text:
111Kuteloko Yesu a hetile ku lerisa vadyondzisiwa va yena lava va khume na vambirhi, a suka kwalaho, a ya dyondzisa ni ku twarisa Evhangeli emitini ya vona.
2Kuteloko Yohane a ri ekhotsweni, a twa ta mintirho ya Kriste, kutani a rhuma vadyondzisiwa van'wana va yena, va ya vutisa Yesu, va ku: 3“Xana hi wena loyi va nge wa ta, kumbe xana ha ha langutela un'wana ke?” 4Yesu a hlamula, a ku ka vona: “Fambani, mi ya rungulela Yohane leswi mi swi twaka ni leswi mi swi vonaka: 5
61:1
Lavo-fe-mahlo va tlhela va vona, swilema swa famba, vanhlokonho va basisiwa, lavo-fe-tindleve va twa, vafi va pfuka, swisiwana swi byeriwa Mahungu Lamanene. 6Kutani ku katekile la nga ta ka a nga khunguvanyeki hikwalaho ka mina.”
7Loko volavo va sukile, Yesu a sala a vulavula hi Yohane, a ku ka ntshungu: “A mi yile ku ya hlalela yini emananga xana? A ri ri rihlanga leri tsekatsekisiwaka hi mheho xana? E-e! 8Loko swi ri tano, a mi yela ku ya vona yini ke? Xana a a ri munhu la ambaleke swo saseka ngopfu xana? Vonani, lava ambalaka leswo saseka va le tindlwini ta vuhosi. 9Kumbe ndzi byeleni, a mi yela ku ya vona yini ke? A a ri muprofeta xana? Ina, a a ri yena, ni ku tlula ni muprofeta. 10
Hi yena loyi ku nga tsariwa ta yena loko va te:
“ ‘Vona! Ndzi rhuma ntsumi ya mina emahlweni ka wena;
yi ta ku rhangela emahlweni, yi lunghisa ndlela ya wena.’
11“Ndzi tiyisile ndzi ri ka n'wina: Exikarhi ka vanhu lava tswariweke hi vavasati, a ku humelelanga loyi a tlulaka Yohane Mukhuvuri; kasi la nga lontsongo eka hinkwavo eMfun'weni wa matilo i nkulukumba eka yena. 12
Ku sukela enkarhini wa Yohane Mukhuvuri ku fikela enkarhini wa sweswi, ku ngheniwa eMfun'weni wa matilo hi ku tirhisa matimba, kutani va matimba hi vona lava titekelaka wona. 13Vaprofeta hinkwavo ni vatsari va Nawu va vhumbhile leswi nga ta humelelaKumbe: Vaprofeta ni vatsari va Nawu va vile ni rito ku kondza loko Yohane a fika. 14
Mt. 17:10-13
Mk. 9:11-13
Kutani loko kunene mi amukela marito lawa, Yohane hi yena Eliya loyi a faneleke ku ta. 15La nga ni tindleve, a a yingise!
16“Hikokwalaho, vanhu va masiku lawa, ndzi nga va fanisa na yini ke? Va fana ni swihlangi leswi huhaka entsendzeleni, swi huwelelana swi ku:
17“ ‘Hi mi chayele nanga, kambe a mi cinanga;
hi yimbelerile tinsimu ta mahlomulo, kambe a mi rilanga.’
18“Hi mukhuva lowu, Yohane ú tile a nga dyi, a nga nwi, kutani va ku: ‘Ú ni rihuhe!’ 19N'wana-wa-Munhu ú tile a dya, a nwa, kutani va ku: ‘Langutani, munhu wa makolo hi loyi, wa xidakwa, la twananaka ni valuvisi ni vadyohi!’ Kambe vutlhari bya Xikwembu byi tikomba byi ri lebyo lulama hi mintirho ya byona.”
20Enkarhini wolowo Yesu a sungula ku tshinya miti leyi a nga endla mahlori ya yena layo tala eka yona, hi mhaka ya leswi yi nga hundzukangiki, 21
Am. 1:9-10
Zak. 9:2-4
a ku: “U ni khombo wena Korazini, na wena Betsayida, hikuva mahlori lama nga endliwa exikarhi ka n'wina, loko onge ma endliwile le Tiri ni le Sidoni, ingi miti leyi yi hundzukile khale, yi ambele leswo khwaxa, yi tshamile enkumeni. 22Hambiswiritano, ndza mi byela leswaku, hi siku ra ku avanyisiwa, miti ya Tiri na Sidoni yi ta vevukiseriwa ku tlula n'wina.
23
Gen. 19:24-28
“Na wena Kapernawume:
“ ‘Xana u ta tlakusiwa ku ya fika etilweni ke?
E-e! U ta tsongahatiwa ku fikela eTiheleni.’“Hakunene, mahlori lama endliweke eka wena, loko onge ma endliwile eSodoma, ingi muti lowu ni namuntlha wa ha ri kona. 24
25Enkarhini wolowo Yesu a vulavula a ku: “Ndza ku nkhensa Tatana, Hosi ya tilo ni misava, hikuva timhaka teto, u ti fihlele lavo tlhariha ni lava mano, kambe u ti hlavutele eka lavatsongo. 26Ina Tatana, u swi lavise sweswo.
27
1:18
10:15
“Tatana ú vekile swilo hinkwaswo emavokweni ya mina; kutani a ku na loyi a tivaka N'wana, loko a nga ri Tatana; naswona a ku na loyi a tivaka Tatana, loko a nga ri N'wana, ni loyi N'wana a lavaka ku hlavutela Tatana eka yena.
28“Tanani ka mina, n'wina hinkwenu lava karheleke, ni lava tikeriwaka, ndzi ta mi wisisa. 29
Rhwalani joko ra mina, mi dyondza ka mina, hikuva ndzi ni mbilu yo rhula ni ya tintswalo; kutani mimoya ya n'wina yi ta kuma ku wisa; 30hikuva joko ra mina ra olova,Kumbe: a ri gogonyi ni ndzhwalo wa mina wa vevuka.”


c: text/html

text:
251
Nzumb. 19:7
Luk. 12:35-36
“Zwenezwo muvhuso wa Mudzimu ri nga u fanyisa na vhasidzana vha fumi vhe vha dzhia mbone dzavho vha yo ṱanganedza mukwasha. 2Vhaṱanu vhavho vho vha vhe matsilu ngeno vhaṱanu vho vha vho ṱalifha. 3Musi vha matsilu vha tshi dzhia mbone dzavho a vho ngo tsha dzhia na mapfura, 4ngeno vho ṱalifhaho vho dzhia mbone dzavho khathihi na midzio ya mapfura. 5Mukwasha a lenga u swika, vhoṱhe vha vhuya vha kumedza vha eḓela.
6“Vhukati ha vhusiku ha ṱavhiwa mukosi ha pfi, ‘Mukwasha ngoyu o swika! Ibvani ni mu ṱanganedze!’ 7Vhaḽa vhasidzana vhoṱhe vha mbo ḓi vuwa vha funga mbone dzavho. 8Vhaḽa vha matsilu vha humbela vho ṱalifhaho vha ri, ‘Na ri fha-vho mapfura mbone dzashu dzi tshi khou dzima.’ 9Vho ṱalifhaho vha fhindula vha ri, ‘Aiwa, khamusi ri si vhe na mapfura o eḓanaho riṋe na inwi; ndi khwiṋe ni tshi ya ha vharengisi na yo ḓirengela.’
10“Musi vha tshee vho yo renga, mukwasha a mbo swika; zwenezwo vhaḽa vhe vha vha vho ḓilugisa vha dzhena nae munyanyani wa mbingano, vothi ḽa mbo hoṋwa.
11
Luk. 13:25
Mat. 9:157:21-23
“Ngavhuya vhaḽa vhaṅwe vhasidzana vha swika-vho vha ri, ‘Muṋe washu, muṋe washu, nga vha ri vulele!’ 12Mukwasha a fhindula a ri, ‘Hee inwi, a thi ni ḓivhi!’ 13Zwino-ha, dzulani no fhaṱuwa, a ni ḓivhi ḓuvha na tshifhinga.
14
“Muvhuso wa Mudzimu wa dovha wa fana na muthu we a fara lwendo. Musi a sa athu takuwa a vhidza vhashumi vhawe a vha kumedza thundu yawe; 15
1 Korint. 12:7-11
Ef. 4:7
muṅwe a mu fha thalennde ṱhanu, muṅwe mbili, muṅwe nthihi, muṅwe na muṅwe a tshi fhiwa nga u kona hawe. Ndi hone a tshi takuwa. 16Uḽa mushumi we a kumedzwa thalennde ṱhanu a mbo ḓi ya a dzi shumisa a dzi bindulisa dziṅwe ṱhanu. 17Uḽa o kumedzwaho mbili a ita zwenezwo a dzi bindulisa dziṅwe mbili. 18Uḽa o wanaho nthihi a ya a bwa dindi a dzumba iyo tshelede ya muṋe wawe khaḽo.
19
“Zwino ho no fhela maḓuvha manzhi muṋe wa vhaḽa vhashumi a vhuya, a thoma u vhalelana navho tshelede. 20Ha sendela uḽa o fhiwaho thalennde ṱhanu a dzi ḓisa khathihi na dziḽa dziṅwe ṱhanu a ri, ‘Muṋe wanga, vho nkumedza thalennde ṱhanu; zwino ndo vha bindulela dziṅwe ṱhanu asidzi.’ 21
Luk. 16:10
Muṋe wawe a mu fhindula a ri, ‘A u vhoni-ha mushumi wanga wavhuḓi a fulufhedzeaho! Vhunga wo fulufhedzea kha hezwi zwiṱuku ndi ḓo u kumedza na zwiṅwe zwihulwane. Iḓa ri takale roṱhe!’ 22Ndi hone hu tshi sendela na uḽa o fhiwaho thalennde mbili a ri, ‘Muṋe wanga, vho nkumedza thalennde mbili, zwino ndo vha bindulela dziṅwe mbili asidzi.’ 23Muṋe wawe a mu fhindula a ri, ‘A u vhoni-ha mushumi wanga wavhuḓi a fulufhedzeaho! Vhunga wo fulufhedzea kha hezwi zwiṱuku ndi ḓo u kumedza na zwiṅwe zwihulwane. Iḓa ri takale roṱhe!’
24“Uḽa o fhiwaho thalennde nthihi na ene a sendela a ri, ‘Muṋe wanga, ndo zwi ḓivha uri vha na tshiṱuhu; vha kaṋa he vha si lime, vha ḓifulela mitshelo he vha si sime muri. 25Ndi zwe nda ofha ngazwo, nda sokou ya nda dzumba tshelede yavho mavuni. Thundu yavho asiyi.’ 26Muṋe wawe a fhindula a ri, ‘Mushumi a sa ḓivhalei! Mubva ndiwe! Hufha wo zwi ḓivha uri ndi kaṋa he ndi si lime, nda ḓifulela mitshelo he ndi si sime muri. 27Khezwi u songo vhea tshelede banngani zwayo, uri musi ndi tshi vhuya ndi wane i na nzwalelo. 28Mu dzhieleni-ha thalennde ni fhe hoyu a re na fumi. 29
Ane a vha na zwawe u ḓo engedzwa uri a vhe na zwinzhi; hone a si na u ḓo dzhielwa na zwiṱukuṱuku zwine a vha nazwo. 30
Mushumi hoyu a sa ḓivhalei ni mu pose ngei nnḓa swiswini. Henefho hu ḓo vha na zwililo, vha shenganya maṋo nga vhuṱungu.’
31
Nzumb. 20:11-12
Dot. 33:2
Zak. 14:51 Thes. 3:13
Judasi 14
“Musi Mubebwa-nga-muthu a tshi vhuya e vhugalani hawe e na vharuṅwa vhoṱhe, ndi hone a tshi ḓo dzula kha khuluṋoni yawe ya vhugala. 32
Rom. 14:10-12
Tshakha dzoṱhe dzi ḓo kuvhanganywa khoroni yawe. Ndi hone a tshi ḓo khethekanya vhathu sa mulisa a tshi khethekanya nngu na mbudzi. 33
U ḓo khadela nngu thungo ya tshanḓa tshauḽa, mbudzi a dzi khadela thungo ya tshamonde. 34Ndi hone Khosi i tshi ḓo amba na vhaḽa vha re thungo ya tshanḓa tshauḽa ya ri, ‘Iḓani inwi no shudufhadzwaho nga Khotsi anga, ni dzhene muvhusoni we na lugiselwa wone u bva tshee shango ḽa tewa. 35
Ndo vhuya nda pfa nḓala inwi na mpha zwiḽiwa; nda pfa ḓora na mpha maḓi; ndo vha ndo kovhelelwa inwi na ntswielela; 36ndo vha ndi na tsiku inwi na ntshavhedza; ndi tshi lwala na ḓa na nṱola; musi ndi dzhele na ḓi ḓa u mmbona.’
37
“Ndi hone vhavhuya vhaḽa vha tshi ḓo mu fhindula vha ri, ‘Muṋe washu, ndi lini he ra wana vhe na nḓala ra vha ṋea zwiḽiwa kana vhe na ḓora ra vha ṋea maḓi? 38Ndi lini he ra wana vho kovhelelwa ra vha swielela, kana vhe na tsiku ra vha shavhedza? 39Ndi lini he ra wana vha tshi lwala kana vhe dzhele ra ḓa u vha ṱola?’
40
Mat. 10:40,42
12:50
28:10
Heb. 2:11
“Ndi hone Khosi i tshi ḓo vha fhindula ya ri, ‘Thetshelesani ndi ni vhudze: ndi ri zwenezwiḽa zwe na zwi itela muṅwe wa havha vharathu vhanga vha nyadzeaho, no zwi itela Nṋe.’
41
Nzumb. 20:10,15
“A konou ḓo amba-vho na vhaḽa vha thungo ya tshanḓa tshamonde a ri, ‘Nṱutsheleni inwi no teketelwaho nga Mudzimu ni ye muliloni wo vhaselwaho diabolo na vharuṅwa vhawe. 42Ndo vhuya nda pfa nḓala ni si mphe zwiḽiwa; nda pfa ḓora ni si mphe maḓi; 43ndo vha ndo kovhelelwa ni si ntswielele, ndi na tsiku ni si ntshavhedze, ndi tshi lwala na musi ndi dzhele ni si ḓe na nṱola.’
44“Ndi hone vha tshi ḓo mu fhindula-vho vha ri, ‘Muṋe washu, ndi lini he ra vha wana vhe na nḓala naho vhe na ḓora kana vho kovhelelwa kana vhe na tsiku kana vha tshi khou lwala naho vhe dzhele ri si vha londe?’
45
Mat. 10:40,42
12:50
28:10
Heb. 2:11
“Ndi hone a tshi ḓo vha fhindula a ri, ‘Thetshelesani ndi ni vhudze: henefhaḽa he na litsha u zwi itela muṅwe wa havha vha nyadzeaho, ḓivhani uri na Nṋe a no ngo nnyitela.’ 46
Dan. 12:2
Jak. 2:13
Zwenezwo ndi hone vha tshi ḓo ṱuwa vha ya tshengeloni i sa gumi, vhavhuya vha tshi ya vhutshiloni vhu sa gumi.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
281Ipfi ḽa Muṋe washu ḽo amba na nṋe ḽa ri, 2
Gen. 3:5
“Iwe ṅwana wa muthu, vhudza muvhusi wa Tiro u ri, ‘Muṋe wa zwoṱhe Yahavee u ri:
“ ‘Wo amba wo huduluwa wa ri:
Ndi mudzimu; ndo dzula kha khuluṋoni ya Mudzimu
ndo tangwa nga malwanzhe.
Naho u muthu u si mudzimu,
u vhona unga u eḓana na Mudzimu.
3
31:10
Zak. 9:2-3
Zwino u vhona unga wo no ṱalifha u fhira Danele;Kha hu sedzwe kha Esek. 14:14.
a hu na tshiphiri tshine wa si tshi ḓivhe.
4Wo ḓiwanela lupfumo
nga vhuṱali hau na ṱhalukanyo yau;
wo khokha musuku na siliva zwisikuni zwau.
5“ ‘Uho ndi hone vhutsila hau ha u vhambadza thundu;
lupfumo lwau lwo ḓi anda lu tshi ya,
ndi zwe mbilu yau ya vho ḓihudza!
6Ndi zwine Muṋe wa zwoṱhe Yahavee
a amba a ri,
U vhona unga u eḓana na Mudzimu,
7
31:12
32:12
ndi zwone, ndi ḓo u ḓisela vhatsinda
vha lwa na iwe,
lwone lushaka lwa tshiṱuhu.
Vha ḓo lwa na iwe nga pfumo vha phusukanya madzanga
e wa ḓiwanela nga vhuṱali;
vhugala hau vha ḓo vhu shata tshika;
8
vha ḓo u posa fhasi dindini,
u ḓo fa nga u vhulawa vhukatikati ha lwanzhe.
9U kha ḓi ḓo ri: Ndi mudzimu,
musi vhavhulahi vhau vho livhana na iwe naa?
Aiwa nandi,
hezwo ú zwanḓani zwa vhavhulahi vhau
u ḓo vhonala u muthu,
u si mudzimu.
10U ḓo fa lu nyadzisaho zwanḓani zwa vhatsinda
unga shuvhuru ḽi songo fumbaho.
Ndo amba – hu amba Nṋe
Muṋe wa zwoṱhe Yahavee!’ ”
11Ipfi ḽa Muṋe washu ḽo amba na nṋe a ri, 12
27:2
32:2
Am. 5:1-2
“Iwe ṅwana wa muthu, vusa luimbo lwa tshililo u imbele khosi ya Tiro. Mu vhudze u ri, ‘Muṋe wa zwoṱhe Yahavee u ri: Wo vhuya wa vha tsumbo ya o khunyelelaho, ú na vhuṱali, lunako lwau lwó khunyelela. 13
Wo vha wo dzula Edeni ngadeni ya Mudzimu. Khanzu yau yo vha yo ṱamiwa nga matombo oṱhe-oṱhe a mutengo muhulu: saradi na tshirulwane na daimane na khrisoli na onikisi na jasipere na safire na matswuku na a muroxwe; ḓuvha ḽe wa bebwa wo wana wo dzula wo ṱamelwa maṱeleṱele a musuku. 14
Wo oliwa unga mukherube a ofhisaho ane a linda thavha khethwa ya midzimu, u tshi tshimbila vhukati ha matombo a no penya unga masimbe. 15Kutshilele kwau kwo vha ku kwone-kwone tshee wa sikwa, u swika musi we vhuvhi ha thoma u simuwa kha iwe. 16Vhushavhi hau vhu sa u tumbisi fhasi ho u ḓadza vhuvemu na vhutshinyi. Nda u doba thavhani ya midzimu nda u posa fhasi, iwe mukherube wa u linda nda u lozwa nda u bvisa vhukati ha matombo a no penya unga masimbe a mulilo. 17
Lunako lwau lwo kukumusa mbilu yau, wa ḓihudza. Wo sinisa vhuṱali hau nge wa vha na vhugala. Ndo u posa fhasi mavuni; ndo u ita ṱano uri maṅwe mahosi a ḓiphiṋe nga u vhona khombo yau. 18Hukhethwa hau wo hu shata tshika nga u anda ha vhuvhi hau na nga u ṱolou fhura vhathu u tshi ita zwa vhushavhi. Ndo ḓisa mulilo kha iwe uri u swe u tou lore. Ndo u ita milora mavuni vhathu vhoṱhe vha tshi zwi vhona, 19
27:35-36
32:10
vha tshakha dzoṱhe vhane vha u ḓivha vha vhona zwo u welaho zwi tshi akhamadza. U tou vha ṱano ḽa o welwaho nga zwi ofhisaho ḽa u laya vhaṅwe; a u tsha ḓo vha hone lini na lini!’ ”
20
Juele 3:4-8
Mat. 11:21-22
Ipfi ḽa Muṋe washu ḽo amba na nṋe ḽa ri, 21“Iwe ṅwana wa muthu, lavhelesa Sidoni u porofite u tshi u haṱula, 22u ri, ‘Muṋe wa zwoṱhe Yahavee u ri: Iwe Sidoni, zwino ndi khou lwa na iwe; ndi ḓo sumbedza vhugala hanga nga zwine nda ḓo u ita. Vhathu vha ḓo ḓivha uri ndi Nṋe Yahavee musi ndi tshi u haṱula, nda vhonadza vhukhethwa hanga ngomu hawe. 23Ndi ḓo u ḓisela dwadze; malofha a ḓo ela mikotoni yau, ngomu hau vhafu vha ḓo rambalala vho ḽiwa nga pfumo, ḽa u tanga masia oṱhe, ndi hone vhathu vha tshi ḓo zwi ḓivha uri ndi Nṋe Yahavee.’
24
“Tshakha dzoṱhe dzo ṋekanaho masakha na vhathu vha Israele a dzi tsha ḓo vha nyadza na kathihi, unga mupfa une wa vaya wa huvhadza, kana mutshutshungu une wa randa; ndi hone vhathu vha tshi ḓo zwi ḓivha uri ndi Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee.”
25
20:34-35,41
34:12-13
36:24
37:21
Yes. 11:11-12Jer. 23:3
Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu u ri, “Musi ndi tshi kuvhanganya vhathu vha Israele vho balanganaho na dzitshakha, ndi ḓo sumbedza vhukhethwa hanga tshakha dzoṱhe dzi tshi zwi vhona. Vha ḓo dzula mavuni avho e nda ṋea mulanda wanga Jakopo. 26
Vha ḓo dzula henefho vho rudza mbilu, vha fhaṱa dzinnḓu, vha lima masimu a minḓirivhe; vha ḓo dzula henefho vho rudza mbilu. Musi ndi tshi lifhedza tshakha dzoṱhe dzi dzulaho tsini havho dzine dza vha nyadza, ndi hone vhathu vhanga vha tshi ḓo zwi ḓivha uri ndi Nṋe Yahavee Mudzimu wavho.”


text:
CompetitionActions
- ${title}
Competition
Youth Ya Munghana @Work
Xana u muntshwa wa Afrika Dzonga loyi a nga na bindzu leri u nga lo ti sungulela rona ehansi?
Xana u muntshwa wa Afrika Dzonga loyi a nga na bindzu leri u nga lo ti sungulela rona ehansi? Kona, mphikizano lowu wu lava wena; ku tiva mani u ngava muntshwa wa nkateko loko wo humelela;
Rhumela profile ya bindzu ra wena, u hlamusela leswi landzelakana; tsala Rito Muntshwa eka nhlokomhaka ya wena urhumela eka email address ya Digital@Munghanalonenefm.co.za
-
- Ri sungule rini bindzu ra wena.
- Ri le kwihi
- Na leswaku eka malembe mambirhi lama taka bindzu ra wena ri ta va ri ri kwihi
- Kona bindzu ra wena ri nga va na nkateko wo avelana na van’wamabindzu van’wana ntsengo wo ringana R16 000 .
- Mabindzu ya mune ya ta hlawuriwa ya nyikiwa minete emoyeni hi ta twa hi ta wona ivi vayingiseri va hlawula
- Masagwadi ma ta va hi ndlela leyi landzelaka
R5 000 1st
R4 500 2nd
R3 000 3rd
R2 000 4th
- R1 500 yi ta nyikiwa muyingiseri loyi a nga ta vhumba bindzu leri ri nga ta va ri humelerile
- Siku ro hetelela ku rhumela 14 June 2020
ADVERTISEMENT


text:
Ndayo ya mulayo
U di kumedzela uhu kha ndayotheo dza pfanelo dza vhuthu zwi tshimbilelana na zwi tsireledzaho kha vhutshinne (u sa tevhela mulayo) na u sa farwa zwavhudi nga vhavhusi. Khothe, sa tsumbo, muhatuli u tea u sa vha na sia nahone a nga si dovhe hafhu a vha mutshutshisi (nga manwe maipfi a nga si vhe mutambi na mulanguli nga tshifhinga tshithihi). Munwe na munwe, zwi tshi angaredza na muvhoso, u tea u lingana phanda ha mulayo - a hu khathalei uri ndi vho nnyi. Munwe na munwe a vhewaho mulandu wa u pfuka mulayo u tea u vhudzwa uri zwavhudi-vhudi u khou vhewa mulandu wa mini uri a do kona u ditsireledza.
Muthu munwe na munwe ha na mulandu u swiekela hu tshi vha na vhutanzi ha u wanala a na mulandu. Vhahatuli vha tea u diimela nga vhothe, hu nga muvhuso kana munwe muthu a songo lingedza u vha vhudza zwine vha tea u ita, kana u vha shushedza. Tsheo i itwaho nga dzikhothe i tea u tendelana/tshimbilelana, zwi amba uri milandu i fanaho i tea u vha na mvelele dzi fanaho. Nga u pfufhifhadza, hu tea u vha na ndila kwayo ine vhathu vha farwa ngayo nga vhavhusi.
Zwothe izwi zwi tshimbilelana na lutendo lwa vha-dzia-mbofholowo lwa uri muvhuso na shango vha tea u shuma nga u tevhela mulayo na uri dzinwe ndayotheo dza mulayo dzi nga si shandukiswe naho muvhuso u tshi nga toda u dzi shandukisa (sa tsumbo, pfanelo ya u thonifhiwa). Ndayotheo dza mulayo dzo raloho dzi anzela, hu si misi yothe u nwalwa kha mulayotewa wa shango.


text:
171Yesu a ku ka vadyondzisiwa va yena: “Loko swi ri swikhunguvanyiso a swi nga pfumaleki, kambe ú ni khombo loyi swikhunguvanyiso swi humelelaka ha yena. 2Swi nga va swinene loko ribye ra ku sila ri boheleriwa enhan'wini ya yena a hoxiwa lwandle, ku ri ni loko a khunguvanyisa un'wana wa lavatsongo lava. 3
Tivoneleni ke!
“Loko makwenu a dyohile, n'wi tshinye; loko a tisola, n'wi rivalele. 4Ni loko a ku dyohela ka 7 hi siku rin'we, kutani a tlhelela eka wena ka 7, a ku: ‘Ndza tisola’, n'wi rivalele.”
5Vaapostola va ku ka Hosi: “Hi engetelele ku pfumela.” 6Hosi yi ku: “Loko mi ri ni ku pfumela loku ringanaka ni ndzhoho ya murhi wa sinapi, a mi ta ku ka murhi wa nkuwa lowu: ‘Tisimule, u ya tisimeka elwandle!’ Kutani a wu ta mi yingisa.
7“Un'wana wa n'wina a nga va ni nandza la n'wi rimelaka masimu, kumbe la n'wi riselaka swifuwo. Loko nandza loyi a vuya hi le masin'wini, xana n'wini wa yena ú ta ku ka yena: ‘Hatlisa u ta haleno, u ta tshama eswakudyeni’ xana? 8Nikutsongo! Kambe ú ta ku ka yena: ‘Ndzi lunghisele swakudya, kutani u tikhama, u ndzi tirhela ndzi ri karhi ndzi dya, ndzi nwa; endzhaku ka swona, na wena u ta dya, u nwa!’ 9Xana nandza loyi, ú ta nkhensiwa loko a endlile lexi a nga lerisiwa xona xana? E-e! 10Hi mukhuva wolowo, na n'wina, loko mi hetile hinkwaswo leswi mi lerisiweke swona, vulani mi ku: ‘Hi malandza lama nga faneriki hi ku nkhensiwa, hi endlile ntsena leswi a hi fanela ku swi endla.’ ”
11Loko Yesu a ri karhi a kongoma Yerusalema, a lulama ni ndzilekana wa matiko ya Samariya na Galeliya. 12A a ri karhi a nghena emutini wun'wana loko vanhlokonho va khume va hlangana na yena. A va yimile kulenyana, 13kutani va huwelela, va ku: “Yesu, n'wini wa hina, hi twele vusiwana!” 14
Loko Yesu a va vona, a ku ka vona: “Fambani, mi ya tikomba eka vaprista.” Kakuloko va ha ya kona, va basisiwa. 15Un'wana wa vona, loko a vona leswaku ú hanyisiwile, a vuyela ndzhaku, a ri karhi a dzunisa Xikwembu hi rito leri tlakukeke. 16Kutani a tiwisa hi mombo emilengeni ya Yesu, a n'wi tlangela. Munhu yoloye a a ri Musamariya. 17Hiloko Yesu a vutisa a ku: “Xana a va basisiwanga va ri khume ke? 18Lava va 9 va kwihi xana? Xana a ku kumekanga na van'wana lava nga vuyela endzhaku ku ta dzunisa Xikwembu, ehandle ka munhu loyi wa rixaka rimbe xana?” 19Kutani a ku ka yena: “Pfuka, u yima, u tifambela, ku pfumela ka wena ku ku hanyisile.”
20Vafarisi va vutisa Yesu, va ku: “Xana Mfumo wa Xikwembu wu ta ta rini ke?” Kutani a va hlamula a ku: “Mfumo wa Xikwembu a wu humeleli wu ri karhi wu voniwa hi mahlo; 21a ku nga vuriwi leswaku: ‘Vonani, hi wolowu!’ kumbe: ‘Hi lowuya!’ hikuva Mfumo wa Xikwembu wu kona exikarhi ka n'wina.”Kumbe: wu kona endzeni ka n'wina
22A engeta a ku ka vadyondzisiwa: “Ku ta ta masiku lawa mi nga ta navela ku vona rin'we ntsena ra masiku ya N'wana-wa-Munhu, kambe a mi nga ri voni. 23Va ta ku ka n'wina: ‘Langutani lahaya!’ kumbe: ‘Langutani haleno!’ Kambe mi nga tshuki mi ya kona, mi nga tsutsumeli kona. 24Hikuva kukotisa rihati loko ri hatima, ri voninga ku sukela etlhelweni rin'wana ra tilo ku yisa eka lerin'wanyana, N'wana-wa-Munhu ú ta endlisa sweswo hi siku ra yena. 25Kambe eku sunguleni ú fanele ku twisiwa ku vaviseka lokukulu, a nyenyiwa hi va rixaka leri.
26
“Hilaha swilo swi humeleleke hakona emasikwini ya Nowa, swa ha ta humelerisa xisweswo emasikwini ya N'wana-wa-Munhu. 27
A va dya, va nwa, va hlomisa ni ku hlomiselana, ku ko ku fika siku leri Nowa a ngheneke engalaveni ha rona, kutani ndhambi ya mati yi fika, yi va lovisa hinkwavo. 28
Naswona swi humelerise xisweswo emasikwini ya Lota; a va dya, va nwa, va xava ni ku xavisa, va byala, va aka tindlu; 29kambe siku leri Lota a humeke eSodoma ha rona, ndzilo ni xivavula swi wa hi le tilweni, swi va lovisa hinkwavo. 30Swi ta va tano hi siku leri N'wana-wa-Munhu a nga ta humelela ha rona.
31
Mk. 13:15-16
“Hi siku rero, loyi a nge henhla ka yindlu, nhundzu ya yena yi ri ndlwini, a nga tshuki a xika, a ya yi teka; ni loyi a nge masin'wini a nga tshuki a vuyela kaya. 32
Tsundzukani ta nsati wa Lota. 33
16:25
Mk. 8:35
Lk. 9:24
Yoh. 12:25
Un'wana ni un'wana loyi a nga ta lava ku tihlayisela vutomi bya yena, ú ta lahlekeriwa ha byona; kambe un'wana ni un'wana loyi a lahlekeriwaka hi vutomi bya yena, ú ta byi ponisa. 34Ndza mi byela, ndzi ri: Hi vusiku bya kona, eka vavanuna vambirhi lava nga ta va va etlerile endhawini yin'we, ku ta tekiwa un'wana, un'wana a siyiwa. 35Eka vavasati vambirhi lava nga ta sila swin'we, ku ta tekiwa un'wana, un'wana a siyiwa. [ 36Eka vanhu vambirhi lava nga ta va emasin'wini, ku ta tekiwa un'wana, un'wana a siyiwa.]”Van'wana a va tsalanga ndzimana 36 37Kutani va n'wi vutisa va ku: “Hosi, swi ta va kwihi ke?” A ku ka vona: “Laha ntsumbu wu nga kona, hi laha makoti ma nga ta hlengeletana kona.”


text:
21
Khale a mi file emoyeni hikwalaho ka swivi swa n'wina ni swidyoho swa n'wina. 2Eminkarhini yoleyo, a mi hanya eka swona, loko ma ha landza mikhuva leyo biha ya misava leyi. A mi ri ehansi ka ndhuna leyi fumaka mimoya ya le henhla empfhukeni, wu nga moya lowu tirhaka nasweswi exikarhi ka vanhu lava nga yingisiki Xikwembu. 3Na hina hinkwerhu khale a hi fana na vona, hi hanya hi ku navela ka ntumbuluko wa hina wa laha misaveni, hi endla hinkwaswo leswi tsakisaka miri ni miehleketo ya hina; kutani na hina, hi ku tumbuluka, a hi faneriwile hi vukari bya Xikwembu, ku fana ni vanhu van'wana.
4Kambe Xikwembu xi ni musa swinene, hikwalaho ka rirhandzu lerikulu leri xi hi rhandzeke ha rona. 5Hikokwalaho, hambileswi a hi file hi mhaka ya swivi swa hina, xi hi vuyisile evutomini swin'we na Kriste. I tintswalo ta Xikwembu leti ti mi poniseke. 6Hi ku hi hlanganisa na Kriste Yesu, xi hi pfuxile eku feni swin'we na yena, ni ku hi endla lava fumaka na yena ehenhla ematilweni. 7Xi endlile leswi ku komba, eminkarhini leyi taka, ku tala loku nga pimekiki ka tintswalo ta xona, hi vunene lebyi xi hi endleleke byona ha Kriste Yesu. 8Hikuva hi tona tintswalo ta Xikwembu leti ti mi poniseke, hikwalaho ka ku pfumela; kutani leswi, a swi humi eka n'wina, kambe i nyiko ya Xikwembu. 9Ku hava xo tikurisa ha xona emhakeni leyi, hikuva a swi humi eku tikarhateni ka n'wina. 10Hikuva hina hi vumbiwile hi Xikwembu, kutani, eka Kriste Yesu, Xikwembu xi hi vumbele ku tirha mintirho leyinene, leyi xi hi lunghiseleke yona khale, leswaku hi ta endla yona.
11N'wina vamatiko, lava khale hi ku velekiwa a mi vuriwa “lavo ka va nga yimbanga”, hi Vayuda lava tivulaka “lavo yimba”, hikwalaho ka ngoma leyi endliwaka hi mavoko ya vanhu emirini wa vona, tsundzukani leswi a mi ri swona. 12Eminkarhini yoleyo, a mi hambene na Kriste, a mi nga vuriwi nchumu exikarhi ka Vaisraele, a mi nga ri na ku averiwa emintwananweni ya xitshembiso. A mi hanya emisaveni leyi mi nga ri na ku tshemba, naswona mi nga ri na Xikwembu. 13Kambe sweswi, eka Kriste Yesu, n'wina lava khale a mi ri kule na Xikwembu, mi tshinetiwile kusuhi na xona hi ku fa ka Kriste.
14Kriste hi xiviri, hi yena ku rhula ka hina, hikuva ú endlile leswaku Vayuda ni vamatiko va va vanhu van'we. Hi ku nyiketa miri wa yena, ú fayile khumbi leri a ri va hambanyisa ni ku va venganisa. 15
Ú herisile Nawu lowu nga ni swileriso ni swinawa-nawana; ú endlile leswi leswaku, hi tinxaka leti timbirhi, a ta vumba vanhu van'we lavantshwa lava hlanganaka eka yena, kutani swi tisa ku rhula. 16
Hi ku fa ka yena exihambanweni, Kriste ú herisile rivengo, kutani, hi xihambano, ú hlanganisile tinxaka leti timbirhi ti va vanhu van'we, a va vuyisa eka Xikwembu. 17
Ú tile a ta twarisa Mahungu Lamanene ya ku rhula eka n'wina vamatiko lava a mi ri kule na Xikwembu, ni ka Vayuda lava a va ri kusuhi na xona. 18Hi yena la endleke leswaku hina hinkwerhu, Vayuda ni vamatiko, hi kota ku ta hi moya wun'we emahlweni ka Xikwembu.
19Hikokwalaho ke, n'wina vamatiko a ma ha ri va le handle ni vanhu vambe, kambe mi va muti wun'we ni vahlawuriwa va Xikwembu, mi va ndyangu wa xona. 20Na n'wina mi akiwa ehenhla ka masungulo lama vekiweke hi vaapostola ni vaprofeta, ribye lerikulu ra masungulo a ri yena Kriste Yesu hi xiviri. 21Ha yena, yindlu hinkwayo yi hlangana yi tiya, yi kula ku endla tempele leyo hlawuleka eHosini; 22eka yena na n'wina mi akiwa kun'we ni van'wana, ku endla yindlu laha Xikwembu xi tshamaka kona hi Moya wa xona.


text:
Etienne Penyisi Ndhambi
Etienne Penyisi Ndhambi (9 Hukuri 1912 - † 09 Ndzhati 1986) A ari mutsari wa tibuku ta xitsonga leti hlanganisaka swiphato, swithlokovetselo na tinovele to hlaya, naswona utiveka ngopfu hi novhele ya yena leyi ayitsheke "Mambuxu".[1] U tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Huvo ya ririmi ra Xitsonga ku sukela hi 1960 ku fikela 1972. U tekiwa tani hi un'wana wa vatswari va matsalwa ya xitsonga naswona u gingirikele matswalwa ya Xitsonga kuya fikela emakumu ka vutomi bya yena laha misaveni.[2] Ndhambi u hoxe xandla ekutsariweni ka matsalwa ya Xitsonga evuton'wini byakwe ku fikela loko ata hundza emisaveni.
Tavutomi byakwe[Lulamisa | edit source]
Malembe yosungula[Lulamisa | edit source]
Ndhambi u velekiwile hi ti 09 ta Hukuri hi 1912 e Tlangelani,[kulaveka vumbhoni] etikweni ra ka Mudabula. U dyondzile exikolweni xa Valdezia emelembeni ya va makume-nharhu, hi leswaku hi va (1930’s).[1]
Tidyondzo tale henhla na vudyondzisi: 1937 - 1975[Lulamisa | edit source]
Ku suka eValdezia, u yisile tidyondzo takwe ekhale ka Lemana Training Institution ku ya dyondzela ku va mudyondzisi. Xikolo lexi a xi fambisiwa hi kereke ya Swiss Mission eAfrika Dzonga. U hetile ku dyondzela vudyondzisi hi lembe ra 1937. U dyondzisile exikolweni xa Valdezia nkarhinyana. U tlakusiwile ku va nhloko ya xikolo xa Tlangelani eka Mudabula hi 1941. U yisiwile hi valawuri va swa dyondzo nkarhi wolowo ku ya va nhloko ya xikolo eka Mashamba ku sukela 1942 ku fikela 1944. Ku sukela 1945 ku fikela 1958 u vile nhloko ya xikolo xa Ribolla. Hi 1959 u tlakusiwile a va mukamberi wa swikolo (Kumbe wa dyondzo) hi 1959. U vile mukamberi ku sukela nkarhi walowo ku fikela loko a khumuka entirhweni hi 1975.[1]
Vukati na Vana[Lulamisa | edit source]
Tatana Ndhambi a a tekanile na Hendrika “N’wa Abel” Makaukau, naswona Vukati bya vona byi katekisiwile hi majaha ya ntlhanu: Isaiah Penyisi Etienne Ndhambi, Oscar Mahuntsi Ndhambi, Amos Ndhambi, Shisiwana Frank Ndhambi, Shibule Raymond Ndhambi na tintombhi timbirhi: Bihamhirhi Kate Ndhambi na Mihloti Marlene Mabasa . U hundzile emisaveni hi to 09 ta Ndzati 1986.[1]
Vutsari[Lulamisa | edit source]
Tatana Ndhambi tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Xitsonga Langauge Board ku sukela hi 1960 ku fikela 1972[2] a thlela a va mutsari wa tibuku ta ririmi ra Xitsonga leti landzelaka.
- Swiphato Swa Xitsonga hi 1950. (Buku leyi yi vile yona yo sungula ya swiphato ya ririmi ra Xitsonga)
- Mambuxu (a novelette) hi 1953.
- Xitsonga xo Saseka.
- Switlhokovetselo swa Vana.
Masagwati lawa amakumeke[Lulamisa | edit source]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 "Preserving and Celebrating our literary heritage" (March 2011) - National Library of South Africa. Retrieved 22 February 2016
- ↑ 2.0 2.1 "History of the Xitsonga Language Board" (March 2011) - University of Pretoria. Retrieved 8 March 2016


text:
Rihanyo
Rihanyo i xikombiso xa leswaku swi yenge swa miri wa xivumbiwa switirha hi ndlela leyi faneleke. Eka vanhu, i vuswikoti byo tikongomisa loko valangutane na swi yimo leswitikaka swa miehleketo kumbe swa mbangu. Nhlangano ya Misava wa tarihanyo(WHO) yi hlamusela rihanyo eka Vumbiwa ra yona ra 1948, hi ndlela leyi landzelaka "Xiyimo xa miri, miehleketo na vuxaka lebyi nene, kungari kupfumaleka ka vuvabyi ntsena."[1][2] Kuna tihlamuselo tin'wana leti yelanisaka rihanyo na ntsako wa munhu. [3]
Swihlawulekisi[Lulamisa | edit source]
Hi ku angarhela, ndlela leyi munhu a hanyaka hayona yi na xandla eka rihanyo rakwe na muxaka wa vutomi. Kupfumeriwa leswaku Rihanyo ri antswisiwa hi kuyamahlweni ka ntivo rihanyo na migingiriko yo hanya vutomi lebyi nene e vanhwini. Hi kuya hi Nhlangano wa misava wa swa tarihanyo, swihlawulekisi swa rihanyo lerinene swi hlanganisa mbangu na rifuwo, naswona swi hlanganisa na matikhomele ya munhu.[4]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ World Health Organization.
- ↑ World Health Organization. (2006).
- ↑ Sport, Disability and an Original Definition of Health.
- ↑ World Health Organization.


text:
Sayensi
Sayensi indlela yotumbuluxa, kuaka no hlela vutivi byi andlaleka hindlela yo hlamusela no vhumba hi ta mbangu.[nb 1][2]
Sayensi yihambanisiwa hi swiphemeu leswilandzelaka, Sayensi yantumbuluko leyi nga dyondzo hi ta misava leyivonakaka, Sayensi ya mahanyele ya vanhu leyi dyondzo ya vanhu na switshungu, naswona kuva na Sayensi yaximfumo yo fana na Dyondzo-Tinhlayo.
Alhazen hi yena loyi a simekeke ndlela ya kambisisa swilo ya sayensi ematikweni ya vuxa-vukarhi.[3][4][5]
Matimu[Lulamisa | edit source]
Sayensi hikuya himongo wayona wo sungula akuri vito leri aritirhisiwa kuhlamusela vutivi byo karhi, kuhambana na dlela yokuma vutivi brokarhi. Hikukongoma imuhlovo wavutivi lebyi vaakatiko vakotaka to hlumausela no avelana hibyona. Hixikombiso, vutivi himatirhele ya swilo swantumbuluko byihlengeletiwe khale matimu yangase tsariwa etibukwini nswona byi tise tindlela to hleketa loku rharhanganeke. Leswi switikomba ekutumbuluxiweni ka tikhalendara leti rharhanganeke, tindlela to sweka swimilana leswingana vuxungu leswaku swudyeka, na ku aka miako yo leha kufana na tiphiramidi.
Ndlela ya endla Sayensi[Lulamisa | edit source]
Ndlela yo endla sayensi iku lava ku hlamusela swiendlakalo swantumbuluko hi kuengeta engeta.[nb 2] kuvhumba vhumba indlela yin'wana ya sayensi yo hlanganiso switandzaku eka swivangelo.
loko vuvhumbi byi hambana naswutandzaku, bya thsikiwa ivikuvhumbiwa ndlela yinwana.[29] Kambe loko vutivi byikota kuvhumba switandhzaku naswona vumbhoni byikhomeka, vutivi byebyo bya engeteriwa eka swiyenge swa Sayensi leyi amukeriweke.[30]
Dyondzo-Tinhlayo na Sayensi[Lulamisa | edit source]
Dyondzo-Tinhlayo iyankoka ngopfu eka Sayensi. Dyondzo-Tinlhayo yifana na ririmi leri kotaka kuhlamusela Sayensi. Kuxopaxopa naku hlengeleta mimpimo kuhlanganisa na ku vhumba switandzaku swa Vutivi bya Sayensi hakanyingi swilava kutirhisiwa ka dyondzo-tinhlayo.
Vavasati eka tidyondzo ta Sayensi[Lulamisa | edit source]
Sayensi hakanyingi yitale ku dyondziwa notirhisiwa hi vaxinuna kambe ahinkarhi hinkwawo.[nb 3] Vavasati khale nakhaleni avatshamele ku langutana na xihlawuhlawu e mintirweni nale tidyondzweni ta Sayensi.[nb 4][6]
Tinoti hi Sayensi[Lulamisa | edit source]
- ↑ "... modern science is a discovery as well as an invention.
- ↑ di Francia 1976, p. 13: "The amazing point is that for the first time since the discovery of mathematics, a method has been introduced, the results of which have an intersubjective value!"
- ↑ Women in science have included:
- ↑ Nina Byers,Contributions of 20th Century Women to Physics which provides details on 83 female physicists of the 20th century.
Swikombo na mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "Nobel Prize Facts".
- ↑ Wilson, Edward (1999).
- ↑ Haq, Syed (2009).
- ↑ Sabra, A. I. (1989).
- ↑ "Archive copy". Archived from the original on 2014-10-01. Retrieved 2016-02-28.
- ↑ Bonnie Spanier, From Molecules to Brains, Normal Science Supports Sexist Beliefs About Differences, The Gender and Science Reader ( New York: Routledge 2001)


text:
Xikhavi
Xikhavi xi tala ku mila enhoveni, etlhelo ka nambu. Xikhavi a xi na ndzhuti hikuva marhavi na matluka ya kona ma hangalakile. Mbewu ya xikhavi i yo tshwuka, yi tlhela yi tirhisiwa ku endla tiya.[1]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Nsinya lowu a wu kumeki hi xitalo enhoveni tanihi leswi vatatana, vahloti xikan`we na varisi va tsemaka marhavi ya kona va endla mikhavi yo khayima swifuwo swa vona enhoveni.[1]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Vatatana va tsema marhavi ya murhi lowu va ya biya miti ya vona. Mhandze ya xikhavi ya hlwela ku bola loko yi celeriwile. Xikhavi na xona xi tirhisiwa ku vatla matshuri, mikombe, misi na swinwana. Mahanti ya murhi lowu ya tirhisiwa ku tshungula vuvabyi byo ba hi timbilu, xiongolelo, vuvabyi bya mahawu na ku pfula mbeleko eka vamanana. Mbewu kumbe mahanti ya swekiwa kutani ma nwiwa. Matluka ma tshungula vuvabyi bya nhloko loko u orhela na ku herisa swivavi hinkwaswo swa miri. Nkahelo wa matluka loko ma swekiwa wu tshungula switlhavi swa miri. Timitsu ti tshungula switlhavi swa miri, vuvabyi bya le ndzeni, ku lumalumiwa kumbe ku twa ku vava endzeni. Timitsu ta swekiwa kutani ta nwiwa..[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
Vhuvhusahoṱhe ho vhofholowaho
Zwavhudi-vhudi, vhuvhusavhothe a si inwe ya dzindeme-thikho kha vhuliberali, fhedzi u engedza kho dzo vhuvhusavhothe/demokirasi vhu vha sisiteme ya politiki ine ndeme idzi dzi nga wanala khaho. Nga vhuronwane: vhadzimbofholowo vha tenda uri ndi vhuvhusahothe ho vhofholowaho, hu si ‘vhuvhusahothe ha lihoro lithihi’ nahone hu si ‘vhuvhusavhothe ha vhathu’ zwine zwa todea.
A zwi vhi zwo lingana kha vhuvhusavhothe ho vhofholowaho u vha na dzikhetho nga misi arali hu tshi tou vha na lihoro lithihi fhedzi line ha nangwa khalo, kana arali vhunzhi ha vhathu vha tshi khetha muvhuso une wa fulufhedzisa u vhulaha mirado ya tshigwada kana kilasi, kana arali hu si vhothe vhadzulapo vha minwaha ya nga ntha ha yo tewaho vha tshi tendelwa u khetha.
Vhuvhusavhothe ho vhofholowaho vhu toda dzikhetho dzo vhofholowaho na dzi tanganedzeaho/khetho kwao, dzine dza farwa nga misi nahone dzine vhadzulapo vhothe (kanzhi vha minwaha ya 18 kana u fhira) vha tendelwa u khetha-fhedzi hafhu, i toda theo-ndeme dzothe dzo buletshedzwaho afha: u dikumedzela kha ndayotheo dza pfanelo dza vhuthu, u lingana, ndayo dza mulayo, mbofholowo ya muthu, ndaka ya phuraivete na maraga wo vhofholowaho.
Tshinwe tshipida tsha vhuthogwa kha vhuvhusavhothe ho vhofholowaho ndi tshine tsha vhidzwa u fhandekanywa ha maanda. Izwi zwi amba uri hu na khoro nthihi/tshigwada tshithihi tshine tsha vha na maanda a u ita/mea milayo (phalamende), inwe khoro i ne ya vha na maanda a u dzhenisa tshumisoni milayo iyo (muvhuso kana ‘vhulanguli’) na inwe khoro (dzi khothe) ine ya vha na maanda a u hatula dziphambano na u tatisana hune ha nga vha hone hu tshi bva milayoni iyi. Vha-dzia-mbofholowo vha tenda uri maanda aya ha tei u vha zwandani zwithihi, ngauri izwo zwi nga ita uri hu vhe na tshumiso mmbi ya maanda na vhufhura. Nga u fhandekanya maanda aya zwothe zwiimiswa izwi (phalamende, mulanguli, dzikhothe) zwi a tolana na u tikedzana.
Hu na minwe mitheo ya vhadziambofholo ine ya tou vha ya ndeme vhukuma. Kha sialala la vhadziambofholowo, sa tsumbo, vhutivho/u kondelelana ndi mutheo wa mbofholowo. Vhadziambofholowo vhanzhi vha tenda uri izwi na mitheo i a didela zwi tshi tevhela u tenda kha ndayotheo dza vhuthu na mbofholowo ya muthu.
Kha u fhambana na dzinwe dzisisiteme dza lutendo lwa zwa polotiki, vhuvhofholowi a vhu edzi u vha ‘vha tevhela ngona ya saintsi’ (scientific) nahone muthu a nga kona u kala ‘u kuna’ ha vhudziambofholowo. Vhuvhofholowi (vhuliberali) ndi u tenda hu shandukaho, hu didowedzaho na hone ho dzikaho hune ha nekana nga thandululo kha thaidzo dza namusi/maduvha ano. Vhuvhusavhothe ho vhofholowaho ndi khwathisedzo yo sikwaho u lwa na tshumiso mmbi ya maanda na vhufhura ha u tshimbilelana nayo.


text:
HIV NI KU AN’WISA
Ntlulelo wa xitsongwatsongwanankansawuto (HIV) i vuvabyi byo godzombela, kufana ni vuvabyi bya chukele kumbe ntshikelelo lowukulu wa ngati. I swa nkoka swinene leswaku vanhu hikwavo lava nga ni HIV va nwa mirhi yavona ya tiantirhetirovhayirali (ARVs) siku ni siku.
HIV NI VUYIMANI
I swa nkoka:
-
Ku nwa kahle ti-ARV tawena.
-
Ku byela mutirhi wa swa rihanyo wawena loko swi ku nonon’hwela ku nwa mirhi yoleyo.
-
Ku ya eka maendzo yawena HIKWAWO ya le tliliniki ya loko u nga si veleka.
-
Ku kamberiwa ngati nkarhi ni nkarhi ku vona loko ti-ARV ti ri karhi ti hunguta mpimo wa xitsongwatsongwana engatini yawena (<50c/ml).
Leswi swi sirhelela n’wana wawena leswaku a nga khomiwi hi HIV. Ni n’wana wawena u ta nyikiwa ti-ARV endzhaku ko velekiwa ku sivela leswaku a nga khomiwi hi HIV.[1]
Vana lava tlulaka 99 wa tiphesente lava velekiwaka hi vamanana lava nga ni HIV a va vi ni xitsongwatsongwana xa HIV.[1]
LOKO N’WANA A VELEKIWILE
Tshama u khumbamise nhlonge yawena ni ya n’wana nkarhi woleha hilaha swi kotekaka hakona. Ku khumbanisa nhlonge swi pfuna emhakeni yo an’wisa naswona swi endla leswaku n’wana a nga ondzi, leswi nga endlaka leswaku a khombiwa hi vuvabyi bya jondisi.
KU AN’WISA LOKO U RI NI HIV
-
Ku an’wisa vana mafi ntsena swi va sirhelela eka ntluleto wa HIV naswona swiendla leswaku n’wana wawena a hanya kahle.[2]
-
Ku an’wisa n’wana mafi ntsena eka tin’hweti tosungula ta ntsevu swi vula leswaku n’wana a nga dyi kumbe ku nwa nchumu wun’wana handle ka mafi. Swilo swin’wana – mati, tiya, masi ya mapa, swakudya – swi nga endla leswaku swi olova ku va a khomiwa hi HIV ni mavabyi man’wana.
-
Hambiswiritano, loko u ri karhi u nyika n’wana masi ya mapa ni mafi a swi vuli leswaku fanele u tshika ku n’wi an’wisa hileswi u nwaka ti-ARV siku rin’wana ni rin’wana naswona u ri ni xitsongwatsongwana engatini.[1][2]
-
Ku bumabumeriwa leswaku u an’wisa nkarhi wo ringana malembe mambirhi no tlula.
-
Hambiloko u an’wisa swa xinkarhana, swa antswa ku tlula ku nga an’wisi nikatsongo.[2]
NDZI TA ENDLA YINI LOKO NDZI HAMBANISIWA NI N’WANA WAMINA?
Loko u vabya kumbe swi laveka leswaku u ya exibedlhele, kombela ku famba ni n’wana wawena. Kumbe, kamela mafi eka nchumu wokarhi ku endlela n’wana, leswi swi ta endla leswaku mavele yawena ma nga pfimbi. Byela mutirhi wa swa rihanyo wawena leswaku u le ku an’wiseni.
NDZI TA ENDLA YINI LOKO NA N’WANA A RI NI HIV?
Vana lava nga ehansi ka phesente yin’we lava velekiwaka hi vamanana lava nga ni HIV va ta va ni HIV. Loko n’wana wawena a va ni HIV, ku HAVA xivangelo xa leswaku u tshika ku n’wi an’wisa. Ku an’wisa nkarhi wo ringana malembe mambirhi no tlula eka n’wana loyi a nga ni HIV swa n’wi pfuna emhakeni ya rihanyo, mphamelo wa swakudya ni vutomi.[2] I swa nkoka leswaku wena ni n’wana wawena mi nwa ti-ARV siku ni siku.
KU LUMULA LOKO U RI NI HIV
Loko u lava ku tshikisa n’wana vele, n’wi lumuli hakatsongotsongo u endla leswaku swi teka mavhiki yohlaya. Loko wo tshikisa n’wana wawena vele hi xihatla swi nga olova leswaku a khomiwa hi mavabyi.[1]
KU TA ENDLEKA YINI LOKO NDZO TSHIKA KU N’WI AN’WISA?
Loko u ri ni HIV ivi u tshika ku an’wisa, tiyiseka leswaku u twisisa rungula leri fambisanaka ni sweswo naswona u kuma rungula emhakeni ya:
-
Makhombo ya ku nga an’wisi.
-
Ku lunghiselela no hlayisa masi ya mapa leswaku u hunguta makhombo.
-
Mimpimo ni ku phindhaphindha ka madyelo.
-
Swikoxo swo xava masi ya mapa.
REFERENCES
[1] PMTCT 2019 Guidelines South Africa - https://sahivsoc.org/Files/PMTCT%20Guideline%20November%20signed%20PRINT%20v7.pdf
[2] WC HIV consolidated guidelines October 2020 - https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/health/hiv_guidelines_22012020.pdf
[3] Adult Primary care guidelines 2019 South Africa - https://www.knowledgehub.org.za/elibrary/adult-primary-care-apc-guide-20192020-updated


text:
Thekisi ra Ehleketani
Given J Hlongwani
Marion Drew
Helo! Vito ra mina hi mina Ehleketani.
Ndzi yimile laha na manana hi yimele thekisi. Hi ya ekaya.
Laha ndzi fole layini. Manana wa mina u ndzi yimbelelela risimu.
"Tana Tatana wa thekisi a wu swi voni? Hi ku yimerile, mina na Ehleketani!"
Sesi loyi a nga le tlhelo ka mina u yisa tihuku ekaya. Ti ta n'wi tshikelela mandza ku ri a dya.
Vavanuna va vuyela endzhaku ku suka entirhweni. Va ndzi n'wayitelela.
Ndzi twa va yimbela. "Heyi Ehleketani lontsongo, u nga vileri. Thekisi ra ta hi ku hatlisa."
Wansati u hundza kwala a va ri kona. Wansati loyi a ambale kahle swinene. Tintanghu ta yena a ti nga lo saseka lero no ta saseka.
Ti ri "Kwai, kwai Kwai, kwai," loko a famba.
Wanuna loyi u xavisa tinamuneti.
Ndzi rhandza tinamuneti. Ta titimela na ku nyanganya. Xana wa ti tsakela?
Vona! Ku na vavasati lava nga rhwala swo lalela etinhlokweni va ya na swona ekaya. A va tlharihangi lero na ta tlhariha.
Wansati luya u le ku endleni ka misisi.
U ya eku hungaseni ni vanghana va yena namuntlha nimadyambu.
Sweswi ndzi karhele. Manana wa ndzi bebula enhlaneni laha ndzi nga ta wisa.
Wa yimbelela, "Ha kombela Tatana wa Thekisi, u nga hlweri, kokwana u hi yimerile enyangweni."
Hi luya munghana wa mina. Na yena u wisile.
Hi ta fika ekaya ku nga ri khale.
Ehenhla ematilweni ku swinyanyana swi hahaka swi ya ekaya.
Swi fanele swi fika ekaya ku nga si va na xinyami.
Wansati u na masuruvele mo saseka. Ndzi anakanya ku ri u ya xavile edorobeni namuntlha.
Loko ndzi kula ndzi ta tixavela mina na manana masuruvele mo tala.
Manana u le ku karhaleni sweswi.
Ndzi n'wi yimbelela risimu, "Ha kombela Tatana wa Thekisi, xana a wu fiki, hi ku yimerile, mina na mhani."
Yimanyana! Ndzi twa mpfumawulo wa thekisi!
Hi leyi ya ta!
Hi leri thekisi ra hina lerikulu ro tshwuka.
Ri tile ku ta teka mina na manana hi ya ekaya. Ndzi tsakile swinene.
You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:
Thekisi ra Ehleketani
Author - Marion Drew
Translation - Given J Hlongwani
Illustration - Marion Drew
Language - Xitsonga
Level - First paragraphs
© Marion Drew 2014
Creative Commons: Attribution 4.0
Source www.africanstorybook.org


text:
Ribungu
Ribungu i muvala lovu vangiwaka hi ku hlanganisa mavala man'wana. Eka nongonoko wa mavala wa CMYK lowu tirhisiwaka eka vugandlisi na vupfapfarhuti, muvala wa ribungu wu tumbuluxiwa hi ku hlanganisa muvala wo tshwuka, wa ntima na xitshopana,[1][2] kumbe muvala wo tshwuka, wa xitshopana na wa wasi .[3] Kasi, eka nongonoko wa mavala wa RGB lowu tirhisiwaka ku haxa mavala eka tikhompuyuta na ti thelevixini, muvala wa ribungu wu tumbuluxiwa hi ku hlannganisa muvala wo tshwuka na wa rihlaza hi ku pimanisa. Eka vupfapfarhuti, muvala wa ribungu wu vangiwa hi chela muvala wa ntima eka muvala wa tshopi. Ku hlanganisa mavala yo tshwuka-rihlaza-wasi swi endla muvala wa ridaka. Muvala lowu wa ribungu wo vonala ngopfu eka ntumbuluko, naswona wukona eka timhandzi, misava, misisi ya vanhu, muvala wa matihlo na muvala wa nhlonge. Ribungu i muvala wa timhandzi to tiyelela kumbe misava yo nona.[4] Hikuya hi mavonele ya vanhu vale Yuropa na Amerikha, ribungu i muvala lowu nga rhandzekiku ngopfu tan hi leswi muvala lowu wu yelanisiwaka na ku nkwalala, ku bola na vusweti.[5]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Shorter Oxford English Dictionary, (2002), Oxford University Press.
- ↑ Webster's New World Dictionary of the American Language: "A combination of red, blue, and yellow."
- ↑ Oxford English Dictionaries On-LIne: "Of a colour produced by mixing red, yellow, and blue, as of dark wood or rich soil"
- ↑ Shorter Oxford English Dictionary; "of a colour produced by mixing red, yellow, and blue, as of dark wood or rich soil"
- ↑ Heller, Eva, Psychologie de la couleur' -effets et symboliiques, (2009), p. 212-223.


text:
Published
0 356 0
Ka Jeso wa mahala Na waku xava U lava wini? (Between a Jesus you can buy and one that's free which do you want?) Ndziilava ya mahala (I want the free one) Ai angana yini? (What does He have?) Angana vutomi, bya kuhanya Na kuhanyisa, Minkateko be (He has life, life to live and to heal) Hi jeso nwama pfotlosela!(iyoha) Hi jeso nwama pfotlosela (iyo ha!) Hiyena nwama pfotlosela!(iyo ha) Nwama pfotlosela (iyo ha!) (Repeat) (Hina hi hanya mahala ka Yeso!) Hi hanya mahala Hi hanya mahala E ndzeni ka ivhangeli leyi (Loko sathana ahi karhata!) Hita khinsama hansi hi khongela Hita hlula mahala Endzeni ka ivhangeli leyi (Repeat) Loko miringo yiku karhata U nga heli matimba Khinsama hansi U khongela Hikuva uta ku hlulela Hambi swi tika Swi vava U nga heli matimba Hikuva yena, yena ntsena U tami hlulela Abyi xaviwi vutomi ka yeso Hi hanya mahal!, hi hanya mahala Endzeni ka ivhangeli leyi Hita hlula, hita hlula mahala Hita hlula mahala Hita hlula mahala Endzeni ka ivhangeli leyi Woza, pfotlo! Pfotlo! HI HANYA MAHALA - JOYOUS 16 By Mercy Ndlovu


text:
Loko u lava ku endzela eAfrika-Dzonga, u fanele ku sungula u humesa vhisa leyi tirhaka u nga si nghena etikweni. Vhisa yi ta nyikiwa vaendzi va swa vupfhumba kumbe lava va nga na swikongomelo swa swa mabindzu naswona yi tirha nkarhi wo ringana 90 wa masiku.
Matiko man’wana ma pfumelela vanhu ku endzela matiko ya vona va ri hava vhisa, leswi swi vulaka leswaku vaakitiko vo huma ematikweni lama a ma lavi vhisa ku va u endzela eAfrika-Dzonga.
Tivhisa a ti nyikiwi eka timbala ta swihahampfhuka ta ku nghena, naswona vatirhi va le ka timbala ta swa swihahampfhuka va fanele ku sindzisa vakhandziyi ku humesa vhisa va nga si khandziya xihahampfhuka. Loko u fika u ri hava vhisa, vatirhi va swa vupfhumba va boheka ku ku tlherisela etikweni ra ka rikwenu.
Ku ya hi rendzo leri u lavaka ku ri teka, u nga ha endla xikombelo xa Vhisa ya Vaendzi kumbe Vhisa ya Ntleketlo.
Kuma swo tala mayelana na:
- swilaveko swa vhisa
- swilaveko swa ku engetela vhisa ya wena
kumbe u tihlanganisa na Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya.


text:
Bitcoin Yi Fana na Mintlangu
hi @thebitcoinrabbi 2021/01/13open in new window
Ndzi hlamuserile minkarhi yo hlaya leswaku #bitcoin yi tirha njhani naswona yi le ndzhawu yinโwe ku fana na ntlangu wa swa mintlangu. Ndzi vona swi pfuna ku hlamula swivutiso leswi talaka ku vutisiwa:
Q: Xana i mani a nga tumbuluxa beyisibolo?
A: A swi na nkoka. Munhu wunโwana na wunโwana laha misaveni a nga tlanga. A swi na mhaka ku mutumbuluxi wo sungula a lava ku cinca milawu kumbe ku ti hakela tipoyinti kumbe swinโwana. A hi na mhaka ya leswaku u ehleketa yini hi ntlangu wa hina.
Q: Xana i mani murhangeri wa ntlangu?
A: A ku na murhangeri, hinkwerhu hi lo hleketa ku tlanga. Hinkwerhu ha yi tiva milawu na ku yi landzelela, naswona loko wunโwana a kanganyisa wunโwana, va humesiwa eka ntlangu. Loko munhu a tihakela tipoyinti leti a nga riki na tona, a hi nโwi tekeli enhlokweni.
Q: Xana hi swi tiva njhani leswaku milawu a yi nge cinci?
A: Hinkwerhi hi pfumelelanile na yona loko hi sungula ku tlanga, naswona loyi a tsakelaka ku ya emahlweni a tlanga na milawu leyi u ta endla tano, naswona loko va cinca, va nga hlawula ku ya langa kunโwana.
Q: A yi nge hekiwi kee?
A: Hinkwaswo swi le rivaleni eka mani na mani. Hinkwerhu hi nga vona rivala hinkwaro na minkutlunya. Loko ku ri na yoyi a yivelaka, hinkwerhu ha swi tiva leswaku va lahlekile.
Q: Hikokwalahokayini wu ri na nkoka?
A: Hinkwerhu hi ehlekete ku tlanga, kutani i wa nkoka eka hina. Loko wunโwana a tsakela ku hi joyina, u fanele ku pfumelelana ku amukela tipoyinti ta hina na nkoka.
Ndzi vona wu ri na nkoka, kutani i ya nkoka. Nkoka wu teka thlelo ro karhi.
Q: Xana a yi nge yirisiwi?
A: Kumbexana, kambe vanhu va ya emahlweni va tlanga hi tinhonga na bolo, ku nga twisiwi vanโwana ku vava, kutani mfumo wu ga wu yimisa ku tlangiwa, kambe wu nga alela leswaku wu tlangiwa, kambe a va nge yirisi khonsepe ya ku ba bolo hi nhonga, ntlangu wu ta ya emahlweni kunโwana.
Q: Xana ndzi nga joyina?
A: Endla leswi u swi lavaka. Ndzi le ku tiphineni hi ntlangu wa beyisibolo, u nga joyina kumbe u nga HFSP.


text:
Vhulwadze Ha Coronavirus 2019
Vhulwadze ha Coronavirus disease 2019 (COVID-19) ndi vhulwadze hune ha pfukela musi muthu a re na tshi tzhili tsha uvhu vhulwadze o shata vhanwe vhathu.[1] Tshi tzhili itshi tshi pfukiselwa kha vhanwe vhathu musi ho vha na u kwamana vhukati ha muthu a si na tsho na muthu a re na tsho, ngau kwama fhethu ho kwamiwaho nga tshi tzhili muthu ari u fhedza u ralo a fara maṱo, ningo kana mulomo. Tshi tzhili itshi tshi andadziwa nga mare a ne a wa musi muthu a ne a vha na tsho o hoṱola kana o hatsamula.
Muthu munwe na munwe a ne a vha e tsini nga tshi khala tshine tsha vha fhasi ha mithara mivhili ha muthu a ne a khou hoṱola kana u hatsamula a na itshi tshi tzhili u a kona u tshi wana. Na muthu a ne a fara fhethu afha he ha weliwa nga mare o bvaho kha tshihoṱolo kana tshi hatsamulo itshi u ya kona u wana itshi tshi tzhili. Muthu u ya kona u kavhiwa nga itshi tshi tzhili musi o fara fhethu ho kavhiwaho a fhedza a fara maṱo, ningo kana mulomo a songo thoma a ṱamba.[2]
Vhubvo[edit | edit source]
Vhulwadze uvhu ho tumbulwa lwa u tou thoma Wuhan, dorobo khulwane ya vundu Ḽa Hubei ngei China mafheloni a nwaha wa 2019. Ubva tshe vhulwadze uvhu ha tumbulwa, vhu khou phadalala na dzhango loṱhe. Nga dzi 11 Ṱhafamuhwe 2020, vha World Health Organisation vho mbo di vhu khwathusedza sa pandemic. Pandemic ndi vhulwadze vhune ha phadalala ha swika kha mashango manzhi a lifhasi kana lifhasi nga vhuphara. Mashango oṱhe e a kwamiwa nga itshi tshi tzhili nga maanda o vhona u lovha ha vhathu nga vhunzhi. Vho Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, vhane vha vha Mulanguli Zwothe wa World Health Organisation, vho amba vhari, "Hezwi a zwi tou vha khaedu kha vha mutakalo fhedzi, ndi khaedu na kha mihasho yothe uya ngau fhambana, nahone vhathu vhothe vha khou teya u di dzhenisa kha nndwa iyi ya ulwa na uvhu vhulwadze".
Nga dzi 02 Lambamai 2020, Afrika Tshipembe hovha na vhathu vha 1462 vhe vha lingiwa vha wanala vha na tshi tzhili tsha corona. Ha dovha ha vha na vhathu vhaṱanu vhe vha lovha nga mulandu wa uvhu vhulwazde vhu no vhangiwa nga itshi tshi tzhili tsha corona. Fhedzi ho vha na vhathu vha furaru nthihi (31) vhe vha fhola. Vha Muhasho wa Mutakalo wa shango, (National Department of Health), vho amba zwa uri huna khonadzeo ya uri hetshi tshi tzhili tshi fare vhathu vhane vha anganyelwa phesenthe dza furathi Afrika Tshipembe, naho husi nga khathihi.[3]
U itela u fhungudza u andadzea ha itshi tshi tzhili, shango loṱhe lo swika kha tshiimo tshine tsha pfi Lockdown, zwi tshi amba uri vhathu vhothe vha khou teya udzula mahayani vha si ye mishumoni na zwikoloni lwa maduvha a fumbilinthihi. Nga dzi 30 Ṱhafamuhwe 2020, Muphuresidende wa shango Vho Cyril Ramaphosa vho khwaṱhisedza zwa uri ho humbeliwa vha shumeli vha zwa mutakalo vhane vha swika zwigidi zwa fumi uri vhaye midini vha tshi linga vhathu hu u itela u fhungudza mbalo ya vhathu vhane vha kavhiwa nga itshi tshi tzhili.
Tsumba dwadze na dzilafho[edit | edit source]
Tsumba dwadze dza u vhu vhulwadze ha Covid-19 ndi u hotola, u fhisa ha muvhili, u neta na u fhelelwa nga muya. Dzinwe tsumba dzwadze dzi ngavha u vhavha ha misipha, maduda, dangani, u vhavha ha mukulo, u sa kona u fhambanya minukho, na u vhavha ha thumbu.
Arali muthu o kavhiwa nga u vhu vhulwadze, tsumba dwadze dzi thoma u vhonala nga murahu ha maduvha ma vhili uswika kha maduvha a fumiina, fhedzi fhathu vhanzhi vha a thoma u sumbedza idzi tsumba dzwadze nga murahu ha maduvha maṱanu. Vhathu vhanzhi vha do sumbedza tsumba dwadze ṱhukhu ṱhukhu. Ngeno mbalo ṱhukhu ine ya dovha kha tshi imo tsha shishi i tshi ngavha na u balelwa ha zwipida zwa muvhili zwa ngangomu lune vha toda u gidimiselwa sibadela lufherani lwa shishi.
Muthu uya kona u kavhiwa nga itshi tshi tzhili fhedzi a si vhe na tsumba dwadze na nthihi. Izwi zwi vhidzwa upfi asymptomatic. Fhedzi, naho uyu muthu asina tsumba dwadze, uya kona u fhirisela itshi tshi tzhili kha vhanwe. Zwine zwavha zwinwe zwa zwithu zwino ita uri uvhu vhulwadze vhu phadalale nga luvhilo lu hulwane.
Madokotela a ita ndingo dza tshi tzhili tsha corona ngau u dzhiya lududa ngomu ningoni ya muthu ono humbulelwa uri o farwa nga uvhu vhulwadze. Hezwi zwi vhidzwa upfi ndi nasopharyngeal swab. Vhulwadze vhu a kona u dzubululwa nga a shumisa CT scan.
Arali ndingo dza muthu dza vhuya dzi kho sumbedza o farwa nga tshi tzhili, u do iswa sibadela huna a do fhambanywa na vhathu vha sina tsho. Sa izwi hu sina mushonga wau lafha itshi tshi tzhili, vhathu vhanzhi vha do kunda uvhu vhulwadze arali vha wana tshumelo yone ya mutakalo.
U thivhela[edit | edit source]
U phadalala ha vhulwadze vho thivhelwa nga u imela kule na vhanwe vhathu na u sa di wana u fhethu hure na vhathu vhanzhi. Hezwi zwi divhwa nga upfi social distancing. Hune zwa konda usa vha tsini na vhathu, hu tutwedzwa u shumisa labi lino vala khofheni kha nimgo na mulomo (kana muthu a hotola na u hatsamulela kha tissue na ngamu ha tshikudavhavha) na u ambara maglafu. Nga ntha ha hezwo, vhathu vha teya u tamba zwanda tshifhanga tshothe nga tshisibe kana vha shumise tshivhulahazwitzhili tsha zwanda tshi re na alikhoholo lwa mithethe ya fumbili. Tshau fhedzisela vhathu vha eletshedzwa u sa di fara khofheni vha songo tamba zwanda .
Ndaedzi[edit | edit source]
- ↑ "Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it". www.who.int (in English). Retrieved 2020-04-06.
- ↑ CDC (2020-02-11). "Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)". Centers for Disease Control and Prevention (in en-us). Retrieved 2020-04-06.
- ↑ "COVID-19 / Novel Coronavirus South African Government". www.gov.za. Retrieved 2020-04-06.


text:
N'wamba
Malumbe-lumbe axinjini maetlela ni ntsenga, hi va ka nkumbana wa mapala, ntlhovani va ka n'hweti hi ku vonaka hi vukarhi va yi vona hi vurhena, hi vana va Nyalani, hi va ka nkulungwani wo bela valala,u vuya u bela maxaka,hi va ka xikon'wana xa ku hela nurhu, hi va ka Nyamari wa ntima:Elia wa Magezi wa Mukhacani wa Munyamani wa N'wa-Vujaha wa Matsumisi wa Xivongo wa Mphamasi wa Sivama wa Xitohole.
VA KHALE
Nganyata wa Vundisa wa N'wa-Ngudiwani wa Mudlayi wa Mangorho wa Nkolele wa Xinjini wa Rikhati wa Popo N'wamba...(N'wamba swivula nsinya)


text: Tsalwavutomi (Biography) (Ri suka eka Xigiriki, maviti bios (Bιoς), leswi vulaka 'vutomi', na graphein, leswi vulaka 'ku tsala') i xiyenge xa Vutsari kumbe Tifilimi lexi nyikelaka matimu lama heleleke hi swiendleko leswi hlawulekeke evuton'wini bya munhu loyi a tiviwaka swinene. Hambileswi matimu lawa ma nga ha vulavulaka hi marungula yo tumbuluxiwa (fiction) ya munhu, vito leri ri tirhisiwa ngopfu eka vanhu lava hanyeke/hanyaka. Ku hambana na mikomiso ya matimu ya vutomi bya munhu, lama fanaka na Vuxokoxoko bya munhu kumbe papilanhlavutelocurriculum vitae, Tsalwavutomi i rungula leri yaka emahlweni ri xiyisisa vumunhu, swihlawulekisi na xiyimo xa yena emugangeni lowu a hanyaka/hanyeke eka wona.


text:
Tshele
Musi mudini hu tshi pfi hu na tshele ndi musi hu tshi khou wisisiwa mudzimu fhedzi hu so ngo tikiwa ngoma. Tshele dzi vha hone arali huna muthu ano khou vhaisala fhedzi ene a songo tea u tshina nga tshifhinga tshetsho. Arali mudini huna mulwadze vha hawe vhaya ha vho maine vha yo suma muthu wavho ano khou lwala.Arali vho maine vha tshi sedza mulwadze vha vhona o tea u lidzelwa tshele vha vhudza vhane vha mulwadze uri mulwadze u khou fanelwa u lidzelwa tshele.Hu a kuvhanganywa vhathu vha da vha imbelela musi hu tshi khou wisisiwa mudzimu. Tshele a dzo ngo tou fhambanesa na ngom ngauri hu tshi tikwa ngoma tshele dzi a lidzwa namusi hu tshi khou wisiswa mudzimu nga maine tshele dzi a lidzwa. Tshinwe tshifhinga ri wana uri tshele dza vhuya dza fhela, hu mbo di thoma ngoma. Tshifhinga itshi maine o no dzula o ramba malombe awe.


text:
Sw'ambalo
Sw'ambalo ( kumbe Swi ambalo) inguvu yin'wana na yin'wana leyi oloveke naswona leyi mbariwaka emirini wa munhu. Vanhu hivona ntsena swiharhi leswi ambalaka miri wa swona naswona ixihlawulekisi xa ndhavuko eka nhlangano wa vanhu. Nhlayo na muxaka wa sw'ambalo wu titshege eka muxaka wa miri, ndzhavuko na mbangu. Sw'ambalo swin'wana swi yelana na rimbewu ra munhu.
Sw'ambalo swi pfuna no eneta swi kongomelo swo hambana-hambana, kufana na: kutisirhelela eka maxelo, kutisirhelela eka mintirho leyi nga vangaka khombo kufana na ku tlanga e gwitsini kube ku sweka. Swi sirhelela mu ambali eka tindzhawu leti khonyaka, swimilana leswi vangelaka ku n'wayisa, kulomiwa hi swi tsotswana, mintwa na swin'wana hi ku vanga ndzelakano exikarhi ka nhlonge na mbangu. Sw'ambalo swinga thlela swi kufumeta kumbe kutimula munhu eka maxelo. Hi ku engeta, swi thlela swi sirhelela rihanyo, hi ku sivela switsongwatsongwana na tikhemikhali letinga vangaka khombo emirini. Swiambalo swithlela swi sirhelela eka miseve ya Ultraviolet leyi vavisaka nhlonge. Sw'ambalo ixihlawulekisi xa vumunhu, tani hileswi ku hluvuriwa exikarhi kavanhu swinga ha vangela tingana, kumbe ku famba ulo mbyinya swa yila evanhwini.
Masungulo ya Sw'ambalo[Lulamisa | edit source]
Kuhava ndlela yo olova yo tiyisekisa siku leri sw'ambalo swinga tsumburiwa ha rona, kambe kuhlahluviwa ka tinhwala leti kumiweke eka swirhundzu swakhale ku lavetela kwalomu ka malembe ya 42,000 kuya eka 72,000 wa malembe lama hundzeke.[1][2][3][4][5]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Ralf Kittler, Manfred Kayser & Mark Stoneking (2003), "Molecular evolution of Pediculus humanus and the origin of clothing" (PDF), Current Biology 13 (16): 1414–1417, PMID 12932325, doi:10.1016/S0960-9822(03)00507-4, archived from the original on 2008-09-10
- ↑ Stoneking, Mark. "Erratum: Molecular evolution of Pediculus humanus and the origin of clothing". Retrieved March 24, 2008.Template:Dead link
- ↑ "...Lice Indicates Early Clothing Use ...", Mol Biol Evol (2011) 28 (1): 29-32.
- ↑ Reed, David (2007), Pair of lice lost or parasites regained: The evolutionary history of Anthropoid primate lice, BMC Biology
- ↑ "Naked ape: Humans lost body hair long before finding clothes". 2003-08-20. Retrieved 2012-03-13.


text:
Ndzhenga
Ndzhenga wu tala ku mila enhoveni, laha wu vangaka khwati ra mitwa swinene. Murhi lowu wu taleriwile hi mitwa swinene hikokwalaho vanhu a va wu rhandzi ku wu byala emakaya. Murhi lowu a wu kuli ngopfu wu ya ehenhla, kambe wu tala ku kula wu andlala wu khomana na mindzhenga leyinwana yi endla khwati lero tlhuma swinene. Mihandzu ya ndzhenga a yi dyiwi hi vanhu.[1]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Hi nguva ya vuxika ndzhenga wu dzudza matluka kasi loko ku fika nguva ya ximumu wa hluka matluka lamantsongo hi xivumbeko xa wona. Tihunyi ta ndzhenga ti rhandziwa swinene hi vamanana hikuva ta pfurha swinene loko u tshivela ndzilo hi tona. Swiharhi swo fana na mimpfundla na timhunti swi tala ku endla swikhundla swa swona kona ku endlela leswaku swi nga hlaseriwi hi ku olova hi valala va swona.[1]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Ntirho wa Matluka na Marhavi ya Ndzhenga:[Lulamisa | edit source]
Murhi wa ndzhenga wu tshungula vuvabyi bya nchuluko, ku vava ka meno, mukhuhlwana na swirhumbana leswi kumekaka emikolweni. Matluka ya kona ya siriwa, ma cheriwa laha munhu a lumiweke kona hi nyoka kumbe xipamu leswaku ku ta hola. Mati lama humaka ematlukeni loko ma siriwile, ma tshungula ndleve leyi vavaka. Ku hlanganisiwa kamatluka, mahanti na timitsu swi pfula mbeleko eka vaxisati na ku sivela ku vava ekhwirini. Mapa lama humaka loko ku kandziwile timitsu, ma tshungula vuvabyi bya mongolo, vuvabyi bya xiongolela na ku horisa swirhumbana leswi humaka evusikwini.[1]
Ntirho wa Timitsu ta Ndzhenga:[Lulamisa | edit source]
Matluka ya murhi lowu ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya mahlo na mukhuhlwana. Timitsu ta nsinya lowu wu tshungula vuvabyi bya nhlana, nhloko, ku vavisa ka miri na byinwana vuvabyi. Timitsu ta ndzhenga ti hlanganisiwa ni misinya yinwana swi tshungula eka vanhu lava pfumalaka vana.[1][2]
Ntirho wa Mbewu ya Ndzhenga:[Lulamisa | edit source]
Mafurha ma horisa swirhumbana swo nwayisa leswi vuriwaka rhwemburhwembu na vuvabyi bya nhlonge. Loko murhi lowu wu omisiwile, wu tlhela wu kandziwa ku huma mapa, wu tirhisiwa ku sivela ku kuma khwiri na ku nyuhelisa nwana loko wu cheriwa emukapeni leswaku nwana a dya.[1][2]
Mintirho yin'wana:[Lulamisa | edit source]
Mihandzu ya nsinya lowu na mahanti ya kona swi omisisiwa kutani swi tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya swirhumbana leswintsongo na ku tshungula miri wa munhu. Matluka ma ncakunhiwa kunene ku sivela nchuluko ematikweni yo fana na Namibia.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ 2.0 2.1 Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 91.


text:
Vhubvo
Vhadivhi vha manwalo a TshiVenda vha talusa divhazwakale na vhubvo ha Vhavenda ngau fhambana. Vha tikedza mbuno dzavho uya nga mawanwa ka thoduluso dze vha ita. Vhanwe vha vha todulusi vhari Vhavenda vho tumbuka Afrika vhukati vha tshimbila vha tshiya Tshipembe ha Afrika, Rhodesia hune ha vho vhidzwa Zimbagwe namusi.
Huno ha vhanwe vha tenda uri VhaVenda vha bva Igipita.Thikhedzo ya thoduluso
iyi yo di sendeka nga vhutala ha vhutsila he ha wanala tshisikuni tsha zwa sialala(museum). Mawanwa ayo o vhonala e tsumbo ya vhutsila ha mvelele ya Vhavenda.
Fhedzi ha izwi a zwi khwathisedzi vhutanzi ha uri Vhavenda vha bva Igipita sa izwi ayo mawanwa a nga o tou kuvhanganywa nga tshifhinga tsha thengiselano vhukati ha tshakha idzo mbili.
Inwe ya thalutshedzo dza mawanwa a vhubvo ha Vhavenda i sumbedza uri vha bva Tanzania na Malawi. Vhutanzi uho ho di sendeka kha u fana ha manwe a maipfi ane a ambiwa Tanzania na Malawi, sa tsumbo "tshi" ino wanala Tanzania na Malawi i amba zwithu zwono fana na 'tshi"ine Vhavenda vha i shumisa. Vhunzhi ha vhadivhi vha manwalo vha tendelana uri vha tanganedza vhubvo ha Vhavenda ndi Afrika vhukati ngei Congo.Izwi zwi khwathisedzwa nga manwalo o gandiswaho nga vhanwali vha vhatshena.
Thoduluso i hanedzanaho na mawanwa o nwalwaho a fho ntha i sumbedza Vhavenda vho tumbuka Mapungubwe. Khanedzano iyo yo di sendeka nga mawanwa a zwa vhutsila ha mvelele ya Vhavenda. Dzina ili la Mapungubwe, u t
thomani lo vha li tshi divhea nga upfi Maphunguhwe zwine zwa amba fhethu
"hodalesaho dziphunguhwe". Mapungubwe hone hu pfala uri ndi marubini
a Vhavenda. Vhavenda vho ri vha tshi bva afha Mapungubwe vha da vha dzula afha hu no vhidzwa u pfi ndi Venda namusi.
U ya nga kupfesesele uku, Vhavenda vhori vha tshi swika afha hune namusi ha vhidzwa Venda vha wana hu na Vhangona vhane vha di vhidza uri ndi vhone vho Ngwaniwapo. Vhavenda vha khethekanywa na u fhambanywa nga mitupo,thavha, vhubvo, zwikhodo, muano, tshiilwa na mavhulungele.


text:
Re: Bitcoin v0.1 yi humesiwa
hi Hal Finney 2009/01/11open in new window
Satoshi Nakamoto u tsala leswaku:
Ku tivisiwa ka ku hangalasiwa ro sungula ka Bitcoin, sisteme ya khexe ya xielekitironiki yinthswa leyi tirhisaka netiweke ya tintangha ku sivela ku hakela u vuyelela. A yi kumeki ndhawu yinโwe naswona a yin a sevhara kumbe vulawuri bya le xikarhi.
Vona bitcoin.org ku kuma swifaniso.
Linki yo dawuniloda: http://downloads.sourceforge.net/bitcoin/bitcoin-0.1.0.rar
Hoyohoyo eka Satoshi eka vuhangalasi byo sungula. Ndzi lava ku yi ringeta.
Ntsengo wa vuhangalaki wu ta va 21,000,000 wa tikhoyini. Ti ta hangalasiwa eka tinodi ta netiweke loko ti endla tibuloko, hi ntsengo lowu nga tsemiwa hi hafu eka nkarhi wa 4 wa malembe yanโwana na yanโwana.
Malembe ya 4 yo sungula: 10,500,000 wa tikhoyini eka
malembe ya 4 lama taka: 5,250,000 wa tikhoyini eka
malembe ya 4 lama taka: 2,625,000 tikhoyini eka
malembe ya 4 lama taka: 1,312,500 wa tikhoyini na swo tala...
I mhaka yo tsakisa leswaku sisteme yi nga endliwa ku kota ku pfumelela nhlayo ya makizimamu yo karhi ya tikhoyini leti nga se tshamaka ti va kona. Ndzi vona onge miehleketo hi leswaku ntsengo wa ntirho lowu lavekaka ku endla khoyini yintshwa wu ta tika eka nkarhi lowu taka.
Xiphiqo lexi nga kona hi mali yintshwa i nkoka wa yona. Hambi ku nga tekeli enhlokweni swiphiqo swo toloveleka leswi ku nga riki na loyi a nga swi amukelaka xivhechuwali, ka ha ri na ku tikeriwa ko ta na marito mo seketela nkoka wa non-zero wa tikhoyini.
Tanihi xitoloveto, ehleketa leswaku Bitcoin yi humelerile naswona i ndlela ya sisteme yo hakela leyi nga tshembhiwa emisaveni hinkwayo. Kutani ntsengo hinkwawo wa mali wu fanele ku ringana na ntsengo wa nkoka wa rifuwo leri nga emisaveni hinkwayo. Mpimo wa nkarhi wa sweswi wu ringanyetiwile eka ntsengo wa rifumo ra mindyangu emisaveni hinkwawayo wa ku suka eka $100 trilliyoni ku fikela eka $300 trilliyoni. Na 20 mamiliyoni ya tikhoyini leti khoyini yinโwe yi nga na nkoka wa $10 wa mamiliyoni.
Kutani swa endleka leswaku ku endliwa khoyini namunthla hi tisente titsongo ta nkarhi wa khomphyuta leyi nga vaka ku beja ka kahle, leyi nga hakelaka 100 wa mamiliyoni ku fikela 1! Hambiloko tiodo ta Bitcoin to fikela laha a ti tshembhisi, yi kwalomu ka 100 wa mamiliyoni eka yinโwe? Mhaka yo ehleketa hi yona...
Hal
The Cryptography Mailing List Unsubscribe by sending "unsubscribe cryptography" to majord...@metzdowd.com


text:
Mugwava
Mugwava wu kumeka enhoveni na le kaya. Murhi lowu wu mila hi ku olova swinene, naswona mihandzu ya wona yi dyiwa hi vanhu na swihari swa nhova, yi tlhela yi xavisiwa etimakete ta mihandzu..[1]
Nhlamuselo[Lulamisa | edit source]
Murhi lowu wu mila hi ku olova swinene ku fana na loko munhu a dyile mihandzu leyi, kutani a ya tirhuma emakhwatini wu sala wu mila loko mpfula yi na. Mugwava wa byariwa na le kaya hikuva na wona i wunwana wa misinya ya mihandzu ku fana na misinya ya milamula, manghozi na yinwana misinya. Mihandzu yi dyiwa hi vanhu na misinya swa nhova, yi tlhela yi xavisiwa etimakete ta mihandzu. Loko murhi lowu wu byariwile ekaya, wu endla ndzhuti wa kahle lowu dzudzekaka matluka hi nguva ya xixika ku fana na misinya yinwana kasi hi ximunwana wa hluka matluka na wona.[1]
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Matluka ya mugwava ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya mukhuhlwana. Ku swekiwa matluka ku nwiwa mati ya kona ma hlanganisiwile na matluka ya mugamugamu. Ku tekiwa xuka u tikhumbumeta hi rona kutani u koka nkahelo wa kona, u dzuka nyuku. Loko munhu u huma kwalani u ta va a tshungulekile eka mukhuhlwana lowu a wu n`wi khomile. matluka ma tirhisiwa ku tshungula mikarhi yinwana ku tirhisiwa mahanti na timitsu. Matluka ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya nchuluko. Matluka ya murhi lowu nakambe ma nga pfuneta ku tshungula vuvabyi byi fana na vuvabyi bya chukele, mukhuhlwana, tialisa, swilondzo na malariya. Matluka ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya chukele etikweni ra Kapa.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.


text:
Demokhrasi
Demokhrasi (Kumbe δnuokpatίa, dēmokratía hi xigriki, leswivulaka "Mfumo wa vanhu"), i xiyimiso xa hulumendhe laha va akatiko va hlawulaka vayimeri vavona leswaku va aka mfumo na Phalamendhe.[1] Mfumo wa xidhemokhrasi wu tiviwa tani hi "mfumo wa ntalo wa vanhu".[2] Hindlela yin'wana mfumo wa xidemokhrasi i xiyimiso xofuma lava mintlimbo naku ololoxiwa ka yona swititshege eka leswi vanhu vaswi endlaka, kambe kuri hava loyi anga na matimba, kumbe mbuyelo yakona. Leswi endla leswaku mintlawa hinkwayo yi phikizana ku fuma.[3]
Hikuya hi N'wa tipolitiki Larry Diamond, Demokhrasi yina swiyenge swa mune: (a) Xiyimiso xatipolitiki xo langha no cinca hulumendhe hi ku tirhisa nhlawulo lowu ntshuxekeke; (b) Kunghenelela ka va akatiko eka swatipoliki na vutomi bya vanhu; (c) Kusirhelela timfanelo ta ximunhu ta vaakatiko hinkwavo, kuhlanganisa na (d) Mfumo wa nawu, laha nawu na vulandzeleri bya wona byi endliwaka hi ku ringana eka vanhu hinkwavo.[4]
References[Lulamisa | edit source]
- ↑ Oxford English Dictionary: Democracy.
- ↑ "Democracy – Definition of Democracy by Merriam-Webster".
- ↑ Przeworski, Adam (1991). Democracy and the Market. Cambridge University Press. pp. 10–14.
- ↑ Diamond, L., Lecture at Hilla University for Humanistic Studies January 21, 2004: "What is Democracy"; Diamond, L. and Morlino, L., The quality of democracy (2016).


text:
Minthlaveko
Minthlaveko i ntokoto wun'wana na wun'wana [1][2][3] wa vumunhu lowu fambisanaka na matirhele lama tlakukeke ya miehleketo wuthlela wu fambelana na ntsako kumbe gome.[4] Minhlahluvo yaSayensi, yahava ntwanano eka nhlamuselo ya minthlaveko ya munhu. Minthlaveko hakanyingi yi yelana na matitwele, matshamelo ya munhu, mboyamelo na swisusumeti swa vumunhu.[5] Eka tidyondzo tin'wana, miehleketo yi hlohlotela ngopfu minthlaveko ya vumunhu. Vanhu lava va endlaka swilo hi kuya hi minthlaveko ya vona, vanga ha tikomba vangari ku ehleketeni, hambi swiritano m'ehleketo ya vona yi teka xiphemu eka swiboho swa vona. Hixikombiso, ku twisisa leswaku hi ngava hiri ekhombyeni ku hlanganisa na kutlakuka ka mintirho ya hina ya miri (Ku thlakuka ka kuba ka mbilu na ku hefemula, nyuku, na ku tiya ka misiha), iswilaveko leswi fambisanaka na ku chava. Tidyondzo tin'wana ti xungeta leswaku minthlaveko yinga pfuka handle ka miehleketo yo karhi.
Minthlaveko yi rharhanganile. Hikuya hi mindzavisiso yo xungeta, kuna matitwele yo karhi lawa mavangaka ku cinca ka mathsamele kumbe miehleketo leyi yithelaka yi hlohlotela mahanyele ya hina.[6] Tidyondzo ta minthlaveko to yelanisa minthlaveko na switwi swa miri leswi swi kotaka kutwa kuya hi minthlaveko leyi hinga eka yona. Minhtlaveko yi thlela yi fambelana na mahanyelo na mintolovelo ku ya hi munhu na munhu. Vanhu lava pfumalaka tingana vakota ku phofula minthlaveko ya vona hi ku olova, kasi vanhu lavangana tingana va tala ku tumbeta minthlaveko ya vona eka vanhu kulori. Hakanyingi minthlaveko yi hlohlotela no susumeta munhu, kungava nsusumeto wo biha kumbe lowunene.[7] Hikuya hi mavonele man'wana, minthlaveko ayi vangi mahanyelo kumbe swiboho swokarhi eka munhu, kambe yova swikombiso ntsena swa vumunhu, leswi hlanganisaka nsusumeto, matitwele, matikhomele, na tindlela tin'wana to ehleketa, kambe hinkwaswo leswi a swi endli minthlaveko.[8]
Eka malembe ya khume mbirhi lama hundzeke, kuvonakele ku engeteleka ka mindzavisiso eka minthlaveko ya vumunhu, leyi ndlandlvuxeke vutivi eka tidyondzo ta mahanyele ya vanhu, matirhele ya byongo, Vutshunguri, Matimu na Sayensi ya tikhompuyuta. Tidyondzo leti ti ringeta ku hlamusela masungulo, matirhele na muxaka wa minthlaveko. Tindyondzo ta manguva lawa ti lavisisa matirhele ya minthlaveko naswona ti hlanganisa na ku tumbuluxa minchumu leyi nga tirhisiwaka ku vangela minthlaveko. Ku engetela kwalano ku tirhisiwa ka ti PET scans na ti fMRI scans swipfuna ku lavisisa matirhele ya yi byongo kuya hi minthlaveko.[9]
"Minthlaveko yinga ha hlamuseriwa tani hi ntokoto lowu nene kumbe lowo biha lowu yelanaka na mintirho yokarhi ya mi ehleketo." Minthlaveko yi vangela kucinca eka mahanyelo na maendlele ya swilo eka munhu. Ntirho wa minthlaveko ekusunguleni akuri ku hlohlotela kumbe ku susumeta munhu ku hanya no endla swilo hindlela yo karhi leswaku a sirheleleka. Minhtlaveko yi vangiwa hi ku cinca ko karhi kalendzeni kumbe kale handle ka switwi swa miri.[10]
Minthsaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Panksepp, Jaak (2005). Affective neuroscience : the foundations of human and animal emotions ([Reprint] ed.). Oxford [u.a.]: Oxford Univ. Press. p. 9. ISBN 0-19-509673-8. "Our emotional feelings reflect our ability to subjectively experience certain states of the nervous system. Although conscious feeling states are universally accepted as major distinguishing characteristics of human emotions, in animal research the issue of whether other organisms feel emotions is little more than a conceptual embarrassment"
- ↑ Damasio, AR (May 1998). "Emotion in the perspective of an integrated nervous system.". Brain research. Brain research reviews 26 (2-3): 83–6. PMID 9651488.
- ↑ Davidson, edited by Paul Ekman, Richard J. (1994). The Nature of emotion : fundamental questions. New York: Oxford University Press. pp. 291–93. ISBN 0195089448. "Emotional processing, but not emotions, can occur unconsciously."CS1 maint: Extra text: authors list (link)
- ↑ Cabanac, Michel (2002). "What is emotion?" Behavioural Processes 60(2): 69-83. "[E]motion is any mental experience with high intensity and high hedonic content (pleasure/displeasure)."
- ↑ "Theories of Emotion". Psychology.about.com. 13 September 2013. Retrieved 11 November 2013.
- ↑ Scirst=Daniel L. (2011). Psychology Second Edition. 41 Madison Avenue, New York, NY 10010: Worth Publishers. p. 310. ISBN 978-1-4292-3719-2.
- ↑ Gaulin, Steven J. C. and Donald H. McBurney. Evolutionary Psychology. Prentice Hall. 2003. ISBN 978-0-13-111529-3, Chapter 6, p 121-142.
- ↑ Barrett, L.F. and Russell, J.A. The psychological construction of emotion. Guilford Press. 2015. ISBN 978-1462516971.
- ↑ Cacioppo, J.T & Gardner, W.L (1999). Emotion. "Annual Review of Psychology", 191.
- ↑ Schacter, D. L., Gilbert, D. T., Wegner, D. M., & Hood, B. M. (2011). Psychology (European ed.). Basingstoke: Palgrave Macmillan.


text:
Wikipedia:Tutorial (Wrap-up and more info)
Haku amukela · Tutorial · Cheatsheet · FAQ · Swikomba-ndlela · Mpfuno · Tafula ra mpfuno · Media copyright questions · Tafula ra Swikombo
Hatiyiseka leswaku utiva swilo swankoka leswi ringanaka ku kupfumelela ku pfuneta laha wikipediyene leyi ya Xitsonga. Xana una mavonele kumbe swibumabumelo hi vuleteri lebyi byo koma? Xna swikona leswei kayiveleke? Hitivise swona eka Tluka ra mbulavuriswano. Loko ulava mpfuno lowu engetelekeke, tluka-nkulu rampfuno u ta rikuma Laha.
Xana kuni swinwana unga swidyondzaka kutlula laha?
Vuleteri lebyi byikomisiwile, kambe unga ya emahleni no dyondza hi wikipediya leyi. Landzelela minkongomiso leyi landzelaka.


text:
81Hi mhaka ya swakudya leswi humeseriwaka swikwembu swa hava, hi tala ku vula leswaku hi ni vutivi hinkwerhu. Kambe vutivi byo tano byi nyika munhu ku tikurisa, kasi rirhandzu ra aka. 2Loko munhu a ehleketa leswaku ú tiva xa nchumu, a nga si tiva nchumu hilaha a fanelaka ku tiva hakona. 3Kambe loko munhu a rhandza Xikwembu, ú tiviwa hi xona.
4Loko ku ri ku dya leswi humeseriweke swikwembu swa hava, hi tiva leswaku “xikwembu xa hava a hi xilo xa nchumu emisaveni”, ni leswaku “ku ni Xikwembu xi ri xin'we ntsena, ku hava xin'wana.” 5Hambiloko swilo swo vuriwa “swikwembu”, swi ri kona etilweni kumbe emisaveni — tanihi leswi kunene swikwembu swi nga tala ni tihosi ti nga tala — 6eka hina ku ni Xikwembu xin'we ntsena, Tatana loyi swilo hinkwaswo swi humaka eka yena, na hina hi hanyelaka yena; naswona ku ni Hosi yin'we ntsena, Yesu Kriste loyi hinkwaswo swi taka hi le ka yena, na hina hi hanyaka hikwalaho ka yena.
7A hi hinkwavo lava nga ni vutivi lebyi; leswi vanhu van'wana va ha toloveleke swikwembu swa hava, va dya swakudya swa vona wonge hi loko swi ri leswi humeseriweke swikwembu leswi, kutani ripfalo ra vona ri nyamile hikwalaho ka ku tsana ka vona. 8Swakudya a swi nga hi tshineti kusuhi ni Xikwembu; hambiloko hi nga dyi, a hi lahlekeriwi hi nchumu, hambiloko hi dya, a hi bindzuli nchumu. 9Kambe tivoneleni leswaku ku ntshunxeka ka n'wina loku, ku nga hundzuki xikhunguvanyiso eka lava tsaneke. 10Hikuva loko munhu la tsaneke a ku vona wena la nga ni vutivi, u ri karhi u dya swa swikwembu swa hava egandzelweni ra swona, xana munhu loyi a nga ka a nga tiyisiwi eripfalweni ra yena ku dya leswi humeseriweke swikwembu sweswo xana? 11Kutani makwenu loyi a tsaneke, loyi Kriste a n'wi feleke, wa onhaka hi mhaka ya vutivi bya wena. 12Loko mi dyohela vamakwenu hi ndlela leyi, ni ku onha mapfalo ya vona lama tsaneke, mi dyohela Kriste. 13Hikokwalaho, loko swakudya swi khunguvanyisa makwerhu, ndzi nga ka ndzi nga ha dyi nyama ni siku ni rin'we, leswaku ndzi nga tshuki ndzi vangela makwerhu ku khunguvanyeka.


text:
Sayensi ya mahanyele
Sayensi ya mahanyele i xiyenge lexi kulu xa tidyondzo talehenhla, leti yelanaka na nhlangano wa vanhu na vuxaka exikarhi ka vanhu. Tidyondzo ta Sayensi ya mahanyele tihlanganisa, Tidyondzo ta ikhonomi, Ntivo-mbangu, vuhandzi, Nawu na tindzimi.
Matimu[Lulamisa | edit source]
Matimu ya tidyondzo ta Sayensi ya mahanyele masungula endzaku ka malembe ya 1650, laha kuveke na ku cinca lokukulu eka vutivi bya Sayensi. Sayensi ya mahanyele yi rhumbuke kusuka eka Filosofi ya kupfukela mfumo ka minkarhi yeleyo. Sayensi ya mahanyeleo yi sukela eka Sayensi hixitalo, leyi hlanganisaka vutivi lebyi hleriweke hikuya hi nhluvuko na mahanyele ya vanhu.[1][2]


text: 26 Mitlawa ya varindzi va tigede+ a yi yime hi ndlela leyi: Eka vana va Kora, Mexelemiya+ n’wana wa Kore wa vana va Asafa.2 Vana va Mexelemiya hi lava: mativula a ku ri Zakariya, wa vumbirhi ku va Yediyayele, wa vunharhu ku va Zebadiya, wa vumune ku va Yataniyele,3 wa vuntlhanu ku va Elami, wa vutsevu ku va Yehohanani wa vunkombo ku va Eliyeho-enayi.4 Vana va Obede-edomu hi lava: mativula a ku ri Xemaya, wa vumbirhi ku va Yohozabadi, wa vunharhu ku va Yowa, wa vumune ku va Sakara, wa vuntlhanu ku va Nethanele,5 wa vutsevu ku va Amiyele, wa vunkombo ku va Isakara, wa vunhungu ku va Pewuletayi; hikuva Xikwembu a xi n’wi katekisile.6 Naswona Xemaya n’wana wakwe a velekeriwa vana lava a va ri tindhuna ta mindyangu ya vona, hikuva a va ri tinhenha leti nga ni vuswikoti.7 Vana va Xemaya hi lava: Otini, Refayele, Obede, Elizabada; naswona vamakwavo ku nga Elihu na Semakiya na vona a va ri vavanuna lava nga ni vuswikoti.8 Vavanuna lava hinkwavo a va ri vana va Obede-edomu. Vona ni vana va vona ku katsa ni vamakwavo a va ri vavanuna lava nga ni vuswikoti naswona a va wu fanelekela ntirho, a va ri 62 naswona a va ri vana va Obede-edomu.9 Mexelemiya+ a a ri ni vana ni vamakwavo ku nga vavanuna va 18 lava a va ri ni vuswikoti.10 Hosa n’wana wa Merari na yena a a ri ni vana. Ximri a a ri ndhuna naswona hambileswi a a nga ri mativula, a hlawuriwe hi tata wakwe ku va ndhuna,11 wa vumbirhi a ku ri Hilkiya, wa vunharhu ku va Tebaliya kasi wa vumune a ku ri Zakariya. Vana hinkwavo ni vamakwavo va Hosa a va ri 13.12 Eka mitlawa leyi ya varindzi va tigede, tindhuna a ti ri ni mitirho leyi fanaka ni leyi endliwaka hi vamakwavo leswaku va tirha endlwini ya Yehovha.13 Hiloko va hoxa vuhlolotwana,*+ lavatsongo ni lavakulu hi ku ya hi mindyangu ya vona, bya gede yin’wana ni yin’wana.14 Vuhlolotwana* bya le vuxeni byi kombe Xelemiya. Eka Zakariya n’wana wakwe, mutsundzuxi wo tlhariha, vuhlolotwana byi kombe en’walungwini.15 Obede-edomu byi n’wi kombe edzongeni, kasi vana vakwe+ va averiwe ku rindza switlati.*16 Xupimi na Hosa+ byi va kombe evupeladyambu ekusuhi ni Gede ya Xalekete endleleni leyi tlhandlukaka, ntlawa wa varindzi a wu fambisana ni ntlawa wun’wana wa varindzi;17 evuxeni a ku ri ni Valevhi va tsevu; en’walungwini a ku ri ni mune wa vona hi siku; edzongeni a ku ri ni mune wa vona hi siku; kasi eswitlatini*+ a va ri vambirhimbirhi;18 erikupakupeni* ku ya evupeladyambu endleleni leyikulu a va ri mune,+ kasi erikupakupeni a va ri vambirhi.19 Leyi a ku ri mitlawa ya varindzi va tigede ya vana va Kora ni vana va Merari.20 Eka Valevhi, Ahiya a a ri mulanguteri wa xuma lexi nga endlwini ya Xikwembu xa ntiyiso ni hinkwaswo leswi nyikeriweke eka Xikwembu.+21 Eka vana va Ladani: vana va Vagerixoni lava nga va Ladani, tindhuna ta mindyangu ya Ladani wa Mugerixoni, a ku ri na Yehiyeli,+22 ni vana va Yehiyeli, Zetamu ni makwavo Yuwele. A va ri valanguteri va xuma lexi nga endlwini ya Yehovha.+23 Eka va ka Amirama, va ka Izihara, va ka Hebroni ni va ka Uziyele,+24 Xebuwele n’wana wa Gerixomu n’wana wa Muxe a a ri mulanguteri wa switlati.*25 Loko ku ri vamakwavo, eka Eliyezere+ a ku ri na Rehabiya+ n’wana wakwe, Yexaya n’wana wakwe, Yoramu n’wana wakwe, Zikiri n’wana wakwe na Xelomoto n’wana wakwe.26 Xelomoto loyi ni vamakwavo a va ri valanguteri va xuma hinkwaxo lexi nyikeriweke eka Xikwembu,+ lexi nyikeriweke hi Hosi Davhida,+ tindhuna ta mindyangu,+ tindhuna ta vanhu va magidi, tindhuna ta vanhu va madzana ku katsa ni tindhuna ta masocha.27 Leswi va nyikeleke ha swona eka Xikwembu a swi huma eka leswi va swi phangeke+ loko va lwa tinyimpi,+ a swi nyikeriwa leswaku va hlayisa yindlu ya Yehovha;28 ni hinkwaswo leswi Samuwele muvoni wa swivono,+ Sawulo n’wana wa Kixi, Abinere+ n’wana wa Nere na Yowabu+ n’wana wa Seruya+ va swi nyikeleke eka Xikwembu. Xin’wana ni xin’wana lexi a xi nyikeriwa a xi hlayisiwa hi Xelomiti ni vamakwavo.29 Eka va ka Izihara,+ Kenaniya ni vana vakwe a va nyikiwe ntirho ehandle ka yindlu ya Xikwembu, a va ri tindhuna ni vaavanyisi+ eIsrayele.30 Eka va ka Hebroni,+ Haxabiya ni vamakwavo ku nga vavanuna lava nga ni vuswikoti va 1 700, a va ri vakongomisi va Israyele exifundzheni lexi nga le vupeladyambu bya Yordani, a va endla ntirho hinkwawo wa Yehovha ni wa hosi.31 Eka va ka Hebroni, Yeriya+ a a ri ndhuna ya vona hi ku landza mindyangu ya vatata wa vona. Hi lembe ra vu-40 ra ku fuma ka Davhida+ ku laviwe vavanuna lava nga tinhenha leti nga ni vuswikoti naswona va kumeke eYazere+ eGiliyadi.32 Vamakwavo ku nga vavanuna lava nga ni vuswikoti, tindhuna ta mindyangu, a va ri 2 700. Hiloko Hosi Davhida a va endla tindhuna ta va ka Rhuveni, va ka Gadi ni hafu ya nyimba ya Manase, leswaku va endla mitirho leyi khumbaka timhaka ta Xikwembu xa ntiyiso ni ya hosi.


text:
111Nahaxi wa Muamoni a huma nyimpi a ya rhendzela muti wa Yabexe-Giliyadi, kutani vavanuna hinkwavo va Yabexe va ku ka Nahaxi: “Hi pfumelele ku endla xinakulobye na wena, kutani hina hi ta ku tirhela.” 2Kambe Nahaxi wa Muamoni a va hlamula a ku: “Ndzi ta pfumela ku endla xinakulobye na n'wina, loko ndzi rhange hi ku xokola tihlo ra xinene ra un'wana ni un'wana wa n'wina, kutani hi mukhuva wolowo, ndzi ta va ndzi vangele Vaisraele hinkwavo exisandzo.” 3Kutani vakulukumba va Yabexe va ku ka yena: “Hi nyike masiku ya 7 leswaku hi ta rhuma vanhu etikweni hinkwaro ra Israele. Loko ku nga ri na loyi a nga hi lamulelaka, hi ta huma hi ta tinyiketa eka wena.” 4Loko varhumiwa va fika eGibeya emutini wa Sawulo, va rungulela vanhu va tiko timhaka leti, kutani hinkwavo va tlhava mukhosi.
5Enkarhini wolowo, Sawulo a a ri karhi a vuya hi le masin'wini, a landza xipani xa tihavi hi le ndzhaku; a vutisa a ku: “Xana ku lo humelela yini, leswi vanhu va rilaka, xana?” Hiloko va n'wi tivisa timhaka leti teke ni vavanuna va le Yabexe. 6Loko Sawulo a twa timhaka teto, a tala hi Moya wa Xikwembu swinene, a kariha ngopfu; 7kutani a teka tihavi timbirhi, a dlaya a tsemelela nyama ya kona, a rhuma vanhu va yi yisa etikweni hinkwaro ra Israele, ni xitiviso lexi nge: “Munhu un'wana ni un'wana la alaka ku huma nyimpi a landza Sawulo na Samiele, tihavi ta yena ti ta tsemeleriwa hi ndlela yoleyo.” Kavaloko va ngheniwa hi ku chava HOSI Xikwembu, kutani va huma hinkwavo, ku nga sali munhu ni un'we. 8Sawulo a va xaxameta emutini wa Bezeki: Vavanuna va Israele a va ri 300 000, ni va le Yuda a va ri 30 000. 9Kutani va ku ka varhumiwa lava teke hi le Yabexe: “Fambani mi ya tivisa vanhu va Yabexe-Giliyadi leswaku mundzuku ninhlekanhi, va ta va va ponisiwile.” Loko vaaki va Yabexe va twa timhaka leti vuyaka ni varhumiwa, va tsaka ngopfu, 10kutani va ku ka Vaamoni: “Mundzuku, hi ta huma hi ta tinyiketa eka n'wina, kutani mi ta endla ha hina hilaha mi rhandzaka hakona.”
11Hi siku leri tlhandlamaka, Sawulo a avanyisa vavanuna va yena hi mintlawa minharhu, kutani va nghena emixaxeni ya Vaamoni ka ha ri mpundzu, va va hlasela ku fikela ninhlekanhi. Lava poneke va hangalaka, un'wana ni un'wana a khoma ndlela ya yena. 12Hiloko vanhu va ku ka Samiele: “Xana i mani loyi a nga te: ‘Sawulo a nga ka a nga hi fumi!’, xana? Hi nyikete vanhu lava, hi va dlaya.” 13Kambe Sawulo a hlamula a ku: “Namuntlha a ku nga dlayiwi munhu ni un'we, hikuva hi rona siku leri HOSI Xikwembu xi poniseke Vaisraele ha rona.” 14Kutani Samiele a ku ka vona: “Tanani hi ya eGiligala, hi ya tiyisa vuhosi bya Sawulo kona.” 15Kavaloko vanhu hinkwavo va tshirimukelava tshirimukela, kumbe: va khitikelana va ya ... eGiligala, va fika va veka Sawulo kwale Giligala leswaku a va hosi emahlweni ka Xikwembu; va humesa magandzelo ya xinakulobye emahlweni ka HOSI Xikwembu kona kwale, kutani Sawulo ni vavanuna hinkwavo va Israele va dya nkhuvo va tsakile ngopfu.


text:
Dr Peter Magubane, muteki wa swinepe na mahungu wotiveka swinene emisaveni hinkwayo, u velekiwe hiti 18 January 1932 e Vrededorp laha anga kulela e Sophiatown. U hlohleteriwe swinene hi tata wakwe kuva a teka swinepe, loko tata wakwe loyi a xavisa mihandzu an’wi xavele Kodak Brownie camera loko Peter ahari nwana wa xikolo.
Ntirho wakwe wo teka swinepe wusungule hinkarhi wa Afrika Dzonga loko yi lwela ntshuxeko. Ntirho wa ximfumo wa Dr Peter Magubane wo teka swinepe wusungule hi 1955 endzhaku kaloko atava a sungule kutirha eka Drum magazine tani hi muchayeri na ntsumi. Anga hlwelangi kutikumela ntirho tani hi mupfuneti e darkroom ya Jurgen Schadeberg.
Ntirho wakwe wosungula akuri kuya teka swinepe eka nhlengeletano ya 1955 ya African National Congress. A tirhisa camera yakwe ku teka swinepe swa ntokoto naku hlupheka ka vantima va Afrika Dzonga hinkarhi wa xihlawuhlawu. Swinepe leswi swifikelele misava hinkwayo ya vuteki bya mahungu laha aswi kombeta xihlawula mbala lexi axi humelela laha Afrika Dzonga hinkarhi walowo.
Lexi i xitori xa wanuna wa kahle swinene loyi atwa kuvava swinene loko swinwani swa swinepe swayena swinga fikeleli vateki va mahungu va misava hikuva phorisa rin’wi tekele filimi ya camera kutlula kuva phorisa rinwana rinwi tshove nhompfu.
Peter ari kona ku hlayisa leswi aswi humelela hi camera ya yena loko ku kombisiwa kuvilela ehenhla ka milawu ya mapasi, ku humelela ka Umkhonto we Sizwe, ku khomiwa ka Nelson Mandela rosungula, Rivonia Trial, naku yirisiwa ka ANC, madzolonga ya Sharpeville, ku tlakuka ka vandla ra Steve Biko ra Black Consciousness Movement, xikanwe na mpfilu mpfilu wa machudeni ya Soweto.
Eka madzolonga ya machudeni e Soweto ubyele machudeni lava ava kombisa kuvilela leswaku “A struggle without documentation is no struggle”. Hikuva a hoxe xandla eka madzolonga yale Soweto, yindlu yakwe yitshwile hindzilo naswona uvuye aya pfaleriwa na vateki va mahungu vanwana va vantima kuringana 123 wa masiku.
Xikombelo xa yena xa 1957 xa leswaku ava xirho xa ntlawa wa lavobasa va Photographic Society of South Africa xivuye xi ariwa. Kutani vateki va swinepe va Drum vavuye va sungula nhlangano wopfumala xihlawula mbala wa Progressive Photographic Society hi 1961. Dr Magubane ari mutekiwa swinepe wosungula e Afrika Dzonga kuva na nkombiso wa yena.
Vathori vakwe eka Rand Daily Mail van’wi akele darkroom ya kwe. Milawu ya tiko ra Afrika Dzonga hinkarhi walowo ayinga pfumeli leswaku a tirhisa darkroom yinwe na vatirhi kulobye vakwe va valungu. Ari muteki wa swinepe wosungula wa wantima eka phepha hungu leri naswona a thoriwile kusukela hi 1967 kuya fikela 1980. Leswi aswi katsa na 5 wa malembe lawa ayirisiwile kufikela hi 1975. Hinkarhi lowu utekiwe a vekiwa khotsweni laha a tshama ari yexe kuringana 98 wa masiku na ntsevu wa tinhweti.
Dr Magubane utlhele a langutana no xanisiwa swinene, ku bukuteriwa, timbanga ta matlulu ya xibalesa, nkarhi woleha waku khotsiwa naku xanisiwa ari ekhotsweni. U baleseriwile kuringana ka 17 eka nkosi wa xichudeni e Natalspruit. U tshamile 586 wa masiku apfaleriwe ari yexe e khotsweni hi 1969.
A tshama a tumbetile camera yakwe a tumbetela maphorisa. A yi tumbeta endzeni ka bibele leyi ayi susiwe maphepha endzeni, endzeni ka jazi rakwe, eka carton ya meleke kumbe endzeni ka hafu ya xinwa. A endla onge udya xinkwa kasi ule ku tekeni ka swifaniso. U tshamile nkarhi nyana e London emasunguleni yava 1960s naswona a tirhela Time magazine exikarhi ka 1978 na 1980.
Utlhele aya tshama nyana e New York kusukela hi 1980. Utlhele a tirha eka maphepha hungu yofana na National Geographic, Life, New York Times, Washington Post, Paris Match na Sports Illustrated. Va United Nations kuve van’wana valava a tirha na vona. Ku hanyisana na Nelson na Winnie Mandela, hinkwaswo tani hi ntirho na vunghana,swi sungule hiva 1950s.
Ari muteki wa swinepe wa ximfumo wa Madiba kusukela loko a huma e khotsweni kuya fikela eka malembe yosungula yavu President. Dr Magubane u kote ku teka swinepe swa mimpfilungano hinkwayo leyi ayiri kona laha tikweni kufikela loko tiko ra Afrika Dzonga riya eka xidimokirasi. Uvuye a hundzuluxa tihlo rakwe laha a teka swinepe swa mindzhavuko leyi ayiri kona eka Afrika Dzonga lontshwa.
Dr Magubane u tekela ngopfu e nhlokweni sagwadi rakwe ra South African Order of Meritorious Service Silver Class II, leri ari nyikiwile hi President Nelson Mandela. A tiveka swinene hikuva a veka camera yakwe etlhelo a yimisa kudlawa ka vanhu. Eka sweswo a xiximiwe hi sagwadi ra American National Professional Photographers Association Humanistic Award.
Ari muntima wosungula wa Afrika Dzonga ku hlula eka Press Photo of the Year hi 1958. Una ti honorary doctorates ta 9 naswona uxiximiwe hi sagwadi ra Cornel Cappa Lifetime Achievement Award kusuka eka International Center of Photography e New York.
Masagwadi yanwana ya katsa, Robert Capa Award, Special Missouri Honor Medal for Distinguished Service in Journalism, Martin Luther King Luthuli Award, a Lifetime Achievement Award kusuka eka Mother Jones Foundation na Leica Cameras, xikanwe na Fellowship by the Tom Hopkinson School of Journalism and Cultural Studies kusuka e University of Wales.
Masagwadi yanwana lawa anga hatla aya kuma laha kaya ya katswa excellence in journalism award leyi ayi nyikiweke hi Walter Cronkite naswona ayi seketeriwe hi Stellenbosch Farmers’ Winery.
Dr Magubane u kombise ka mbirhi 100 wa swinepe leswi aswi teka tani hi swifaniso swankoka swinene swa nkulukumba Nelson Mandela: Kanwe eka nhlengeletano ya United Nations e Poland, laha nkombiso wunga pfuriwa hi khale ka President wa Poland Lech Walesa.
Kasi wa vumbirhi wova wukunguhatiwe kuva kona kusukela hiti 1 July kuya fika 30 September 2018 e Nelson Mandela Gateway to Robben Island. Swifaniso leswi hinkwaswo swinyikeriwile hi Dr Peter Magubane eka Nelson Mandela Foundation.


text:
Vho-Desmond Tutu
Ndi linwe la dendele line la divhiwa vhukuma Afrika Tshipembe vha tshi khou divhelwa u lwela pfanelo dza vhathu na uvha muthubi kha Nobel Prize nga 1984. Vho vha muhulwane nga dzina musi vha tshi vha mu Bishop wa Anglican church nga vho 1970s na 1980s, musi vha tshi lwisana na muvhuso wa tshitalua.
Nga murahu vha mbo di vha mu Archbishop wa Cape Town, ha vha vhone muthu mutsu wa u thoma u nangiwa. Vha tshi da na ipfi line la ri Rainbow nation. Vho vha vha tshi ima vho khwatha kha vhudikumedzeli havho ha u kondelela zwine zwo kona u divhisa zwothe zwa polotiki na zwa vhurereli.
Lufuno lwavho na ukona u tevhela mulalo u mona na lothe shango ndi zwone zwo itaho uri vha di dzhenise vhukuma hu sini Afrika Tshipembe fhedzi, fhedzi u mona na shango lothe.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe
Naho muvhuso wa tshiá¹±alula wo no fhela vho-Tutu vho zwi divha uri mushumo wavho u tshe kule na u fhela....more
Nga 1990 FW de Klerk vho do divhadza usa tsha iledzwa ha lihoro la ANC na u bviswa ha vhafariwa vha zwa polotiki, kha vho ho vha huna vho-Nelson Mandela....more
Musi vha tshi thoma zwa ngudo dza bivhili vho vha vha sathu thoma u ita zwa polotiki....more
Nga 1984 vho do thuba kha Nobel Prize hu tshi khou itelwa mulalo, nga henetshila tshifhinga vho vha vha tshi khou vha muthu wa vhuvhili Afrika Tshipembe....more
Nga dzi 07 Tshimedzi 1931, Desmond Mpilo Tutu o bebiwa nga zachariah (mudededzi) na Aletta (mushumi wa nduni) Klerksdorp kha vundu la North west Afrika tshipembe...more
Vho-Desmond Tutu vha divhelwa sa munna ane avha na dzi leyara dzo vhalaho na zwithu zwine zwa vha zwavhudi....more
Vho hula vha tshi funa vhukuma uvha Physician, fhedzi musi vha tshi balelwa nga masheleni a uya tshikoloni tsha mishonga vha nanga u ita zwa vhudededzi....more
Nga 1980 kha mushumo wanga vhanwe vha vha rangaphanda vhanga vha dzi kereke na mirado ya kereke vho tuwa vha ya vha vhonana na vho PW Botha...more


text:
Pisalema ya Davhida.
1431We HOSI, yingisa xikhongelo xa mina,
rhiya ndleve u twa xirilo xa mina.
Wa tshembeka, ndzi hlamule hi ku lulama ka wena.
2
Gal. 2:16
U nga tshuki u ndzi avanyisa mina nandza wa wena:
A ku na munhu na un'we la misaveni la nga riki na nandzu emahlweni ka wena.
3Nala wa ndzi hlongorisa,
a ndzi wisela hansi ni ku ndzi kandziyela,
a ndzi susumetela exinyamini, ndzi fana ni lava feke khale.
4Hikokwalaho mbilu ya mina yi hela ntamu,
ndza titivala.
5Ndzi anakanya minkarhi ya khale we HOSI,
hinkwaswo leswi u swi endleke ndza swi tsundzuka,
a ndzi rivali mintirho ya wena ya matimba.
6Ndza ku khongela ndzi tlakusile mavoko,
ndzi langutela ku pfuniwa hi wena
ku fana ni misava leyi omeke leyi langutelaka mpfula.
7We HOSI hatlisa u ndzi hlamula,
hikuva ndzi karhele.
U nga tshuki u ndzi fularhela,
hikuva ndzi nga fana ni lava yaka eku feni.
8Ndzi tsundzuxe rirhandzu ra wena mixo wun'wana ni wun'wana,
hikuva eka wena ndzi hlayisekile.
Ndzi kombe ndlela leyi ndzi fanelaka ku famba ha yona,
hikuva ndzi tinyiketile eka wena.
9We HOSI, ndzi kutsule emavokweni ya valala,
ndzi tsutsumela eka wena, we xisirhelelo xanga.
10Ndzi dyondzise ku endla leswi u swi tsakelaka,
hikuva u Xikwembu xanga.
Moya wa wena hi lowunene,
a wu ndzi basisele tindlela.Van'wana va ri: U ta ndzi fambisa endleleni leyi baseke
11We HOSI, hlayisa vutomi bya mina hikwalaho ka vito ra wena;
hi vunene bya wena, ndzi humese ekhombyeni.
12Leswi u ndzi rhandzaka, dlaya valala va mina,
u herisa hinkwavo lava va ndzi xanisaka,
hikuva ndzi nandza wa wena.


text:
Risimu ra Davhida ro dzunisa HOSI.
1451We Xikwembu xanga, wena la fumaka, ndzi ta twarisa vukulu bya wena;
minkarhi hinkwayo ndzi ta ku tlangela.
2Siku rin'wana ni rin'wana ndzi ta ku nkhensa,
ndzi dzunisa vito ra wena hilaha ku nga heriki.
3HOSI i Xikwembu lexikulu, xi dzuneka ngopfu;
vukulu bya xona hi lebyi nga pimekiki.
4Vanhu va nkarhi wa sweswi va ta byela lava va ha taka leswi u swi endleke,
va ta va tivisa mintirho ya wena ya matimba.
5Na mina ndzi nge tshiki ku anakanya ku saseka ni ku hlawuleka ka vuhosi bya wena,
ndzi anakanya ni swiendlo swa wena leswo hlamarisa.
6Mintirho ya wena leyo chavisa ya matimba, vanhu va ta yi twarisa,
na mina ndzi ta vula vukulukumba bya wena.Van'wana va ri: va ta vula swiendlo swa wena leswikulu
7Vanhu va ta vulavula hi vunene bya wena lebyikulu, va byi tsundzuka;
va ta dzunisa ku lulama ka wena hi minkulungwana.
8HOSI Xikwembu xi ni tintswalo, xi twela vanhu vusiwana,
hi rirhandzu ra xona lerikulu xi va lehisela mbilu.
9Swivumbiwa swa xona hinkwaswo
xi swi hlayisa hi vunene ni tintswalo.
10We HOSI, swivumbiwa swa wena hinkwaswo swi ta ku dzunisa,
vahlawuriwa va wena hinkwavo va ta ku tlangela.
11Va ta vula ku dzuneka ka mfumo wa wena,
va twarisa mintirho ya wena ya matimba.
12Hikokwalaho vanhu va ta tiva leswaku u ni ntamu,
ni leswaku mfumo wa wena wu hlawulekile, wa dzuneka.
13Vuhosi bya wena i bya minkarhi hinkwayo,
u ta va mufumi hilaha ku nga heriki.
[Marito hinkwawo ya HOSI Xikwembu ma ni ntiyiso,
rirhandzu ra xona ra vonaka emintirhweni ya xona hinkwayo.]Van'wana a va tsalanga ndzimana leyi
14HOSI Xikwembu xi pfuxa hinkwavo lava khunguvanyekeke,
lava tshikeleriwaka xi va kutsula hinkwavo.
15We HOSI, swivumbiwa hinkwaswo swi languta eka wena,
kutani wa swi phamela enkarhini lowu faneleke.
16U pfula xandla xa wena,
kutani swivumbiwa hinkwaswo leswi hanyaka swi dya swi xurha.
17Tindlela ta HOSI Xikwembu hi leto lulama hinkwato,
rirhandzu ra xona ra vonaka emintirhweni ya xona hinkwayo.
18HOSI Xikwembu xi le kusuhi ni hinkwavo lava va xi khongelaka,
va nga lava va xi khongelaka hi mbilu hinkwayo.
19Lava va xi chavaka, xi va endlela hi ku navela ka vona,
loko va rila eka xona, xa va twa kutani xi va ponisa.
20HOSI Xikwembu xi hlayisa hinkwavo lava va xi rhandzaka,
kambe xi ta herisa lavo homboloka hinkwavo.
21Nomo wa mina a wu vule ku dzuneka ka HOSI Xikwembu,
hinkwaswo leswi hanyaka a swi nkhense vito ra xona lero hlawuleka,
namuntlha ni hilaha ku nga heriki.


text:
191Ngavhuya khosi Nahashi wa Vhaamoni a dzama, ṅwana wawe Hanunu a vha khosi vhudzuloni hawe. 2Khosi Dafita a ri, “Hanunu ṅwana wa Nahashi ndi ḓo mu itela vhuthu nge khotsi awe a nnyitela vhuthu.” Ndi hone Dafita a tshi ruma vhaḓinḓa ha Hanunu u yo imela nge khotsi awe a dzama.
Musi vhanna vhe vha ruṅwa nga Dafita vha tshi swika ha Hanunu shangoni ḽa Vhaamoni uri vha mu ime maṱoni, 3vhahulwane vha Vhaamoni vha vhudza Hanunu vha ri, “Vha vhona unga Dafita u khou hulisa khotsi avho nga u ruma vhanna khavho u ḓa u imela? Izwi avha vhanna a vho ngo ḓa khavho u tandula shango na u ḽi fhiriṱanya uri vha ḽi kunde?”
4Ndi hone Hanunu a tshi fara vhanna vhe vha rumiwa nga Dafita, a vha vheula, a fhafhula zwiambaro zwavho u guma nga maraho, a vha thatha. 5Dafita a tshi ḓivhiswa zwe vhaḓinḓa vhawe vha itwa, a ruma vhaḓinḓa u yo vha ṱanganedza, ngauri vho vha vho nyadziswa zwihulu. Khosi Dafita a ri, “Dzulani Jerikho ndebvu dzaṋu dzi vhuye dzi mele, ni konou vhuya.”
6Musi Vhaamoni vha tshi vhona uri vho no nukhela Dafita nga zwe vha ita, Hanunu na Vhaamoni vha bvisa khilogiramu dza 34 000 dza siliva ya u thola gariki na vhanameli vhadzo dzi tshi bva kha Vhaaramu vha Misopothamia na Vhaaramu vha Maakha na Tsoba. 7Vha thola gariki dza 32 000 na vhanameli vhadzo, khathihi na khosi ya Maakha na mmbi yayo, vha ḓa vha ṱoka mishasha tsini na Medeba, ngeno Vhaamoni vho bva miḓini yavho vha rambana uri vha bve pfumo.
8Dafita a tshi pfa izwo a ruma Juaba na mmbi yoṱhe ya vhahali. 9Vhaamoni vha bva vha yo ima muṋangoni wa muḓi wavho wa Raba, ngeno mahosi e a vha o ḓa u vha tikedza vho ima vhe vhoṱhe ḓakani.
10Juaba a vhona uri hu na mmbi dza maswina phanḓa hawe na murahu hawe, ndi hone a tshi nanga vhahali vhomakone vha Israele a vha vhea vho livhana na Vhaaramu. 11Vhaṅwe vhanna vhoṱhe a ri vha langwe nga murathu wawe Abishai, vha vhewa vho livhana na Vhaamoni. 12Juaba a ri, “Arali Vhaaramu vha nkunda, ni ḓe ni mphalale, hone arali Vhaamoni vha ni kunda, nṋe ndi ḓo ḓa nda ni phalala. 13Khwaṱhani ri lwele vhathu vha hashu na miḓi ya Mudzimu washu ri sa ofhi. Muṋe washu u ḓo ita zwine a vhona zwi zwavhuḓi.”
14Ndi hone Juaba na vhanna vhe a vha e navho vha tshi tshoṱhela Vhaaramu, Vhaaramu vha mu shavha. 15Musi Vhaamoni vha tshi vhona uri Vhaaramu vha khou shavha, na vhone vha shavha murathu wawe Abishai vha dzhena muḓini. Juaba a humela Jerusalema.
16Musi Vhaaramu vha tshi vhona uri vho kundwa nga Vhaisraele, vha ruma vhaḓinḓa vha ramba Vhaaramu vha seli ha Yufuratha, Shobakha mulangammbi wa Hadada Ezere ó vha ranga phanḓa. 17Musi Dafita a tshi zwi pfa, a ramba Vhaisraele vhoṱhe, vha wela Jorodani, a yo vha dia, a vhea vhanna vhawe vha mmbi u livhana navho. Dafita a vhekanya mmbi dzawe uri a yo ṱangana na Vhaaramu i lwiwe, vhone vha lwa nae. 18Hone nndwa i tshi ṱangana Vhaaramu vha shavha Vhaisraele. Dafita a vhulaha vhanameli vhavho vha dzigariki vha 7 000 na vhahali vha tshimbilaho nga milenzhe vha 40 000. A vhulaha na Shobakha mulangammbi wavho. 19Musi mahosi e a vha a tshi vhuswa nga Hadada Ezere vha tshi vhona uri vho kundwa nga Vhaisraele, vha pfumedzana na Dafita vha mu luvha. Vhaaramu vha si tsha funa u dovha vha tikedza Vhaamoni.