c: application/epub+zip

text:
Leswi Nga Endzeni
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Dzunisani Kreste Hosi Leyi Vangamaka!
TLUKA 3 • TINSIMU: 99, 107
Tsakani Hikwalaho Ka Nkhuvo Wa Vukati Bya Xinyimpfana!
TLUKA 8 • TINSIMU: 109, 100
Yehovha—Munyiki Ni Musirheleri Wa Hina
TLUKA 16 • TINSIMU: 60, 51
Yehovha—Munghana Wa Hina Lonkulu
TLUKA 21 • TINSIMU: 91, 63
▪ Dzunisani Kreste Hosi Leyi Vangamaka!
▪ Tsakani Hikwalaho Ka Nkhuvo Wa Vukati Bya Xinyimpfana!
Yesu Kreste, Hosi leyi nga Mesiya u khame banga rakwe endzhumbini naswona u gade hanci yakwe leswaku a ya hlula valala vakwe. Endzhaku ka loko a hete ku hlula kakwe, u ta tekana ni mutekiwa wo saseka, loyi a nga ta va a ri ni vanakulobye vakwe lava nga vanhwana. Swiendlakalo leswi swo tsakisa swi hlamuseriwe eka Pisalema ya vu-45. Twana ndlela leyi swi ku khumbaka ha yona.
▪ Yehovha—Munyiki Ni Musirheleri Wa Hina
▪ Yehovha—Munghana Wa Hina Lonkulu
I yini lexi nga kurisaka ku tlangela ka hina Yehovha tanihi Tata wa hina wa le tilweni? Swihloko leswi swi ta hi pfuna ku tiyisa vuxaka bya hina na Yehovha tanihi Munyiki, Musirheleri ni Munghana wa hina lonkulu. Swi ta tlhela swi hi khutaza ku pfuna van’wana leswaku va n’wi fundzha.
13 Noni Ya Le Sarepta Yi Hakeriwile Hikwalaho Ko Kombisa Ripfumelo
28 “Vona Ku Tsakisa Ka Yehovha”
XIFUNENGETO: Ndhawu leyi leyi nga rivala laha ku tshamaka ku tele vanhu (le Michaelerplatz) eVienna i ndhawu leyinene yo chumayela vanhu van’wana rungula ra le Bibeleni. Makwerhu wa hina wa xisati u chumayela hi Xichayina naswona u fambisa buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?
20 923
2 201
10 987
Le Vienna, mahungu lamanene ya Mfumo ma chumayeriwa hi tindzimi ta 25
“Humelela hi ku vangama ka wena.”—PS. 45:4.
1, 2. Ha yini Pisalema 45 yi fanele yi hi tsakisa?
HOSI leyi vangamaka yi gade hanci ya yona hi ndlela ya ntiyiso ni yo lulama naswona yi ya emahlweni yi ya hlula valala va yona. Endzhaku ko hlula valala va yona, yi ta tekana ni mutekiwa wo saseka. Hosi leyi yi tsundzukiwa yi tlhela yi dzunisiwa hilaha ku nga heriki. Leswi i swin’wana swa swiendlakalo leswi tsakisaka leswi hlamuseriweke eka Pisalema 45.
2 Kambe, Pisalema ya vu-45 a yo va xitori lexi tsakisaka ntsena lexi nga ni makumu lama tsakisaka. Swiendlakalo leswi boxiweke eka yona i swa nkoka eka hina. Swi khumba vutomi bya hina sweswi, swin’we ni vumundzuku bya hina. A hi kambisiseni pisalema leyi hi vukheta lebyikulu.
3, 4. (a) I yini “mhaka leyinene ngopfu” leyi mupisalema a tsaleke ha yona, naswona yi nga ti khumba njhani timbilu ta hina? (b) ‘Risimu ra hina ri khumba hosi’ hi ndlela yihi, naswona ririmi ra hina ri fana ni xitsalo hi ndlela yihi?
3 Hlaya Pisalema 45:1. “Mhaka leyinene ngopfu” leyi khumbaka mbilu ya mupisalema kutani yi yi endla yi ‘tsaka’ i mhaka leyi vulavulaka hi hosi. Riendli ra Xiheveru leri hundzuluxeriweke ri va ‘yi tsakisiwe,’ eku sunguleni a ri vula “ku humesa swimbyarumbyaru,” kumbe “ku vila.” Mhaka leyi yi tsakise mupisalema lerova onge hiloko mbilu yakwe a yi khapakhapa hi ku hiseka naswona yi endle ririmi rakwe ri fana ni ra “xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti.”
4 Sweswo swi vula yini eka hina? Mahungu lamanene ya Mfumo wa Mesiya i mhaka leyinene ngopfu leyi tsakisaka timbilu ta hina. Rungula ra Mfumo ri ve ‘lerinene’ ngopfu-ngopfu hi 1914. Ku sukela hi lembe rolero, rungula leri a ri nga ha vulavuli hi Mfumo wa le nkarhini lowu taka kambe a ri vulavula hi hulumendhe ya xiviri leyi fumaka sweswi etilweni. Lawa i “mahungu lamanene . . . ya mfumo” lawa hi ma chumayelaka “emisaveni hinkwayo leyi akiweke leswaku byi va vumbhoni ematikweni hinkwawo.” (Mat. 24:14) Xana timbilu ta hina ti ‘tsakisiwa’ hi rungula ra Mfumo? Xana hi chumayela mahungu lamanene ya Mfumo hi ku hiseka? Ku fana ni mupisalema, ‘risimu ra hina ri khumba hosi’—Hosi ya hina Yesu Kreste. Hi twarisa rungula ra leswaku sweswi i Hosi leyi vekiweke etilweni ya Mfumo wa Mesiya. Ku tlula kwalaho, hi rhamba hinkwavo—vafumi ni vanhu lava fumiwaka—leswaku va titsongahatela vuhosi byakwe. (Ps. 2:1, 2, 4-12) Naswona ririmi ra hina ri fana ni “xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti” hileswi hi yi tirhisaka swinene Bibele entirhweni wa hina wo chumayela.
Hi twarisa mahungu lamanene hi ntsako ya malunghana ni Hosi ya hina, Yesu Kreste
5. (a) Yesu a a ‘sasekile’ hi ndlela yihi? (b) ‘Emilon’wini ya Hosi a ku huma marito yo tsakisa’ hi ndlela yihi naswona hi nga tikarhatela njhani ku landzela xikombiso xa yona?
5 Hlaya Pisalema 45:2. Matsalwa a ma vuli swo tala malunghana ni xivumbeko xa Yesu. Leswi a a ri munhu la hetisekeke, a swi kanakanisi leswaku a a ‘sasekile.’ Nilokoswiritano, ku tshembeka ka yena eka Yehovha hi kona ku n’wi endleke a saseka hakunene. Ku engetela kwalaho, Yesu u tirhise ‘marito yo tsakisa’ loko a chumayela rungula ra Mfumo. (Luka 4:22; Yoh. 7:46) Xana hi tikarhatela ku landzela xikombiso xakwe loko hi chumayela naswona hi ringeta ku tirhisa marito lama nga ta khumba timbilu ta vanhu?—Kol. 4:6.
6. Xikwembu xi n’wi katekise njhani Yesu “hilaha ku nga riki na makumu”?
6 Leswi Yesu a a tinyiketele hi mbilu hinkwayo, Yehovha u katekise vutirheli byakwe loko a ha ri laha misaveni naswona u n’wi hakerile endzhaku ka loko a nyikele hi vutomi byakwe tanihi gandzelo. Muapostola Pawulo u tsarile: “Loko [Yesu] a tikuma a ri eka xiyimo lexi fanaka ni xa munhu, u titsongahatile kutani a yingisa ku ya fika eku feni, ina, rifu emhandzini ya nxaniso. Hi xivangelo xolexi nakambe Xikwembu xi n’wi tlakusele exiyin’weni lexi tlakukeke kutani hi musa xi n’wi nyika vito leri nga ehenhla ka mavito man’wana hinkwawo, leswaku matsolo hinkwawo ya lava nga etilweni ni lava nga emisaveni ni lava nga ehansi ka misava, ma nkhinsama hi vito ra Yesu, naswona ririmi rin’wana ni rin’wana ri fanele ku twarisa erivaleni leswaku Yesu Kreste i Hosi leswaku ku vangamisiwa Xikwembu Tatana.” (Filp. 2:8-11) Yehovha u katekise Yesu “hilaha ku nga riki na makumu” hi ku n’wi pfuxela evuton’wini lebyi nga heriki.—Rhom. 6:9.
7. Xikwembu xi tote Yesu ku tlula ‘lava a tirhisanaka’ na vona hi tindlela tihi?
7 Hlaya Pisalema 45:6, 7. Leswi Yesu a a ku rhandza swinene ku lulama kutani a venga nchumu wihi na wihi lowu nga tisaka xisandzu eka Tata wakwe, Yehovha u n’wi tote leswaku a va Hosi ya Mfumo wa Mesiya. Yesu u totiwe hi “mafurha ya ku khana” ku tlula “lava [a] tirhisanaka na vona,” hileswaku, tihosi ta Yuda ta rixaka ra Davhida. Njhani? Yesu u totiwe hi Yehovha hi byakwe. Ku tlula kwalaho, Yehovha u n’wi tote leswaku a va Hosi tlhelo Muprista Lonkulu. (Ps. 2:2; Hev. 5:5, 6) Ku engetela kwalaho, Yesu u totiwe hi moya lowo kwetsima, naswona u fuma a ri etilweni ku nga ri emisaveni.
8. Ku nga vurisiwa ku yini leswaku ‘Xikwembu i xiluvelo xa Yesu,’ naswona ha yini hi nga tiyisekaka leswaku mfumo wakwe wu lulamile?
8 Yehovha u veke N’wana wakwe leswaku a va Hosi leyi nga Mesiya etilweni hi 1914. “Nhonga ya vuhosi bya [yena] i nhonga ya vuhosi ya vululami,” hikwalaho hi nga tiyiseka leswaku minkarhi hinkwayo mfumo wakwe wu ta endla swilo hi ndlela yo lulama. U ni mfanelo yo fuma, hikuva “Xikwembu i xiluvelo [xakwe].” Yehovha u n’wi veke leswaku a va Hosi. Ku tlula kwalaho, xiluvelo xa Yesu xi ta tshama “hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.” Xana a wu tinyungubyisi hi leswi u tirhelaka Yehovha, u lawuriwa hi Hosi yo tano leyi a yi vekeke leyi nga ni matimba?
9, 10. (a) Kreste u ri khame rini banga rakwe, naswona u ri tirhise rini hi ku hatlisa? (b) Kreste u ta tlhela a ri tirhisa rini banga rakwe?
9 Hlaya Pisalema 45:3. Yehovha u lerisa Hosi leyi a nga yi veka leswaku yi ‘khama banga ra yona endzhumbini wa yona,’ xisweswo a nyika Yesu mpfumelelo wo lwa nyimpi ni vanhu lava lwisanaka ni vuhosi bya Xikwembu ni ku va lovisa. (Ps. 110:2) Leswi Kreste a nga Hosi leyi nga Nhenha leyi nga hluriwiki, u vitaniwa “Wena la nga ni matimba.” U khame banga rakwe hi 1914 naswona u hlule Sathana ni madimona yakwe, kutani a va hlongola etilweni a va lahlela emisaveni.—Nhlav. 12:7-9.
10 Wolawo a ku ri masungulo ya ku hlula ka Hosi leyi nga Nhenha. Ya ha fanele yi “hetisa ku hlula ka [yona].” (Nhlav. 6:2) Yehovha u ta lovisa xiyenge xin’wana ni xin’wana xa misava ya Sathana, naswona nkucetelo wa Sathana ni madimona yakwe swi fanele swi susiwa. Ku ta rhanga ku lovisiwa Babilona Lonkulu, ku nga mfumo wa misava wa vukhongeri bya mavunwa. Yehovha u ta tirhisa vafumi va tipolitiki leswaku va lovisa “nghwavava” leyi yo homboloka. (Nhlav. 17:16, 17) Endzhaku ka sweswo, Hosi leyi nga Nhenha yi ta lovisa mafambiselo ya tipolitiki ya Sathana. Kutani, Kreste, loyi nakambe a vuriwaka “ntsumi ya khele ro enta,” u ta hetisa ku hlula kakwe hi ku hoxa Sathana ni madimona yakwe ekheleni ro enta. (Nhlav. 9:1, 11; 20:1-3) A hi voneni ndlela leyi swiendlakalo leswi swo tsakisa swi profetiweke ha yona eka Pisalema 45.
11. Kreste u lwa njhani “hi ndlela ya ntiyiso”?
11 Hlaya Pisalema 45:4. Hosi leyi nga Nhenha a yi lwi nyimpi leyi leswaku yi hlula matiko ni ku yisa vanhu evuhlongeni. Yi lwa nyimpi yo lulama hi swikongomelo leswinene. Yi lwa “hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama.” Ntiyiso lowukulu lowu faneleke wu lweriwa i wa leswaku Yehovha hi yena ntsena a nga ni mfanelo yo fuma vuako. Loko Sathana a xandzuka, a a vula leswaku Yehovha a nga na mfanelo yo fuma. Ku sukela hi nkarhi wolowo, madimona ni vanhu va kanakane ntiyiso wolowo wa nkoka. Sweswi i nkarhi wa leswaku Hosi leyi totiweke hi Yehovha yi ya enyimpini kutani yi kombisa leswaku i Yehovha ntsena a nga ni mfanelo yo fuma.
12. Hosi leyi yi xi veka njhani xikombiso xo titsongahata?
12 Hosi leyi yi tlhele yi veka xikombiso xo titsongahata. Tanihi N’wana wa Xikwembu la tswariweke a ri swakwe, u veke xikombiso lexinene ngopfu xa ku titsongahata hi ku tshembeka eka vuhosi bya Tata wakwe. (Esa. 50:4, 5; Yoh. 5:19) Malandza hinkwawo ya Hosi leyi ma fanele ma landzela xikombiso xa yona kutani ma titsongahatela vuhosi bya Yehovha eka swilo hinkwaswo. Vanhu lava endlaka tano hi vona ntsena lava nga ta pfumeleriwa ku hanya emisaveni leyintshwa ya Xikwembu leyi tshembisiweke.—Zak. 14:16, 17.
13. Kreste u lwa njhani ‘hi ndlela ya ku lulama’?
13 Kreste u tlhela a lwa ‘hi ndlela ya ku lulama.’ Ku lulama loku Hosi leyi yi ku lwelaka i “ku lulama ka Xikwembu”—milawu ya Yehovha ya leswinene ni leswo biha. (Rhom. 3:21; Det. 32:4) Esaya u profete leswi malunghana na Hosi Yesu Kreste: “Hosi yi ta fuma hi ku tshembeka.” (Esa. 32:1) Hi nkarhi wa mfumo wa yena, Yesu u ta tisa “matilo lamantshwa” ni “misava leyintshwa” leswi tshembisiweke, laha “ku [nga] ta va ni ku lulama eka swona.” (2 Pet. 3:13) Muaki un’wana ni un’wana wa le misaveni yoleyo leyintshwa u ta boheka ku hanya hi milawu ya Yehovha.—Esa. 11:1-5.
14. Voko ra xinene ra Kreste ri ta endla “swilo leswi chavisekaka” hi ndlela yihi? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
14 Loko Hosi leyi yi gada hanci yo basa, yi va yi khame banga endzhumbini wa yona. (Ps. 45:3) Kambe ku ta fika nkarhi wa leswaku yi humesa banga hi voko ra yona ra xinene kutani yi sungula ku ri tirhisa. Mupisalema u profetile a ku: “Voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka.” (Ps. 45:4) Loko Yesu Kreste a tela ku ta lovisa misava ya Sathana eArmagedoni, u ta endla “swilo leswi chavisekaka” eka valala vakwe. A hi swi tivi leswaku u ta ma lovisa njhani mafambiselo ya Sathana. Kambe ha swi tiva leswaku xin’wana ni xin’wana lexi Yesu a nga ta xi endla xi ta chavisa lava nga swi yingisangiki switsundzuxo swa Xikwembu swa leswaku va titsongahatela vulawuri bya Hosi leyi. (Hlaya Pisalema 2:11, 12.) Eka vuprofeta byakwe lebyi vulavulaka hi nkarhi wa makumu, Yesu u vule leswaku vanhu va ta “titivala hikwalaho ka ku chava ni ku langutela swilo leswi taka ehenhla ka misava leyi akiweke; hikuva matimba ya matilo ma ta ninginisiwa.” U ye emahlweni a ku: “Endzhaku ka sweswo va ta vona N’wana wa munhu a ta a ri epapeni hi matimba ni ku vangama lokukulu.”—Luka 21:26, 27.
15, 16. I vamani lava nga ta katsiwa eka “mavuthu” lama nga ta landzela Kreste enyimpini?
15 Loko buku ya Nhlavutelo yi tivisa ku ta ka Hosi leyi “hi matimba ni ku vangama lokukulu” leswaku yi ta lovisa valala va Xikwembu, yi ri: “Ndzi vona matilo ma pfuleka, kutani waswivo, ku humelela hanci yo basa. Loyi a tshameke ehenhla ka yona u vuriwa wo Tshembeka ni wa Ntiyiso, naswona u avanyisa ni ku lwa hi ku lulama. Nakambe, mavuthu lawa a ma ri etilweni a ma n’wi landzela hi tihanci to basa, naswona a ma ambale nguvu ya ntsembyana wa risima, yo basa, leyi tengeke. Kutani enon’wini wa yena a ku huma banga ro leha ro kariha, leswaku a khemba matiko ha rona, naswona u ta ma risa hi nhonga ya nsimbi. U pyanyetela ni xikamelo xa vhinya xa vukarhi bya ku hlundzuka ka Xikwembu xa Matimba Hinkwawo.”—Nhlav. 19:11, 14, 15.
16 I vamani lava nga ta va tinhenha swin’we na Kreste lava vumbaka “mavuthu” ya le tilweni lama n’wi landzelaka enyimpini? Loko Yesu a khama vamba rakwe ro sungula leswaku a hlongola Sathana ni madimona yakwe etilweni, a a ri ni “tintsumi ta yena.” (Nhlav. 12:7-9) Swa twala ku gimeta hileswaku enyimpini ya Armagedoni, mavuthu ya Kreste ma ta katsa ni tintsumi to kwetsima. Xana ku ta katsiwa ni van’wana eka mavuthu yakwe? Yesu u endle xitshembiso lexi eka vamakwavo vakwe lava totiweke: “Loyi a hlulaka naswona a hlayisaka swiendlo swa mina ku fika emakumu ndzi ta n’wi nyika vulawuri ehenhla ka matiko, vulawuri byo fana ni lebyi ndzi byi amukeleke eka Tatana, u ta risa vanhu hi nhonga ya nsimbi lerova va ta fayeleriwa va va swipetlu ku fana ni xibya xa vumba.” (Nhlav. 2:26, 27) Hikwalaho mavuthu ya le tilweni ya Kreste ma ta katsa ni vamakwavo vakwe lava totiweke, lava hi nkarhi wolowo va nga ta va va kume hakelo ya vona ya le tilweni. Vafumi-kulobye na yena lava totiweke va ta va va ri na yena loko a endla “swilo leswi chavisekaka” loko a ri karhi a risa matiko hi nhonga ya nsimbi.
17. (a) Hanci yo basa leyi gadiweke hi Kreste yi fanekisela yini? (b) Banga ni vurha swi yimela yini?
17 Hlaya Pisalema 45:5. Hosi leyi yi gade hanci yo basa, leyi fanekiselaka nyimpi leyi baseke yi tlhela yi lulama emahlweni ka Yehovha. (Nhlav. 6:2; 19:11) Hosi leyi yi khome banga ni vurha. Ha hlaya: “Ndzi languta, kutani waswivo, ku humelela hanci yo basa; ehenhla ka yona a ku tshame un’wana a ri ni vurha; hiloko a nyikiwa harhi, a huma a ri karhi a hlula, ni ku hetisa ku hlula ka yena.” Banga ni vurha swi fanekisela tindlela leti Kreste a nga ta ti tirhisa ku lovisa valala vakwe.
18. “Miseve” ya Kreste yi ta tikombisa yi “kariha” hi ndlela yihi?
18 Loko mupisalema a tirhisa marito yo phata, u profete leswaku ‘miseve ya Hosi ya kariha, yi tlhava timbilu ta valala va yona’ yi tlhela yi ‘endla leswaku vanhu va wa ehansi ka yona.’ Ku dlayeteriwa ku ta endleka emisaveni hinkwayo. Vuprofeta bya Yeremiya byi ri: “Kunene lava dlayiweke hi Yehovha esikwini rero va ta suka emakun’wini ya misava ku ya fika emakun’wini man’wana ya misava.” (Yer. 25:33) Vuprofeta lebyi yelanaka na byebyo byi ri: “Ndzi vona ntsumi nakambe yi yime edyambyini, yi huwelela hi rito lerikulu yi byela tinyenyana hinkwato leti hahaka empfhukeni yi ku: ‘Tanani haleno, hlengeletanelani xilalelo lexikulu xa Xikwembu, leswaku mi dya tinyama ta tihosi ni tinyama ta tindhuna ta nyimpi ni tinyama ta vavanuna va matimba ni tinyama ta tihanci, ni ta lava va ti gadeke, ni tinyama ta hinkwavo, ta lava ntshunxekeke ni ta mahlonga ni ta lavatsongo ni lavakulu.’”—Nhlav. 19:17, 18.
19. Kreste u ta ku hetisa njhani ku hlula kakwe?
19 Endzhaku ka loko a lovise mafambiselo yo homboloka ya swilo ya Sathana emisaveni, Kreste ‘hi ku vangama ka yena’ u ta ‘ya eku hluleni.’ (Ps. 45:4) U ta hetisa ku hlula kakwe hi ku lahlela Sathana ni madimona yakwe ekheleni ro enta ku ringana Malembe ya Gidi ya Ku Fuma kakwe. (Nhlav. 20:2, 3) Loko Diyavulosi ni tintsumi takwe va lahleriwe ekheleni ro enta, swi ta fana ni loko va file hikuva a va nge swi koti ku vanga ku onhaka naswona vanhu hinkwavo emisaveni va ta tsakela vulawuri bya Hosi ya vona leyi hluleke ni leyi vangamaka, va nga ha kuceteriwi hi nkucetelo wo homboloka wa Sathana ni madimona yakwe. Hambiswiritano, loko va nga si vona misava hinkwayo yi hundzuriwa yi va paradeyisi hakatsongo-tsongo, va ta va ni xivangelo xin’wana xo tsaka ni Hosi ya vona ni vanakulobye va yona va le tilweni. Xiendlakalo xolexo lexi tsakisaka xi ta tlhuvutsiwa exihlokweni lexi landzelaka.
“A hi tsakeni hi tsakisisa . . . hikuva nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu fikile.”—NHLAV. 19:7.
1, 2. (a) I nkhuvo wa vukati wa mani lowu nga ta endla leswaku ku va ni ntsako etilweni? (b) Hi ta tlhuvutsa swivutiso swihi?
MINKARHI hinkwayo swi teka nkarhi wo leha ku lunghiselela nkhuvo wa vukati. Kambe hi ta vulavula hi nkhuvo wa vukati wo hlawuleka swinene—wa hosi. Wa nga anakanya! Wu ni malembe ya kwalomu ka 2 000 wu ri karhi wu lunghiseleriwa. Ku nga ri khale muteki u ta hlanganisiwa ni mutekiwa wakwe. Endlwini ya Hosi ku ta twala vuyimbeleri lebyi tsakisaka naswona mintshungu ya le tilweni yi ta yimbelela yi ku: “Dzunisani Yah, hikuva Yehovha Xikwembu xa hina, xa Matimba Hinkwawo, se i hosi. A hi tsakeni hi tsakisisa, hi n’wi vangamisa, hikuva nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu fikile naswona nsati wa xona u tilunghisile.”—Nhlav. 19:6, 7.
2 “Xinyimpfana” lexi nkhuvo wa xona wa vukati wu nga ta endla leswaku ku va ni ntsako etilweni i Yesu Kreste. (Yoh. 1:29) Xana u ambale njhani? U tekana na mani? Mutekiwa wakwe u tilunghiselele njhani nkhuvo lowu wa vukati? Nkhuvo lowu wa vukati wu ta endleka rini? Nkhuvo lowu wa vukati wu ta endla leswaku ku va ni ntsako etilweni, kambe xana lava nga ni ntshembo wo hanya hilaha ku nga heriki laha misaveni na vona va ta tsaka hikwalaho ka nkhuvo wolowo? Hi swi langutele hi mahlo-ngati ku kuma tinhlamulo ta swivutiso swoleswo, hikwalaho a hi yeni emahlweni hi tlhuvutsa Pisalema 45.
3, 4. (a) Ku vuriwa yini malunghana ni tinguvu ta nkhuvo wa vukati ta Muteki, naswona i yini lexi endlaka yi tsaka swinene? (b) I vamani “vana va tihosi” ni “nsati wa hosi” lava tsakaka swin’we ni Muteki?
3 Hlaya Pisalema 45:8, 9. Muteki, ku nga Yesu Kreste u ambale tinguvu takwe to vangama ta vuhosi ta nkhuvo wa vukati. Swa fanela leswi tinguvu takwe ti nun’hwelaka kahle ku fana ni “swinun’hweriso swo hlawuleka,” swo tanihi mira ni khasiya, ku nga swin’wana swa swilo leswi a swi tirhisiwa loko ku endliwa mafurha yo kwetsima ya ku tota lawa a ma tirhisiwa eIsrayele.—Eks. 30:23-25.
4 Vuyimbeleri bya le tilweni lebyi twalaka endlwini ya hosi byi endla Muteki a tsaka swinene loko nkhuvo wa yena wa vukati wu tshinela. Ni “nsati wa hosi” u tsakile, loyi a nga xiphemu xa le tilweni xa nhlengeletano ya Xikwembu lexi katsaka “vana va tihosi,” ku nga tintsumi to kwetsima. Swi tsakisa swinene ku twa marito ya le tilweni ma ku: “A hi tsakeni hi tsakisisa . . . hikuva nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu fikile.”
5. I mani “nsati wa Xinyimpfana”?
5 Hlaya Pisalema 45:10, 11. Muteki se ha n’wi tiva, kambe i mani mutekiwa? I swirho swa vandlha leri rhangeriwaka hi Yesu Kreste. (Hlaya Vaefesa 5:23, 24.) Swi ta fuma na Kreste eMfun’weni wa yena wa Mesiya. (Luka 12:32) Vakreste lava lava totiweke hi moya lava 144 000 va “[hambeta] va landzela Xinyimpfana ku nga khathariseki leswaku xi ya kwihi.” (Nhlav. 14:1-4) Va va “nsati wa Xinyimpfana,” naswona va ta tshama na xona ekaya ra xona ra le tilweni.—Nhlav. 21:9; Yoh. 14:2, 3.
6. Ha yini vatotiwa va vitaniwa “nhwanyana wa hosi” naswona ha yini va byeriwa leswaku va ‘rivala vanhu va ka vona’?
6 Mutekiwa loyi u vitaniwa “Wena nhwanyana” a tlhela a vitaniwa “nhwanyana wa hosi.” (Ps. 45:13) I mani “hosi” leyi? Vakreste lava totiweke va tekiwa tanihi “vana” va Yehovha. (Rhom. 8:15-17) Tanihi leswi vatotiwa va nga ta va mutekiwa wa le tilweni, va byeriwa leswi: “Rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena [wa nyama].” Va fanele va hlayisa mianakanyo ya vona “yi ri eka swilo swa le henhla, ku nga ri eka swilo swa la misaveni.”—Kol. 3:1-4.
7. (a) Kreste a a n’wi lunghiselela njhani mutekiwa wakwe wa le nkarhini lowu taka? (b) Mutekiwa u n’wi teka njhani Muteki wakwe wa le nkarhini lowu taka?
7 Ku ringana madzana yo tala ya malembe, Kreste a a ri karhi a lunghiselela mutekiwa wakwe wa le nkarhini lowu taka leswaku a lunghekela nkhuvo wa vukati wa le tilweni. Muapostola Pawulo u vule leswaku Kreste “[u rhandze] vandlha . . . kutani a tinyiketa hikwalaho ka rona, leswaku a ri kwetsimisa, a ri basisa hi ku ri hlantswa hi mati a tirhisa rito, leswaku a ta tisa vandlha emahlweni ka yena n’wini ri ri leri vangamaka, ri nga ri na xivati kumbe ku khwanyana kumbe xin’wana xa swilo swo tano, kambe leswaku ri kwetsima naswona ri nga vi na xisolo.” (Efe. 5:25-27) Pawulo u byele Vakreste lava totiweke va le Korinto wa khale a ku: “Ndzi ni mavondzo eka n’wina hi mavondzo ya vukwembu, hikuva mina hi xiviri ndzi mi vutele eka nuna un’we leswaku ndzi ta mi nyiketa mi ri nhwana la tengeke eka Kreste.” (2 Kor. 11:2) Hosi Yesu Kreste loyi a nga Muteki u tlangela “ku saseka” ka moya ka mutekiwa wakwe wa le nkarhini lowu taka. Kutani mutekiwa u n’wi teka tanihi “hosi” ya yena naswona u “nkhinsama eka [yena]” tanihi nuna wakwe wa le nkarhini lowu taka.
8. Ha yini swi fanela leswi mutekiwa a hlamuseriwaka tanihi loyi a ‘vangamaka swinene’?
8 Hlaya Pisalema 45:13, 14a. Mutekiwa u tisiwa a “vangama swinene” enkhubyeni wa vukati wa hosi. Eka Nhlavutelo 21:2, mutekiwa u fanisiwa ni muti, ku nga Yerusalema Lowuntshwa, naswona u “tisasekisele nuna wa yena.” Muti lowu wa le tilweni wu ni “ku vangama ka Xikwembu” naswona wa vangama, “ku fana ni ribye ra risima ngopfu, kukotisa ribye ra yaspere leri hatimaka ku fana ni kristala yo tenga.” (Nhlav. 21:10, 11) Ku vangama ka muti wa Yerusalema Lowuntshwa ku hlamuseriwe hi ndlela yo saseka ebukwini ya Nhlavutelo. (Nhlav. 21:18-21) A swi hlamarisi leswi mupisalema a hlamuselaka mutekiwa tanihi loyi a ‘vangamaka swinene’! Phela, nkhuvo wa vukati wa hosi wu endleka etilweni.
9. I mani “hosi” leyi mutekiwa a tisiwaka eka yona, naswona u ambale njhani?
9 Mutekiwa u tisiwa eka Muteki—Hosi leyi nga Mesiya. A a ri karhi a n’wi lunghiselela, ‘a n’wi basisa hi ku n’wi hlantswa hi mati a tirhisa rito.’ Wa ‘kwetsima naswona a nga na xisolo.’ (Efe. 5:26, 27) Mutekiwa wakwe na yena u fanele a ambala a fanelekela xiendlakalo lexi. Ndlela leyi a nga ambala ha yona ya xi fanelekela xiendlakalo lexi. “Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku,” naswona “u ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke.” Eka nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana, “u pfumeleriwe ku ambala nguvu ya ntsembyana wa risima, yo vangama, leyi baseke, hikuva nguvu ya ntsembyana wa risima yi yimela swiendlo swo lulama swa vakwetsimi.”—Nhlav. 19:8.
10. Nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu ta endleka rini?
10 Hlaya Nhlavutelo 19:7. Nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu ta endleka rini? Hambileswi ‘nsati wa xona a tilunghiseleke’ nkhuvo wa vukati, leswi vuriwaka endzhaku ka sweswo a swi hlamuseli nkhuvo wa vukati. Ku ri na sweswo, swi hlamusela xiyenge xo hetelela xa nhlomulo lowukulu. (Nhlav. 19:11-21) Xana leswi swi vula leswaku nkhuvo wa vukati wu endleka emahlweni ka ku va Hosi leyi nga Muteki yi hetisa ku hlula ka yona? Doo! Swiendlakalo leswi nga ebukwini ya Nhlavutelo a swi hlamuseriwi hi ku landzelelana ka swona. Eka Pisalema ya vu-45, nkhuvo wa hosi wu va kona endzhaku ka loko Hosi, ku nga Yesu Kreste a khame banga rakwe kutani a ‘ya hlula’ valala vakwe.—Ps. 45:3, 4.
11. Kreste u ta ku hetisa njhani ku hlula kakwe?
11 Hikwalaho, hi nga gimeta hileswaku swiendlakalo sweswo swi ta endleka hi ndlela leyi: Xo sungula, ku ta lovisiwa “nghwavava leyikulu,” ku nga Babilona Lonkulu loyi a nga mfumo wa misava wa vukhongeri bya mavunwa. (Nhlav. 17:1, 5, 16, 17; 19:1, 2) Endzhaku ka sweswo, Kreste u ta lovisa mafambiselo yo homboloka ya Sathana eArmagedoni, ku nga “nyimpi ya siku lerikulu ra Xikwembu xa Matimba Hinkwawo.” (Nhlav. 16:14-16; 19:19-21) Eku heteleleni, Hosi leyi nga Nhenha yi ta hetisa ku hlula ka yona hi ku hoxa Sathana ni madimona yakwe ekheleni ro enta, laha va nga ta tsandzeka ku vavisa vanhu, onge hiloko va lo fa.—Nhlav. 20:1-3.
12, 13. (a) Nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu ta endleka rini? (b) I vamani lava nga ta tsaka etilweni hikwalaho ka nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana?
12 Loko Vakreste lava totiweke va heta pfhumba ra vona ra laha misaveni hi nkarhi wa vukona bya Kreste, va pfuxeriwa ku ya hanya etilweni. Loko Babilona Lonkulu a ta va a lovisiwile, Yesu u ta hlengeleta masalela ya swirho swa ntlawa wa mutekiwa leswaku ma va na yena. (1 Tes. 4:16, 17) Hikwalaho, swirho hinkwaswo swa “mutekiwa” swi ta va swi ri etilweni emahlweni ka ku va nyimpi ya Armagedoni yi sungula. Endzhaku ka nyimpi yoleyo, nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu nga sungula. Nkhuvo wolowo wa vukati wu ta va wu tsakisa swinene. Nhlavutelo 19:9 yi ri: “Va tsaka lava rhambiweke exilalelweni xa nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana.” Swirho swa ntlawa wa mutekiwa swa 144 000 swi ta va swi tsakile hakunene. Hosi leyi nga Muteki na yona yi ta tsaka swinene ku va swin’we ni vanakulobye va yona lava totiweke etilweni, va ‘dya ni ku nwa hi ndlela yo fanekisela etafuleni ra yona eMfun’weni wa yona.’ (Luka 22:18, 28-30) Kambe, nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana a wu nge tsakeriwi hi Muteki ni mutekiwa ntsena.
13 Hilaha hi swi xiyeke hakona eku sunguleni, mintshungu ya le tilweni yi ta yimbelela hi vun’we yi ku: “A hi tsakeni hi tsakisisa, hi . . . vangamisa [Yehovha], hikuva nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu fikile naswona nsati wa xona u tilunghisile.” (Nhlav. 19:6, 7) Kambe ku vuriwa yini hi malandza ya Yehovha ya laha misaveni? Xana na wona ma ta hlanganyela enkhubyeni wolowo?
14. Hilaha swi boxiweke hakona eka Pisalema 45, i vamani ‘vanhwana lava nga vanakulobye’ va mutekiwa?
14 Hlaya Pisalema 45:12, 14b, 15. Muprofeta Zakariya u profete leswaku enkarhini wa makumu, vanhu lava humaka ematikweni hinkwawo va ta tsakela ku tirhela Yehovha swin’we ni masalela ya Israyele wa moya. U tsarile: “Emasikwini wolawo vavanuna va khume lava humaka eka tindzimi hinkwato ta matiko va ta khoma, ina, entiyisweni va ta khoma nguvu ya wanuna la nga Muyuda, va ku: ‘Hi ta famba na n’wina, hikuva hi swi twile leswaku Xikwembu xi na n’wina.’” (Zak. 8:23) Eka Pisalema 45:12, “vavanuna va khume” lava vo fanekisela ku vuriwa leswaku i “nhwanyana wa le Tiri” tlhelo “lava fuweke exikarhi ka vanhu.” Va ta eka masalela lama totiweke leswaku va ta ma seketela ivi masalela ma pfuna vavanuna lava va khume ku tirhela Yehovha. Ku sukela hi 1935, vanhu va timiliyoni va pfumelele masalela ku ‘va tisa eku lulameni.’ (Dan. 12:3) Vanakulobye lava vo tshembeka va Vakreste lava totiweke va basise vutomi bya vona, va va vanhwana hi tlhelo ra moya. ‘Vanhwana lava nga vanakulobye’ va mutekiwa va tinyiketele eka Yehovha naswona va tikombise va ri malandza yo tshembeka ya Hosi leyi nga Muteki.
15. ‘Vanhwana lava nga vanakulobye’ va tirhisane njhani ni lava va ntlawa wa mutekiwa lava ha riki laha misaveni?
15 Masalela ya ntlawa wa mutekiwa ma va tlangela swinene ‘vanhwana lava lava nga vanakulobye’ hikwalaho ka mpfuno wa vona wo hisekela ku chumayela “mahungu lamanene lawa ya mfumo” emisaveni hinkwayo leyi akiweke. (Mat. 24:14) A hi “moya [ntsena] ni mutekiwa va [hambetaka] va ku: ‘Tana!’” kambe ni lava swi twaka va ri: “Tana!” (Nhlav. 22:17) “Tinyimpfu tin’wana” ti twe swirho swa ntlawa lowu totiweke wa mutekiwa swi ku “Tana!” kutani na tona ti joyine mutekiwa eku vuleni leswaku “Tana!” eka vaaki va laha misaveni.—Yoh. 10:16.
16. Hi rihi lunghelo leri Yehovha a ri nyikeke tinyimpfu tin’wana?
16 Masalela ya vatotiwa ma rhandza vanakulobye va wona naswona ma tsaka leswi Yehovha, Tata wa Muteki a nyikeke tinyimpfu leti tin’wana leti nga laha misaveni lunghelo ro va joyina eku tsakeleni ka nkhuvo wa le tilweni wa vukati bya Xinyimpfana. Ku profetiwile leswaku ‘vanhwana lava lava nga vanakulobye’ “va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana.” Lava tinyimpfu tin’wana, lava nga ni ntshembo wo hanya hilaha ku nga heriki laha misaveni, va ta hlanganyela eka ntsako lowu nga ta va wu ri evuakweni hinkwabyo loko nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu endleka etilweni. Swi fanerile leswi buku ya Nhlavutelo yi hlamuselaka swirho swa “ntshungu lowukulu” tanihi leswi “[yimeke] emahlweni ka xiluvelo ni le mahlweni ka Xinyimpfana.” Swi endlela Yehovha ntirho wo kwetsima exivaveni xa laha misaveni xa tempele ya yena ya moya.—Nhlav. 7:9, 15.
17, 18. Nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana wu ta va vuyerisa njhani lava nga ta va va ri emisaveni leyintshwa, naswona Kreste u ta va tatana eka vamani hi nkarhi wa Mfumo wakwe wa Gidi ra Malembe?
17 Hlaya Pisalema 45:16. ‘Vanhwana lava nga vanakulobye’ va ntlawa wa mutekiwa wa le tilweni wa Kreste va ta va ni xivangelo lexi engetelekeke xo tsaka loko va vona nkhuvo wa vukati wu tisa vuyelo lebyinene emisaveni leyintshwa. Hosi leyi nga Muteki yi ta pfuxa ‘vatata wa yona’ va laha misaveni eku feni ivi vona va va “vana” va yona va laha misaveni. (Yoh. 5:25-29; Hev. 11:35) Yi ta hlawula van’wana va vona yi va veka ku va “tihosana emisaveni hinkwayo.” A swi kanakanisi leswaku Kreste u ta hlawula van’wana exikarhi ka vakulu lava tshembekaka va namuntlha leswaku va rhangela emisaveni leyintshwa.—Esa. 32:1.
18 Hi nkarhi wa Mfumo wakwe wa Gidi ra Malembe, Kreste u ta tlhela a va tatana ni le ka vanhu van’wana. Entiyisweni, vaaki hinkwavo va laha misaveni lava nga ta kuma vutomi lebyi nga heriki va ta byi kuma hikwalaho ka leswi va nga ta va va kombise ripfumelo eka gandzelo ra nkutsulo ra Yesu. (Yoh. 3:16) Hikwalaho u ta va “Tatana La Nga Riki Na Makumu” wa vona.—Esa. 9:6, 7.
19, 20. Swiendlakalo swo tsakisa leswi hlamuseriweke eka Pisalema 45 swi va khumba njhani Vakreste hinkwavo va ntiyiso namuntlha?
19 Hlaya Pisalema 45:1, 17. Swiendlakalo leswi tsariweke eka Pisalema 45 swi khumba Vakreste hinkwavo. Masalela ya vatotiwa lama ha riki laha misaveni ma tsakisiwa hi ku tiva leswaku ku nga ri khale ma ta va swin’we ni vamakwavo va vona swin’we ni Muteki wa vona. Tinyimpfu tin’wana ti susumeteleka ku ya emahlweni ti titsongahata swinene eka Hosi ya tona leyi vangamaka, naswona ti tlangela lunghelo ra ku va vanakulobye va swirho leswi saleke swa mutekiwa wakwe leswi nga laha misaveni. Endzhaku ka nkhuvo wa vona wa vukati, Kreste ni vanakulobye vakwe lava a nga ta fuma na vona eMfun’weni va ta tisela vaaki va laha misaveni mikateko yo tala swinene.—Nhlav. 7:17; 21:1-4.
20 Loko ha ha langutele ku hetiseka ka “mhaka leyinene ngopfu” malunghana ni Hosi leyi nga Mesiya, xana a hi susumeteleki ku ‘vula vito ra yona’? A hi ‘dzuniseni Hosi hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.’
NONI leyi nga xisiwana yi vukarhe n’wana wa yona wa jaha loyi a ngo va yexe. A yi nga swi kholwi leswi a yi swi vona. Emahlweninyana ka kwalaho, a yi tlakule ntsumbu wa xijahatana xa yona hi ndlela ya rirhandzu. Sweswi wansati loyi a a langute n’wana wakwe loyi a a pfuxiwile eku feni naswona a a tsakisiwa hi ku n’wayitela ka yena. Munhu loyi a a n’wi endzerile u te: “Waswivo, n’wana wa wena wa hanya.”
Ku pfuxiwa loku eku feni loku hlamarisaka ku endleke kwalomu ka malembe ya 3 000 lama hundzeke. U nga hlaya hi mhaka leyi eka 1 Tihosi ndzima 17. Muendzi wa kona a ku ri Eliya muprofeta wa Xikwembu. Mana wa n’wana a ku ri mani? A ku ri noni leyi vito ra yona ri nga boxiwangiki leyi a yi tshama edorobeni ra Sarepta. Ku pfuxiwa ka n’wana wa yona eku feni a ku ri xin’wana xa swiendlakalo swa le vuton’wini bya yona leswi ri tiyiseke swinene ripfumelo ra yona. Loko hi ri karhi hi bula hi yona, hi ta dyondza tidyondzo tin’wana ta nkoka.
Yehovha a a tiyimisele leswaku ku ta va ni dyandza leri a ri ta teka nkarhi wo leha emfun’weni wa Akabu, hosi yo homboloka ya Israyele. Endzhaku ka loko Eliya a tivise hi dyandza leri a ri ta va kona, Xikwembu xi n’wi tumbetile leswaku Akabu a nga n’wi kumi kutani hi singita xi phamela muprofeta loyi xinkwa ni nyama leswi a swi tisiwa hi mawukuwuku. Endzhaku ka sweswo Yehovha u byele Eliya a ku: “Suka u yima u ya eSarepta lowu wu nga wa Sidoni, u fanele u tshama kona. Waswivo! Kunene ndzi ta lerisa wansati, la nga noni, leswaku a ku nyika swakudya.”—1 Tih. 17:1-9.
Loko Eliya a fika eSarepta, u vone noni leyi nga xisiwana yi ri karhi yi rhotela tihunyi. Xana a ku ri yena wansati loyi a a ta nyika muprofeta loyi swakudya? A a ta swi teka kwihi swakudya swo nyika muprofeta loyi hikuva yena hi yexe a a ri xisiwana? Ku nga khathariseki ku kanakana kwihi na kwihi loku Eliya a nga ha vaka a ve na kona, u sungule ku bula ni wansati loyi. U te: “Ndzi kombela u ndzi kumela matinyana hi xibya leswaku ndzi nwa.” Loko a ri karhi a famba a ya n’wi kela mati, Eliya u tlhele a ku: “Ndzi kombela u ndzi kumela ni xinkwanyana.” (1 Tih. 17:10, 11) Ku nyika mufambi mati yo nwa a swi nga yi karhati noni leyi kambe a yi nga ta swi kota ku n’wi nyika xinkwa.
Noni leyi yi te: “Leswi Yehovha Xikwembu xa wena a hanyaka, a ndzi na xona xinkwa xa xirhendzevutana, kambe ekhuwaneni lerikulu ndzi ni mapa lama nga tataka voko naswona ekhuwaneni leritsongo, ndzi ni mafurhanyana; sweswi ndzi rhotela tihunyinyana, ndzi fanele ndzi nghena ndzi endla swo karhi swa mina ni n’wananga, hi ta dya, kutani hi fa.” (1 Tih. 17:12) A hi anakanyisiseni hi leswi bulo leri ri swi paluxaka.
Noni leyi yi swi xiyile leswaku Eliya a a ri Muisrayele la chavaka Xikwembu. Sweswo swi tikombe eka marito ya yona lama nge “leswi Yehovha Xikwembu xa wena a hanyaka.” Swi vonaka onge hambileswi a yi xi tiva katsongo Xikwembu xa Vaisrayele, a yi nga xi tivi lerova yi tirhisa marito lama nge “Xikwembu xanga” loko yi vulavula hi Yehovha. A yi tshama eSarepta, ku nga doroba leri ‘a ri ri ra,’ kumbe handle ko kanakana a ri titshege hi muti wa Sidoni lowu a wu ri wa Vafenikiya. A swi kanakanisi leswaku eSarepta a ku tshama vagandzeri va Bali. Nilokoswiritano, Yehovha a a vone nchumu wo karhi wo hlawuleka eka noni leyi.
Hambileswi noni leyi ya xisiwana ya le Sarepta a yi tshama exikarhi ka vagandzeri va swifaniso swa hava, yi kombise ripfumelo. Yehovha u rhume Eliya eka yona leswaku ku ta vuyeriwa wansati loyi swin’we ni muprofeta loyi. Hi nga dyondza dyondzo ya nkoka emhakeni leyi.
Vaaki va le dorobeni ra Sarepta laha a ku gandzeriwa Bali a va nga onhakanga hinkwavo. Leswi Yehovha a rhumeleke Eliya eka noni leyi, U kombise leswaku Wa va vona vanhu lava nga ni xikongomelo lexinene lava nga si vaka vagandzeri Vakwe. Hakunene, “eka tiko rin’wana ni rin’wana munhu loyi a . . . chavaka [Xikwembu] a tlhela a endla ku lulama wa amukeleka eka xona.”—Mint. 10:35.
I vanhu vangani lava tshamaka ensin’wini ya n’wina lava fanaka ni noni leyi ya le Sarepta? Hambiloko va nga ha va va hanya ni vanhu lava seketelaka vukhongeri bya mavunwa, va nga ha va va lava nchumu wo antswa. Va nga ha va va ri ni vutivi byitsongo malunghana na Yehovha kumbe va nga ri na byona, hikwalaho va nga ha va va lava ku pfuniwa leswaku va amukela vugandzeri lebyi tengeke. Xana wa va lavisisa vanhu vo tano u tlhela u va pfuna?
Anakanyisisa hi vukheta hi leswi Eliya a kombeleke noni leyi leswaku yi swi endla. A ya ha ku n’wi byela leswaku endzhaku ka loko yi ta va yi endlele yona ni n’wana wa yona swakudya swo hetelela, va ta dya kutani va fa. Kambe, Eliya u te yini? “U nga chavi. Nghena, endla hi ku landza rito ra wena. Ntsena eka leswi swi nga kona, sungula hi ku ndzi endlela xinkwanyana xa xirhendzevutana, u fanele u xi tisa eka mina, endzhaku ka sweswo u ta endla swo karhi swa wena ni n’wana wa wena. Hikuva Yehovha Xikwembu xa Israyele u te, ‘Khuwana lerikulu ra mapa a ri nge heli, ni khuwana leritsongo ra mafurha a ri nge heli ku fikela siku leri Yehovha a nga ta nyika maboboma ya mpfula evuandlalweni bya misava.’”—1 Tih. 17:11-14.
Van’wana a va ta ku, ‘A hi nge swi koti ku nyika munhu un’wana swakudya swa hina swo hetelela.’ Kambe noni leyi a yi swi vulanga sweswo. Hambileswi a yi nga n’wi tivi kahle Yehovha, yi tshembe Eliya kutani yi endla leswi a yi kombeleke swona. Wolowo a wu ri ndzingo lowukulu wa ripfumelo—naswona noni leyi yi endle xiboho xa vutlhari!
Xikwembu a xi yi fularhelanga noni yoleyo leyi a yi ri xisiwana. Yehovha u andzise swakudya swa yona leswi a swi ri switsongo, hilaha Eliya a tshembiseke hakona, leswaku yona, n’wana wa yona na Eliya va va ni swakudya ku fikela loko dyandza ri hela. Entiyisweni, “khuwana lerikulu ra mapa a ri helanga ni khuwana leritsongo ra mafurha a ri helanga, hi ku landza rito ra Yehovha leri a ri vuleke hi Eliya.” (1 Tih. 17:16; 18:1) Loko wansati loyi a a nga vanga ni ripfumelo, xinkwa lexi a xi endleke hi mapa ya yena ni mafurha yakwe leswi a swi ri switsongo a swi ta va swi ve swakudya swakwe swo hetelela. Ku ri na sweswo, u kombise ripfumelo, a tshemba Yehovha kutani a rhanga a endlela Eliya swakudya.
Dyondzo leyi hi nga yi dyondzaka emhakeni leyi hi leswaku Xikwembu xi katekisa lava kombisaka ripfumelo. Loko u langutane ni ndzingo wa leswaku u tshembeka ivi u kombisa ripfumelo, Yehovha u ta ku pfuna. U ta va Munyiki, Musirheleri ni Munghana leswaku a ku pfuna u langutana ni ndzingo wa wena.—Eks. 3:13-15.
Hi 1898, Zion’s Watch Tower yi hlamusele dyondzo leyi leyi hi nga yi dyondzaka eka rungula leri ra noni: “Loko wansati loyi a kombise ripfumelo leri n’wi endleke a yingisa, kutani a a ta faneriwa hi ku pfuniwa hi Hosi yi tirhisa Muprofeta loyi; loko a a nga kombisanga ripfumelo, a ku ta va ku kumiwe noni yin’wana leyi a yi ta kombisa ripfumelo. Swi tano ni le ka hina—hi minkarhi yo hambana-hambana evuton’wini Hosi yi ringa ripfumelo ra hina. Loko hi kombisa ripfumelo hi ta katekisiwa; loko hi nga ri kombisi a hi nge katekisiwi.”
Loko hi langutane ni miringo yo karhi, hi fanele hi lava nkongomiso wa Xikwembu eMatsalweni ni le ka minkandziyiso ya hina leyi sekeriweke eBibeleni. Endzhaku ka sweswo hi fanele hi endla swilo hi ku pfumelelana ni nkongomiso wa Yehovha ku nga khathariseki leswaku swi tika ku fikela kwihi ku wu amukela. Hi ta katekisiwa loko hi endla swilo hi ku pfumelelana ni xivuriso lexi xa vutlhari: “Tshemba Yehovha hi mbilu ya wena hinkwayo naswona u nga titshegi hi ku twisisa ka wena n’wini. N’wi tivise tindlela ta wena hinkwato, kutani yena u ta lulamisa tindlela ta wena.”—Swiv. 3:5, 6.
Ripfumelo ra noni leyi a ri ta tlhela ri ringiwa. Rungula ra le Bibeleni ri ri: “Endzhaku ka swilo leswi, n’wana wa wansati loyi, n’wini wa xisati wa yindlu leyi, a vabya, vuvabyi byakwe byi va byikulu lerova a nga ha swi koti ku hefemula.” Loko a ri karhi a lavisisa xivangelo xa khombo leri, manana loyi la feriweke u byele Eliya a ku: “Xana ndzi fanele ndzi endla yini ha wena, Wena munhu wa Xikwembu xa ntiyiso? U tile eka mina leswaku u ta ndzi tsundzuxa xihoxo xa mina nileswaku u dlaya n’wananga.” (1 Tih. 17:17, 18) Marito wolawo yo tlhava ma vula yini?
Xana wansati loyi u tsundzuke xidyoho xo karhi lexi a xi n’wi kingindza? Xana a a anakanya leswaku rifu ra n’wana wakwe a ku ri nxupulo lowu humaka eka Xikwembu ni leswaku Eliya a a rhumiwe hi Xikwembu leswaku a ta dlaya n’wana wakwe? Bibele a yi hi byeli, kambe ku na yinhla yin’we leyi nga erivaleni: Noni leyi a yi vonanga Xikwembu nandzu hileswaku xi endle leswi nga lulamangiki.
Eliya u fanele a tsemeke nhlana loko a twa hi ta rifu ra n’wana wa noni leyi swin’we ni hi mhaka ya leswi noni leyi a yi anakanya leswaku ku va kona ka yena hi kona ku vangeke rifu leri leri vavisaka. Endzhaku ko famba ni ntsumbu wolowo ekamareni ra le henhla ka lwangu, Eliya u huwelerile a ku: “Oho Yehovha Xikwembu xanga, xana u fanele u tisa swilo swo biha eka noni leyi ndzi luveleke eka yona hi ku dlaya n’wana wa yona?” Muprofeta loyi a a nga ta yi tiyiselela mhaka ya leswaku vito ra Xikwembu ri sandziwa hi ku pfumelela leswaku wansati loyi wa musa loyi a nga ni malwandla a tlhela a xaniseka. Hikwalaho Eliya u komberile a ku: “Oho Yehovha Xikwembu xanga, ndzi kombela u endla leswaku moya-xiviri wa n’wana loyi wu vuyela endzeni ka yena.”—1 Tih. 17:20, 21.
Yehovha u yingise xikhongelo xa Eliya. Noni leyi yi nyike muprofeta loyi swakudya yi tlhela yi kombisa ripfumelo. Swi tikomba onge Xikwembu xi pfumelele vuvabyi bya mufana loyi leswaku byi n’wi dlaya, xi swi tiva leswaku u ta pfuxiwa eku feni—ku pfuxiwa eku feni ko sungula ku tsariwa eMatsalweni—naswona a swi ta endla leswaku switukulwana leswi nga ta landzela swi va ni ntshembo. Loko Eliya a N’wi komberile, Yehovha u pfuxe n’wana loyi eku feni. Anakanya ndlela leyi noni leyi a yi tsake ha yona loko Eliya a ku: “Waswivo, n’wana wa wena wa hanya”! Endzhaku ka sweswo noni leyi yi byele Eliya yi ku: “Hakunene, sweswi ndza swi tiva leswaku u munhu wa Xikwembu ni leswaku rito ra Yehovha leri ri nga enon’wini wa wena i ntiyiso.”—1 Tih. 17:22-24.
Rungula leri nga eka 1 Tihosi ndzima 17 a ra ha vuli swin’wana hi wansati loyi. Hambiswiritano, leswi Yesu a vulavuleke kahle ha yena, swi nga ha endleka leswaku endzhaku ka sweswo u ye emahlweni a ri nandza wa Yehovha wo tshembeka kukondza a fa. (Luka 4:25, 26) Mhaka ya yena yi hi dyondzisa leswaku Xikwembu xi katekisa lava endlelaka malandza ya xona leswinene. (Mat. 25:34-40) Yi tiyisekisa leswaku Xikwembu xa va khathalela vanhu vo tshembeka, hambiloko va langutane ni swiyimo swo tika swinene. (Mat. 6:25-34) Rungula leri ri tlhela ri nyikela vumbhoni bya leswaku Yehovha wa swi navela ku pfuxa lava feke ni leswaku wa swi kota. (Mint. 24:15) Hakunene leswi i swivangelo leswinene ngopfu swo tsundzuka noni ya le Sarepta.
“Hikuva u veke xinakulobye xakwe eka mina, ndzi ta tlhela ndzi n’wi ponisa. Ndzi ta n’wi sirhelela hikuva u tiva vito ra mina.”—PS. 91:14.
1, 2. Hi kwihi ku hambana loku hi nga na kona eka swiyimo swa ndyangu ni le ka ndlela leyi hi dyondzeke ntiyiso ha yona?
YEHOVHA hi yena a endleke lunghiselelo ra ndyangu. (Efe. 3:14, 15) Hambiswiritano, niloko hi huma endyangwini wun’we hi ni vumunhu ni swiyimo leswi nga faniki. U nga ha va u tshame ni vatswari va wena ku sukela loko u velekiwile ku fikela loko se u kurile. Van’wana va nga ha va va feriwe hi vatswari va vona, kumbexana va dlayiwe hi vuvabyi, mhangu kumbe khombo rin’wana. Kasi van’wana a va va tivi vatswari va vona.
2 Ni swirho swa ndyangu lowu nga vagandzeri va Yehovha swi dyondze ntiyiso hi tindlela to hambana. U nga ha va u ‘kulele entiyisweni,’ hilaha van’wana va vulaka hakona, naswona vatswari va wena va ku dyondzise milawu ya Xikwembu hi ku phindha-phindha. (Det. 6:6, 7) Kumbe u un’wana wa vanhu va magidi lava dyondzeke ntiyiso loko malandza man’wana ya Yehovha ma ri karhi ma chumayela.—Rhom. 10:13-15; 1 Tim. 2:3, 4.
3. I yini leswi hinkwerhu ka hina hi fanaka ha swona?
3 Hambileswi ndlela leyi hi kurisiweke ha yona ni ndlela leyi hi wu kumeke ha yona ntiyiso yi hambanaka, hinkwerhu ka hina hi ni swilo leswi hi fanaka ha swona. Leswi Adamu a nga yingisangiki Xikwembu, hinkwerhu hi velekiwe hi nga hetisekanga, hi ri ni xidyoho naswona ha fa. (Rhom. 5:12) Nilokoswiritano, tanihi vagandzeri va ntiyiso, hi nga vitana Yehovha hi ku i “Tata wa hina.” Loko Esaya 64:8 yi vulavula hi vanhu va Xikwembu va le minkarhini ya khale lava a va hlawuriwile, yi ri: “Wena Yehovha, u Tata wa hina.” Ku tlula kwalaho, Yesu u sungule xikhongelo xa yena xa xikombiso hi marito lama nge: “Tata wa hina la nge matilweni, vito ra wena a ri kwetsimisiwe.”—Mat. 6:9.
4, 5. Loko hi ri karhi hi kambisisa ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona Yehovha, Tata wa hina, hi fanele hi anakanyisisa hi yini?
4 Tata wa hina wa le tilweni wa hi khathalela a tlhela a hi sirhelela tanihi vanhu lava vitanaka vito rakwe hi ripfumelo. Hi ku ya hi mupisalema Yehovha u te: “Hikuva [mugandzeri wa ntiyiso] u veke xinakulobye xakwe eka mina, ndzi ta tlhela ndzi n’wi ponisa. Ndzi ta n’wi sirhelela hikuva u tiva vito ra mina.” (Ps. 91:14) Hakunene, Yehovha Xikwembu u hi ponisa hi ndlela ya rirhandzu eka valala va hina a tlhela a hi sirhelela tanihi vanhu vakwe, leswaku hi nga lovisiwi.
5 Leswaku hi kurisa ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona Tata wa hina wa le tilweni, a hi buleni hi tinhla tinharhu ta nkoka: (1) Tata wa hina i Munyiki. (2) Yehovha i Musirheleri wa hina. (3) Naswona Xikwembu i Munghana wa hina lonkulu. Loko hi ri karhi hi kambisisa tinhla leti, a hi anakanyisiseni hi vuxaka bya hina ni Xikwembu kutani hi dyondza ndlela leyi hi nga xi fundzhaka ha yona tanihi Tata wa hina. Swi ta tlhela swi hi vuyerisa ku anakanyisisa hi mikateko leyi Yehovha a tshembisaka ku yi nyika lava tshinelaka eka yena.—Yak. 4:8.
6. Hi yihi ndlela yin’wana leyi Yehovha a tikombisaka ha yona a ri Munyiki wa “nyiko yin’wana ni yin’wana leyinene”?
6 Mudyondzisiwa Yakobo u tsale a ku: “Nyiko yin’wana ni yin’wana leyinene ni nyiko yin’wana ni yin’wana leyi hetisekeke yi huma ehenhla, hikuva yi xika hi le ka Tata wa mavoningo ya le xibakabakeni.” (Yak. 1:17) Vutomi i nyiko leyikulu leyi humaka eka Yehovha. (Ps. 36:9) Loko hi tirhisa vutomi bya hina leswaku hi endla ku rhandza ka Xikwembu, hi ta kuma mikateko yo tala sweswi naswona hi ta va ni ntshembo wo kuma vutomi lebyi nga heriki emisaveni leyintshwa. (Swiv. 10:22; 2 Pet. 3:13) Kambe leswi swi kotekisa ku yini hikwalaho ka leswi hi tswariweke hi nga hetisekanga, hi dyohaka naswona hi faka hikwalaho ka ku nga yingisi ka Adamu?
7. Xikwembu xi hi pfulele njhani ndlela leswaku hi va ni vuxaka lebyikulu na xona?
7 Entiyisweni, Yehovha i Munyiki Lonkulu hi tindlela to tala swinene. Hi xikombiso, musa wa yena lowukulu ngopfu wu n’wi susumetela ku hi kutsula. Hinkwerhu ka hina ha dyoha naswona hi tswariwe hi nga hetisekanga hikwalaho ka Adamu tata wa hina wo sungula. (Rhom. 3:23) Nilokoswiritano, hikwalaho ka rirhandzu ra Yehovha, u teke goza ku sungula leswaku a hi pfulela ndlela yo va ni vuxaka lebyikulu na yena. Muapostola Yohane u tsale a ku: “Rirhandzu ra Xikwembu ri kombisiwile eka hina, hileswi Xikwembu xi rhumeke N’wana wa xona la tswariweke a ri swakwe emisaveni leswaku hi ta kuma vutomi ha yena. Rirhandzu ri tise xileswi, ku nga ri leswaku hina hi rhandze Xikwembu, kambe xona xi hi rhandzile kutani xi rhuma N’wana wa xona a va gandzelo ra ku vuyelelana ra swidyoho swa hina.”—1 Yoh. 4:9, 10.
8, 9. Yehovha u tikombise a ri Munyiki Lonkulu enkarhini wa Abrahama na Isaka hi ndlela yihi? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
8 Kwalomu ka 1893 B.C.E., xiendlakalo lexi humeleleke Abrahama xi kombisa ndlela leyi Yehovha a nga ta va nyika ha yona vutomi lebyi nga heriki vanhu lava yingisaka. Vaheveru 11:17-19 yi ri: “Hi ripfumelo Abrahama, loko a ringiwa, u lave ku nyikela Isaka, kutani munhu la amukeleke switshembiso hi ku tsaka u ringete ku nyikela n’wana wakwe la tswariweke a ri swakwe, hambileswi a a byeriwe leswi: ‘Leswi nga ta vuriwa “mbewu ya wena” swi ta ta hi Isaka.’ Kambe a a anakanya leswaku Xikwembu a xi ta swi kota ku n’wi pfuxa hambi ku ri eka lava feke; naswona ku sukela kwalaho u tlhele a n’wi amukela hi ndlela yo fanekisela.” Swa olova ku vona ku yelana loku nga kona. Yehovha u nyikele hi N’wana wakwe, Yesu Kreste hikwalaho ka vanhu.—Hlaya Yohane 3:16, 36.
9 Isaka u fanele a tsake swinene loko a xiya leswaku a swi nga ha bohi leswaku a dlayiwa leswaku a ta va gandzelo! A swi kanakanisi leswaku u ri tlangele swinene lunghiselelo ra Xikwembu ra leswaku ku nga endliwi gandzelo ha yena kambe ku tirhisiwa khuna leri a ri khomeke hi timhondzo ekhwatini leri a ri ri kusuhi ni kwalaho. (Gen. 22:10-13) A swi hlamarisi leswi ndhawu yoleyo yi vitaniweke “Yehovha-yire,” leswi hi Xiheveru swi vulaka leswaku “Yehovha U Ta Nyika.”—Gen. 22:14.
10, 11. I vamani lava rhangeleke eka “vutirheli bya ku vuyelelana,” naswona va swi endlise ku yini sweswo?
10 Loko hi ri karhi hi anakanyisisa hi ndlela leyi Yehovha a tikombisaka ha yona a ri Munyiki Lonkulu, hi xi tlangela swinene xiavelo xa nkoka lexi endliweke hi Yesu Kreste, hilaha Pawulo a xi tlangeleke hakona loko a tsala a ku: “Leswi hi swona leswi hi swi avanyiseke, leswaku munhu un’we u fele hinkwavo; xisweswo hinkwavo va file; naswona u fele hinkwavo leswaku lava va hanyaka va nga ha tihanyeli, kambe va hanyela loyi a va feleke a tlhela a pfuxiwa.”—2 Kor. 5:14, 15.
11 Leswi Vakreste vo sungula a va rhandza Xikwembu va tlhela va tlangela lunghelo lerikulu ra ku xi tirhela, va amukele “vutirheli bya ku vuyelelana” hi ntsako. Ntirho wa vona wo chumayela ni wo endla vadyondzisiwa wu pfulele vanhu va timbilu letinene ndlela yo va ni ku rhula ni Xikwembu, va va vanghana va xona naswona eku heteleleni va va vana va xona va moya. Namuntlha, malandza ya Yehovha lama totiweke ma endla vutirheli lebyi fanaka. Ntirho lowu ma wu endlaka wa ku va vayimeri va Xikwembu na Kreste wu endla leswaku vanhu lava nga ni mboyamelo lowunene va kokeleka eka Yehovha kutani va va vapfumeri.—Hlaya 2 Vakorinto 5:18-20; Yoh. 6:44; Mint. 13:48.
12, 13. Hi nga swi kombisa njhani leswaku hi tlangela malunghiselelo ya Yehovha yo tala?
12 Vakreste hinkwavo lava nga ni ntshembo wo hanya laha misaveni va hlanganyela ni vatotiwa entirhweni wo chumayela hi Mfumo, hikwalaho ka leswi va nkhensaka Yehovha tanihi Munyiki Lonkulu. Entirhweni lowu hi tirhisa Bibele, ku nga lunghiselelo rin’wana lerikulu ra Xikwembu. (2 Tim. 3:16, 17) Loko hi ri tirhisa hi vutshila Rito ra Xikwembu leri huhuteriweke evutirhelini bya hina, hi nyika van’wana nkarhi wo kuma vutomi lebyi nga heriki. Un’wana ni un’wana wa hina u titshege hi lunghiselelo rin’wana leri humaka eka Yehovha leswaku ri hi pfuna ku endla ntirho lowu, ku nga moya lowo kwetsima wa yena. (Zak. 4:6; Luka 11:13) Vuyelo bya kona bya hlamarisa, hilaha swi kombisiwaka hakona eka nkandziyiso wun’wana ni wun’wana wa Buku Ya Lembe Ya Timbhoni Ta Yehovha. Mawaku lunghelo ro hlanganyela entirhweni lowu wo dzunisa Tata wa hina tlhelo Munyiki!
13 Leswi Xikwembu xi hi nyikeke swilo swo tala, hi fanele hi tivutisa swivutiso leswi: ‘Xana ndzi endla hinkwaswo leswi ndzi nga swi kotaka entirhweni wa nsimu leswaku ndzi kombisa Yehovha ndlela leyi ndzi ma tlangelaka ha yona malunghiselelo lawa a hi endleleke wona? Ndzi nga va muhuweleri wo antswa wa mahungu lamanene hi ndlela yihi?’ Hi nga kombisa leswaku hi tlangela malunghiselelo lamakulu ya Xikwembu hi ku rhangisa timhaka ta Mfumo evuton’wini bya hina. Loko hi endla tano, Yehovha u ta tiyiseka leswaku u hi nyika leswi hi swi pfumalaka. (Mat. 6:25-33) Leswi Xikwembu xi hi rhandzaka, hi lava ku endla leswi hi nga swi kotaka leswaku hi xi tsakisa.—Swiv. 27:11.
14. Yehovha u ve Muponisi wa vanhu va yena hi ndlela yihi?
14 Mupisalema Davhida u yimbelerile a ku: “Ndza xaniseka naswona ndzi xisiwana. Yehovha wa ndzi khathalela. U mupfuni wa mina ni Muponisi wa mina.” (Ps. 40:17) Yehovha hi ku phindha-phindha u ve Muponisi wa vanhu vakwe tanihi ntlawa, ngopfu-ngopfu loko va xanisiwa hi ndlela ya tihanyi ni loko va hlotiwa hi valala va vona. Hi wu tlangela swinene mpfuno wa Xikwembu eminkarhini yo tano ni malunghiselelo yo tala ya moya lawa xi hi endlelaka wona nkarhi na nkarhi!
15. Kombisa ndlela leyi tatana la nga ni rirhandzu a n’wi sirheleleke ha yona n’wana wakwe.
15 Tatana la nga ni rirhandzu u khathalela vana vakwe a tlhela a va sirhelela. Hi ntumbuluko u ta ringeta ku va ponisa loko va ri ekhombyeni. Makwerhu un’wana u tsundzuka xiendlakalo xin’wana lexi endlekeke loko a ha ri mufana. Yena ni tata wakwe a va muka va huma ensin’wini laha a va fanele va tsemakanya xinambyana. Mpfula leyikulu leyi neke mixo wolowo a yi endle leswaku xinambyana xolexo xi khapakhapa. Loko va tsemakanya xinambyana xexo a va fanele va suka eka ribye rin’we lerikulu va tlulela eka rin’wana. Mufana loyi a a famba emahlweni ka tata wakwe, ivi a nga kandziyi kahle eka ribye rin’wana, hiloko a wela ematini wolawo lama khapakhapaka. Mufana loyi u tlangele swinene leswi tata wakwe a hatleke a n’wi khoma hi le katleni kutani a n’wi ponisa leswaku a nga nweli. Tata wa hina wa le tilweni wa hi sirhelela eka makhombo lama nga kona emisaveni leyi yo homboloka ni le ka mufumi wa yona, Sathana. Yehovha i Musirheleri lonkulu ku tlula munhu wihi ni wihi.—Mat. 6:13; 1 Yoh. 5:19.
16, 17. Yehovha u va pfune njhani Vaisrayele a tlhela a va sirhelela loko va lwa ni Vaamaleke?
16 Nsirhelelo wa rirhandzu wa Yehovha wu kombisiwe kahle hi leswi endlekeke endzhaku ka loko a kutsule Vaisrayele evuhlongeni bya le Egipta kutani a va sirhelela hi ndlela ya singita loko va tsemakanya Lwandle ro Tshwuka hi 1513 B.C.E. Endzhaku ko famba emananga va kongome eNtshaveni ya Sinayi, Vaisrayele va fike eRefidimi.
17 Hi ku ya hi vuprofeta bya Xikwembu lebyi nga eka Genesa 3:15, swi nga ha endleka leswaku Sathana a a swi hisekela swinene ku hlasela Vaisrayele lava a va tikomba va nga sirhelelekanga. Sweswo u swi endlile hi ku tirhisa Vaamaleke, lava a va ri valala va vanhu va Xikwembu. (Tinhl. 24:20) Anakanya hi leswi Yehovha a swi endleke hi ku tirhisa vavanuna va mune vo tshembeka, ku nga Yoxuwa, Muxe, Aroni na Huru. Loko Yoxuwa a ri karhi a lwa ni Vaamaleke, exitsungeni lexi nga ekusuhi a ku tshame Muxe, Aroni na Huru. Vaisrayele a va tikomba va ri ni matimba loko Muxe a tlakusele mavoko yakwe ehenhla. Loko mavoko yakwe ma karhele, Aroni na Huru va ma seketerile. Hikwalaho “Yoxuwa [u hlule] Amaleke ni vanhu vakwe” hi ku pfuniwa ni ku sirheleriwa hi Yehovha. (Eks. 17:8-13) Muxe u ake alitari kwalaho, a yi vitana leswaku i “Yehovha-nisi,” leswi hi Xiheveru swi vulaka leswaku “Yehovha I Vutumbelo Bya Mina.”—Hlaya Eksoda 17:14, 15.
18, 19. Hi wihi nsirhelelo lowu Xikwembu xi wu nyikeke malandza ya xona enkarhini wa hina?
18 Yehovha u sirhelela lava n’wi rhandzaka va tlhela va n’wi yingisa. Ku fana ni Vaisrayele loko va ri eRefidimi, hi titshege hi Xikwembu leswaku xi hi sirhelela loko hi hlaseriwa hi valala va hina. Hakanyingi Yehovha u hi sirhelerile tanihi ntlawa, naswona wa hi sirhelela eka minhlaselo ya Diyavulosi. Anakanya hi minkarhi yo tala laha Xikwembu xi sirheleleke vamakwerhu lava a va xanisiwa hikwalaho ka leswi a va nga hlanganyeli etimhakeni ta nyimpi. Hi xikombiso, sweswo swi ve tano hi nkarhi wa Manazi eJarimani ni le matikweni man’wana hi va-1930 ni le ku sunguleni ka va-1940. Loko hi hlaya hi tlhela hi anakanyisisa hi timhaka ta vutomi ni mintokoto leyi nga eka Buku Ya Lembe malunghana ni ndlela leyi Xikwembu xi va sirheleleke ha yona vanhu va xona loko va xanisiwa, swi ta tiyisa ndlela leyi hi n’wi tshembaka ha yona Yehovha tanihi Vutumbelo bya hina.—Ps. 91:2.
19 Yehovha u tlhela a hi sirhelela hi ku hi nyika switsundzuxo swa rirhandzu hi ku tirhisa nhlengeletano yakwe ni minkandziyiso ya yona. Xiya ndlela leyi switsundzuxo sweswo swi hi sirheleleke ha yona emalembeni ya sweswinyana. Loko misava yi ya emahlweni yi godzomberiwa hi timhaka ta masangu, ku rhandza byala ni swifaniso swo navetisa rimbewu, Yehovha u hi nyike switsundzuxo swa nkoka ni mpfuno lowu kongomeke leswaku a hi sirhelela leswaku hi nga endli swilo leswi nga onhaka vuxaka bya hina na yena. Hi xikombiso, hi kuma ndzayo leyi humaka eka Tata wa hina wa le tilweni yo papalata vanghana vo biha hi ku ti tirhisa hi ndlela yo biha tindhawu to tiendlela vanghana eka tona eka Internet.*—1 Kor. 15:33.
20. Hi wihi nsirhelelo ni nkongomiso leswi hi swi kumaka evandlheni ra Vukreste?
20 Hi nga swi kombisa njhani leswaku hi “[dyondzisiwa] hi Yehovha” hakunene? Hi ku yingiserisisa swileriso swakwe. (Esa. 54:13) Mavandlha ya hina i ndhawu leyi sirhelelekeke laha hi kumaka nkongomiso ni nsirhelelo, laha vavanuna vo tshembeka lava nga vakulu va hi nyikaka mpfuno ni ndzayo leyi humaka eMatsalweni. (Gal. 6:1) Yehovha u tirhisa “tinyiko [leti] leti nga vanhu” leswaku ti hi khathalela hi ndlela ya rirhandzu. (Efe. 4:7, 8) Hi fanele hi endla yini loko ti hi nyika ndzayo? Hi fanele hi ti yingisa hi mbilu hinkwayo hikuva loko hi endla tano Xikwembu xi ta hi katekisa.—Hev. 13:17.
21. (a) Hi fanele hi tiyimisela ku endla yini? (b) Ku ta tlhuvutsiwa yini exihlokweni lexi landzelaka?
21 A hi tiyimiseleni ku pfuniwa hi moya lowo kwetsima xisweswo hi pfumela ku kongomisiwa hi Tata wa hina wa le tilweni. Hi fanele hi tlhela hi anakanyisisa hi vutomi bya N’wana wakwe, Yesu Kreste, loyi hi tikarhatelaka ku landzela xikombiso xakwe lexi hlamarisaka. Yesu u kume hakelo leyikulu hileswi a yingiseke ku ya fika eku feni. (Filp. 2:5-11) Loko na hina hi tshemba Yehovha hi timbilu ta hina hinkwato, hi ta katekisiwa ku fana na yena. (Swiv. 3:5, 6) Hikwalaho onge minkarhi hinkwayo hi nga titshega hi Yehovha tanihi Munyiki ni Musirheleri la tlulaka munhu wihi na wihi. Ku n’wi tirhela i lunghelo lerikulu leri hi tiselaka ntsako! Ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona yi ta kula loko hi anakanyisisa hi yinhla ya vunharhu ya ndlela leyi Tata wa hina a hi khathalelaka ha yona—vunghana byakwe. Xihloko lexi landzelaka xi ta hlamusela ndlela leyi Yehovha a nga Munghana wa hina lonkulu ha yona.
^ ndzim. 19 Swikombiso swa switsundzuxo swo tano swi nga kumiwa eka xihloko lexi nge “Tirhisa Internet Hi Vutlhari” eka Xihondzo xo Rindza, xa August 15, 2011, matluka 3-5 ni lexi nge “Tivoneleni Eka Mintlhamu Ya Diyavulosi!” ni lexi nge “Yimani Mi Tiya Naswona Mi Papalata Mintlhamu Ya Sathana!” eka Xihondzo xo Rindza, xa August 15, 2012, matluka 20-29.
“[Abrahama] a vuriwa ‘nakulobye wa Yehovha.’”—YAK. 2:23.
1. Hi byihi vuswikoti lebyi hi nga na byona leswi hi vumbiweke hi xifaniso xa Xikwembu?
VANHU va tala ku vula marito lama nge “swiendlo swa jaha leri swi fana ni swa tata wa rona.” Entiyisweni, vana vo tala va fana ni vatswari va vona. Phela, n’wana un’wana ni un’wana u tekelela timfanelo ta tata wakwe ni ta mana wakwe. Yehovha, Tata wa hina wa le tilweni i Munyiki wa vutomi. (Ps. 36:9) Kutani hina tanihi vana vakwe va nyama hi fana na yena hi tindlela to tala. Leswi hi vumbiweke hi xifaniso xa yena, hi ni vuswikoti byo anakanya, byo endla swiboho ni byo endla vunghana lebyikulu ni vanhu van’wana.—Gen. 1:26.
2. Swi nga kotekisa ku yini leswaku Yehovha a va Munghana wa hina?
2 Yehovha a nga va Munghana wa hina lonkulu. Na hina hi nga kota ku va vanghana va yena hikwalaho ka leswi a hi rhandzaka ni loko hi va ni ripfumelo eka yena ni le ka N’wana wakwe. Yesu u te: “Xikwembu xi rhandze misava swinene xi kala xi nyikela hi N’wana wa xona la tswariweke a ri swakwe, leswaku un’wana ni un’wana loyi a kombisaka ripfumelo eka yena a nga lovisiwi kambe a va ni vutomi lebyi nga heriki.” (Yoh. 3:16) Ku ni swikombiso swo tala swa vanhu lava va tshameke va va vanghana lavakulu va Yehovha. A hi kambisiseni swimbirhi swa swona.
3, 4. I yini lexi endleke leswaku vunghana bya Abrahama na Yehovha byi hambana ni vuxaka bya Vaisrayele na Yehovha?
3 Yehovha u hlamusele kokwa wa Vaisrayele a ku i “Abrahama nakulorhi.” (Esa. 41:8) I yini lexi endleke leswaku wanuna yoloye wo tshembeka a va ni vunghana lebyikulu ni Muvumbi wakwe? A ku ri ripfumelo ra Abrahama.—Gen. 15:6; hlaya Yakobo 2:21-23.
4 Vatukulu va Abrahama lava veke tiko ra khale ra Israyele na vona Yehovha a a ri Tata wa vona tlhelo Munghana wa vona. Hambiswiritano, khombo ra kona vunghana bya vona ni Xikwembu byi vuye byi hela. Ha yini? Hikuva va tsandzekile ku tshama va ri karhi va ri ni ripfumelo eka switshembiso swa Yehovha.
5, 6. (a) Swi tise ku yini leswaku Yehovha a va Munghana wa wena? (b) I swivutiso swihi leswi hi faneleke hi tivutisa swona?
5 Loko u ya u dyondza hi Yehovha, ripfumelo ra wena ra tiya eka yena naswona u ya u n’wi rhandza swinene. Anakanya hi nkarhi lowu u nga dyondza ro sungula leswaku Xikwembu i Munhu wa xiviri, loyi u nga vaka munghana wa xona lonkulu. U tlhele u dyondza leswaku hinkwerhu ka hina hi tswariwe hi ri ni xidyoho hikwalaho ka leswi Adamu a nga yingisangiki. U tlhele u twisisa leswaku vanhu hinkwavo va hambanisiwe ni Xikwembu. (Kol. 1:21) Endzhaku ka sweswo u xiye leswaku Tata wa hina wa le tilweni la nga ni rirhandzu a hi munhu loyi a nga le kule swinene loyi a nga riki na mhaka na hina. Loko hi dyondze hi lunghiselelo rakwe ra gandzelo ra nkutsulo ra Yesu kutani hi va ni ripfumelo eka lunghiselelo rolero, hi sungule ku va ni xinghana ni Xikwembu.
6 Loko hi anakanya hi ndlela leyi hi n’wi tiveke ha yona Yehovha, hi fanele hi tivutisa swivutiso leswi: ‘Xana vunghana bya mina ni Xikwembu byi le ku kuleni? Xana ndlela leyi ndzi tshembaka Yehovha ha yona yi tiyile ni ndlela leyi ndzi n’wi rhandzaka ha yona tanihi Munghana wa mina la rhandzekaka ya kula siku ni siku?’ Munhu un’wana wa le minkarhini ya khale loyi a a ri ni vuxaka lebyikulu na Yehovha a ku ri Gidiyoni. Sweswi a hi kambisiseni xikombiso xakwe lexinene kutani hi xi landzela.
7-9. (a) Gidiyoni u ve ni ntokoto wihi wo hlamarisa, naswona byi ve byihi vuyelo bya wona? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.) (b) Hi nga byi tiyisa njhani vunghana bya hina na Yehovha?
7 Muavanyisi Gidiyoni u tirhele Yehovha enkarhini wo tika endzhaku ka loko Vaisrayele va nghene eTikweni leri Tshembisiweke. Vaavanyisi ndzima 6 yi hlamusela leswaku ntsumi ya Yehovha yi endzele Gidiyoni le Ofira. Hi nkarhi wolowo Vaisrayele a va xungetiwa swinene hi Vamidiyani lava a va akelane na vona naswona a va va hlaserile ko hlayanyana. Hi yona mhaka Gidiyoni a a hula koroni exikamelweni xa madiriva ku nga ri enhoveni leswaku a ta yi susa a yi tumbeta hi ku hatlisa. Leswi Gidiyoni a a hlamarisiwe hi leswi ntsumi yi humeleleke eka yena yi tlhela yi n’wi vitana “wa matimba, wa vurhena,” u vutisile loko Yehovha, loyi a kutsuleke Vaisrayele etikweni ra Egipta, a a ta va pfuna hi nkarhi wolowo hakunene. Loko yi vulavulela Muvumbi, ntsumi yi tiyisekise Gidiyoni leswaku Yehovha a a ta n’wi pfuna.
8 Gidiyoni u tivutisile leswaku a a ta swi kotisa ku yini ku “ponisa Israyele exandleni xa Midiyani.” Yehovha u n’wi nyike nhlamulo leyi a yi ri erivaleni a ku: “Hikuva ndzi ta va na wena, kunene u ta dlaya Midiyani onge hiloko a ri munhu un’we.” (Vaav. 6:11-16) Gidiyoni u kombele xikombiso lexi humaka eka Xikwembu, kumbexana a ha tivutisa leswaku sweswo a swi ta endleka njhani. Xiya leswaku eka bulo leri Gidiyoni a a nga kanakani leswaku Yehovha a a ri Munhu wa xiviri.
9 Leswi humeleleke endzhaku ka leswi swi tiyise ripfumelo ra Gidiyoni swi tlhela swi n’wi endla a tshinela eka Xikwembu. Gidiyoni u lunghiselele swakudya kutani a swi nyika ntsumi. Loko swakudya swoleswo swi hisiwe hi ndzilo hi singita endzhaku ka loko ntsumi yi swi khumbe hi nhonga ya yona, Gidiyoni u swi xiyile leswaku ntsumi leyi hakunene a yi ri muyimeri wa Yehovha. Gidiyoni loyi a a hlamarile u te: “Oho, Yehovha, Hosi leyi Lawulaka, hikwalaho ka leswi ndzi voneke ntsumi ya Yehovha hi langutane hi swikandza!” (Vaav. 6:17-22) Kambe xana xiendlakalo xolexo xi herise vunghana bya Gidiyoni ni Xikwembu? Nikatsongo! Xi byi tiyisile. Gidiyoni u tive Yehovha hi ndlela leyi endleke leswaku a titwa a ri ni ku rhula ni Xikwembu. Sweswo hi swi tiva hikwalaho ka vito leri Gidiyoni a ri thyeke alitari leyi a yi akeke kwalaho—“Yehovha-xalomu.” Vito rolero hi Xiheveru ri vula leswaku “Yehovha I Ku Rhula.” (Hlaya Vaavanyisi 6:23, 24.) Loko hi anakanyisisa hi leswi Yehovha a hi endlelaka swona siku ni siku, hi sungula ku swi xiya leswaku i Munghana wa ntiyiso. Ku khongela eka Xikwembu nkarhi na nkarhi swi endla hi titwa hi ri ni ku rhula lokukulu swi tlhela swi tiyisa vunghana bya hina na xona.
10. Hi ku ya hi Pisalema 15:3, 5, i yini leswi Yehovha a swi languteleke eka hina loko hi lava ku va vanghana vakwe?
10 Hambiswiritano, leswaku Yehovha a va Munghana wa hina, hi fanele hi fikelela swilaveko swo karhi. Eka Pisalema 15, Davhida u yimbelele hi leswi hi faneleke hi swi endla leswaku hi va ‘vaendzi entsongeni wa Yehovha,’ hileswaku, hi va vanghana va Xikwembu. (Ps. 15:1) A hi kambisiseni swilaveko swimbirhi—ku papalata ku lumbeta ni ku endla swilo hi ku tshembeka. Malunghana ni timhaka leti, Davhida u vule leswi malunghana ni muendzi entsongeni wa Yehovha: “A nga [lumbeti] hi ririmi rakwe. . . . A nga xi amukelanga xifumbarheriso leswaku ku hluriwa la pfumalaka nandzu.”—Ps. 15:3, 5.
11. Ha yini hi fanele hi papalata ku lumbeta van’wana?
11 Eka pisalema yin’wana, Davhida u lemuxile a ku: “Hlayisani ririmi ra n’wina eka leswo biha.” (Ps. 34:13) Loko hi honisa ndzayo leyi leyi huhuteriweke, hi ta onha vunghana bya hina ni Tata wa hina wo lulama wa le tilweni. Entiyisweni, Sathana, nala lonkulu wa Yehovha u tiviwa hi ku lumbeta. Rito “Diyavulosi” ri huma eka rito ra Xigriki leri vulaka “mulumbeti.” Loko hi va ni vuxiyaxiya hi leswi hi swi vulaka eka van’wana ni leswi hi swi vulaka malunghana na vona, swi ta hi pfuna leswaku hi tshama hi ri vanghana va Yehovha. Hi fanele hi tivonela ngopfu-ngopfu langutelo leri hi nga na rona hi vamakwerhu lava vekiweke leswaku va rhangela evandlheni.—Hlaya Vaheveru 13:17; Yudha 8.
12, 13. (a) Ha yini hi fanele hi tshembeka eka swilo hinkwaswo? (b) Ku tshembeka ka hina ku nga ha va khumba njhani van’wana?
12 Malandza ya Yehovha ma tiviwa hi ku va vanhu vo tshembeka ku nga ri vadyeleri. Muapostola Pawulo u tsale a ku: “Hambetani mi hi khongelela, hikuva ha tshemba leswaku hi ni ripfalo ro tshembeka, hileswi hi navelaka ku tikhoma hi ku tshembeka eka swilo hinkwaswo.” (Hev. 13:18) Leswi hi tiyimiseleke ku “tikhoma hi ku tshembeka eka swilo hinkwaswo,” hi papalata ku kanganyisa vamakwerhu lava nga Vakreste. Hi xikombiso, loko va hi tirhela, ha tiyiseka leswaku hi va khoma kahle naswona hi va hakela mali leyi hi twananeke yona. Tanihi Vakreste, ha tshembeka eka vanhu lava hi tirhelaka ni le ka vanhu van’wana. Naswona loko hi thoriwe hi Mukreste-kulorhi, a hi fanelanga hi lava ku khomiwa hi ndlela yo hlawuleka.
13 Minkarhi yo tala vanhu emisaveni va bumabumela Timbhoni ta Yehovha hikwalaho ka ku tshembeka ka tona. Hi xikombiso, mukongomisi wa khampani yin’wana leyikulu leyi tirhanaka ni ku aka u xiye leswaku Timbhoni ta Yehovha ti endla leswi ti swi tshembiseke. U te: “Minkarhi hinkwayo mi endla leswi ku twananiweke ha swona.” (Ps. 15:4) Ku tshembeka koloko ku hi pfuna ku hlayisa vunghana bya hina na Yehovha. Ku tlula kwalaho, ku yisa ku dzuneka eka Tata wa hina wa le tilweni la nga ni rirhandzu.
14, 15. Hi nga va pfuna njhani van’wana leswaku va va vanghana va Yehovha loko hi ri entirhweni wa nsimu?
14 Hambileswi vanhu vo tala lava hi hlanganaka na vona ensin’wini va nga ha pfumelaka leswaku Xikwembu xi kona, a va xi teki tanihi Munghana wa vona lonkulu. Hi nga va pfuna njhani? Xiya swileriso leswi Yesu a swi nyikeke vadyondzisiwa vakwe va 70 loko a va rhuma hi vambirhi-mbirhi leswaku va ya chumayela: “Eka yindlu yin’wana ni yin’wana leyi mi nghenaka eka yona sungulani mi ku, ‘Onge ku rhula ku nga va ni yindlu leyi.’ Naswona loko nakulorhi wa ku rhula a ri kona, ku rhula ka n’wina ku ta va ehenhla ka yena. Kambe loko a nga ri kona, ku ta vuyela eka n’wina.” (Luka 10:5, 6) Vanhu va nga ha lava ku dyondza ntiyiso loko hi va ni xinghana eka vona. Loko hi va ni musa eka lava hi kanetaka, sweswo swi nga ha va pfuna ku ehlisa moya naswona va nga ha tiyimisela ku yingisela ntiyiso enkarhini lowu taka.
15 Loko hi hlangana ni vanhu lava ngheneke hi nhloko eka vukhongeri bya mavunwa kumbe lava rhandzaka mindhavuko leyi nga sekeriwangiki eMatsalweni, hi ya emahlweni hi va ni xinghana eka vona hi tlhela hi va lava rhuleke. Hi va amukela hi mandla mambirhi vanhu hinkwavo, ngopfu-ngopfu lava hetiweke matimba hi misava ya namuntlha ni lava lavaka ku dyondza leswi engetelekeke malunghana ni Xikwembu lexi hi xi gandzelaka. Swihloko leswi tlhandlamanaka leswi nge “Bibele Yi Hundzula Vutomi Bya Vanhu” swi hi nyika swikombiso swo tala leswinene swa vanhu vo tano.
16. Hi nga va vanghana va Yehovha tlhelo “vatirhi-kulobye” na yena hi ndlela yihi?
16 Vanhu lava tirhaka swin’we hakanyingi va va vanghana lavakulu. Vanhu hinkwavo lava tinyiketeleke eka Yehovha va ni lunghelo ra ku va vanghana va yena tlhelo “vatirhi-kulobye” na yena. (Hlaya 1 Vakorinto 3:9.) Loko hi ri karhi hi chumayela hi tlhela hi endla vadyondzisiwa, hi dyondza swo tala malunghana ni timfanelo leti hlamarisaka ta Tata wa hina wa le tilweni. Hi vona ndlela leyi moya wakwe lowo kwetsima wu hi pfunaka ha yona ku chumayela mahungu lamanene.
17. Swakudya swa moya leswi hi swi kumaka etinhlengeletanweni ni le mintsombanweni ya hina swi swi kombisa njhani leswaku Yehovha i Munghana wa hina?
17 Loko hi heta nkarhi wo tala entirhweni wo endla vadyondzisiwa, hi ta titwa hi tshinele swinene eka Yehovha. Hi xikombiso, hi xiya ndlela leyi Yehovha a va sivelaka ha yona vakaneti ku yimisa ntirho wa hina wo chumayela. Anakanya hi malembe ma nga ri mangani lama hundzeke. Hi swi vone kahle leswaku Xikwembu xa hi kongomisa. Hi hlamarisiwa hi ndlela leyi xi yaka emahlweni xi hi phamela swakudya swa moya leswi fuweke ha yona. Minongonoko ya mintsombano ni ya tinhlengeletano ta hina yi paluxa leswaku Tata wa hina hi rirhandzu u twisisa swiphiqo ni swilaveko swa hina. Ndyangu wun’wana wu tshame wu tsala papila ro tlangela ntsombano wu ku: “Nongonoko lowu wu fikelele timbilu ta hina hakunene. Hi yi vonile ndlela leyi Yehovha a n’wi rhandzaka ha yona un’wana ni un’wana wa hina ni leswaku u lava swilo swi hi fambela kahle.” Endzhaku ko ya entsombanweni wo hlawuleka le Ireland, mpatswa wun’wana lowu humaka eJarimani wu tlangele ndlela leyi wu amukeriweke hi malwandla ha yona wu tlhela wu khathaleriwa, kutani wu ku: “Kambe hi nkhensa swinene Yehovha na Hosi Yesu Kreste. Va hi rhambile leswaku hi va xiphemu xa tiko leri leri nga ni vun’we hakunene. A hi vulavuli hi vun’we ntsena kambe hi tiphina hi byona siku ni siku. Mintokoto leyi hi veke na yona loko hi ye entsombanweni wo hlawuleka le Dublin yi ta tshama yi ri karhi yi hi tsundzuxa hi lunghelo ra risima leri hi nga na rona ro tirhela Xikwembu xa hina lexikulu swin’we na n’wina vamakwerhu hinkwenu.”
18. Hi nga tivutisa yini malunghana ni ndlela leyi hi vulavurisanaka na Yehovha ha yona?
18 Vunghana bya kula loko ku ri ni ku vulavurisana lokunene. Namuntlha, vanhu va tshamela ku tirhisa Internet va tiendlela vanghana va tlhela va rhumelelana marungula. Kambe, xana loko hi ringanisa, hi heta nkarhi wo tanihi kwihi hi ri karhi hi vulavurisana na Yehovha, Munghana wa hina lonkulu? Hakunene i “Mutwi wa xikhongelo.” (Ps. 65:2) Kambe hi ri teka kangani goza ro vulavurisana na yena?
19. Hi wihi mpfuno lowu hi nga na wona loko swi hi tikela ku tiphofula eka Tata wa hina wa le tilweni?
19 Malandza man’wana ya Xikwembu a swi ma oloveli ku tiphofula ni ku vula leswi ma karhataka. Kambe, Yehovha u lava hi endla tano loko hi khongela. (Ps. 119:145; Swir. 3:41) Hambiloko swi hi tikela ku tirhisa marito ku hlamusela ndlela leyi hi titwaka ha yona, hi ni mpfuno. Pawulo u tsalele Vakreste va le Rhoma a ku: “Xiphiqo xa leswi hi faneleke ku khongelela swona, hilaha hi fanelaka ku endla hakona, a hi xi tivi, kambe moya hi woxe wa hi kombelela hi ku konya loku nga phofuriwiki. Kambe loyi a lavisisaka timbilu u tiva leswi moya wu vulaka swona, hikuva wu kombelela vakwetsimi hi ku pfumelelana ni Xikwembu.” (Rhom. 8:26, 27) Loko hi anakanyisisa hi marito lama kumekaka etibukwini ta Bibele to tanihi Yobo, Tipisalema na Swivuriso swi ta hi pfuna leswaku hi phofula ndlela leyi hi titwaka ha yona eka Yehovha.
20, 21. Marito ya Pawulo lama nga eka Vafilipiya 4:6, 7 ma hi chavelela njhani?
20 Loko hi langutane ni swiyimo swo tika, a hi tsundzukeni ndzayo leyi huhuteriweke leyi Pawulo a yi tsaleleke Vafilipiya leyi nge: “Mi nga vileli ha nchumu, kambe eka hinkwaswo tivisani Xikwembu swikombelo swa n’wina hi xikhongelo ni xikombelo swin’we ni ku nkhensa swikombelo swa n’wina.” Ku vulavula ko tano hi ku ntshunxeka ni Munghana wa hina lonkulu swi ta hi chavelela hakunene hikuva Pawulo u ya emahlweni a ku: “Ku rhula ka Xikwembu loku tlulaka miehleketo hinkwayo ku ta rindza timbilu ta n’wina ni matimba ya n’wina ya mianakanyo ha Kreste Yesu.” (Filp. 4:6, 7) Onge minkarhi hinkwayo hi nga teka “ku rhula ka Xikwembu” loku nga ringaniki na nchumu, loku rindzaka timbilu ta hina ni matimba ya hina ya ku anakanya ku ri ka nkoka swinene.
21 Xikhongelo xi hi pfuna ku va ni vunghana na Yehovha. Hikwalaho, a hi “[khongeleni] minkarhi hinkwayo.” (1 Tes. 5:17) Onge dyondzo leyi yi nga tiyisa vuxaka bya hina bya risima ni Xikwembu ni ku tiyimisela ka hina ku endla leswi xi lavaka hi swi endla. Naswona a hi tinyikeni nkarhi wo anakanyisisa hi mikateko leyi hi yi kumaka hileswi Yehovha a nga Tata wa hina hakunene, Xikwembu xa hina tlhelo Munghana wa hina.
Emasikwini ya Yohane lowo Khuvula, “vanhu a va ri eku languteleni, hinkwavo va ri karhi va kanela etimbilwini ta vona malunghana na Yohane: ‘Xana a nga va a ri Kreste?’” (Luka 3:15) Ha yini Vayuda a va langutele leswaku Mesiya a a ta humelela hi nkarhi wolowo? Ku ni swivangelo swo hlayanyana.
Endzhaku ka loko Yesu a velekiwile, ntsumi ya Yehovha yi humelele eka varisi lava a va khathalela mintlhambi ya vona enhoveni ekusuhi ni le Betlehema. Ntsumi yoleyo yi te: “Namuntlha mi velekeriwe Muponisi, loyi a nga Kreste Hosi, emutini wa Davhida.” (Luka 2:8-11) Endzhaku ka sweswo, ntsumi yoleyo yi joyiniwe hi “vunyingi bya vuthu ra le tilweni . . . [va] vonga Xikwembu [va] ku:* ‘Ku vangama a ku ve ehenhla-henhla eka Xikwembu, ni le henhla ka misava ku va ni ku rhula exikarhi ka vanhu lava amukelekaka.’”—Luka 2:13, 14.
Xitiviso xolexo xi va khumbe swinene varisi volavo lava titsongahataka. Va nambe va kongoma eBetlehema, naswona loko va fika va kuma Yosefa na Mariya na Yesu loyi a ha ri ricece, “va vule marito lawa va byeriweke wona malunghana ni n’wana loyi lontsongo.” Hikwalaho, “hinkwavo lava va swi tweke va hlamarisiwa hi swilo leswi varisi va va byeleke swona.” (Luka 2:17, 18) Xiga lexi nge “hinkwavo lava va swi tweke” xi vula leswaku varisi lava va vulavule ni van’wana handle ka Yosefa na Mariya. Endzhaku ka sweswo, loko varisi va muka, va ye emahlweni va “vangamisa ni ku vonga Xikwembu hikwalaho ka swilo hinkwaswo leswi va swi tweke ni leswi va swi voneke, hilaha va byeriweke swona hakona.” (Luka 2:20) Entiyisweni, varisi volavo a va tshamanga na swona swilo leswinene leswi va swi tweke malunghana na Kreste!
Loko Mariya a tisa n’wana wakwe wa mativula wa jaha eYerusalema leswaku a n’wi nyikela eka Yehovha, hilaha Nawu wa Muxe a wu lerise hakona, Ana muprofeta wa xisati u “[sungule] ku yisa minkhenso eka Xikwembu ni ku vulavula hi n’wana eka hinkwavo lava rindzeleke ku kutsuriwa ka Yerusalema.” (Luka 2:36-38; Eks. 13:12) Hikwalaho, mahungu ya leswaku Mesiya u humelerile ma ye emahlweni ma hangalaka.
Endzhakunyana, “vangoma va swilo swa le mpfhukeni lava humaka etindhawini ta le vuxeni va ta eYerusalema, va ku: ‘U kwihi loyi a nga velekeriwa ku va hosi ya Vayuda? Hikuva hi vone nyeleti ya yena loko hi ri evuxeni, kutani hi tele ku ta n’wi nkhinsamela.’” (Mat. 2:1, 2) Loko “Hosi Heroda a twa leswi, a karhateka, ni muti hinkwawo wa Yerusalema wu karhateka swin’we na yena; loko a hlengelete hinkwavo vaprista lavakulu ni vatsari va tiko, a sungula ku va vutisisa laha Kreste a a ta velekeriwa kona.” (Mat. 2:3, 4) Hikwalaho vanhu vo tala va lemukisiwile: Munhu loyi a a ta va Mesiya a a fikile!*
Luka 3:15, leyi tshahiweke hala henhla, yi kombisa leswaku Vayuda van’wana a va anakanya leswaku swi nga ha endleka leswaku Yohane lowo Khuvula a a ri Kreste. Hambiswiritano, Yohane u kanetane ni mhaka yoleyo hi ku vula marito lawa: “Loyi a taka endzhaku ka mina wa ndzi tlula hi matimba, loyi maphaxani ya yena swi nga ndzi faneriki ku ma hluvula. Yena u ta mi khuvula hi moya lowo kwetsima ni hi ndzilo.” (Mat. 3:11) Marito ya Yohane lama kombisaka ku titsongahata ma kurise ndlela leyi Mesiya a a languteriwe ha yona.
Xana Vayuda lava hanyeke kwalomu ka malembe ya 2 000 lama hundzeke va hlayele nkarhi lowu Mesiya a a ta fika ha wona va wu sekele eka vuprofeta bya mavhiki ya 70 lebyi tsariweke eka Daniyele 9:24-27? Hambileswi sweswo swi nga ha endlekaka, kambe a hi tiyiseki ha swona. Ntiyiso wa mhaka hi leswaku enkarhini wa Yesu a ku ri ni tinhlamuselo to tala leti kanetanaka ta mavhiki ya 70, naswona ku hava ni yin’we leyi fanaka ni ndlela leyi hi byi twisisaka ha yona sweswi vuprofeta lebyi.*
Vaessene, lava vanhu vo tala a va anakanya leswaku i mpambukwa wa Vayuda lowu a wu tihanyela woxe, a va dyondzisa leswaku Vamesiya vambirhi a va ta humelela loko malembe ya 490 ma ri ekusuhi ni ku hela, kambe a hi tiyiseki leswaku Vaessene a va sekele mahlayelelo ya vona eka vuprofeta bya Daniyele. Hambiloko a va ma sekele eka byona, swa tika ku anakanya leswaku Vayuda a va kuceteriwe hi mahlayelelo ya nxaxamelo wa swiendlakalo ya ntlawa wolowo lowu a wu hanya woxe.
Exikarhi ka lembe ra 101 ni ra 200 C.E., Vayuda van’wana a va pfumela leswaku mavhiki ya 70 a ma katsa nkarhi lowu sukelaka eku lovisiweni ka tempele yo sungula hi 607 B.C.E. ku ya eku lovisiweni ka tempele ya vumbirhi hi 70 C.E., kasi van’wana a va hlanganisa ku hetiseka ka vuprofeta lebyi ni nkarhi wa Vamakabiya lowu sunguleke kwalomu ka 170 B.C.E. Hikwalaho a ku nga ri na ku twanana loku twalaka malunghana ni ndlela leyi mavhiki ya 70 ma faneleke ma hlayeriwa ha yona.
Loko ndlela leyi mavhiki ya 70 a ma hlayeriwa ha yona a yi twisisiwe kahle eminkarhini ya vaapostola, munhu a a ta anakanya leswaku vaapostola ni Vakreste van’wana vo sungula a va ta vulavula hi wona tanihi vumbhoni bya leswaku Mesiya la tshembisiweke u fike hi nkarhi lowu faneleke a ri Yesu Kreste. Hambiswiritano, a ku na vumbhoni bya leswaku Vakreste vo sungula a va ma twisisa hi ndlela yoleyo.
Ku ni yinhla yin’wana leyi faneleke yi xiyiwa. Vatsari va Tievhangeli a va tala ku vula leswaku vuprofeta byo karhi lebyi kumekaka eMatsalweni ya Xiheveru byi hetiseke eka Yesu Kreste. (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16) Kambe, ku hava ni un’we wa vona la hlanganisaka ku humelela ka Yesu emisaveni ni vuprofeta bya mavhiki ya 70.
Hi ku katsakanya: A hi nge tiyisekisi leswaku vanhu va le nkarhini wa Yesu a va byi twisisa kahle vuprofeta bya mavhiki ya 70. Hambiswiritano, Tievhangeli ti nyikela swivangelo swin’wana leswi twalaka swa leswaku ha yini vanhu “a va ri eku languteleni” ka Mesiya.
^ ndzim. 4 Bibele a yi vuli leswaku tintsumi ti yimbelerile endzhaku ka ku velekiwa ka Yesu.
^ ndzim. 7 Hi nga ha tivutisa, Vangoma va swilo swa le mpfhukeni va ku vone njhani ku hlangana loku nga kona exikarhi ka ku humelela ka “nyeleti” eVuxeni ni ku velekiwa ka “hosi ya Vayuda”? Xana swi nga ha endleka leswaku va twe mahungu ya ku velekiwa ka Yesu loko va ri karhi va tsemakanya hi le Israyele?
^ ndzim. 9 Leswaku u kuma ndlela leyi hi byi twisisaka ha yona sweswi vuprofeta bya mavhiki ya 70, vona ndzima 11 ya buku leyi nge Nyikela Nyingiso Eka Vuprofeta Bya Daniyele!
Swiyimo leswi tshikilelaka swi nga hi khumba hi ndlela yo biha. Hi nga tshamela ku anakanya ha swona, swi hi tsanisa swi tlhela swi khumba ndlela leyi hi byi tekaka ha yona vutomi. Hosi Davhida wa le Israyele wa khale u hlaseriwe hi maxangu yo tala. U langutane njhani na wona? Eka pisalema leyi khumbaka mbilu, Davhida u hlamurile a ku: “Ndzi huwelele hi rito ra mina eka Yehovha, ndzi kombela mpfuno; ndzi kombele Yehovha hi rito ra mina leswaku a ndzi komba tintswalo. Ndzi hambete ndzi phofula mhaka leyi ndzi karhataka emahlweni ka yena; ndzi ye emahlweni ndzi n’wi byela hi maxangu ya mina, loko moya wa mina wu tsana endzeni ka mina. Kutani wena u yi tivile ndlela ya mina.” Davhida hi ku titsongahata u khongele eka Xikwembu a kombela mpfuno.—Ps. 142:1-3.
Eminkarhini yo tika, Davhida hi ku titsongahata u khongele eka Yehovha a kombela mpfuno
Eka pisalema yin’wana, Davhida u yimbelerile a ku: “Nchumu wun’we lowu ndzi wu kombeleke eka Yehovha—hi lowu ndzi nga ta wu rindzela, leswaku ndzi tshama endlwini ya Yehovha masiku hinkwawo ya vutomi bya mina, ndzi vona ku tsakisa ka Yehovha ni ku languta tempele yakwe hi ku tlangela.” (Ps. 27:4) Davhida a a nga ri Mulevhi, kambe n’wi anakanye a yime ehandle ka xivava xo kwetsima ekusuhi ni tabernakela laha vugandzeri bya ntiyiso a byi endleriwa kona hi nkarhi wolowo. Mbilu ya Davhida a yi tele ku nkhensa lerova a a lava ku heta masiku yakwe hinkwawo a ri kwalaho kutani a “vona ku tsakisa ka Yehovha.”
Marito lama nge “ku tsakisa” ma hlanganisiwa ni xiyimo kumbe mfanelo ya ku va “la amukelekaka kumbe la tsakisaka mianakanyo, matitwelo kumbe switwi.” Minkarhi hinkwayo Davhida a a ri tlangela lunghiselelo ra vugandzeri ra Xikwembu. Hi nga ha tivutisa hi ku, ‘Xana ndzi titwa hi ndlela leyi Davhida a a titwa ha yona?’
Enkarhini wa hina, lunghiselelo ra Yehovha ro n’wi tshinelela a ri endleriwi emuakweni wo karhi. Ku ri na sweswo, ri katsa tempele leyikulu ya moya ya Xikwembu—lunghiselelo ro kwetsima ra vugandzeri bya ntiyiso.* Loko hi ri ‘languta hi ku tlangela’ lunghiselelo leri, na hina hi nga “vona ku tsakisa ka Yehovha.”
Anakanya hi alitari ya koporo ya gandzelo ro hisiwa leyi a yi ri emahlweni ka nyangwa ya tabernakela. (Eks. 38:1, 2; 40:6) Alitari yoleyo a a yi yimela ku tiyimisela ka Xikwembu ku amukela miri wa Yesu wa nyama leswaku wu va gandzelo. (Hev. 10:5-10) Anakanya hi leswi sweswo swi vulaka swona eka hina! Muapostola Pawulo u tsarile: “Hi vuyelelane ni Xikwembu hi rifu ra N’wana wa xona enkarhini lowu a hi ri valala.” (Rhom. 5:10) Loko hi kombisa ripfumelo eka ngati leyi halatiweke ya Yesu, hi nga amukeleka hi tlhela hi tshembiwa hikwalaho ko va vanghana va Xikwembu. Hikwalaho, hi va ni “xinakulobye na Yehovha.”—Ps. 25:14.
Leswi ‘swidyoho swa hina swi hlanguriwaka,’ hi va ni ‘tinguva ta ku phyuphyisiwa leti humaka eka Yehovha.’ (Mint. 3:19) Xiyimo xa hina xi fana ni xa mubohiwa loyi a tisolaka hikwalaho ka swilo leswi a swi endleke enkarhini lowu hundzeke kutani a hundzuka loko a ha rindzele ku dlayiwa. Loko muavanyisi la nga ni ntwela-vusiwana a vona leswi, u susumeteleka ku sula xigwevo xa mubohiwa yoloye—a herisa xigwevo xakwe xa rifu. Mubohiwa yoloye u ta titwa a ntshunxekile a tlhela a tsaka. Ku fana ni muavanyisi yoloye, Yehovha u va kombisa tintswalo vanhu lava hundzukaka kutani a sula xigwevo xa vona xa rifu.
Swilo swin’wana leswi a swi endliwa eka vugandzeri bya ntiyiso leswi Davhida a a swi vona endlwini ya Yehovha a ku ri ku hlengeletana ka mintshungu ya Vaisrayele-kulobye, ku hlayiwa erivaleni ni ku hlamuseriwa ka Nawu, ku hisiwa ka murhi wa risuna ni ku endliwa ka ntirho wo kwetsima hi vaprista ni Valevhi. (Eks. 30:34-38; Tinhl. 3:5-8; Det. 31:9-12) Eminkarhini ya hina ku ni swilo leswi yelanaka ni leswi a swi endliwa evugandzerini bya ntiyiso le Israyele wa khale.
“Mawaku ndlela leyi swi nga swinene ha yona ni ku tsakisa ha yona loko vamakwavo va tshama swin’we hi vun’we” namuntlha ku fana ni le minkarhini ya khale! (Ps. 133:1) Ku ve ni ku andza lokukulu eka ‘nhlengeletano ya vamakwerhu’ ya le misaveni hinkwayo. (1 Pet. 2:17) Rito ra Xikwembu ra hlayiwa ri tlhela ri hlamuseriwa erivaleni eminhlanganweni ya hina. Yehovha u lunghiselele nongonoko lowu fuweke laha a hi letelaka kona, hi ku tirhisa nhlengeletano yakwe. Nakambe ku ni swakudya swo tala swa moya leswi kandziyisiweke leswi hi nga swi tirhisaka eka dyondzo ya munhu hi yexe kumbe ya ndyangu. Xirho xin’wana xa Huvo leyi Fumaka xi tshame xi ku: “Siku ni siku a ndzi tshama ndzi ri karhi ndzi anakanyisisa hi Rito ra Yehovha ni leswi ri vulaka swona ivi ndzi lavisisa vutivi ni ku twisisa kutani sweswo swi endle leswaku ndzi va ni rifuwo ra moya naswona ndzi eneriseka.” ‘Vutlhari byi nga tsakisa moya-xiviri wa hina.’—Swiv. 2:10.
Namuntlha, malandza ya Yehovha ma endla swikhongelo leswi amukelekaka eka yena siku ni siku. Eka Yehovha, swikhongelo swo tano swi fana ni nun’hwelo wo tsakisa wa murhi wa risuna. (Ps. 141:2) Moya-xiviri wa hina wa tsaka loko wu xiya leswaku Yehovha Xikwembu u hi tsakela swinene loko hi n’wi tshinelela hi xikhongelo xo titsongahata!
Muxe u khongerile a ku: “Ku tsakisa ka Yehovha Xikwembu xa hina a ku ve ehenhla ka hina, ni ntirho wa mavoko ya hina wu simeke wu tiya ehenhla ka hina.” (Ps. 90:17) Loko hi ri karhi hi endla ntirho wa hina wo chumayela hi ku hiseka, Yehovha wa wu katekisa. (Swiv. 10:22) Hi nga ha va hi pfune van’wana leswaku va dyondza ntiyiso. Kumbexana se hi ni malembe yo tala hi ri karhi hi tiyisela entirhweni wa nsimu hambiloko vanhu va nga ri tsakeli rungula ra hina, hi nga ri na rihanyo lerinene, hi twa ku vava emintlhavekweni kumbe hi xanisiwa. (1 Tes. 2:2) Nilokoswiritano, xana a hi ku vonanga “ku tsakisa ka Yehovha” hi tlhela hi xiya leswaku Tata wa hina wa le tilweni u tsakisiwa swinene hi matshalatshala ya hina?
Davhida u yimbelelele Yehovha a ku: “U vutumbelo bya mina, xiavelo xa mina [kumbe ndzhaka] etikweni ra lava va hanyaka.” (Ps. 142:5) Davhida a a xi tlangela swinene “xiavelo” xakwe, hileswaku, ku va ni vuxaka lebyi amukelekaka na Yehovha ni lunghelo ra ku n’wi tirhela. Ku fana na Davhida, hi nga ha weriwa hi maxangu, kambe hi ni mikateko yo tala swinene ya moya! Hikwalaho a hi yeni emahlweni hi tsakela vugandzeri bya ntiyiso naswona minkarhi hinkwayo hi ‘languta hi ku tlangela’ eka tempele ya moya ya Yehovha.
^ ndzim. 6 Vona Xihondzo xo Rindza xa July 1, 1996, matluka 14-24.
TOLO A NGA HA VUYI
“Munhu luya u fana na Makwerhu Russell!”—Munhu la hlaleleke “Photo-Drama” hi 1914.
LERI i lembe ra vu-100 ku sukela loko vanhu va yi vone ro sungula “Photo-Drama of Creation,” ku nga filimi ya swifaniso leyi endleriweke ku tiyisa ripfumelo eBibeleni tanihi Rito ra Xikwembu. Enkarhini lowu ku pfumela eka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo, ku xopaxopiwa ka Bibele ni ku kanakaniwa ka tidyondzo ta vukhongeri a swi tsanise ripfumelo ra vo tala, “Photo-Drama” yi lwele Yehovha tanihi Muvumbi.
Charles T. Russell, loyi a a rhangela Swichudeni swa Bibele, a a tshamela ku lavisisa ndlela leyi tirhaka swinene ni leyi hatlisaka yo hangalasa ntiyiso wa Bibele. Swichudeni swa Bibele se a swi ri ni malembe yo tlula 30 swi ri karhi swi tirhisa minkandziyiso ya hina. Hi nkarhi wolowo swi kokiwe rinoko hi nchumu lowu a wu tikomba wu ta tirha—swifaniso leswi tshuka-tshukaka.
Hi va-1890 vanhu va sungule ku kombisiwa swifaniso leswi tshuka-tshukaka leswi nga riki na mpfumawulo. Hi 1903, ku kombisiwe filimi ya vukhongeri ekerekeni yin’wana le Dorobeni ra New York. Vaendli va swifaniso leswi tshuka-tshukaka a va ha ku sungula ku swi endla hi 1912 loko Russell hi xivindzi a sungula ku endla malunghiselelo ya “Photo-Drama.” U swi xiyile leswaku endlelo leri a ri ta hundzisela ntiyiso wa Bibele hi ndlela leyi minkandziyiso a yi nga ta kota ku swi endla.
“Photo-Drama” leyi a yi lehe tiawara ta nhungu, leyi hi ntolovelo a yi kombisiwa hi swiyenge swa mune, a yi kombisa tinkulumo ta 96 to koma leti rhekhodiweke ta le Bibeleni leti a ti hlamuseriwa hi xivulavuri lexi a xi dumile lexi a xi ri ni rito leri swi fanelaka ku rhekhodiwa. Eka swivono swo tala a ku chayiwa vuyimbeleri bya classic. Vamakwerhu lava nga ni vutshila a va tlanga marikoti lawa a ku twala marito ni vuyimbeleri eka tigramafoni, va swi tlanga hi nkarhi wun’we ni tislaydi ta mivala-vala leti a ti ri ni mpfumawulo ni filimi ya timhaka leti dumeke ta le Bibeleni.
“A yi kombisa timhaka hinkwato ku sukela eku tumbuluxiweni ka tinyeleti ku ya eku chaputeni loku vangamaka ka Mfumo wa Kreste wa Gidi ra Malembe.”—F. Stuart Barnes, loyi a a ri ni malembe ya 14 hi 1914
Swifaniso swo tala swa filimi yoleyo ni tislaydi to tala ta nghilazi a swi huma eka vanhu lava a va rhekhoda tifilimi. Vampfampfarhuti va swifaniso lava nga ni vutshila va le Philadelphia, New York, Paris ni le London a va ti pende hi voko tislaydi ta nghilazi ni tifilimi, ha yin’we-yin’we. Ntlawa wa vatirhi le Kamareni ra le Bethele ra Swifaniso na vona va pende swo tala, hakanyingi va siva tislaydi leti fayekeke. Ku engetela eka tifilimi leti xaviweke, swirho swa ndyangu wa Bethele a swi tekiwa filimi le Yonkers leyi a yi ri ekusuhi, le New York, loko swi ri karhi swi tlanga swiyenge swa Abrahama, Isaka ni ntsumi leyi siveleke Abrahama ku endla gandzelo hi n’wana wakwe.—Gen. 22:9-12.
Mutirhi-kulobye na Makwerhu Russell u byele vahaxi va mahungu leswaku endlelo leri a ri ta “endla leswaku vanhu va magidi yo tala va tsakela Matsalwa, ku tlula nchumu wihi na wihi lowu [tshameke] wu endleriwa ku hangalasa rungula ra vukhongeri enkarhini lowu hundzeke.” Xana vafundhisi a va ta bumabumela matshalatshala wolawo lamantshwa yo fikelela mintshungu ya vanhu lava nga ni ndlala ya moya? Ku hambana ni sweswo, vafundhisi va Vujagana vo tala va sole “Photo-Drama,” van’wana va kala va tirhisa marhengu ya vukanganyisi kumbe va nga vi na mhaka leswaku vanhu va ri yini leswaku va sivela vanhu leswaku va nga yi voni. Endhawini yin’wana, nhlangano wa vafundhisi wu time gezi.
Nilokoswiritano, vanhu va te hi vunyingi etindlwini ta mintlango leswaku va ta hlalela “Photo-Drama” mahala. Le United States, siku ni siku emadorobeni ya 80 a ku hlaleriwa “Photo-Drama.” Vahlaleri vo tala lava a va hlamarile a vo sungula ku vona ‘filimi leyi vanhu va kona a va vulavula.’ Hi ku tirhisa swifaniso leswi kombisiwaka hi ku hatlisa, va kote ku hlalela xiciwana xi ri karhi xi tlhotlhorha ni xiluva xi ri karhi xi pfuleka hi ndlela leyi tsakisaka. Swifaniso leswi a swi kombisiwa leswi a swi fambisana ni sayense a swi kandziyisa vutlhari lebyi hlamarisaka bya Yehovha. Hilaha swi hlamuseriweke hakona eku sunguleni, loko muhlaleri un’wana a vone Makwerhu Russell a ri karhi a tivisa “Photo-Drama,” u kale a ehleketa leswaku xivulavuri xexo a xi “fana na Makwerhu Russell!”
Tim Dirks, mutsari tlhelo n’wamatimu wa tifilimi u hlamusele “Photo-Drama” tanihi “swiletelo swo sungula swa ntlangu lowukulu leswi a swi ri ni mpfumawulo (marito lama rhekhodiweke), filimi ya swifaniso leswi tshuka-tshukaka ni muchini wo tlanga tislaydi ta mivalavala.” Tifilimi leti a ti ri kona emahlweni ka “Photo-Drama” a ti ma tirhisa man’wana ya maendlelo lawa kambe a ti nga ma tirhisi hinkwawo hi nkarhi wun’we, ngopfu-ngopfu eka leti a ti sekeriwe eBibeleni. Naswona eka tona a yi kona leyi hlaleriweke hi vanhu vo tala swinene—lava a va fika kwalomu ka timiliyoni ta kaye le Amerika N’walungu, Yuropa, Australia ni le New Zealand hi lembe ro sungula ntsena!
“Photo-Drama” yi kombisiwe vanhu ro sungula hi January 11, 1914, le Dorobeni ra New York. Endzhaku ka tin’hweti ta nkombo, ku ve ni khombo leri endzhakunyana ri vitaniweke Nyimpi yo Sungula ya Misava. Kambe mintshungu ya vanhu emisaveni hinkwayo yi ye emahlweni yi hlengeletana leswaku yi hlalela “Photo-Drama,” yi chaveleriwa hi swifaniso swa yona swo saseka swa mikateko leyi nga ta tisiwa hi Mfumo wa Xikwembu. “Photo-Drama” a yi ri filimi yo hlamarisa ya lembe ra 1914 hambi wo yi ringanisa na yini.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn risimu 99 Ku Dzunisa Hosi Leyintshwa Ya Misava***
Risimu 99
Ku Dzunisa Hosi Leyintshwa Ya Misava
(Nhlavutelo 7:9)
1. Mintshungu ya matiko ni
tindzimi ya hlangana,
Yi hlengeleta hi Kreste
swin’we ni vatotiwa.
Hi lowu Mfumo wa Hosi;
Ku fuma yona misava.
Hatsaka ha chaveleleka.
Ntshembo lo wa hi tiyisa.
(Khorasi)
2. Ha vuvutela hi am’kela
Kreste Hosi yerhu.
I muponisi u endla
ku rhandza ka Xikwembu.
Hi ta tiphina hi tsaka:
Misava yo ke maxangu,
’Hleketa ku pfuka ka vafi.
Hakunene hi ta tsaka.
(KHORASI)
Dzunisani N’wana
swin’we ni Xikwembu,
Hi ku hi ntshunxa hi nkutsulo.
Va hi nyike ntshembo wa ku hanya
’misaven’ hi masiku.
(Nakambe vona Ps. 2:6; 45:1; Esa. 9:6; Yoh. 6:40.)
^ ***sn risimu 107 Tanani eNtshaveni Ya Yehovha***
Risimu 107
Tanani eNtshaveni Ya Yehovha
(Esaya 2:2-4)
1. Languta u vona,
Le henhla ka switsunga.
Ntshava i ya Yehovha
ya ha ku tlhomiwa.
Matlhelo hinkwawo,
Matiko hi matiko,
Va twa xirhambo xo ta
‘Tirhela Xikwembu.’
Nkarhi wu fikile,
Lontsongo se u ta va tiko.
Leswi hi andzaka,
Xikwembu xa hi katekisa.
Mintshungu ya vanhu
Va famba ni Xikwembu.
Va ta va va Yehovha,
A va nge hambuki.
2. Yesu u hi rhume
Ku huwelela Rito.
Ha ri haxa hinkwako
Rito ra Xikwembu.
Yesu se wa fuma,
U ri hi n’wi landzela.
Lava n’wi yingisaka,
A va n’wi landzele.
Mayana ku vona
Ntshungu lowukulu wu andza!
Hi tirha hinkwerhu,
Hi va tivisa hi Yehovha.
A hi huwelelen’,
Hi va byela va swi twa,
‘Tanan’ mi ta tshamisa,
Ntshaven’ ya Yehovha.’
(Nakambe vona Ps. 43:3; 99:9; Esa. 60:22; Mint. 16:5.)
^ ***sn risimu 109 Amukelani Mativula Ya Yehovha!***
Risimu 109
Amukelani Mativula Ya Yehovha!
(Vaheveru 1:6)
1. Am’kelani N’wana,
Vuhosi i bya yena.
I Hosi yo lulama;
U tisa mikateko.
U ta lwela Yehovha
A n’wi kwetsimisa,
A tlakusa vuhosi,
Ni vito ra yena.
(Khorasi)
2. Am’kelani N’wana,
U hi fele hinkwerhu,
Leswaku hi ta hanya,
Hi kuma ndzivalelo.
U rindze mutekiwa,
Vukat’i bya vona,
Byi vula ku lulama
Ka Mfumo wa Kreste.
(KHORASI)
Am’kelani N’wana!
Tsakani mi dzunisa.
U le xiluvelweni,
I Hosi se wa fuma!
(Nakambe vona Ps. 2:6; 45:3, 4; Nhlav. 19:8.)
^ ***sn risimu 100 Hi Vuthu Ra Yehovha!***
Risimu 100
Hi Vuthu Ra Yehovha!
(Yuwele 2:7)
1. Hi vuthu ra Yehovha,
Hi ntshunxiwile,
Hi huwelela Mfumo,
Mufumi i Yesu.
Hi hambeta hi tirha,
Hi ku swi rhandza,
A hi chavi nchumu
Hi ya mahlweni.
(Khorasi)
2. Hi tirhela Yehovha,
U ni tinyimpfu,
Leti ti lahlekeke,
Ni leti rilaka.
Hi famba hi ti lava
Ha vuyelela;
Hi ti rhamba ku ta
Holwen’ ya Mfumo.
(Khorasi)
3. Hi vuthu ra Yehovha
Hi landza Yesu,
Hi hlomerile nyimpi,
A hi chavi nchumu
Hi xiyisisa ngopfu,
Hi ni xivindzi.
Hambi ku ta khombo,
A hi kendluki.
(KHORASI)
Hi vuthu ra Yehovha;
H’swin’we na Yesu,
Hi ku tsaka hi ri,
‘Hosi ya fuma.’
(Nakambe vona Efe. 6:11, 14; Filp. 1:7; Film. 2.)
^ ***sn risimu 60 Xikwembu Xi Ta Ku Nyika Ntamu***
Risimu 60
Xikwembu Xi Ta Ku Nyika Ntamu
(1 Petro 5:10)
1. Xikwembu xi ku he ntiyiso makwerhu
Xi ku humesile munyameni.
Kunene xi vone leswaku u rhandza
Vunene ni tindlela ta xona.
U xi tshembise ku xi tirhela;
Xi ku pfunile, xi ta ku pfuna.
(Khorasi)
2. Yesu xi n’wi rhumile ku ta hi fela;
A xi rhandzi leswaku u lova.
Loko xi kote ku nyikela hi Yesu,
Kunene xi ta ku ha matimba.
Xi tiva ripfumelo ra wena;
Vanhu va xona xa va hlayisa.
(KHORASI)
Xikwembu xi ku xave hi ngati ya Yesu.
Xi ta ku tiyisa xi ku ha matimba.
Xi ta ku sirhelela ni ku ku rhangela.
Xi ta ku tiyisa xi ku ha matimba.
(Nakambe vona Rhom. 8:32; 14:8, 9; Hev. 6:10; 1 Pet. 2:9.)
^ ***sn risimu 51 Hi Namarhela Yehovha***
Risimu 51
Hi Namarhela Yehovha
(Yoxuwa 23:8)
1. Yehovha i Hosi yinene yo nkhenseka.
U rhandza ntiyiso, i Hosi yo tshembeka.
Marito ya yena ma ta hetiseka.
Hi ta tshama ka yena a hi nge suki;
Hi ku famba na yena hi ta kateka.
2. Vuhosi bya yena byi fuma hi ntiyiso.
Vutshamo bya yena byi tele ku vangama.
Namuntlha vo rhula va ta eka yena.
Hi ta tshama ka yena u tlakukile;
U lava hi ta n’wi gandzela Yehovha.
3. Matilo hi woxe a ma nge n’wi ringani.
Yehovha ku hava la nga n’wi sivelaka.
Marito ya yena ma ta hetiseka.
Hi ta tshama ka yena Hi n’wi tirhela,
A hi n’wi rhandzeni hi tinyiketela.
(Nakambe vona Det. 4:4; 30:20; 2 Tih. 18:6; Ps. 89:14.)
^ ***sn risimu 91 Tatana, Xikwembu Xa Mina Ni Munghana Wa Mina***
Risimu 91
Tatana, Xikwembu Xa Mina Ni Munghana Wa Mina
(Vaheveru 6:10)
1. Hambi ndzo xaniseka.
Ku hanya swi tika, swi vava.
Ndzi tibyela leswaku,
Xikwembu xi kona.
(Khorasi)
2. Sweswi se ndzi kurile;
Ndzi vona ntsena mahlomulo.
Hi ripfumelo ntsena,
Ndzi ya emahlweni.
(KHORASI)
A xi nge yi rivali,
Mintirho yanga ya rirhandzu.
Xi kusuhi na mina;
A ndzi swanga,
xi na mina.
Hi xo mulweri wanga
ni muhlayisi hi masiku.
I Xikwembu i Tatana, Hosi yanga.
(Nakambe vona Ps. 71:17, 18.)
^ ***sn risimu 63 Ku Tshama Hi Tshembekile***
Risimu 63
Ku Tshama Hi Tshembekile
(Pisalema 18:25)
1. Hi tshembisa ku tshembeka
Ka Yehovha Xikwembu.
Hi yingisa nawu wakwe
He malandza ya yena.
Nawu wakwe wa hi pfuna,
Hi ta wu landzelela.
Ha n’wi tshemba, wa tshembeka.
A nge hi hambukisi.
2. A hi rhandzen’ vamakwerhu,
Hi khomana hi tiya.
A hi veni ni tintswalo,
Ni malwandla ni nsovo.
Onge hi nga xiximana,
Hi kombana xichavo.
Onge Rito ra Xikwembu
Ri nga hi hlanganisa.
3. A hi teken’ nkongomiso
Wa varisi va hina.
Va hi nyika switsundzuxo,
A hi va yingiseni.
Hi ta kuma mikateko
Ya Yehovha hi tiya.
Hi ta tshama hi tshembeka,
Hi ta va va Yehovha.
(Nakambe vona Ps. 149:1; 1 Tim. 2:8; Hev. 13:17.)
^ (Ps. 45:0-17) Mufambisi wa Makhon’wa. Ya vana va Kora. Maskili. Risimu ra vavasati lava rhandzekaka. 45 Mbilu ya mina yi xalamukele mhaka leyinenengopfu. Ndzi ri: “Mintirho ya mina yi khumba hosi.” Onge ririmi ra mina ri nga va xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti. 2 Hakunene u saseke ku tlula vana va vanhu. Vuxongi byi chuluriwe emilon’wini ya wena. Hi yona mhaka leyi Xikwembu xi ku katekiseke hilaha ku nga riki na makumu. 3 Khama banga ra wena endzhumbini wa wena, Wena la nga ni matimba, Hi xindzhuti xa wena ni ku vangama ka wena. 4 Humelela hi ku vangama ka wena; Famba hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama, Naswona voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka. 5 Miseve ya wena ya kariha—vanhu va hambeta va wa ehansi ka wena— Embilwini ya valala va hosi. 6 Xikwembu i xiluvelo xa wena hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku; Nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vuhosi ya vululami. 7 U rhandze ku lulama naswona u venga vuhomboloki. Hi yona mhaka leyi Xikwembu, Xikwembu xa wena xi ku toteke hi mafurha ya ku khana ku tlula lava u tirhisanaka na vona. 8 Tinguvu ta wena hinkwato i mira ni mhangani ni khasiya; Swichayachayana swa switende leswi humaka exigodlweni lexikulu xa timhondzo ta tindlopfu swi ku tsakisile. 9 Vana va tihosi va vanhwanyana va le xikarhi ka vavasati va wena vo saseka. Nsati wa hosi u yime evokweni ra wena ra xinene eka nsuku wa Ofiri. 10 Yingisa, Wena nhwanyana, languta u rhiya ndleve; Naswona rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena. 11 Hosi yi ta navela ku saseka ka wena, Hikuva i hosi ya wena, Kutani nkhinsama eka yona. 12 Ni nhwanyana wa le Tiri u ni nyiko— Lava fuweke exikarhi ka vanhu va ta ku tsakisa. 13 Nhwanyana wa hosi wa vangama swinene endzeni ka yindlu; Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku. 14 U ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke. Lava nga vanhwana enxaxamelweni wakwe, ku nga vanakulobye va tisiwa eka wena. 15 Va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana; Va ta nghena exigodlweni xa hosi. 16 Ematshan’weni ya vatata wa wena ku ta va ni vana va wena, Lava u nga ta va veka va va tihosana emisaveni hinkwayo. 17 Ndzi ta vula vito ra wena eka switukulwana hinkwaswo leswi nga ta ta. Hi yona mhaka leyi vanhu va nga ta ku dzunisa hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.
^ ndzim. 1 (Ps. 45:0-17) Mufambisi wa Makhon’wa. Ya vana va Kora. Maskili. Risimu ra vavasati lava rhandzekaka. 45 Mbilu ya mina yi xalamukele mhaka leyinenengopfu. Ndzi ri: “Mintirho ya mina yi khumba hosi.” Onge ririmi ra mina ri nga va xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti. 2 Hakunene u saseke ku tlula vana va vanhu. Vuxongi byi chuluriwe emilon’wini ya wena. Hi yona mhaka leyi Xikwembu xi ku katekiseke hilaha ku nga riki na makumu. 3 Khama banga ra wena endzhumbini wa wena, Wena la nga ni matimba, Hi xindzhuti xa wena ni ku vangama ka wena. 4 Humelela hi ku vangama ka wena; Famba hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama, Naswona voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka. 5 Miseve ya wena ya kariha—vanhu va hambeta va wa ehansi ka wena— Embilwini ya valala va hosi. 6 Xikwembu i xiluvelo xa wena hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku; Nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vuhosi ya vululami. 7 U rhandze ku lulama naswona u venga vuhomboloki. Hi yona mhaka leyi Xikwembu, Xikwembu xa wena xi ku toteke hi mafurha ya ku khana ku tlula lava u tirhisanaka na vona. 8 Tinguvu ta wena hinkwato i mira ni mhangani ni khasiya; Swichayachayana swa switende leswi humaka exigodlweni lexikulu xa timhondzo ta tindlopfu swi ku tsakisile. 9 Vana va tihosi va vanhwanyana va le xikarhi ka vavasati va wena vo saseka. Nsati wa hosi u yime evokweni ra wena ra xinene eka nsuku wa Ofiri. 10 Yingisa, Wena nhwanyana, languta u rhiya ndleve; Naswona rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena. 11 Hosi yi ta navela ku saseka ka wena, Hikuva i hosi ya wena, Kutani nkhinsama eka yona. 12 Ni nhwanyana wa le Tiri u ni nyiko— Lava fuweke exikarhi ka vanhu va ta ku tsakisa. 13 Nhwanyana wa hosi wa vangama swinene endzeni ka yindlu; Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku. 14 U ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke. Lava nga vanhwana enxaxamelweni wakwe, ku nga vanakulobye va tisiwa eka wena. 15 Va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana; Va ta nghena exigodlweni xa hosi. 16 Ematshan’weni ya vatata wa wena ku ta va ni vana va wena, Lava u nga ta va veka va va tihosana emisaveni hinkwayo. 17 Ndzi ta vula vito ra wena eka switukulwana hinkwaswo leswi nga ta ta. Hi yona mhaka leyi vanhu va nga ta ku dzunisa hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.
^ ndzim. 10 (Ps. 45:0-17) Mufambisi wa Makhon’wa. Ya vana va Kora. Maskili. Risimu ra vavasati lava rhandzekaka. 45 Mbilu ya mina yi xalamukele mhaka leyinenengopfu. Ndzi ri: “Mintirho ya mina yi khumba hosi.” Onge ririmi ra mina ri nga va xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti. 2 Hakunene u saseke ku tlula vana va vanhu. Vuxongi byi chuluriwe emilon’wini ya wena. Hi yona mhaka leyi Xikwembu xi ku katekiseke hilaha ku nga riki na makumu. 3 Khama banga ra wena endzhumbini wa wena, Wena la nga ni matimba, Hi xindzhuti xa wena ni ku vangama ka wena. 4 Humelela hi ku vangama ka wena; Famba hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama, Naswona voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka. 5 Miseve ya wena ya kariha—vanhu va hambeta va wa ehansi ka wena— Embilwini ya valala va hosi. 6 Xikwembu i xiluvelo xa wena hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku; Nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vuhosi ya vululami. 7 U rhandze ku lulama naswona u venga vuhomboloki. Hi yona mhaka leyi Xikwembu, Xikwembu xa wena xi ku toteke hi mafurha ya ku khana ku tlula lava u tirhisanaka na vona. 8 Tinguvu ta wena hinkwato i mira ni mhangani ni khasiya; Swichayachayana swa switende leswi humaka exigodlweni lexikulu xa timhondzo ta tindlopfu swi ku tsakisile. 9 Vana va tihosi va vanhwanyana va le xikarhi ka vavasati va wena vo saseka. Nsati wa hosi u yime evokweni ra wena ra xinene eka nsuku wa Ofiri. 10 Yingisa, Wena nhwanyana, languta u rhiya ndleve; Naswona rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena. 11 Hosi yi ta navela ku saseka ka wena, Hikuva i hosi ya wena, Kutani nkhinsama eka yona. 12 Ni nhwanyana wa le Tiri u ni nyiko— Lava fuweke exikarhi ka vanhu va ta ku tsakisa. 13 Nhwanyana wa hosi wa vangama swinene endzeni ka yindlu; Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku. 14 U ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke. Lava nga vanhwana enxaxamelweni wakwe, ku nga vanakulobye va tisiwa eka wena. 15 Va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana; Va ta nghena exigodlweni xa hosi. 16 Ematshan’weni ya vatata wa wena ku ta va ni vana va wena, Lava u nga ta va veka va va tihosana emisaveni hinkwayo. 17 Ndzi ta vula vito ra wena eka switukulwana hinkwaswo leswi nga ta ta. Hi yona mhaka leyi vanhu va nga ta ku dzunisa hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.
^ ndzim. 2 (Ps. 45:0-17) Mufambisi wa Makhon’wa. Ya vana va Kora. Maskili. Risimu ra vavasati lava rhandzekaka. 45 Mbilu ya mina yi xalamukele mhaka leyinenengopfu. Ndzi ri: “Mintirho ya mina yi khumba hosi.” Onge ririmi ra mina ri nga va xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti. 2 Hakunene u saseke ku tlula vana va vanhu. Vuxongi byi chuluriwe emilon’wini ya wena. Hi yona mhaka leyi Xikwembu xi ku katekiseke hilaha ku nga riki na makumu. 3 Khama banga ra wena endzhumbini wa wena, Wena la nga ni matimba, Hi xindzhuti xa wena ni ku vangama ka wena. 4 Humelela hi ku vangama ka wena; Famba hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama, Naswona voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka. 5 Miseve ya wena ya kariha—vanhu va hambeta va wa ehansi ka wena— Embilwini ya valala va hosi. 6 Xikwembu i xiluvelo xa wena hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku; Nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vuhosi ya vululami. 7 U rhandze ku lulama naswona u venga vuhomboloki. Hi yona mhaka leyi Xikwembu, Xikwembu xa wena xi ku toteke hi mafurha ya ku khana ku tlula lava u tirhisanaka na vona. 8 Tinguvu ta wena hinkwato i mira ni mhangani ni khasiya; Swichayachayana swa switende leswi humaka exigodlweni lexikulu xa timhondzo ta tindlopfu swi ku tsakisile. 9 Vana va tihosi va vanhwanyana va le xikarhi ka vavasati va wena vo saseka. Nsati wa hosi u yime evokweni ra wena ra xinene eka nsuku wa Ofiri. 10 Yingisa, Wena nhwanyana, languta u rhiya ndleve; Naswona rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena. 11 Hosi yi ta navela ku saseka ka wena, Hikuva i hosi ya wena, Kutani nkhinsama eka yona. 12 Ni nhwanyana wa le Tiri u ni nyiko— Lava fuweke exikarhi ka vanhu va ta ku tsakisa. 13 Nhwanyana wa hosi wa vangama swinene endzeni ka yindlu; Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku. 14 U ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke. Lava nga vanhwana enxaxamelweni wakwe, ku nga vanakulobye va tisiwa eka wena. 15 Va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana; Va ta nghena exigodlweni xa hosi. 16 Ematshan’weni ya vatata wa wena ku ta va ni vana va wena, Lava u nga ta va veka va va tihosana emisaveni hinkwayo. 17 Ndzi ta vula vito ra wena eka switukulwana hinkwaswo leswi nga ta ta. Hi yona mhaka leyi vanhu va nga ta ku dzunisa hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.
^ ndzim. 10 (Nhlav. 19:11-21) Kavaloko ndzi vona matilo ma pfuleka, kutani waswivo, ku humelela hanci yo basa. Loyi a tshameke ehenhla ka yona u vuriwa wo Tshembeka ni wa Ntiyiso, naswona u avanyisa ni ku lwa hi ku lulama. 12 Mahlo ya yena i langavi ra ndzilo, naswona enhlokweni ya yena ku tele swidlodlo. U tsariwe vito leri nga tiviwiki hi munhu kambe ro tiviwa hi yena, 13 naswona u ambale nguvu ya le handle leyi xuviweke hi ngati, kutani vito leri a vitaniwaka ha rona i Rito ra Xikwembu. 14 Nakambe, mavuthu lawa a ma ri etilweni a ma n’wi landzela hi tihanci to basa, naswona a ma ambale nguvu ya ntsembyana wa risima, yo basa, leyi tengeke. 15 Kutani enon’wini wa yena a ku huma banga ro leha ro kariha, leswaku a khemba matiko ha rona, naswona u ta ma risa hi nhonga ya nsimbi. U pyanyetela ni xikamelo xa vhinya xa vukarhi bya ku hlundzuka ka Xikwembu xa Matimba Hinkwawo. 16 Kutani engubyeni ya yena ya le handle, hileswaku endzhumbini wa yena, u tsariwe vito leri nge, Hosi ya tihosi ni Mufumi wa vafumi. 17 Ndzi vona ntsumi nakambe yi yime edyambyini, yi huwelela hi rito lerikulu yi byela tinyenyana hinkwato leti hahaka empfhukeni yi ku: “Tanani haleno, hlengeletanelani xilalelo lexikulu xa Xikwembu, 18 leswaku mi dya tinyama ta tihosi ni tinyama ta tindhuna ta nyimpi ni tinyama ta vavanuna va matimba ni tinyama ta tihanci, ni ta lava va ti gadeke, ni tinyama ta hinkwavo, ta lava ntshunxekeke ni ta mahlonga ni ta lavatsongo ni lavakulu.” 19 Kutani ndzi vona xivandzana ni tihosi ta misava ni mavuthu ya tona va hlengeletanile leswaku va lwa nyimpi ni loyi a gadeke hanci swin’we ni vuthu ra yena. 20 Kavaloko xivandzana xi khomiwa, swin’we ni muprofeta wa mavunwa la endleke mahlori emahlweni ka xona, lawa a hambukiseke ha wona lava amukeleke mfungho wa xivandzana ni lava gandzelaka xifaniso xa xona. Hi vumbirhi bya vona va lahleriwa etiveni ra ndzilo leri pfurhaka xivavula va ri karhi va hanya. 21 Kambe lavan’wana hinkwavo va dlayiwa hi banga ro leha ra loyi a gadeke hanci, ku nga banga leri a ri huma enon’wini wa yena. Tinyenyana hinkwato ti xurha hi tinyama ta vona.
^ (Ps. 45:0-17) Mufambisi wa Makhon’wa. Ya vana va Kora. Maskili. Risimu ra vavasati lava rhandzekaka. 45 Mbilu ya mina yi xalamukele mhaka leyinenengopfu. Ndzi ri: “Mintirho ya mina yi khumba hosi.” Onge ririmi ra mina ri nga va xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti. 2 Hakunene u saseke ku tlula vana va vanhu. Vuxongi byi chuluriwe emilon’wini ya wena. Hi yona mhaka leyi Xikwembu xi ku katekiseke hilaha ku nga riki na makumu. 3 Khama banga ra wena endzhumbini wa wena, Wena la nga ni matimba, Hi xindzhuti xa wena ni ku vangama ka wena. 4 Humelela hi ku vangama ka wena; Famba hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama, Naswona voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka. 5 Miseve ya wena ya kariha—vanhu va hambeta va wa ehansi ka wena— Embilwini ya valala va hosi. 6 Xikwembu i xiluvelo xa wena hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku; Nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vuhosi ya vululami. 7 U rhandze ku lulama naswona u venga vuhomboloki. Hi yona mhaka leyi Xikwembu, Xikwembu xa wena xi ku toteke hi mafurha ya ku khana ku tlula lava u tirhisanaka na vona. 8 Tinguvu ta wena hinkwato i mira ni mhangani ni khasiya; Swichayachayana swa switende leswi humaka exigodlweni lexikulu xa timhondzo ta tindlopfu swi ku tsakisile. 9 Vana va tihosi va vanhwanyana va le xikarhi ka vavasati va wena vo saseka. Nsati wa hosi u yime evokweni ra wena ra xinene eka nsuku wa Ofiri. 10 Yingisa, Wena nhwanyana, languta u rhiya ndleve; Naswona rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena. 11 Hosi yi ta navela ku saseka ka wena, Hikuva i hosi ya wena, Kutani nkhinsama eka yona. 12 Ni nhwanyana wa le Tiri u ni nyiko— Lava fuweke exikarhi ka vanhu va ta ku tsakisa. 13 Nhwanyana wa hosi wa vangama swinene endzeni ka yindlu; Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku. 14 U ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke. Lava nga vanhwana enxaxamelweni wakwe, ku nga vanakulobye va tisiwa eka wena. 15 Va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana; Va ta nghena exigodlweni xa hosi. 16 Ematshan’weni ya vatata wa wena ku ta va ni vana va wena, Lava u nga ta va veka va va tihosana emisaveni hinkwayo. 17 Ndzi ta vula vito ra wena eka switukulwana hinkwaswo leswi nga ta ta. Hi yona mhaka leyi vanhu va nga ta ku dzunisa hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.
^ (Ps. 45:0-17) Mufambisi wa Makhon’wa. Ya vana va Kora. Maskili. Risimu ra vavasati lava rhandzekaka. 45 Mbilu ya mina yi xalamukele mhaka leyinenengopfu. Ndzi ri: “Mintirho ya mina yi khumba hosi.” Onge ririmi ra mina ri nga va xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti. 2 Hakunene u saseke ku tlula vana va vanhu. Vuxongi byi chuluriwe emilon’wini ya wena. Hi yona mhaka leyi Xikwembu xi ku katekiseke hilaha ku nga riki na makumu. 3 Khama banga ra wena endzhumbini wa wena, Wena la nga ni matimba, Hi xindzhuti xa wena ni ku vangama ka wena. 4 Humelela hi ku vangama ka wena; Famba hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama, Naswona voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka. 5 Miseve ya wena ya kariha—vanhu va hambeta va wa ehansi ka wena— Embilwini ya valala va hosi. 6 Xikwembu i xiluvelo xa wena hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku; Nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vuhosi ya vululami. 7 U rhandze ku lulama naswona u venga vuhomboloki. Hi yona mhaka leyi Xikwembu, Xikwembu xa wena xi ku toteke hi mafurha ya ku khana ku tlula lava u tirhisanaka na vona. 8 Tinguvu ta wena hinkwato i mira ni mhangani ni khasiya; Swichayachayana swa switende leswi humaka exigodlweni lexikulu xa timhondzo ta tindlopfu swi ku tsakisile. 9 Vana va tihosi va vanhwanyana va le xikarhi ka vavasati va wena vo saseka. Nsati wa hosi u yime evokweni ra wena ra xinene eka nsuku wa Ofiri. 10 Yingisa, Wena nhwanyana, languta u rhiya ndleve; Naswona rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena. 11 Hosi yi ta navela ku saseka ka wena, Hikuva i hosi ya wena, Kutani nkhinsama eka yona. 12 Ni nhwanyana wa le Tiri u ni nyiko— Lava fuweke exikarhi ka vanhu va ta ku tsakisa. 13 Nhwanyana wa hosi wa vangama swinene endzeni ka yindlu; Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku. 14 U ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke. Lava nga vanhwana enxaxamelweni wakwe, ku nga vanakulobye va tisiwa eka wena. 15 Va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana; Va ta nghena exigodlweni xa hosi. 16 Ematshan’weni ya vatata wa wena ku ta va ni vana va wena, Lava u nga ta va veka va va tihosana emisaveni hinkwayo. 17 Ndzi ta vula vito ra wena eka switukulwana hinkwaswo leswi nga ta ta. Hi yona mhaka leyi vanhu va nga ta ku dzunisa hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.
^ ndzim. 19 (Ps. 45:0-17) Mufambisi wa Makhon’wa. Ya vana va Kora. Maskili. Risimu ra vavasati lava rhandzekaka. 45 Mbilu ya mina yi xalamukele mhaka leyinenengopfu. Ndzi ri: “Mintirho ya mina yi khumba hosi.” Onge ririmi ra mina ri nga va xitsalo xa mukopi la nga ni vuswikoti. 2 Hakunene u saseke ku tlula vana va vanhu. Vuxongi byi chuluriwe emilon’wini ya wena. Hi yona mhaka leyi Xikwembu xi ku katekiseke hilaha ku nga riki na makumu. 3 Khama banga ra wena endzhumbini wa wena, Wena la nga ni matimba, Hi xindzhuti xa wena ni ku vangama ka wena. 4 Humelela hi ku vangama ka wena; Famba hi ndlela ya ntiyiso ni ku titsongahata ni ku lulama, Naswona voko ra wena ra xinene ri ta ku letela hi swilo leswi chavisekaka. 5 Miseve ya wena ya kariha—vanhu va hambeta va wa ehansi ka wena— Embilwini ya valala va hosi. 6 Xikwembu i xiluvelo xa wena hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku; Nhonga ya vuhosi bya wena i nhonga ya vuhosi ya vululami. 7 U rhandze ku lulama naswona u venga vuhomboloki. Hi yona mhaka leyi Xikwembu, Xikwembu xa wena xi ku toteke hi mafurha ya ku khana ku tlula lava u tirhisanaka na vona. 8 Tinguvu ta wena hinkwato i mira ni mhangani ni khasiya; Swichayachayana swa switende leswi humaka exigodlweni lexikulu xa timhondzo ta tindlopfu swi ku tsakisile. 9 Vana va tihosi va vanhwanyana va le xikarhi ka vavasati va wena vo saseka. Nsati wa hosi u yime evokweni ra wena ra xinene eka nsuku wa Ofiri. 10 Yingisa, Wena nhwanyana, languta u rhiya ndleve; Naswona rivala vanhu va wena ni yindlu ya tata wa wena. 11 Hosi yi ta navela ku saseka ka wena, Hikuva i hosi ya wena, Kutani nkhinsama eka yona. 12 Ni nhwanyana wa le Tiri u ni nyiko— Lava fuweke exikarhi ka vanhu va ta ku tsakisa. 13 Nhwanyana wa hosi wa vangama swinene endzeni ka yindlu; Swiambalo swakwe swi khavisiwe hi nsuku. 14 U ta tisiwa eka hosi hi nguvu leyi lukiweke. Lava nga vanhwana enxaxamelweni wakwe, ku nga vanakulobye va tisiwa eka wena. 15 Va ta tisiwa hi ku tsaka ni ku khana; Va ta nghena exigodlweni xa hosi. 16 Ematshan’weni ya vatata wa wena ku ta va ni vana va wena, Lava u nga ta va veka va va tihosana emisaveni hinkwayo. 17 Ndzi ta vula vito ra wena eka switukulwana hinkwaswo leswi nga ta ta. Hi yona mhaka leyi vanhu va nga ta ku dzunisa hilaha ku nga riki na makumu, hi masiku.
^ (1 Tih. 17:1-24) Kutani Eliya lowa le Tixibe la humaka eka vaaki va Giliyadi a byela Akabu a ku: “Leswi Yehovha Xikwembu xa Israyele loyi ndzi yimeke emahlweni ka yena a hanyaka, a ku nge vi na mberha kumbe mpfula loko ku nga ri hi xileriso xa rito ra mina!” 2 Rito ra Yehovha ri fika eka yena, ri ku: 3 “Suka laha u famba, u fanele u hundzulukela etlhelo ra le vuxeni u titumbeta enkoveni wa Kerita lowu wu nga evuxeni bya Yordani. 4 Kutani u ta nwa enkoveni wolowo, naswona ndzi ta lerisa mawukuwuku leswaku ma ku nyika swakudya kwalaho.” 5 Hi ku hatlisa a famba, a endla hi ku landza rito ra Yehovha, kutani a ya tshama enkoveni wa Kerita lowu wu nga evuxeni bya Yordani. 6 Mawukuwuku a ma n’wi tisela xinkwa ni nyama nimixo, ni xinkwa ni nyama nimadyambu, a hambeta a nwa mati enkoveni. 7 Kambe eku heleni ka masiku yo karhi nkova wu phya, hikuva maboboma ya mpfula a ma nanga emisaveni. 8 Kutani rito ra Yehovha ri fika eka yena ri ku: 9 “Suka u yima u ya eSarepta lowu wu nga wa Sidoni, u fanele u tshama kona. Waswivo! Kunene ndzi ta lerisa wansati, la nga noni, leswaku a ku nyika swakudya.” 10 Hiloko a suka a yima a ya eSarepta ivi a fika enyangweni ya muti; kutani waswivo, a ku ri ni wansati la nga noni, a ri karhi a rhotela tihunyi. Hikwalaho a n’wi vitana, a ku: “Ndzi kombela u ndzi kumela matinyana hi xibya leswaku ndzi nwa.” 11 Loko a famba a ya ma ka, a ya emahlweni a n’wi huwelela, a ku: “Ndzi kombela u ndzi kumela ni xinkwanyana hi voko ra wena.” 12 Hiloko a ku: “Leswi Yehovha Xikwembu xa wena a hanyaka, a ndzi na xona xinkwa xa xirhendzevutana, kambe ekhuwaneni lerikulu ndzi ni mapa lama nga tataka voko naswona ekhuwaneni leritsongo, ndzi ni mafurhanyana; sweswi ndzi rhotela tihunyinyana, ndzi fanele ndzi nghena ndzi endla swo karhi swa mina ni n’wananga, hi ta dya, kutani hi fa.” 13 Eliya a ku eka yena: “U nga chavi. Nghena, endla hi ku landza rito ra wena. Ntsena eka leswi swi nga kona, sungula hi ku ndzi endlela xinkwanyana xa xirhendzevutana, u fanele u xi tisa eka mina, endzhaku ka sweswo u ta endla swo karhi swa wena ni n’wana wa wena. 14 Hikuva Yehovha Xikwembu xa Israyele u te, ‘Khuwana lerikulu ra mapa a ri nge heli, ni khuwana leritsongo ra mafurha a ri nge heli ku fikela siku leri Yehovha a nga ta nyika maboboma ya mpfula evuandlalweni bya misava.’” 15 Hiloko a famba a ya endla hi ku landza rito ra Eliya; a ya emahlweni a dya, yena ni vandyangu wa yena swin’we na Eliya, masiku yo karhi. 16 Khuwana lerikulu ra mapa a ri helanga ni khuwana leritsongo ra mafurha a ri helanga, hi ku landza rito ra Yehovha leri a ri vuleke hi Eliya. 17 Endzhaku ka swilo leswi, n’wana wa wansati loyi, n’wini wa xisati wa yindlu leyi, a vabya, vuvabyi byakwe byi va byikulu lerova a nga ha swi koti ku hefemula. 18 Hiloko a ku eka Eliya: “Xana ndzi fanele ndzi endla yini ha wena, Wena munhu wa Xikwembu xa ntiyiso? U tile eka mina leswaku u ta ndzi tsundzuxa xihoxo xa mina nileswaku u dlaya n’wananga.” 19 Kambe a ku eka yena: “Ndzi nyike n’wana wa wena.” Hiloko a n’wi teka exifuveni xakwe, a n’wi rhwala a n’wi yisa ekamareni ra le henhla ka lwangu laha a a tshama kona, a n’wi lata esangwini rakwe. 20 Kutani a sungula ku vitana Yehovha, a ku: “Oho Yehovha Xikwembu xanga, xana u fanele u tisa swilo swo biha eka noni leyi ndzi luveleke eka yona hi ku dlaya n’wana wa yona?” 21 Hiloko a pavalala ehenhla ka n’wana kanharhu, a vitana Yehovha, a ku: “Oho Yehovha Xikwembu xanga, ndzi kombela u endla leswaku moya-xiviri wa n’wana loyi wu vuyela endzeni ka yena.” 22 Eku heteleleni Yehovha a yingisa rito ra Eliya lerova moya-xiviri wa n’wana wu vuyela endzeni ka yena, kutani a hanya. 23 Eliya a teka n’wana a n’wi rhelerisa ku suka ekamareni ra le henhla ka lwangu endlwini, a n’wi nyika mana wakwe; hiloko Eliya a ku: “Waswivo, n’wana wa wena wa hanya.” 24 Kutani wansati a ku eka Eliya: “Hakunene, sweswi ndza swi tiva leswaku u munhu wa Xikwembu ni leswaku rito ra Yehovha leri ri nga enon’wini wa wena i ntiyiso.”
^ (1 Tih. 17:1-24) Kutani Eliya lowa le Tixibe la humaka eka vaaki va Giliyadi a byela Akabu a ku: “Leswi Yehovha Xikwembu xa Israyele loyi ndzi yimeke emahlweni ka yena a hanyaka, a ku nge vi na mberha kumbe mpfula loko ku nga ri hi xileriso xa rito ra mina!” 2 Rito ra Yehovha ri fika eka yena, ri ku: 3 “Suka laha u famba, u fanele u hundzulukela etlhelo ra le vuxeni u titumbeta enkoveni wa Kerita lowu wu nga evuxeni bya Yordani. 4 Kutani u ta nwa enkoveni wolowo, naswona ndzi ta lerisa mawukuwuku leswaku ma ku nyika swakudya kwalaho.” 5 Hi ku hatlisa a famba, a endla hi ku landza rito ra Yehovha, kutani a ya tshama enkoveni wa Kerita lowu wu nga evuxeni bya Yordani. 6 Mawukuwuku a ma n’wi tisela xinkwa ni nyama nimixo, ni xinkwa ni nyama nimadyambu, a hambeta a nwa mati enkoveni. 7 Kambe eku heleni ka masiku yo karhi nkova wu phya, hikuva maboboma ya mpfula a ma nanga emisaveni. 8 Kutani rito ra Yehovha ri fika eka yena ri ku: 9 “Suka u yima u ya eSarepta lowu wu nga wa Sidoni, u fanele u tshama kona. Waswivo! Kunene ndzi ta lerisa wansati, la nga noni, leswaku a ku nyika swakudya.” 10 Hiloko a suka a yima a ya eSarepta ivi a fika enyangweni ya muti; kutani waswivo, a ku ri ni wansati la nga noni, a ri karhi a rhotela tihunyi. Hikwalaho a n’wi vitana, a ku: “Ndzi kombela u ndzi kumela matinyana hi xibya leswaku ndzi nwa.” 11 Loko a famba a ya ma ka, a ya emahlweni a n’wi huwelela, a ku: “Ndzi kombela u ndzi kumela ni xinkwanyana hi voko ra wena.” 12 Hiloko a ku: “Leswi Yehovha Xikwembu xa wena a hanyaka, a ndzi na xona xinkwa xa xirhendzevutana, kambe ekhuwaneni lerikulu ndzi ni mapa lama nga tataka voko naswona ekhuwaneni leritsongo, ndzi ni mafurhanyana; sweswi ndzi rhotela tihunyinyana, ndzi fanele ndzi nghena ndzi endla swo karhi swa mina ni n’wananga, hi ta dya, kutani hi fa.” 13 Eliya a ku eka yena: “U nga chavi. Nghena, endla hi ku landza rito ra wena. Ntsena eka leswi swi nga kona, sungula hi ku ndzi endlela xinkwanyana xa xirhendzevutana, u fanele u xi tisa eka mina, endzhaku ka sweswo u ta endla swo karhi swa wena ni n’wana wa wena. 14 Hikuva Yehovha Xikwembu xa Israyele u te, ‘Khuwana lerikulu ra mapa a ri nge heli, ni khuwana leritsongo ra mafurha a ri nge heli ku fikela siku leri Yehovha a nga ta nyika maboboma ya mpfula evuandlalweni bya misava.’” 15 Hiloko a famba a ya endla hi ku landza rito ra Eliya; a ya emahlweni a dya, yena ni vandyangu wa yena swin’we na Eliya, masiku yo karhi. 16 Khuwana lerikulu ra mapa a ri helanga ni khuwana leritsongo ra mafurha a ri helanga, hi ku landza rito ra Yehovha leri a ri vuleke hi Eliya. 17 Endzhaku ka swilo leswi, n’wana wa wansati loyi, n’wini wa xisati wa yindlu leyi, a vabya, vuvabyi byakwe byi va byikulu lerova a nga ha swi koti ku hefemula. 18 Hiloko a ku eka Eliya: “Xana ndzi fanele ndzi endla yini ha wena, Wena munhu wa Xikwembu xa ntiyiso? U tile eka mina leswaku u ta ndzi tsundzuxa xihoxo xa mina nileswaku u dlaya n’wananga.” 19 Kambe a ku eka yena: “Ndzi nyike n’wana wa wena.” Hiloko a n’wi teka exifuveni xakwe, a n’wi rhwala a n’wi yisa ekamareni ra le henhla ka lwangu laha a a tshama kona, a n’wi lata esangwini rakwe. 20 Kutani a sungula ku vitana Yehovha, a ku: “Oho Yehovha Xikwembu xanga, xana u fanele u tisa swilo swo biha eka noni leyi ndzi luveleke eka yona hi ku dlaya n’wana wa yona?” 21 Hiloko a pavalala ehenhla ka n’wana kanharhu, a vitana Yehovha, a ku: “Oho Yehovha Xikwembu xanga, ndzi kombela u endla leswaku moya-xiviri wa n’wana loyi wu vuyela endzeni ka yena.” 22 Eku heteleleni Yehovha a yingisa rito ra Eliya lerova moya-xiviri wa n’wana wu vuyela endzeni ka yena, kutani a hanya. 23 Eliya a teka n’wana a n’wi rhelerisa ku suka ekamareni ra le henhla ka lwangu endlwini, a n’wi nyika mana wakwe; hiloko Eliya a ku: “Waswivo, n’wana wa wena wa hanya.” 24 Kutani wansati a ku eka Eliya: “Hakunene, sweswi ndza swi tiva leswaku u munhu wa Xikwembu ni leswaku rito ra Yehovha leri ri nga enon’wini wa wena i ntiyiso.”
^ ***w11 8/15 matl. 3-5 Tirhisa Internet Hi Vutlhari***
Tirhisa Internet Hi Vutlhari
KU SUNGURIWA ka michini yo gandlisa tibuku eka malembe-xidzana lama hundzeke ku cince ndlela leyi vanhu a va vulavurisana ha yona. Ku cinca koloko ku fanisiwa ni ku cinca loku vangiweke hi ku sunguriwa ka Internet manguva lawa. Internet yi vuriwa xitirhisiwa xo vulavurisana xa misava hinkwayo naswona swa fanela ku va yi vitaniwa tano. Loko u yi tirhisa, u nga kuma timhaka leti nga ntiyiso, tinhlayo ni mavonelo etimhakeni to tala.
Vuswikoti byo vulavurisana i nyiko yo hlamarisa leyi humaka eka Muvumbi wa hina. Byi hi pfuna leswaku hi byelana mavonelo ni ku rungulelana timhaka. Yehovha hi yena wo sungula ku vulavurisana ni vanhu vakwe, a va nyika rungula leri kongomeke ro hanya vutomi lebyi nga ni xikongomelo. (Gen. 1:28-30) Hambiswiritano, nyiko ya ku vulavurisana yi nga tirhisiwa hi ndlela yo biha hilaha swi endlekeke hakona eku sunguleni ka matimu ya vanhu. Sathana u byele Evha rungula leri nga mavunwa. Evha u yingise rungula rero naswona u ri byele Adamu, loyi a vangeleke vanhu maxangu.—Gen. 3:1-6; Rhom. 5:12.
Ku vuriwa yini hi ku tirhisa Internet? Hambileswi Internet yi nga hi nyikaka rungula ra nkoka, yi hi hlayisela nkarhi ni ku va xitirhisiwa lexinene, yi nga tlhela yi hi nyika rungula leri kanganyisaka, yi hi dyela nkarhi wo tala ni ku thyakisa mahanyelo ya hina. A hi kambisiseni ndlela leyi hi nga yi tirhisaka ha yona leswaku yi hi vuyerisa.
Xana Rungula Leri I Ntiyiso Kumbe I Mavunwa?
U nga tshuki u ehleketa leswaku rungula hinkwaro leri nga eka Internet i rinene naswona ra vuyerisa. Ti-Website leti vanhu va ti tirhiselaka ku handza rungula ti tirhisa tikhompyuta to tala swinene leswaku ti hlengeleta kumbe ti hlawula ti-Web page ta tibiliyoni leti nga ni swilo hinkwaswo, ku sukela eka leswinene ku ya eka leswo biha. Hi fanele hi va ni ku twisisa leswaku hi kota ku hambanisa koroni eka muhungu swo fanekisela, leswaku mianakanyo ya hina yi nga thyakisiwi hi rungula leri hoxeke.
Hi 1993, magazini wun’wana lowu dumeke a wu ri ni xifaniso lexi mpfampfarhutiweke xa timbyana timbirhi ti tshame emahlweni ka khompyuta. Mbyana yin’wana yi byele leyin’wana yi ku: “Eka Internet, ku hava munhu loyi a tivaka leswaku u mbyana.” Khale ka khaleni, Sathana u vulavule na Evha hi ku tirhisa nyoka a n’wi byela leswaku a nga fana ni Xikwembu. Namuntlha, munhu un’wana ni un’wana loyi a nga ni Internet a nga tiendla mutivi wa timhaka to karhi, handle ko vula vito rakwe. Naswona ku hava milawu leyi lawulaka leswaku i mani loyi a nga hangalasaka mavonelo, rungula, swifaniso ni swiringanyeto swakwe eka yona.
Loko u tirhisa Internet, u nga pfumeli xin’wana ni xin’wana ku fana na Evha. Vana ni vuxiyaxiya malunghana ni rungula leri nga eka yona. U nga si ri tshemba, tivutise: (1) I mani mutsari wa rona? Xana u ri dyondzerile rungula leri a tsaleke ha rona? (2) Ha yini a ri tsarile? I yini leswi n’wi susumeteleke ku ri tsala? Xana u lava ku hangalasa mavonelo yakwe ntsena? (3) U ri kume kwihi? Xana u ti tsarile tindhawu leti rungula rakwe a ri kumeke eka tona leswaku vanhu va nga kota ku ri kambisisa? (4) Xana i rintshwa? Hi lembe-xidzana ro sungula, muapostola Pawulo u nyike Timotiya xitsundzuxo lexi tirhaka ninamuntlha. U tsale a ku: “Hlayisa leswi u tamerisiweke swona, u fularhela ku vulavula ka hava loku lwisanaka ni leswo kwetsima ni ku kanetana hi leswi vuriwaka ‘vutivi’ hi mavunwa.”—1 Tim. 6:20.
Xana Yi Hlayisa Nkarhi Kumbe Yi Dya Nkarhi?
A swi kanakanisi leswaku loko Internet yi tirhisiwa hi vutlhari yi nga hlayisa nkarhi, matimba ni mali ya hina. Hi nga xava swilo hi ku olova hi ri ekaya. Yi nga hi pfuna ku hlayisa mali hi ku pimanisa minxavo ya swilo. Vanhu vo tala va kota ku hakela swikweleti ni ku rhumela mali ebangi va ri ekaya hi ku tirhisa Internet. Yi nga hi pfuna ku kunguhata riendzo hi ku olova ni ku xava mathikithi ya swo famba ha swona. Naswona swa olova ku lava tinomboro ta tinqingho, tiadirese ni magondzo yo hambana-hambana yo ya endhawini yo karhi. Emisaveni hinkwayo, marhavi ya Timbhoni ta Yehovha ma tirhisa Internet ku endla mintirho yo tala yo fana ni yoleyo leswaku ma hlayisa nkarhi, ma londzovota mali ni ku nga lavi vatirhi vo tala.
Hambiswiritano, ku ni khombo leri faneleke ri xiyiwa. Ri khumba nkarhi lowu hi nga ha wu hetaka loko hi ri eku tirhiseni ka Internet. Van’wana va yi teka tanihi xitirhisiwa xo tlanga ha xona ematshan’weni yo yi tirhisela swilo swa nkoka. Va heta nkarhi wo tala va tlanga mintlangu, va xava swilo, va bula ni van’wana, va rhumela ti-email, va lava-lava swilo ni ku nghena va huma eka ti-Website. Kutani va nga ha sungula ku honisa swilo swa nkoka leswi katsaka ndyangu, vanghana ni vandlha. Ku tirhisa Internet swi nga godzombela. Hi xikombiso, xiviko lexi kandziyisiweke hi 2010 xi ringanyete leswaku vantshwa va le Korea lava endlaka 18,4 wa tiphesente va godzomberiwe hi Internet. Kasi valavisisi va le Jarimani va vula leswaku “vavasati vo tala va vilela hileswi vanuna va vona va godzomberiweke hi Internet.” Wansati un’wana u vule leswaku nuna wakwe u cince ngopfu hileswi yi n’wi godzombeleke lerova vukati bya vona byi hahlukile.
Rhavi rin’wana ra Timbhoni ta Yehovha ri kume papila leri humaka eka wanuna un’wana loyi a vuleke leswaku u godzomberiwe hi Internet. Minkarhi yin’wana a a heta tiawara ta kwalomu ka khume hi siku a ri eku yi tirhiseni. U te: “Eku sunguleni a swi tikomba swi nga ri na khombo, kambe hi ku famba ka nkarhi, ndzi sungule ku xwa eminhlanganweni naswona ndzi tshike ku khongela.” Loko a ya eminhlanganweni, a a va a nga yi lunghiselelanga naswona miehleketo yakwe a yi ri ekaya yi navela ku “tirhisa Internet.” Lexi tsakisaka hileswaku u xiye ndlela leyi xiphiqo xakwe xi nga ni khombo ha yona naswona u teke magoza yo xi lulamisa. Onge hi nga papalata ku godzomberiwa hi Internet.
I Rungula Ra Njhani Leri U Ri Hlayaka Eka Internet?
Eka 1 Vatesalonika 5:21, 22 ha hlaya: “Tiyisekani hi swilo hinkwaswo; khomelelani swi tiya eka leswinene. Papalatani mixaka hinkwayo ya vuhomboloki.” Hi fanele hi kambisisa loko rungula leri hi ri kumaka eka Internet ri amukeleka eka Xikwembu naswona ri fambisana ni milawu ya xona leyi tlakukeke. Ri fanele ri nga lwisani ni milawu ya mahanyelo naswona ri faneleka eka Mukreste. Swifaniso swo navetisa rimbewu swa le ka Internet swi kumeka kun’wana ni kun’wana naswona swi nga hi phasa hi ku olova loko hi nga tivoneli.
Hi fanele hi tivutisa, ‘Xana leswi ndzi swi langutaka eka khompyuta ndzi nga swi fihla loko loyi ndzi tekaneke na yena, vatswari va mina kumbe Mukreste-kulorhi o nghena laha ndlwini?’ Loko nhlamulo ku ri ina, hi ta va hi endla kahle ku va hi tirhisa Internet ntsena loko van’wana va ri kona. I ntiyiso leswaku Internet yi cince ndlela leyi hi vulavurisanaka ni ku xava swilo ha yona. Ku tlula kwalaho, yi tlhela yi pfula ni ndlela leyintshwa yo ‘endla vuoswi etimbilwini ta hina.’—Mat. 5:27, 28.
I Rungula Ra Njhani Leri Hi Faneleke Hi Ri Rhumela Van’wana?
Ku tirhisa Internet swi katsa ku kuma ni ku rhumela van’wana rungula. Hambileswi hi nga ni ntshunxeko wo kuma ni ku rhumela van’wana rungula, hi ni vutihlamuleri byo kumisisa loko ri ri ntiyiso ni loko ri tengile hi tlhelo ra mahanyelo. Xana ha tiyiseka leswaku swilo leswi hi swi tsalaka kumbe leswi hi swi rhumelaka van’wana i ntiyiso? Xana hi na wona mpfumelelo wo rhumela van’wana rungula? Xana rungula ra kona i ra nkoka naswona ra aka? Hi ri rhumela hi xikongomelo xihi? Xana hi ri rhumela hi xikongomelo xo lava ku tsakisa van’wana?
Loko e-mail yi tirhisiwa kahle yi nga va mpfuno lowukulu. Kambe yi nga tlhela yi endla leswaku hi rhumeriwa rungula ro tala leri nga pfuniki nchumu. Xana hi rhumela van’wana rungula ro tala kumbexana hi va dyela nkarhi? Loko hi nga si rhumela e-mail, xana a hi fanelanga hi tivutisa leswaku ha yini hi va rhumela yona? Kahle-kahle swi ta pfuna yini ku va rhumela? Vanhu a va tolovele ku tsala mapapila leswaku va byela mindyangu ya ka vona ni vanghana hi leswi endlekaka evuton’wini bya vona. Xana na hina a hi fanelanga hi rhumela ti-e-mail hikwalaho ka xivangelo xexo? Ha yini u rhumela van’wana rungula leri u nga tiyisekiki leswaku i ntiyiso?
Kutani hi fanele hi endla yini malunghana ni Internet? Xana hi fanele hi tshika ku yi tirhisa hi ku helela? Sweswo swi nga ha laveka eswiyin’weni swin’wana. Munhu loyi a a godzomberiwe hi Internet loyi ku vulavuriweke ha yena eku sunguleni, u endle tano leswaku a hlula xiphiqo xexo. Hi hala tlhelo, ku tirhisa Internet swi nga hi pfuna ntsena loko hi pfumelela ‘vuswikoti byo ehleketa byi hi rindza naswona ku twisisa ku hi hlayisa.’—Swiv. 2:10, 11.
[Nhlamuselo ya le hansi]
Mhaka leyi ya tirha ni loko u rhumela swifaniso. Hambileswi hi nga ha tekaka swifaniso leswaku hi tihlayisela swona, a hi na wona mpfumelelo wo swi rhumela van’wana, hambi ku ri ku vula mavito ya lava nga eka swona ni lomu va tshamaka kona.
[Xifaniso lexi nga eka tluka 4]
U nga tiyiseka njhani leswaku rungula leri u ri kumaka i ntiyiso?
[Xifaniso lexi nga eka tluka 5]
I yini leswi u faneleke u tivutisa swona u nga si rhumela “e-mail”?
^ ***w12 8/15 matl. 20-24 Tivoneleni Eka Mintlhamu Ya Diyavulosi!*** >>
Tivoneleni Eka Mintlhamu Ya Diyavulosi!
“Chupula[ni] entlhan’wini wa Diyavulosi.” —2 TIM. 2:26.
U NGA HLAMULA NJHANI?
U fanele u endla yini loko u ri ni xiphiqo xa ku tshamela ku xopaxopa van’wana?
Xikombiso xa Pilato ni xa Petro xi ku dyondzisa yini malunghana ni ku pfumela ku hluriwa hi ku chava vanhu ni ku tshikileriwa?
U nga ku papalata njhani ku tivona nandzu ku tlula mpimo?
DIYAVULOSI u ringeta ku phasa malandza ya Yehovha. Xikongomelo xa yena a hi ku ma dlaya ku fana ni muhloti la dlayaka swiharhi leswi a swi phaseke. Kambe Diyavulosi u lava leswaku munhu loyi a n’wi phaseke a endla ku rhandza ka yena.—Hlaya 2 Timotiya 2:24-26.
2 Leswaku muphasi wa swiharhi a phasa xiharhi xa ha hanya, a nga ha tirhisa ntlhamu wo karhi. A nga ha ringeta ku endla leswaku xiharhi xi huma laha xi tumbeleke kona leswaku a ta xi phasa hi ntlhamu. Kumbe a nga ha tumbeta ntlhamu leswaku xiharhi xi nga swi tivi leswaku wu kona. Diyavulosi u tirhisa mintlhamu leyi fanaka leswaku a phasa malandza ya Xikwembu. Loko hi nga swi lavi ku phasiwa hi fanele hi va ni vuxiya-xiya naswona hi yingisa swilemukiso leswi hi kombisaka laha ku nga ni mintlhamu ya Sathana. Eka xihloko lexi, hi ta kambisisa ndlela leyi hi nga yi papalataka ha yona mintlhamu yinharhu leyi Diyavulosi a yi tirhiseke ku phasa vanhu van’wana va Xikwembu. Mintlhamu ya kona i (1) mavulavulelo lama tlhavaka, (2) ku chava vanhu ni ku tshikileriwa ni (3) ku tivona nandzu ku tlula mpimo. Exihlokweni lexi landzelaka hi ta tlhuvutsa mintlhamu yin’wana yimbirhi ya Sathana.
TIMANI NDZILO LOWU VANGIWAKA HI MAVULAVULELO LAMA TLHAVAKA
3 Leswaku a humesa swiharhi laha swi tumbeleke kona, muhloti a nga ha hisa ndhawu yo karhi laha swi nga kona leswaku a ta swi phasa loko swi ringeta ku baleka. Hi ndlela yo fanekisela, Diyavulosi a nga ha vanga ndzilo evandlheni ra Vukreste. Loko kungu ra yena ro tirha, a nga ha phasa swirho swin’wana swa vandlha leswaku swi lawuriwa hi yena. A nga hi phasa njhani hi nga swi xiyi?
4 Mudyondzisiwa Yakobo u fanise ririmi ni ndzilo. (Hlaya Yakobo 3:6-8.) Loko hi tsandzeka ku lawula ririmi ra hina, hi nga ha vanga ndzilo evandlheni hi ndlela yo fanekisela. Swi nga endleka njhani sweswo? Anakanya hi xiyimo lexi landzelaka: Eminhlanganweni ya vandlha ku tivisiwe leswaku makwerhu wo karhi wa xisati se i phayona ra nkarhi hinkwawo. Endzhaku ka minhlangano, vamakwerhu vambirhi va xisati va vulavula hi mhaka leyi. Un’wana u vula leswaku u tsakile naswona u navelela phayona lerintshwa mikateko. Kambe makwerhu loyi un’wana u sola xikongomelo xa phayona leri a tlhela a vula leswaku ri lava ku voniwa evandlheni. Hi wihi eka vahuweleri lavambirhi loyi u nga lavaka leswaku a va munghana wa wena? Swa olova ku vona leswaku hi wihi eka vona la nga vangaka swiphiqo evandlheni hi ndlela leyi a vulavulaka ha yona.
5 Hi nga wu timela njhani ndzilo lowu vangiwaka hi mavulavulelo lama tlhavaka? Yesu u te: “Nomu wu vulavula leswi mbilu yi taleke swona.” (Mat. 12:34) Kutani goza ro sungula i ku va hi kambela mbilu ya hina. Hi fanele hi papalata ku titwa hi ndlela leyi nga endlaka leswaku hi vulavula hi ndlela yo biha hi vanhu van’wana. Hi xikombiso, loko hi twa leswaku makwerhu wo karhi u tikarhatela ku fanelekela ku va ni vutihlamuleri evandlheni, xana hi anakanya leswaku xikongomelo xa yena i xinene kumbe hi anakanya leswaku u lava ku tivuyerisa yena n’wini? Loko hi tshamela ku anakanya leswaku vamakwerhu va tirhela Yehovha leswaku va ta vuyeriwa, hi fanele hi tsundzuka leswaku Diyavulosi u vule sweswo hi Yobo nandza wo tshembeka wa Xikwembu. (Yobo 1:9-11) Ematshan’weni yo sola makwerhu wa hina, hi fanele hi kambisisa leswaku ha yini hi n’wi anakanyela swo biha. Xana hi ni xivangelo lexi twalaka xo titwa hi ndlela yoleyo? Kumbe xana mbilu ya hina yi kuceteriwa hi moya wa ku nga kombisi rirhandzu lowu tinyikeke matimba emasikwini lawa yo hetelela?—2 Tim. 3:1-4.
6 Anakanya hi swivangelo swin’wana leswi nga ha hi endlaka hi xopaxopa van’wana. Xivangelo xin’wana ku nga ha va ku lava leswaku leswi hi swi endlaka swi voniwa hi van’wana. Entiyisweni, loko hi sandza van’wana hi nga ha va hi ringeta ku kombisa leswaku ha antswa ku tlula vanhu van’wana. Kumbe hi nga ha va hi ringeta ku tiyimelela hileswi hi nga endlangiki leswi a hi fanele hi swi endlile. Ku nga khathariseki leswaku hi xopaxopa van’wana hileswi hi tikukumuxaka, hileswi hi nga ni mavondzo kumbe hileswi hi nga titshembiki, vuyelo bya kona byi ni khombo.
7 Swi nga ha endleka hi titwa hi ri ni xivangelo lexi twalaka xo xopaxopa un’wana. Kumbexana hileswi a nga tshama a hi twisa ku vava hi mavulavulelo ya yena. Loko swi ri tano, a hi fanelanga hi n’wi twisa ku vava na hina. Loko hi endla tano, swi ta fana ni loko hi chela pharafini endzilweni naswona hi ta va hi endla leswi rhandziwaka hi Diyavulosi ku nga ri Xikwembu. (2 Tim. 2:26) Hi fanele hi tekelela Yesu emhakeni leyi. Loko a tseketseriwa “a nga tlheriselanga hi ku tseketsela.” Ematshan’weni ya sweswo, u “hambete a tinyiketa eka loyi a avanyisaka hi ku lulama.” (1 Pet. 2:21-23) Yesu a a tiyiseka leswaku Yehovha u ta lulamisa timhaka hi ndlela ya Yena ni hi nkarhi wa Yena. Na hina hi fanele hi xi tshemba hi ndlela yoleyo Xikwembu. Loko hi vulavula swilo leswinene leswi khutazaka van’wana, hi pfuneta leswaku ku tshama ku ri ni “[xiboho] lexi hlanganisaka xa ku rhula” evandlheni.—Hlaya Vaefesa 4:1-3.
BALEKELANI NTLHAMU WA KU CHAVA VANHU NI KU TSHIKILERIWA
8 Xiharhi lexi phasiweke a xa ha swi koti ku ya laha xi ku lavaka. Hilaha ku fanaka, munhu la chavaka vanhu a tlhela a tshikileriwa a nga ha ntshunxekanga. (Hlaya Swivuriso 29:25.) A hi kambisiseni swikombiso swa vavanuna vambirhi lava hambaneke swinene lava pfumeleke ku tshikileriwa ni ku chava vanhu kutani hi vona leswaku hi nga dyondza yini eka ntokoto wa vona.
9 Mufumi wa Rhoma Pontiyo Pilato a a swi tiva leswaku Yesu a a nga ri na nandzu naswona a a nga lavi leswaku a dlayiwa. Entiyisweni, Pilato u vule leswaku Yesu a a nga endlanga “nchumu lexi lulameriwaka hi rifu.” Nilokoswiritano, Pilato u n’wi gwevele rifu. Ha yini? Hikuva Pilato u tshikileriwe hi ntshungu wa vapfukeri. (Luka 23:15, 21-25) Wu ringete ku sindzisa Pilato leswaku a endla leswi wu swi lavaka kutani wu huwelela wu ku: “Loko u ntshunxa munhu loyi, a wu nakulobye wa Khezari.” (Yoh. 19:12) Swi nga ha endleka leswaku Pilato a a chava leswaku u ta lahlekeriwa hi xikhundlha xa yena—kumbexana a dlayiwa—loko o ntshunxa Kreste. Kutani u pfumele ku sindzisiwa leswaku a endla leswi rhandziwaka hi Diyavulosi.
10 Muapostola Petro a a ri un’wana wa vanghana lavakulu va Yesu. U vule erivaleni leswaku Yesu a a ri Mesiya. (Mat. 16:16) Petro a nga n’wi siyanga Yesu loko vadyondzisiwa van’wana va n’wi siya hileswi a va nga swi twisisi leswi A nga swi vula. (Yoh. 6:66-69) Loko valala va tela ku ta khoma Yesu, Petro u tirhise banga ku lwela N’wini wa yena. (Yoh. 18:10, 11) Hambiswiritano, endzhaku Petro u hluriwe hi ku chava vanhu ivi a landzula leswaku wa n’wi tiva Yesu Kreste. Hi nkarhi wo koma, muapostola loyi u phasiwe hi ntlhamu wa ku chava vanhu naswona u wu pfumelele leswaku wu n’wi sivela ku va ni xivindzi.—Mat. 26:74, 75.
11 Tanihi Vakreste, hi fanele hi lwisana ni ku tshikileriwa leswaku hi endla swilo leswi nga ta hlundzukisa Xikwembu. Vathori kumbe van’wana va nga ha ringeta ku hi sindzisa leswaku hi nga tshembeki kumbe va nga ha hi kucetela leswaku hi tikhoma hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu. Vantshwa lava nga Vakreste lava nghenaka xikolo va nga ha sindzisiwa hi vantshwa van’wana leswaku va kopela hi nkarhi wa xikambelo, va hlalela swifaniso leswi navetisaka rimbewu, va dzaha, va tirhisa swidzidziharisi, va nwa byala kumbe va tikhoma hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu. Kutani, i yini lexi nga hi pfunaka leswaku hi balekela ntlhamu wa ku chava vanhu ni ku tshikileriwa leswaku hi endla leswi nga tsakisiki Yehovha?
12 Xana hi nga dyondza yini eka xikombiso xa Pilato ni xa Petro? Pilato a a ri ni vutivi byitsongo hi Kreste. Nilokoswiritano, a a swi tiva leswaku Yesu a a nga ri na nandzu naswona a a nga ri munhu la tolovelekeke. Kambe Pilato a a nga titsongahati naswona a a nga xi rhandzi Xikwembu xa ntiyiso. Swi n’wi oloverile Diyavulosi leswaku a n’wi kucetela ku endla ku rhandza ka yena. Petro a a ri ni vutivi lebyi kongomeke naswona a a xi rhandza Xikwembu. Kambe minkarhi yin’wana a a nga titsongahati, a a chava vanhu naswona sweswo swi endle leswaku a tshikileriwa. Loko Yesu a nga si khomiwa, hi ku tikukumuxa Petro u te: “Hambiloko lavan’wana hinkwavo va nga khunguvanyeka, kambe mina a ndzi nge khunguvanyeki.” (Mar. 14:29) Petro a a ta va a lunghekele ku langutana ni miringo leyi a a ta langutana na yona, loko a a tshembele eka Xikwembu ku fana ni mupisalema, loyi a yimbeleleke a ku: “Yehovha u le tlhelweni ra mina; a ndzi nge chavi. Xana munhu wa nyama a nga ndzi endla yini?” (Ps. 118:6) Eka vusiku bya Yena byo hetelela a ri laha misaveni, Yesu u teke Petro ni vaapostola van’wana vambirhi a famba na vona endzeni-ndzeni ka ntanga wa Getsemani. Hambiswiritano, ematshan’weni yo va Petro ni vanghana va yena va tshama va xalamukile, va etlerile. Yesu u va pfuxile kutani a ku: “Vavanuna, tshamani mi rindzile naswona mi khongela, leswaku mi nga ngheni endzingweni.” (Mar. 14:38) Kambe Petro u tlhele a etlela kutani endzhaku a hluriwa hi ku chava vanhu ni ku tshikileriwa.
13 Xikombiso xa Pilato ni xa Petro xi nga hi dyondzisa dyondzo yin’wana ya nkoka: Leswaku hi hlula ku tshikileriwa hi fanele hi va ni vutivi lebyi kongomeke, hi titsongahata, hi rhandza Xikwembu ni ku chava Yehovha ku nga ri vanhu. Loko ripfumelo ra hina ri sekeriwe eka vutivi lebyi kongomeke, hi ta va ni xivindzi xo vulavula hileswi hi swi pfumelaka. Leswi swi ta hi pfuna leswaku hi lwisana ni ku tshikileriwa ni ku chava vanhu. A hi fanelanga hi titeka hi ri ni matimba lamakulu. Ematshan’weni ya sweswo, hi ku titsongahata hi fanele hi xiya leswaku hi lava matimba ya Xikwembu leswaku hi lwisana ni ku tshikileriwa. Hi fanele hi khongelela moya wa Yehovha naswona hi pfumelela ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona yi hi susumetela ku seketela vito ra yena ni ku hanya hi milawu ya yena. Ku engetela kwalaho, hi fanele hi tilunghiselela ku langutana ni ndzingo hi nga si langutana na wona. Hi xikombiso, hi fanele hi khongela ni vana va hina kutani hi va endla va lungheka leswaku loko va hlangana ni vana van’wana lava nga ta va kucetela ku endla swo biha, va swi tiva leswi va faneleke va swi endla.—2 Kor. 13:7.
PAPALATANI NTLHAMU LOWU PFOTLOSAKA—KU TIVONA NANDZU KU TLULA MPIMO
14 Minkarhi yin’wana ntlhamu wa swiharhi i ntsandza lowu tikaka wa nsinya kumbe ribye, leswi hayekiwaka endleleni leyi swiharhi swi talaka ku famba eka yona. Murhiyi u boha wayere endleleni kutani loko xiharhi xi yi khumba, ntsandza kumbe ribye leri hayekiweke ra wa kutani ri xi pfotlosa. Ku tivona nandzu ku tlula mpimo ku nga fanisiwa ni ndzhwalo wolowo wo tika lowu pfotlosaka. Loko hi anakanya hi swihoxo leswi hi nga tshama hi swi endla, hi nga ha titwa hi “[pfotloseke] ku tlula mpimo.” (Hlaya Pisalema 38:3-5, 8.) Sathana u lava hi ehleketa leswaku a hi faneriwi hi musa wa Yehovha ni leswaku a hi nge swi koti ku landzela milawu ya Yena.
15 U nga wu papalata njhani ntlhamu lowu lowu pfotlosaka? Loko u tshame u endla xidyoho lexikulu, teka goza sweswi leswaku u lulamisa vuxaka bya wena na Yehovha. Yana eka vakulu kutani u kombela mpfuno wa vona. (Yak. 5:14-16) Endla hinkwaswo leswi u nga swi kotaka leswaku u lulamisa xihoxo lexi u xi endleke. (2 Kor. 7:11) Loko u tshinyiwa u nga heli matimba. Loko Yehovha a ku tshinya u kombisa leswaku wa ku rhandza. (Hev. 12:6) Tiyimisele ku nga tlheli u endla xidyoho xexo naswona u papalata swiendlo leswi endleke leswaku u dyoha. Loko u hundzukile u tlhela u hundzuluka, vana ni ripfumelo ra leswaku Xikwembu xi ta ku rivalela hi ku tirhisa gandzelo ra nkutsulo ra Yesu Kreste.—1 Yoh. 4:9, 14.
16 Vanhu van’wana va ya emahlweni va tivona nandzu hi swidyoho leswi se va rivaleriweke swona. Loko na wena u titwa hi ndlela yoleyo, tsundzuka leswaku Yehovha u rivalele Petro ni vaapostola lavan’wana hi leswi va balekeke va siya N’wana wa Yena la rhandzekaka hi nkarhi lowu Yesu a a lava mpfuno wa vona swinene. Yehovha u rivalele wanuna loyi a a hlongoriwile evandlheni ra Korinto loyi a a tikhome hi ndlela yo biha kambe endzhakunyana a hundzukeke. (1 Kor. 5:1-5; 2 Kor. 2:6-8) Rito ra Xikwembu ri vulavula hi vanhu lava endleke swidyoho leswikulu kambe va rivaleriweke hi Xikwembu hileswi va hundzukeke.—2 Tikr. 33:2, 10-13; 1 Kor. 6:9-11.
17 Yehovha u ta ku rivalela a tlhela a rivala swidyoho swa wena leswi u tshameke u swi endla loko u hundzuka hakunene naswona u tshemba leswaku u ta ku komba musa. U nga tshuki u anakanya leswaku gandzelo ra nkutsulo ra Yesu a ri nge swi koti ku funengeta swidyoho swa wena. Loko u endla tano u ta phasiwa hi wun’wana wa mintlhamu ya Sathana. Ku nga khathariseki leswi Diyavulosi a lavaka leswaku u swi tshemba, nkutsulo wu nga swi kota ku funengeta swidyoho swa hinkwavo lava dyoheke kambe va hundzukeke. (Swiv. 24:16) Ku va ni ripfumelo eka nkutsulo swi nga ku endla u tshika ku tivona nandzu ku tlula mpimo naswona swi nga ku nyika matimba ya ku tirhela Xikwembu hi mbilu ya wena hinkwayo, mianakanyo ni hi moya-xiviri wa wena hinkwawo.—Mat. 22:37.
HA MA TIVA MAKUNGU YA SATHANA
18 Sathana a nga na mhaka leswaku hi phasiwa hi ntlhamu wihi kambe yena u lava hi phasiwa. Tanihi leswi hi ma tivaka makungu ya Sathana, hi nga papalata ku phasiwa hi yena. (2 Kor. 2:10, 11) A hi nge phasiwi hi mintlhamu ya yena loko hi khongelela vutlhari byo langutana ni miringo ya hina. Yakobo u tsale a ku: “Loko mani na mani eka n’wina a kayivela vutlhari, a a hambete a kombela eka Xikwembu, hikuva xi nyika hinkwavo hi mbilu yo basa, handle ka ku sandza; kutani u ta nyikiwa byona.” (Yak. 1:5) Hi fanele hi hanya hi ku pfumelelana ni swikhongelo swa hina hi ku va nkarhi na nkarhi hi va ni dyondzo ya munhu hi yexe hi tlhela hi tirhisa leswi hi swi dyondzaka eRitweni ra Xikwembu. Minkandziyiso leyi sekeriweke eBibeleni leyi humesiwaka hi hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha yi hi dyondzisa hi mintlhamu ya Diyavulosi ni ku hi pfuna leswaku hi yi papalata.
19 Xikhongelo ni ku dyondza Bibele swi hi pfuna leswaku hi rhandza swilo leswinene. Kambe i swa nkoka swinene leswaku hi dyondza ku venga leswo biha. (Ps. 97:10) Loko hi anakanyisisa hi vuyelo bya ku navela ka vutianakanyi swi ta hi pfuna leswaku hi ku papalata. (Yak. 1:14, 15) Loko hi dyondza ku venga leswo biha ivi hi rhandza leswinene, swilo leswi Sathana a swi tirhisaka leswaku a hi phasa a swi nge hi phasi hikuva hi ta va hi swi nyenya.
20 Ha tsaka swinene leswi Xikwembu xi hi pfunaka leswaku Sathana a nga hi phasi! Yehovha u tirhisa moya wa Yena, Rito ra Yena ni nhlengeletano ya Yena leswaku a hi kutsula “eka lowo homboloka.” (Mat. 6:13) Exihlokweni lexi landzelaka, hi ta dyondza ndlela leyi hi nga yi papalataka ha yona mintlhamu yin’wana yimbirhi leyi Diyavulosi a phaseke malandza ya Xikwembu ha yona.
^ ***w12 8/15 matl. 25-29 Yimani Mi Tiya Naswona Mi Papalata Mintlhamu Ya Sathana!*** <<
Yimani Mi Tiya Naswona Mi Papalata Mintlhamu Ya Sathana!
“Yima[ni] mi tiyile, mi lwisana ni marhengu ya Diyavulosi.”—EFE. 6:11.
U NGA HLAMULA NJHANI?
Nandza wa Yehovha a nga swi papalata njhani ku phasiwa hi ntlhamu wa ku hlongorisa rifuwo?
I yini leswi nga pfunaka Mukreste la ngheneleke vukati leswaku a nga phasiwi hi ntlhamu wa ku endla vuoswi?
Hi ta vuyeriwa hi yini loko hi nga pfumeli ku phasiwa hi ntlhamu wa ku hlongorisa rifuwo ni wa ku tikhoma hi ndlela yo biha hi tlhelo ra rimbewu?
SATHANA DIYAVULOSI wa va venga vanhu, ngopfu-ngopfu lava tirhelaka Yehovha. Kahle-kahle, Sathana u lwa nyimpi ni masalela lama totiweke. (Nhlav. 12:17) Vakreste lava va rhangela entirhweni wo chumayela hi Mfumo hi xivindzi naswona va kombise vanhu leswaku Sathana i mufumi wa misava leyi. Diyavulosi u tlhela a venga ni “tinyimpfu tin’wana,” leti seketelaka vatotiwa naswona ti nga ni ntshembo wo hanya hilaha ku nga heriki—ku nga ntshembo lowu Sathana a nga ha riki na wona. (Yoh. 10:16) Hi yona mhaka a kariheke! Ku nga khathariseki leswaku hi ni ntshembo wo hanya etilweni kumbe emisaveni, Sathana i nala wa hina. Xikongomelo xa yena i ku hi hlasela.—1 Pet. 5:8.
2 Sathana u tirhisa mintlhamu yo hambana-hambana leswaku a kota ku hetisisa xikongomelo xa yena. Tanihi leswi a “dlayeke mianakanyo” ya lava nga riki vapfumeri, a va ma amukeli mahungu lamanene naswona a va yi voni mintlhamu yoleyo. Hambiswiritano, Diyavulosi u tlhela a phasa ni van’wana lava amukeleke mahungu lamanene ya Mfumo. (2 Kor. 4:3, 4) Xihloko lexi hundzeke xi kombise ndlela leyi hi nga papalataka mintlhamu yinharhu ya Sathana ha yona ku nga: (1) mavulavulelo lama tlhavaka, (2) ku chava vanhu ni ku tshikileriwa ni (3) ku tivona nandzu ku tlula mpimo. Sweswi a hi kambisiseni leswaku hi nga yi papalata njhani mintlhamu yin’wana yimbirhi ya Sathana, ku nga ku hlongorisa rifuwo ni ndzingo wo endla vuoswi.
KU HLONGORISA RIFUWO—NTLHAMU LOWU KAMANYETAKA
3 Eka xin’wana xa swifaniso swa yena, Yesu u vulavule hi mbewu leyi haxiweke exikarhi ka mitwa. U hlamusele leswaku munhu a nga ha twa rungula ra Mfumo, “kambe ku vilela ka mafambiselo lawa ya swilo ni matimba ya vuxisi bya rifuwo swi kamanyeta rito, kutani a nga veki mihandzu.” (Mat. 13:22) Ku hlongorisa rifuwo i ntlhamu wun’wana lowu tirhisiwaka hi nala wa hina Sathana.
4 Ku ni swilo swimbirhi leswi loko swi hlanganile swi nga kamanyetaka rito. Xo sungula i “ku vilela ka mafambiselo lawa ya swilo.” Ku ni swilo swo tala leswi nga ku endlaka u vilela eka “minkarhi [leyi] ya mangava leyi swi nonon’hwaka ku langutana na yona.” (2 Tim. 3:1) Swi nga ha ku tikela ku xava swilo leswi u swi lavaka hileswi swilo swi durhaka ngopfu kumbe hileswi u nga tirhiki. U nga ha tlhela u vilerisiwa hi vumundzuku lerova u tivutisa u ku, ‘Xana ndzi ta va na mali leyi ringaneke endzhaku ka loko ndzi hume penceni?’ Hikwalaho ka ku vilela koloko van’wana va hetelela va hlongorisa rifuwo va ehleketa leswaku mali yi ta endla leswaku va va ni leswi va swi pfumalaka.
5 Xilo xa vumbirhi lexi Yesu a vulavuleke ha xona i “matimba ya vuxisi bya rifuwo.” Nchumu lowu loko wu hlangana ni ku vilela swi nga kamanyeta rito. Bibele yi vula leswaku ‘mali i xisirhelelo.’ (Ekl. 7:12) Hambiswiritano, a hi vutlhari ku hlongorisa rifuwo. Vo tala va kume leswaku loko va tirha hi matimba leswaku va kuma rifuwo, swi va endla leswaku va wela entlhan’wini wo hlongorisa rifuwo. Van’wana va hetelela va ri mahlonga ya rifuwo.—Mat. 6:24.
6 U nga ha sungula ku navela ku va ni rifuwo handle ko swi xiya. Hi xikombiso, anakanya hi xiyimo lexi. A hi nge muthori wa wena u fika eka wena a ku: “Ndzi ku khomele mahungu yo tsakisa! Khampani ya hina ya ha ku kuma ntirho lowu engetelekeke. Leswi swi vula leswaku nkarhi na nkarhi swi nga ha lava u tirha nkarhi lowu engetelekeke eka tin’hweti ti nga ri tingani leti landzelaka. Kambe ndza ku tshembisa leswaku u to yi nusa kunene.” A wu ta endla yini? I ntiyiso leswaku i swa nkoka leswaku u khathalela ndyangu wa wena hi tlhelo ra nyama kambe byebyo a hi byona ntsena vutihlamuleri lebyi u nga na byona. (1 Tim. 5:8) Ka ha ri ni swilo swin’wana leswi u faneleke u anakanya ha swona. I nkarhi wo tanihi kwihi lowu engetelekeke lowu u nga ta fanela ku wu tirha? Xana ntirho wa wena wu ta kavanyeta mintirho ya wena ya moya, ku katsa ni minhlangano ya vandlha ni Vugandzeri bya Ndyangu bya nimadyambu?
7 Anakanya hi leswi swi nga swa nkoka swinene eka wena, xana i ku kuma mali leyi engetelekeke kumbe i vuxaka bya wena na Yehovha? Xana u ta tshika ku rhangisa Mfumo hileswi u lavaka ku kuma mali yo tala? Xana wa yi vona ndlela leyi ku hlongorisa rifuwo swi nga ku khumbaka ha yona loko u nga khathaleli vuxaka lebyi wena ni ndyangu wa wena mi nga na byona na Yehovha? Loko u ri exiyin’weni xexo, u nga swi papalata njhani ku kamanyetiwa hi ku hlongorisa rifuwo?—Hlaya 1 Timotiya 6:9, 10.
8 Loko hi nga lavi ku kamanyetiwa hi ku hlongorisa rifuwo, nkarhi na nkarhi hi fanele hi kambela ndlela leyi hi hanyaka ha yona. A hi fanelanga hi fana na Esawu, loyi a kombiseke hi mintirho ya yena leswaku a a nga swi tlangeli swilo swa moya! (Gen. 25:34; Hev. 12:16) Naswona a hi fanelanga hi fana ni wanuna la fuweke loyi Yesu a n’wi byeleke leswaku a xavisa hinkwaswo leswi a a ri na swona, a teka mali ya kona a yi nyika swisiwana kutani a n’wi landzela. Wanuna loyi a nga endlanga tano, kambe u ‘fambe a ri ni gome, hikuva a a ri ni swilo swo tala.’ (Mat. 19:21, 22) Leswi a a phasiwe hi rifuwo, wanuna yoloye u lahlekeriwe hi lunghelo lerikulu—ra ku landzela nghwazi leyi tshameke yi hanya! Hi fanele hi tivonela leswaku a hi lahlekeriwi hi lunghelo ra ku va vadyondzisiwa va Yesu Kreste.
9 Loko hi nga lavi ku kanganyisiwa hi swilo leswi vonakaka hi fanele hi yingisa ndzayo ya Yesu leyi nge: “Mi nga tshuki mi vilela kutani mi ku, ‘Xana hi ta dya yini?’ kumbe, ‘Xana hi ta nwa yini?’ kumbe, ‘Xana hi ta ambala yini?’ Hikuva hinkwaswo leswi i swilo leswi va matiko va swi lavisisaka hi mapfundza. Hikuva Tata wa n’wina wa le tilweni wa swi tiva leswaku ma swi lava swilo leswi hinkwaswo.”—Mat. 6:31, 32; Luka 21:34, 35.
10 Loko hi nga lavi ku phasiwa hi matimba ya vuxisi bya rifuwo hi fanele hi ehleketa ku fana na Aguri, mutsari wa Bibele loyi a nga te: “Vusiwana hambi rifuwo, u nga ndzi nyiki, ndzi phamele ntsena swakudya leswi swi ndzi ringanaka.” (Swiv. 30:8, Bibele—Mahungu Lamanene) Swi le rivaleni leswaku Aguri a a swi tiva leswaku u fanele a va ni mali leswaku a ta hanya kambe u tlhele a ma xiya matimba ya vuxisi bya rifuwo. Hi fanele hi xiya leswaku mivilelo ya mafambiselo lawa ni matimba ya vuxisi bya rifuwo swi nga endla leswaku hi lahlekeriwa hi vuxaka bya hina na Yehovha. Ku vilela ngopfu hi swilo leswi vonakaka swi nga hi dyela nkarhi, matimba ni ku endla leswaku hi nga ha swi naveli ku rhangisa Mfumo evuton’wini bya hina. Hikwalaho, hi fanele hi tivonela leswaku hi nga phasiwi hi ntlhamu wa Sathana wa ku hlongorisa rifuwo!—Hlaya Vaheveru 13:5.
VUOSWI BYI FANA NI MUGODI LOWU TUMBETIWEKE
11 Vahloti lava lavaka ku phasa xiharhi lexi nga ni matimba va nga ha cela mugodi laha xiharhi xexo xi talaka ku famba kona. Hi ntolovelo va tumbeta mugodi hi ku veka mahlahla ni misava ehenhla ka wona. Ndzingo wun’wana wa Sathana lowu tirhaka swinene wu fana ni ntlhamu wolowo. I xidyoho xa ku tikhoma loko biha hi tlhelo ra rimbewu. (Swiv. 22:14; 23:27) Vakreste van’wana va phasiwe hi ntlhamu lowu hikuva va tinghenise eka swiyimo leswi swi va oloveleke leswaku va tikhoma hi ndlela yo biha. Vakreste van’wana lava ngheneleke vukati va endle vuoswi endzhaku ka loko va sungule ku rhandzana ni munhu loyi va nga tekanangiki na yena.
12 U nga ha sungula ku rhandzana ni munhu un’wana laha u tirhaka kona. Ku tlula hafu ya vavasati ni vavanuna vo tala lava endleke vuoswi va byi endle ni vatirhi-kulobye. Xana u boheka ku tirha ni vanhu va rimbewu leri hambaneke ni ra wena? Loko swi ri tano, u ni vuxaka bya njhani na vona? Xana u tivekela swipimelo leswaku mi nga heteleli mi rhandzana? Hi xikombiso, loko makwerhu wa xisati la nga Mukreste a tshamela ku vulavula ni munhu wa xinuna la tirhaka na yena, a nga ha hetelela a n’wi byela swihundla swa yena hambi ku ri ku n’wi byela hi swiphiqo swa vukati bya yena. Eka xiyimo xin’wana, endzhaku ka loko makwerhu wa xinuna la nga Mukreste a tolovele wansati loyi a tirhaka na yena, a nga ha tibyela a ku: “Wa ma tsakela mavonelo ya mina naswona wa ndzi yingisela loko ndzi vulavula na yena. Naswona wa ndzi xixima. Ndzi navela onge nsati wa mina a nga ndzi khoma hi ndlela leyi!” Xana wa yi xiya ndlela leyi Vakreste lava va nga eswiyin’weni leswi va nga vaka ekhombyeni ra ku endla vuoswi ha yona?
13 U nga ha sungula ku rhandzana ni munhu un’wana evandlheni. Xiya leswi humeleleke mpatswa wun’wana. Daniel ni nsati wakwe, Sarah, a va ri maphayona ya nkarhi hinkwawo. Daniel u vula leswaku nakambe a a ri nkulu loyi a a amukela xiavelo xin’wana ni xin’wana lexi a a nyikiwa xona evandlheni. U dyondzele majaha ya ntlhanu Bibele naswona manharhu ya wona ma khuvuriwile. Vamakwerhu lava, lava ha ku khuvuriwaka a va lava ku pfuniwa swinene. Leswi Daniel a a khomekile swinene hi mintirho yo hambana-hambana evandlheni, hakanyingi Sarah a a va nyika mpfuno lowu a va wu lava. Kambe na yena Sarah a a wu lava mpfuno naswona u wu kume eka swichudeni leswi Daniel a a dyondza na swona Bibele. Xiyimo xexo xi fane ni ntlhamu lowu nga ni khombo. Daniel u ri: “N’hweti ni n’hweti nsati wa mina a a tirha hi matimba ya yena hinkwawo leswaku a pfuna van’wana, hikwalaho a a lava mpfuno hi tlhelo ra moya ni ra mintlhaveko. Leswi a ndzi n’wi honisa, sweswo swi vange khombo. Nsati wa mina u endle vuoswi ni rin’wana ra majaha lawa ndzi dyondzeke na wona. A ndzi khomekile swinene lerova ndzi nga swi xiyi leswaku vuxaka bya nsati wa mina na Yehovha a byi tsanile.” U nga ri papalata njhani khombo ro tano?
14 Leswaku u papalata ntlhamu wa vuoswi u fanele u anakanyisisa hi leswi swi vulaka swona ku tshembeka eka munghana wa wena wa vukati. Yesu u te: “Leswi Xikwembu xi swi paneke swin’we, ku nga tshuki ku va ni munhu la swi hambanisaka.” (Mat. 19:6) A wu fanelanga u anakanya leswaku ntirho wa wena evandlheni i wa nkoka swinene ku tlula nsati wa wena. Loko u tshamela ku va kule ni munghana wa wena wa vukati hikwalaho ka swivangelo leswi nga riki swa nkoka, vukati bya n’wina byi nga ha tsana naswona u nga ha ringeka leswaku u endla vuoswi.
15 Loko u ri nkulu u fanele u khathala hi vandlha. Muapostola Petro u tsale a ku: “Risani ntlhambi wa Xikwembu lowu khathaleriwaka hi n’wina, ku nga ri hi ku sindzisiwa, kambe hi ku swi rhandza; ku nga ri hi ku rhandza mpindzulo wa vukanganyisi, kambe hi mapfundza.” (1 Pet. 5:2) A wu fanelanga u honisa swirho swa vandlha. Hambiswiritano, a wu fanelanga u tirha hi matimba leswaku u hetisisa ntirho wa wena tanihi nkulu lerova u honisa ni nsati wa wena. A swi nge pfuni nchumu ku pfuna vamakwerhu evandlheni kambe u honisa nsati wa wena ekaya, swi nga veka vukati bya n’wina ekhombyeni. Daniel u ri: “A wu fanelanga u tshama u khomekile swinene hi vutihlamuleri lebyi u nga na byona lerova u honisa ndyangu wa wena.”
16 Xihondzo xo Rindza ni Xalamuka! swi hi nyika ndzayo leyinene leyi pfunaka Vakreste lava tekaneke leswaku va papalata vuoswi. Hi xikombiso, Xihondzo xo Rindza xa September 15, 2006 xi te: “Entirhweni ni le tindhawini tin’wana, tivonele eka swiyimo leswi nga ha endlaka leswaku u tolovelana swinene ni vatirhi-kuloni. Hi xikombiso, ku heta nkarhi wo tala u ri karhi u tirha ni munhu wa rimbewu leri hambaneke swi nga mi hoxa endzingweni. Loko u ri wanuna la tekeke kumbe wansati la tekiweke, u fanele u swi veka erivaleni hi mavulavulelo ni hi mahanyelo ya wena leswaku a wu swi tsakeli nikatsongo ku rhandzana ni munhu un’wana handle ka munghana wa wena wa vukati. Tanihi munhu loyi a tinyiketeleke eka Xikwembu, a wu nge lavi nikatsongo ku tikokela nyingiso swi nga fanelanga hi ku tlanga hi rirhandzu kumbe hi ku ambala ni ku tilunghisa hi ndlela leyi nga xiximekiki. . . . Ku va ni swifaniso swa munghana wa wena wa vukati ni swa vana va wena entirhweni swi ta tshamela ku tsundzuxa wena ni van’wana leswaku ndyangu wa wena u wu teka wu ri wa nkoka. U nga tshuki u khutaza—kumbe ku pfumelela swiendlo swa munhu swa ku ku gangisa.”
17 Xihloko lexi nge, “Ku Tshembeka eVukatini—Xana Swi Vula Yini?” eka Xalamuka! ya April 2009 xi lemukise hi ku ehleketa hi ku endla timhaka ta masangu ni munhu loyi u nga tekanangiki na yena. Xihloko lexi xi tlhele xi hlamusela leswaku loko u tshamela ku ehleketa hi timhaka ta masangu swi nga endla leswaku u hetelela u endle vuoswi. (Yak. 1:14, 15) Loko u nghenele vukati, swi nga va swinene leswaku wena ni munghana wa wena wa vukati mi kambisisa rungula rolero swin’we nkarhi na nkarhi. Vukati i lunghiselelo leri sunguriweke hi Yehovha naswona bya kwetsima. Ku tivekela nkarhi wo vulavula ni munghana wa wena wa vukati i ndlela leyinene yo kombisa leswaku u teka swilo leswi kwetsimaka swi ri swa nkoka.—Gen. 2:21-24.
18 Loko u ringeka leswaku u rhandzana ni munhu un’wana, anakanya hi makhombo lawa ma nga vaka kona loko u endla vumbhisa ni vuoswi. (Swiv. 7:22, 23; Gal. 6:7) Lava tikhomaka hi ndlela yo biha va hlundzukisa Yehovha naswona va tivavisa swin’we ni vanghana va vona va vukati. (Hlaya Malakiya 2:13, 14.) Ku hambana ni sweswo, anakanyisisa hi mikateko leyi kumiwaka hi lava va tshamaka va tshembekile. Va ni ntshembo wo hanya hilaha ku nga heriki naswona sweswi va tiphina hi vutomi lebyinene ku katsa ni ku va ni ripfalo leri baseke.—Hlaya Swivuriso 3:1, 2.
19 Mupisalema u yimbelele a ku: “Ku rhula lokukulu i ka lava va rhandzaka nawu wa wena [Xikwembu], a ku na xikhunguvanyiso eka vona.” (Ps. 119:165) Kutani rhandzani ntiyiso naswona mi “[tshama] mi ri karhi mi languta leswaku ndlela leyi mi fambaka ha yona a yi fani ni ya lava nga tlharihangiki kambe yi fana ni ya vanhu vo tlhariha,” eminkarhini leyi yo homboloka. (Efe. 5:15, 16) Namuntlha Sathana u tirhisa mintlhamu yo tala leswaku a phasa vagandzeri va ntiyiso. Kambe hi ni swilo swo tala swo tisirhelela ha swona. Yehovha u hi nyike hinkwaswo leswi hi swi lavaka leswaku hi ‘yima hi tiyile’ naswona hi “timela . . . miseve hinkwayo leyi pfurhaka ya lowo homboloka”!—Efe. 6:11, 16.
^ ndzim. 7 (Vaav. 6:1-40) Kutani vana va Israyele va sungula ku endla swo biha ematihlweni ya Yehovha. Yehovha a va nyiketa evokweni ra Midiyani malembe ya nkombo. 2 Voko ra Midiyani ri va ehenhla ka Israyele. Vana va Israyele va tiendlela vuhlayiselo lebyi nga ehansi ka misava etintshaveni hikwalaho ka Midiyani, ni mabako ni tindhawu leti swi tikaka ku fika eka tona. 3 Kutani loko Israyele a byale mbewu, Midiyani na Amaleke ni va le Vuxeni a va humelela, ina, a va humelela ku lwa na vona. 4 A va aka nxaxa etlhelo ka vona kutani va onha swirhangana swa misava ku ya fika eGaza, naswona a va nga siyi swakudya kumbe nyimpfu kumbe nkunzi kumbe mbhongolo eIsrayele. 5 Hikuva a va ta ni swifuwo swa vona ni mintsonga ya vona. A va ta va tele ku fana ni tinjiya, vona ni tikamela ta vona a va tele ngopfu; a va ta etikweni ku ta ri onha. 6 Israyele a endliwa xisiwana ngopfu hikwalaho ka Midiyani; kutani vana va Israyele va sungula ku vitana Yehovha va kombela mpfuno. 7 Kuteloko vana va Israyele va kombele mpfuno eka Yehovha hikwalaho ka Midiyani, 8 Yehovha a rhumela munhu, la nga muprofeta, eka vana va Israyele, a ku eka vona: “Yehovha Xikwembu xa Israyele u te: ‘Hi mina la mi humeseke aEgipta, a mi humesa endlwini ya mahlonga. 9 Hiloko ndzi mi kutsula evokweni ra Egipta ni le vokweni ra hinkwavo lava va mi tshikilelaka, ndzi va hlongola emahlweni ka n’wina, ndzi mi nyika tiko ra vona. 10 Ku tlula kwalaho, ndzi mi byele ndzi ku: “Hi mina Yehovha Xikwembu xa n’wina. Mi nga swi chavi swikwembu swa Vaamori etikweni ra vona leri mi tshamaka eka rona.” A mi ri yingisanga rito ra mina.’” 11 Endzhaku ka sweswo ntsumi ya Yehovha yi fika yi tshama ehansi ka murhi lowukulu lowu a wu ri eOfira, lowu a wu ri wa Yowasi lowa Muabi-ezere, loko Gidiyoni n’wana wakwe a ri karhi a hula koroni exikamelweni xa madiriva leswaku a yi susa hi ku hatlisa yi nga voniwi hi Midiyani. 12 Hiloko ntsumi ya Yehovha yi humelela eka yena yi ku: “Yehovha u na wena, wena wa matimba, wa vurhena.” 13 Kutani Gidiyoni a ku eka yona: “Ndzi khomele hosi yanga, loko Yehovha a ri na hina, ha yini hinkwaswo leswi swi hi werile, naswona swi kwihi swiendlo swakwe hinkwaswo swo hlamarisa leswi vatata wa hina va hi runguleleke swona, va ku, ‘Xana Yehovha a nga hi humesanga aEgipta?’ Sweswi Yehovha u hi tshikile, u hi nyiketa exandleni xa Midiyani.” 14 Hiloko Yehovha a n’wi kongoma a ku: “Famba hi matimba lawa ya wena, kunene u ta ponisa Israyele exandleni xa Midiyani. Xana a ndzi ku rhumi?” 15 Hiloko a ku eka yena: “Ndzi khomele Yehovha. Xana Israyele ndzi ta n’wi ponisa ha yini? Waswivo! Gidi ra mina i ritsongo swinene eka Manase, naswona mina ndzi ntsongo endlwini ya tatana.” 16 Kambe Yehovha a ku eka yena: “Hikuva ndzi ta va na wena, kunene u ta dlaya Midiyani onge hiloko a ri munhu un’we.” 17 Kutani a ku eka yena: “Loko sweswi ndzi kume tintswalo ematihlweni ya wena, u fanele u ndzi endlela ni xikombiso lexi kombisaka leswaku hi wena u vulavulaka na mina. 18 Ndzi kombela leswaku u nga suki laha kukondza ndzi ta eka wena, ndzi tisa nyiko ya mina, ndzi yi veka emahlweni ka wena.” Hiloko a ku: “Loko ku ri mina, ndzi ta tshama kwala, kukondza u vuya.” 19 Kutani Gidiyoni a nghena ivi a lunghiselela ximbutana ni mpimo wa efa wa mapa swi ri swinkwa leswo-ke-comela. Nyama a yi nghenisa exirhundzwini, murhu a wu chela embiteni yo sweka, endzhaku ka sweswo a n’wi tisela swona ehansi ka murhi lowukulu, a phamela. 20 Hiloko ntsumi ya Xikwembu xa ntiyiso yi ku eka yena: “Teka nyama ni swinkwa leswo-ke-comela u swi veka eribyeni lerikulu kwalaho, u chulula murhu.” Hiloko a endla tano. 21 Kutani ntsumi ya Yehovha yi tshambuluta makumu ya nhonga leyi a yi ri evokweni rakwe, yi khumba nyama ni swinkwa leswo-ke-comela, hiloko ndzilo wu tlhandluka eribyeni, wu hisa nyama ni swinkwa leswo-ke-comela. Loko ku ri ntsumi ya Yehovha, yi nyamalala a nga ha yi voni. 22 Hikwalaho Gidiyoni a lemuka leswaku a ku ri ntsumi ya Yehovha. Xikan’we-kan’we Gidiyoni a ku: “Oho, Yehovha, Hosi leyi Lawulaka, hikwalaho ka leswi ndzi voneke ntsumi ya Yehovha hi langutane hi swikandza!” 23 Kambe Yehovha a ku eka yena: “Ku rhula a ku ve ka wena. U nga chavi. A wu nge fi.” 24 Kutani Gidiyoni a akela Yehovha alitari kwalaho, naswona yi vitaniwa Yehovha-xalomu ku ta fika esikwini leri. Ya ha ri eOfira wa Maabi-ezere. 25 Hi vusiku byebyo Yehovha a ya emahlweni a ku eka yena: “Teka xinkunzana, nkunzi ya tata wa wena, hileswaku, xinkunzana xa vumbirhi, xa malembe ya nkombo, u fanele u hirimuxa alitari ya Bali leyi yi nga ya vatata wa wena, ni mhandzi yo kwetsima leyi yi nga ekusuhi na yona u fanele u yi tsema. 26 U fanele u akela Yehovha Xikwembu xa wena alitari enhlokweni ya khokholo leri, hi maribye, u fanele u teka nkunzi ya vumbirhi u yi nyikela yi va gandzelo ro hisiwa etihunyini ta mhandzi yo kwetsima leyi u nga ta yi tsema.” 27 Hiloko Gidiyoni a teka vavanuna va khume eka malandza yakwe a endla hilaha Yehovha a n’wi byeleke hakona; kambe leswi a a chava vandyangu wa tata wakwe ni vavanuna va muti leswaku a swi endla ninhlikanhi, hiloko a swi endla nivusiku. 28 Loko vavanuna va muti va pfuka nimpundzu swinene hilaha va toloveleke hakona, kutani waswivo, alitari ya Bali a yi hirimuxiwile ni mhandzi yo kwetsima leyi a yi ri etlhelo ka yona a yi tsemiwile, ni xinkunzana xa vumbirhi xi nyikeriwile ealitarini leyi a yi akiwile. 29 Hiloko va ku: “I mani la endleke nchumu lowu?” Hiloko va vutisisa ni ku lavisisa. Eku heteleleni va ku: “I Gidiyoni n’wana wa Yowasi la endleke nchumu lowu.” 30 Hiloko vavanuna va muti va ku eka Yowasi: “Humesela n’wana wa wena ehandle leswaku a fa, hikuva u hirimuxe alitari ya Bali, ni hikwalaho ka leswi a tsemeke mhandzi yo kwetsima leyi a yi ri etlhelo ka yona.” 31 Kutani Yowasi a byela hinkwavo lava n’wi rhendzeleke ku lwa na yena a ku: “Xana hi n’wina lava nga ta lwela Bali ximfumo ku vona loko mi ta n’wi ponisa? Mani na mani loyi a n’wi lwelaka ximfumo u fanele a dlayiwa mixo wolowu. Loko a ri Xikwembu, a a tilwele ximfumo, hikuva ku ni munhu la hirimuxeke alitari yakwe.” 32 Hiloko a sungula ku n’wi vitana Yerubali esikwini rero, a ku: “Bali a a tilwele ximfumo, hikuva ku ni munhu la hirimuxeke alitari yakwe.” 33 Midiyani hinkwaro na Amaleke ni va le Vuxeni va hlengeletana swin’we va va un’we kutani va pelela haleno va dzima nxaxa erivaleni ra le hansi ra Yizriyele. 34 Kutani moya wa Yehovha wu talela Gidiyoni lerova a yimba nanga, hiloko Vaabi-ezere va hlengeletana va n’wi sala endzhaku. 35 Kutani a rhuma varhumiwa etikweni hinkwaro ra Manase, na vona va hlengeletana va n’wi sala endzhaku. A tlhela a rhuma varhumiwa etikweni hinkwaro ra Axere ni ra Zebuloni ni ra Neftali, va ta ku ta hlangana na yena. 36 Hiloko Gidiyoni a ku eka Xikwembu xa ntiyiso: “Loko u ponisa Israyele ha mina, hilaha u tshembiseke hakona, 37 sweswi ndzi humesela dzovo ra voya erivaleni, exivuyeni. Loko mberha wu va edzobyeni ntsena kambe emisaveni hinkwayo ku omile, ndzi ta swi tiva leswaku u ta ponisa Israyele ha mina, hilaha u tshembiseke hakona.” 38 Swi endleka hi ndlela yoleyo. Loko a pfuka nimpundzu swinene esikwini leri tlhandlamaka, a kama dzovo, a kuma mberha wo tala swinene edzobyeni lowu ringaneke ku tata nkambana lowukulu hi mati. 39 Hambiswiritano, Gidiyoni a ku eka Xikwembu xa ntiyiso: “U nga tshiki ku hlundzuka ka wena ku ndzi pfurhela, kambe ndzi pfumelele ndzi vulavula kan’we nakambe. Ndzi kombela ku tlhela ndzi ringa kan’we ntsena hi dzovo. Ndzi kombela leswaku ku oma dzovo ntsena, emisaveni hinkwayo ku va ni mberha.” 40 Kutani Xikwembu xi endla hi ndlela yoleyo evusikwini byebyo; hiloko ku oma dzovo ntsena, ku va ni mberha emisaveni hinkwayo.
^ ***dp matl. 180-197 Ku Paluxiwa Ka Nkarhi Wa Ku Ta Ka Mesiya***
Ndzima Ya Vukhume-n’we
Ku Paluxiwa Ka Nkarhi Wa Ku Ta Ka Mesiya
YEHOVHA i Muhlayisi Lonkulu wa Nkarhi. Minkarhi ni tinguva hinkwato leswi fambisanaka ni ntirho wakwe swi kongomisiwa hi yena. (Mintirho 1:7) Swiendlakalo hinkwaswo leswi a swi vekeleke minkarhi leyi ni tinguva leti swi ta endleka hakunene. Kunene swi ta hetiseka.
2 Tanihi xichudeni lexi chivirikaka xa Matsalwa, muprofeta Daniyele a a ri ni ripfumelo eka vuswikoti bya Yehovha bya ku hlela swiendlakalo ni ku swi hetisisa. Daniyele a a khumbeka swinene hi ku lovisiwa ka Yerusalema. Yeremiya a a tsale hi nhlavutelo ya Xikwembu malunghana ni nkarhi lowu muti lowo kwetsima wu nga ta tshama wu ri rhumbi, kutani Daniyele u kambisise vuprofeta lebyi hi vurhon’wana. U tsarile: “Hi lembe ro sungula ra Dariyosi n’wana wa Ahasuwerusi wa mbewu ya Vameda, loyi a endliweke hosi ya mfumo wa Vakalidiya; hi lembe ro sungula ra ku fuma ka yena, mina Daniyele, hi tibuku, ndzi twisise nhlayo ya malembe lawa rito ra Yehovha ri fikeke ha wona eka Yeremiya lowa muprofeta, ya ku hetisisa ku herisiwa ka Yerusalema, ku nga malembe ya 70.”—Daniyele 9:1, 2; Yeremiya 25:11.
3 Enkarhini wolowo Dariyosi lowa Mumeda a a fuma ehenhla ka “mfumo wa Vakalidiya.” Ku vhumbha ko rhanga loku Daniyele a ku endleke loko a hlamusela marito lama tsariweke ekhumbini a ku hetisekile. Mfumo wa Babilona a wu nga ha ri kona. A wu “nyikiw[e] Vameda ni Vaperesiya” hi 539 B.C.E.—Daniyele 5:24-28, 30, 31.
DANIYELE A KOMBELA EKA YEHOVHA HI KU TITSONGAHATA
4 Daniyele a a swi xiya leswaku ku va Yerusalema wu ri rhumbi ku ringana malembe ya 70 a ku ri kusuhi ni ku hela. A a ta endla yini endzhaku ka sweswo? Yena wa hi byela: “Ndzi hambeta ndzi veka xikandza xa mina eka Yehovha Xikwembu xa ntiyiso, leswaku ndzi n’wi lava hi xikhongelo ni hi swikombelo, hi ku titsona swakudya ni nguvu yo khwaxa ni nkuma. Ndzi sungula ku khongela eka Yehovha Xikwembu xanga, ndzi tiphofula.” (Daniyele 9:3, 4) A ku laveka mbilu leyi nga exiyin’weni lexinene leswaku munhu a kutsuriwa hi Xikwembu hi tintswalo. (Levhitika 26:31-46; 1 Tihosi 8:46-53) A ku laveka ripfumelo, moya wa ku titsongahata ni ku hundzuka hi ku helela eka swidyoho leswi vangeleke vukhumbi ni vuhlonga. Hikwalaho ka vanhu vakwe lava dyohaka, Daniyele u tilunghiselerile leswaku a tshinelela Xikwembu. Hi ndlela yihi? Hi ku titsona swakudya, hi ku rila ni ku tiambexa nguvu yo khwaxa, leswi kombisaka ku hundzuka ni mbilu yo tshembeka.
5 Vuprofeta bya Yeremiya byi nyike Daniyele ntshembo, hikuva a byi kombisa leswaku Vayuda a va ta tlheriseriwa eka rikwavo eYuda ku nga ri khale. (Yeremiya 25:12; 29:10) Handle ko kanakana, Daniyele a a khorwisekile leswaku Vayuda lava hluriweke a va ta kuma ntshunxeko hikuva wanuna loyi a vuriwaka Korexe se a fuma ePeresiya. Xana Esaya a a nga profetanga leswaku Korexe a ta hoxa xandla eku ntshunxeni ka Vayuda leswaku va pfuxa Yerusalema ni tempele? (Esaya 44:28–45:3) Kambe Daniyele a a nga swi tivi leswaku sweswo swi ta endlekisa ku yini. Kutani u hambete a kombela eka Yehovha.
6 Daniyele u yise nyingiso eka tintswalo ni musa wa rirhandzu wa Xikwembu. Hi ku titsongahata u pfumerile leswaku Vayuda va dyohile hi ku xandzuka, va fularhela swileriso swa Yehovha ni ku honisa vaprofeta va yena. Hilaha ku faneleke Xikwembu xi va “[hangalasile] hikwalaho ka ku pfumala ka vona ku tshembeka.” Daniyele u khongerile a ku: “Wena Yehovha, hina hi ni tingana exikandzeni, eka tihosi ta hina, eka tihosana ta hina ni le ka vatata wa hina, hikuva hi ku dyoherile. Tintswalo ni swiendlo swo rivalela i swa Yehovha Xikwembu xa hina, hikuva hi n’wi xandzukerile. A hi ri yingisanga rito ra Yehovha Xikwembu xa hina hi ku ka hi nga fambi emilawini ya yena, leyi a yi vekeke emahlweni ka hina hi voko ra malandza yakwe lawa ma nga vaprofeta. Vanhu hinkwavo va Israyele va tlule nawu wa wena, va hambukile hi ku ka va nga ri yingisi rito ra wena, lerova u chululele ndzhukano ehenhla ka hina ni xihlambanyo lexi tiyisiweke lexi xi tsariweke enawini wa Muxe nandza wa Xikwembu xa ntiyiso, hikuva hi xi dyoherile.”—Daniyele 9:5-11; Eksoda 19:5-8; 24:3, 7, 8.
7 Xikwembu a xi va tsundzuxile Vaisrayele malunghana ni vuyelo bya ku tsandzeka ku xi yingisa ni ku honisa ntwanano lowu xi wu endleke na vona. (Levhitika 26:31-33; Deteronoma 28:15; 31:17) Daniyele wa pfumela leswaku swiendlo swa Xikwembu swi fanerile, a ku: “U hetisise marito yakwe lawa a ma vuleke eka hina ni le ka vaavanyisi va hina lava va hi avanyiseke, hi ku tisa khombo lerikulu ehenhla ka hina, leri nga si tshamaka ri va kona ehansi ka matilo hinkwawo, ku fana ni leswi swi endliweke eYerusalema. Hilaha ku tsariweke hakona enawini wa Muxe, khombo leri hinkwaro—ri hi werile, naswona a hi n’wi tsakisanga Yehovha Xikwembu xa hina hi ku tlhela exihoxweni xa hina ni hi ku kombisa ku twisisa ntiyiso wa wena. Yehovha u tshame a xalamukele khombo leri kutani eku heteleleni a ri tisa ehenhla ka hina, hikuva Yehovha Xikwembu xa hina u lulamile emintirhweni ya yena hinkwayo leyi a yi endleke; hina a hi ri yingisanga rito rakwe.”—Daniyele 9:12-14.
8 Daniyele a nga lavi ku sasa swiendlo swa vanhu varikwavo. Ku yisiwa ka vona evukhumbini a ku fanerile, hilaha a swi boxaka hakona: “Hina hi dyohile, hi endle hilaha ku hombolokeke.” (Daniyele 9:15) Naswona lexi a xi lavaka a hi ku ntshunxeka enxanisweni ntsena. E-e, xikombelo xakwe u xi endla hikwalaho ka ku vangama ni ku dzuneka ka Yehovha. Hi ku rivalela Vayuda ni ku va tlherisela etikweni ra rikwavo, Xikwembu a xi ta hetisisa xitshembiso xa xona lexi xi xi endleke hi ku tirhisa Yeremiya naswona a xi ta kwetsimisa vito ra xona ro kwetsima. Daniyele u endla xikombelo a ku: “Oho Yehovha, hi ku ya hi mintirho ya wena hinkwayo yo lulama, ndzi kombela leswaku ku hlundzuka ka wena ni vukarhi bya wena swi tlhela emutini wa wena wa Yerusalema, ntshava ya wena yo kwetsima; hikuva hikwalaho ka swidyoho swa hina ni swihoxo swa vatatana, Yerusalema ni vanhu va wena i ndzhukano eka hinkwavo lava va hi rhendzeleke.”—Daniyele 9:16.
9 Hi xikhongelo lexi humaka embilwini, Daniyele u ya emahlweni a ku: “Yingisa, Wena Xikwembu xa hina, xikhongelo xa nandza wa wena ni swikombelo swa yena, u voningisa xikandza xa wena ehenhla ka vukwetsimelo bya wena lebyi seleke byi ri rhumbi, hikwalaho ka Yehovha. Rhiya ndleve, Wena Xikwembu xanga, u yingisa. Pfula mahlo ya wena u vona swiyimo swa hina swa gome ni muti lowu a wu vitaniwa hi vito ra wena; hikuva hi tisa swikombelo swa hina emahlweni ka wena, ku nga ri hikwalaho ka swiendlo swa hina swo lulama, kambe hikwalaho ka tintswalo ta wena to tala. Wena Yehovha, yingisa. Wena Yehovha, rivalela. Wena Yehovha, nyikela nyingiso, u teka goza. U nga hlweli, hikwalaho ka wena, Wena Xikwembu xanga, hikuva vito ra wena ri vitaniwile ehenhla ka muti wa wena ni le henhla ka vanhu va wena.” (Daniyele 9:17-19) Loko ku ri leswaku Xikwembu a xi nga rivaleli, naswona xi tshike vanhu va xona evukhumbini, xi tshika muti wa xona wo kwetsima, Yerusalema, leswaku wu tshama wu ri rhumbi hilaha ku nga heriki, xana matiko a ma ta xi teka xi ri Hosi Leyikulu ya Vuako Hinkwabyo? Xana a ma nga ta ehleketa leswaku Yehovha a nga na matimba eka ntamu wa swikwembu swa le Babilona? Ina, vito ra Yehovha a ri ta sandziwa, kutani sweswo swi karhata Daniyele. Eka minkarhi ya 19 leyi vito ra Xikwembu, Yehovha, ri kumekaka ha yona ebukwini ya Daniyele, minkarhi ya 18 yi fambisana ni xikhongelo lexi!
GABRIYELE A TA HI RIVILO
10 Loko Daniyele a ha khongela, ku humelela ntsumi Gabriyele. Yi ku: “Wena Daniyele, sweswi ndzi tele ku ta ku nyika vutlharhi lebyi nga ni ku twisisa. Eku sunguleni ka swikombelo swa wena ku hume rito, kutani mina ndzi tele ku ta nyikela xiviko, hikuva u munhu loyi a navelekaka swinene. Hikwalaho ehleketisisa hi mhaka leyi, u twisisa nchumu lowu u wu voneke.” Kambe, ha yini Daniyele a n’wi vula ‘munhu loyi Gabriyele’? (Daniyele 9:20-23) Phela, loko Daniyele a lava ku twisisa xivono xakwe xa le ku sunguleni xa xiphongo ni khuna, ku humelele “loyi a langutekaka ku fana ni munhu la tiyeke emirini” emahlweni ka yena. A ku ri ntsumi Gabriyele, leyi rhumiweke leswaku yi nyika Daniyele vutlhari. (Daniyele 8:15-17) Hilaha ku fanaka, endzhaku ka xikhongelo xa Daniyele, ntsumi yi tshinele eka yena yi ri eka xivumbeko xo fana ni xa munhu kutani yi vulavula na yena kukota munhu loko a vulavula ni munhu un’wana.
11 Gabriyele u fika “hi nkarhi wa ku endliwa ka gandzelo ra nyiko nimadyambu.” Alitari ya Yehovha a yi wisiwile swin’we ni tempele leyi a yi ri eYerusalema, naswona Vayuda a va ri vabohiwa va Vababilona va vahedeni. Naswona Vayuda lava a va ri eBabilona a va nga nyikeli magandzelo eka Xikwembu. Hambiswiritano, hi minkarhi leyi vekiweke ya magandzelo ehansi ka Nawu wa Muxe a swi fanerile leswaku Vayuda lava tinyiketeleke lava nga eBabilona va dzunisa ni ku yisa swikombelo eka Yehovha. Tanihi munhu loyi a a tinyiketele eka Xikwembu hi vuenti, Daniyele a vitaniwa “munhu loyi a navelekaka swinene.” Yehovha, “Mutwi wa xikhongelo,” a a n’wi tsakela, kutani Gabriyele u rhumiwile hi ku hatlisa leswaku a ya hlamula xikhongelo xa Daniyele xa ripfumelo.—Pisalema 65:2.
12 Hambileswi ku khongela Yehovha swi ngheniseke vutomi byakwe ekhombyeni, Daniyele u ye emahlweni a khongela eka Xikwembu kanharhu hi siku. (Daniyele 6:10, 11) A swi hlamarisi leswi Yehovha a n’wi kumeke a naveleka swinene! Ku engetela eka xikhongelo, ku anakanyisisa ka Daniyele hi Rito ra Xikwembu swi n’wi pfune leswaku a tiva ku rhandza ka Yehovha. Daniyele u hambete exikhongelweni naswona a yi tiva ndlela yo tshinelela Yehovha hilaha ku faneleke leswaku swikhongelo swakwe swi hlamuriwa. U kandziyise ku lulama ka Xikwembu. (Daniyele 9:7, 14, 16) Hambileswi valala vakwe va tsandzekeke ku kuma xihoxo eka yena, Daniyele a a swi tiva leswaku a ri mudyohi emahlweni ka Xikwembu kutani u phofule xidyoho xakwe hi mbilu hinkwayo.—Daniyele 6:4; Varhoma 3:23.
“MAVHIKI YA 70” YO HETA XIDYOHO
13 Mawaku nhlamulo leyi Daniyele a yi kumaka ya xikhongelo xakwe! Yehovha u n’wi tiyisekisa leswaku Vayuda va ta tlheriseriwa eka rikwavo a tlhela a n’wi endla leswaku a twisisa swin’wana swa nkoka swinene—ku humelela ka Mesiya la vhumbhiweke. (Genesa 22:17, 18; Esaya 9:6, 7) Gabriyele u byela Daniyele a ku: “Ku ni mavhiki ya 70 lawa ma vekeriweke vanhu va ka n’wina ni muti wa ka n’wina wo kwetsima, leswaku ku hetiwa ku tlula nawu, ni ku heta xidyoho, ni ku kombela ku rivaleriwa xihoxo, ni ku tisa ku lulama hilaha ku nga riki na makumu, ni ku vehela xilemo exivonweni ni muprofeta, ni ku tota Ndhawu yo Kwetsima ya Ndhawu yo Kwetsima Ngopfu. U fanele u tiva, u twisisa leswaku ku sukela eku humeni ka rito ro vuyisela ni ku pfuxa Yerusalema ku fika eka Mesiya lowa Murhangeri, ku ta va ni mavhiki ya nkombo, ni mavhiki ya 62. Entiyisweni wu ta tlhela wu akiwa, wu va ni ntsendzele ni nsele wa mati, kambe eminkarhini ya mahlomulo.”—Daniyele 9:24, 25.
14 Lawa a ku ri mahungu lamanene hakunene! Yerusalema a wu nga ta pfuxiwa ntsena kutani vugandzeri byi pfuxetiwa etempeleni leyintshwa kambe “Mesiya lowa Murhangeri” a ta humelela hi nkarhi wo karhi. Leswi a swi ta endleka ku nga si hela “mavhiki ya 70.” Tanihi leswi Gabriyele a nga ma boxiki masiku, lawa a hi wona mavhiki lawa rin’wana ni rin’wana ri nga ni masiku ya nkombo, leswi a swi ta endla masiku ya 490—ku nga lembe rin’we ntsena ni tin’hweti ta mune. Ku pfuxiwa ka Yerusalema loku vhumbhiweke “wu va ni ntsendzele ni nsele wa mati” ku teka nkarhi wo lehanyana ku tlula sweswo. Mavhiki lawa i mavhiki lama yimelaka malembe. Leswaku vhiki rin’wana ni rin’wana ri lehe malembe ya nkombo swi kombisiwa hi vuhundzuluxeri byo hlaya bya manguva lawa. Hi xikombiso, “mavhiki ya 70 lama yimelaka malembe” i mavekelo lama kombisiwaka hi nhlamuselo ya le hansi ya Daniyele 9:24 eka Tanakh—The Holy Scriptures, leyi humesiweke hi Sosayiti yo Kandziyisa ya Vuyuda. An American Translation yi hlayekisa xileswi: “Mavhiki ya 70 lama yimelaka malembe ma vekeriwe vanhu va ka n’wina ni muti wa ka n’wina wo kwetsima.” Mavekelo lama fanaka ma kumeka eka vuhundzuluxeri bya Moffatt na Rotherham.
15 Hi ku landza marito ya ntsumi, “mavhiki ya 70” a ma ta avanyisiwa hi tinguva tinharhu: (1) “mavhiki ya 7,” (2) “mavhiki ya 62,” ni (3) vhiki rin’we. Sweswo a swi ta endla malembe ya 49, malembe ya 434 ni malembe ya nkombo—leswi endlaka nhlayo ya malembe ya 490. Lexi tsakisaka The Revised English Bible yi ri: “Malembe ya 70 ma andzisiwe ka nkombo ma vekeriwe vanhu va ka n’wina ni muti wa ka n’wina wo kwetsima.” Endzhaku ka ku yisiwa ka vona evukhumbini ni ku xaniseka eBabilona ku ringana malembe ya 70, Vayuda a va ta kuma tintswalo to hlawuleka leti humaka eka Xikwembu ku ringana malembe ya 490, kumbe malembe ya 70 ma andzisiwe ka nkombo. A ma ta sungula “eku humeni ka rito ro vuyisela ni ku pfuxa Yerusalema.” Xana sweswo a swi ta endleka rini?
KU SUNGULA KA “MAVHIKI YA 70”
16 Ku ni swiendlakalo swinharhu leswi xiyekaka leswi faneleke swi kambisisiwa malunghana ni ku sungula ka “mavhiki ya 70.” Xo sungula xi endleke hi 537 B.C.E. loko Korexe a humesa xileriso xa ku tlherisela Vayuda eka rikwavo. Xi hlayeka hi ndlela leyi: “Korexe hosi ya Peresiya u te, ‘Yehovha Xikwembu xa matilo u ndzi nyike mimfumo hinkwayo ya misava, naswona u ndzi lerise leswaku ndzi n’wi akela yindlu eYerusalema, lowu wu nga eYuda. Un’wana ni un’wana la nga kona exikarhi ka n’wina wa vanhu vakwe hinkwavo, onge Xikwembu xakwe xi nga va na yena. Xisweswo a a tlhandlukele eYerusalema, lowu wu nga eYuda, a pfuxa yindlu ya Yehovha Xikwembu xa Israyele—i Xikwembu xa ntiyiso—leyi a yi ri eYerusalema. Loko ku ri mani na mani loyi a seleke etindhawini leti a luveleke eka tona, vanhu va ndhawu yoleyo a va n’wi pfune hi silivhere ni nsuku ni nhundzu ni swifuwo swin’we ni gandzelo ra ku tirhandzela ra yindlu ya Xikwembu xa ntiyiso, leyi a yi ri eYerusalema.’” (Ezra 1:2-4) Swi le rivaleni leswaku xikongomelo lexikulu xa xileriso lexi a xi ri xa leswaku tempele—“yindlu ya Yehovha”—yi pfuxiwa laha a yi ri kona eku sunguleni.
17 Xiendlakalo xa vumbirhi xi humelele eka lembe ra vunkombo ra ku fuma ka Hosi Atazekiseki wa le Peresiya (Artaxerxes Longimanus, n’wana wa Xerxes wo Sungula). Enkarhini wolowo, Ezra lowa mukopi u teke riendzo ra tin’hweti ta mune ku suka eBabilona a ya eYerusalema. A a tamele papila ro hlawuleka leri humaka ehosini, kambe a ri sivela ku pfuxiwa ka Yerusalema. Ematshan’weni ya sweswo, leswi Ezra a rhumiweke swona a swi katsa ntsena ‘ku sasekisa yindlu ya Yehovha.’ Hi yona mhaka leyi papila ri vulavuleke hi nsuku ni silivhere, swibya swo kwetsima, ni minyikelo ya koroni, vhinyo, mafurha ni munyu, leswaku ku seketeriwa vugandzeri bya le tempeleni, swin’we nileswaku lava va tirhaka kona va nga hakerisiwi xibalo.—Ezra 7:6-27.
18 Xiendlakalo xa vunharhu xi endleke eka malembe ya 13 lama landzeleke, hi lembe ra vu-20 ra Hosi Atazekiseki wa le Peresiya. Enkarhini wolowo Nehemiya a a ri mucheri wa vhinyo “ekhokholweni ra Xuxani.” Yerusalema wu pfuxiwile hi mpimo wo karhi hi masalela lawa ma vuyeke hi le Babilona. Kambe timhaka a ti nga fambi kahle. Nehemiya u twe leswaku ‘rirhangu ra Yerusalema ri hirimuxiwile naswona tinyangwa ta wona ti hisiwe hi ndzilo.’ Sweswo swi n’wi karhatile swinene, naswona mbilu yakwe yi ve ni gome. Loko a vutisiwa malunghana ni gome rakwe, Nehemiya u hlamurile a ku: “Hosi a yi hanye hilaha ku nga riki na makumu! Ha yini xikandza xa mina xi nga fanelangiki xi tsana loko muti, yindlu ya swilahlo swa vatatana, wu onhiwile naswona tinyangwa ta wona ti dyiwe hi ndzilo?”—Nehemiya 1:1-3; 2:1-3.
19 Rungula leri khumbaka Nehemiya ri ya emahlweni ri ku: “Hiloko hosi yi ku eka mina: ‘Xana i yini lexi u lavaka ku xi sirhelela?’ Xikan’we-kan’we ndzi khongela Xikwembu xa matilo. Endzhaku ka sweswo ndzi byela hosi ndzi ku: ‘Loko swi vonaka swi ri swinene eka hosi, naswona loko nandza wa wena a vonaka a ri lonene emahlweni ka wena, ndzi rhumele eYuda, emutini wa swilahlo swa vatatana, leswaku ndzi wu pfuxa.’” Xikombelo xexo xi n’wi tsakisile Atazekiseki, loyi a tlheleke a endla hi ku landza xikombelo xin’wana xa Nehemiya: “Loko swi vonaka swi ri swinene emahlweni ka hosi, a ndzi nyikiwe mapapila lama yaka eka tindhuna-nkulu leti nga entsungeni wa Nambu [wa Yufrata], leswaku ti ndzi pfumelela ndzi tsemakanya kukondza ndzi fika eYuda; ni papila leri yaka eka Asafa muhlayisi wa ntanga lowu nga wa hosi, leswaku a ndzi nyika mirhi ndzi aka tinyangwa ta Khokholo ra yindlu hi timhandzi, ni rirhangu ra muti ni yindlu leyi ndzi nga ta nghena eka yona.” Nehemiya u xiye leswi swi endliwaka hi Yehovha emhakeni leyi hinkwayo, a ku: “Kutani hosi yi ndzi nyika wona [mapapila], hi voko ra vunene ra Xikwembu xanga ehenhla ka mina.”—Nehemiya 2:4-8.
20 Hambileswi mpfumelelo wu nyikiweke hi n’hweti ya Nisan, eku sunguleni ka lembe ra vu-20 ra ku fuma ka Atazekiseki, “[ku huma] ka rito ro vuyisela ni ku pfuxa Yerusalema” ku endleke etin’hwetini leti landzeleke. Leswi swi endleke loko Nehemiya a fika eYerusalema kutani a sungula ntirho wakwe wo pfuxeta. Riendzo ra Ezra a ri teke tin’hweti ta mune, kambe Xuxani a wu ri empfhukeni wo tlula tikhilomitara ta 322 ku ya evuxeni bya Babilona, xisweswo a wu ri ekule swinene ku suka eYerusalema. Kutani, swi nga ha endleka leswaku Nehemiya u fike eYerusalema eku heleni ka lembe ra vu-20 ra Atazekiseki, kumbe hi 455 B.C.E. “Mavhiki ya 70,” kumbe malembe ya 490, lama vhumbhiweke ma sungule hi nkarhi wolowo. A ma ta hela eku heleni ka 36 C.E.—Vona “Xana Ku Fuma Ka Atazekiseki Ku Sungule Rini?” eka tluka 197.
“MESIYA LOWA MURHANGERI” A HUMELELA
21 Xana ku hundze malembe mangani Yerusalema wu nga si pfuxiwa? Ina, ku pfuxiwa ka muti a ku fanele ku hetiwa “eminkarhini ya mahlomulo” hikwalaho ka ku nonon’hweriwa exikarhi ka Vayuda hi voxe ni nkaneto wa Vasamariya ni van’wana. Swi le rivaleni leswaku ntirho a wu hetiwile hi mpimo lowu a wu laveka kwalomu ka 406 B.C.E.—eka “mavhiki ya nkombo,” kumbe malembe ya 49. (Daniyele 9:25) A ku ta landzela nguva ya mavhiki ya 62, kumbe malembe ya 434. Endzhaku ka nguva yoleyo, Mesiya loyi ku nga khale a tshembisiwile a a ta humelela. Loko hi hlayela malembe ya 483 (49 a hlanganisiwa na 434) ku sukela eka 455 B.C.E. swi hi fikisa eka 29 C.E. Xana ku endleke yini enkarhini wolowo? Luka mutsari wa Evhangeli wa hi byela: “Elembeni ra vu-15 ra ku fuma ka Tiberiyo Khezari, loko Pontiyo Pilato a ri ndhuna-nkulu ya Yudiya, naswona Heroda a ri mufumi wa muganga wa Galeliya, . . . xitiviso xa Xikwembu xi fike eka Yohane n’wana wa Zakariya emananga. Kutani a fika etikweni hinkwaro ra le kusuhi na Yordani, a chumayela hi nkhuvulo lowu yimelaka ku hundzuka ko rivaleriwa swidyoho.” Enkarhini wolowo “vanhu a va ri eku languteleni” ka Mesiya.—Luka 3:1-3, 15.
22 Yohane a a nga ri yena Mesiya la tshembisiweke. Kambe malunghana ni leswi a swi voneke eku khuvuriweni ka Yesu wa Nazareta, eku heleni ka 29 C.E., Yohane u te: “Ndzi vone moya wu xika ku fana ni tuva wu huma etilweni, wu tshama eka yena. Hambi mina a ndzi n’wi tivanga, kambe yena Loyi a ndzi rhumeke ku khuvula hi mati u ndzi byerile a ku, ‘Hambi ku ri mani loyi u vonaka moya wu xika wu tshama ehenhla ka yena, hi yena loyi a khuvulaka hi moya lowo kwetsima.’ Kutani ndzi wu vonile, naswona ndzi nyikele vumbhoni bya leswaku loyi i N’wana wa Xikwembu.” (Yohane 1:32-34) Eku khuvuriweni kakwe, Yesu u ve Mutotiwa—Mesiya, kumbe Kreste. Endzhakunyana ka sweswo, Andriya mudyondzisiwa wa Yohane u hlangane na Yesu la totiweke kutani a byela Simoni Petro a ku: “Hi kume Mesiya.” (Yohane 1:41) Xisweswo, “Mesiya lowa Murhangeri” u humelele hi nkarhi wa kona—eku heleni ka mavhiki ya 69!
SWIENDLAKALO SWA VHIKI RO HETELELA
23 Xana a ku ta endleka yini eka vhiki ra vu-70? Gabriyele a a vule leswaku nguva ya “mavhiki ya 70” yi vekiwile “leswaku ku hetiwa ku tlula nawu, ni ku heta xidyoho, ni ku kombela ku rivaleriwa xihoxo, ni ku tisa ku lulama hilaha ku nga riki na makumu, ni ku vehela xilemo exivonweni ni muprofeta, ni ku tota Ndhawu yo Kwetsima ya Ndhawu yo Kwetsima Ngopfu.” Leswaku sweswo swi endleka, “Mesiya lowa Murhangeri” a a fanele a fa. Rini? Gabriyele u te: “Endzhaku ka mavhiki ya 62, Mesiya u ta dlayiwa, a nga vi na nchumu xa yena. . . . U fanele a hlayisa ntwanano wu tirha eka vo tala, ku ringana vhiki rin’we; exiphen’wini xa vhiki u ta herisa xitlhavelo ni gandzelo ra nyiko.” (Daniyele 9:26a, 27a) Nkarhi wa nkoka a wu ri “exiphen’wini xa vhiki,” ku nga exikarhi ka vhiki ro hetelela ra malembe lawa.
24 Vutirheli bya le rivaleni bya Yesu Kreste byi sungule eku heleni ka 29 C.E. kutani byi teka malembe manharhu ni hafu. Hilaha ku profetiweke hakona, eku sunguleni ka 33 C.E., Kreste u ‘tsemiwile’ loko a fa emhandzini ya nxaniso, a nyikela vutomi byakwe bya nyama byi va nkutsulo wa vanhu. (Esaya 53:8; Matewu 20:28) Xilaveko xa magandzelo ya swiharhi ni tinyiko ta switlhavelo leswi laviwaka hi Nawu, swi herile loko Yesu la pfuxiweke a nyikela ntikelo wa vutomi byakwe bya munhu wa nyama lebyi a byi nyikeleke tanihi gandzelo eka Xikwembu ematilweni. Hambileswi vaprista va Vayuda va hambeteke va endla switlhavelo kukondza ku lovisiwa tempele ya Yerusalema hi 70 C.E., magandzelo yo tano a ma nga ha amukeleki eka Xikwembu. A ma siviwe hi gandzelo ro antswa, leri a ri nga ta phindhiwa. Muapostola Pawulo u tsarile: “[Kreste] u nyikele xitlhavelo xin’we a xi nyikelela swidyoho swa minkarhi hinkwayo . . . Hikuva hi gandzelo rin’we leri nyikeriweke u endle lava kwetsimisiwaka va hetiseka a swi endlela minkarhi hinkwayo.”—Vaheveru 10:12, 14.
25 Hambileswi xidyoho ni rifu swi hambeteke swi karhata vanhu, ku dlayiwa ka Yesu ni ku pfuxiwa ka yena evuton’wini bya le tilweni swi hetisise vuprofeta. Swi ‘hete ku tlula nawu, swi heta xidyoho, swi endla leswaku ku va ni ku rivaleriwa ka xihoxo, ni ku tisa ku lulama.’ Xikwembu xi suse ntwanano wa Nawu, lowu a wu paluxa ni ku endla Vayuda va va vadyohi. (Varhoma 5:12, 19, 20; Vagalatiya 3:13, 19; Vaefesa 2:15; Vakolosa 2:13, 14) Sweswi swidyoho swa vadyohi lava hundzukaka a swi ta kota ku suriwa, naswona minxupulo ya kona a yi ta honisiwa. Hi ku tirhisa gandzelo ra Mesiya ra ndzivalelo, a swi koteka leswaku lava kombisaka ripfumelo va vuyelelana ni Xikwembu. A va langutela ku amukela nyiko ya Xikwembu ya “vutomi lebyi nga heriki ha Kreste Yesu.”—Varhoma 3:21-26; 6:22, 23; 1 Yohane 2:1, 2.
26 Hikwalaho Yehovha u suse ntwanano wa Nawu hi ku tirhisa rifu ra Kreste hi 33 C.E. Kutani, ku nga vuriwa njhani leswaku Mesiya “u fanele a hlayisa ntwanano wu tirha eka vo tala, ku ringana vhiki rin’we”? Hikwalaho ka leswi a hlayiseke ntwanano wa Abrahama wu tirha. Ku fikela loko vhiki ra vu-70 ri herile, Xikwembu xi engetele mikateko ya ntwanano wolowo yi fika eka vatukulu va Abrahama va Vaheveru. Kambe eku heleni ka “mavhiki ya 70” lama nga malembe, hi 36 C.E., muapostola Petro u chumayele Muntariyana la tinyiketeleke ku nga Korneliyo, ndyangu wakwe ni Vamatiko van’wana. Kutani ku sukela esikwini rero, mahungu lamanene ma sungule ku twarisiwa exikarhi ka vanhu va matiko.—Mintirho 3:25, 26; 10:1-48; Vagalatiya 3:8, 9, 14.
27 Vuprofeta byi tlhele byi vhumbha hi ta ku totiwa ka “Ndhawu yo Kwetsima ya Ndhawu yo Kwetsima Ngopfu.” Leswi a swi vuli ku totiwa ka Ndhawu yo Kwetsima Ngopfu, kumbe xivandla xa le mpfungwe, xa tempele ya le Yerusalema. Marito lama nge “Ndhawu yo Kwetsima ya Ndhawu yo Kwetsima Ngopfu” laha ma vula vukwetsimelo bya le tilweni bya Xikwembu. Kwalaho, Yesu u nyikele hi ntikelo wa gandzelo rakwe ra nyama eka Tata wakwe. Gandzelo rero ri tote kumbe ku hlawula, vanhu volavo va le tilweni, va moya lava yimeriwaka hi Ndhawu yo Kwetsima Ngopfu ya tabernakele ya laha misaveni ni tempele ya le ndzhaku ka sweswo.—Vaheveru 9:11, 12.
VUPROFETA LEBYI TIYISEKISIWEKE HI XIKWEMBU
28 Vuprofeta bya Mesiya lebyi vuriweke hi ntsumi Gabriyele byi vulavule hi ‘ku vehela xilemo exivonweni ni muprofeta.’ Leswi a swi vula leswaku xin’wana ni xin’wana lexi vhumbhiweke malunghana na Mesiya—hinkwaswo leswi a swi hetisiseke hi gandzelo rakwe, hi ku pfuxiwa kakwe ni ku humelela etilweni, ni hi swilo swin’wana leswi endlekeke eka vhiki ra vu-70—a swi ta lemiwa hi xilemo xa ku amukeriwa hi Xikwembu, a swi ta hetiseka naswona a swi ta tshembiwa. Xivono a xi ta lemiwa, xi va xa Mesiya ntsena. Ku hetiseka ka xona a ku ta va eka yena ni le ntirhweni wa Xikwembu ha yena. Nhlamuselo leyi kongomeke ya xivono a hi ta yi kuma malunghana na Mesiya loyi a vhumbhiweke ntsena. Ku hava swin’wana leswi a swi ta lemula nhlamuselo ya xona.
29 Eku sunguleni Gabriyele a a profete leswaku Yerusalema a wu ta pfuxiwa. Sweswi u vhumbha hi ta ku lovisiwa ka muti wolowo lowu pfuxiweke ni tempele ya wona, a ku: “Muti ni ndhawu yo kwetsima ya vanhu swi ta lovisiwa hi vanhu va murhangeri loyi a taka. Makumu ya swona ma ta ta hi ndhambi. Ku ta va ni nyimpi ku fika emakumu; leswi bohiweke i ku onheteriwa. . . . Ehenhla ka ripapa ra swilo swo nyenyetsa ku ta va ni loyi a onhetelaka; ku fikela eku herisiweni, nchumu lowu wu bohiweke wu ta chuluriwa ni le henhla ka loyi a onhiweke.” (Daniyele 9:26b, 27b) Hambileswi ku lovisa loku a ku ta endleka endzhaku ka “mavhiki ya 70,” a ku ta vangiwa hi swiendlakalo swa “vhiki” ro hetelela, laha Vayuda va aleke Kreste kutani va n’wi dlaya.—Matewu 23:37, 38.
30 Tirhekhodo ta matimu ti komba leswaku hi 66 C.E., mavuthu ya Rhoma ehansi ka Ndhuna-nkulu ya Siriya, ku nga Cestius Gallus ma rhendzele Yerusalema. Ku nga khathariseki ku tiya ka Vayuda, mavuthu ya Rhoma lama tameleke mijeko ya wona ya vugandzeri bya swifaniso swa hava, kumbe mimfungho, ma nghene emutini kutani ma sungula ku boxa khumbi ra tempele hi le n’walungwini. Ku yima ka wona kwalaho ku ma endle ma va “nchumu wo nyenyetsa” lowu a wu ta vanga ndzoviso lowu heleleke. (Matewu 24:15, 16) Hi 70 C.E., Varhoma lava a va ri ehansi ka Ndhuna Titus va te kukota “ndhambi” kutani va lovisa muti ni tempele ya wona. A va siveriwanga hi nchumu, hikuva a swi lerisiwile—‘swi bohiwile’—hi Xikwembu. Muhlayisi Lonkulu wa Nkarhi, ku nga Yehovha, u hetisise rito rakwe nakambe!
XANA U TWISISE YINI?
• Loko malembe ya 70 ya ku lovisiwa ka Yerusalema ma ya eku heleni, xana Daniyele u endle swikombelo swihi eka Yehovha?
• Xana “mavhiki ya 70,” a ma lehe ku fikela kwihi, naswona ma sungule rini ni ku hela rini?
• Xana “Mesiya lowa Murhangeri” u humelele rini, naswona xana u ‘dlayiwe’ hi nkarhi wihi wa nkoka?
• Hi wihi ntwanano lowu ‘hlayisiweke wu tirha eka vo tala ku ringana vhiki rin’we’?
• Xana ku endleke yini endzhaku ka “mavhiki ya 70”?
[Study Questions]
1. Tanihi leswi Yehovha a nga Muhlayisi Lonkulu wa Nkarhi, i yini leswi hi nga tiyisekaka ha swona?
2, 3. Xana Daniyele u nyikele nyingiso eka vuprofeta byihi, naswona hi wihi mfumo lowu a wu lawula Babilona enkarhini wolowo?
4. (a) I yini leswi a swi laveka leswaku munhu a kutsuriwa hi Xikwembu? (b) Xana Daniyele u tshinelele Yehovha hi ndlela yihi?
5. Ha yini Daniyele a a khorwiseka leswaku Vayuda va ta tlheriseriwa eka rikwavo?
6. I yini leswi Daniyele a swi vuleke exikhongelweni?
7. Ha yini ku nga vuriwaka leswaku Yehovha u endle kahle hi ku pfumelela Vayuda va ya evukhumbini?
8. Xana xikombelo lexi Daniyele a xi yiseke eka Yehovha a xi sekeriwe eka yini?
9. (a) Xana Daniyele u gimeta xikhongelo xakwe hi swikombelo swihi? (b) I yini leswi karhataka Daniyele, kambe u swi kombisa njhani leswaku u xixima vito ra Xikwembu?
10. (a) I mani loyi a rhumiweke eka Daniyele, naswona ha yini? (b) Ha yini Daniyele a vule leswaku Gabriyele i ‘munhu’?
11, 12. (a) Hambileswi a ku nga ri na tempele kumbe alitari ya Yehovha eBabilona, xana Vayuda lava tinyiketeke va ku kombise njhani ku xixima magandzelo lama laviwaka hi Nawu? (b) Ha yini Daniyele a vuriwe “munhu loyi a navelekaka swinene”?
13, 14. (a) Hi rihi rungula ra nkoka leri Gabriyele a ri byeleke Daniyele? (b) Xana “mavhiki ya 70” ma lehe ku fika kwihi, naswona hi swi tivisa ku yini?
15. Xana “mavhiki ya 70” ma avanyisiwe hi tinguva tihi tinharhu, naswona a ma ta sungula rini?
16. Hilaha swi kombisiwaka hakona hi xileriso xakwe, xana Korexe u tlherisele Vayuda eka rikwavo hi xikongomelo xihi?
17. Papila leri nyikiweke Ezra ri nyike xivangelo xihi xa riendzo rakwe ro ya eYerusalema?
18. Hi wahi mahungu lama karhateke Nehemiya, naswona ma fike njhani etindleveni ta Hosi Atazekiseki?
19. (a) Loko a ri karhi a vutisiwa hi Hosi Atazekiseki, xana Nehemiya u rhange hi ku endla yini? (b) Xana Nehemiya u kombele yini, naswona u xi xiye hi ndlela yihi xiphemu xa Xikwembu emhakeni leyi?
20. (a) Xana rito “ro vuyisela ni ku pfuxa Yerusalema” ri endleke rini? (b) Xana “mavhiki ya 70” ma sungule rini, naswona ma hele rini? (c) Hi byihi vumbhoni lebyi kombisaka ku pakanisa ka masiku ya ku sungula ni ku hela ka “mavhiki ya 70”?
21. (a) Xana a ku hetisisiwa yini enkarhini wa “mavhiki ya nkombo” yo sungula, naswona ku nga khathariseki swiyimo swihi? (b) Xana Mesiya a a ta humelela hi lembe rihi, naswona xana Evhangeli ya Luka yi vula leswaku ku endleke yini enkarhini wolowo?
22. Xana Yesu u ve Mesiya la vhumbhiweke hi nkarhi wihi naswona hi ku tirhisa yini?
23. Ha yini “Mesiya lowa Murhangeri” a a fanele a fa, naswona sweswo a swi ta endleka rini?
24, 25. (a) Hilaha ku profetiweke hakona, xana Kreste u fe rini, naswona rifu rakwe ni ku pfuxiwa kakwe swi herise yini? (b) Xana rifu ra Yesu ri endle leswaku ku endleka yini?
26. (a) Hambileswi ntwanano wa Nawu wu susiweke, hi wihi ntwanano lowu ‘hlayisiweke wu tirha ku ringana vhiki rin’we’? (b) I yini leswi endlekeke eku heleni ka vhiki ra vu-70?
27. Hi yihi “Ndhawu yo Kwetsima ya Ndhawu yo Kwetsima Ngopfu” leyi totiweke, naswona hi ndlela yihi?
28. Xana ku ‘veheriwa ka xilemo ehenhla ka xivono ni muprofeta’ a swi vula yini?
29. Xana a ku ta endleka yini eka Yerusalema lowu pfuxiweke, naswona hi xivangelo xihi?
30. Hilaha swi kombisiwaka hakona hi rhekhodo ya matimu, xana xileriso xa Muhlayisi Lonkulu wa Nkarhi xi hetiseke hi ndlela yihi?
[Box/Picture on page 197]
Xana Ku Fuma Ka Atazekiseki Ku Sungule Rini?
VAN’WAMATIMU a va pfumelelani malunghana ni lembe leri ku fuma ka Hosi Atazekiseki wa le Peresiya ku sunguleke ha rona. Van’wana va vula leswaku u vekiwe exiluvelweni hi 465 B.C.E. hikuva tata wakwe, Xerxes, u sungule ku fuma hi 486 B.C.E. kutani a fa hi lembe ra vu-21 ra ku fuma kakwe. Kambe ku ni vumbhoni bya leswaku Atazekiseki u tlhandlukele exiluvelweni hi 475 B.C.E. kutani u sungule ku fuma hi lembe ra 474 B.C.E.
Marito ni minkovotlo leyi yimburiweke endhawini leyi khale a yi ri ntsindza wa Peresiya, ku nga Persepolis, swi komba leswaku Xerxes ni tata wakwe, Dariyosi wo Sungula va tshame va fuma swin’we. Loko swi ri leswaku va hete malembe ya khume kutani Xerxes yena a fuma a ri swakwe ku ringana malembe ya 11 endzhaku ka loko Dariyosi a file hi 486 B.C.E., swi vula leswaku lembe leri Atazekiseki a sunguleke ku fuma ha rona a ku ri 474 B.C.E.
Vumbhoni byin’wana bya vumbirhi byi katsa Themistocles Ndhuna-nkulu ya le Atena, loyi a hluleke mavuthu ya Xerxes hi 480 B.C.E. Endzhaku ka nkarhi a a nga ha tsakeriwi hi Magriki naswona a hehliwa hi vukanganyisi. Themistocles u balekile kutani a ya lava vutumbelo ehubyeni ya le Peresiya, laha a amukeriweke hi mandla mambirhi. Hi ku ya hi n’wamatimu wa Mugriki, ku nga Thucydides, leswi swi endleke loko Atazekiseki “a ha ku vekiwa exiluvelweni.” N’wamatimu wa Mugriki, ku nga Diodorus Siculus u vula leswaku Themistocles u fe hi 471 B.C.E. Tanihi leswi Themistocles a kombeleke ku nyikiwa lembe leswaku a dyondza Xiperesiya, a nga si vulavurisana ni Hosi Atazekiseki, u fanele a fike eAsia Minor ku nga si hundza 473 B.C.E. Nkarhi wolowo wu seketeriwa hi Chronicle of Eusebius ya Jerome. Tanihi leswi Atazekiseki “a ha ku vekiwa exiluvelweni” loko Themistocles a fika eAsia hi 473 B.C.E., xidyondzi xa Mujaramini ku nga Ernst Hengstenberg, eka Christology of the Old Testament ya yena u vule leswaku ku fuma ka Atazekiseki ku sungule hi 474 B.C.E., hilaha tibuku tin’wana ti vulaka hakona. U engeterile a ku: “Lembe ra vu-20 ra Atazekiseki i lembe ra 455 emahlweni ka Kreste.”
[Picture]
Xifuva xa Themistocles
[Diagram/Picture on page 188, 189]
(For fully formatted text, see publication)
“MAVHIKI YA 70”
455 B.C.E. 406 B.C.E. 29 C.E. 33C.E 36 C.E.
“Rito ro Yerusalema Mesiya Mesiya Ku hela ka
vuyisela . . . Ku pfuxiwa ka a humelela a dlayiwa “mavhiki ya 70”
Yerusalema” mavhiki”
Mavhiki ya nkombo 62 mavhiki vhiki rin’we
Malembe ya 49 434 malembe malembe ya nkombo
[Full-page picture on page 180]
[Full-page picture on page 193]