukala. Vha nga vhea matombo a vhudi nga ngomu u itela uri zwi sa wele madini.
- Vha tavhanye u bvisa tshikukwana arali tsho fa vha tshi bwele kule na tshitumba tsha khuhu.
- Musi zwikukwana zwina vhege tharu u ya kha nna, zwi nga bviswa kha kutumba kwazwo u itela uri zwi ye u pala na mme azwo. Zwi do di toda u newa zwiliwa zwa nyengedzedzo zwi zwothe u itela uri zwi aluwe zwavhudi na uri zwi vhe na mutakalo tshifhinga tshothe.
- Musi zwo no vha na vhege nna, vha do kona u fhambanyisa mikukulume na phambo nga tou zwi lavhelesa. Mikukulume i do aluwa u tavhanya nahone itea u newa zwiliwa zwinzhi. U itela nyaluwo kha vha lingedze u i kanzwa i yothe tshifhinga tshi linganaho hafu ya iri duvha linwe na linwe.
- Mikukulume itea u liwa kana u rengiswa i saathu u aluwesa ya vhuya ya vhina. Hezwi zwi thusa uri vha vhulunge zwiliwa zwa khuhu, nahone vha do vha na zwiliwa zwinzhi zwa u nea dzenedzo khuhu.
Kulangulele kwa phambo
Illustration: Susan Powell
- Phambo dzine dza khou kudzela dzi na tshigula tshitswuku vhukuma tshi penyaho. Phambo ine isa khou kudzela ina tshigula tsho putekanaho tsha dovha tsha tshenuluwa. Phambo dzi dzulela u kudzela na u awela kha u kudzela, zwenezwo zwi ita uri tshigula tshi dzule tshi tshi shandukisa mbonalelo na muvhala.
- Luthihi nga duvha kha vha kuvhanganye makumba o kudzelwaho. Sa musi zwo ambiwa murahu, vha vhee makumba matanu na lithihi uya kha matanu na mararu kha khuhu ye vha nanga uri i alamele.
- Vha songo vhea makumba fhethu hu dudelaho. Kha vha shumise kana u rengisa makumba avho hu saathu u fhela maduvha matanu kana matanu na mavhili, zwa sa ralo vhunzhi hao a nga sina nahone asa thothonye naho o alamelwa.
- Vha nange makumba mahulwane avhudi a re na zwikwangwa zwavhudi, avhe one a alamelwa. Makumba a re na zwikwangwa zwisekene kana o fhanduwaho ha nga thothonyi. Makumba mahulwane a do bveledza zwikukwana zwihulwane zwo takalaho zwi fulufhedzisaho u vha khuhu khulwane.
- Musi phambo dzi na minwaha mivhili uya kha miraru, dzi nga ima u kudzela kana dza kudzela makumba a si manzhi. Zwenezwo zwi amba uri dzi vha dzi tshi khou vha fhedzela zwiliwa ngeno dzi sa vhuisi tshithu. Vha tea u dzi thavha kana vha dzi rengisa, vha toda dzinwe phambo thuku dzine dza do da dza kudzela makumba manzhi.
U nea zwiliwa
Illustration: Susan Powell
- Khuhu dzi toda zwiliwa zwa muvango wavhudi zwi bvaho kha zwiliwa zwo fhambanaho, uri dzi aluwe zwavhudi na ubveledza makumba manzhi. Dzi dovha dza toda madi avhudi tshifhinga tshothe.
- Dzi do wana zwinwe zwa zwiliwa musi dzi tshi pala fhasi, musi dzi tshi toda vhusudu, zwikhokhonono, thoro, zwivhungu, mbeu, hatsi na zwinwe zwimela. Hoyu ndi muvango wavhudi, fhedzi a wo ngo tou lingana zwi tshi da kha uri dzi bveledze zwavhudi. Dzi toda u dovha dza newa zwinwe zwiliwa.
- Arali vha tshi nga kona u swikela u renga zwiliwa zwituku-tuku, vha rengele zwikukwana zwavho. Zwi do toda zwiliwa zwituku zwa u thoma (nyaluwo) kana thoro dzi bvaho mavuni, u swika zwi tshi vha na vhege nna uya kha thanu. Hezwi zwi rengiwa vhengeleni la zwiliwa zwa khuhu. Vha songo tenda khuhu khulwane dzi tshi la zwiliwa hezwi. Zwi khou duresa nahone ndi zwa nthesa khadzo. Vha nga tanganyisa tshelede ya u renga zwiliwa hezwi na mudzula-tsini wavho, arali vha tshi vhona saga i tshi vha durela kana i khulu.
- Vha songo dadzesa zwiliwa fhethu hune vha khou shela hone zwiliwa khuhu dzi sa do palela nnda zwa tambisea.
- Phambo kanzhi a dzi na khalisiamu yo linganelaho ya u ita zwikwangwa zwo khwathaho zwa makumba. Dzi i wana kha khumba, fhedzi tombo la phemba (Limestone) a li duri. Phemba itea u vhewa kha tshidongo tshayo thungo fhethu hu songo nukalaho. Zwikwangwa zwa makumba zwo tshakekanaho zwi tea u newa phambo u itela uri dzi vhe na khalisiamu, fhedzi a tea u vha o thoma a vhiliswa na miroho mivhisi u itela uri zwikwangwa zwa makumba zwa sa dzhenise vhulwadze kha khuhu.
Illustration: Susan Powell
- Zwiliwa zwine zwa sa tsha liwa zwa hayani ndi zwa vhuthogwa. Zwi tea u vheiwa zwavhudi zwa newa khuhu zwi tshi kha di vha zwavhudi duvha linwe na linwe. Arali vhe na miroho yavhudi ingaho madabula, kherotsi, khavhishi na zwinwe vha si tsha zwi shumisa, ndi khwine u zwi bikela khuhu uri dzi sa kondelwe u zwi gaya. Miomva yo vhibvaho na minwe mitshelo ndi ya vhudi kha khuhu. Ndi muhumbulo wavhudi u nea khuhu matshakatshaka o salaho kha zwiliwa zwavho musi vha tshi dzi valela tshitumbani nga madekwana. Hezwi zwi dzitutuwedza uri dzi pale musi dzi tshi do bva nga matsheloni.
- Marambo a bvaho kha khuhu na kha zwinwe zwifuwo o bikwaho, a nga omiswa duvhani a kuyiwa nga tombo u swika a tshi nga vhukhopfu a dovha a newa khuhu. Marambo haya a vha o dala minerala nnzhi hu tshi katelwa na khalisiamu u itela uri khuhu dzavho dzi dzule dzo takala.
- Mufumbu wa mavhele na gorou u a wanalesa tshinwe tshifhinga. Hezwi ndi zwiliwa zwavhudi zwa khuhu khulwane, fhedzi vha tea u dzula vha tshi toda zwinwe zwiliwa zwa u engedzedza, ngauri mufumbu a u na pfushi dzo linganelaho.
Mutakalo
Illustration: Susan Powell
- ndi yone khono ya u vha na khuhu dzo takalaho. Ndi khuhu fhedzi dzo takalaho dzine dza do kudzela makumba manzhi na u aluwa zwavhudi.
- U ita uri khuhu dzi vhe na mutakalo wavhudi, vha tea u dzi nea madi avhudi, zwidongo zwau nwela madi nau lela khazwo zwi tea u vha zwo kunaho khathihi na tshitumba.
- Khuhu dzi tea u dzula dzi tshi tolwa u vhona arali hu na inwe ine ya khou lwala.
- Khuhu dzi lwalaho dzi tea u bviswa vhukati ha dzinwe, dza vheiwa thungo dza newa madi avhudi na zwiliwa zwinzhi. Arali dzi tshi kha di vha thuku dzi tea u vheiwa fhethu hu dudelaho ho omaho. Arali dza sa fhola ubva kha maduvha mana uya kha matanu, dzi tea u vhulahiwa dza bwelwa fhasi.
- Tshikukwana tshi lwalaho atshi li zwiliwa. Tshi do thuvhea mathenga, nahone tshi nga bvisa vhutoko ha tshiludi vhuna malofha. Khuhu khulwane i lwalaho i nga vha na mathenga a re na tshika kha tshibesu. Hu nga vha na zwipundu kha tshigula na fhasi ha mukulo. Dzinwe khuhu dzi a kundelwa u tshimbila zwavhudi. Milendzhe i shayaho nungo, na zwikukwana zwo putekanaho i vha yone thaidzo. Arali dzi sa koni u tshimbila kha zwi vhulahiwe ngauri dzi do di fhedza dzo fa.
Illustration: Susan Powell
- Khuhu inwe na inwe ine ya fa itea u bvisiwa tshitumbani ngau tavhanya ya fhisiwa kana ya bwelwa fhasi, vha songo ila ngauri i do nea muta wavho malwadze.
- Khuhu dzavho dzi tea u dzula dzo takala, arali vha tshi kha di toda uri dzi aluwe zwavhudi na u kudzela makumba manzhi. Manwe malwadze a wanala henefho muvhunduni wa havho tshifhinga tshothe, ngauralo khuhu dzavho dzi tea u tsireledzwa nga u dzi thavhela.
- Vhulwadze vhune ha pfi Kwingwi (Newcastle) vhu nga vhulaya khuhu dzavho nga u tavhanya. Ndi nga zwo zwi zwa vhuthogwa uri vha thavhele khuhu dzavho. Vha do tea u wana ngeletshedzo i bvaho kha ofisi ya vha eletshedzi vha vhufuwa-khuhu vhavho vha tsini nga ha u thavhela kana u thivhela vhulwadze ha khuhu. Arali vha sa ralo vha nga lovhelwa nga khuhu dzavho dzothe ngau tavhanya.
- Arali vha nga vha na khuhu dzi lwalaho dzi nnzhi, vha nga toda ngeletshedzo ngau tavhanya kha are makone kha vhulwadze ha khuhu. Vha nga kona-ha u lingedza mishonga ya maimo a ntha kha khuhu dzavho.


text:
Starfish
Vito ra ntolovelo ra xindyangu
Starfish
Vito rinwana
Seastar
Vito ra xi science
Asteroidea
Size
Ku fika eka 1 m.
Nhlamuselo
Miri wa yona wuphambarharile laha wuhlanganaka wuhetelelaka wuva na mavoko. Yina kufika eka 5 kumbe kutlula wa mavoko kuya fikela eka (24). Nomo w ayona wulaha ehansi yitlhela yiva na milenge ya machupu yo famba hi yona.
Tinwani tina swikhutu kumbe swimitwani eka miri wa tona na mavoko. Mihlovo ya hambana kusuka eka buraweni, ntima kumbe ku basa, orenji, tshuka, xitshopani na purple.
Vuxokoxoko
Ntlawa wa Asteroidea wuwela e hansi ka ndyangu wa Echinodermata phylum, lowu katsaka hinkwato ti Feather nati Brittlestars, Sea cucumbers nati Sea urchins. Swihadyana leswi fambaka hikunonoka, nokumeka le hansi kumbe etshakwini ra lwandle.
Yi kota kuva yitlhela yimila yanwana mavoko loko yi lahlekeriwa hiyanwana mavoko. Kasi tinwana tikota no hundzuluxa khwiri ra tona leswaku swita olova kuva tigayela, tirhelo leri rivitaniwa evisceration. Ti andzisana hikuva titshikela matandza.
Swakudya
Yidya tihumba, ti clams,ti oysters, tihlampfi letintsongo nati detritus.
Kuhangalaka
Ti kumeka eka tinxaka hinkwato ta malwandle ya laha emisaveni ku katsa na Arctic.
Common species
Granulated seastar - Choriaster granulatus
Pincushion starfish - Culcita schmideliana
Red seastar - Linckia laevigata


text:
- Most Reputable Company
- Licensed and fully insured
- Performed by Qualified Professionals
- Fast on-time delivery & pick-up
Cities we serve
Aiea, HI Anahola, HI Barbers Point N A S, HI Camp H M Smith, HI Captain Cook, HI Eleele, HI Ewa Beach, HI Fort Shafter, HI Haiku, HI Hakalau, HI Haleiwa, HI Hana, HI Hanalei, HI Hanamaulu, HI Hanapepe, HI Hauula, HI Hawaii National Park, HI Hawi, HI Hickam Afb, HI Hilo, HI Holualoa, HI Honaunau, HI Honokaa, HI Honolulu, HI Honomu, HI Hoolehua, HI J B P H H, HI Kaaawa, HI Kahuku, HI Kahului, HI Kailua, HI Kailua Kona, HI Kalaheo, HI Kalaupapa, HI Kamuela, HI Kaneohe, HI Kapaa, HI Kapaau, HI Kapolei, HI Kaumakani, HI Kaunakakai, HI Keaau, HI Kealakekua, HI Kealia, HI Keauhou, HI Kekaha, HI Kihei, HI Kilauea, HI Koloa, HI Kualapuu, HI Kula, HI Kunia, HI Kurtistown, HI Lahaina, HI Laie, HI Lanai City, HI Laupahoehoe, HI Lawai, HI Lihue, HI M C B H Kaneohe Bay, HI Makawao, HI Makaweli, HI Maunaloa, HI Mililani, HI Mountain View, HI Naalehu, HI Ninole, HI Ocean View, HI Ookala, HI Paauhau, HI Paauilo, HI Pahala, HI Pahoa, HI Paia, HI Papaaloa, HI Papaikou, HI Pearl City, HI Pearl Harbor, HI Pepeekeo, HI Princeville, HI Pukalani, HI Puunene, HI Schofield Barracks, HI Tripler Army Medical Center, HI Tripler Army Medical Ctr, HI Volcano, HI Wahiawa, HI Waialua, HI Waianae, HI Waikoloa, HI Wailuku, HI Waimanalo, HI Waimea, HI Waipahu, HI Wake Island, HI


text:
Axiya
Axiya, i tiko-nkulu leri kulukumba emisaveni naswona leri ngana vanhu votala kutlula matiko-nkulu hinkwawo ya misava. Tiko-nkulu leri ri kumeka e n'walungu na dzonga ramisava. Axiya yi hlanganisa 44,579,000 wati skwe-khilomitara hi ku anama, naswona ri ringana ntsengo wa 30% ya misava hiku angarha. Ritiveka tani hi kaya ra vanhu vanhluvuko wo sungula wa misava naswona ritshamela kuva nanhlayo wa vanhu lavo tala himpfuka ka ku sungula ka nkarhi[1] rithlela riva xihlovo xa minhluvuko ya vanhu.
Hiku angarhela, Axiya yi rhendzeriwe evuxeni hi lwandle ra Phasifiki, edzongeni hi lwandle ra Indiya, na le n'walungu hi lwandle ra Arkthiki. Ndzelakano wale vupela dyambu na Yuropa iwa matimu na ndzhavuko ntsena hikuva akuna lexi hambanisaka matikonkulu lawa hixiviri. Ndzelakano lowu amukeriwaka hivanhu votala wa matiko-nkulu lawa hilowu hoxaka Axiya evuxeni bya ndlela ya mati yale Suez, nambu wa Urali, tintshava ta Urali, na le dzongeni bya tintshava ta Khawukhasa na lwandle ra Khaspiani na lwandle ra ntima.[2]
Chayina na Indiya amaphikizana ekuveni matiko lama ngana ikhonomi leyi kulu emisaveni exikarhi ka malembe ya 1 kuya eka 1800 CE. Chayina akuri tiko leringana matimba ya ikhonomi nkarhi wo leha naswona yi kokele votala ku ya evuxeni,[3][4][5][6] ku yakuma vufuwi na kuhumelela ka ndzhavuko wa khale ka Indiya ,[7] naswona byi kokela mabindzu ya Yuropa, kuvalanga ndzhawu na vukolonyi. Kutsunmburiwa ka Amerikha hi Kholumbasi ari karhi a lava Indiya, swi hlamusela ndlela leyi Vayuropa ava navela vufuwi bya le Axiya hayona. Gondzo ra Voya bya Silk, rive ndlela leyi tirhisiweke hi ta mabindzu kusuka e Yuropa kuya e Axiya, kasi ntila wa mati wa Malaka wuve ntila wa tamabindzu hi ku tirhisa lwandle. Axiya yi kombile kukula eka ta ikhonomi, naswona ku andza ka vanhu varona hi lembe xidzana ra vu 20, swi pfunile tamabindzu ya tiko-nkulu leri, hambi leswi ntsengo wa vaaka tiko va rona wusunguleke ku hunguteka.[8] Axiya yive nstindza wa vukhongeri byo tala bya misava ku hlanganisa na Vukreste, Vusurumani, Vuyuda, Vuhindu, Vubhudha, Vukhonfusiyani, Vutawo, Vujayini, Vusikhi, Vuzorowastrani, na byin'wana vukhongeri.
MintshahoEdit
- ↑ "The World at Six Billion". UN Population Division. Archived from the original on March 5, 2016., Table 2
- ↑ National Geographic Atlas of the World (7th ed.). Washington, DC: National Geographic. 1999. ISBN 978-0-7922-7528-2. "Europe" (pp. 68–9); "Asia" (pp. 90–1): "A commonly accepted division between Asia and Europe is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."
- ↑ "Professor M.D. Nalapat. Ensuring China's "Peaceful Rise". Accessed January 22, 2016.". Archived from the original on 10 January 2010.
- ↑ "Dahlman, Carl J; Aubert, Jean-Eric. China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century. WBI Development Studies. World Bank Publications. Accessed January 22, 2016.".
- ↑ "The Real Great Leap Forward. The Economist. Sept 30, 2004". The Economist.
- ↑ "Chris Patten. Financial Times. Comment & Analysis: Why Europe is getting China so wrong. Accessed January 22, 2016.".
- ↑ http://www.indianscience.org/essays/22-%20E--Gems%20&%20Minerals%20F.pdf
- ↑ "Like herrings in a barrel". The Economist (The Economist online, The Economist Group) (Millennium issue: Population). 23 December 1999..


text:
HIV Makhense i humesi risimu rintshwa, laha a nga vutisa ku xana FanaThePurp na VIVMAG va ri twisa ku yini risimu ra yena. Eka risimu leri, HIV Makhense i tivula Hosi ya vusimu eka vunanga bya Mindzhumba na Electro.
Tani hi ntolovelo, vunanga bya Munhlave na his many personalities, byi na mafenya, dyondzo na mijamujamu. Munhlave u na nyiko, i mutsari wo pfumala ntangha eka tinsini ta Electro na Mindzhumba, hambi Benny Mayengani u landa hi le ndhaku loko ku ta eku tsaleni minsumo.
Solly Makamu i screenplay writer, Benny i Xikwembu xa ti ‘One-liner’ – Solly i na vuswikoti byo tsala risimu tani hi xivonwa, minsumo ya yena yi tlhontlha mianakanyo. Kambe, Makamu i tshikeleliwa hi mijamujamu, hi yona yi endlaku ku a nga tekeliwi enhlokweni loko a dzikisa xitsalo. Xikombiso hi lexi; loko minsumo ya tinsimu ta album ya AWARD YO LOLOHA a ti lo yimbeleliwa hi Benny Mayengani kumbe Mr Bow, tinsimu ta vona a ti ta amukeliwa hi swiloso na nseketelo wukulu. Hambi risimu reri ra G ONE I GENIUS, loko a kuri Mayengani kumbe Bow, these verses would be legendary;
“Ku hava nkarhi, ku nga nkarhi wo endla swilo
Swi endli sweswi, nkarhi wa ha pfumela
Va endla ntlawa, va ku a nga fani na hina
Va ni hleka, va tlhe va ni hlekula
Va gurupana, va ku a nga fani na hina
Va ni hleka, va tlhe va ni hlekula” – HIV Makhense
“Na tiyimisela ku hlangana na leswo tika,
mara ni lava swa kahle…
Vutomi bya ni vumbuludza,
mara loko ni ri hansi mhe ni hlawula ku pfuka…
Vawin-i a va tshiki, vatshiki a va win-i,
i xivulavulelo…” – HIV Makhense
Munhlave va ha ri na ntirho wo tala eku hundzuleni “brand” ya vona, swi na nkoka ku Solly Makamu a hambana na mijamujamu ku minsumo ya yena yi ta hanya. Swi lava Munhlava va ringeta tinxaka tin’wani ta vunanga, ku va ta tlakusa matimba ya minsumo ya vona. Electro na mijamujamu ya HIV Makhense / G One / Solly Makamu swi onha mintlhaveko ya marito eka risimu. Mafenya ya tirha eka risimu, kambe mijamujamu swi lava yi helela eka swivonwa na le ka internet.
Eka Tatana Makamu; hi kombela mi yingisela Matshwa Bemuda, Alfred Mudluyi, Shinyori Sisters, Banda Six, na Joaquim Makwakwa – mi dyondza ntokoto wo endla vunanga bya mintlhaveko ya matimba. Vunanga byo valavula na mbilu byi xavisa ku tlula vunanga byo cinisa, vutisa Hangalasa, General Muzka na Dr. Thomas Chauke.
Avuxeni.


text:
Ntivo-vuthlarhi, hiku angarha, i xiyimiso xo hlengeleta vutivi hindlela leyi hlahluvekaka. Hi ku kongoma ntivo-vuthlarhi i ndlela yo hlengeleta vutivi hi ku pima, kuringeta, na hi ku dyondza ntumbuluko, ku hlanganisa na marungula ya vu tivi lebyi hlengeletiweke hi vanhu hi ku hlahluva.
Va nwa-vuthlarhi seketela ku ti thsega hi tindlela ta ntivo-vuthlarhi, leswaku va vumba no hlela tinhlamuselo to ntumbuluko hi ku tirhisa ku pima no tiyisekisa mbuyelo wa kuhlahluva no ringeta. Hikwalaho Ntivo vuthlarhi(Science) byi ringeta ku papalata tinhlamuselo leti sekeriweke aka mimoya kufekela laha tinhlamuselo hinkwato ti hlahluviwa no tiyisekisiwa, naswona byi ala tinhlamuselo ta vukhale bya ma endlelo.
Marhavi ya ntivo-vuthlarhi ma hambanisiwa hi mintlawa yimbirhi: Ntivo-ntumbuluko(Natural sciences), vu kambisisi bya mafamisele ya ntumbuluko; Ntivo-ntumbuluko(Social sciences), vukambisisi bya ma hanyele ya vanhu. Leswaku dyondzo ya Tinhlayo yi tekiwa tani hi rhavi ra ntivo-vuthlarhi, swi le eka loyi a swi bumabumelaka.


text:
Lavhelesani, Thetshelesani ni tshile Bugu 1
Đề cương: Adam, Noah, Job, Abraham. 24 sections. It has a picture book to go along with the recording.
Kịch bản
Tswikiso
Dzindumeliso (Hee! Dzikhonani.) I dani ni gude nga ha vhanwe vhathu u thoma vhe vha tshila shangoni. Zwe Mudzimu vha ita navho zwi ri funza nga vhudalo nga ha Enemune, Muthihi wa Ngoho. Lavhelesani kha tshifanyiso tshi re ngomu ha bugu tswuku musi ni tshi khon thetshelesa khasetthe. Tshi na dzipfunzo dzi bvaho kha Bugu ya Mudzimu, ire Bivhili. Musi ni tshi pfa muungo (signal) vulani siatari li tevhelaho.
Tshifanyiso 1: Adamu Na Dziphukha
Genesi 1:1 - 2:14
Mathomoni ho vha hu na Mudzimu fhedzi, ho vha hu sina tshinwe tshivhumbwa tshi re hone. Hu na Mudzimu muthihi fhedzi. Ene ndi Muya. U divha zwithu zwothe na hone u hothe hothe. Shango line ra li divha namusi, lo vha li siho. Mudzimo o sika zwithu zwothe zwire shangoni na zwire kha lutombo. O ita tshedza. Nga murahu Mudzimu a ita lutombo. Ha itwa makole ha kona u itwa shango. A khethekanya lwanzhe na shango, lo o maho na hone zwimela zwa thoma u mela.
Zwenezwo Mudzimu a ita duvha, nwedzi na dzinaledzi. Zwenezwo Mudzimu a ita zwithu zwothe zwi tshilaho shangone na ngomu lwanzheni. Munna a re kha tshifanyiso hetshi ndi Adamu. Ndi ene muthu wa u thoma we a vhuya a tshila. Mudzimu o mu ita a tshi bva kha buse la shango. Mudzimu o ita muthu nga tshifanyiso Tshawe hu u itela uri muthu a kone u divha Mudzimu (hu u itela uri Muya wa muthu u kone u vha muthihi na Muya wa Mudzimu.) Mihumbulo ya Muthu na zwine a tama zwi tendelana na zwa Mudzimu na hone o tshimbila na Mudzimu. Na hone Mudzimu a vhona zwauri zwothe zwe a ita ndi zwavhudi.
Tshifanyiso 2: Musadzi Wa Adamu
Genesi 1:27-28, 2:15-25
Mudzimu a vhea Adamu tsimuni ya vhudi i vhidzwaho u pfi Edeni, a mu vhudza uri a I vhavhalele. Ho vha hu na miri ya tshakha dzothe, hu tshi katelwa na Muri wa Vhutshilo. Adamu o vha e na mitshelo ya vhudi tshakha dzothe ya u la.
Mudzimu a tendela Adamu a tshi rina dziphukha dzothe na zwinoni. Ndi musi hu na zwiduna na zwisadzi zwa zwivhumbwa zwothe.
Zwo vha zwi sa ofhi muthu na hone zwisa mu dini. Hone ho vha hu sina khonani yo fanelaho Adamu. Ngauralo Mudzimu a vhumba musadzi ane a vha khonani ya Adamu. Mudzimu a ita uri Adamu a edele khofhe khulu. A bvisa luvhabvu holu Mudzimu a vhumba musadzi. Mudzimu a mu disa kha munna.
Munna na musadzi ndi musi vhe fhedzi, hone vho vha vha sina thoni. Ndi musi vha tshi amba na Mudzimu sa dzikhonani - na hone ho vha hu sina u tungufhala, lufu kana vhuvhi fhethu hafho hu mangadzaho.
Tshifanyiso 3: Nowa Nga Ngomu Tsimuni
Genesi 2:16, 3
Mudzimu a vhudza munna Adamu. Ari: "Wo vhofhololwa ula mutshelo wa muri munwe na munwe nga ngomu tsimuni, hone u songo (vhukate ha tsimua) la u bvaho muri wa u talukanya vhudi na vhuvhi, ngauri musi u tshi do la wone ngoho u do fa."
Hone Sathane a fhura musadzi wa Adamu. Sathane ndi musi e murunwa wa Mudzimu, hone a shandukela Mudzimu we a mu vhumba. A funa u toda u fhira Mudzimu. Ngauralo Mudzimu a mupandela tadulu, ndi hone Sathane a tshi vha swina la Mudzimu. Sathane, a re muvhi, a da kha musadzi: e kha tshivhumbeo tsha u naka tsha nowa. Sathane a kombetshedza musadzi uri a le mutshelo wo iliswaho. Sathane a mu vhudza uri ha nga fi arali o la uyo mutshelo. Musadzi a la a nea Adamu munwe mutshelo.
Musi vha tshi ton la vha divha uri a vhongo ambara. Vha di fukedza nga matari vha thoma u dzumbama Mudzimu.
Tshifanyiso 4: Adamu Na Efa Vhe Nnda Ha Tsimu
Genesi 3:14-24
Hafha kha hetshi tshifanyiso ri vhona zwe zwa itea musi Adamu a songo thetshelesa Mudzimu. Mudzimu a tarafa Adamu nge a si thetshelese ndaela Yawe, hone tsha u thoma Mudzimu ari kha nowa, "Nge wa ita hezwi, wo señwa kha zwothe zwi tshilaho na kha dziphukha dzothe. U bva tshenetsho tshifhinga Sathane o mbo di vha swina la Mudzimu na Muthu. Mudzimu a porofita uri mbeu ya Adamu na musadzi wawe I do kunda Sathane.
Yesu o ita hezwi musi A tshi fela zwivhi zwa shango, na hone a vuwa vhafuni. Mudzimu a vhudza musadzi ari: "Ndi do u engedzela mathupho wo di hwala na musi u tshi beba." Mudzimu ari kha Adamu, nge wa thetshelesa musadzi wau na hone wa la muri, mavu o senwa. Ngauralo o vha a tshi fanela u shuma nga maanda u itela uri a kone u wana zwiliwa na zwa vha muta wawe u vhuya u swika a tshi fa. Mudzimu a pandela Adamu tsimuni. Adamu a ira musadzi ari_ndi Efa, zwi tshi amba uri a "tshilaho". A beba vhana nga ene. Vhathu vhothe ndi vha duhulu vha Adamu na Efa. Adamu na Efa na vhathu vhothe nga murahu havho vhana vhavhi, na hone vhuvhi hovhu vhu vha fhandakanya na Mudzimu na vhanwe vhavho.
Rothe a ri thetshelesi Mudzimu; u sa thetshelesa ndi tshivhi. Ngauri ri a tshinya, ri a fa. Hone hu na fulufhelo, nauri Yesu ane a tshila u na maanda a u ri tshidza kha maanda a zwivhi na Sathane.
Tshifanyiso 5: Noaxe Na Araka
Genesi 6:1 - 7:5
Vhana vha Adamu na Efa na lushaka lu tevhelaho vha vha vhanzi vhanzi. Vho tevhela dzindila dza Sathane na hone vha ita zwo khakheaho. Mudzimu a di sola uri O vhumba muthu. Ndi muthu muthihi fhedzi we a lingedza u takadza Mudzimu. Dzina lawe ndi Noaxe. Nga linwe duvha Mudzimu a amba na Noaxe ari: "Ndi khou ya u fhedza vhathu vhothe, ngauri shango lo dala vhuvhi nga mulandu wavho."
"Di fhatele gungwa" Gungwa ndi tshikepe tshihulu kana tshikepe. "Ndi khou ya disa Mudalo shangoni u itela u fhedza tshinwe na tshinwe tshino tshila. Hone ndi vhofha mulanga na iwe. Dzhena gungwani, iwe na musadzi wau, na vhana vhau, munwe na munwe na musadzi wawe. Dzhena gungwani na phukha inwe na inwe ya nduna na ya tsadzi na zwinoni, u itela uri zwi tshile." Mudzimu o vhudza Noaxe uri a fhatise hani gungwa. Noaxe a ita zwothe zwe Mudzimu a mu vhudza. Musi a tshi khon fhata gungwa, Noaxe o vha a tshi ita a tshi kaidza vhathu a tshi vha vhudza uri Mudzimu u do vha fhedza, hone a vho ngo shanduka kha ndi dzavho mmbi.
Tshifanyiso 6: Mudalo Muhulu
Genesi 7:6-23
Mudzimu kanzhi u a (vhulunga) ita zwe a fulufhedzisa. Noaxe na vha muta wawe na dziphukha dzothe we dzhena gungwani. Mudzimu a vala vothi a vha valela ngomu. Nga murahu ha maduvha a sumbe (7) mvula ya thoma u na. Ya na maduvha a mahumi mana na vhusiku hao.
Zwisima zwa thoma u taha zwi tshi bva mavuni na hone shango lothe lo vha lo fukedzwa nga madi mahulu. Muthu munwe na munwe na phukha na zwi noni zwi re nga nnda ha gungwa zwa fa. Vhathu a vho ngo shanduka. Vha kha di vha na vhuvhi (vha na maitele a vhuvhi,) vha tevhela Sathane, vha a hana u thetshelesa Mudzimu. Mudzimu vha a ri vhudza kha Ipfi lavho, Bivhili, uri nga linwe duvha Yesu u do vhuya hafhu u hatula vhuvhi ha vhathu vhothe.
Hone Muzimu o lugisa ndila ya u ponya, kha vhathu vhothe vhane vha do mu tenda na U muthetshelesa.
Tshifanyiso 7: Musengavhadzimu Na Pfulufhedziso Ya Mudzimo
Genesi 8:1 - 9:17
Noaxe na vha muta wawe na dziphukha dzothe vho vha ngomu gungwani u fhira nwaha wothe. Mvula ya vhuya ya tsha na madi a oma kha shango, vha bva gungwani. Ndi hone Noaxe a tshi fhutela Mudzimu alatare, sa musi vha tshi khon i vhona hafha. A itela Mudzimu tshithavhelo nga dzinwe phukha, a dzi fhisa kha alatare. Mudzimu hezwi zwa mutakadza, a vhea musenga-vhadzimu lutomboni. A fulufhedzisa uri ha tsha do dovha a fhedza zwothe zwi tshilaho nga madi Mahulu.
Musenga vhadzimu ndi tshiga tsha uri humbudza phulufhedziso ya Mudzimu. Humbulani pfulufhedziso ya Mudzimu, hone humbulanivho zwauri Mudzimu vha do hatula shango hafhu. Tshifhangani tshi daho u do fhedza shango nga mulilo. Havho vhane vha fulufhela Mudzimu na U mu thetshelesa, a vho ngo fanela u ofha zwine zwa do itea. Kha vha thetshelese Murena Yesu Kristo ndi hone vha sa do tshinodzwa tshothe.
Tshifanyiso 8: Mutsheto Wa Babele
Genesi 11:1-9
Vhathu vhothe vha shangoni vha bva kha vharwa vhararu vha Noaxe. Mudzimu o vha vhudza uri bebani ni ande na uri vha tuwe vha yo dzula hothe hothe shangoni. Vhathu vhothe vho vha vha tshi amba luambo luthihi, na hone ndi musi vha sa funi u balangana na shango lothe. A vho ngo thetshelesa Mudzimu, vha humbula u fhata mudi muhulu une thodzi yawo ya guma ntantha makoleni. Mudzimu vha vhona mudi uyo na thodzi yawo. A vhonavho na u sa thetshelesa havho na u di hudza. Ndi hone Mudzimu vha tshi ri: "Havha vhathu ndi tshithu tshithihi na hone vha amba luambo luthihi. Kha ri tsele fhasi ri vha fhiritanye, ri fhiritanye luambo u itela uri vha si tsha pfana." Kha tshifanyiso hetshi vhathu a vha tsha kona u pfana na luthihi.
Ngauralo vha litsha u fhafa u yo mudi muhulu, vha tuwa vha ya u dzula fhethu ho fhambanaho. Nga mulandu wa u sa thetshelesa havho ndi zwine ngazwo zwino ra vha na nyambo nnzhi nnzhi. Musi ri sa thetshelesi Mudzimu, ri ita tshivhi. Tshivhi tshi fhandekanya muthu na Mudzimu na hone tshi a fhandekanyavho muthu na vhanwe vhathu. Kha ri thetshelese Mudzimu ri mufulufhele nga misi.
Tshifanyiso 9: Yobo a Tshi Luvha Mudzimu
Yobo 1:1-12
Hafha ri khou vhona munna a no vhidzwa Yobo. U khou nekedza tshithavhelo, tsho fhiswaho (selwecho)kha Mudzimu. Yobo u luvha Mudzimu Muthihi wa Ngoho na hone ha ngo funa u tevhela dzindila dza Sathane. Yobo o vha e na vharwa vha sumbe (7) na vhananyana vhararu na hone a ita tshithavhelo o imela vhana vhawe. A humbela khangwelo ha Mudzimu, arali vho khakhela Mudzimu nga inwe ndila.
Mudzimu ndi musi vha tshi takadzwa nga Yobo. A mu fhatu tshedza na u ita uri a bvelephanda. Yobo o vha e na sambi lihulu la zwifuwo na hone vho e na vhalanda vhanzhi. Nga linwe duvha Mudzimu vha vhudza Sathane uri Yobo u a vha takadza. Ndi hone Sathane a tshi thoma u vhea Yobo Mulandu phanda ha Mudzimu na hone a ri Yobo u luvha fhedzi Mudzimu a tshi itela uri a pfume. Sathane a ri kha Mudzimu, "Arali vha tshi nga dzhia tshinwe na tshinwe tshine yobo a vha natsho, ndi hone a tshi do vha sema."
Mudzimu o vha a tshi divha zwauri Sathane ndi muzwifhi na uri Yobo o vha e munna muvhuya we a vha a tshi funa u takadza Mudsimu.
Ngauralo Mudsimu vha tendela Sathane uri a dzhie tshinwe na tshinwe tshi ne Yobo a vha natsho a tshi linga Yobo.
Tshifanyiso 10: Yobo E Kha U Lila
Yobo 1:13-22
Tshifanyiso he tshi tshi sumba nga ha duvha la u tungufhala hu hulu ha Yobo. Vhalanda vhawe vha mudisela mafhungo a tungu fhadzaho. Mulanda wa u thoma a da a tshi tou gidima u mu vhudza uri maswina o vhulaha vhalanda vha Yobo na uri vho tswa kholomo na donng dzawe dzothe. A sa athu u fhedza u amba munwe mulanda a vha o swika. Ari mulilo wo wela dzinngu na vhalisa na hone wa vha vhulaha vhothe. Mulanda wa vhuraru a da u vhudza Yobo uri maswina o vha tshotela na hone o tswa dzigamela dzothe. Munwe mulanda a disa mafhungo o vhifhesaho kha othe, ari "Vhana vhau ndi musi vha tshi khon ula vhothe musi hu tshi da dumbu la wosela nndu iyo fhasi vha vhulahwa vhothe.
A tshi pfa hezwi, Yobo a vheula thoho yawe a wela fhasi mavuni nga u vhaisala ari: "Mudzimu ndi musi vho nea, Mudzimu vho dovha vha dzhia, Dzina la Mudzimu nga li rendwe."
Naho zwithu hezwi zwothe zwo itea, Yobo ho ngo tshinya hongo halifhela Mudzimu.
Tshifanyiso 11: Yobo a Tshi Tambula
Yobo 2:1 - 41:34
Sathane o zwi vhona zwauri Yobo u kha di hulisa Mudzimu. Ndi hone Sathane a tshi ri kha Mudzimu, "Arali u tshi nga vhaisa muvhili wa Yobo, u do U sema." Mudzimu a tendela Sathane uri a linge Yobo hafhu. Sathane a disa vhulwadze vhu shavhisaho kha lukanda lwa Yobo. Yobo a bvela nnda a di fhala zwilonda zwawe nga tshikwati tsho pwasheaho tsha khali. Mufumakadzi wawe a ri: "Sema Mudzimu u fe." Hone Yobo a fhindula a ri: "Naa ri do tanganedza zwivhuya fhedzi kha Mudzimu kana hu si dzikhakhathi naa?
Khonani dza Yobo tharu dza amba nae maduvha manzhi. Dza lingedza u wana tshivhangi tsha u tambula hothe ha Yobo. Vha ri u fanela u vha o ita tshinwe tshithu tsho vhifhalho, na uri ndi zwine Mudzimu a khou mutarafa nga zwo.
Yobo a si tendelane na zwine vha khou amba nga hawe. Ngauralo a vhudzisesa dzindila dza Mudzimu, hone a si vhuye a tanutshela Mudzimu. Nga mu rahuni Mudzimu a sumbedza vhuhulu hawe na ndivho yawe yothe kha Yobo.
Tshifanyiso 12: Yobo a Pfumiswa
Yobo 42:1-17
Kha tshifanyiso hetshi Yobo a vha wavhudi na u pfuma hafhu. Ndi do vha vhudza uri hezwi zwo itea hani. Musi Yobo a tshi tangana na Mudzimu, a thoma u divha u ri Mudzimu ndi muhulu hani, a di sola nga ngoho. Ndi hone Mudzimu a tshi amba na wa vha hatuli vha Yobo ane a pfi Elifasi a ri Ndo sinyufshela iwe na khonani dzau mbili nge u si ambe nga ha nne zwavhudi sa mulanda wanga Yobo o ita.
Mudzimu a vha vhudza-vho uri vha kha Yobo vha a vha fhisele tshithavhelo. Na uri mulanda Wawe Yobo a vha rabelele. Mudzimu a dovhavho a ri u do vha hangwela. Yobo a rabelela khonani dzawe na Mudzimu a tanganedza thabelo yawe. Nga murahu ha hezwi Mudzimu a ita uri Yobo a vhe wavhudi na hone a dovhe a Mume. Khonani dza Yobo na mashaka awe vha da u takala nae na u mu disela zwifhiwa.
Mudzimu a mu nea vharwa vha sumbe (7) na vhananyana vhararu vha u naka.
A tshilela u vhona vhaduhulu vhawe vhanzhi na hone a fa ono kalaha nga maanda. Mudzimu vha toda rine ri tshi vha fulufhela na uri ri sa fhele mbilu musi ri tshi tambula. Mudzimu vha a zwi divha uri ndi ngani ri tshi tambula kha vhuno vhutshilo.
Vha a laula zwothe zwine zwa itea. Humbulani, Mudzimu vha a ri funa na hone vha toda zwavhudi kha havho vhane vha vha hulisa.
Tswkiso
Dzikhonani, imani ndi ni vhudze nga ha munna a no pfi Abramu. O thetshelesa Mudzimu na hone nga ene vhathu vhauzhi vho fhatutshedzwa. Lavhelesani kha tshifanyiso tshi tevhelaho musi ni tshi pfa mubvumo.
Tshifanyiso 13: Abramu U Tutshela Haya
Genesi 12:1 - 13:4
Kha itshi tshifanyiso ni khou vhona munna a no pfi Abramu, mufumakadzi wawe Sarai, muduhulu wawe Loto na vhalanda vhavho. Vho fara lwendo lulapfu nge Mudzimu vha amba na Abramu vha tshi ri: “Tutshela shango la hau na lushaka lwa hau nu nndu ya khotsi yau, U ye shangoni line nda do U sumbedza. Ndi do U ita lushaka luhulu; ndi do U fhatutshedza; dzina lau li do vha lihulu; U do vha tshifhatutshedzi.”
Abramu a tenda pfulufhedziso ya Mudzimu. Ene na khonani dzawe vha dzhia thundu yavho yothe vha tshimbila maduvha manzhi u vhuya u swika vha tshi swika shangoni la Kanana.
Henengei Mudzimu vha bvelela kha Abramu. Mudzimu vha ri: “Heli shango ndi do li nea vhana vhau.”
Abramu o tshimbila kha helo shango, huno musi a tshi da Negeva, ndala ya dzhena shangoni ilo, na hone ho vha hu sina zwiliwa zwine vha nga la. Ngauralo Abramu na vhatho vhawe vho vha vha tshi fanela u ya shangoni linwe, la Egipita u toda zwiliwa.
Hone nga murahuni a humela Kanana, ngauri o vha a tshi fulufhela zwe Mudzimu vha mu fulufhedzisa. Mudzimu vho ri fulufhedzisa vhutshilo vhuswa na fhethu tadulu.
Sa Abramu, ro fanela U mu thetshelesa, u itela u tanganedza zwe Mudzimu vha ri fulufhedzisa.
Tshifanyiso 14: Abramu Na Loto
Genesi 13:5-18
Abramu na Loto vho tshila fhethu huthihi Kanana. Ndi musi vhe na zwifuwo zwinzhi zwe na pfulo ya vha I sa vha lingani vhe fhethu huthihi. Ndi zwe vhalisa vha Abramu na a vho vha Loto vha lwa. Ngauralo Abramu a ri kha Loto, "Nne na iwe ri songo lwa nga tshashu kana vhukati ha vhalisa vhau na vhanga, ngauri ri vhana vha muthu muthihi."
Abramu a vhudza Loto uri a nange tshipida tsha hune a hu funa. Loto a di todela havhudi enemune na zwifuwo zwawe ngauralo o nanga govha lo nonaho la Mulambo wa Jordane, he ha vha hu na midi ya u dzula hone. Loto a tuwa a ya dzula kha ili govha tsini na mudi u no pfi Sodoma. Vhathu vha Sodoma ndi musi vhe vhavhi nga maanda. Vho sinyusa Mudzimu. Abramu o dzula shangoni la Kanana e henengei Mudzimu a amba nae haphu. Mudzimu vha ri: "Shango lothe line wa li vhona, ndi do li nea iwe na vhana vhau u swika lini na lini." Dzikhonani, vhauwe vhathu vha nga tama u vha na zwa vhudi vhutshiloni, hone u nga Abramu kha fulufhele Madzimu u ri vha vhe vhone vha ri vhavhalelaho. (sa izwi a ene a ri tondaho)
Tshifanyiso 15: Abramu a Tangana Khosi Ya Mulalo
Genesi 14:1-24
Musi Loto a tshi dzula govhani, nudwa ya vuwa. Loto na vha muta wawe vha thubiwa na vhathu vhothe vha Sadoma. Ngauralo Abramu na vhathu vhawe vho di tamaha vha ya u thubulula Loto. Vha kunda maswina vha tshidza vhothe na thundu yavho. Vha tshi huma nndwani vha tangana na khosi, sa musi vha tshi zwi vhona kha tshifanyiso. Dzina la khosi ndi Meleketsedeke. Ndi musi e khosi ya mudi u no pfi Salema, zwi no amba uri "mulalo".
O vha a tshi luvha Mudzimu wa ngoho na u takadza Mudzimu. A disa vhurotho na veini ha Abramu. Abramu a luvha phanda ha Melketsedeke na u mu disela zwifhiwa. Khosi ya Sodoma o vha a tshi toda u nea Abramu zwifhiwa zwa u tshidza vhathu, hone Abramu o vha a sa funi u tanganedza tshithu kha khosi heyi mmbi. Dzikhonani, kha ri nge Abramu, ri sa tevhele dzindi la dza vhathu vhavhi. Vha ri isa fhedzi dzikhomboni na lufuni. Fhungo la Mudzimu, Bivhili, li ri funza uri Melketsedeke o vha a tshi tou nga Murena Yesu Kristo. Ri fanela u hulisa na u tevhela Murena Yesu, ngauri ndila Dzawe dzi isa kha mulalo na u funwa nga Mudzimu.
Tshifanyiso 16: Abramu Na Dzinaledzi
Genesi 15:1-21
Musi Abramu ono phulusa Loto na vhathu vhothe, Loto o humela Sodoma. Mudzimu o amba na Abramu, a ri: "U songo ofha Abramu, Nne ndi tshi tangu, mukovhe wau ndi Muhulu."
Mudzimu a dovha a ri kha Abramu, u do mu nea ilo shango u ri a li thube. Mudzimu o vha a tshi khou amba nga shango la Kanana. Hone Abramu o vha o tugufhala nge Mudzimu vha vha vha songo mu nea nwana.
Nga zwenezwo Mudzimu vha dzhia Abramu vha bvela nae nnda vha ri, "Lavhelesa, lingedza u vhala dzinaledzi. U do vha na vhaduhulu vhanzhi vhanzhi-vhanzhi, vha do anda vha ralo. Abramu a fulufhela pfulufhedziso ya Mudzimu, naho o vha a sina vhana. Mudzimu ndi musi vha tshi takadzwa nga Abramu. Dzikhonani, Mudzimu vha funa ri tshi tenda na u thetshelesa Maiofi a Bugu yavho, Bivhili. Ngauri ndi Vhone Mudzimu Ramaanda othe.
Ngauralo na rine-vho ri do tanganedza dzipfulufhedziso dza Mudzimu, u fana na Abramu. Ri do vha vhudza nga hezwi nga murahuni.
Tshifanyiso 17: Nwana Ishmael
Genesi 16:1 - 17:22
Lavhelesani kha tshifanyiso. Abramu u na nwana wa mutukana. Abramu o dzula Kanana minwaha ya fumi, hone o vha a tshee o lindela u tanganedza zwe Mudzimu a mu fulufhedzisa, nge Sarai musadzi wawe, a vha a sathu u vha na nwana.
Sarai o vha e na mulanda we a vha a tshi pfi Hagara. O vha a tshi funa Hagara a tshi bebiswa nwana nga Abramu, na hone a tshi itela udo dzhia nwana a vha wawe. Hayo ndi musi e one maitele ngaitsho tshifhinga. Ndi hone Hagara a tshi vha muimana nga Abramu na hone Sarai a mu itela vivho. Sarai a mu fara nga ndila ya tshituhu, a tshi itela uri Hagara a shavhe. Hone murunwa wa Mudzimu a tangana na Hagara a mu fhumudza. A mu vhudza uri u do vha na nwana wa mutukana a no pfi Ishmaele. Dzina li amba uri "Mudzimu u a pfa." Mudzimu ari u do fhatutshedza Ishmaele.
Ishmaele u do lwa na vhanna vhothe vhanwe. Ishmaele a bebwa nga murahu a vha khotsi wa vhathu vha Maarabu.
Minwaha ya fumiraru Ishmaele o bebwa, Mudzimu u fulufhedzisa Abramu na vha duhulu vhawe shango lothe la Kanana u ri ndi lavho lini na lini. Hone Abramu na vhaduhulu vhawe vho vha vha tshi fanela u tenda maipfi a Mudzimu. Musi Abramu e na minwaha ya futahe tahe, (99) Mudzimu vho da khae vha ri: "Ndi Nne Mudzimu Ramaanda othe, Tshimbila phanda hanga u nthetshelese kha tshinwe na tshinwe tshi ne wa ita. Ndi do khwathisa mulanga wanga vhukati hau na Nne na hone ndi do ita uri vhaduhulu vhau vha vhe vhathu vhanzhi vhanzhi. Hoyu ndi mulanga Wanga na iwe. U do vho khotsi wa dzitshaka nnzhi. Ngauralo a u tsha do pfi Abramu. Dzina lau li do pfi Abrahamu. Nga mulandu wa dzina liswa le Mudzimu vha mu nea.
Abrahamu o zwi divha zwauri Mudzimu vha do mu nea vhaduhulu vhanzhi vhanzhi. Mudzimu vha dovhavho vha ri kha Abrahamu, "Shango lothe la Kanana ndi do li nea iwe na vhaduhulu vhau tevhelaho, na hone ndi do vha Mudzimu wavho." Mudzimu vha shandukisavho dzina la Sarai la vha Sara. Mudzimu vha fulufhedzisa u mufhatutshedza na uri vha do nea Abrahamu nwana wa mutukana nga ene. Zwinwe zwifhinga, u fana na Abrahamu na Sara, rine ri a funa u ita zwithu nga ndila yashu. Zwi nga disa u thuphea na u tungufhala hunzhi. Ri fanela u fulufhela Mudzimu, ra muthetshelesa na u mulindela uri a shume dzawe.
Tshifanyiso 18: Sara a Sea
Genesi 18:1-15
Linwe duvha musi Abrahamu e na minwaha ya futahe-tahe (99) vharunwa vhararu vha Mudzimu vha da thumbani ya Abrahamu. Abrahamu a vhidza Sara ari a mu lugisele zwiliwa, na hone ene a vha nea nga ene mune. Ndi hone a vho vhanna vha tshi vhudzisa Abrahamu vhari: "Musadzi wau Sara, u ngafhi?"
Abrahamu a fhindula ari" "Khou la ngomu thumbani." Munwe wa avho vhanna vhararu ndi musi e Mudzimu vhone vhane (ene mune) na hone a ri kha Abrahamu, "Nwakani ndi tshi do vhuya hafhu nga tshenetshi tshifhinga, Saramusadzi wau, u do vha e na nwana wa mutukana." Sara A mu pfa, a di setshela nge a vha e na minwaha ya futahe.(90)
Ho ngo mu tenda. Ndi hone Mudzimu a tshi amba na Abrahamu vha ri: "Ndi ngani Sara a tshi sea a ri: Nna nne nga ngoho ndi nga kha di wana nwana, zwino ndi mukegulu ngaurali? Naa hu na tshine tsha konda kha Mudzimu? Sara u do wana nwana wa mutukana."
Tshifanyiso 19: Abrahamu a Tshi Rabelela Sodoma
Genesi 18:16 - 19:29
Hafha ri khou vhona Abrahamu e na vharunwa vhararu. Mudzimu ndi musi vha tshi khou pulana u thutha midi ya Sodoma na Gomora ngauri Vhathu vha hone vho vha vha tshi khou ita zwithu zwe zwa vhifhela Mudzimu. Ndi musi vho tutshela pulane ya Mudzimu ya u tangana hukhetwa vhukati ha munna na musadzi. Abrahamu a humbula Loto a amba kha Murena Mudzimu a ri: "Naa u do tshinyadza vha sina mulandu na vhatshiny naa? Naa Muhatuli wa shango lothe ha nga iti zwo lugaho naa? Abrahamu a thoma u sivhelela kha Mudzimu u ri a phuluse Sodoma. Tsha u fhedzisela Mudzimu vha ri A vhanga do thuthal Sodomo arali hu na vhathu vha fumi vha no shumela Mudzimu. Musi vharunwa vha Mudzimu vha tshi da Sodoma, vha vhona vhuhulu ha vhathu. Hone ho vha hu sina na vhalanda vha no swika fumi vha Mudzimu mudini wa Sodoma.
Muthu we a vha e muvhuya fhedzi ndi musi e Loto. Vharunwa vha vhudza Loto na vha muta wawe uri vha shavhe Sodomo na u vhudzwa uri vha songo lavhelesa murahu. Ndi hone Mudzimu vha tshi rumela mulilo u tshi bva tadulu u itela u ri Sodoma na Gomora na vhathu vhothe vhavhi vha tshinyadzwe. Musi Loto na vha muta wawe vha tshi khou shavha, mufumadzi wawe o rembuluwa a lavhelesa murahu a shanduka a vha tshiunga tsha muno. Abrahamu o humbela Mudzimu u ri a tshidze vhathu vhothe vha re vhavhuya, hone Loto fhedzi na vhananyana vhawe vhavhili vha tshidzwa.
Tshifanyiso 20: Tshithavhelo Tsha Abrahamu
Genesi 21:1 - 22:19
Musi Sara ena minwaha ya futahe (90) a beba nwana wa mutukana, sa zwe Mudzimu vha fulufhedzisa zwone Abrahamu. Vha mu ira uri Isaka, zwi no amba uri "a sea". Musi Isaka e mutukana, Mudzimu o linga Abrahamu. Mudzimu ndi musi a tshi toda u vhona uri Abrahamu u do mu thetshelesa naa. Mudzimu a ri khae, "Dzhia nwana wau onoyo fhedzi Isaka, ane wa mufuna, u nnekedzele ene sa tshithavhelo. Abrahamu a thetshelesa Mudzimu. Afulufhela zwauri arali o fa Mudzimu vha nga kona u vusa Isaka vhafuni uri a tshile hafhu. A lugisa Isaka sa tshithavhelo tsha Mudzimu, sa musi vha tshi khou zwi vhona kha itshi tshifanyiso. Zwenezwo Abrahamu a tshi tou angaladza lufhanga uri a vhulahe Isaka, Murunwa wa Mudzimu vha amba nae a ri: "Abrahamu u songo vhaisa mutukana. Zwino ndi a divha uri u a ofha Mudzimu, nge u si tshivhe murwa wau fatzi u tshi itela Nne. Ndi hone Abrahamu a tshi vhona ngwana yo fashwa I tshi takani.
Abrahamu a nekedza ngwana sa tshi thavhelo tsha Mudzimu vhuimoni ha mutukana wawe. Mudzimu a ri khae, "Nge wa thetshelesa I pfi langa, Ndi do u fhatutshedza nga ngoho (ndi do u itela zwivhuya) na hone nga iwe, tshaka dzothe dza shango nga iwe, dzi do fhatutshedzwa.
Tshifanyiso 21: Abrahamu Na Mulanda Wawe
Genesi 24:1 - 25:11
Musi Abrahamu ono kalaha nga maanda a vhidza mulanda wawe ari; "Mpfulufhedzise uri u do humela shangoni la hashu wa ya kha mashaka anga wa todela murwa wanga Isaka musadzi." Abrahamu o vha a sa funi Isaka a tshi tutshela shango le Mudzimu vha fulufedzisa, kana a maka musadzi a tshi bva kha vhasadzi vha vha Kanana. Mulanda a thetshelesa Abrahamu, a tshimbila a ya mudini wa Nahoro. Henengei a humbela Mudzimu u ri a mu thuse u wana musidzana mutuku wa vhudi wa Isaka. Musidzana wa lunako mutuku a no pfi Rabeka a bva mudini a tshi da u ka madi tshisimani. A takalela u kela madi mulanda wa Abrahamu na dzigamela dzawe dza fumi. Mulanda o divha zwauri Mudzimu o mu thusa kha hoyu musidzana na uri ndi musi e ene musidzana we a vha tshi khou mutoda.
Azwi tumbula zwauri ndi musi e muduhulu wa murathu wa Abrahamu. Mulanda a luvha Mudzimu we a fhindula thabelo yawe na we a mu endedza a muisa kha mashaka a mune wawe. Ngauralo Rabeka a vha musadzi wa Isaka. Abrahamu o fa musi ena minwaha ya 175. Vhutshiloni hawe hothe o fulufhela Mudzimu u ri a vhulunge pfulufhedziso dzawe, ngauralo Mudzimu o mutanga-nedza na u mufhatutshedza. Mudzimu u kha di fhatutshedza na havho vhothe vhane vha mufulufhela vhunga Abrahamu.
Tshifanyiso 22: Yesu a Bebwa
Mateo 1:18-25; Vhagalata 4:4-5
Ipfi la Mudzimu ndi la ngoho Mudzimu a vha zwifhi. Mudzimu vho vhudza Adamu u ri vha do rumela Munangiwa Wavho Muthihi u kunda Sathane. Vho kaidza Noaxe vha ri vha do tshinyadza havho vha re vhavhi. Mudzimu vho sumbedza Yobo zwauri vha funa hezwi zwi re zwi vhuya kha rine. Vho sumbedza Abrahamu zwauri vha a vhulunga pfulufhedziso dzavho. Kha tshifanyiso hetshi vha khon vhona nwana a ne pfi Yesu. (Nga tshifhinga tsho teaho) O bebwa shangoni la Israele, le kale la vha li tshi vhidzwa upfi Kanana. Dzina la Mme awe ndi Maria we a bva kha lushaka lwa Abrahamu na Isaka.Maria ndi musi e musidzana a sa divhi munna musi a tshi beba Yesu. Yesu o vha a sina khotsi a re muthu. Khotsi awe ndiMudzimu muthihi wa Ngoho. Yesu ndi Ene e ethe ane a disa dziphatutshedzo kha shango lothe. O vha o dela u khunyeledza dzipfulufhedziso dza Mudzimu u kunda Sathane na u ri humisela murahu ha Mudzimu.
Tshifanyiso 23: Lufu Lwa Yesu
Vhagalata 3:13-14
(Musi Yesu o tshila shangoni) Musi Yesu o aluwa u ri a vhe munna. O funza vhathu dzindila dza Mudzimu. Yesu o ita vhutolo vhunzhi u sumbedza uri u bva ha Mudzimu. Hone vhathu vhavhi a vho ngo mutenda. Vho vhulaha Murena Yesu nga u tou mu ombela kha tshi-fhambano tsha thanda. Liswole lo murumbula kha lurumbu nga pfumo l: tshi toda u vha na ngoho ya uri ofa. Dzikhonani. Mudzimu o vhudza Adamu u ri u do fa arali ola mutshelo wa muri. Rothe a rongo thetshelesa Mudzimu na hone ro linganwa nga lufu lwa lini na lini. Vha do zwilimuha zwauri Mudzimu vho nekedza Abrahamu ngwana ya tshithavhelo vhuimoni ha Isaka. Ngauralo Mudzimu vho nekedza Murwa wa vho e ethe, Yesu, u ri a fe e vhuimoni ha vhathu vhothe, uri a vhe tshithavhelo tsha zwivhi zwashu.
Zwivhi zwashu zwo ri fhandekanya na Mudzimu. Yesu ndi ene ndila ya u humela ha Mudzimu. Kha vha humbule uri Mudzimu vho ri kha Adamu vha do rumela munwe uri a kunde Sathane. Havho vhane vha fulufhela na u thetshelesa Yesu, Maanda a Sathane o vundekanywa. Mudzimu vho ita pfulufhedziso I fanaho na ya Abrahamu. Mudzimu vho ri nga vhana vha Abrahamu tshaka dzothe dza shango dzi do fhatutshedzwa. Hey: phatutshedzo ya u tshila na Mudzimu tshothe yo da nga Mune washu Yesu Kristo. Ri nga kona u tanganedza heyi phatutshedzo yaMdzimu nga u tenda Murena Yesu na u muthetshelesa.
Tshifanyiso 24: Yesu U a Tshila
Johana 20:19-29
Dzikhonani dza Mune washu Yesu Kristo dzo vhulunga mutumbu wawe wo faho ngomu tshaloni. O vha ngomu tshaloni maduvha mararu. Nga murahu a vuwa hafhu vhafuni (tshaloni). Lufu a lwo ngo kona u fara Yesu, Muthihi a bvaho ha Mudzimu. Yesu o di sumbedza kha vhafunziwa vhawe a ima vhukati havho. Vhothe vho mangala a khamala. Munwe mufunziwa a no pfi Thoma, ndi musi e siho musi Yesu a tshi da khavho. Thoma ari kha vho, "Nda sa vhona vhona ntho ya mbambo yawe, tshandani tshawe, nda longa munwe wanga lu rumbuni lwawe, ndi nga si vhuye nda tenda. Musi vhege yo fhela Yesu a bvelela hafhu. Lavhelesani kha tshifanyiso. Yesu a sumbedza Thoma ntho dza zwibigiri zwandani Zwawe na hone a vhudza Thoma uri a longe zwanda zwawe lurumbuni lwa Yesu. Yesu ari: "U songo vha a sa tendiho, I vha a tendaho." Yesu a amba-vho ari "Mashudu vhane naho vha songo mmbona vha di ntenda. Dzikhonani, ri songo fana na Thoma we a si fulufhele Mudzimu. Kha ri fane na Abrahamu we a fulufhela Mudzimu na u muthetshelesa. Ndi nga u fulufhela Mune washu Yesu na u Muthetshelesa uri ri kone u divha Mudzimu tshothe.


text:
U Talusiwa ha Spotted Hyena
Spotted hyena (Crocuta crocuta) ndi yone khulwane kha muṱa wa hyena. Dzi vhonala sa khulwane dzo imaho vhukuma sa dzi mmbwa, kanzhi dzi vha dzo lapfa 120cm uya kha 180 dza lemela 60kg uya kha 80kg. Dza vha na mukumba une wa vha na muvhala wa tshitopana, kana gireyi ya mashika na manwe mavhala a buraweni na zwiphetsho zwine zwi ya fhela musi i tshi khou hula.
Nḓevhe dza hone dzo ita tshipulumbu dzi ya fana na dza brown hyena, milenzhe ya phanḓa yo lapfa u fhira ya murahu, zwa sia mahaḓa o hula u fhira nga murahu dzi dovha dza dzhiiwa sa phele dza u sea, ngauri musi dzi tshi khou ṱhasela tshipondwa dzi ya ita zwa u sea.
Ya tsadzi ina zwine zwa swika kararu zwa testoterone u fhira dza tshinna, dzi ya fhira dza tshinna nga 10%, dza dovha dza vha na swili na vhuḓilangi nga ngomu dangani. Dza tsadzi ndi dzone dzo no langa arali ya tsadzi khulwane ya fa. Zwavhuḓi - vhuḓi zwi ya konḓa uri u tou wana ya tshinna i tshi khou vhusa.
Dzine dza vha fahsi dza stadzi dzi nga bva kha danga dza ya dza toma ladzo. U thivhela u sokou bebisana ngatshadzo,vhunhzi yha vhana vha tshinna vha ya bva vha ya u dzula kha manwe madanga. Matshilaisano kha dza tshinna ndi zwone zwithu zwa ndeme vhukuma u fhirisa mbalo. Dzi fanela uvha na vhuwamani musi dzi tshi pfulutshela kha linwe danga.
Zwi ya konda u dzi fhambanyisa, ngauri dzi ya fana nga tshivhumbeo dzoṱhe dza tsadzi na ya tshinna ya tsadzi ina fatty pseudo-scrotum na an erectile clitoris, zwine zwa vhonala sa vhudzimu ha ya tshinna.
Musi dzo no fhedza u ṱangana tshihulwane. Ya tshinna i fanela u dzika tshifhinga tshoṱhe musi dzi tshi khou ṱangana tshihulwane. Ngauri i tshi fhedza yo swikelela zwine ya vha i tshi khou tea u zwi swikelela.
I vhibva lwa vhudzekani ubva ina minwaha miraru, nahone iya kona u beba nwaha woṱhe. Nga murahu ha u ḓi hwala lwa maḓuvha a 110 hu ya bebiwa nwana muthihi kana vhaṋa. Vhana vha bebiwa nga kha pseudo-penis, zwine zwa ita uri vhana vha bve vha tshi khou balelwa u fema vhane vha swika 60%. U beba ha hone u tshi kha ḓi tou vha mme muswa hu ya vhavha vhukuma.
Da tsadzi dzi ya ya dza ṱoḓa fhethu ha u bebela musi dzi tsini na u beba, musi vhana vho no vha na vhege mbili vha kona u iswa ha hune vha ḓo aluselwa hone. Vhana vha bebiwa vho vula maṱo vha mama kha mme u swika vha na minwedzi ya 12 uya kha 18. Vha ya thoma u ḽa ṋama ine ya vha yo vhulayelwa tsini na hune vha dzula hone ubva vha na minwedzi miṱanu. Kanzhi vha ya ṱoḓelwa muthu wa u vha londa musi mme o ya u zwima.
Kuvhulaele na Kuḽele
Vhathu vho vha vha vha tshi humbula unga hedzi phukha ndi goswi, fhedzi kha manwe mashango a Eastern African, dzi fuwiwa nga vhathu vhane vha vha vhaloi vha tshi khou itela u dzi shumisa kha nḓila ine dza kona u pala ngayo vhusiku. Uya nga ha dzi ṱhoḓuluso dzo itwaho nga vho-Gus Mills, ho wanala uri iya zwima lwo kalulaho hune iya kona u gidimedza tshipondwa lwa dzi km dzo vhalaho u swika tshipondwa tshone tshiṋe tshi tshi neta. Kha dzinwe ngudo ho sumbedziwa na uri ndau dzi ya kona uḽa na zwithu zwine zwo zwimiwa nga phele. Dzi nga zwima dzi dzoṱhe kana dzi tshi khou tshimbila nga mbili mbili.
Zwiḽiwa zwa hone zwi ya fhambana ubva kha zwikhokhonono uya kha dzi phukha khulwane. A u faneli u levhela phele. Dzina manwe maṋo ane avha uri o khwaṱha u fhira na adzi phukha dzo vhalaho, dzi ya kona na u kwasha na rambo ḽa ṱhudwa.
Zwifuwo zwa hayani zwi ya vha khomboni, fhedzi hezwi zwi ya konḓa ngauri adzi sokou wanala hunwe na hunwe Afrika Tshipembe. Kholomo, nngu na mbudzi ndi dzone dzine dza ḽeswa fhethu hune wa pfa uri yo ḽa zwifuwo zwa hayani. Vho rabulasi vha fanela u zwiḓivha u vhona phele i tshi khou ḽa mutumbu azwi ambi uri ndi yone yo u vhulayaho.
Uya nga Predation Management Manual, dzi thoma nga uḽa ṋama ine ya vha tsini na loins na nga fhasi kha vhudzimu, dza kona uḽa nga ngomu dza vula dza ḽa zwa nga ngomu zwine zwa vha uri ndi zwitete. Musi thumbu na u mona nayo zwo no, ḽiwa, i ḓo kona ha u ḽa mafhafhu, zwa nga ngomu na misipha ya milenzheni adzi tambisi zwiḽiwa, zwi ya konḓa uri u tou tevhelela zwithu zwayo nga murahu ha musi yo no ḽa.
U Langa
Phele ho nwaliwa uri i khombo vhukuma kha South Africa Red Data Book for Mammals, zwine zwa amba uri vhafuwi vha fanela u wana dzi bammbiri dzine dza vha uri dzo tea uri vha kone u dzi fara. Uya nga vha Predation Management Manual unga shumisa zwithu zwa u fara didingwe uri u kone u dzi fara uri dzi pfuluwe. Kana wa ita luhura lwa muḓagasi, na zwa u ita danga zwi ya shuma na uvha na mufuwi wa zwifuwo kha uri zwi kone u tsireledzea.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Collins Ndlovu: Ejoni: kusele tinhweti nyana loko tiko ra Zimbabwe ri ya eka nhlawulo wa mani na mani lowu wunga languteseriwa hi mahlo ngati laha ku ehleketeriwaka kuri wuta vakona hi nhweti ya Mhawuri lembe leri, mavandla yo kaneta valava murhangeri wa tiko Emmerson Mnangagwa atisa ku cinca eka timhaka ta nhlawulo . Murhangeri wa […]
Xitsonga
Trollip A Hlawuriwa Nakambe Kuva Mutshama Xitulu Wa DA
Collins Ndlovu: Ejoni: Meyara wa Nelson Mandela Bay yena Anthol Trollip uvule marito ya leswaku utsake ngopfu kuva a hlawuriwile nakambe tani hi mutshama xitulu wa Democratic Alliance (DA) hi sonto wa mahelweni ya vhiki. Endzhaku kaku humesiwa ka mbuyelo wa nhlawulo wa DA Federal Congress Trollip uvule marito ya leswaku utitwa a xiximemeke ngopfu […]
Vaseketeri Va Zuma Va Honisa Xileriso Xa ANC
Collins Ndlovu: Ejoni: ematshanwini yaku humesiwa kaswileriso hi vandla leri fumaka ra African National Congress (ANC) kuya ka valandzeri nava vasekeri va Jacob Zuma leswaku va nga ambali xi ambalo xa vandla, akuri na vanhu vo hlaya swinene lava ava ambarile ximbalo lexi ku katsa na Edward Zuma loyi anga n’wana Zuma. Vhiki leri hundzeke […]
ANC Na SACP Vari Avenge Seketli Jacob Zuma
Collins Ndlovu eJoni: Kusele masiku nyana loko khale ka murhangeri wa tiko Jacob Zuma afanele kuya tivonakarisa emahlweni ka huvo ya vululami a Durban, va vandla ra African National Congress (ANC) na South African Communist Party (SACP) vavula leswaku ava nge seketeli Zuma eka milandzu yayena ya vungungudzwani. Vandla leri fumaka ra ANC vari vange […]
ANC NEC Yi Tlangela Vutomi Bya Winnie Madikizela Mandela
eJoni: Vandla leri fumaka ra African National Congress (ANC) rhavi rale henhla National Executive Committee(NEC) valanguteriwe ku hlangana namunthla a Soweto kuya xixima khale ka mulweli was ntshuxeko Winnie Madikizela Mandela. Madikizela Mandela uhundzile emasivani hi musumbuluko arina na malembe ya 81 axibhedlele xale Joni xa Milpark endzhaku kaku karhatiwa hi mavabyi nkarhi wo leha. […]
Ku Tikeriwa ka Zuma ku andza
Collins Ndlovu: Ku tikeriwa naku lwa ka Zuma kuya emahlweni tani hi leswi va National Prosecuting Authority (NPA) vanga pfuxelela milandzu ya vungungudzwani laha alanguteriwaka kuya eka huvo ya vuahlaruri yale henhla hi nwheti ya 6 Dzivamisoko 2018. Endzhaku ka masiku nyana loko Murhangeri wa tiko Cyril Ramaphosa atava a nyike mbulavulo wayena ekerekeni eka […]
Marito Yo Chavelela Ka Ndyangu Wa Winnie Madikizela Mandela
Collins Ndlovu: Marito yo chavelelela ya nghena ku huma kusuka ka khale kava lwela ntshuxeko na mfumo wa Afrika Dzonga endzhaku kaku hundza emisaveni ka khale ka mulwela ntshuxeko wa vandla ra African National Congress(ANC) Winnie Madikizela Mandela. Winnie tani hilaha ativeka hikona u hundzile emisaveni hi musumbunuko arina malembe ya 81 axibhendlele xale Joni […]


text:
Etienne Penyisi Ndhambi
Etienne Penyisi Ndhambi (9 Hukuri 1912 - † 09 Ndzhati 1986) A ari mutsari wa tibuku ta xitsonga leti hlanganisaka swiphato, swithlokovetselo na tinovele to hlaya, naswona utiveka ngopfu hi novhele ya yena leyi ayitsheke "Mambuxu".[1] U tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Xitsonga Langauge Board ku sukela hi 1960 ku fikela 1972. U tekiwa tani hi un'wana wa vatswari va matsalwa ya xitsonga naswona u gingirikele matswalwa ya Xitsonga kuya fikela emakumu ka vutomi bya yena laha misaveni.[2] Ndhambi u hoxe xandla ekutsariweni ka matsalwa ya Xitsonga evuton'wini byakwe ku fikela loko ata hundza emisaveni.
Tavutomi byakwe[Lulamisa | edit source]
Malembe yosungula[Lulamisa | edit source]
Ndhambi u velekiwile hi ti 09 ta Hukuri hi 1912 e Tlangelani,[kulaveka vumbhoni] etikweni ra ka Mudabula. U dyondzile exikolweni xa Valdezia emelembeni ya va makume-nharhu, hi leswaku hi va (1930’s).[1]
Tidyondzo tale henhla na vudyondzisi: 1937 - 1975[Lulamisa | edit source]
Ku suka eValdezia, u yisile tidyondzo takwe ekhale ka Lemana Training Institution ku ya dyondzela ku va mudyondzisi. Xikolo lexi a xi fambisiwa hi kereke ya Swiss Mission eAfrika Dzonga. U hetile ku dyondzela vudyondzisi hi lembe ra 1937. U dyondzisile exikolweni xa Valdezia nkarhinyana. U tlakusiwile ku va nhloko ya xikolo xa Tlangelani eka Mudabula hi 1941. U yisiwile hi valawuri va swa dyondzo nkarhi wolowo ku ya va nhloko ya xikolo eka Mashamba ku sukela 1942 ku fikela 1944. Ku sukela 1945 ku fikela 1958 u vile nhloko ya xikolo xa Ribolla. Hi 1959 u tlakusiwile a va mukamberi wa swikolo (Kumbe wa dyondzo) hi 1959. U vile mukamberi ku sukela nkarhi walowo ku fikela loko a khumuka entirhweni hi 1975.[1]
Vukati na Vana[Lulamisa | edit source]
Tatana Ndhambi a a tekanile na Hendrika “N’wa Abel” Makaukau, naswona Vukati bya vona byi katekisiwile hi majaha ya ntlhanu: Isaiah Penyisi Etienne Ndhambi, Oscar Mahuntsi Ndhambi, Amos Ndhambi, Shisiwana Frank Ndhambi, Shibule Raymond Ndhambi na tintombhi timbirhi: Bihamhirhi Kate Ndhambi na Mihloti Marlene Mabasa . U hundzile emisaveni hi to 09 ta Ndzati 1986.[1]
Vutsari[Lulamisa | edit source]
Tatana Ndhambi tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Xitsonga Langauge Board ku sukela hi 1960 ku fikela 1972[2] a thlela a va mutsari wa tibuku ta ririmi ra Xitsonga leti landzelaka.
- Swiphato Swa Xitsonga hi 1950. (Buku leyi yi vile yona yo sungula ya swiphato ya ririmi ra Xitsonga)
- Mambuxu (a novelette) hi 1953.
- Xitsonga xo Saseka.
- Switlhokovetselo swa Vana.
Masagwati lawa amakumeke[Lulamisa | edit source]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 "Preserving and Celebrating our literary heritage" (March 2011) - National Library of South Africa. Retrieved 22 February 2016
- ↑ 2.0 2.1 "History of the Xitsonga Language Board" (March 2011) - University of Pretoria. Retrieved 8 March 2016


text:
A Hosi yi tlhele yi hlamusela xitori lexi landzelaka, lexi nga vaka xi vulavule hi ku enta eka wansati loyi a pfukeke a yingisela.
LUKA 15:8-10
- A wansati loyi a a nga pfumali mali tani hi laha ntalo wa hina hi pfumalaka hi kona. A wansati loyi a a ri ni 10 wa macheleni ya siliverhe. A vanhu lava a va dyondze ngopfu ta ndlela ya vutomi enkarhi ni wa Yesu, va vula leswaku a cheleni rin’wana ni rin’wana a ri enela muholo wa siku. A muholo wa siku a wu faneri ku yeyisiwa. Loko munhu a tirhe ngopfu emunwini, kumbe a tirhe endlwini ya munhu wo karhi a lulamisela mubedo, a hlampswa swibya, a hlampswa a tlhela a ayina naswona a tlhela a basisa mafasitere, a mali yeli a nyikiwaka hi nkarhi wa ku chayisa I ya risima swinene eka wena. Kutani loko yi ku lahlekela endleleni yak u ya ekaya, u nga rila ngopfu hambi loko u swi tiva leswaku u ni yinwana ya 9 wa masiku leyi u yi vekeke ehansi ka mubedo. Hikuva un’wana ni un’wana wa hina, a muholo wa siku rin’wana ni rin’wana wu ni tirho wa wona.
- A ku ri ni xivangelo xin’wana lexi a cheleni ri ngava ni risima eka loyi wansati. A vavasati va mayuda a va amukela 10 wa macheleni ya siliverhe ya xihima xa muchato wa vona. Loko cheleni ra kona ri ni mbhovo exikarhi, a va ri hulela ngoti va ri boha leswaku ri ta hlayiseka swinene, va ri veka endhawini yo hlayiseka. A ri fana ni ringi ya muchato, a swi vava ngopfu loko ngoti leyi va huleleke hi yona cheleni yi tshuka yi tsemeka kutani cheleni rin’we ri lahleka, a swi languteka onge a muchato wa kona wu nyamisiwile.
- A wansati loyi a muchato a wu ri wa risima, a a nga ta pfumela leswaku ribye ni rin’we ri nga susiwi leswaku a kota ku kuma cheleni ra yena. A cheleni ro taniya, a ri nga fani ni man’wani naswona a ri nga cinciwi hi rin’wana.
- Hikwalaho ka swivangelo leswi, a wansati wa xitori xa Yesu a a khunguvanyeka swinene loko a tsumbula leswaku eka 10 wa macheleni ku chota rin’we. A tshika hinkwaswo leswi a a endla swona a layitha rivoni leswaku a ta kota k uvona kahle, a teka nkukulu a kukula yindlo hinkwayo. Kutani a vona nchumu lowu layithaka, a tshika nkukulu, a khinsama hi matsolo ya yena, a kuma leswaku hi rona, a ri teka a hantlisa a humela ehandle na a ri khomile hi mavoko a ri tlakusela ehenhla na a huwelela eka vaakelani, na vona va ri karhi va ta ka yena hi ku twa huwa ra ntsaku wa yena; “Ndzi ri kumile, ndzi ri kumile,” a Ava byela hi ta cheleni ra yena leri a ri lahlekile leri kutani a ri kumeke. Entiyisweni lano k uva ku ri ni ku tsaka ngopfu swinene, minkolo ni milomo ya ahlamisiwa swinene hi ku phemelana ntsaku swin’we ni n’wini wa cheleni.
- Tani hi cheleni ra siliverhe leri ku namekiwaka xifaniso xa hosi ya tiko rolero, a vutomi bya munhu un’wana ni un’wana byi endliwile hi silivere leri eka yona a xifaniso xa Xikwembu xi lemiweke kona. Un’wana ni un’wana a ni risima ngopfu eka Tatana. Un’wana a nge pfariwi hi un’wana. Ni sweswi xi le ku rholeleni ka macheleni lama lahlekeke leswaku ma ta nyikeriwa enkhuvini wa muchato wa N’wana wa xona. Hambi loko a va kumile lava 9 wa ri karhi a layitha rivoni ra rito ra yena a tirhisa malandza ya yena layo tala leswaku ma lava cheleni lera ha saleke. Kutani loko a n’wi kuma kutani mudyohi loyi wo lahleka a nghenisiwa hi nyangwa lowo khuma, kutani atintsumi ni vakwetsimi lava hi rhangeleke va huwelela va ku: “Hi leri cheleni ra silivere ra Hosi leyi a ri a lahlekile hi malembe ri li echakeni; haleluya, a ku dzunisiwe Hosi!”
- Xana a n’wana wa wena kumbe ntombhi ya wena swi nga endleka va ri cheleni ra Xikwembu leri lahlekeke? Khutazeka hi ku tiva leswaku a xi se gama ku famba xi va lava. Ku fana ni n’winyi wa macheleni loyi a hlayelaka macheleni ya yena exikhwameni, hikuva wa swi tiva leswaku I mani loyi a nga nhenaka a langutisisa matlhelo hinkwawo ta misava leyi, ni Evhangeli ya yena ku ko a va loyi a hlayisekeke eka ngoti leyi a boheke cheleni ra yena hi yona.
PLEASE GO TO “CONTACT US” TO SEND US YOUR REQUEST, QUERY OR COMMENT


text:
Hu Ṱalutshedziwa Tshiga tsha Coat of Arm
Ndi Ngani Tshiga?
Tshiga ndi yone tswayo ya shango, ya tou vha yone, khulwanesa kha shango ḽashu. Nga mvelo yo vha i tshi shuma u isa mulaedza uri u pfale arali u khou nyadzea na u kona u sumbedza uri ndi nnyi o nwalaho mulaedza.
Namusi i shumiswa u sumbedza uri mabambiri o tendelwa nga vha muvhuso wa Afrika tshipembe muprisidennthe zwi ya fha maanḓa kha mabammbiri heneo ndi ngazwo tshiga hetshi tsha vha hone tshi fha tshirunzi.
Tshiga tshiswa tsho rwelwa ṱari nga 27 Lambamai 200, nga ḓuvha ḽa mbofholowo. U shandukiswa ha tshiga hetshi, ho vha hu u sumbedza u shanduka ha democracy na u sumbedza vhuthu kha vhoṱhe vha Afrika Tshipembe.
Tshifhinga Tsha u Ola
Nga dzi 7 Khubvumedzi 1993, ho vha na nyambedzano nga vha council ya Afrika tshipembe he vha ḓo ta uri vha dzi tswayo vha fanela u thoma u ṱoḓa vhathu vha u ola Afrika tshipembe ngauri hu khou tea uvha na tshiga tshiswa. Vha humbela vha South African general public uri vha ḓe na mihumbulo, ubva kha hei mihumbulo ho katelwa na cabinet, ha kona u vha na zwine zwa nwaliwa fhasi.
Ha tiwa vhaoli vhararu uri vha rumele zwithu zwavho, vha Government Communication and Information System, GCIS, ndi vhone vho yaho vha kwama vha oli havho vhahulwane. Ho fhedza ho ṋangiwa mishumo ya vho Mr Iaan Bekker uri ndi vhone vhane vha ḓo ola tshiga tshiswa. Ndi vhone vhane vha vha director kha Foote, Cone & Belding Group.
Tshioliwa
U oliwa ha tshiga zwi itwa nga zwishumiswa zwa zwigwada zwo dzudzanyiwaho nga nga tshivhumbeo tsha kumba tsho vhewa zwo ṋamelana.
Kumba ḽa nga fhasi ḽi vha li tshi khou sumbedza vhubvo ya itwa nga zwithu zwa 7. Tsha u thoma ndi motto - ‘!ke e:/xarra //ke’ – zwine zwa vha zwi tshi khou amba vhuthihi. Hezwi zwo vhewa kha tshipulumbu tshi songo fhelelaho. Tsha vha tshi tshi khou fhedzisa tshipulumbu havha nḓou dzo imisa misingo hanefho kha tshipulumbu tshi songo fhelelaho huna nḓevhe dza wheat, zwine zwa ita murunzi wa musuku. Murunzi wa u sumbedza ngoma wa vhewa nga ngomu ha tshipulumbuihuna zwithu zwine zwa nga vhathu vho oliwa nga nḓila ya vhaoli vha Khoisan.
Nga nnṱha ha murunzi huna pfumo na tshithivhela pfumo zwo fhira sa tshithu tshithihi. Hezwi zwithu zwiita tshivhumbeo tsha u ṱandavhuwela matungo, mathomo. Nṱha ri tshi tou bva mathomoni hu ya vha na tshivhumbeo tshoṱandavhuwelaho matungo tshi tshi khou gonya, hune nhe tsha thoma hone ho itwa nga khosi protea. Protea tshivhumbeo tsha hone ndi triangular i tshi lhou disa craft ya Afrika.
Nnṱha ha protea huna tshiṋoni na protea zwi tshi khou sika ḓamu. Tshiṋoni tsho imisa mafhafha atsho, zwine zwa vala nga nnṱha. Ha vha na ḓuvha ḽi khou bvaho ḽi vhukati ha mafhafha a tshiṋoni, zwine zwa lumba zwa fhedza tshivhumbeo tsho tanḓavhuwelaho matungo. U ṱanganiswa ha hezwi zwithu zwivhili zwi sika zwithu zwine zwa sa vunḓee vhukati ha dzi element zwine zwa nga kha bugu ya nganea na muoli wa nga nnḓa.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Antakthika
Antakthika i tiko-nkulu leri nge dzongeni wa misava. mhandzi-nkokelo ya le dzongeni bya misava yikumeka eka tiko-nkulu leri, naswona rirhendzeriwe hi lwandle ra le Dzongeni. Tiko-nkulu leri ri funengeta 14,000,000 wati skwemitara hi ku anama, naswona it ravunthlanu hi kuanama eka matiko nkulu. Hi ku ringanisa, Anthakthika yi aname kambirhi kutlula tiko ra Ostraliya. Kwalomu ka 98% ya tiko-nkulu leri yi funengetiwe hi gwitsi leri enteke kwalomu ka 1.9km,[1] naswona gwitsi leri rindlandlamukela kufikela eribuweni ra tiko-nkulu leri.
Antakthika, hiku angarhela hirona tiko-nkulu leri titimelaka, leri omeke, naswona leri ngana moya kutlula matiko-nkulu hinkwawo, naswona ritlakukile kutlula matiko-nkulu man'wana.[2] Antakthika i tiko ra mananga, naswona rihava mpfula.[3] Kwalomu ka 1,000 kuya eka 5,000 wa vanhu vatshama eka tiyindlu ta vulavisisi leti akiweke atikweni-nkulu leri. Swivumbiwa leswi hanyaka eka tiko-nkulu leri swihlanganisa vulwembu bya lwandle, swimilana, swiharhi swo fana na swinyenyana swa lwandle na swin'wana.
Antakthika i tiko-nkulu ro hetelela leri tsumburiweke hi vanhu, naswona ku tsumburiwa ko sungula loku tsariweke kuve hi lembe ra 1820, hi pfumba ra vavalangi va Rhaxiya, Fabian Gottlieb von Bellingshausen na Mikhail Lazarev eka swikepe swa Vostok na Mirny. Hambiswiritano tiko-nkulu leri ri sarile ririhava vaaka tiko hikwalaho ka matshemelo ya rona lama nonohaka ku aka no hanya kona.
Antakthika yihava hulumendhe kumbe mfumo, kambe kova na mintwanano ya matiko lamahlayeke, lawa ma endlaka vulavisisi eka ndzhawu leyi. Kwalomu ka khume mbirhi wa matiko, ma tikirhetile ntwanano wa Antakthika hi 1959, naswona makume-nharhu nhungu man'wana ma tikirhetile ntwanano lowu kusukela lembe rero. Ntwanano lowu wu alela kuceriwa ka migodi ya timayini, Vusocha na switichi swa masocha, kubalesa tibhomu ta Nyukliya, naswona wu seketela vulavisisi bya Sayensi, naku sirhelela vumbango bya yona.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ British Antarctic Survey. "Bedmap2: improved ice bed, surface and thickness datasets for Antarctica" (PDF). The Cryosphere journal: 390. Retrieved 6 January 2014.
- ↑ National Satellite, Data, and Information Service. "National Geophysical Data Center". Government of the United States. Archived from the original on 13 June 2006. Retrieved 9 June 2006.
- ↑ Joyce, C. Alan (18 January 2007). "The World at a Glance: Surprising Facts". The World Almanac. Archived from the original on 4 March 2009. Retrieved 7 February 2009.


text:
Abstract:
Eka ndzavisiso lowu hi kanela hi switandzhaku swa globalization eka ririmi ra Vatsonga. Ku tlhela ku langutisiwa swivangelo leswi sivelaka ku hluvuka ka ririmi, hikokwalaho ka globalization. Ku langutisiwa swivangelo swa ku lahleka ka ndhavuko wa Vatsonga na tindlela leti nga tirhisiwaka ku kucetela Vatsonga leswaku va nga tshiki ndhavuko wa vona wu nyamalala.
Ndzavisiso wu kongomisiwa eka maambalelo ni mahanyelo ma vantshwa, swakudya, matshungulelo, tidyondzo, matirhiselo ma nawu wa le hubyeni na matshamelo ma ndyangu. Hi tlhela hi valanga tindlela leti nga tirhisiwaka ku tlakusa ririmi ra Xitsonga leswaku ri nga ha tekeriwi ehansi.
Eka ndzavisiso lowu hi tirhisa maendlelo ma nxopaxopo wa vundzeni bya hungu kumbe ku kuma vuxokoxoko bya ndzavisiso, leswi vuriwaka “qualitative research”. Ku tlhela ku tirhisiwa maendlelo mo hlengeleta mahungu (data collection) ku suka eka matsalwa mo fana na tiatikili, maphephahungu, xiyanimoya, tijenali na thelevhixini. Hi tlhela hi tirhisa maendlelo ma nhlokohliso wa swivutiso. Ku hlawuriwile vahlokosiwa va ntlhanu ku suka eka muganga wa ka Shihambanyisi lava nga ni vutivi hi tlhelo ra nhlokomhaka leyi ku endliwaka vulavisisi hi yona. Ku tirhisiwa thiyori ya mfuwo, thiyori ya matimu na thiyori ya nxopaxopo wa mbulavulo.


text:
Winnie Mandela
Vito rakwe hi ririmi ra isiXhosa i Nomzamo: Leswivulaka “loyi a ringetaka”. Vito ra yena rihelerile akuri Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela.
Winnie Madikizela-Mandela u tsundzukiwa ngopfu kuva ari “Manana wa rixaka” xikan’we na nhlupheko lowu anga hlangana na wona tani hi nsati wa Nelson Mandela hinkarhi lowu a khomiwile. U sungule kutirha tani hi social worker, Winnie utitsone swotala kutani a nyiketela vutomi bya yena kulwisana na kupfumala ndzingano loku aku vona kusuhi na yena, kutani ava na ndhuma tani hi mulwela ntshuxeko.
SouthAfrica.co.za yilangutisisa vutomi bya yena na xiave lexi angava na xona eka kutisa vun’we e tikweni leri hi hanyaka eka rona namuntlha, kusukela eka ndzhawu ya vusweti ya Transkei kuya emahlweni ka kulwela ntshuxeko wa tiko ra Afrika Dzonga.
Translated by Ike Ngobeni
Hiti 26 September 1936, Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela u tswariwile e mugangeni wa Bizana laha khale aku vitaniwa Transkei (Eastern Cape)....more
Kuva u tekanile na nala lonkulu wa xihlawuhlawu answinga olovangi. Nelson Mandela a tshamela kukumeka ari eka bindzu ra ANC, kulwa hi xinawu naswona Winnie a tshamela ku hangunuxiwa hi maphorisa....more
Malembe ya 1960 na 1961 yatisile ntsako swinene eka Winnie hiku tswariwa ka nwana wakwe wanhwenyani wa vumbirhi, Zindziswa, xikan’we nakuka kunga voniwi nandzu ka nuna wayena eka swihehlo swa Treason Trial....more
Ehandle ko yirisiwa ko hlaya loku aku nwipimela ku famba famba, Winnie uyile emahlweni a lwela ntshunxeko....more
Endzhaku kaloko Winnie a chuchiwile e vuchavela whawha laha a vekiwile kona e Brandfort u pfumeleriwe kutlhelela ekaya hi lembe ra 1986....more
Endzhaku ka kuherisiwa ka xihlawu-hlawu naku sungula ka The Truth and Reconciliation Commission (TRC) hi lembe ra 1996, Winnie Mandela u vitaniwile hikuva a hehliwa eka kumbeyeteriwa naku dlawa loku kunga endliwa hi Mandela United Football Club (MUFC),...more


text:
Linwe duvha thavhani dza Magoni ho vha ho dzula nguluvhedaka na phele zwi tshi khou somolana zwa hanwani. Zwo amba tshifhinga tshilapfu zwa fhedza zwi tshi khou amba nga zwivhanda zwi ofhisaho. Nguluvhedaka ya vhudza phele uri yone kha zwothe zwi tshilaho shangoni tshipuka tshine ya tshi shavhesa ndi muthu. Phele ya fa nga zwiseo i tshi fhedza ya vhudza nguluvhedaka uri i goswi la mafhelelo. “U goswi nga maanda iwe nguluvhedaka. U nga shavha muthu wa muthu? Muthu a sina mano a u luma na nala dza u veta? Ndi mini tshine wa tshi shavha kha muthu? Iwe khezwo una mano a fhiraho na mananga. Zwino u shavha muthu?”, ndi phele yo fhela nga maseo.
Nguluvhedaka ya fhindula ya vhudza phele uri muthu u a shavhisa. “Ndi ngoho muthu hana mano a u luma na manala a u veta. Fhedzi muthu u khombo,” ndi nguluvhedaka i tshi findula phele. “Iwe u dina ngauri u tou vha goswi li sina vhukono. Mu dise muthu hafha kha nne phele ndi do u sumbedza uri muthu a si tshithu”, ndi phele i tshi dihudza.
Nguluvhedaka na phele zwo fhedza zwo tendelana uri u khaula tshele ndi khwine zwi tshi ya fhethu hune vhathu vha fhira hone uri phele i sumbedze vhuhali hayo kana i gudiswe vhutshilo. Dzo fhedza dzo ya mafhandeni a ndila ya Magoni na Songozwi. Dza swika hanengei dza dzula dzo lindela.
Nga murahu ha tshifhinga ha bvelela kutukana kwa minwaha ya fumi. Phele i tshi ri i ku gavhe, nguluvhedaka ya i kaidza. “Hoyu ha athu u vha muthu. U kha di do vha muthu. Kha ri lindele, muthu u do da”, ndi nguluvhedaka tshi vhudza phele. Nga murahu ha bvelela mukalaha o gogodela mugo. Phele i tshi ri i mu gavhe, nguluvhedaka ya dovha ya i kaidza. “Hoyu ha tsha vha muthu. O vha e muthu kaleni hawe. Iwe lindela nga vhulenda muthu u do da”, ndi nguluvhedaka i tshi vhudza phele.
Nga murahu, nahone phele i tshi vho vhudza nguluvhedaka uri zwi tou vha khagala uri nguluvhedaka i khou shavha u tanganedza uri phele i nga pwashekanya muthu, ha bvelela mudzimba a tshi bva thungo dza Mudzivhadi. Nguluvhedaka ya mu vhona ya vhudza phele ya ri: “Phele, muthu khoyo. Shumana nae. Nne ndi hone ndo ya. U do nngwana fhala he ra vha ro dzula hone”. Nguluvhedaka yo fhedza u amba izwo ya tuwa makhokha.
Phele ya ima phanda ha muzwimi. Ya ri i mu vhone, muzwimi a bvisa vhura na musevhe a i pfula thoho. Phele ya pfa vhutungu he ya vha i saathu u vhuya ya vhupfa. Fhedzi ya dikhwathisa. Ya ri i dovhe i mu vhone, muzwimi a tomola mbado kha khundu a i rema tshikondo ya nzwuruma malofha. Phele ya disola ye zwe nde ndi ite, fhedzi nga hone u dikukumusa ya sa tode u tenda mulandu. Ya dovha ye i mu gavhe, muzwimi a bvisa tshigidi a tshi fhanza. Gulu ya dzhena kha khana ya phele, ya pfa u nga na zwino ho vhaswa mulilo khanani yayo. U dikukumusa ha fhela, phele ya dzhena daka nga thoho yo livha Magoni.
Phele yo shavha i sa sedzi na murahu. Ya gidima lwe ya fhira fhala fhethu he ya tendelana na nguluvhedaka uri i do i wana hone. Nguluvhedaka i tshi vhona phele i tshi fhira yo tanula zwirethe, ya huwelela: “Mulandi ndi mini ha zwino phele u tshi vho fhira sa funguvhu le la ri thilaiwi?” Phele ya ima yo shisha mabiko i sa koni na u fema.
Nguluvhedaka ya vhudzisa uri phele yo gudisa muthu vhutshilo naa. Phele ya fhindula ya ri: “Khonani yanga nguluvhedaka, muthu u mu shavhe. Ndo swika nda ima phanda hawe nda ri ndi mu gavhe, a ntsumba nga mupfa we nda mangala wo dzula kha thoho yanga. Nda diita munna nda kondelela, nda ri ndi lingedze hafhu, a tomola rambo kha khundu dzawe, a nthema nga ilo rambo kha tshikondo nda nzwuruma malofha. Nda kondelela ndo divhudza uri ndi nga si kundwe nga muthu, a bvisa thanda kha tshirumbi tshawe a ntsumba ngayo. Khonani yanga, heyo i nga vha i thanda ya vhaloi. O ri u ntsumba ngayo ha bva mulilo we wa da wa dzhena hafha kha khana yanga. Nda pfa khana i tshi fhisa u fhira na tshikuni tshi dugaho mulilo, nda tanula zwirethe. Khonani, muthu ha na manala a u veta, na mano a u luma. Fhedzi muthu u khombo. Muthu u mu shavhe.
Nguluvhedaka