text:
61Vhana vha Livi ndi Gerisoni na Kehathi na Mirari.
2Vhana vha Kehathi ndi Amuramu na Izhara na Hebroni na Uziele.
3Vhana vha Amuramu ndi Aroni na Mushe na Miriamu. Vhana vha Aroni ndi Nadaba na Abihu na Eliasara na Ithamara.
4Eliasara ndi khotsi a Finiasi, khotsi a Abishua, 5khotsi a Buki, khotsi a Uzi, 6khotsi a Zerahia, khotsi a Mirayotho, 7khotsi a Amaria, khotsi a Ahitubu, 8khotsi a Tsadoko, khotsi a Ahimaatsi, 9khotsi a Azaria, khotsi a Johanani, 10khotsi a Azaria (ndi ene we a vha e tshifhe thembeleni ye ya fhaṱiwa Jerusalema nga khosi Solomoni), 11khotsi a Amaria, khotsi a Ahitubu, 12khotsi a Tsadoko, khotsi a Shalumu, 13khotsi a Hilikia, khotsi a Azaria, 14khotsi a Seraya, khotsi a Jehotsadaka. 15
Jehotsadaka o hwaliwa a iswa vhuthubwani musi Muṋe washu a tshi isa vhathu vha Juda na Jerusalema hone nga tshanḓa tsha Nebukhadnetsara.
16Vhana vha Livi ndi Gerisoni na Kehathi na Mirari. 17Vhana vha Gerisoni ndi Libini na Shimei. 18Vhana vha Kehathi ndi Amuramu na Izhara na Hebroni na Uziele. 19Vhana vha Mirari ndi Mahali na Mushi.
Ngei mitupo ya Vhalivi yo ṅwalwaho nga u tevhekana zwi tshi ya nga vhokhotsi avho: 20Vha lutsinga lwa Gerisoni ndi ṅwana wawe Libini, khotsi a Jahathi, khotsi a Zima, 21khotsi a Jua, khotsi a Ido, khotsi a Zera, khotsi a Jeatherai.
22Vha lutsinga lwa Kehathi ndi ṅwana wawe Aminadaba, khotsi a Kora, khotsi a Asiri, 23khotsi a Elikana, khotsi a Ebiasafu, khotsi a Asiri, 24khotsi a Thahathi, khotsi a Uriele, khotsi a Uzia, khotsi a Saulo.
25Vha lutsinga lwa Elikana ndi vhana vhawe Amasai na Ahimotho. 26
Vha lutsinga lwa Ahimotho ndi ṅwana wawe Elikana, khotsi a Tsofai, khotsi a Nahathi, 27khotsi a Eliaba, khotsi a Jerohamu, khotsi a Elikana, khotsi a Samuele.
28
Vhana vha Samuele ndi Juele wa tanzhe na Abia wa vhuvhili.
29Vha lutsinga lwa Mirari ndi ṅwana wawe Mahali, khotsi a Libini, khotsi a Shimei, khotsi a Uza, 30khotsi a Shimia, khotsi a Hagia, khotsi a Asaya.
31Hu tevhela vhanna vhe khosi Dafita a vha vhea uri vha imbise vhathu thembeleni ya Muṋe washu musi mbulungelo ya mulanga yo no vhewa henefho. 32Vho vha vha tshi shuma zwa u imba phanḓa ha hukhethwa, denndeni ya u ṱangana na Muṋe washu, u swika khosi Solomoni a tshi fhaṱa thembele ya Muṋe washu Jerusalema. Vho vha vha tshi shuma mishumo yavho vha tshi tevhedza ndayo dze vha vhetshelwa dzone.
33
Vhanna vhe vha vha vha tshi shuma khathihi na vhana vhavho ngevha:
Vha mutupo wa Kehathi ndi Hemani, ene musiki wa nyimbo, ṅwana wa Juele, ṅwana wa Samuele, 34ṅwana wa Elikana, ṅwana wa Jehoramu, ṅwana wa Eliele, ṅwana wa Thua, 35ṅwana wa Tsufu, ṅwana wa Elikana, ṅwana wa Mahathi, ṅwana wa Amasai, 36ṅwana wa Elikana, ṅwana wa Juele, ṅwana wa Azaria, ṅwana wa Tsefania, 37ṅwana wa Thahathi, ṅwana wa Asiri, ṅwana wa Abiasafu, ṅwana wa Kora, 38ṅwana wa Izhara, ṅwana wa Kehathi, ṅwana wa Livi, ṅwana wa Israele.
39Asafu khonani ya Hemani o vha a tshi ima thungo ya tshauḽa tshawe. Asafu o vha e ṅwana wa Berekia, ṅwana wa Shimia, 40ṅwana wa Mikaele, ṅwana wa Maaseya, ṅwana wa Malikhia, 41ṅwana wa Ethini, ṅwana wa Zera, ṅwana wa Adaya, 42ṅwana wa Ethani, ṅwana wa Zima, ṅwana wa Shimei, 43ṅwana wa Jahathi, ṅwana wa Gerisoni, ṅwana wa Livi.
44Khonani dzavho dza mutupo wa Mirari, vho vha vha tshi ima thungo ya tshanḓa tshawe tshamonde, malogwane wavho wa khwairi ya vhuraru e Ethani ṅwana wa Kishi, ṅwana wa Abudi, ṅwana wa Malukhu, 45ṅwana wa Hashabia, ṅwana wa Amatsia, ṅwana wa Hilikia, 46ṅwana wa Amitsi, ṅwana wa Bani, ṅwana wa Shemere, 47ṅwana wa Mahali, ṅwana wa Mushi, ṅwana wa Mirari, ṅwana wa Livi.
48Vhaṅwe Vhalivi vha havho vho vha vho ṋewa mishumo miṅwe yoṱhe ya hukhethwa, nḓuni ya Mudzimu.
49Aroni na vha lutsinga lwawe vho vha vha tshi ṋekedza zwiṱhavhelo kha aḽiṱari ya zwiṱhavhelo zwi fhiswaho na kha aḽiṱari ya zwioro zwi tshi elana na zwoṱhe zwe zwa vha zwi tshi itwa Hukhethwakhethwa, vha tshi pfumelela Vhaisraele, zwi tshi tevhedza zwoṱhe zwe Mushe muḓinḓa wa Mudzimu a vha laya. 50
Vha lutsinga lwa Aroni ndi ṅwana wawe Eliasara, khotsi a Finiasi, khotsi a Abishua, 51khotsi a Buki, khotsi a Uzi, khotsi a Zerahia, 52khotsi a Mirayotho, khotsi a Amaria, khotsi a Ahitubu, 53khotsi a Tsadoko, khotsi a Ahimaatsi.
54Vhana vha Livi vho kovhelwa miḓi yavho na mafulo, hune vha ṱoka mishasha zwi tshi kovhelwa nga madeṅwa.
Ho ranga u mvakiwa vhotshifhe vhana vha Aroni vha mutupo wa Kehathi. 55Vho ṋewa Hebroni shangoni ḽa Juda na mashango a pfulo u mona naho. 56Hone masimu na miḓana u mona na uyo muḓi zwa ṋewa Khalebe ṅwana wa Jefune. 57Vha lutsinga lwa Aroni vho kovhelwa Hebroni, muḓi wa dzhavhelo, na miḓi ya Libina na Jathiri na Eshthemua 58na Holone na Debiri 59na Ashani na Bethe Shemeshe, khathihi na mashango ayo a pfulo. 60Shangoni ḽa tsinde ḽa Benyamini vho kovhelwa miḓi ya Geba na Alemethe na Anathotho, khathihi na mashango ayo a pfulo. Miḓi heyo yo kovhelwaho vha mitupo ya Kehathi yo vha i 13Miḓi ya 13: Nga hu sedzwe Josh. 21:11-19. yo ṱangana. 61Vhaṅwe vhoṱhe vha lutsinga lwa Kehathi vho kovhelwa miḓi ya fumi shangoni ḽa vha Manase vha vhukovhela.
62Vha lutsinga lwa Gerisoni zwi tshi ya nga mitupo yavho, vho kovhelwa miḓi ya 13 mashangoni a matsinde a Isakhara na Ashere na Nafuthali, na ḽa vha Manase vha vhubvaḓuvha kha ḽa Bashani. 63Vha lutsinga lwa Mirari, zwi tshi ya nga mitupo yavho, vho kovhelwa miḓi ya 12 mashangoni a matsinde a Rubeni na Gadi na Zebuloni. 64Ngauralo Vhaisraele vho kovhela Vhalivi miḓi heyo na mashango ayo a pfulo. 65Mashangoni a matsinde a Juda na Simioni na Benyamini vho kovha miḓi yo rangaho u bulwa, nga u ita madeṅwa.
66Vhaṅwe vha mitupo ya Kehathi vho kovhelwa miḓi shangoni ḽa tsinde ḽa Efraimi. 67Zwikwarani zwa Efraimi vho kovhelwa Shikheme muḓi wa dzhavhelo, na Gezere 68na Jokomiamu na Bethe Horoni 69na Ayaloni na Gathi Rimoni, khathihi na mashango ayo a pfulo. 70Shangoni ḽa vha Manase vha vhukovhela Vhaisraele vha kovhela vhaṅwe vhoṱhe vha mitupo ya Kehathi miḓi ya Anere na Ibiliamu, khathihi na mashango ayo a pfulo.
71Vha nnḓu ya Gerisoni vho kovhelwa miḓi heino:
Shangoni ḽa vha Manase vha vhubvaḓuvha vho kovhelwa Golani kha ḽa Bashani, vha kovhelwa na Ashtharotho, khathihi na mashango ayo a pfulo.
72Shangoni ḽa Isakhara vho kovhelwa miḓi ya Kedeshe na Daberathi 73na Ramotho na Eni Ganimu, khathihi na mashango ayo a pfulo.
74Shangoni ḽa tsinde ḽa Ashere vho kovhelwa miḓi ya Mashala na Abudoni 75na Hukoko na Rehobo, khathihi na mashango ayo a pfulo.
76Shangoni ḽa Nafuthali vho kovhelwa muḓi wa Kedeshe kha ḽa Galelia na Hamoni na Kiriathaimi, khathihi na mashango ayo a pfulo.
77Vhaṅwe Vhalivi vhoṱhe vha nnḓu ya Mirari vho kovhelwa miḓi heino:
Shangoni ḽa tsinde ḽa Zebuloni vho kovhelwa miḓi ya Rimoni na Thaboro, khathihi na mashango ayo a pfulo.
78Shangoni ḽa tsinde ḽa Rubeni seli ha Jorodani vhubvaḓuvha ha Jerikho vho kovhelwa muḓi wa Betsere phangani na Jahatsa 79na Kedemotho na Mifaathi, khathihi na mashango ayo a pfulo.
80Shangoni ḽa tsinde ḽa Gadi vho kovhelwa muḓi wa Ramotho kha ḽa Giliadi na Mahanaimi 81na Heshebono na Jazere, khathihi na mashango ayo a pfulo.


c: text/html

text:
Dzova
Dzova i muxaka wa byala bya vukanyi lebyi nga baviki. Vukanyi lebyi bya tsokombela naswona ku vuriwa leswaku a wu xurhi loko u nwa byona. Vanhwanyana va byi rhandza ngopfu vukanyi lebyi.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Loko u endla dzova, u rhwalela makanyi u ya hlengeletela kutani loko ya vuphile, u rhumbula u chela endzeni ka khuwana, u chela mati u ri karhi u chela na tinyungu endzeni ka khuwana. Loko u hetile ku rhumbula, u fanele u lava khuwana rin’wana, kutani u kama tinyungu endzeni ka rona. Ku suka kwalaho u teka rifetho u dludla endzeni ka khuwana u ri karhi u cheletela na mati yo ringanela. Endzhaku u veka rifetho kutani u phosa hi mavoko ku fikela loko tinyungu ti sala ti basile.[1]
Muendli wa dzova u fanele ku kama tinyungu u veka etlhelo u funengeta khuwana ku fika mundzuku. Loko rixa, byi ta va byi hume khuvi, kutani u wungula khuvi u halata ku sala dzova ro tsokombela, vanhu va tinwela.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
U bebiwa ha nwana ndi dakalo lihulwane kha mudi wa ma Tsonga. Kanzhi mashaka a vhafumakadzi vhahulwane, vha ya thusa vhomme vho di hwalaho musi vho no vha tsini na u beba na musi vho no beba.
Vhana vhaswa vhane vha khou fhedza u bebiwa vha ya dodziwa mishonga na zwithu zwo vhalaho vha ambadziwa na malungu. Kanzhi mme uya kona u mamisa nwana wawe lwa minwaha mivhili. Musi nwana a tshi vho kona u tshimbila mushumo a u tsha vha wa mme fhedzi uya vha na kha vhakomana vhawe.
Vhana vha ya tendelwa uri vha ite mishumo ya nduni vha tshi kha di vha vhatuku. Vhasidzana vha ya thusa vho mme avho nga mishumo ya nduni, u hwalela khuni, u kulumaga nndu na u bika na u ka madi mulamboni vho hwala mabakethe kha dzi thoho dzavho. Vha vhathannga vha ya lisa dzi kholomo, ngeno vhaṱuku vha tshi lisa mbudzi.
Kha zwipida zwinzhi zwa Transvaal tshiimo tsha vhathu vhahulwane tsho vha tshi tshi ambiwa nga uri muthu aya ngomani. Vhathannga na vhasidzana vho vha vha tshi fumba nga zwigwada zwo fhambanaho, ndi nga murahu ha musi mishumo yothe yo no itwa hune vha ya tendelwa u mala.Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
111
Muṋe washu a vhudza Mushe a ri, “Ho sala bulayo ḽithihi fhedzi ḽine nda ḓo ḽi ḓisela Farao na ḽa Egipita. Hó no itea zwenezwo u ḓo ni litsha na ṱuwa tshoṱhe. Vhukuma u ḓo tou ni pandamedza! 2
Laya vhathu uri munna muṅwe na muṅwe na musadzi muṅwe na muṅwe a humbele muhura wawe nungu dza siliva na musuku.” 3Muṋe washu a ita uri Vhaegipita vha hulise Vhaisraele, Mushe ene a vha na bvumo ḽihulu shangoni ḽa Egipita, vhukuma magota a Farao na vhathu vhoṱhe vho vha vha tshi vhona Mushe e muthu muhulwane.
4Mushe a ri, “Muṋe washu u ri, ‘Vhukati ha vhusiku ndi ḓo buḓekanya shango ḽa Egipita. 5
Matanzhe oṱhe a vhathu vha Egipita a ḓo fa, u thoma nga tanzhe ḽa Farao u guma nga tanzhe ḽa musadzi wa phuli a kuyaho goroi, na matanzhe oṱhe a kholomo. 6Shangoni ḽoṱhe ḽa Egipita hu ḓo vha na mukosi u sa athu pfiwa, nahone a u tsha ḓo dovha wa pfiwa. 7Hone kha Vhaisraele, muthu kana tshifuwo, na mmbwa zwayo a i nga vhuyi ya vha huvha, uri ni ḓivhe uri Nṋe Yahavee ndi ṱalula Vhaegipita kha Vhaisraele.’ 8Ndi hone magota aṋu haya oṱhe a tshi ḓo ḓa ha nṋe vha gwadama phanḓa hanga vha ri: Ṱuwa, iwe na vhathu vhau vhoṱhe! Ho no itea izwo ndi ḓo ṱuwa.” Mushe a ṱuwa ha Farao o sinyuwa zwihulu.
9Ndi hone Muṋe washu a tshi amba na Mushe a ri, “Farao a nga si ni thethelese; izwo zwi ḓo ita uri ndi ite maḓembe manzhi shangoni ḽa Egipita.” 10Maḓembe oṱhe hayo Mushe na Aroni vho a ita Farao a tshi zwi vhona. Hone Muṋe washu a ita uri Farao a vhe na tshipimbi, a si litshe Vhaisraele vha tshi ṱuwa shangoni ḽawe.


text:
Vunanga
Vunanga ivutshila bya ndzhavuko lebyi hlanganisaka ku chaya naku yimbelela. Swiyenge swa vunanga swihlanganisa vuenti, kuvuyelela, na ku cincacinca ka marito na mpfumawulo. Muxaka wa vunanga wunga kandziyisa xiyenge xin'we kumbe swin'wana. Vunanga byi tlangiwa hi swichayachayana swo hambana na ku yimbelela leswaku ku sumiwa nghoma. Rito vunanga hi xigriki i mousike; kumbe "vutshila bya vayimbeleri".[1]
Hi ku angarhela, nhlamuselo wa vunanga byi hlanganisa na tindlela to endla vunanga (tinsimu, tinghoma na mpfumawulo wa vunanga), kuxopaxopa vunanga na tidyondzo ta vunanga bya khale. Vagriki vakhale na va Indiya ava hlawula mafambisele ya vunanga hikuya hi mimpfumawulo ya swichayachayana kumbe marito. Vunanga byi fanela ku nadziha e tindleveni loko byi yingiseriwa. Hambiswiritano, n'wavunanga John Cage u ehlekete leswaku mpfumawulo wun'wana na wun'wana wu nga va vunanga. Xikombiso, ute "Kuhava pongo, kova mpfumawulo ntsena."[2]
Ku endla, ku tlanga, nkoka na nhlamuselo wa vunanga, swa hambana hambana ku ya hi ndzhavuko. Kusuka ka khale, vunanga byin'wana a byi nga voniwi tani hi vunanga lebyinene, kufana na vunanga bya Beethoven, hi 1825,[3] vunanga byo sungula bya jazz hi malembe ya 1900.[4][5] Kuna tinxakanxaka ta vunanga, ku hlanganisa na vunanga byo duma, vunanga vutshila, vunanga bya vukhongeri na vunanga bya ntirho.
Eka mindzhavuko yo tala, vunanga i bya nkoka eka vutomi bya vanhu, byi tlanga xiphemu xo hlawuleka eka vukhongeri, mintirho ya xintu, michato, mincino na yin'wana mintirho ya makhwaya. Van'wana vanhu va tlanga vunanga tani hi xilo xo titsakisa no hundzisa nkarhi, kasi van'wana vatlanga vunanga tani hi ntirho wo tihanyisa. Nkomponi ya vunanga yinhlanganisa, vatsari, vahumelerisi na vatlangi va vunanga, kuhlanganisa na vaxavisi va vunanga lebyi rhekhodiweke.
MintshahoEdit
- ↑ "Mousike, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, at Perseus". perseus.tufts.edu. Retrieved 27 October 2015.
- ↑ Kozinn, Allen (13 August 1992). "John Cage, 79, a Minimalist Enchanted With Sound, Dies". New York Times. Retrieved 11 September 2012.
- ↑ Watson 2009, 109–10.
- ↑ Reiland Rabaka.
- ↑ Manabe, Noriko.


text:
51
Ha dovha ha vha na muṅwe munna a no pfi Ananiasi e na musadzi wawe a no pfi Safira. Vhenevho vha rengisa tsimu yavho, 2
Josh. 7:21
Ananiasi a dzumba iṅwe tshelede musadzi wawe a tshi zwi ḓivha, yo salaho a i ṋea vhaapostola. 3
1 Korint. 3:16
Pitrosi a mu vhudza a ri, “Ananiasi, nṋa no litshelani Saṱhane a tshi dzhena mbiluni yaṋu a ita uri ni zwifhele Muya Mukhethwa nga u dzumba iṅwe tshelede kha ye na i wana ni tshi rengisa tsimu? 4Ni sa athu i rengisa yo vha i si tsimu yaṋu naa? Na musi no no i rengisa, iyo tshelede yo vha i si yaṋu na? Nṋa no vha no dzhenwa nga mini ni tshi vhuya na ita zwo raliho? Zwino-ha a no ngo zwifhela muthu no zwifhela Mudzimu!” 5
5:11
19:17
Ananiasi u pfa zwenezwo a mbo ḓi wela fhasi a fa. Vhoṱhe vhe vha zwi pfa vha farwa nga nyofho khulu. 6Ha ḓa vhaṱhannga, vha putela tshitumbu tshawe vha ya vha tshi swiṱa.
7Hó no fhela awara dzine dza nga swika tharu musadzi wawe a dzhena a sa ḓivhi zwe zwa itea. 8Pitrosi a mu vhudzisa a ri, “Mmbudzeni! Nṋa tshelede ye inwi na munna waṋu na i wana nga tsimu yaṋu ndi yenei fhedzi?” Ene a fhindula a ri, “Ee, ndi yenei.”
9Ndi hone Pitrosi a tshi mu vhudza a ri, “Nṋa ndi zwithu-ḓe ni tshi vhuya na tou langana na munna u linga Muya wa Muṋe washu? Na zwino ndi tshi khou amba vhaṱhannga vhe vha ya u swiṱa munna waṋu khevho afho muṋangoni, na inwi vha ḓo ni hwala!” 10Kathihi fhedzi Safira a mbo ḓi wela fhasi henefho milenzheni ya Pitrosi a fa. Vhaṱhannga vha tshi dzhena vha wana o fa, vha mbo ḓi mu hwala vha ya vha mu swiṱa he vha swiṱa munna wawe. 11
Tshivhidzo tshoṱhe na vhoṱhe vhe vha zwi pfa vha farwa nga nyofho khulu.
12
4:30
14:3
19:11-12
Vhaapostola vho vha vha tshi ita maḓembe manzhi na mishumo i kanukisaho vhathuni. Tshivhidzo tshoṱhe tsho vha tshi tshi kuvhangana Lukumbini lwa Solomoni. 13
4:21
Hone a ho ngo vha na muthihi a si muṅwe ngavho we a ḓibaḓekanya navho; naho zwo ralo vha ḓi khoḓwa nga vhathu. 14Vha ḓi anda vha tshi ya, nga vhanna na vhasadzi vhe vha ṱanganedza Muṋe washu; 15
ha vhuya ha swika he vhalwadze vha hwalelwa mikotoni vha vhewa kha mimbete na dzithovho uri Pitrosi a tshi fhira vhaṅwe vhavho vha tou welwa nga murunzi wawe zwawo. 16Ha ḓa mavhuthu manzhi a tshi bva miḓini i re tsini ha Jerusalema vha tshi ḓisa vhalwadze vhavho na vha tambudzwaho nga thuṅwa dza Saṱhane, huno vhoṱhe vha fhodzwa.
17
Huno tshifhe muhulu na vhoṱhe vhe vha vha vhe nae vha tshigwada tsha Vhasadukei tsha henefho, vha dzhenwa nga vivho ḽihulu vha mbo ḓi langana vhaapostola. 18Vha vha fara vha vha valela dzhele. 19
12:7
27:23
Hone vhusiku honoho muruṅwa wa Muṋe washu a vula mahothi a dzhele, a bvisela vhaapostola nnḓa a vha vhudza a ri, 20
“Iyani thembeleni ni funze vhathu zwoṱhe zwa vhutshilo hovhu vhuswa.” 21Vhaapostola vho no pfa zwenezwo vha ita nga u ralo; ḽi tshi tsha vha ya thembeleni vha thoma u funza.
Tshifhe muhulu na vhathu vhe vha vha vhe nae vha ramba khoro ya vharangaphanḓa na vhahulwane vhoṱhe vha Israele, vha konou rumela vhaḓinḓa dzhele uri vhaapostola vha ḓiswe khoroni. 22Vhaḓinḓa vhone vha tshi swika dzhele vha wana vhaapostola vha siho, vha vhuya na ḽa u ri, 23“Ri tshi swika dzhele ro wana yo ḓi hoṋiwa yo tou ndwa, na vhalindi vho ḓi linda miṋango; hone ro ḓo ri ri tshi dzhena ra wana hu si na muthu!” 24Mulangammbi wa maswole a u linda thembele na vhotshifhe vhahulwane vha tshi pfa zwenezwo vha kanuka vha ri, “Izwi zwithu zwi ḓo guma ngani?” 25Ndi hone muṅwe munna a tshi ḓa a amba navho a ri, “Edzonu vhona-ha! Vhaḽa vhanna vhe na vha hoṋela dzhele khevhaḽaa thembeleni vha khou funza vhathu!” 26Ndi hone mulangammbi na vhanna vhawe vha tshi ya vha dzhia vhaapostola; hone vha sa tou zwi ita nga khani, ngauri vho vha vha tshi ofha uri vhathu vha nga vha kanḓa nga matombo.
27Vha dzhenisa vhaapostola vha vha imisa phanḓa ha khoro. Tshifhe muhulu a konou vha sengisa a ri, 28
2:23
3:14-15
Mat. 23:35
27:25
“Hufha ro ni laya ro tou khwaṱhisa ra ri ni songo tsha vhuya na dovha na funza nga uyo muthu; zwino edzonu vhona, no no hashekanya pfunzo yaṋu hoṱhe-hoṱhe Jerusalema! Ni ṱoḓa u ri hwesa mulandu wa malofha a hoyo muthu!”
29
Pitrosi na vhaḽa vhaṅwe vhaapostola vha fhindula vha ri, “Riṋe tshashu ndi u pfa Mudzimu u fhira u pfa muthu. 30
Mudzimu wa vhomakhulukuku washu o vusa Yesu vhafuni, musi inwi no mu vhulaha nga u mu vhamba kha danda. 31
Luk. 2:11
Mish. 13:23
Mudzimu o mu vusa a mu vhea thungo ya tshauḽa tshawe uri vha vhuse vhoṱhe, e Murangaphanḓa na Mutshidzi, uri vhathu vha Israele vha rembuluwe vha hangwelwe. 32
Mish. 1:8
Riṋe ri ṱhanzi dza hezwi zwithu khathihi na Muya Mukhethwa we Mudzimu a mu ruma kha vhane vha mu thetshelesa.”
33Vhanna vha khoro vha tshi pfa vha tshi ralo vha tou halifha, vha ri vhaapostola kha vha vhulawe. 34
Hone muṅwe wavho wa Mufarisei a no pfi Gamaliele we a vha e muḓivhi wa Mulayo a huliswaho nga vhathu vhoṱhe a takuwa henefho khoroni a ri vhaapostola vha vhe vho bviselwa nnḓa, 35a konou amba na khoro a ri, “Inwi vhanna vha Israele, ḓihumbuleni kha zwine na ṱoḓa u ita havha vhanna. 36Zwiḽa tshiḽa tshifhinga a ho ngo ḓa Theudasi a ḓiita ene-ene a tevhelwa nga vhathu vhane vha nga swika 400? Hone o ḓo vhulawa, vhathu vhawe vha balangana naḽo ha vha u guma hazwo. 37
Ngavhuya nga tshiḽa tshifhinga tsha u vhalwa ha vhathu, ha bvelela Judasi wa Galelia, na ene a ḓi tevhelwa nga vhathu vha re na tshivhalo, hone a ḓi fhedza nga u vhulawa, tshigwada tshawe tshoṱhe tsha balangana. 38Na henefha zwi nga ḓi ralo. Nṋe ndi tshi ni vhudza, ndi ri havha vhanna vha litsheni. Inwi sokonu vha lavhelesa ngauri arali zwine vha ita i mihumbulo ya muthu zwi ḓo pfuvha; 39
hone arali zwi tshi bva kha Mudzimu ni nga si vha kone. Ni ḓo tshenuwa ni tshi vho lwa na Mudzimu.” Nyeletshedzo iyo ya Gamaliele khoro ya i ṱanganedza. 40
Mat. 10:17
21:35
Ndi hone vha tshi vhidza vhaapostola, vha vha rwaNga Maitele a Tshijuda vho vha vha tshi rwiwa mboma dza 39. Sedzani kha 2 Korint. 11:24 na Dot. 25:3. vha vha vhudza uri vha songo tsha amba nga Yesu, vha ralo vha konou vha vhofholola. 41
Mish. 16:25
Luk. 6:22-23
Vhaapostola vha ṱuwa khoroni vho tou takala nge Mudzimu a vhuya a vhona vho fanelwa-vho nga u rwelwa Yesu. 42
Vha ḓi dzula vha tshi funza na u ḓivhadza mafhungo maḓifha a uri Mesia ndi Yesu, vha tshi funza thembeleni na miḓini ya vhathu misi yoṱhe.


text:
Longfins
Vito ra Xindyangu ra Ntolovelo
Longfins
Vito Rinwana
Roundheads, Spiny basslets
Vito ra xi Science
Plesiopidae
Size
Ku fika eka 20 cm, hixitalo 15 cm.
Nhlamuselo
Leyi yi wela eka tinhlampfi tolala swinene, yina matihlo lawa ykulu na nomo wa yona wutano. Dorsal na ti fins tale ndzhaku ti lehile swinene minkarhi yinwana ti lehe kuhundza na ncila wa yona.Yina mihlovo yohambana hambana kufana na wa wasi na buraweni, kasi minkarhi yinwana yiva na swicoticoti swobasa.
Vuxokoxoko
Ndyangu wayona wuna 11 wa swirho kasi wutlhela wuva na tinxakaxaka ta 38. Yikota ku tumbela emabakweni nale makorhweni exikarhi ka siku. Tinwani tiva na tihlo ra vuxisi ehenhla ka dorsal fin leswaku yita bayizisa valala va yona.Yina ntolovelo waku nghenisa nhloko e bakwini kuri ndlela yayona yo titumbeta. Yitala ku voniwa yiri yoxe le makumu ka mati. Yitshikela matandza kuva yiti andzisa.
Swakudya
Yidya swihlampfani leswintsongo na swihadyani leswintsongo swale matini.
Kuhangalaka
Yikumeka eka tinxaka hinkwato ta malwandle ya misava.
Common Species
Comet - Calloplesiops altivelis
Bluegill longfin - Plesiops corallicola
Whitespotted longfin - Plesiops nigricanas


text:
Tinhlayo-vupimi
Tinhlayo-vupimi (Kumbe Jiyometri yi tekiweke eka rito ra Xigriki; geo- "misava", -metron "ku pima") i rhavi ra dyondzo ya Tinhlayo leyi letelaka hi ta xivumbeko, vukulu, vuakelani, na mpimo wa ndzhawu.
Tidyondzo ta Hlayo-vupimi ti sunguriwe khale loko vanhu valava ku twisisa kuleha, kuanama na vutalo bya swilo.[1] Kwalomu ka malembe-xidzana ya vunharhu, dyondzo leyi ya Nhlayo-vupimi yi tikirhetiwe yithlela yi hleriwa hi Euclid, naswona yi sungula ku tirhisiwa hi dyondzo ya nkoka eka tinhlayo kusukela kwalano.[2] Hlayo-vupimi i dyondzo leyi a yitiviwa kusukela kwalomu ka malembe-xidzana ya vunharhu e tikweni-nkulu ra Indiya, naswona a yitirhisiwa ngopfu eku akeni. Van'wa-vutivi va maIslamu, va yisile emahlweni vutivi bya vagriki eka tidyondzo ta Hlayo-vupimi.[3]


text:
1501Dzunisani HOSI!
Dzunisani Xikwembu exivandleni xa xona lexo hlawuleka,
xi dzuniseni ehansi ka tilo leri kombaka matimba ya xona.Kumbe: dzunisani matimba ya xona ematilweni
2Xi dzuniseni, hikuva xi endlile leswo hlamarisa,
xi dzuniseni hikuva i Xikwembu lexikulu ngopfu!
3Xi dzuniseni mi mbvungunyisa mhalamhala,
xi dzuniseni hi tiharipa ni swipendana swa n'wina.
4Xi dzuniseni hi ku cina mi ri karhi mi ba swingomana,
xi dzuniseni hi switende, mi chaya ni tinanga.
5Xi dzuniseni hi ku bananisa swiphambati swa nsimbhi
leswikulu ni leswitsongo.
6Hinkwaswo leswi hefemulaka, a swi dzunise HOSI Xikwembu!
Dzunisani HOSI!


text: Miloti ya Davhida.141 Yehovha Xikwembu xanga, ndza ku vitana.+Hatla u ta ndzi pfuna.+Ndzi kombela u ndzi yingisa loko ndzi ku vitana.+2 Xikhongelo xa mina a xi fane ni murhi wo nun’hwela+ lowu endliweke kahle lowu nyikeriwaka eka wena,+Mavoko ya mina lawa ndzi ma tlakuseke a ma fane ni gandzelo ra mavele ra nimadyambu.+3 Ndzi pfune leswaku ndzi rindza nomu wa mina, Yehovha,Veka murindzi enon’wini wa mina.+4 U nga pfumeleli mbilu ya mina yi voyamela eka leswo biha,+Leswaku yi endla leswo homboloka ni vanhu vo biha;Onge ndzi nga ka ndzi nga dyi mahinyahinya ya vona.5 Loko lowo lulama a ndzi ba, swi ta kombisa leswaku wa ndzi rhandza;+Loko a ndzi tshinya, swi ta fana ni mafurha lama cheriwaka enhlokweni ya mina,+Lawa nhloko ya mina yi nga ta ka yi nga ma ali.+Ndzi ta ya emahlweni ndzi khongela hambiloko lavo lulama va weriwa hi makhombo.6 Hambiloko vaavanyisi va vona va lahleriwa eriweni,Vanhu va ta yingisa marito ya mina hikuva ma tsakisa.7 Marhambu ya hina ma hangalasiwe enon’wini wa Sirha,*Ku fana niloko munhu a rima misava.8 Kambe ndzi langute wena, Yehovha Hosi Leyi Tlakukeke.+Ndzi tumbela eka wena.U nga ndzi dlayi.9 Ndzi sirhelele eka matimba ya xirimbana lexi ndzi rhiyiweke hi xona,Eswirimbanini swa lava endlaka leswo biha.10 Lavo homboloka va ta phasiwa hi tinete ta vona,+Kambe mina ndzi ta hundza kahle.


text:
Tree Squirrel
Nsinya Maxinjani
Vito
Maxinjani (Paraxerus cepapi)
Xivumbeko
Kuleha ka xona hikwalomu ka 350 mm, hafu ya kona kunga ncila. Muxaka lowu wa maxinjani wutika kwalomu ka 200 gram. Muhlovo wa xona wahambana kuya hiku xilekwihi. Hala vupela dyambu bya tiko kukumeka leswa mpun’wa wokwalala nyana hi muhlovo kasi evuhuma dyambu iswa buraweni. Nhloko na milenge swina muhlovo wo rhosa.
Kasi laha xifuveni muhlovo wakona wuhambana nakambe kuya hindzhawu kusuka eka xitshopani levuhuma dyambu kuya ko basa evupela dyambu bya tiko. Khwiri ra muxaka lowu wa manghovo iro basa. Muxaka lowu wotlhariha wava Maxinjani wuna ncila wolehela endzhaku swinene.
Swakudya
Kahle kahle xitidyela matsavu, kambe kufana naswin’wana swihadyani swa muxaka lowu xidya na switsotswana Maxinjani lexi xitirhisa milenge yale mahlweni ku hlawula swakudya. Xikota no hangalasa mbewu yaminsinya yinwani leswivulaka leswaku xi hoax xandla eka kubyariwa ka misava.
Kutswalana
Edzongeni wa tiko maxinjani lexi xitswala kuya hitinguva. Timhaka ta masangu tihumelela ngopfu hinhweti ya August. Maxinjani lexi xitswala vana 1-3 exikarhi ka October na November endzhaku ko biha emirini kuringana masiku 56. Vana valumuriwa endzhaku ka 6 wamavhiki laha swisukaka exisakeni kuya ti handzela loko se xiri na masiku ya 19.
Mahanyelo
Kahle kahle xihanya ehenhla ka minsinya kambe xiheta nkarhi wotala xiarhi xifamba laha hansi xilavana na swakudya. Loko xichavisiwile xikuma vutumbelo ensinyeni. Loko riperile mintlawa yaxona yi etlela emabakwini ya misinya. Vana vakona varinganela timhaka ta masangu loko vari na 6-9 watinhweti laha se swingoboha leswaku swiyatilavela vutumbelo bya swona.
Leswaxinuna hiswona swifaneleke ku lwela leswa xisati hambi leswi swa xisati naswona swikotaka kuhlongola nala loyi aswinghenelaka loko swirikarhi ku kurisa vana. Kuva swihlengeletana tani hintlawa kuna risema rokarhi leri swirilandzelelaka kutiva leswaku swina vuxaka.
Vutshamo
Swirhandza kutshama laha kungana mintsandza hiku hambana hambana kayona. Switsakela ngopfu na na laha kungana misinya leyingana mabaku leswaku swita kuma vutumbelo ngopfu ngopfu e Mopane. Loko kuri hava mabaku switsakela kutirhisa minkele leyinga emisaveni.
Laha Swikumekaka Kona
Haleno dzongeni switele ngopfu laha Afrika Dzonga, laha swisukaka kuya North Western, Mpumalanga kuya evuhuma dyambu le Swaziland na Mozambique.
Tinhlayo Tankoka
Vito ra xi Latin: Paraxerus cepapi
Ntiko (Xisati): 108 - 265 g
Ntiko (Xinuna): 76 - 240 g
Ku leha (Xisati): 35 cm
Ku leha (Xinuna): 35 cm
Kubiha emirini: tinwheti timbirhi
Nhlayo ya vana: 1 – 3
Kuringanela masangu: khume wa tinwheti
Ntiko wotswariwa: 10 g
Swakudya: Makondlo
Ndyangu: Sciuridae
Kutswalana: 1 - 3 wa vana vatswariwa nkarhi wihi na wihi wa lembe ngopfu ngopfu (peaks in Nhlangula na Dzivamsokol).
Kubiha emirini: 8 wa mavhiki.
Nhlamuselo ya minkondzo: Minkondzo yale mahlweni i 2 cm hiku leha, kasi yale ndzhaku yiva 3 cm hiku leha.


text:
Swivuriso swa Solomoni
(10:1 – 22:16)
101Swivuriso swa Solomoni hi leswi:
N'wana la tlhariheke, ú tsakisa tata wa yena,
kambe la tiarisaka i nhlomulo eka mana wa yena.
2Xuma lexi kumiweke hi tindlela to homboloka a xi pfuni nchumu,
kambe ku lulama swi ponisa vutomi bya munhu.
3HOSI Xikwembu a xi tshiki lowo lulama a sika,
kambe xi tsona lavo biha leswi va swi navelaka.
4Ku tshama hi mavoko swi chela vusiwana,
migingiriko yona ya fumisa.
5N'wana wa miehleketo, ú huma a ya pfuna eku tshoveleni,
kasi la salaka a etlele, ú nyumisa vatswari.
6Minkateko yi wela lowo lulama,
kambe ku vulavula ka lovo homboloka ku fihla tihanyi.
7Munhu wo lulama wa nkhensiwa, a nga rivariwi,
kasi vito ra lowo homboloka ra bola.
8Munhu wa miehleketo wa twa loko a tsundzuxiwa,
kambe xihanya-nomo xona xi ta ya eku loveni.
9Ku hanya eku tshembekeni i ku hanya eku hlayisekeni,
kambe loyi tindlela ta yena ti gombonyokeke, ú ta kumiwa.
10Munhu la tshunyetaka hi tihlo, ú pfuxa minkitsikitsi,
kambe la nga chaviki ku tshinya van'wana, ú tisa ku rhula.Van'wana va ri: xihanya-nomo xona xi ta ya eku loveni
11Marito ya munhu la lulameke i xihlovo xa vutomi,
kambe ku vulavula ka lavo homboloka ku fihla tihanyi.
12
I Pet. 4:8
Rivengo ri pfuxa madzolonga,
kambe rirhandzu ri endla leswaku vanhu va rivalelana.
13Enon'wini wa la twisisaka, ku huma marito ya vutlhari,
kambe la nga ehleketiki swinene, wo fanela hi nkhavi.
14Lavo tlhariha va tihlayisela vutivi,
kambe loko xiphukuphuku xi jakatseka, khombo ri le kusuhi.
15Khokholo ra n'wankumi i rifuwo ra yena,
kasi swisiwana swi herisiwa hi vusweti bya swona.
16Hakelo ya munhu la lulameke i vutomi,
kasi lowo homboloka ú dya mihandzu ya xidyoho.
17Loyi a twaka ku byeriwa, ú khome ndlela ya vutomi,
kasi ma-ka-tindleve wa lahleka.
18Munhu la fihlaka rivengo, ú hemba ngopfu,
la lumbetaka van'wana, i xiphunta.
19Ku tata marito, swi vanga swihoxo,
kambe loyi a kotaka ku tikhoma, ú ni mianakanyo leyinene.
20Marito ya munhu wo lulama i silivhere leyo saseka,
kasi miehleketo ya lavo homboloka a yi pfuni nchumu.
21Leswi humaka enon'wini wa munhu wo lulama i swakudya swa lavo tala,Van'wana va ri: swi dyondzisa lavo tala
kambe swiphukuphuku swi ticelela masirha hi ku ka swi nga ehleketi.
22Minkateko ya HOSI Xikwembu yi fumisa vanhu,
ku tikarhata ka munhu ku nga ka ku nga yi engeteli.Kumbe: naswona a yi vangi nhlomulo
23Xiphunta xi hungasa hi ku endla swa manyala,
kasi munhu la twisisaka ú hungasa hi mintirho ya vutlhari.
24Lowo biha ú teriwa hi swilo leswi a swi chavaka ngopfu,
kambe lavo lulama va nyikiwa leswi va swi navelaka.
25Loko ku hundza bubutsa, lavo homboloka a va sali,
kambe lavo lulama, vona va sala va lo tíkítìkì!
26Lolo ri dyisa loyi a ri rhumaka embitsi,
ku fana ni loko munhu a nwa ntsuvi, kumbe a tlunyiwa hi musi.
27Munhu la chavaka HOSI Xikwembu ú engeteleriwa masiku ya ku hanya,
kambe lavo homboloka va hatla va hundza emisaveni.
28Ku tshemba ka lavo lulama ku hela hi ntsako,
kambe leswi lavo homboloka va swi langutelaka, swi helela empfhukeni.
29HOSI Xikwembu i khokholo ra munhu la tshembekeke,
kambe xi herisa lava dyohaka.
30Munhu wo lulama a nga ka a nga rhurhisiwi,
kambe lavo homboloka va ta susiwa etikweni.
31Enon'wini wa munhu wo lulama ku huma marito ya vutlhari;
loyi a vulavulaka mavunwa, ú ta tsemiwa ririmi.
32Munhu la lulameke ú vulavula leswi nga swona,
kasi lavo homboloka va vulavula mavunwa ntsena.


text:
149 Dzunisani Yehovha!*Yimbelelelani Yehovha risimu lerintshwa;+N’wi dzuniseni laha ku hlengeletaneke vanhu vakwe vo tshembeka.+2 Israyele a a tsake hikwalaho ka Muendli wakwe Lonkulu;+Vana va Siyoni a va tsake hikwalaho ka Hosi ya vona.3 A va dzunise vito ra yona hi ku cina+A va yi dzunise hi tinsimu va ri karhi va chaya xingomana ni haripa.+4 Hikuva Yehovha u tsakela vanhu vakwe.+U sasekisa lavo rhula hi ku va ponisa.+5 Lavo tshembeka a va tsake hikuva wa va katekisa;A va be mikulungwana va ri emibedweni ya vona.+6 A va yimbelele va dzunisa Xikwembu,Va khome banga leri tsemaka hala ni hala,7 Leswaku va ta tirihisela eka vamatikoNi ku xupula vanhu,8 Va boha tihosi ta vona hi tinketanaNi vanhu va vona va xiyimo xa le henhla hi tinsimbhi,9 Ku va xupula hilaha swi tsariweke hakona.+Ntirho lowu wu ta nyikiwa vanhu vakwe hinkwavo lavo tshembeka.Dzunisani Yehovha!*
Tinhlamuselo ta le hansi
^ Kumbe “Haleluya,” leswi vulaka “Dzunisani Yah.” Yah i nkomiso wa vito leri nge Yehovha.
^ Kumbe “Haleluya,” leswi vulaka “Dzunisani Yah.” Yah i nkomiso wa vito leri nge Yehovha.
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA (NKANDZIYISO LOWU PFUXETIWEKE WA 2020 )


text:
Nhlowa
Nhlowa i muxaka wa byala bya xintu lebyi endliwaka hi makanyi.[1] Ku hambana na Vukanyi, byala lebyi a byi cheriwi mati, byi endliwa hi mati ya makanyi ntsena.[2]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Loko ku rhumburiwa nhlowa ku cheriwa mati, ku humesiwa tinyungu ti kamiwa kutani ti humesa mati ya makanyi ntsena. A ku cheriwi mati eka nhlowa. Ku cheriwa ntsena mati ya makanyi emakhuwanini kutani eka siku leri landzelaka ku rhumburiwa makanyi ku kondza ku tatiwa khuwana. Nhlowa wu vekiwa ekhuwanini ku ringana vhiki ra ha vila. Muhlovo wa nhlowa loko wu virile, i wa muhlovo wo tshwuka juu! Ku vunguriwa hi mitshetsho ya mavele kumbe hi nsefo byi sala byi nga ha ri na khuvi leswaku byi nwiwa kahle hi vanhu.[2]
Mahlayisele[Lulamisa | edit source]
Nhlowa a wu boli, wu tlhela wu dakwisana swinene. Loko nhlowa wu rhumburiwile wu cheriwa ekhuwanini, wu tlhela wu celeriwa emisaveni wu pfariwa hi ndhichi. Mbita ya kona yi va yi celeriwile ehansi ka nsinya. Khuwana ra kona ri va ri pfariwile hi ndyelo leyi yi lemiwaka hi vulongo bya tihomu. Vukanyi bya nhlowa bya heta lembe, ku kondza byi ya humesiwa hi khisimusi endzhakuka loko magayisa ma vuyile hi le xilungwini.[2]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
181Yesu a byela vadyondzisiwa exifaniso, ku komba leswaku vanhu va fanele ku khongela minkarhi hinkwayo, va nga heli timbilu, 2a ku: “Emutini wun'wana a ku ri ni muavanyisi loyi a a nga chavi Xikwembu, ni vanhu a a nga vuri nchumu ha vona. 3Emutini wolowo, a ku ri ni wansati wa noni la nga ta eka yena, a ku: ‘Ndzi avanyisele eka loyi a ndzi tengisaka.’ 4Swi tekile nkarhi lowo leha yena a ha ala. Kambe endzhaku a tianakanya, a ku: ‘Hambiloko ndzi nga chavi Xikwembu, ndzi nga vuri nchumu hi vanhu, 5leswi noni leyi yi ndzi karhataka, ndzi ta yi avanyisela, leswaku yi nga ha tshameli ku ndzi pandzisa nhloko hi ku ta haleno.’ ”
6Kutani Hosi yi ku: “Yingisani leswi vuriwaka hi muavanyisi loyi wo ka a nga tshembekanga. 7Kutani, xana Xikwembu a xi nga avanyiseri vahlawuriwa va xona, ni ku va lehisela mbilu, vona lava huwelelaka eka xona vusiku ni nhlekanhi, xana? 8Ndzi ri ka n'wina: Xi ta hatlisa ku va avanyisela. Kambe loko N'wana-wa-Munhu a ta, xana ú ta kuma ku pfumela ku ri kona emisaveni xana?”
9Yesu a tlhela a vulavula na van'wana lava titshembaka leswaku va lulamile kasi va sandza van'wana, a va byela xifaniso lexi a ku: 10“Vanhu vambirhi a va tlhandlukerile eTempeleni ku ya khongela; un'wana a a ri Mufarisi, un'wana a a ri muluvisi. 11Mufarisi a yima, a khongerisa leswi embilwini ya yena, a ku: ‘Xikwembu, ndza ku nkhensa leswi ndzi nga faniki ni vanhu van'wana, lava nga ni makwanga, lava nga tshembekangiki, lava oswaka, ni leswi ndzi nga faniki ni muluvisi loyi. 12Ndzi titsona swakudya kambirhi hi vhiki, ndzi humesa vukhume bya hinkwaswo leswi ndzi swi kumaka.’ 13Muluvisi yena a a yimele kule, a chava ni ku tlakusa mahlo a languta etilweni, kambe a a komba ku vaviseka, a ku: ‘Xikwembu, ndzi twele vusiwana, mina ndzi nga mudyohi.’
14
Lk. 14:11
“Ndzi ri eka n'wina: Muluvisi loyi ú tlhelele ekaya ka yena a hlayiwile la lulameke ku tlula Mufarisi; hikuva un'wana ni un'wana la tikurisaka, ú ta tsongahatiwa, ni la titsongahataka ú ta kurisiwa.”
15Kutani vanhu van'wana va tisa vana lavatsongo eka Yesu leswaku a va khumba; loko vadyondzisiwa va swi vona, va tshinya vanhu lava. 16Kambe Yesu a vitana vana, kutani a ku ka vadyondzisiwa: “Tshikani vana va ta ka mina, mi nga tshuki mi va sivela, hikuva Mfumo wa Xikwembu i wa lava fanaka na vona. 17Ndzi tiyisile ndzi ri ka n'wina: La nga amukeriki Mfumo wa Xikwembu tanihi n'wana, a nga ka a nga ngheni ka wona.”
18Kutani yin'wana ya tindhuna yi n'wi vutisa, yi ku: “Mudyondzisi lonene, xana ndzi nga endla yini ku kuma vutomi lebyi nga heriki xana?” 19Yesu a ku ka yena: “U ndzi vulela yini lonene? A ku na lonene, loko xi nga ri Xikwembu ntsena. 20
Dut. 5:16-20
U tiva Milawu leyi nge: ‘U nga tshuki u oswa; u nga tshuki u dlaya; u nga tshuki u yiva; u nga tshuki u humesa vumbhoni byo hemba; u va ni xichavo eka tata wa wena ni ka mana wa wena.’ ” 21Yena a ku: “Ndzi hlayisile hinkwaswo leswi ku sukela evuntshweni bya mina.” 22Loko Yesu a twa sweswo, a ku ka yena: “Wa ha pfumala xilo xin'we, xavisa hinkwaswo leswi u nga na swona, u avela swisiwana, hi kona u nga ta va ni xuma ematilweni; kutani u ta, u ndzi landza.” 23Loko munhu loyi a twa sweswo, a tlhaveka ngopfu, hikuva a a ri munhu wa rifuwo lerikulu. 24Kutani Yesu a n'wi languta, a ku:Van'wana va ri: Loko Yesu a n'wi vona leswaku ú tlhavekile ngopfu, a ku “Swa nonon'hwa ngopfu eka lava nga ni rifuwo ku nghena eMfun'weni wa Xikwembu. 25Swi nga olovela kamela ku nghena hi ntuva wa neleta,ntuva wa neleta, kumbe: xuva ra neleta ku ri ni leswaku mufuwi a nghena eMfun'weni wa Xikwembu.” 26Lava twaka marito lawa, va ku: “Loko swi ri tano ku nga pona mani ke?” 27Yesu a ku: “Leswi tsandzaka vanhu a swi tsandzi Xikwembu.”
28Kavaloko Petro a ku: “Waswivo, hi tshikile swilo swa hina, hi ku landza.” 29Yena a ku ka vona: “Ndzi tiyisile ndzi ri ka n'wina: Un'wana ni un'wana la tshikeke muti wa yena, kumbe nsati, kumbe vamakwavo, kumbe vatswari, kumbe vana, hikwalaho ka Mfumo wa Xikwembu, 30ú ta kuma leswo tala ku tlula sweswo eminkarhini ya sweswi, kutani eminkarhini leyi taka, ú ta kuma vutomi lebyi nga heriki.”
31Yesu a vitanela lava khume na vambirhi etlhelo, kutani a va byela a ku: “Vonani, hi tlhandlukela eYerusalema, kutani hinkwaswo leswi tsariweke hi vaprofeta ehenhla ka N'wana-wa-Munhu swi ta hetiseka. 32Hikuva ú ta nyiketiwa eka vamatiko; va ta tlanga hi yena, a rhuketeriwa, a tshwuteriwa marha; 33kutani loko va n'wi bile hi minkhavi, va ta n'wi dlaya; kambe ú ta pfuka eku feni hi siku ra vunharhu.” 34Kambe vona a va twisisanga nchumu etimhakeni teto; rito leri a ri va tumbelele, kutani a va swi twanga leswi Yesu a a vula swona.
35Yesu a a fikile kusuhi na Yeriko. Endhawini yoleyo, a ku ri ni munhu la feke mahlo, a tshamile kusuhi ni ndlela, a ri karhi a kombela. 36Loko a twa vunyingi lebyi hundzaka, a vutisa, a ku: “Ku humelela yini?” 37Va n'wi byela va ku: “I Yesu wa Nazareta loyi a hundzaka.” 38Kutani a huwelela a ku: “Yesu, n'wana Davhida, ndzi twele vusiwana!” 39Kutani lava rhangeke emahlweni va n'wi tshinya, va ku a a miyele; kambe a engeta a huwelela hi matimba, a ku: “N'wana Davhida, ndzi twele vusiwana!” 40Kavaloko Yesu a yima, a lerisa leswaku lowo-fe-mahlo a tisiwa eka yena; loko a fikile kusuhi, Yesu a n'wi vutisa a ku: 41“Xana u lava leswaku ndzi ku endlela yini ke?” Yena a ku: “Hosi, ndzi navela ku tlhela ndzi vona!” 42Yesu a ku ka yena: “Tlhela u vona! Ku pfumela ka wena ku ku hanyisile.” 43Hi nomu lo, a tlhela a vona, kutani a landza Yesu a ri karhi a dzunisa Xikwembu. Na rona tiko hinkwaro, loko ri swi vonile, ri tlangela Xikwembu.


text:
Muhumbulo muhulwane wa bugu iyi ndi u thusa mita ya mahayani ine ya vha na khuhu dzi si nnzhi, ine ya kundelwa u wana ngeletshedzo ya u bveledza nama na makumba kha khuhu dze vha fuwa. Nama na makumba zwi nea phuroteini ine ya todea kha nyaluwo ya vhana. Zwi dovha hafhu zwa ita uri maluvhi a aluwe zwavhudi uri vhana vhagude zwavhudi. Ndi zwa ndeme uri vho mme a vhana musi vha tshi khou thogomela vhana vha vhe na phuroteini dza maimo a ntha dzi bvaho kha makumba na nama ya khuhu. Pfushi dzavhudi dzi a todea kha u vha na mutakalo wavhudi.
Bugu iyi yo nwalelwa u engedza mveledziso dza khuhu dza po dzine dza kona u di todela zwiliwa na u di thogomela dzone dzine. Izwi zwi do konadzea nga u shumisa maitele a sa kondi a ku fuwele na u shumisa tshomedzo dzi sa duri. Kanzhi vho mme vha thogomela khuhu dzavho vha tshi vhona ndeme ya nama na makumba khau nea pfushi dzavhudi na mutakalo wavhudi kha vhone na vhana vhavho. U fuwa khuhu zwi a kona u disa masheleni manzhi. Khuhu dza po dzi anzela u vha na mutengo wavhudi fhano Afrika Tshipembe. Makumba adzo a rengisea zwavhudi na kha vhahura.
izwi zwi tea uvha fhethu ho khudaho nga ngomu tshitumbani, vhulapfu vhu edane na u swika kha gona. Vha nga shumisa tshithatha kana gokoko lo tsheiwaho. Vha dadze tshitaha nga hatsi kana matanga avhudi. Vha nga kuvhanganya makumba duvha linwe na linwe, manwe vha a isa kha phambo dza u alamela uri a thothonye (zwi do sumbedzwa nga murahu).
linwe na linwe. Arali vhe na miroho yavhudi ingaho madabula, kherotsi, khavhishi na zwinwe vha si tsha zwi shumisa, ndi khwine u zwi bikela khuhu uri dzi sa kondelwe u zwi gaya. Miomva yo vhibvaho na minwe mitshelo ndi ya vhudi kha khuhu. Ndi muhumbulo wavhudi u nea khuhu matshakatshaka o salaho kha zwiliwa zwavho musi vha tshi dzi valela tshitumbani nga madekwana. Hezwi zwi dzitutuwedza uri dzi pale musi dzi tshi do bva nga matsheloni.
Dzindivhuho dzi ya kha vhathu havha vhe vha ita uri mushumo hoyu u bvele phanda: Dr. A.E. Nesamvuni vha University ya Venda, Muhasho wa Animal Science, Mrs. F. J. Mudzanani vhe vha thusa nga thalutshedzo ya Tshivenda na Mr. K. A. Tshikolomo, vhe vha vhalulula mushumo wothe.
D.J. FARRELL
The University of Queensland
April, 2000


text:
Timfanelo ta ximunhu
Xiyenge xa vumbirhi xa Vumbiwa ra Afrika Dzonga xi hlanganisa Timfanelo ta Ximunhu, vumbiwa leri sirhelelaka timfanelo leti hlanganisaka, vumunhu, vupolitiki ku hlanganisa timfanelo ta rihanyo na manindzu. Timfanelo leti nga eka vumbiwa to tirhisiwa eka milawu hinkawyo, naswona ti boha marhavi hinkwawo ya mfumo, kuhlanganisa vurhangeri bya tiko, phalamende na Tihuvo tanawu.
Vumbiwa ro sungula ra Timfanelo ta ximunhu laha Afrika Dzonga, a tikumeka eka xiyenge xa vunharhu xa vumbiwa ra xinkarhana ra lembe ra 1993, leri simekiweke tani hi xiphemu xa mbulavuriswano wo herisa mfumo wa xihlawuhlawu.[1] Vumbiwa ra sweswi risimekiwe hi 4 Nyenyankulu 1997.
Nxaxamelo wa Timfanelo[Lulamisa | edit source]
Ndzingano[Lulamisa | edit source]
A ku nge vi na xi hlawuhlawu ehenhla ka wena. Kambe pfhumba ro ringananisa emintirhweni (affirmative action) na xihlawuhlawu xo twala swa pfumeleriwa.
Hinkwerhu ha ringana emahlweni ka nawu naswona a ku nge vi na xihlawuhlawu ehenhla ka hina.
Xindzhuti xa Ximunhu[Lulamisa | edit source]
Xindzhuti xa wena xi fanele ku hloniphiwa no sirheleriwa.
Hinkwerhu hi na Xindzhuti xa Ximunhu lexi faneleke ku hloniphiwa.
Vutomi[Lulamisa | edit source]
U na mfanelo ya vutomi
Hinkwerhu hi na mfanelo wa vutomi.
Ntshuxeko na Vuhlayiseki bya munhu[Lulamisa | edit source]
A wu nge pfaleriwi u nga tengisiwi,u xanisiwa kumbe ku tshinyiwa hi ndlela leyi nga riki kahle. Madzolonga ya le mindyangwini a ya pfumeleriwi.
A wu nge khomiwi u pfaleriwa kuri hava ku tengisiwa kumbe ku xanisiwa hi ndlela yin’wana.
Vuhlonga na Nsindziso wa ntirho[Lulamisa | edit source]
Vuhlonga na Nsindziso wa ntirho a swi pfumeleriwi.
A wu nge tshikileriwi hi vuhlonga kumbe nsindziso wa ntirho.
Xihundla[Lulamisa | edit source]
A wu nge sechiwi kumbe kaya ra wena ri sechiwa kumbe ku sechiwa nhundzu ya wena.
Mfanelo ya wena ya xihundla yi katsa miri wa wena, ndyangu na nhundzu.
Ntshuxeko wa vukhongeri, ku tshembhela na mavonelo[Lulamisa | edit source]
U nga tshembhela no ehleketa swihi na swihi leswi u swi lavaka naswona u nga landzelela vukhongeri lebyi u byi tsakelaka.
U na mfanelo ku ehleketa, ku tshembha no khongela hi ndlela yihi na yihi leyi u yi tsakelaka.
Ntshuxeko wo Humesela mavonelo[Lulamisa | edit source]
Vanhu hinkwawo (ku katsa na vamahungu) va nga vula leswi va swi tsakelaka.
U na mfanelo wo vula, ku hlaya no dyondza swin’wana na swin’wana leswi va swi hlawulaka kambe mbhulavulo wa rivengo a wu pfumeleriwi.
Hlengeletana, Ku kombisa kuvilela, Phiketa na Xivilelo[Lulamisa | edit source]
U nga kombisa ku vilela, phiketa no yisa xivilelo. Kambe u fanele ku endla leswi hi ku rhula.
U na mfanelo wo hlengeletana hi ku rhula, ku kombisa ku vilela.
Ntshuxeko wa Xinghana[Lulamisa | edit source]
U nga va na xinghana na mani namani kuya hi leswi u swi lavisaka xiswona.
U na mfanelo wo va na xinghana na mani na mani.
Timfanelo ta Xipolitiki[Lulamisa | edit source]
U nga seketela nhlangano wa tipoliti lowu u wu tsakelaka. Loko u ri muaka tiko, no va na kwalomu ka 18 wa malembe u nga vhota.
U nga vumba nhlangano wa tipolitiki, u va na hofisi no vhotela nhlangano wihi na wihi eka minhlawulo leyi ntshuxekeke no va kahle.
Vuaka-tiko[Lulamisa | edit source]
Vuaka-tiko bya wena a byi nge susiwi eka wena.
Ku hava muaka-tiko loyi a nga tsoniwa vuaka-tiko.
Ntshuxeko wo Famba-famba na Vutshamo[Lulamisa | edit source]
U nga ya no tshama kwihi na kwihi laha Riphabliki ra Afrika Dzonga.
U na mfanelo yo nghena no huma laha Riphabliki hi ku tsakela ka wena.
Ntshuxeko wa Bindzu, Ntirho na Xiphrofexini[Lulamisa | edit source]
Unga endla ntirho wihi na wihi lowu u wu tsakelaka.
U na mfanelo yo hlawula ntirho wihi na wihi wa swa nawu kumbe ntirho hi ndlela yo ntshuxeka.
Vuxaka bya swa Mintirho[Lulamisa | edit source]
U nga joyina minhlangano ya vatirhi no tereka
Mutirhi un’wana na un’wana na muthori u na mfanelo wo kondletela no kanerisana ku yisa emahlweni swikongomelo swa vona.
Mbango[Lulamisa | edit source]
U na mfanelo ya mbango lowu tengeke U na mfanelo to yo sirheleriwa, mbango lowu tengeke.
Nhundzu[Lulamisa | edit source]
Nhundzu ya wena yi nga tekiwa ntsena eka wena loko ku landzeleriwe milawu leyi faneleke.
Ku hava munhu loyi a nga tsoniwaka nhundzu, handle ka loko ku landzeleriwe nawu wa mani na mani.
Tindlu[Lulamisa | edit source]
Mfumo wu fanele ku vona leswaku vanhu va kuma tindlu ta kahle.
U na mfanelo yo kuma yindlu leyi faneleke.
Nhlayiso wa swa Rihanyo, Swakudya, Mati na Nsirhelelo wa Vaaki[Lulamisa | edit source]
Mfumo wu fanele ku vona leswaku u kuma swakudya na mati, Nhlayiso wa Rihanyo na nsirhelelo wa vaaki.
U na mfanelo ya rihanyo ra kahle, swakudya leswi eneleke na mati na nsirhelelo wa vaaki
Vana[Lulamisa | edit source]
Vana va malembe ya le hansi ka 18 va na timfanelo to hlawuleka, ku fana na mfanelo wova va nga xanisiwi.
N’wana un’wana na un’wana u na mfanelo yo va na vito etikweni na nsirhelelo eka ku xanisiwa no va ku tlangiwa hi yena.
Dyondzo[Lulamisa | edit source]
U na mfanelo ya dyondzo ya mani na mani, ku katsa dyondzo ya lavakulu, hi ririmi ra wena (loko leswi swi koteka).
U na mfanelo yo kuma dyondzoya mani na mani hi ririmi ra ximfumo leri u ri tsakelaka.
Ririmi na Ndzhavuko[Lulamisa | edit source]
U nga tirhisa ririmi ra wena ku, na kulandzelela ndzhavuko lowu u wutsakela.
U na mfanelo yo tirhisa ririmi leri u ri tsakelaka no tlangela ndzhavuko wa wena.
Ndzhavuko, Vukhongeri na Miganga ya swa Lingwisitiki[Lulamisa | edit source]
Miganga yi nga tiphina hi mindzhavuko ya yona; va landzelela vukhongeri bya vona, no tirhisa ririmi ra vona.
U na mfanelo yo vumba, joyina no hlayisa mintlawa ya swa vona ya ndzhavuko, lingwisitiki na vukhongeri lebyi va byi tsakelaka.
Ku fikelela mahungu[Lulamisa | edit source]
U na mfanelo yo fikelela mahungu wahi na wahi lawa mfumo wunga na wona.
U nga fikelela mahungu lawa yanga na mfumo ku sirhelela timfanelo ta wena.
Goza ra Mafambiselo ro twala[Lulamisa | edit source]
Magoza hi mfumo ya faneleku twala.
U na mfanelo ya goza ra mafambiselo leri nga le nawini, ro twala no va kahle.
Ku fikelela Tikhoto[Lulamisa | edit source]
U nga va na xiphiqo xa swa nawu lexi bohiweke hi khoto, kumbe xiyenge lexi fanaka.
U na mfanelo yo o loloxa minkwetlembetano ya swa nawu ekhoto kumbe eka ku tengiwa kun’wana loku nga voyamiki.
Ku khomiwa, ku Pfaleriwa na ku Hehliwa ka Vanhu[Lulamisa | edit source]
Mfanelo yo sirhelela vanhu lava khomiweke, khotsiweke kumbe ku hehliwa.
Loko u khomiwa, u na mfanelo yo miyela, ku yisiwa ekhoto ku nga si hela 48 wa tiawara na mfanelo wo va na muyimeri wa swa na nawu.
Kupimiwa ka milawu[Lulamisa | edit source]
Hinkwayo milawu leyi yi landza nawu wa misava,[2] naswon yi tirha eka hinkwavo lava tshamaka e Rhiphabliki ya Afrika Dzonga. Hinkwato timfanelo leti ti nga pimiwa loko swi twala ku endla tano.[3]
Swiyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ Cockrell, Alfred (July 1997). "The South African Bill of Rights and the 'Duck/Rabbit'". Modern Law Review 60 (4): 513–537. doi:10.1111/1468-2230.00096.
- ↑ Brice Dickson, "Human Rights in the 21st Century," Amnesty International Lecture, Queen's University, Belfast, 11 November 1999.
- ↑ Rautenbach, Malherbe. "Constitutional Law, 4th Edition," 2004. ISBN 978-0-409-05053-0


text:
Yuropa
Yuropa i rinwana ra Matiko-nkulu (hi xiyenge xa Politiki) ya nkombo, naswona rivumba ribuwa ra Tiko-nkulu (Hi xiyenge xa Mbangu) ra Yuraxiya. Yuropa ri angarhiwe enwalungwini hi Lwandle ra Akthika, e vupela-dyambu hi Lwandle ra Atlanthika, e dzongeni hi Lwandle ra Meditera, na le vuxeni bya le dzongeni hi Tintshava ta Khakhasu, Lwandle ra Ntima na mati-ndlela lama hlanganisaka Lwandle ra Ntima na Meditera. E vuxeni Yuropa ri avanyisiwa na Axiya hi mati ya Tintshava ta Ura, Nambu wa Ura, na hi Lwandle ra Kaspa.[1]
Yuropa yi funengeta kwalomu ka 10,180,000km2 hi ku anama, kumbe 2% wa Misava hinkwayo. Yuropa, yina matiko ya 50, laha Rhaxiya ringa rona tiko leri kulu ngopfu hi ku anama naswona rithlela riva na vaakatiko vutala kutlula matiko man'wana ya tiko-nkulu leri. Ntsengo wa vaaka tiko va tiko-nkulu leri wu kumbeteriwa kwalomu ka 740 wa timiliyoni.[2] Ntshamelo ma xelo wa tiko-nkulu leri ma hlohloteriwa hi lwandle ra Atlanthika, laha tinguva ti cincacincaka kutlurisa mpimo, ngopfungopfu ekusuhi na ribuwa ra lwandle leri.
Tiko ra Griki ra khale rivoniwa tani hi xihlovo xa nhluvuko wale vupela dyambu,[3][4] naswona endzaku ka mfumo wa xigriki, ku landzerile mfumo wa ma Rhoma, ivi kulandzela nguva ya mpfuxelelo na Rivoningo eka tiko nkulu leri. Kusukela eka nguva ya kutsumbula, ku hlanganisa na nguva ya tinkomponi, Yuropa yi rhangerile matiko ya misava eka minhluvuko yo tala. exikarhi ka malembe xidzana ya 16 kuya eka 20, Tihulumendhe ta matiko ya Yuropa, ti lawule matiko ya Amerikha wa le N'walungu na le Dzongeni, matiko ya Afrika hi kutala, Oxeniya na matiko yo tala ya le Axiya.
Kusunguriwa ka nguva wa tinkomponi, luku sunguleke e tikweni ra Brithani eku heleni ka lembe-xidzana ra vu 18, kutisile nhluvuko lowukulu eka timhaka ta ikhonomi, ndzhavuko, na mahanyele ya vanhu. Hivumbirhi bya Tinyimpi ta misava, ti lweriwile etikweni-nkulu leri, naswona tihoxe xandla eku hungutekeni ka matimba ya tiko-nkulu leri emisaveni, naswona rihambukela matiko ya Amerikha na Rhaxiya.[5] Hi nguva wa Nyimpi yo titimela, Yuropa ayi tsemiwe exikarhi ka NATO evupela dyambu na Xipfumelelwano xa Warsaw evuxeni, kufikela eka nguva ya Kulwela Ntshuxeko ka malembe ya 1989 na Kuwisiwa ka khumbi ra Berlin.
Hilembe ra 1955, Huvo ya Yuropa yi simekiwile endzaku ka nkulumo ya Nkul, Winston Churchill, leswaku yihlanganisa Yuropa eka tipakani leti fanaka. Huvo leyi yihlanganise matiko hinkwawo ya tiko-nkulu leri, handle ka Belarus, Kazakhstan na Dorobha ra Vatikhani. Kuhlanganisiwa ka matiko man'wana eka huvo leyi ku tise ku simekiwa ka Nhlangano wa Matiko ya Yuropa.[6] Mali leyi tirhisiwaka etikweni-nkulu leri yi vuriwa Yuro.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007. ""Europe"". Archived from the original on 2007-12-14. Retrieved 2007-12-27.
- ↑ "World Populations Prospects, the 2015 RevisionS". United Nations - Department of Economic and Social Affairs - Population Division.
- ↑ Kim Covert (1 July 2011). Ancient Greece: Birthplace of Democracy. Capstone. p. 5. ISBN 978-1-4296-6831-6. "Ancient Greece is often called the cradle of western civilization. ... Ideas from literature and science also have their roots in ancient Greece."
- ↑ Ricardo Duchesne (7 February 2011). The Uniqueness of Western Civilization. BRILL. p. 297. ISBN 90-04-19248-4. "The list of books which have celebrated Greece as the “cradle” of the West is endless; two more examples are Charles Freeman's The Greek Achievement: The Foundation of the Western World (1999) and Bruce Thornton's Greek Ways: How the Greeks Created Western Civilization (2000)"
- ↑ National Geographic, 534.
- ↑ "The European union—a federation or a confederation?". Retrieved 4 August 2017.


text:
Knifejaw
Dzina ḽa Muṱa ḽo Ḓoweleyaho
Knifejaw
Alias
Beakfish
Dzina ḽa Tshisaitsi
Oplegnathidae
Tshivhumbeo
U swika kha 90 cm yo linganelaho 50 cm.
Ṱhaluso
I talusea zwavhusi yo no vha khulwane. Ya vha na mano o tangananaho. Ya vha na mutshila wa nga nntha mupfufhi na marahu na mutshila wa nga matungo une ha vha uri hu ya lingana. Mivhala ya hone iya fhambana ubva kha silivhere na mavhala ane avha matsu na gireyi.
Nḓivho yo Ḓoweleyaho
Muṱa hoyu ndi tshaka nthihi na zwigwada zwa 6. Ina makwanda ane ha ngo ḓalesa lini. Ndi dzone dzine dza vha na ṱhoni. Dzi zwima zwiḽiwa hu vhusiku. Musi i tshi kha ḓi vha ṱhukhu I vha ina munwe muvhala usa fani na khulwane. Dzi bebela fhasi dza munna ndi dzone dzine dza alamela.
Kuḽele
Dzi ḽa barnacles, molluscs, sea urchins, seaweed, sponges na redbait.
Phaḓaladziwa
Dzi ya wanala kha nyimelo dzo fhambananaho hune havha na vhuḓalo ha maḓi.
Zwigwada zwo Ḓoweleyaho
Banded knifejaw - Oplegnathus fasciatus
Cape knifejaw - Oplegnathus conwayi
Spotted knifejaw - Oplegnathus punctatus


text:
Pisalema. Risimu ra siku ra Savata.
921We HOSI, a hi ku tsakisa ka swona ku ku nkhensa
ni ku twarisa vito ra wena hi tinsimu, wena la nge henhla-henhla;
2swa tsakisa ku twarisa rirhandzu ra wena nimixo
ni ku tshembeka ka wena nimadyambu,
3ku ri karhi ku chayiwa tiharipa letikulu ni letitsongo,
ku chayiwa ni switende.
4Ntirho wa wena we HOSI, wa ndzi tsakisa,
ndzi ba nkulungwana ndzi tlangela mintirho ya mavoko ya wena.
5We HOSI, mintirho ya wena a hi ku kula ka yona!
Miehleketo ya wena yi entile ngopfu!
6Mhaka leyi, mintlunya a yi nga yi tivi,
ni swiphunta a swi nga yi twisisi.
7Lavo homboloka va nga rhumbuka kukota byanyi,
hinkwavo lava endlaka leswo biha va nga humelela,
kambe eku heteleleni va ta herisiwa va nyamalala.
8We HOSI, hi wena u fumaka minkarhi hinkwayo.
9Valala va wena hi lava we HOSI, va ta hela,
hinkwavo lava endlaka leswo biha va ta hangalasiwa.
10Kambe mina u ndzi nyikile matimba ya nyarhi,
u ndzi totile mafurha layo nun'hwela enhlokweni.
11Valala va mina, ndzi va langutela hansi;
makungu ya lavo biha lava va ndzi hlaselaka, a ndzi ma chavi ni loko ndzi nga ma twa hi tindleve ta mina.
12Lavo lulama va ta mila kukota ncindzu,
va ta kula ku fana ni murhi wa kedari wa le Lebanoni.
13Va simekiwile endlwini ya HOSI Xikwembu xa hina,
va phaka marhavi eswivaveni swa Tempele ya xona.
14Va ha veka mihandzu hambi va dyuhele,
va ha tsakama, va tshama va tiyile.
15Leswi swi komba ku lulama ka HOSI Xikwembu;
hi xona ribye ra mina, ku hava leswo homboloka eka xona.


text:
11
2:9,12
Mar. 3:21,31
Mish. 12:17
15:13
Ndi nṋe Jakopo muḓinḓa wa Mudzimu na wa Muṋe washu Yesu Khristo. Ndi ṅwalela matsinde a 12 a Israele o balanganaho na shango. Ndi a ni resha ndi ri ni vhe hone.
2
Vha hashu, musi ni tshi lingiwa nga nḓila nnzhi ni vhone e mashudu fhedzi; 3
Rom. 5:3-5
ngauri na vhona lutendo lwaṋu lu sa dzinginyei, ndi hone no wana nungo dza u konḓelela. 4
Jak. 3:2
Hone ni konḓelele ni vhuye ni ṱhaphudze, uri ni vhe vho khunyelelaho, no dzia tshoṱhe, ni si na he na ṱahedza.
5
Hone arali hu na muṅwe waṋu a shayaho vhuṱali kha a humbele Mudzimu, u ḓo mu ṋea. Mudzimu ndi mapakulile,“Mapakulile” zwi amba a no ṋea a sa iti vhutshivha. Ene u ḓi ri ṋea roṱhe a sa gunguli. 6
Heb. 11:6
Mat. 21:21
Hone ni humbele ni tshi fulufhela, ni sa timatimi. Ane a timatima u nga gabelo ḽa lwanzhe ḽine ḽa sokou khadwa ḽa vhudzulelwa hoṱhe-hoṱhe nga maḓumbu. 7Wa u ralo a songo ri Muṋe washu u ḓo mu ṋea tshithu. 8
Hufha e muthu wa mbilu mbili. Kha zwoṱhe zwine a ita ha na vhuimo.
9
Mukhriste a re muheḓana kha a takalele vhuhulwane vhune Mudzimu a mu ṋea; 10
Yes. 40:6-7
1 Pit. 1:24
a re mupfumi a takalele u ṱukufhadzwa hawe; ngauri mupfumi u ḓo lovha sa dzuvha ḽa ḓaka. 11
Musi ḓuvha ḽi tshi ṱavha ḽa fhisa, iḽo dzuvha ḽi a puta, nḓevhe dzaḽo dza wela fhasi, huḽa u naka haḽo ha mbo ḓi vha ho fhela. Na kha mupfumi zwi ḓo tou ralo: u lovha e kha u kakarika hawe.
12
Nzumb. 2:10
Wa mashudu ndi uyo ane a ri a tshi lingwa a ḓi ima o khwaṱha, ngauri musi u fulufhedzea hawe ho no vhonala u ḓo wana muṅene, hone vhutshilo he Mudzimu a fulufhedzisa vhane vha mu funa. 13
Ndi zwone, hu songo vha na ane a ri a tshi lingea, a ri, “Ndo rewa nga Mudzimu.” Mudzimu ha lingei, nahone Ene muṋe ha xedzi muthu. 14
Jak. 4:1
Ane a lingea u ungiwa nga vhuanzwo ha nyemulo dzawe, a fashwa, 15
Rom. 5:12
huno nyemulo musi yo no amara i dzwala vhutshinyi, vhutshinyi ho no aluwa ha guma nga u beba lufu.
16Vha hashu vhafunwa, ni songo fhurea: 17
Num. 23:19
tshine tsha bva ṱaḓulu ndi zwifhiwa zwoṱhe na mpho dzoṱhe dzavhuḓi dzi si na tshiṱahe; zwi bva ha Khotsi a zwiedza. Ene ha shanduki; tshedza tshawe a tshi iti tshi tshi dzima unga tsha ḓuvha. 18
Joh. 1:13
3:5-6
Ef. 2:10
O ri beba nga ipfi ḽawe ḽa ngoho nga he a zwi funa, uri ri vhe vha vhuimo ha u thoma kha zwivhumbwa zwawe zwoṱhe.
19
Mir. 10:19
Ef. 4:26
Vha hashu vhafunwa, ḓivhani hezwi: muthu nga a dzule o ḓiimisela u thetshelesa, a si ṱavhanye u amba, na u sinyuwa a si ṱavhanye u sinyuwa. 20Hafhu muthu ó no sinyuwa ha tsha ita zwine Mudzimu a zwi funa. 21
Zwenezwo laṱani maitele oṱhe a vhuaḓa na vhuvhi hoho ho salelaho,Kana: “ho kalulaho,” ni ḓiṱukufhadze ni ṱanganedze ipfi ḽe Mudzimu a zwala mbiluni dzaṋu; ndi ḽone ḽine ḽa kona u ni tshidza.
22
Ni songo sokou pfa ipfi nga nḓevhe fhedzi ni si tsha zwi ita; u ralo hu ḓo vha u ḓifhura; itani zwine ḽa amba. 23Ane a sokou pfa ipfi nga nḓevhe fhedzi a si tevhedze zwine ḽa mu laya, u fana na muthu ane a ḓivhona nga tshivhoni, tshifhaṱuwo tshawe tsha bva tsho tou ralo, 24a ri u ḓivhoni, a ṱuwa, ha mbo ḓi vha u hangwa uri o vha o tou ita hani. 25
Gal. 5:1
Jak. 2:12
Hone ane a tou sedzesa nga vhulondo mulayo wo khunyelelaho u re wone u vhofhololaho muthu, a dzula a tshi u vhulunga, a si u hangwe, a tevhedza zwenezwo, onoyo u ḓo vha na mashudu kha zwine a ita.
26
Ane a ḓifhima uri ndi murabeli ngeno a sa londi a tshi amba, onoyo u a ḓifhura, u rabela Mudzimu hawe a si tshithu. 27
Yes. 1:16-17
Dot. 14:28-29
16:11
26:12
27:19
Ps. 68:5
Vhurabeli vhune Mudzimu Khotsi ashu a vhona vhu vhurabeli vhukuma vhu sa solisei ndi u londola tsiwana na tshilikadzi vha tambulaho, wa ḓilondota wa si tende u kumadzwa nga zwa shango.


text:
Pipefish
Dzina ḽa muṱa ḽo ḓoweleyaho
Pipefish
Dzina ḽa tshi saitsi
Syngnathinae
Tshivhumbeo
U swika kha 60 cm, yo linganelaho ndi 12 cm.
Ṱhaluso
Ndi ndapfu ya dovha ya sekena I nga ṋowa ya vha ṱhukhu na ningo ya luṱoswi. Mutshila wa nga nnṱha ina wo. Ya vha ṱhukhu, ya ita tshipulumbu ya vha na marambo kha muvhilli wayo. Mivhala ya hone iya fhambana ubva kha mutsuku, tshitopi na wo yaho kha swiri.
Nḓivho yo ḓoweleyaho
Muṱa wa Syngnathinae uwela fhasi ha tshaka dza 23 na zwigwada zwa 120. Hoyu muṱa u shumiswa kha propulsion. Uya kona u kokodza zwipondwa. Ya munna ina fhethu hune ya kona u vhea makumba hune ho ita hu tete ya a vhea u swika a tshi thothonya. Dzinwe dzi ya bebiwa dzo no vhibva tshoṱhe.
Kuḽele
Dziḽa zwipuka zwiṱuku zwa maḓini.
U phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe hune havha na vhuḓalo ha maḓi.
Zwigwada zwo ḓoweleyaho
Black breasted pipefish (Corythoichthys nigripectus)
Cleaner pipefish (Doryrhamphus janssi)
Ornate ghost pipefish (Solenostomus paradoxus)


text:
Xitendze
Xitendze i yindlu ya Vatsonga laha a va hlayisela kona timbewu. Xitendze a xi ri ni ntirho lowu kulu eka Vatsonga va khale. Ntirho wa xona a ku ri ku hlayisela timbewu to fana na n’wahuva, tinwhembe ta tinyawa, makalavatla, mariwa, maxalani, tinwhembe ta makwembe na tin’wana. Muhlayisi wa timbewu a hlayisa timbewu ta yena hi ku hambana ka tona, tin’wana a ti cheriwa eswiphaphanini leswintsongo leswaku ti nga hlanganani. Endzhaku a swi cheleteriwa endzeni ka xitendze. Loko ti tele, muhlayisi wa timbewu a teka xitewani a khubumeta ehenhla ka xitendze a pfala hi xona endzhaku a teka vulongo bya tihomu a lemela hi byona leswaku timbewu ta yena ti nga ngheneli hi swindodzi na swihehli swin’wana. Maendlelo lawa a va ya tirhisa ni loko va cheletele timbewu ta vona etimbiteni, a va cheletela loko mbita yi tele, a va lava nkambani va pfala nomo wa mbita va tlhela va lema hi vulongo leswaku mbewu yi ta hlayiseka.[1][2]
Maakelo ya xitendze[Lulamisa | edit source]
Xitendze na xona xi akiwa hi switirhisiwa swo huma eka ntumbuluko swo fana na timhandzi, byewu, timbalelo, tipala na byanyi byo fulela hi byona. Xitendze a xi nga ri na ntirho wo tala ku endla xona, a xo lava timhandzi ta nhungu kumbe khume to kota ku khoma lwangu.[1]
Muaki wa xitendze u sungula a tsala xirhendzevutana a ringanisa ku kula ka xitendze lexi a lavaka xona. Endzhaku ehenhla ka xirhendzevutani a famba a cela makhele ku nga makhele ya nhungu kumbe khume ya enta swinene leswaku loko a hoxa timhandzi a paletela swi ta tiya hi kuva ti ya rhwala lwangu. Loko a celerile a lava mhandzi yo bumbula nyana leyi nga celeriwa exikarhi ka leta khume yo khoma tipala leti nga ta endla lwangu ra xitendze. Ku fana na loko ku fuleriwa malwangu laman’wana tipala a ti ta bohiwa hi byewu leti hlanganaka kona. Endzhaku ti betsiwa hi timbalelo na byewu ku suka ehansi ka lwangu ku kondza ku ya fika exihlungwanini le tipala ti nga hlangana kona.[1]
Loko xitendze xi herile ku betsiwa hi timbalelo a ku lukiwa makenya hi byanyi lebyi nga sungula byi phuphuteriwa leswaku byi nga tshoveleleki, lawa na wona a ya ta tsondzeriwa ku suka eka rimbalelo ra le hansi ku ya fika exihlungwaneni laha a va ta fika va tsondzela makenya ko hlayanyana leswaku lwangu ri nga pfuti, va tlhela va tiyisa hi byewu va boha makenya na timbalelo leswaku hambi moya wu ba swi nga hahluki. Exikarhi ka muako lowu ehansi a ku tekiwa byanyi ku lukiwa xitendze byi ri karhi byi vumba nchumu wonge i tandza hi xivumbeko, va ri karhi va khotsa hi byanyi xi kondza xi ya hela, laha va hetelelaka kona a va boha hi ngoti leswaku xi nga phurumuki kumbe ku tlhantlheka loko xi ri karhi xi tirha. Loko va hetile ku aka xitendze a va tlhela va teka timhandzi ta tsevu to ka ti nga bumbulangi ngopfu to koma, ti tlhela ti kwamuriwa byewu, va ti celela exikarhi ka lwangu leri nga fuleriwa leswaku ri ta khoma xitendze, hala matlhelo ka xona loko va celerile a va tlhela va xi betsa hi timbalelo hala hansi, exikarhi na le henhla va tiyisisa hi byewu. Loko va nga lavi ku tirhisa xitendze a va vumba yinkho/ mbita leyikulu va veka yona kwala xikarhi ka muako lowo fuleriwa yi yimela xitendze.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]


text:
Vhulwadze Ha Coronavirus 2019
Vhulwadze ha Coronavirus disease 2019 (COVID-19) ndi vhulwadze hune ha pfukela musi muthu a re na tshi tzhili tsha uvhu vhulwadze o shata vhanwe vhathu.[1] Tshi tzhili itshi tshi pfukiselwa kha vhanwe vhathu musi ho vha na u kwamana vhukati ha muthu a si na tsho na muthu a re na tsho, ngau kwama fhethu ho kwamiwaho nga tshi tzhili muthu ari u fhedza u ralo a fara maṱo, ningo kana mulomo. Tshi tzhili itshi tshi andadziwa nga mare a ne a wa musi muthu a ne a vha na tsho o hoṱola kana o hatsamula.
Muthu munwe na munwe a ne a vha e tsini nga tshi khala tshine tsha vha fhasi ha mithara mivhili ha muthu a ne a khou hoṱola kana u hatsamula a na itshi tshi tzhili u a kona u tshi wana. Na muthu a ne a fara fhethu afha he ha weliwa nga mare o bvaho kha tshihoṱolo kana tshi hatsamulo itshi u ya kona u wana itshi tshi tzhili. Muthu u ya kona u kavhiwa nga itshi tshi tzhili musi o fara fhethu ho kavhiwaho a fhedza a fara maṱo, ningo kana mulomo a songo thoma a ṱamba.[2]
Vhubvo[edit | edit source]
Vhulwadze uvhu ho tumbulwa lwa u tou thoma Wuhan, dorobo khulwane ya vundu Ḽa Hubei ngei China mafheloni a nwaha wa 2019. Ubva tshe vhulwadze uvhu ha tumbulwa, vhu khou phadalala na dzhango loṱhe. Nga dzi 11 Ṱhafamuhwe 2020, vha World Health Organisation vho mbo di vhu khwathusedza sa pandemic. Pandemic ndi vhulwadze vhune ha phadalala ha swika kha mashango manzhi a lifhasi kana lifhasi nga vhuphara. Mashango oṱhe e a kwamiwa nga itshi tshi tzhili nga maanda o vhona u lovha ha vhathu nga vhunzhi. Vho Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, vhane vha vha Mulanguli Zwothe wa World Health Organisation, vho amba vhari, "Hezwi a zwi tou vha khaedu kha vha mutakalo fhedzi, ndi khaedu na kha mihasho yothe uya ngau fhambana, nahone vhathu vhothe vha khou teya u di dzhenisa kha nndwa iyi ya ulwa na uvhu vhulwadze".
Nga dzi 02 Lambamai 2020, Afrika Tshipembe hovha na vhathu vha 1462 vhe vha lingiwa vha wanala vha na tshi tzhili tsha corona. Ha dovha ha vha na vhathu vhaṱanu vhe vha lovha nga mulandu wa uvhu vhulwazde vhu no vhangiwa nga itshi tshi tzhili tsha corona. Fhedzi ho vha na vhathu vha furaru nthihi (31) vhe vha fhola. Vha Muhasho wa Mutakalo wa shango, (National Department of Health), vho amba zwa uri huna khonadzeo ya uri hetshi tshi tzhili tshi fare vhathu vhane vha anganyelwa phesenthe dza furathi Afrika Tshipembe, naho husi nga khathihi.[3]
U itela u fhungudza u andadzea ha itshi tshi tzhili, shango loṱhe lo swika kha tshiimo tshine tsha pfi Lockdown, zwi tshi amba uri vhathu vhothe vha khou teya udzula mahayani vha si ye mishumoni na zwikoloni lwa maduvha a fumbilinthihi. Nga dzi 30 Ṱhafamuhwe 2020, Muphuresidende wa shango Vho Cyril Ramaphosa vho khwaṱhisedza zwa uri ho humbeliwa vha shumeli vha zwa mutakalo vhane vha swika zwigidi zwa fumi uri vhaye midini vha tshi linga vhathu hu u itela u fhungudza mbalo ya vhathu vhane vha kavhiwa nga itshi tshi tzhili.
Tsumba dwadze na dzilafho[edit | edit source]
Tsumba dwadze dza u vhu vhulwadze ha Covid-19 ndi u hotola, u fhisa ha muvhili, u neta na u fhelelwa nga muya. Dzinwe tsumba dzwadze dzi ngavha u vhavha ha misipha, maduda, dangani, u vhavha ha mukulo, u sa kona u fhambanya minukho, na u vhavha ha thumbu.
Arali muthu o kavhiwa nga u vhu vhulwadze, tsumba dwadze dzi thoma u vhonala nga murahu ha maduvha ma vhili uswika kha maduvha a fumiina, fhedzi fhathu vhanzhi vha a thoma u sumbedza idzi tsumba dzwadze nga murahu ha maduvha maṱanu. Vhathu vhanzhi vha do sumbedza tsumba dwadze ṱhukhu ṱhukhu. Ngeno mbalo ṱhukhu ine ya dovha kha tshi imo tsha shishi i tshi ngavha na u balelwa ha zwipida zwa muvhili zwa ngangomu lune vha toda u gidimiselwa sibadela lufherani lwa shishi.
Muthu uya kona u kavhiwa nga itshi tshi tzhili fhedzi a si vhe na tsumba dwadze na nthihi. Izwi zwi vhidzwa upfi asymptomatic. Fhedzi, naho uyu muthu asina tsumba dwadze, uya kona u fhirisela itshi tshi tzhili kha vhanwe. Zwine zwavha zwinwe zwa zwithu zwino ita uri uvhu vhulwadze vhu phadalale nga luvhilo lu hulwane.
Madokotela a ita ndingo dza tshi tzhili tsha corona ngau u dzhiya lududa ngomu ningoni ya muthu ono humbulelwa uri o farwa nga uvhu vhulwadze. Hezwi zwi vhidzwa upfi ndi nasopharyngeal swab. Vhulwadze vhu a kona u dzubululwa nga a shumisa CT scan.
Arali ndingo dza muthu dza vhuya dzi kho sumbedza o farwa nga tshi tzhili, u do iswa sibadela huna a do fhambanywa na vhathu vha sina tsho. Sa izwi hu sina mushonga wau lafha itshi tshi tzhili, vhathu vhanzhi vha do kunda uvhu vhulwadze arali vha wana tshumelo yone ya mutakalo.
U thivhela[edit | edit source]
U phadalala ha vhulwadze vho thivhelwa nga u imela kule na vhanwe vhathu na u sa di wana u fhethu hure na vhathu vhanzhi. Hezwi zwi divhwa nga upfi social distancing. Hune zwa konda usa vha tsini na vhathu, hu tutwedzwa u shumisa labi lino vala khofheni kha nimgo na mulomo (kana muthu a hotola na u hatsamulela kha tissue na ngamu ha tshikudavhavha) na u ambara maglafu. Nga ntha ha hezwo, vhathu vha teya u tamba zwanda tshifhanga tshothe nga tshisibe kana vha shumise tshivhulahazwitzhili tsha zwanda tshi re na alikhoholo lwa mithethe ya fumbili. Tshau fhedzisela vhathu vha eletshedzwa u sa di fara khofheni vha songo tamba zwanda .
Ndaedzi[edit | edit source]
- ↑ "Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it". www.who.int (in English). Retrieved 2020-04-06.
- ↑ CDC (2020-02-11). "Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)". Centers for Disease Control and Prevention (in en-us). Retrieved 2020-04-06.
- ↑ "COVID-19 / Novel Coronavirus South African Government". www.gov.za. Retrieved 2020-04-06.


text:
Risimu ra Muyimbelerisi, leri hlaveleriwaka hi swipendana. Pisalema.
671Xikwembu a xi hi twele vusiwana xi hi katekisa,
a xi hi langute hi tintswalo,
2kutani vanhu va misava hinkwayo
va ta tiva hilaha xi tirhaka hakona, ni leswaku hi xona xi ponisaka.
3Vanhu va matiko a va ku dzunise we Xikwembu,
hinkwavo a va ku dzunise.
4Matiko a ma tsake ma ba nkulungwana,
hikuva u ma fuma hi ku lulama,
hi wena u fambisaka vanhu laha misaveni.
5Vanhu va matiko a va ku dzunise we Xikwembu,
hinkwavo a va ku dzunise.
6Misava yi hi humesele mihandzu,
Xikwembu, xona Xikwembu xa hina, xi hi katekisile.
7Hakunene Xikwembu xi hi katekisile;
hinkwako emisaveni, vanhu a va chave xona!


text: Nelson Rolihlahla Mandela(xolíɬaɬa mandéːla; loyi a tswariweke hi 18 Mawuwani 1918) i khale ka Presidenti ya Afrika Dzonga, i wo sungula ku hlawuriwa eka nhlawulo wa xi demokrasi lowu yimeleka vanhu hinkavo. Angasi hlawuriwa , Mandela a a lwisana na mfumo wa xihlawu-hlawu(apartheid) tani hi murhangeri wa African National Congress na vuthu ra nyimpi leri tiviweke hi ra Umkhonto we Sizwe. U hete 27 wa malembe e khotsweni, yo tala ya wona e Xihlaleni xa Robben, ehenhla ko voniwa milandzu leyi hlanganisaka ku kavanyeta matirhele ya mfumo wa xi hlawu-hlawu.


text:
Masiku hinkwawo loko Sisanda loyi a ri ni malembe ya nhungu a fika ekaya ku suka exikolweni, a cinca yunifomo, a dya lanci ya yena kutani a thya muravarava na kokwani wa yena. Va vile ni nkarhi wa kahle wa ku hahisa “tihomu” ehenhla ka bodo ku fikela laha a nga ha swi lavi ku ri va yima. Kokwani u n’wi tsundzuxe leswaku kambe u lava ku va mufambisi wa bangi siku rin’wana loko a kurile.
“U ta swi endlisa ku yini loko u nga yi exikolweni xa le henhla?” ku vutisa kokwani a ri karhi a hleka.
Sisanda o hleka. “Ndzi ta ya exikolweni xa le henhla na le yunivhesiti. Hikwalaho ndzi tirhaka hi matimba exikolweni!”
Sisanda a lehile swinene loko hi languta malembe ya yena – u tekele tata wa yena. Xikandza xa yena lexi xa xirhendzevutani na ku n’wayitela a tekele mana wa yena. Vatswari va yena ha vumbirhi va pfuka ka ha ri mixo va ya entirhweni eka ntanga wa swiharhi lowu nga kwala kusuhi. Loko Sisanda na vanghana va yena va sungula xikolo, vapfhumba vo tala va va va fikile ku vona swiharhi leswo hlawuleka swa Afrika.
Eka siku ra yena ra ku velekiwa ro hetelela, Sisanda u vile ni nkarhi wo hlawuleka swinene – vatswari va yena va kumile mpfumelelo wa ku va ni ntlangu endzeni ka ntanga. Tinhutlwa entangeni tihlamarile swinene hi ntlawa lowu wa vanhu. Tilehisile tinhamu ta tona leto leha ku kota ku vona kahle ntlangu lowu naswona a ti ti komba ti navela khekhe ra ku velekiwa! Sisanda a rhandza tinhutlwa. Swiharhi hinkwaswo a swi ri leswa nkoka eka yena, kambe a ku ri ku miyela na vunene bya nhutlwa lebyi nga yiva mbilu ya yena. A ta heta siku hinkwaro a ri ku ti languteni.
Siku rin’wana hi Ravuntlhanu, tata wa Sisanda u vuyile entirhweni ka ha ri ni nkarhi. A ti komba a tsanile swinene.
“Tatana, i yini lexi nga hoxeka?” ku vutisa Sisanda.
“Namuntlha tinyoxi ti lumile mhani wa xinhutlwani,” ku hlamusela tata wa Sisanda. “Nhloko ya yena a yi pfimbile swinene hi mindyombho ku fikela laha mahlo ya nga pfaleka. Hi ringetile hinkwaswo ku yi pfuna, kambe a swi pfunangi – kutani yi lovile. Lexi vavaka swinene i ku ku na xinhutlwani lexitsongo lexi xi lavaka mana wa xona.”
“Hay’khona!” ku vula Sisanda a ri karhi a rila. “Ndzi navela ku ri loko a ko va na swin’wana leswi a ndzi ta swiendla. Xin’wanani xa nhutlwa xifanele xi ri karhi xi rila ku fana na mina.”
Sisanda u rile lero na ta rila. Mana wa yena u ringetile ku n’wi khongotela. U tlhele a hlayela Sisanda tsheketo wo engetela hi nkarhi wo etlela ku n’wi pfuna ku rivala hi ndela leyi a twela xinhutlwani ku vava. Emakumu, Sisanda u kotile ku tlela a ri karhi a twa rito ra mana wa yena.
Mixo lowu landzelaka Sisandza u tele hi mano!
“Xana ndzi nga famba na n’wina a entirhweni?” a vutisa tata wa yena. “Ndzi na nyiko ya xinhutlwani.”
Vatswari va yena va langutana, van’wayitela va ku, “Ee, u nga famba na hina.”
A ku hisa kambe a ku ri siku leri a ku ri na mapapa. Leswi a swi ri xiswona endzeni ka ntanga a ku miyele hi ndlela yo ka yi nga tolovelekangiki.
“Dyambu a ri tlhavanga namuntlha hikuva ri twa ku vava hi xinhutlwani,” ku vula Sisanda.
Nhutlwa leyikulu a yi honokerile ndyangu loko wu ri karhi wu hundza.
“Kumbexani yi le ku hlamaleni ku ri hikwalaho ka yini nhwana lotsongo a ya entirhweni ni vatswari va yena,” ku vula mana wa Sisanda.
Sisanda a pfumela hi nhloko. “U ta hlamala loko a swi kuma,” a ehleketa
Va kumile xinhutlwani xi ti yimele xi ri xoxe. Nhamu ya xona leyo leha yi korhamile na matihlo ya mpungha ya languteka ya tsanile. Sisanda u yimile ekusuhi na xona. U pfurile xikwamani kutani a humesa buku. Kutani vatswari va yena va hlamarile, u sungula ku hlayela xinhutlwani. Xi jikisile nhloko ya xona hi tlhelo leri rito ra yena a ri huma kona onge xi twisisa marito hinkwawo. Emasungulweni, vatswari va Sisanda a va ehleketa leswaku ku hlayela nhutlwa i mhaka leyi nga tolovelekangiki, kambe va cincile mianakanyo ya vona loko va vona leswi a xi rhulise xiswona – mahlo ya xona lamanene ya langutile Sisanda.
“Tsheketo wa mina wu n’wi endle a ti twa kahle,” Sisanda a byela kokwani wa yena loko a fika ekaya. Sisanda a endzela xinhutlwani ndyengha wun’wana ni wun’wana na le maheleni ya vhiki. Mikarhi hinkwayo loko a ya, a teka tsheketo wun’wana leswaku a hlayelana ni xinhutlwani. Vanghana lava vantshwa a va tshamaswin’we va ri kahle ku fika laha ni vapfhumba va nga teka swifaniso swa vona vambirhi.
Hi katsongo xinhutlwani xi kote ku tiya.Vanhu entangeni a va xihlayisa swinene na rirhandzu hikwaro leri a xi ri kuma eka munghana wa xona lontshwa, Sisanda, ri endlile masingita.
Siku rin’wana mufambisi wa ntanga a kombela Sisanda ku thya munghana wa yena vito.
“Ndzi ehleketa ku Thokozani i vito ra kahle,” ku vula Sisanda.
Siku leri landzelaka mufambisi wa ntanga u foyinerile mudyondzisi wa Sisanda. U rhambile vadyondzikulorhi ku ta hlangana na Thokozani. Nhutlwa leyo saseka yi kurile na ku leha yi tlhela yi va ni matimba eka tin’hweti tinharhu ku sukela loko Sisanda a endzile ro sungula.
Hi siku ra rendzo, vana va ka Giredi 3 va makumemune va yime hi ku hiseka etinyangweni ta ntanga leswaku ti pfula. Kutani Sisanda hi ku tinyungubyisa u rhangerile hinkwavo ku ya eka Thokozani. Van’wana vana va langutile nhutlwa leyo leha hi ku hlamala lokukula. Van’wana va hlekela endzeni hi ku chava. Mudyondzisi wa vona Manana Khanyile, u lo n’wayitela.
“Munghana wa wena u sasekile Sisanda. U n’wi khome hi tintswalo swinene,” a vula hi rito ra vunene.
“I mani vito ra yena?” ku vutisa un’wana wa vafana.
“Thokozani,” ku hlamula Sisanda.
“Thokozani swivula kuri ‘Tsakani’,” ku hlamusela Manana Khanyile.
Vana va tshamile ehansi vayingisela loko Sisanda a hlaya tsheketo lowu a nga wu hlaya ro sungula loko a hlangana na Thokozani. Mufambisi wa ntanga u tekile swifaniso. Vapfhumba van’wana na vona va tekile swifaniso. Na mutekaswifaniso wa phephahungu ra muganga u tekile swifaniso. U tshembhisile leswaku xifaniso xa vona xi ta huma eka phephahungu ku nga ri kale. Hinkwavo va ba huwa ya ntsako.
Nyiko yo tani! Ku hlaya ko horisa munghana.


text:
Mutsari: Enock Shishenge
Ririmi a ri tshami ndhawu yin’we, ra gingirika, ri hluvuka, ri hluka, ri tlhela ri cinca ku ya hi minkarhi leyi ri tirhisiwaka eka yona. Valungu va ri: “Language is dynamic, always changing and evolving.” Ririmi ra ntsanyuka ri cinca leswaku ri fikelela swilaveko swa nkarhi. Ririmi ra cinca hi xikongomelo xa leswaku ri kombisa na ku fikelela mavonelo mantshwa ya rixaka ra vatirhisi va rona. A hi marito ntsena lama ma cincaka kambe na ndlela leyi swilo swi vitanisiwaka xiswona swa pfa swi cinca.
Loko Rich Mnisi a humesa nhlengelo wa mpahla ya yena ya ‘HI YA KAYA’ u humesile na XIBELANI kumbe TINGUVU ta tiwulu to durha swinene. Eka ku humesa ka yena tinguvu leti vativi kumbe varhandzi va ririmi va vile na ku kolejana hi rito ‘XIBELANI.’ Van’wana a va vula leswaku rito xibelani ri vula ‘ncino’ kasi van’wana va ku ‘i xiambalo xo cina hi xona.’ Vanhu lava hinkwavo a va lava leswaku hi teka tlhelo ra vona ra mavonelo.
Exikarhi ka vanhu lava a ku ri na nkulukumba Mbhazima Shilowa, un’wana wa vahlonipheki exixakeni ra hina ra Vatsonga. Na yena u vula leswaku XIBELANI i ncino swi helela kwalaho. Loko hi njhekanjhekisana u hetelerile a ku: “Enock Shishenge yanani emahlweni. Hina hi ta khomelela xikhale…” U tlhele a vula leswaku ‘ririmi ra hlayisiwa.’ Laha ndzi yimaka na yena leswaku ririmi ra hlayisiwa kambe ku a ri fanelangi ri ndlandlamuka hi ku lava ku khomelela xikhale hi laha ndzi hambanaka na yena kona.
Ndzi vula ndzi nga tipfinyingi leswaku tani hi rixaka hi fanele ku pfumelela ririmi ra hina ri hluvuka ri tlhela ri ndlandlamuka. Rito XIBELANI ri nga tirhisiwa hi tindlela to hambanahambana:
XIBELANIi – i mpahla leyi ambariwaka hi vaxisati loko va bomba kumbe va lava ku cina, ngopfu-ngopfu va rixaka ra Vatsonga.
XIBELANI – i ncino wa vaxisati va Vatsonga. Loko va cina ncino lowu va ambala mpahla leyi vitaniwaka tinguvu kumbe xibelani.
Ririmi ra ntsanyuka ku kota ku hlamusela timhaka to hambana hambana hi ku tirhisa rito rin’we hi ndlela ya vutlharhi na vutshila bya vavulavuri va rona. Loko munhu a ku ‘ A ndzi yile ku ya vona xibelani xa mina hala ka Mudavula’ swa endleka a nga vuli leswaku a ya vona tinguvu (swiambalo/mpahla) kambe a vula leswaku a yile ku ya vona munghana wa yena wa xisati eka Mudavula.
Hi nga aleli ririmi ku hluvuka hikuva hi khomelela eka xikhale. Kambe nakambe hi nge cinci leswi swi nga fanelangiki leswaku swi cinciwa hi ku endlela ku ndlandlamuxa ririmi. Marito man’wana i ntiyiso ma ta tshama ma ri tano kambe hi nga aleli lama ma pfumelaka ku ndlandlamuxa ririmi ra hina.
A hi xiyisiseni swivulavulelo leswi kumbe mavulavulelo mantshwa lama ha ku tumbuluxiwaka eka ririmi ra Xitsonga ku kombisa leswaku ririmi ri fanele ku kula ri ya emahlweni ri hluvuka:
‘Ku famba hi nsimbhi’ swi vula ku famba hi movha wo tiya lowu munhu a tinyungubyisaka swinene hi wona. Swa yelana na loko u ku ‘ku famba hi xilo’ leswi hlamuselaka ku chayela golonyi yo saseka swinene, ya xiyimo xa le henhla. ‘Ku ba paniki’ swi vula ku n’wa byalwa bya xilungu ku nga tibiya ta mabodlela.
Ku na swivulavulelo leswi swi vulavulaka hi ku xonga ka vaxisati. ‘Ku va mati’ swi vula wansati wo saseka swinene. ‘Ku va ndzilo’ kumbe ‘ku va mindzilo’ na swona swi hlamusela wansati wo xonga. ‘Ku boha’ swi vula ku titiyisa hi mirhi, ngopfu ngopfu hi ya n’anga ya xintima, khale a va swi vitana ‘ku tsamba.’ Naswona a swi vuli ku rito ‘ku tsamba’ ra fa! Loko u boha u endlela leswaku u tiya u nga phazamiseki hi ku olova. Van’wana va bohela ku fuma kasi van’wana ku chaviwa, sweswo-sweswo. ‘Ku va na nyoka’ swi vula ku va na mali leyi u yi kumaka hikuva a khendlile. Leswi swi tumbuluka hikuya hiku ku humelela yini erixakeni hi nkarhi walowo.
‘Ku bohelela’ swi tirhisiwa ngopfu ku vula vanhu lava va ambalaka mpahla yo durha kumbe ya ntsengo wa le henhla. Loko va ambarile hi ri va bohelerile kasi loko va ambarile ya nxavo wa le hansi hi ri i ‘ku kanyela.’
Ku na swivulavulelo leswi swi boxaka hi ndlela yo amukeleka leswaku munhu u endla timhaka ta swa masangu to fana na ‘ku ba xivandla’, ‘ku saha’, ‘ku yivana’, ‘ku xawulana’ kuya hi miganga ku hambana. Leswi swa pfuna swinene eka ku hluvukisa ririmi. Swivulavulelo swi tirhisiwa kuya hi mbango. Swivulavulelo leswi a swi nga ri kona khale kambe hikuva vutomi byi cinca masiku hinkwawo naswona swa tumbuluka na ririmi ri ndlandlamuka.
Ku na swikombiso swo tala swo fana na leswi:
Ku ba darata, ku jola, ku kandiya ntambu ya gezi, ku va kula, ku paka, ku thayipa na swin’wana na swin’wana.
Swin’wana hi leswi swi tumbuluxiwaka hi vayimbeleri kutani swi hela swi amukeleka erixakeni swo fana na leswi landzelaka: ‘Ku dya mali ya nenge’ leswi hlamuselaka ku dya mali hi vusopfa u nga khathali. ‘Ku khida na tingwenya’ swi vula ku va na xivindzi u endla swilo leswi swi tikombaka swi nga ringanelanga ku va munhu a nga swi endla. ‘Ku khayima tinghala’ i ku va na xivindzi xo endla swilo swo ka swi nga tolovelekanga. ‘Ku va ndlela ya masimu’ swi vula ku toloveriwa hi mani kumbe mani. ‘Ku va xaka- bundu’ swi vula ku va xaka kumbe munghana loyi o ka a nga tshembekangiki. ‘Ku va Guputa’ swi vula leswaku u na mali yo tala naswona u endlela vanhu swilo swo tala hi yona ku fana na ku va xavela byalwa. ‘Ku va mali ‘swi vula ku rhandziwa hi munhu un’wana na un’wana na swin’wana swo tala.
Leswi swo va xikombiso ntsena xa leswaku ririmi ra hluvuka ntsena loko vinyi va rona va ri pfumelela ku hluvuka. Ririmi ku na la ri nga tumbuluka kona ri tumbuluxiwa hi vanhu vo karhi. Loko vanhu va ha hanya ri ta tshama ri cinca ri tlhela ri ndlandlamuka hikuva hambi ku ri miehleketo ya vanhu ya ndlandlamuka. A hi cheleteni ririmi rerhu hikuva hi tirhisa vutumbuluxi byerhu hi nga phamela hi Mumbi. A hi hlayiseni leswi hlayisekaka hi cinca leswi cincekaka. Vutomi byi ta tshama byi ri gondzo. A byi yimi ndhawu yin’we. Na ririmi ri tano.****


text:
181Davhida a hlengeleta vavanuna lava a a ri na vona, a veka ni tindhuna leti nga ta rhangela mavuthu ya gidi kumbe ya dzana ra masocha. 2Kutani Davhida a avanyisa masocha, a vumba mavuthu manharhu lamakulu; ro sungula a ri fambisiwa hi Yowabu; ra vumbirhi, hi Abixayi makwavo wa Yowabu n'wana Seruya; ra vunharhu a ri fambisiwa hi Itayi lowa Mugiti. Kutani Davhida a byela masocha ya yena, a ku: “Na mina ndzi lava ku famba na n'wina.” 3Kambe vavanuna va hlamula va ku: “E-e, wena u nga ka u nga yi enyimpini, hikuva hina, hambiloko hi ya hi ya tsutsuma, kumbe van'wana va hina va dlayiwa enyimpini, a va nga vi na mhaka na swona; kasi wena u ni ntikelo ku ringana na hina hi ri 10 000, kutani swa antswa u sala laha mutini; u ta hi rhumela lava nga ta hi pfuna.” 4Kutani Davhida a ku ka vona: “Ndzi ta endla leswi n'wina mi swi tsakelaka.” Kavaloko Davhida a ya yima etlhelo ka nyangwa loko masocha hinkwawo ma ri karhi ma longoloka, ma huma hi mavuthu ya madzana ni ya magidi. 5Hosi Davhida a lerisa Yowabu, na Abixayi, na Itayi, a ku: “Mi ndzi hlayisela jaha ra mina Abixalomu.” Masocha hinkwawo ma swi twile loko Davhida a lerisa tindhuna, hi tlhelo ra Abixalomu.
6Kutani mavuthu ya Davhida ma huma ma ya ehandle ku ya lwa ni Vaisraele; nyimpi ya kona a yi lweriwa eswihlahleni swa Efrayimi. 7Vavanuna va Israele va hluriwa hi masocha ya Davhida, ku dlayeteriwa vanhu vo tala swinene; lava dlayiweke siku rero a va ri vavanuna va 20 000. 8Nyimpi yi hangalaka na tiko hinkwaro. Siku rero, swihlahla swi heta vanhu lavo tala ku tlula lava dlayiweke hi fumu.
9Abixalomu o tshuka a hlangene ni masocha ya Davhida, a gadile meyila,meyila, kumbe: mula kutani loko yi hundza hi le hansi ka marhavi lama phasa-phasaneke ya murhi lowukulu, nhloko ya Abixalomu yi khomiwa hi marhavi, a sala a ncikinyile empfhukeni, meyila yona yi hundzela emahlweni. 10Un'wana wa masocha a swi vona, kutani a ya vikela Yowabu, a ku: “Mahungu hi lawa! Ndzi vonile Abixalomu a hakamerile emurhini!” 11Yowabu a hlamula munhu loyi a n'wi tiselaka mahungu lawa, a ku: “U ri yini? U n'wi vonile? Hikwalaho ka yini u nga n'wi tlhuvanga a wela ehansi, xana? A ndzi ta tsaka ku ku nkhensa hi mali ya tisilivhere ta khume, ni vamba ra vusocha.” 12Kambe socha ri ku ka Yowabu: “Hambiloko a ndzi lo khomisiwa mali ya tisilivhere ta khume ra madzana, a ndzi nga ta khumba n'wana wa hosi Davhida, hikuva hi swi twile hi ta hina tindleve, loko hosi yi lerisa wena, na Abixayi, na Itayi, yi ku: ‘Vonani leswaku loyi a nga ta tshuka a lwa na jaha ra mina Abixalomu, a nga n'wi vavisi.’Van'wana va ri: mi ndzi hlayisela jaha ra mina Abixalomu! 13Hi tlhelo rin'wana, loko a ndzi lo va ni tihanyi ndzi n'wi dlaya,Van'wana va ri: Hi tlhelo rin'wana, a ndzi ta va ndzi tidlayisile, loko ndzi n'wi endla hi tihanyi hosi Davhida a a ta swi tiva, hikuva a nga fihleriwi nchumu, kutani wena a wu to yimela kule na swona.” 14Kambe Yowabu a ku: “A ndzi lavi ku heta nkarhi na wena!” Hiloko a teka mafumu manharhu a tlhava Abixalomu exifuveni. Abixalomu a a ha hanya, a hakamerile emurhini, 15kutani majaha ya khume lama rhwalelaka Yowabu matlhari, ma rhendzela Abixalomu, ma n'wi tlhavetela a fa.
16Yowabu a ba mhalamhala, kutani masocha ma tshika ku hlongorisa Vaisraele, ma vuya eka yena, hikuva a ma n'wi yingisa. 17Kutani va teka ntsumbu wa Abixalomu, va wu hoxa ekheleni leri enteke eswihlahleni, va wu seletela hi maribye ma ko ma endla nhulu leyikulu. Loko va ri Vaisraele vona va tsutsuma hinkwavo, un'wana ni un'wana a kongoma ekaya ka yena.
18Loko a ha hanya, Abixalomu a a dzimile ribye ra xitsundzuxo eka “Nkova-wa-hosi”, hikuva a a ku: “A ndzi na n'wana wa xinuna la nga ta yisa vito ra mina emahlweni.” Kutani a thya ribye rero evito ra yena; ni namuntlha, ra ha vuriwa “Ribye-ra-Abixalomu”.
19Kutani Ahimaasi n'wana Sadoki a ku ka Yowabu: “Ndzi kombela ku tsutsuma ndzi ya vikela hosi Davhida emahungu lawa, ndzi n'wi tivisa leswaku HOSI Xikwembu xi n'wi ponisile emavokweni ya valala va yena.” 20Kambe Yowabu a ku: “Namuntlha, a hi wena la faneleke ku yisa mahungu; u ta ma yisa siku rin'wana; namuntlha a hi rona siku ra mahungu lamanene. Hikuva n'wana wa hosi ú file.” 21Kavaloko Yowabu a ku ka MuetiyopiyaMuetiyopiya, kumbe: Mukuxi un'wana: “Yana, u ya vikela hosi Davhida leswi u swi voneke.” Muetiyopiya loyi a nkhinsamela Yowabu, kutani a suka a famba hi ku tsutsuma, 22Ahimaasi n'wana Sadoki a tlhela a kombela eka Yowabu, a ku: “Hambi ku nga ya humelela yini na yini, ndzi pfumelele ku tsutsuma na mina, ndzi landza lowa Muetiyopiya.” Yowabu a ku: “Hikwalaho ka yini u lava ku tsutsuma u yisa mahungu, we n'wananga, hikuva u nga ka u nga vuyeriwi hi nchumu!” 23Ahimaasi a hlamula a ku: “Sweswo a swi na mhaka. Ndzi lava ku tsutsuma ndzi ya.” Yowabu a ku: “Hiswona, tsutsuma!” Hiloko Ahimaasi a khoma ndlela ya le nkoveni, a tsutsuma a ya hundza Muetiyopiya.
24Enkarhini lowu, Davhida a a tshamile exikarhi ka nyangwa ya le ndzeni ni nyangwa ya le handle, erirhangwini ra muti. Murindzi a khandziya erirhangwini ehenhla ka nyangwa; loko a tlakusa mahlo, a vona munhu a ta hi ku tsutsuma, a ri yexe. 25Kutani a huwelela Davhida enyangweni, a n'wi tivisa mhaka leyi. Hosi Davhida a hlamula a ku: “Loko a ri yexe, ú ta ni mahungu lamanene.” Loko murhumiwa a lava ku fika kusuhi, 26murindzi a vona munhu wa vumbirhi loyi na yena a taka hi ku tsutsuma, kutani a huwelela va le nyangweni a ku: “Ndzi vona un'wana munhu, a taka a ri yexe hi ku tsutsuma.” Hosi Davhida a ku: “Na yena yoloye ú ta ni mahungu lamanene.” 27Murindzi a ku: “Hi ku vona ka mina, tsutsumele ra lowa le mahlweni wonge i ra Ahimaasi n'wana Sadoki.” Kutani hosi Davhida a ku: “I munhu lonene, ú tisa mahungu lamanene.”
28Ahimaasi a fika a xeweta hosi Davhida hi rito lerikulu, kutani a korhamela ehansi emahlweni ka hosi, mombo wa yena wu ko wu khumba misava, a ku: “A ku dzunisiwe HOSI Xikwembu xa wena, lexi nyiketeke vavanuna lava a va ku pfukerile, wena hosi n'wini wanga.” 29Hosi Davhida a vutisa a ku: “Xana jaha Abixalomu ri hlayisekile, xana?” Ahimaasi a hlamula a ku: “Loko Yowabu a rhuma nandza wa wena wa Muetiyopiya swin'we na mina nandza wa wena, ndzi vonile mpfilumpfilu lowukulu, kambe a ndzi tivi leswaku a wu ri wa yini.” 30Kutani hosi Davhida a byela Ahimaasi a ku: “Suka, u yima laha tlhelo!” Kutani Ahimaasi a suka a ya yima etlhelo, a ku dzi!
31Kavaloko Muetiyopiya a fika, a ku: “Mahungu lamanene hi lawa, we hosi n'wini wanga: HOSI Xikwembu xi ku ponisile namuntlha eka hinkwavo lava a va ku pfukerile.” 32Kutani hosi Davhida a vutisa munhu lowa Muetiyopiya, a ku: “Xana jaha Abixalomu ú hlayisekile xana?” Yena a hlamula a ku: “Mawaku loko hinkwaswo leswi humeleleke eka jaha leriya, swi nga humelela eka valala va wena, wena hosi n'wini wanga, ni le ka hinkwavo lava va ku pfukeleke hi makungu layo biha!”Hi Xiheveru, kavanyisa 19 ku sungula kwala 33Kavaloko hosi Davhida a tlhaveka swinene, kutani a tlhandlukela endlwini leyi nga henhla ka nyangwa, a ri karhi a rila, a ku: “Yo n'wananga Abixalomu, n'wana wa mina, Abixalomu n'wananga! Ingi ku lo fa mina ematshan'wini ya wena! Yo Abixalomu n'wananga, n'wana wa mina!”


text:
Amerikha ya le N'walungu
Amerikha ya le Nwalungu itiko-nkulu leri kumekaka eka halufu ya misava ya vupela dyambu bya n'walungu.[1][2] Rirhendzeriwe en'walungwini hi lwandle ra Arkthiki, evuxeni hi lwandle ra Atlanthiki, evupela dyambu na le dzongeni hi lwandle ra Phasifiki, nale dyongeni bya vuxa hi tiko-nkulu ra Amerikha ya le Dzongeni na lwandle ra le Kharibhiyeni.
Amerikha yale Nwalungu i tiko-nkulu ra vunharhu hi vukulu, kulandzela matiko-nkulu ya Axiya na Afrika,[3] naswona iravumune kuya hi ntalo wa vanhu, kulandzela Axiya, Afrika na Yuropa.[4] Hi lembe ra 2013, ntsengo wa vanhu va rona awukumbeteriwa kwalomu ka 565 watimiliyoni tavanhu.
Amerikha yale Nwalungu rifikeleriwe hi vanhu vosungula, loko vata tsemakanya buluho ra misava ra Beringi, kwalomu ka 40,000 kuya eka 17,000 wa malembe lamahundzeke. Nguva yotoloveleka eka tiko-nkulu leri yisungula kwalomu ka malembe xidzana ya vu 6 kuya eka 13. Kasi nguva ya vanhu va Kholombiya yi hele loko vanhu va sungula ku tluta lwandle ra Atlanthiki na ku fika ka vakolonyi va le Yuropa. Mindzhavuko ya manguva lawa ya kombisa vuxaka byo hambana eka vakolonyi va le Yuropa, vanhu vo sungula va Amerikha, mahlonga yo suka e Afrika na switukulwana swa vona.
Nhlohlotelo wa va Yuropa wu tikomba ngopfu e n'walungwini wa tiko-nkulu leri, kasi nhlohlotelo wa vanhu vosungula va tiko-nkulu leri na ma Afrika, wu vonaka ngopfu e dzongeni ra tiko-nkulu leri. Hikwalaho ka matimu ya vukolonyi e tikweni -nkulu leri, vanhu varona votala va vulavula Xinghezi, Xipanichi kumbe xifurhwa naswona matiko ya kona mana mindhavuko yale vupela dyambu.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "North America". Encyclopædia Britannica. Retrieved 3 February 2014.
- ↑ "Map And Details Of All 7 Continents". worldatlas.com. Retrieved September 2, 2016. "In some parts of the world students are taught that there are only six continents, as they combine North America and South America into one continent called the Americas."
- ↑ "North America Land Forms and Statistics". World Atlas.com. Retrieved 16 June 2013.
- ↑ "North America Fast Facts". World Atlas.com. Retrieved 16 June 2013.


text:
Risimu ra lava teke enkhubyeni eYerusalema.
1301We HOSI, ndzi huwelela eka wena ndzi ri ekheleni leri enteke;
ndzi yingise, we N'wini wanga.
2Rhiya ndleve u amukela xirilo xa mina,
loko ndzi kombela ku pfuniwa!
3We HOSI, loko onge wa hi hlayela swidyoho swa hina,
xana i mani loyi a nga tiyelaka ku yima emahlweni ka wena we N'wini wa hina xana?
4Kambe hi wena la hi rivalelaka, we HOSI.
Hikokwalaho vanhu a va ku kombe xichavo.
5Ndzi tshemba HOSI hi mbilu ya mina hinkwayo,
ndzi yimela ku twa rito ra yona.
6Ndzi langutela N'wini wa hinkwaswo
ku tlula valanguteri nivusiku loko va langutela vurhonga,
ina, ku tlula valanguteri lava langutelaka vurhonga!
7N'wina Vaisraele, langutelani HOSI,
hikuva rirhandzu ra yona ra tshembeka,
naswona yi hi kutsurile ko tala.
8
Tit. 2:14
Ya ha ri yona leyi nga ta mi kutsula
eswidyohweni swa n'wina hinkwaswo.


text: Eka mufambisi wa Mutilabeni.* Miloti ya Davhida.א [Aleph]9 Yehovha, ndzi ta ku dzunisa hi mbilu ya mina hinkwayo;Ndzi ta byela van’wana hi mitirho ya wena hinkwayo yo hlamarisa.+2 Ndzi ta tsaka ndzi tlhela ndzi khana hikwalaho ka wena;Ndzi ta yimbelela ndzi dzunisa vito ra wena, Wena La Nge Henhlahenhla.+ב [Beth]3 Loko valala va mina va baleka,+Va ta khudlunyeka va lova emahlweni ka wena.4 Hikuva wa ndzi lwela ehubyeni;U avanyisa hi ndlela leyinene u tshame exiluvelweni xa wena.+ג [Gimel]5 U tshinye matiko+ u lovisa lavo homboloka,U sule vito ra vona hilaha ku nga heriki.6 Valala va loviseriwe makumu;U simule ni miti ya vona,A va nge he tsundzukiwi.+ה [He]7 Kambe Yehovha u ta fuma hilaha ku nga heriki;+U tshame exiluvelweni xakwe leswaku a ta avanyisa hi vululami.+8 U ta avanyisa misava hi ndlela leyinene;+U ta avanyisa matiko hi ndlela leyinene.+ו [Waw]9 Yehovha u ta sirhelela lava tshikileriwaka,+Va ta titumbeta eka yena hi nkarhi wa maxangu.+10 Lava tivaka vito ra wena va ta ku tshemba;+A wu nge pfuki u va tshikile lava ku lavaka, Yehovha Xikwembu xanga.+ז [Zayin]11 Dzunisani Yehovha hi tinsimu, loyi a tshamaka eSiyoni;Byelani vanhu swiendlo swakwe.+12 Hikuva Loyi a rihiselaka ngati ya vona, wa va tsundzuka;+A nge xi rivali xirilo xa lava xanisekaka.+ח [Heth]13 Ndzi kombe tintswalo, Yehovha; vona maxangu lama ndzi vangeriwaka hi valala va mina,Wena la ndzi humesaka etinyangweni ta rifu,+14 Leswaku ndzi ta vulavula hi mitirho ya wena leyinene etigedeni ta nhwanyana wa Siyoni,+Ndzi tsaka hikwalaho ka leswi u ndzi poniseke.+ט [Teth]15 Matiko ma hojomele ekheleni leri ma nga ri cela;Nenge wa wona wu phasiwe hi nete leyi ma rhiyeke hi yona.+16 Yehovha u tiviwa hi vuavanyisi lebyi a byi endlaka.+Lowo homboloka u phasiwe hi mitirho yakwe.+Hagayoni.* (Selah)י [Yod]17 Lavo homboloka va ta ya eSirheni,*Ni matiko hinkwawo lama rivalaka Xikwembu.18 Kambe swisiwana a swi nge rivariwi nkarhi hinkwawo;+Naswona ntshembo wa lavo rhula a wu nge heli.+כ [Kaph]19 Humelela, Yehovha! U nga tshiki munhu a hlula.Onge u nga avanyisa matiko.+20 Yehovha Xikwembu xanga, ma endle ma chava,+Matiko a ma swi tive leswaku mo va vanhu ntsena. (Selah)


text:
411
Hi n'hweti ya vu-7, Iximaele n'wana Netaniya wa Elixama, munhu wa yindlu ya vuhosi loyi a a ri un'wana wa tindhuna ta hosi Sedekiyasi, a teka vavanuna va khume, a ya na vona eka Gedaliya n'wana Ahikama le Mispa. Kutani Gedaliya a tshama na vona eswakudyeni kwale Mispa. 2Hiloko Iximaele n'wana Netaniya ni vavanuna va khume lava a va ri na yena, va suka va yima, va tlhava Gedaliya n'wana Ahikama wa Xafani hi matlhari, va n'wi dlaya (kasi Gedaliya loyi a a vekiwile hi hosi ya Babilona ku va mulanguteri wa tiko). 3Iximaele a engeta a dlaya ni va ka Yuda hinkwavo lava a va tshama na Gedaliya eMispa, a dlaya ni masocha ya Vakalediya lawa a ma ri kona kwalaho.
4Hi siku leri landzaka ku dlayiwa ka Gedaliya, timhaka ta kona ti nga si tiviwa hi munhu, 5ku humelela vavanuna va 80, va huma eXikeme ni le Xilo ni le Samariya, va ta ni mavele ni mirhi ya risuna, va ta swi humesela HOSI Xikwembu endlwini ya xona; a va byewurile malebvu, va handzulerile swiambalo, va tixekelerile hi mikwana. 6Kutani Iximaele n'wana Netaniya a huma eMispa, a famba a ri karhi a tirilisa ku ya va hlanganisa, a fika a ku ka vona: “Nghenani hi ku rhula eka Gedaliya n'wana Ahikama.” 7Loko va ha ku nghena emutini, Iximaele n'wana Netaniya ni vavanuna lava a va ri na yena va sungula ku dlaya lava fikeke, va hoxa mintsumbu ya vona ekheleni ra mati, 8ku sala vavanuna va khume ntsena; vona va khongela Iximaele va ku: “U nga hi dlayi, hikuva hi ni koroni ni mavele ya maxalana ni mafurha ni vulombe; swilo leswi, hi swi tumbetile enhoveni.” Kutani vanhu lava va ponisa sweswo, va nga dlayiwi kun'we ni lavan'wana.
9Khele leri Iximaele a hoxeke ka rona mintsumbu hinkwayo ya vavanuna lava a va dlayeke, a ri ri rikulu; khele leri a ri kovotliwile khale eribyeni hi hosi Asa, enkarhini lowu a a lwa na Baaxa hosi ya Israele. Kutani Iximaele n'wana Netaniya a tata khele ra kona hi mintsumbu. 10Iximaele a khoma ni vanhu hinkwavo lava a va sele eMispa, va nga vaaki va muti lava Nebuzaradani ndhuna ya vasirheleri a a va vekile ehansi ka Gedaliya n'wana Ahikama, a khoma ni vanhwana va le ntsindza, kutani a suka na vona hinkwavo a kongoma etikweni ra Vaamoni.
11Yohanani n'wana Kariyaka ni vafambisi hinkwavo va mavuthu va twa manyala hinkwawo lawa Iximaele n'wana Netaniya a ma endleke. 12Kutani va teka masocha ya vona hinkwawo, va ya hlasela Iximaele n'wana Netaniya, va fika va n'wi kuma kusuhi ni tiva lerikulu leri nga Gibiyoni. 13-14Vanhu hinkwavo lava a va famba na Iximaele, va nga hinkwavo lava Iximaele a va khomeke le Mispa, va ba minkulungwana loko va vona Yohanani n'wana Kariyaka ni vafambisi va mavuthu lava a va ri na yena, kutani va hundzuluka hinkwavo, va tsutsuma va ya eka Yohanani. 15Loko a ri Iximaele n'wana Netaniya, a balekela Yohanani a ri ni vavanuna va 8, va ya tshama eka Vaamoni. 16Vanhu lava Iximaele n'wana Netaniya a nga suka na vona eMispa endzhaku ka loko a dlayile Gedaliya n'wana Ahikama, a va ri vavanuna (hileswaku masocha), ni vavasati, ni vana, ni vatirhi va le ntsindza. Kutani Yohanani n'wana Kariyaka ni vafambisi hinkwavo va mavuthu lava a va ri na yena va teka vanhu lava hinkwavo lava va va ntshunxeke emavokweni ya Iximaele, va vuya na vona eGibiyoni. 17Kutani va famba va ya xwa eGeruti-Kimihama kusuhi na Betlehema, va ri ni makungu ya ku ya le Egipta, 18va balekela Vakalediya. A va va chava, hikuva Iximaele n'wana Netaniya a a dlele Gedaliya n'wana Ahikama, kasi Gedaliya loyi a a vekiwile hi hosi ya Vakalediya leswaku a va mulanguteri wa tiko ra Yuda.


text:
Angelfish
Vito Ra Ntolovelo Ra Ndyangu
Angelfish
Vito Rinwana
None
Vito Ra Xi Science
Pomacanthidae
Size
Kufika eka 60 cm, ntolovelo 25 cm
Nhlamuselo
Muxaka wa hlampfi leyi wuphambarhalile. Yiva na xinonwani. Yiva na tifins na ncila wa xirhendzevutani. Mihlovo ya yona ya hambana kusuka eka siivhere kuya eka mpunwa kuya eka mihlovo hinkwayo ya nkwangula tilo.
Vuxokoxoko
Xihadyani lexi xina mindyangu yo ringana 7 na mixaka xaka yo ringana 86. Tinhlampfi leti kulu nyana tibumburile. Titlharihe ngopfu na nhlekani. Tinwani tirhandza ku famba toxe kasi tinwani tifamba himintlawa. Tinwani tirhandza kudya tinhlampfi loko tahari tintsongo. Kuna kucinca loku kulu eka mihlovo loko taha kula kuya eka vukulu.
Swakudya
Swakudya swa xona swotala kuva kuri nkuxu lowunga ematini na swihadyana leswintsongo swalematini leswi mpfumalaka rhambu rale nhlaneni
Kuhangalaka
Xikumeka eka maxelo hinkwawo na minxaka xohambanahambana ya malwandle.
Common Species
Regal angelfish - Pygoplites diacanthus
Semi-circle angelfish - Pomacanthus semicirculatus
Emperor angelfish - Pomacanthus imperato


text:
Goldie Rockod
Vito ra ntolovelo wa xindyangu
Rockcod/Groupers – Goldie
Vito rinwana
Fairy bassletts
Vito ra science
Anthiinae
Size
Uku fika eka 25 cm, average 12 cm.
Nhlamuselo
Leyi yilanguteka swinene kufana na goldfish yale matini yo tenga hambi leswi muhlovo wa yona wunga talela hi pink, orenji, xitshopani na wasi. Leyi ya xinuna yina muhlovo wovangama kutlula ya xisati naswona mincila ya yona yikurile swinene.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona wuna xindyangwana xo fika eka 25 na tinxakaxaka ta 82. Lowu indyangu lowu tivekaka hikuva wufamba himintlawa swinene. Mintlawa yotala yikumeka lomu makumu ka mati. Swintlawana swotala swiva swivumbiwe hileti ta xinuna na 2-12 wa ta xisati.
Leti ta xinuna tirhandza kuvonaka leswaku hitona ti rhangaka emahlweni eka ntlawa walowo no kota kuva tilwela ntlawa wa tona. Muxaka wa ti Anthias wutswariwa wuri ta xisati ntsena. Leti ta xisati tihetelela ti cinca tiva ta xinuna loko leyi yaxinuna yi fa. Yitshikela matandza kuva yi andzisana.
Swakudya
Yidya swihadyana leswi bolaka swale matini.
Kuhangalaka
Yikumeka eka tinxaka hinkwato ta malwandle eka misava hinkwayo.
Common species
Harlequin goldie - Pseudanthias connelli
Threadfin goldie - Nemanthias carberryi
Sea goldie - Anthias squamipinnis


text:
Kobs
Dzina ḽa Muṱa ḽo Ḓoweleyaho
Kobs
Alias
Kobs, Croackers, Hardheads
Dzina ḽa Tshisaitsi
Sciaenidae
Tshivhumbeo
U swika kha 2 m, yo linganaho ndi 70 cm.
Ṱhaluso
Ndi khovhe ndapfu ine ya vha na tshivhumbeo tsho hulelaho matungo. Na mutshena ure nga matungo une wa vha na luṱoswi. Ya vha na mitalo yo rambalalaho ine ya vha yone yo no kona u I ṱalusa. Tshinwe tshifhinga na zwithoma zwi tshena. Dzinwe dzi ya vha dzina dzi barbels ṱhukhu. Nnzhi dzi vha dzi na muvhala wa silivhere kana buraweni. Dzinwe dza vha na muvhala wa merunu.
Nḓivho yo Ḓoweleyaho
Muṱa wa Sciaenidae ndi 70 wa vha na tshaka dza 270. Dzina munwe munngo une dza u ita musi dzi tshi bambela. Ṱhukhu dzi vha dzi na mutshila wa nga matungo une wavha mulapfu vhukuma. Dzi dzula mathomoni a maḓi. Dzi ya kudzela makumba.
Kuḽele
Dzila khovhe ṱhukhu na zwinwe zwipuka zwa maḓini.
U Phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe hune havha na vhuḓalo ha maḓi nga maanḓa maḓi a vhuḓi na ane avha na muṋo.
Zwigwada zwo Ḓoweleyaho
Daga kob - Argyrosomus japonicus
Kob - Argyrosomus hololepidotus
Slender baardman - Umbrina ronchus