text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO
Xana Yesu U Tshame A Hanya?
A A NGA fuwanga naswona vanhu a va nga n’wi teki a ri munhu wa nkoka. Kambe tidyondzo takwe ti khumbe timbilu ta vanhu vo tala swinene. Xivutiso hi leswaku, xana Yesu Kreste u tshame a hanya laha misaveni? A hi tweni leswi vakambisisi va manguva lawa ni va khale va swi vulaka hi mhaka leyi.
Michael Grant, mutivi wa matimu u ri: “Loko hi teka rungula leri nga eka Testamente Leyintshwa ku fana ni ndlela leyi hi ri tekaka ha yona rungula leri nga eka tibuku ta khale, a hi nge kanakani leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni. Ku fana ni leswi hi nga kanakaniki leswaku swifaniso ni vanhu lava ku vulavuriwaka ha vona eka tibuku ta khale na vona va tshame va hanya laha misaveni.”
Rudolf Bultmann, profesa tlhelo mukambisisi wa Testamente Leyintshwa u ri: “Ku kanakana leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni a swi twali. A nga kona munhu loyi a hanyeke kahle loyi a nga alaka mhaka ya leswaku Yesu hi yena musunguri wa [Vakreste] vo sungula ePalestina.”
Will Durant, n’wamatimu, mutsari tlhelo mutivi wa filosofi u ri: “[Vatsari va Tievhangeli] a ku ri vavanuna va nga ri vangani lava tolovelekeke naswona va hanyeke hi nkarhi wun’we. Loko vavanuna lava, a va lo kota ku ti sungulela xitori lexi twalaka xihanya, lexi vulavulaka hi vanhu lava nga ni mahanyelo lamanene swin’we ni vumunhu bya vona. Sweswo a ku ta va ku ri singita lerikulu ku tlula rungula leri tsariweke eka Tievhangeli.”
Albert Einstein, dokodela wa Muyuda loyi a velekiweke eJarimani u ri: “Ndzi Muyuda kambe ndzi tsakisiwa hi wanuna loyi a velekiweke eNazareta.” Loko a vutisiwa leswaku wa kholwa leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni, u te: “Ndza tiyiseka hi mhaka leyi! A nga kona loyi a nga hlayaka Tievhangheli kutani a nga kholwi leswaku Yesu u tshame a hanya. Tievhangheli ti vulavula hi vumunhu byakwe. A wu kona ntsheketo lowu nga vululavulaka hi rungula ro fana ni leri.”
“A nga kona loyi a nga hlayaka Tievhangheli kutani a nga kholwi leswaku Yesu u tshame a hanya.”
—Albert Einstein
LESWI MATIMU MA SWI VULAKA
Vuxokoxoko bya vutomi bya Yesu ni ntirho wakwe wo chumayela swi tsariwe etibukwini ta Bibele leti vuriwaka Tievhangeli, leti thyiweke mavito ya vatsari va tona, ku nga Matewu, Marka, Luka na Yohane. Ku engetela kwalaho, tibuku to tala ta khale leti nga riki ta Vukreste ti vulavula hi yena.
TACITUS
(U hanye kwalomu ka lembe ra 56 ku ya eka 120.) Tacitus u tekiwa tanihi un’wana wa van’wamatimu vo duma va le Rhoma. Buku yakwe leyi nge Annals, yi vulavula hi Vafumi va le Rhoma, lava fumeke ku sukela hi lembe ra vu 14 ku ya eka ra vu 68. (Yesu u fe hi lembe ra vu 33.) Tacitus u tsale leswaku loko ndzilo lowukulu wu ta va wu hlasele eRhoma hi 64 C.E., a ku vuriwa leswaku wu vangiwe hi Mufumi Nero. Tacitus u tlhele a ku “leswaku Nero a tibasisa eka swihehlo sweswo, u hehle Vakreste.” Tacitus u ye emahlweni a ku: “Vito leri nge Vakreste, ri huma eka vito leri nge Kreste ku nga musunguri wa [Vukreste] loyi Pontiyo Pilato a leriseke leswaku a dlayiwa hi nkarhi wa ku fuma ka Tiberiyo.”—Annals, XV, 44.
SUETONIUS
(U hanye kwalomu ka lembe ra 69 ku ya eka 122.) Ebukwini yakwe leyi nge, Lives of the Caesars, n’wamatimu loyi wa Murhoma u tsale hi swiendlakalo leswi endlekeke hi nkarhi wa ku fuma ka tihosi ta Varhoma ta 11 to sungula. Eka xiyenge lexi vulavulaka hi Klawudiyo, u tsale hi hasahasa leyi veke kona exikarhi va Vayuda lava a va tshama eRhoma, leyi a yi vangiwa hikwalaho ko kanetana malunghana na Yesu. (Mintirho 18:2) Suetonius u ri: “Leswi Vayuda a va vanga mpfilumpfilu hikwalaho ka [Kreste] Klawudiyo u va hlongorile eRhoma.” (The Deified Claudius, XXV, 4) Hambileswi Suetonius hi xihoxo a hehla Yesu hi ku vanga hasahasa, a a nga kanakani leswaku Yesu u kona.
PLINY LONTSONGO
(U hanye kwalomu ka lembe ra 61 ku ya eka 113.) Mutsari loyi wa Murhoma tlhelo ndhunankulu ya le Bitiniya (laha namuntlha ku nga Turkey) u tsalele Mufumi wa le Rhoma Trajan malunghana ni ndlela leyi Vakreste va faneleke va khomiwa ha yona exifundzheni xexo. Pliny u vule leswaku u ringete hi matimba ku endla leswaku Vakreste va landzula ripfumelo ra vona ni ku dlaya lava a va sihalala. U ri: “Vanhu lava a va landzelela xikhongelo lexi a xi kongomisiwe eka Swikwembu [swa hava] ni ku swi endlela switlhavelo hi vhinyo ni lava a va khinsamela xifaniso xa wena . . . ni lava va heteleleke va landzula Kreste . . . , ndzi va ntshunxile.”—Pliny—Letters, Book X, XCVI.
FLAVIUS JOSEPHUS
(U hanye kwalomu ka lembe ra 37 ku ya eka 100.) N’wamatimu loyi wa Muyuda tlhelo muprista u vule leswaku Anasi muprista lonkulu wa Muyuda loyi a ri ni nkucetelo lowukulu wa tipolitiki, “u hlengelete vaavanyisi va Sanedri [huvo leyi tlakukeke ya Vayuda] kutani a yisa Yakobo emahlweni ka vona ku nga makwavo wa Yesu loyi a a vuriwa Kreste.”—Jewish Antiquities, XX, 200.
BUKU LEYI NGE TALMUD
Buku leyi, leyi tsariweke hi varhabi va Vayuda ku sukela hi va 300 ku ya eka 600, yi komba leswaku hambi ku ri valala va Yesu va pfumela leswaku u tshame a hanya. Ndzimana yin’wana ya tibuku teto yi vula leswaku “Yeshu [Yesu] wa le Nazareta u dlayiwile hi siku ra Paseka,” ku nga mhaka leyi nga ni vumbhoni lebyi byi yi tiyisekisaka. (Babylonian Talmud, Sanhedrin 43a, Munich Codex; hlaya Yohane 19:14-16.) Ndzimana yin’wanyana yi ri: “Hina a hi na yena n’wana loyi a nga ta famba a ti endla xihlekiso evanhwini ku fana ni Munazareta loyi,” ku nga vito leri hakanyingi Yesu a a vitaniwa ha rona.—Babylonian Talmud, Berakoth 17b, nhlamuselo ya le hansi, Munich Codex; hlaya Luka 18:37.
VUMBHONI LEBYI HUMAKA EBIBELENI
Tibuku ta Tievhangheli ti hi hlamusela vuxokoxoko hinkwabyo bya vutomi bya Yesu ni ntirho wakwe wo chumayela ku katsa ni vuxokoxoko bya vanhu, tindhawu ni mikarhi, ku nga swilo leswi kombisaka ku tshembeka ka matimu. Hi xikombiso, Luka 3:1 na 2, yi hi pfuna ku tiva siku leri Yohane lowo Khuvula loyi a teke emahlweni ka Yesu a sunguleke ntirho wakwe ha rona.
Luka u tsale a ku: “Elembeni ra vu-15 ra ku fuma ka Tiberiyo Khezari, loko Pontiyo Pilato a ri ndhunankulu ya Yudiya, naswona Heroda a ri mufumi wa muganga wa Galeliya, kambe Filipi makwavo a ri mufumi wa muganga wa tiko ra Ituriya na Trakonita, Lisaniya a ri mufumi wa muganga wa Abilene, emasikwini ya muprista lonkulu Anasi ni ya Kayafasi, xitiviso xa Xikwembu xi fike eka Yohane n’wana wa Zakariya emananga.” Vuxokoxoko lebyi byi hi pfuna ku twisisa leswaku “xitiviso xa Xikwembu xi fike eka Yohane” hi lembe ra 29 C.E.
Van’wamatimu va va tiva kahle vanhu lava va nkombo lava Luka a tsaleke ha vona. Kambe vanhu van’wana va tshame va kanakana loko ku ri leswaku Pontiyo Pilato na Lisaniya va tshame va hanya laha misaveni. Kambe ku kanakana koloko a ku tlhaveriwanga hi dyambu. Swi nga siya kwihi, ku tshuburiwe matsalwa lama tsariweke hi voko lawa a ma ri ni mavito ya vafumi lavambirhi. Sweswo swi tiyisekise leswaku rungula leri Luka a ri tsaleke i ra ntiyiso. *
HA YINI MHAKA LEYI YI RI YA NKOKA?
Lexi endlaka swi va swa nkoka ku tiva loko ku ri leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni, hi leswi tidyondzo takwe ti nga ta nkoka swinene. Hi xikombiso, Yesu u dyondzise vanhu ndlela yo hanya vutomi byo tsakisa ni lebyi enerisaka. * Nakambe, u tshembise leswaku ku ta fika nkarhi lowu vanhu va nga ta hanya hi ku rhula, va sirhelelekile ni hi vun’we ehansi ka mfumo lowu vuriwaka “mfumo wa Xikwembu.”—Luka 4:43.
Vito leri nge “mfumo wa Xikwembu” ra fanela hikuva misava leyi yi ta va yi ri ehansi ka vuhosi bya Xikwembu. (Nhlavutelo 11:15) Yesu u tiyisekise mhaka leyi eka xikhongelo xakwe xa xikombiso loko a ku: “Tata wa hina la nge matilweni, . . . Mfumo wa wena a wu te. Ku rhandza ka wena a ku endleke emisaveni.” (Matewu 6:9, 10) I yini leswi Mfumo wa Xiwembu wu nga ta swi endlela vanhu? Anakanya hi swilo leswi landzelaka:
Tinyimpi ti ta hela.
—Pisalema 46:8-11.
Vuhomboloki, makwanga ni vukungundzwana a swi nge he vi kona.
—Pisalema 37:10, 11.
Vanhu lava nga ta va ehansi ka Mfumo wa Xikwembu, a va nge he tirheli swa hava.
—Esaya 65:21, 22.
Misava yi ta humesa mihandzu yo tala swinene ku tlula namuntlha.
—Pisalema 72:16; Esaya 11:9.
Vanhu van’wana va nga ha swi teka ku ri norho switshembiso leswi. Xana a hi norho ku tshembela eka matshalatshala ya vanhu? Xiya: Hambileswi ku hluvukisiweke dyondzo, sayense ni thekinoloji kambe vanhu va timiliyoni namuntlha a va sirhelelekanga naswona a va swi tivi leswi vumundzuku byi va khomeleke swona. Nakambe, siku ni siku hi twa hi ta ku tsana ka ikhonomi, mpfilumpfilu wa swa tipolitiki, nkwetlembetano eka vukhongeri, makwanga ni vukungundzwana. Ntiyiso wa mhaka hi leswaku mfumo wa vanhu wu tsandzekile ku tisa ku rhula!
Ku vula ntiyiso, ku tiva leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni swa hi khumba. * Vakorinto va Vumbirhi 1:19, 20 yi ri: “Ku nga khathariseki leswaku switshembiso swa Xikwembu swi tarise ku yini, swi ve Ina [ha Kreste].”
^ ndzim. 23 Ku kumiwe tsalwa leri tsariweke hi voko leri nga ni vito ra “mufumi wa muganga” loyi a vuriwaka Lisaniya. (Luka 3:1) A a fuma eAbilene hi nkarhi lowu Luka a tsaleke ha yena.
^ ndzim. 25 Xikombiso lexinene xa tidyondzo ta Yesu xi kumeka eka Matewu tindzima 5 ku ya eka 7, leti hakanyingi ti vuriwaka Dyondzo ya le Ntshaveni.
^ ndzim. 32 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana na Yesu ni tidyondzo takwe, nghena eka www.jw.org/ts ivi u lava ehansi ka nhlokomhaka leyi nge TIDYONDZO TA BIBELE > TINHLAMULO TA SWIVUTISO SWA BIBELE.
DYONDZA SWO TALA
Hi Nga Tiyiseka Njhani Leswaku Leswi Nga eBibeleni I Ntiyiso?
Loko Bibele yi tsariwe hi Xikwembu, yi fanele yi hambana ni tibuku hinkwato leti tshameke ti tsariwa.
Ku pfuxiwa Ka Yesu
—Xana Ku Endlekile Hakunene?
I yini lexi endlaka leswaku marungula ya Tievhangeli ta malunghana na Yesu ti va ta ntiyiso?


c: text/html

text:
1
Rito ri hundzukile munhu
1Eku sunguleni ka swilo hinkwaswo, Rito a ri ri kona, Rito a ri ri na Xikwembu, kutani rito a ri ri Xikwembu. 2Yena Rito a a ri Xikwembu ni le ku sunguleni. 3Swilo hinkwaswo swi tumbuluxiwile hi yena, kutani a ku na xilo na xin'we lexi tumbulukeke loko ku nga ri hi yena. Hinkwaswo leswi nga tumbuluka, 4swi kumile vutomi eka yena, kutani vutomi bya yena a byi ri ku vonakala eka vanhu. 5Ku vonakala ka ha vangama emunyameni, naswona munyama a wu kotanga ku ku hlula,#Kumbe: munyama a wu ku amukelanga ni siku ni rin'we.
6 # Mt. 3:1; Mk. 1:4; Lk. 3:1-2 Ku humelele munhu, la rhumiweke hi Xikwembu; vito ra yena a a ri Yohane. 7Ú tile ku va mbhoni, ku ta veka vumbhoni ehenhla ka ta ku vonakala leswaku hinkwavo va ta pfumela hikwalaho ka yena. 8A a nga ri yena ku vonakala, kambe ú tile ku ta veka vumbhoni ehenhla ka ta ku vonakala. 9Ku vonakala ka xiviri loku voningaka munhu un'wana ni un'wana, a ku ri endleleni ku ta emisaveni.
10A a ri emisaveni, kutani misava yi tumbuluxiwile hi yena; kambe misava a yi n'wi tivanga. 11Ú tile ekaya ka yena, kambe varikwavo a va n'wi amukelanga. 12Hambiswiritano, hinkwavo lava nga n'wi amukela, lava nga pfumela eka vito ra yena, ú va nyikile matimba ya ku hundzuka vana va Xikwembu, 13lava tswariweke, ku nga ri hi ndlela ya ntumbuluko, ku nga ri hi ku navela ka miri, ku nga ri hi ku rhandza ka wanuna, kambe ku ri hi Xikwembu.
14Rito ri hundzukile munhu#Kumbe: Rito ri hundzukile nyama la nga aka exikarhi ka hina; kutani hi hlalele ku kwetsima ka yena loku nga tala tintswalo ni ntiyiso, ku nga ku kwetsima loku fanelaka n'wana loyi a nga yexe eka tata wa yena.#Kumbe: ku nga ku kwetsima loku fanelaka N'wana la nga swakwe wa Tatana 15Yohane ú vekile vumbhoni ehenhla ka ta yena, kutani ú huwelele a ku: “Hi yena loyi ndzi vuleke ta yena loko ndzi te: ‘La taka endzhaku ka mina, wa ndzi tula hi vukulu, hikuva ú vile kona mina ndzi nga si va kona.’ ” 16Hikwalaho ka ntalo wa rifuwo ra yena, hi kumile hinkwerhu nyiko ya tintswalo hi ku khandzakanya, 17hikuva Nawu wu nyikiwile hi Muxe, kambe tintswalo ni ntiyiso swi tile ha Yesu Kriste. 18A ku na munhu la tshamaka a vona Xikwembu ni siku ni rin'we. Loyi a nga swakwe, loyi a nga Xikwembu, loyi a nge xifuveni xa Tatana,#Van'wana va ri: N'wana la nga swakwe, la nge xifuveni xa Tatana ... hi yena loyi a nga endla leswaku Tatana a tiviwa.
Ta vumbhoni bya Yohane Mukhuvuri
Mt. 3:1-12; Mk. 1:7-8; Lk. 3:15-17
19Hi byona vumbhoni lebyi Yohane a byi vuleke, siku Vayuda va le Yerusalema va rhumeke vaprista ni Valevhi ku ya n'wi vutisa, va ku: “Hi wena mani ke?” 20A nga fihlanga, ú hlamurile a tiyisa swinene, a ku: “Mina, a hi mina Mesiya.” 21#Dut. 18:15,18; Mal. 4:5Kutani va n'wi vutisa, va ku: “Loko swi ri tano, hi wena mani ke? Hi wena Eliya xana?” A ku: “A ndzi yena.” Va ku: “Hi wena Muprofeta xana?” A hlamula, a ku: “E-e!” 22Kutani va ku ka yena: “Hi wena mani xana? Hi lava ku tlhela na nhlamulo eka lava va hi rhumeke. Xana wena ke, u tivitana mani?” 23#Es. 40:3A ku:
“Mina ndzi rito ra munhu la huwelelaka emananga a ku:
‘Lulamisani ndlela ya Hosi’,
hilaha muprofeta Esaya a vuleke hakona.”
24Van'wana va lava va rhumiweke a va ri Vafarisi. 25Kutani va vutisa Yohane, va ku: “Leswi u nga riki Mesiya, u nga riki Eliya, u nga riki yena Muprofeta wa kona, hikwalaho ka yini u khuvula xana?” 26Yohane a va hlamula, a ku: “Mina ndzi khuvula hi mati;#Kumbe: Mina ndzi khuvulela ematini exikarhi ka n'wina, ku yimile un'wana loyi mi nga n'wi tiviki; 27hi yena loyi a taka endzhaku ka mina, loyi swi nga ndzi faneriki ku ntshunxa ngoti ya tintanghu ta yena.”
28Timhaka teto ti humelele eBetaniya, entsungeni wa Yordani, laha Yohane a a khuvulela kona.
Xinyimpfana xa Xikwembu
29Siku leri tlhandlamaka, Yohane a vona Yesu a ri karhi a ta a n'wi kongomile, kutani a ku: “Vonani! Hi lexi Xinyimpfana xa Xikwembu lexi susaka swidyoho swa misava! 30Hi yena loyi ndzi vuleke ta yena, loko ndzi te: ‘Endzhaku ka mina ku ta wanuna la ndzi tlulaka hi vukulu, hikuva ú vile kona mina ndzi nga si va kona.’ 31Mina a ndzi nga n'wi tivi, kambe ndzi tile ndzi ri la khuvulaka hi mati, leswaku a ta humeseriwa erivaleni eka Vaisraele.”
32Yohane ú vekile vumbhoni a ku: “Ndzi vonile Moya wu xika hi le tilweni wu fana ni tuva, wu ta tshama ehenhla ka yena. 33Mina a ndzi nga n'wi tivi, kambe Xikwembu lexi ndzi rhumeke ku khuvula hi mati, xi ndzi byerile, xi ku: ‘Loyi u nga ta vona Moya wu xikela ka yena, wu tshama ehenhla ka yena, hi yena loyi a khuvulaka hi Moya lowo Kwetsima.’ 34Mina Yohane ndzi swi vonile, kutani ndzi vekile vumbhoni ndzi ku, loyi hi yena N'wana wa Xikwembu.”
Ta vadyondzisiwa lavo rhanga
35Siku leri tlhandlamaka, Yohane a tlhela a va kona kwalaho, a ri ni vadyondzisiwa va yena vambirhi. 36A vona Yesu a ri karhi a hundza, kutani a ku: “Vonani! Hi lexi Xinyimpfana xa Xikwembu!” 37Vadyondzisiwa va yena lavambirhi va twa leswi a swi vulaka, kutani va landza Yesu. 38Loko Yesu a hundzuluka, a va vona va ri karhi va n'wi landza, kutani a va vutisa a ku: “Mi lava yini xana?” Va ku ka yena: “U tshama kwihi, Rabi” (hileswaku Mudyondzisi)? 39A ku ka vona: “Tanani, mi ta vona.” Hiloko va ya, va ya vona laha a tshamaka kona; kutani va xwa na yena siku rero; nkarhi a wu lava ku va wa 4 nindzhenga.
40Andriya makwa Simoni Petro, a a ri un'wana wa lavambirhi lava tweke ku vulavula ka Yohane, va landza Yesu. 41Ú rhangile a kuma Simoni makwavo wa yena, kutani a ku ka yena: “Hi kumile Mesiya” (hileswaku Kriste, Mutotiwa). 42A n'wi yisa eka Yesu. Loko Yesu a n'wi langutile, a ku: “U Simoni, n'wana Yohane;#Van'wana va ri: Simoni n'wana Yona u ta thyiwa Kefasi” (hileswaku Petro, Ribye).
Ta ku vitaniwa ka Filipi na Nataniele
43Siku leri tlhandlamaka, Yesu a a lava ku ya eGaleliya, kutani a kuma Filipi. A ku ka yena: “Ndzi landze!” 44Filipi a a ri munhu wa le Betsayida, muti wa va Andriya na Petro. 45Filipi a kuma Nataniele, a ku ka yena: “Hi kumile loyi Muxe a tsaleke timhaka ta yena eNawini; na vona vaprofeta va ti tsarile: I Yesu wa Nazareta n'wana Yosefa.” 46Nataniele a ku ka yena: “Xana eNazareta ku nga huma xilo lexinene xana?” Filipi a ku ka yena: “Tana, u ta vona.” 47Yesu a vona Nataniele a ri karhi a ta a n'wi kongomile, kutani a vulavula hi yena, a ku: “Vonani Muisraele wa xiviri, loyi ku nga riki na ku kanganyisa eka yena.” 48Nataniele a ku ka yena: “U ndzi tivisa ku yini?” Yesu a n'wi hlamula, a ku: “Filipi a nga si ku vitana, ndzi ku vonile u ri ehansi ka nkuwa.” 49Nataniele a n'wi hlamula, a ku: “Rabi, u N'wana wa Xikwembu, u Hosi ya Israele.” 50Yesu a hlamula, a ku ka yena: “Xana u pfumela hileswi ndzi nga te, ndzi ku vonile u ri ehansi ka nkuwa, xana? U ta vona leswikulu ku tlula sweswo.” 51#Gen. 28:12A engeta a ku ka yena: “Ndzi tiyisisile ndzi ri ka n'wina: Mi ta vona tilo ri pfulekile, ni tintsumi ta Xikwembu ti ri karhi ti tlhandlukela ehenhla ni ku xikela eka N'wana-wa-Munhu.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yohane 7:53–8:59
Matsalwa ya אBSys ma siya tindzimana 53 ku ya eka ndzima 8, ndzimana 11, leti hlayekaka hi ndlela leyi (hambileswi ku nga ni ku hambananyana eka tindzimana ni vuhundzuluxeri byo hambana-hambana bya Xigriki):53 Kutani un’wana ni un’wana a muka.8 Kambe Yesu a ya eNtshaveni ya Mitlhwari.2 Hambiswiritano, loko vurhonga byi tsuvuka a tlhela a ya etempeleni, kutani vanhu hinkwavo va sungula ku ta, hiloko a tshama ehansi a sungula ku va dyondzisa.3 Kutani vatsari ni Vafarisi va tisa wansati loyi a kumiweke a endla vuoswi, kuteloko va n’wi yimisile exikarhi ka vona,4 va ku eka yena: “Mudyondzisi, wansati loyi u kumiwe a ri karhi a endla vuoswi.5 ENawini Muxe u lerise leswaku hi va khandla hi maribye vavasati va muxaka wo tano. Kahle-kahle, wena u ri yini?”6 Ina, sweswo a va swi vulela ku n’wi ringa, leswaku va kuma nchumu wo n’wi hehla ha wona. Kambe Yesu a korhama a sungula ku tsala ehansi hi ritiho rakwe.7 Loko va phikelela va n’wi vutisa, a ololoka a ku eka vona: “Loyi a nga riki na xidyoho eka n’wina a a rhange a n’wi hoxa hi ribye.”8 Kutani a tlhela a korhama a ya emahlweni a tsala ehansi.9 Kambe lava tweke sweswo va sungula ku huma hi un’we-un’we, ku sungula vakulukumba, kutani a sala a ri swakwe, ni wansati loyi a a ri exikarhi ka vona.10 Kuteloko a ololokile, Yesu a ku eka yena: “Wena wansati, va kwihi xana? Xana a nga kona loyi a ku gweveke?”11 A ku: “A nga kona, nkulukumba.” Yesu a ku: “Na mina a ndzi ku gwevi. Tifambele; ku sukela sweswi u nga ha pfuki u hanya hi ku endla xidyoho.”12 Hikokwalaho Yesu a tlhela a vulavula na vona, a ku: “Hi mina ku vonakala+ ka misava. Loyi a ndzi landzelaka a nge pfuki a fambe emunyameni,+ kambe u ta kuma ku vonakala ka vutomi.”13 Hikwalaho Vafarisi va ku eka yena: “U nyikela vumbhoni malunghana na wena; vumbhoni bya wena a hi ntiyiso.”14 Yesu a va hlamula a ku: “Hambiloko ndzi nyikela vumbhoni malunghana na mina, vumbhoni+ bya mina i bya ntiyiso, hikuva ndza ku tiva laha ndzi humaka kona ni lomu ndzi yaka kona.+ Kambe n’wina a mi ku tivi laha ndzi humaka kona ni lomu ndzi yaka kona.15 Mi avanyisa hi langutelo ra nyama;+ mina a ndzi avanyisi munhu nikatsongo.+16 Kambe loko ndzi avanyisa, vuavanyisi bya mina i bya ntiyiso, hikuva a ndzi ndzexe, kambe Tatana loyi a ndzi rhumeke u na mina.+17 Nakambe, eNawini wa n’wina ku tsariwile, ‘Vumbhoni bya vanhu vambirhi i bya ntiyiso.’+18 Hi mina loyi a nyikelaka vumbhoni malunghana na mina, naswona Tatana loyi a ndzi rhumeke u nyikela vumbhoni malunghana na mina.”+19 Hikokwalaho va ya emahlweni va ku eka yena: “Tata wa wena u kwihi?” Yesu a hlamula a ku: “Mina a mi ndzi tivi, ni Tata+ wa mina a mi n’wi tivi. Loko a mi ndzi tiva, ni Tata wa mina a mi ta n’wi tiva.”+20 Marito lawa u ma vule a ri evuhlayiselweni bya xuma+ a ri karhi a dyondzisa etempeleni. Kambe a nga khomiwanga hi munhu,+ hikuva nkarhi+ wakwe a wu nga si fika.21 Hikwalaho a tlhela a ku eka vona: “Ndza famba, kutani mi ta ndzi lava,+ kambe mi ta fela exidyohweni+ xa n’wina. Laha ndzi yaka kona a mi nge ti.”22 Hikokwalaho Vayuda va sungula ku vula va ku: “A nge tidlayi, a hi swona ke? Hikuva u ri, ‘Laha ndzi yaka kona a mi nge ti.’”+23 Kutani a ya emahlweni a ku eka vona: “N’wina mi huma etindhawini ta le hansi; mina ndzi huma etindhawini ta le henhla.+ Mi huma emisaveni leyi;+ mina a ndzi humi eka yona misava leyi.+24 Hikokwalaho ndzi mi byerile ndzi ku, Mi ta fela eswidyohweni swa n’wina.+ Hikuva loko mi nga kholwi leswaku ndzi yena, mi ta fela eswidyohweni swa n’wina.”+25 Hikokwalaho va ku eka yena: “Hi wena mani?” Yesu a ku eka vona: “Swona ha yini ndzi vulavula na n’wina?26 Ndzi ni swilo swo tala swo swi vula malunghana na n’wina ni ku mi avanyisa. Kahle-kahle, loyi a ndzi rhumeke u ni ntiyiso, kutani swilo leswi ndzi swi tweke eka yena ndza swi vula emisaveni.”+27 A va swi twisisanga leswaku a a va byela hi Tatana.28 Hikokwalaho Yesu a ku: “Loko mi tlakuse+ N’wana wa munhu,+ kutani mi ta tiva leswaku ndzi yena,+ ni leswaku a ndzi endli nchumu hi ku tisungulela;+ kambe ndzi vulavula swilo leswi hilaha Tatana a ndzi dyondziseke hakona.+29 Naswona loyi a ndzi rhumeke u na mina; a nga ndzi tshikanga ndzi ri swanga, hikuva nkarhi hinkwawo ndzi endla swilo leswi n’wi tsakisaka.”+30 Loko a ri karhi a vula swilo leswi, vo tala va pfumela eka yena.+31 Kutani Yesu a byela Vayuda lava n’wi kholweke a ku: “Loko mi tshama eritweni ra mina,+ hakunene mi vadyondzisiwa va mina,32 naswona mi ta tiva ntiyiso,+ kutani ntiyiso wu ta mi ntshunxa.”+33 Va n’wi angula va ku: “Hina hi vana+ va Abrahama naswona a hi si tshama hi va mahlonga ya munhu wo karhi.+ Xana u vurisa ku yini u ku, ‘Mi ta ntshuxeka’?”34 Yesu a va hlamula a ku: “Hakunene ndzi tiyisile ndzi ri eka n’wina, Muendli un’wana ni un’wana wa xidyoho i hlonga ra xidyoho.+35 Ku tlula kwalaho, hlonga a ri tshami endyangwini hi masiku; n’wana yena u tshama hi masiku.+36 Hikokwalaho loko N’wana a mi ntshunxa, mi ta ntshunxeka hakunene.+37 Ndza swi tiva leswaku mi vana va Abrahama; kambe mi lava ku ndzi dlaya,+ hikuva rito ra mina a ri endli nhluvuko eka n’wina.+38 Mina ndzi vulavula+ swilo leswi ndzi swi voneke eka Tatana;+ hikokwalaho, n’wina mi endla swilo leswi mi swi tweke eka tata wa n’wina.”39 Va n’wi hlamula va ku: “Tata wa hina i Abrahama.”+ Yesu a ku eka vona: “Loko mi ri vana+ va Abrahama, endlani mintirho ya Abrahama.40 Kambe sweswi mi lava ku ndzi dlaya, mina munhu loyi a mi byeleke ntiyiso lowu ndzi wu tweke eka Xikwembu.+ Abrahama a nga swi endlanga sweswo.+41 Mi endla mintirho ya tata wa n’wina.” Va ku eka yena: “Hina a hi velekiwanga hi vumbhisa; hi ni Tatana+ un’we, ku nga Xikwembu.”42 Yesu a ku eka vona: “Loko Xikwembu a xi ri Tata wa n’wina, a mi ta ndzi rhandza,+ hikuva ndzi ta hi le ka Xikwembu, kutani ndzi kwala.+ Naswona a ndzi tanga hi ku tisungulela ka mina nikatsongo, kambe xona xi ndzi rhumile.+43 Ha yini mi nga swi tivi leswi ndzi swi vulaka? Hikuva a mi ri yingisi rito+ ra mina.44 N’wina mi huma eka tata wa n’wina Diyavulosi,+ naswona mi navela ku endla ku navela ka tata wa n’wina.+ Yena a a ri mudlayi wa vanhu ku sukela eku sunguleni,+ naswona a nga yimanga a tiyile entiyisweni, hikuva ntiyiso a wu kona eka yena. Loko a vulavula vunwa, u vulavula hi ku landza mboyamelo wa yena, hikuva i muhembi ni tata wa mavunwa.+45 Hikuva loko ku ri mina, ndzi vulavula ntiyiso, a mi ndzi kholwi.+46 I mani exikarhi ka n’wina loyi a ndzi vonaka ndzi ri ni xidyoho?+ Loko ndzi vulavula ntiyiso, ha yini mi nga ndzi kholwi?47 Loyi a humaka eka Xikwembu u yingisa marito ya Xikwembu.+ Hi yona mhaka leyi mi nga yingisiki, hikuva a mi humi eka Xikwembu.”+48 Vayuda va n’wi hlamula va ku: “Xana a hi vuli ntiyiso loko hi ku, Wena u Musamariya+ naswona u ni dimona?”+49 Yesu a hlamula a ku: “A ndzi na dimona, kambe ndzi xixima Tatana,+ n’wina ma ndzi tsongahata.50 Kambe a ndzi tilaveli ku vangama;+ u kona Loyi a ku lavaka a tlhela a avanyisa.+51 Hakunene ndzi tiyisile ndzi ri eka n’wina, Loko munhu a hlayisa rito ra mina, a nge pfuki a vone rifu nikatsongo.”+52 Vayuda va ku eka yena: “Sweswi ha swi tiva leswaku u ni dimona.+ Abrahama u file,+ ni vaprofeta;+ kambe wena u ri, ‘Loko munhu a hlayisa rito ra mina, a nge pfuki a nantswe+ rifu nikatsongo.’53 A wu nkulu+ eka tata wa hina Abrahama, la feke, a hi swona ke? Ni vaprofeta va file.+ Xana wena u vula leswaku u mani?”54 Yesu a hlamula a ku: “Loko ndzi tivangamisa, ku vangama ka mina a hi nchumu. Tatana hi yena la ndzi vangamisaka,+ loyi mi vulaka leswaku i Xikwembu xa n’wina;55 kambe a mi n’wi tivanga.+ Kambe mina ndza n’wi tiva.+ Naswona loko ndzi vula leswaku a ndzi n’wi tivi ndzi ta va ndzi fana na n’wina, ndzi ta va muhembi. Kambe ndza n’wi tiva naswona ndzi hlayisa rito+ rakwe.56 Abrahama tata wa n’wina a a tsake ngopfu hi ku langutela ku vona siku ra mina,+ naswona u ri vonile a tsaka.”+57 Hikokwalaho Vayuda va ku eka yena: “Ni malembe ya 50 a wu si va na wona, kambe u ri u vone Abrahama?”58 Yesu a ku eka vona: “Hakunene ndzi tiyisile ndzi ri eka n’wina, Abrahama a nga si va kona, mina a ndzi ri kona.”+59 Hikokwalaho va rhola maribye ya ku n’wi hoxetela ha wona;+ kambe Yesu a tumbela kutani a huma etempeleni.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Levhitika 5:1-19
5 “‘Kutani loko moya-xiviri+ wo tshuka wu dyoha hi ku va wu twe ku rhukaniwa+ ka le rivaleni naswona wu ri mbhoni kumbe wu swi vonile kumbe wu swi tivile, loko wu nga swi viki,+ wu ta hlamula hikwalaho ka xihoxo xa wona.2 “‘Kumbe, loko moya-xiviri wu khumba nchumu lowu nga tengangiki, wu nga ha va ntsumbu wa xivandzana lexi nga tengangiki kumbe ntsumbu wa xifuwo lexi nga tengangiki kumbe ntsumbu wa xivumbiwa+ lexi nga tengangiki xa leswi fambaka swi tele, hambiloko swi fihliwile eka wona,+ a wu tenganga naswona wu ni nandzu.+3 Kumbe loko wo tshuka wu khumba ku nyama ka munhu, ku nga ku nyama+ kwihi ni kwihi ka yena loku ku nga wu endlaka wu va lowu nyameke, hambiloko swi fihliwile eka wona, kambe wona wu swi tiva, wu ta va ni nandzu.4 “‘Kumbe, loko moya-xiviri wo hlambanya wu kala wu vulavula handle ko anakanya+ hi milomu ya wona leswaku wu ta endla swo biha+ kumbe wu endla leswinene malunghana ni xin’wana ni xin’wana lexi munhu a nga xi vulaka a nga anakanyanga hi marito yo hlambanya,+ hambiloko swi fihliwile eka wona, kambe wona wu swi tiva, wu ta va ni nandzu malunghana ni xin’wana xa swilo leswi.5 “‘Kutani loko wo va ni nandzu malunghana ni xin’wana xa swilo leswi, wu fanele wu phofula+ ndlela leyi wu dyoheke ha yona.6 Wu fanele wu tisa gandzelo ra wona ra nandzu+ eka Yehovha hikwalaho ka xidyoho lexi wu xi endleke, ku nga xifuwo xa ntswele lexi humaka entlhambini, xinyimpfana xa ntswele kumbe ximbutana xa ntswele,+ xi va gandzelo ra xidyoho; kutani muprista u fanele a wu kombelela ku rivaleriwa xidyoho+ xa wona.7 “‘Kambe, loko wu nga swi koti ku humesa nyimpfu,+ wu fanele wu tisa magugurhwana+ mambirhi kumbe swituvana swimbirhi eka Yehovha, swi va gandzelo ra wona ra nandzu wa xidyoho lexi wu xi endleke, xin’we xi va xa gandzelo ra xidyoho+ kutani lexin’wana xi va xa gandzelo ro hisiwa.8 Wu fanele wu swi tisa eka muprista, yena u ta sungula hi ku nyikela leri nga gandzelo ra xidyoho kutani a tsema+ nhloko ya rona laha nhamu ya rona yi sungulaka kona, kambe a nga yi khatluli.9 U fanele a xuva ngati yin’wana ya gandzelo ra xidyoho etlhelo ka alitari, kambe ngati leyi seleke yi ta cheriwa etshakwini+ ra alitari, i gandzelo ra xidyoho.10 Lerin’wana u ta ri endla ku fana ni gandzelo ro hisiwa hi ku ya hi endlelo+ ra nkarhi ni nkarhi; kutani muprista u fanele a wu kombelela ku rivaleriwa+ xidyoho lexi wu xi endleke, hikwalaho wu ta rivaleriwa.+11 “‘Kutani loko wu nga ri na ndlela+ yo kuma magugurhwana mambirhi kumbe swituvana swimbirhi, wu fanele wu tisa vukhume bya mpimo wa efa+ ya mapa lama silekeke kahle byi va gandzelo ra wona ra xidyoho lexi wu xi endleke, byi va gandzelo ra xidyoho. Wu nga tshuki wu chela mafurha+ ehenhla ka wona naswona wu nga tshuki wu veka murhi wa risuna ehenhla ka wona, hikuva i gandzelo ra xidyoho.+12 Kutani wu fanele wu ma tisa eka muprista, muprista u ta nusa hi voko leri teleke eka wona ma va xitsundzuxo+ xa wona naswona u fanele a ma mbulukisa ealitarini, emagandzelweni ya Yehovha lama endliweke hi ndzilo.+ I gandzelo ra xidyoho.+13 Kutani muprista u fanele a wu kombelela ku rivaleriwa+ xidyoho xa wona lexi wu xi endleke, hambi xi ri xihi xa swidyoho leswi, kutani wu ta rivaleriwa; swi ta va swa muprista+ hilaha ku fanaka ni hi gandzelo ra mavele.’”14 Yehovha a ya emahlweni a vulavula na Muxe a ku:15 “Loko moya-xiviri wo tshuka wu nga tshembeki, kunene wu endla xihoxo wu dyohela swilo leswi kwetsimaka swa Yehovha,+ wu fanele wu tisa khuna leri hanyeke kahle ri huma entlhambini, ri va gandzelo ra nandzu+ eka Yehovha, hi ku landza xuma lexi pimanyetiweke hi tixikele+ ta silivhere, hi xikele ya ndhawu yo kwetsima, ku va gandzelo ra nandzu.16 Kutani wu ta riha xidyoho lexi wu dyoheleke ndhawu yo kwetsima ha xona naswona wu ta engetela vuntlhanu+ bya wona, kutani wu fanele wu wu nyika muprista, leswaku muprista a ta wu kombelela ku rivaleriwa+ hi khuna ra gandzelo ra nandzu, hikwalaho wu ta rivaleriwa.+17 “Kutani loko moya-xiviri wu dyoha hi ku endla xin’wana xa swilo hinkwaswo leswi Yehovha a leriseke leswaku swi nga endliwi, hambiloko wu nga swi tivanga,+ kambe wu ta va ni nandzu naswona wu fanele wu tihlamulela hikwalaho ka xihoxo+ xa wona.18 Wu fanele wu tisa khuna leri hanyeke kahle ri huma entlhambini hi ku landza xuma lexi pimanyetiweke, ri va gandzelo ra nandzu+ eka muprista; kutani muprista u fanele a wu kombelela ku rivaleriwa+ xihoxo lexi wu nga xi endlangiki hi vomu, hambiloko wona wu nga swi tivanga, kutani wu fanele wu rivaleriwa.+19 I gandzelo ra nandzu. Hakunene wu ni nandzu+ eka Yehovha.”


text:
NDZIMA 12
“Xana Xikwembu Xi Kala Vululami?”
1. Xana hi nga ha titwa njhani loko hi vona vuhomboloki?
KOKWANA la nga noni u tekeriwa mali yakwe leyi nga ebankini hi vukanganyisi. Ricece ri cukumetiwile hi mutswari la nga riki na rirhandzu. Wanuna u hoxiwe ekhotsweni hikwalaho ko hehliwa hi nandzu lowu a nga wu tiviki. Xana u titwa njhani hi timhaka leti? A swi kanakanisi leswaku hinkwato ta ku karhata, naswona swa fanela leswaku ti ku karhata. Hina vanhu hi hatla hi swi vona leswi nga swinene ni leswi hoxeke. Loko ku nga kombisiwi vululami, ha vila. Hi lava leswaku loyi a xanisiwaka a kombiwa vululami, kutani loyi a n’wi dyoheleke a xupuriwa hi ndlela leyi n’wi faneleke. Loko swi nga endleki hi ndlela yoleyo, hi nga ha hlamala hi ku: ‘Xana Xikwembu xa swi vona leswi endlekaka? Ha yini xi nga endli nchumu ha swona?’
2. Xana Habakuku u titwise ku yini hi ku pfumala vululami, naswona ha yini Yehovha a nga n’wi solanga hikwalaho ka sweswo?
2 Ematin’wini hinkwawo, malandza ya Yehovha yo tshembeka ma vutise swivutiso leswi fanaka. Hi xikombiso, muprofeta Habakuku u khongele eka Xikwembu a ku: “Ha yini u ndzi endla ndzi vona ku pfumala vululami? Ha yini u pfumelela madzolonga, vuhomboloki, vugevenga ni nsele swi hangalaka hinkwako?” (Habakuku 1:3, Contemporary English Version) Yehovha a nga n’wi solanga Habakuku hi ku vutisa swivutiso swakwe, hikuva hi Yena a vumbeke vanhu, a va endla va navela vululami. Ina, Yehovha u hi nyike mpimo wo karhi wa vululami, hambiloko wu nga nyawuli.
Yehovha Wa Byi Venga Vuhomboloki
3. Ha yini ku nga vuriwaka leswaku Yehovha u byi vona kahle vuhomboloki ku tlula hina?
3 Yehovha wa ku vona ku pfumala vululami. Wa swi vona leswi endlekaka. Bibele yi hi byela leswi malunghana ni siku ra Nowa: “Yehovha a vona leswaku vubihi bya munhu byi andzile emisaveni nileswaku mboyamelo hinkwawo wa miehleketo ya mbilu yakwe wu bihile nkarhi hinkwawo.” (Genesa 6:5) Xiya leswi xivulwa lexi xi vulaka swona. Hakanyingi matwisiselo ya hina ya vuhomboloki ma sekeriwe eka timhaka ti nga ri tingana leti hi titweke kumbe leswi tshameke swi endleka eka hina. Ku hambana na sweswo, Yehovha wa byi vona vuhomboloki lebyi nga kona emisaveni hinkwayo. U byi vona hinkwabyo! Ku tlula kwalaho, u vona leswi nga embilwini—mianakanyo yo bola leyi fambisanaka ni mintirho yo homboloka.—Yeremiya 17:10.
4, 5. (a) Xana Bibele yi swi kombisa njhani leswaku Yehovha wa karhateka loko vanhu va khomiwa hi ndlela yo biha? (b) Xana Yehovha u khomiwe njhani hi ndlela ya nsele?
4 Kambe Yehovha a ngo vona vuhomboloki, kutani swi helela kwalaho. Wa karhateka hi lava va khomiwaka hi nsele. Loko vanhu va Yehovha va khomiwa hi ndlela ya lunya hi valala va vona, u ve ni gome “hikwalaho ka ku konya ka vona hikuva vatshikileri va vona a va va yingayingisa.” (Vaavanyisi 2:18) Kumbexana u swi xiyile leswaku loko vanhu va ya va vona vuhomboloki, va hetelela va nga ha ri na mhaka na byona. Yehovha a nga tano! U vone vuhomboloki hinkwabyo ku ringana malembe ya 6 000, kambe a nga tshikanga ku byi venga. Ematshan’weni ya sweswo, Bibele ya hi tiyisekisa leswaku swilo swo tanihi “ririmi ra vunwa,” “mavoko lama halataka ngati leyi nga riki na nandzu,” ni “mbhoni ya vunwa leyi tisungulelaka mavunwa,” wa swi venga.—Swivuriso 6:16-19.
5 Nakambe xiya ndlela leyi Yehovha a va tshinyaka ha yona varhangeri lavo biha va Vaisrayele. U huhutele vaprofeta vakwe leswaku va va vutisa leswi, “Xana a hi ntirho wa n’wina ku tiva vululami?” Endzhaku ko yi veka erivaleni ndlela leyi va ma tirhisaka ha yona matimba hi ndlela yo biha, Yehovha u vule vuyelo bya kona eka vanhu lava vo biha a ku: “Va ta kombela mpfuno eka Yehovha, kambe a nge va hlamuli. U ta va tumbetela xikandza xa yena enkarhini wolowo, hilaha va endleke vubihi hakona emintirhweni ya vona.” (Mikiya 3:1-4) Wa nga vona ndlela leyi Yehovha a byi vengaka ha yona vuhomboloki! Phela na yena u khomiwe hi ndlela ya nsele! Se ku hundze magidi ya malembe Sathana a ri karhi a n’wi tlhontlha. (Swivuriso 27:11) Ku tlula kwalaho, Yehovha u vavisiwe hi vuhomboloki lebyikulu swinene loko N’wana wa yena, la nga ‘endlangiki xidyoho,’ a dlayiwa bya xigevenga. (1 Petro 2:22; Esaya 53:9) Swi le rivaleni leswaku Yehovha wa ma vona maxangu ya lava xanisekaka.
6. Hi nga titwa njhani loko hi khomiwa hi ndlela yo biha, naswona ha yini?
6 Kambe loko hi vona vuhomboloki—kumbe loko hina hi hexe hi khomiwa hi ndlela yo biha—i swa ntumbuluko leswaku hi vila. Hi endliwe hi xifaniso xa Xikwembu, naswona Yehovha a nga twanani na byona vuhomboloki. (Genesa 1:27) Kutani ke, ha yini Xikwembu xi pfumelela vuhomboloki?
Mphikamakaneta Ya Vuhosi Bya Xikwembu
7. Hlamusela ndlela leyi vuhosi bya Yehovha byi tlhontlhiweke ha yona.
7 Nhlamulo ya xivutiso lexi, yi yelana ni mphikamakaneta ya vuhosi bya vuako hinkwabyo. Hilaha hi swi voneke ha kona, Muvumbi u ni mfanelo yo fuma misava ni hinkwaswo leswi nga eka yona. (Pisalema 24:1; Nhlavutelo 4:11) Hambiswiritano, loko vanhu va ha ku tumbuluxiwa, vuhosi bya Yehovha byi tlhontlhiwile. Xana leswi swi tise ku yini? Yehovha u lerise wanuna wo sungula Adamu leswaku a nga dyi murhi wo karhi lowu a wu ri entangeni, laha a ku ri kaya ra yena leri nga Paradeyisi. A ku ta humelela yini loko a nga yingisi? Xikwembu xi n’wi byele xi ku: “U ta fa hakunene.” (Genesa 2:17) Xileriso xa Xikwembu a xi nga ri xa ku tikisela Adamu ni nsati wakwe, Evha. Nilokoswiritano, Sathana u khorwise Evha leswaku Xikwembu a xi n’wi sivela swi nga fanelanga. A ku ta humelela yini loko o dya eka murhi lowu? Hiloko Sathana a byela Evha a ku: “Entiyisweni mi nga ka mi nga fi. Hikuva Xikwembu xi tiva leswaku siku mi nga ta dya eka wona, mahlo ya n’wina ma ta pfuleka kutani mi ta fana ni Xikwembu, mi ta tiva leswinene ni leswo biha.”—Genesa 3:1-5.
8. (a) Xana Sathana a a hlamusela yini eka Evha? (b) I yini leswi Sathana a swi vuleke malunghana ni vuhosi bya Xikwembu?
8 Hi ku vula leswi, Sathana a a nga vuli swona ntsena leswaku Yehovha u tumbetele Evha swin’wana, kambe a a vula ni leswaku u n’wi byele mavunwa. Sathana a a ri ni vukheta leswaku a nga khumbi mhaka ya vuhosi bya Xikwembu. Kambe u yi khumbile mhaka ya ku faneleka ka byona ni ku lulama ka byona. Hi marito man’wana u vule leswaku Yehovha a a nga byi tirhisi kahle vuhosi Byakwe, naswona a a nga byi tirhiseli ku pfuna vafumiwa va Yena.
9. (a) Xana vuyelo byi ve byihi eka Adamu na Evha loko va tlule nawu, naswona leswi swi tlakuse swivutiso swihi swa nkoka? (b) Ha yini Yehovha a nga va lovisanga xikan’we vaxandzuki lava?
9 Hiloko Adamu na Evha va tlula nawu wa Yehovha, va dya eka murhi lowu yirisiweke. Ku tlula ka vona nawu ku va vangele leswaku va xupuriwa hi rifu, hilaha Xikwembu xi leriseke ha kona. Mavunwa ya Sathana ma tlakuse swivutiso swa nkoka. Xana Yehovha u na yona mfanelo yo fuma vanhu, kumbe vanhu va fanele va tifuma? Xana Yehovha u tirhisa vuhosi bya yena hi ndlela leyinene? Yehovha a a ta va a ma tirhisile matimba ya yena ku herisa vaxandzuki hi wona nkarhi wolowo. Kambe swivutiso leswi tlakusiweke a swi khumba vuhosi bya Xikwembu ku nga ri matimba ya xona. Hikwalaho, ku lovisa Adamu, Evha na Sathana, a swi nga ta kombisa leswaku Xikwembu xi fuma hi ku lulama. Ku ri na sweswo, a swi ta va swi lo pfuxa ku kanakana kun’wana mayelana ni ku lulama ka ku fuma ka xona. Ndlela yin’we ntsena leyi a yi ta kombisa leswaku vanhu va nga tifuma hi ndlela leyi humelelaka handle ka Xikwembu a yi ta vonaka hi ku tshika nkarhi wu hundza.
10. Xana matimu ya paluxe yini malunghana ni ku fuma ka vanhu?
10 Xana ku famba ka nkarhi ku paluxe yini? Se ku hundze magidi ya malembe, vanhu va ri karhi va ringeta tindlela to tala ta ku fuma, leti katsaka mfumo wa ndzeriso, xidemokrati, vusoxalisi ni vukhomunisi. Hinkwato ka tona ti faneriwa hi marito lawa ma kumekaka eBibeleni: ‘Munhu u fuma munhu ku n’wi endla swo biha.’ (Eklesiasta 8:9) Hi xivangelo lexi twalaka, muprofeta Yeremiya u te: “Oho Yehovha, ndzi swi tiva kahle leswaku ndlela ya munhu wa la misaveni a yi le ka yena. Munhu loyi a fambaka a nga ka a nga wu kongomisi nkondzo wa yena.”—Yeremiya 10:23.
11. Ha yini Yehovha a pfumelele leswaku vanhu va xaniseka?
11 Yehovha u swi vone ta ha suka leswaku ku tilawula ka munhu kumbe ku tifuma kakwe, ku ta endla leswaku vanhu va xaniseka swinene. Kutani ke, xana Yehovha u hombolokile, hikwalaho ka leswi a tshikeke xiyimo lexi xi nga papalatekiki leswaku xi ya emahlweni? Doo! Hi xikombiso: A hi nge u ni n’wana la faneleke a endliwa vuhandzuri leswaku a tshunguriwa eka vuvabyi lebyi nga koxaka vutomi byakwe. Kambe wa swi xiya leswaku vuhandzuri lebyi byi nga endla leswaku n’wana wa wena a twa ku vava naswona leswi swa ku karhata swinene. Hi nkarhi lowu fanaka, wa swi tiva leswaku vuhandzuri lebyi byi ta endla leswaku n’wana wa wena a va ni rihanyo lerinene hi ku famba ka nkarhi. Hilaha ku fanaka, Xikwembu a xi swi tiva—naswona xi tlhele xi swi vula ka ha ri emahlweni—leswaku ku tshika ka xona vanhu va tifuma ku ta tisela vanhu ku xaniseka hi mpimo wo karhi. (Genesa 3:16-19) Nakambe a xi swi tiva leswaku xiyimo lexi xi nga lulamiseka ntsena loko o pfumelela vanhu va vona vuyelo byo biha bya ku xandzuka ka vona. Leyi hi yona ndlela yo lulamisa mphikamakaneta leyi hi ku hetiseka, hilaha ku nga riki na makumu.
Mphikamakaneta Ya Ku Tshembeka Ka Munhu
12. Hilaha swi kombisiweke ha kona emhakeni ya Yobo, hi xihi xihehlo lexi Sathana a xi phyarhekeke vanhu?
12 Ku ni yinhla yin’wana eka mhaka leyi. Loko Sathana a tlhontlha ku faneleka ni ku lulama ka ku fuma ka Xikwembu, a nga hembelanga Yehovha hi vuhosi Byakwe ntsena; u tlhele a hembela ni malandza ya Xikwembu malunghana ni vutshembeki bya wona. Hi xikombiso, xiya leswi Sathana a swi vuleke eka Yehovha malunghana ni wanuna wo lulama Yobo: “Xana wena a wu vekanga rihlampfu ku n’wi sirhelela ni ku sirhelela yindlu yakwe ni hinkwaswo leswi a nga na swona matlhelo hinkwawo? U katekise ntirho wa mavoko yakwe, naswona swifuwo swakwe swi tele hinkwako-nkwako emisaveni. Kambe, ndzi kombela leswaku u cinca u tshambuluta voko ra wena, u khumba hinkwaswo leswi a nga na swona kutani u vona loko a nga ta ka a nga ku rhukani exikandzeni.”—Yobo 1:10, 11.
13. Kahle-kahle xihehlo xa Sathana malunghana na Yobo a xi vula yini, naswona ha yini leswi swi katsa vanhu hinkwavo?
13 Sathana u vule leswaku Yehovha u tirhisa matimba Yakwe yo sirhelela, leswaku Yobo a ta hambeta a n’wi gandzela. Leswi kahle-kahle, a swi vula leswaku ku tshembeka ka Yobo a ku nga ri ka xiviri, ni leswaku a a gandzela Xikwembu ntsena leswaku a kuma swo karhi. Sathana u vule leswaku loko Yobo o ka a nga yi kumi mikateko ya Xikwembu, hambi ku ri yena u ta rhukana Muvumbi wakwe. Sathana a a swi tiva leswaku Yobo a a hlawulekile emhakeni ya ku va la “pfumalaka xisandzu, wo lulama, la chavaka Xikwembu naswona a kendlukaka eka leswo biha?” * Loko Sathana o kota ku endla leswaku Yobo a tshika vutshembeki byakwe, xana sweswo a swi ta vula yini hi vanhu lavan’wana hinkwavo? Xisweswo Sathana a a kanakana vutshembeki bya vanhu hinkwavo lava lavaka ku tirhela Xikwembu. Entiyisweni, loko hi veka timhaka kahle, Sathana u byele Yehovha a ku: “Hinkwaswo leswi munhu [ku nga ri Yobo ntsena] a nga na swona u ta swi humesa leswaku a ponisa moya-xiviri wakwe.”—Yobo 1:8; 2:4.
14. Xana matimu ma kombise yini malunghana ni xihehlo lexi Sathana a hehlaka vanhu ha xona?
14 Matimu ma swi kombisile leswaku vanhu vo tala vo fana na Yobo va tshame va tshembekile eka Yehovha hambiloko va langutane ni ndzingo—ku hambana ni leswi Sathana a swi vuleke. Va endle leswaku mbilu ya Yehovha yi tsaka hikokwalaho ka vutshembeki bya vona, naswona leswi swi endle leswaku Yehova a kota ku hlamula Sathana loyi hi ku tikukumuxa a vulaka leswaku vanhu va ta tshika ku gandzela Xikwembu loko swilo swi va fambela ximatsi. (Vaheveru 11:4-38) Ina, vanhu va timbilu letinene va arile ku fularhela Xikwembu. Hambiloko va pfilunganyiwa hi swiyimo leswi khomisaka gome, va hambete va titshega swinene hi Yehovha leswaku a va nyika matimba yo tiyisela.—2 Vakorinto 4:7-10.
15. Hi xihi xivutiso lexi tlakukaka malunghana ni ku avanyisa loku Xikwembu xi tshameke xi ku endla ni loku xi nga ta ku endla enkarhini lowu taka?
15 Kambe ku kombisa ka Yehovha vululami a ku katsi timhaka ta vuhosi bya vuako hinkwabyo ntsena, swin’we ni vutshembeki bya munhu. Bibele yi rungula ndlela Yehovha a tshameke a avanyisa vanhu ni matiko ha yona, nakambe yi ni vuprofeta lebyi vulavulaka hi vuavanyisi lebyi a nga ta byi endla enkarhini lowu taka. Hikokwalaho ka yini hi tiyiseka leswaku Yehovha u avanyisa hi ku lulama ni leswaku u ta hambeta a endla tano?
Leswi Endlaka Vuavanyisi Bya Xikwembu Byi Famba eMahlweni
16, 17. Hi swihi swikombiso leswi kombisaka leswaku vanhu a va byi tivi kahle vululami bya ntiyiso?
16 Mayelana na Yehovha swa fanela ku vula leswaku: “Tindlela takwe hinkwato i vululami.” (Deteronoma 32:4) Ku hava ni un’we wa hina la nga tivulaka la lulameke, hikuva hakanyingi ku koma ka miehleketo ya hina ku hi endla leswaku hi nga swi voni leswi lulameke. Hi xikombiso, anakanya hi Abrahama. U vulavurisane na Yehovha mayelana ni ku lovisiwa ka Sodoma—ku nga khathariseki ku tala ka vuhomboloki. U vutise Yehovha a ku: “Xana hakunene u ta kukula wo lulama swin’we ni wo homboloka?” (Genesa 18:23-33) Nhlamulo ya kona i doo! Hikuva Yehovha u “nis[e] xivavula ni ndzilo” eSodoma ntsena loko Lota ni vana va yena va xisati se va fikile emutini wa Sowara. (Genesa 19:22-24) Ku hambana ni sweswo, Yonasi ‘u hlundzuke ngopfu’ loko Xikwembu xi va komba tintswalo vanhu va le Ninivha. Leswi Yonasi ana se a a va tivisile hi ta ku lovisiwa ka vona, a a ta tsaka ku va vona va lovisiwa, ku nga khathariseki ku hundzuka ka vona hi mbilu hinkwayo.—Yonasi 3:10–4:1.
17 Yehovha u tiyisekise Abrahama leswaku ku tirhisa ka Yena vululami a swi katsi ntsena ku herisa vanhu vo biha, kambe swi katsa ni ku ponisa vanhu vo lulama. Hi hala tlhelo, Yonasi u dyondze leswaku Yehovha u ni tintswalo. Loko lavo biha va cinca tindlela ta vona, u “lunghekele ku rivalela.” (Pisalema 86:5) Ku hambana ni vanhu lava nga titshembiki, Yehovha a nga xupuli ntsena leswaku a kombisa matimba yakwe, naswona a nga tshiki ku rivalela hi ku chava leswaku vanhu va ta ku a nga na matimba. Swa yena i ku kombisa tintswalo loko ku ri ni xivangelo xa ku endla tano.— Esaya 55:7; Ezekiyele 18:23.
18. Kombisa hi ku tirhisa Bibele leswaku Yehovha a nga lawuriwi hi mintlhaveko.
18 Hambiswiritano, Yehovha a nga hambukisiwi hi mintlhaveko. Loko vanhu vakwe va tipeta eku gandzeleni ka swifaniso, Yehovha u te: “Ndzi ta ku avanyisa hi ku ya hi tindlela ta wena, ndzi ku tisela swilo swa wena hinkwaswo leswi nyenyetsaka. Tihlo ra mina a ri nge vi na nsovo eka wena, naswona a ndzi nge ku tsetseleli, hikuva tindlela ta wena ndzi ta ti tisa ehenhla ka wena.” (Ezekiyele 7:3, 4) Kutani loko vanhu va nga ti tshiki tindlela ta vona to biha Yehovha u va nyika nxupulo lowu va faneleke. Kambe ku avanyisa ka yena ku sekeriwa eka vumbhoni lebyi tiyeke. Xisweswo loko a twe “xirilo xa ku vilela” malunghana na Sodoma na Gomora Yehovha u te: “Hakunene ndzi ta rhelela leswaku ndzi ya vona loko va endla hi ku helela hi ku pfumelelana ni xirilo lexi twakaleke eka mina.” (Genesa 18:20, 21) Kutani hi fanele hi tsaka swinene leswi Yehovha a nga faniki ni vanhu vo tala lava tekelaka timhaka ehenhla va nga si twa mintiyiso hinkwayo! Ina, Yehovha u hilaha Bibele yi n’wi kombisaka ha kona, i “Xikwembu xa vutshembeki, lexi nga riki na vuhomboloki.”—Deteronoma 32:4.
Tshemba Vululami Bya Yehovha
19. Xana hi fanele hi endla yini loko hi nga yi twisisi kahle ndlela leyi Yehovha a tirhisaka vululami byakwe ha yona?
19 Bibele a yi hlamuseli xin’wana ni xin’wana lexi Yehovha a nga tshama a xi endla; hambi ku ri ku vula vuxokoxoko bya leswaku Yehovha u ta va avanyisa njhani vanhu enkarhini lowu taka. Loko timhaka tin’wana kumbe vuprofeta bya Bibele hi nga byi twisisi kahle hi nga kombisa ku tshembeka ko fana ni loku Muprofeta Mikiya a ku kombiseke, la tsaleke a ku: “Ndzi ta kombisa moya wo rindza eka Xikwembu lexi xi ndzi ponisaka.”—Mikiya 7:7.
20, 21. Hi nga tiyiseka njhani leswaku minkarhi hinkwayo Yehovha u ta endla leswi lulameke?
20 Hi nga tiyiseka leswaku emhakeni yin’wana ni yin’wana Yehovha u ta endla leswi lulameke. Hambiloko swi vonaka onge vanhu va honisa vuhomboloki, Yehovha wa tshembisa: “Ku rihisela i ka mina; hi mina ndzi nga ta tlherisela.” (Varhoma 12:19) Loko hi kombisa moya wo rindza, hi ta tiyiseka ku fana na muapostola Pawulo la vuleke a ku: “Xana Xikwembu xi kala vululami? Sweswo swi nga tshuki swi va tano!”—Varhoma 9:14.
21 Enkarhini wa sweswi, hi hanya “[eminkarhini] ya mangava leyi swi nonon’hwaka ku langutana na yona.” (2 Timotiya 3:1) Vuhomboloki ni “swiendlo hinkwaswo swa ku tshikilela” swi vange leswaku vo tala va khomiwa hi ndlela yo biha. (Eklesiasta 4:1) Hambiswiritano, Yehovha a nga hundzukanga. Ni sweswi, wa ha byi venga vuhomboloki, naswona wa karhateka swinene hi lava va xanisiwaka. Loko hi tshama hi tshembekile eka Yehovha ni vuhosi bya yena, u ta hi nyika matimba yo tiyisela kukondza ku fika nkarhi lowu vekiweke lowu ha wona a nga ta susa vuhomboloki hinkwabyo loko se ku fuma Mfumo wakwe.— 1 Petro 5:6, 7.
^ ndzim. 13 Yehovha u vule leswi mayelana na Yobo: “A ku na munhu la fanaka na yena emisaveni.” (Yobo 1:8) Kutani swi le rivaleni leswaku loko Yobo a hanya laha misaveni, Yosefa a a fe khale naswona Muxe a nga si vekiwa ku va murhangeri wa tiko ra Israyele. Xisweswo, ku nga vuriwa leswaku a ku nga ri na munhu wo tshembeka ku fana na Yobo hi nkarhi wolowo.
DYONDZA SWO TALA
Vuavanyisi Bya Xikwembu—Xana A Byi Kombisa Leswaku Xi Ni Tihanyi?
Leswaku xivutiso lexi xi hlamuleka, xiya swikombiso swimbirhi swa le Bibeleni swa vuavanyisi lebyi tisiweke hi Xikwembu—Ndhambi ya siku ra Nowa ni ku heriseriwa makumu ka Vakanana.
Xana U Ta Tshemba Xikwembu?
U nga eneriseka hi ku tiva leswaku Xikwembu i Munghana loyi u nga n’wi tshembaka.


text:
Malembe Ya Dzana Lama Hundzeke Hi 1916
EKU sunguleni ka lembe ra 1916, ku ve ni Nyimpi Leyikulu, leyi endzhakunyana yi tiviweke tanihi Nyimpi yo Sungula ya Misava naswona yi teke kwalomu ko tlula lembe yi ri karhi yi lwiwa. Vanhu vo tala lava katsekeke eka yona va file.
Xihondzo xo Rindza xa January 1, 1916, xi te: “Leswi endleke leswaku ku va ni nyimpi leyikulu eYuropa hileswi vanhu vo tala a va katseka etimhakeni ta vukhongeri naswona a va vilerisiwa hi vumundzuku bya vona.” Xi ye emahlweni xi ku: “A hi veni ni xivindzi naswona hi hisekela ku endla ku rhandza ka Xikwembu ni ku chumayela Rungula ra xona.”
Ndzimana ya lembe ya 1916 yi khutaze vamakwerhu leswaku va tshama va “tiyile eripfumelweni,” hi ku ya hi Varhoma 4:20 eka King James Version. Swichudeni swo tala swa Bibele swi endle tano naswona swi kume mikateko yo tala ya Yehovha.
Tiphiligrimi Ti Nyikela Swikhutazo
Vayimeri lava fambafambaka va Sosayiti ya Watch Tower lava a va tiviwa tanihi tiphiligrimi a va famba eka madoroba yo hambanahambana va ri karhi va nyikela swikhutazo ni ku letela Swichudeni swa Bibele. Hi 1916, tiphiligrimi ta kwalomu ka 69 ti fambe tikhilomitara ta hafu ya miliyoni ti ri karhi ti endla ntirho lowu.
Loko a ri karhi a vulavula enhlengeletanweni eNorfolk, eVirginia, Walter Thorn, loyi a ri philigrimi u fanise nyimpi ya Vakreste swin’we ni Nyimpi Leyikulu, u te: “Ku ringanyetiwa leswaku ku ni vavanuna va 20 ku ya eka 30 wa timiliyoni lava sweswi va ngheneleke nyimpi. . . . Ku ni ntlawa [wa masocha] lama nga tiviwiki emisaveni. I masocha ya Hosi, ku fana ni vuthu ra Gidiyoni, ma le ku lweni kambe a ma lwi hi matlhari ya xiviri. Ma lwela ntiyiso ni vululami naswona ma lwa nyimpi leyinene ya ripfumelo.”
Ku Tirha Ku Nga Khathariseki Swiphiqo Leswi A Swi Ri Kona Hi Nkarhi Wa Nyimpi
EFrance, vavanuna vo tlula miliyoni va vavisiwile ni ku dlayiwa eNyimpini yo Sungula ya Somme, leyi lwiweke eku heleni ka lembe ra 1916. Etindhawini tin’wana eFrance, vamakwerhu lava tirhaka hi matimba a va seketela mintlawa kumbe mavandlha, hambileswi swiphiqo leswi a swi ri kona hi nkarhi wa nyimpi a swi endla leswaku leswi swi tika. Xihondzo xo Rindza xa January 15, 1916, xi kandziyise papila leri a ri huma eka Joseph Lefèvre, Xichudeni xa Bibele loyi a bohekeke ku baleka edorobeni leri a a tshama eka rona eDenain, le France, leri hlaseriweke hi vuthu ra masocha ya Jarimani hi 1914. U fike eParis dzonga kutani a sungula ku tihlanganisa ni ntlawa wa Swichudeni swa Bibele leswi a swi ri kona edorobeni rolero. Ku nga khathariseki swiphiqo swakwe swa rihanyo, hi ku hatlisa u sungule ku fambisa minhlangano hinkwayo.
Endzhakunyana, Joseph u joyiniwe hi Théophile Lequime, loyi na yena a balekeke eDenain. Makwerhu Lequime u ye eAuchel, le France, laha a sunguleke ku hundzuluxela minkandziyiso ya Xihondzo xo Rindza kutani a yi rhumela eka vamakwerhu lava a va ri endhawini leyi nga riki na vanhu vo tala eFrance. U sindzisiwe ku suka eAuchel hi valawuri va masocha lava sunguleke ku kanakana mintirho yakwe. Makwerhu Lefèvre u vone ku fika ka Makwerhu Lequime eParis ku ri ku hlamuriwa ka swikhongelo swakwe.
Ntirho wa vona eParis wu ve ni vuyelo lebyinene. Makwerhu Lefèvre u vike a ku: “Sweswi hi ni tlilasi ya vanhu va kwalomu ka 45 . . . Vo tala va vona va vone ku xonga swin’we ni mikateko naswona va le ku endleni ka nhluvuko lowukulu hi tlhelo ra moya. Kwalomu ka swirho swa kona hinkwaswo swi va kona eka nhlangano wo chumayela wa vhiki ni vhiki.”
Va Hambete Va Nga Hlanganyeli eNyimpini
Loko nyimpi yi ri karhi yi tinyika matimba, vo tala va vamakwerhu va langutane ni xiphiqo xa ku nga hlanganyeli enyimpini. Hi 1916, ku humesiwe nawu eGreat Britain lowu a wu vula leswaku vavanuna lava nga eka malembe ya 18 ku ya eka 40 va fanele va nghenela vusocha. Hambiswiritano, Swichudeni swo tala swa Bibele swi yime swi tiyile leswaku swi nga ngheneli vusocha.
Hi xikombiso, Xihondzo xo Rindza xa April 15, 1916 xi kandziyise papila leri humaka eka W. O. Warden wa le Scotland. U te: “N’wana wa mina wa jaha sweswi u ni malembe ya 19. I khale a ri karhi a nyikela vumbhoni hi Hosi hi ku ala ku tsariwa eka nxaxamelo wa vanhu lava nga ta ya evusocheni hambi loko sweswo swi ta vula leswaku u fanele a duvuriwa hileswi a hambetaka a ala, ndzi tshemba leswaku Yehovha u ta n’wi pfuna leswaku a yima a tiyile eka milawu ya ntiyiso ni le ka leswo lulama.”
James Frederick Scott, mukhalipotiya lontsongo loyi a humaka eEdinburgh, le Scotland u hakerisiwe xibalo hileswi a tsandzekeke ku tsarisa evusocheni. Endzhaku ka loko yi twe swivangelo swa yena, huvo yi pfumelelane ni Makwerhu Scott yi vula leswaku “u endle swilo hi ku ya hi Nawu naswona a yi n’wi vonanga nandzu.”
Hambiswiritano, vo tala a va nyikiwanga mpfumelelo wo ka va nga yi evusocheni. Hi September, eka vamakwerhu va 264 lava kombeleke mpfumelelo wo ka va nga yi evusocheni, 23 wa vona va averiwe mintirho leyi nga fambisaniki ni vusocha. Xiviko lexi a xi ri eka Xihondzo xo Rindza xa October 15, 1916 xi vule leswaku, lava saleke lava “xanisiweke hi tindlela to hambanahambana” va endle mintirho yo “Tirhela Tiko yo tanihi ku endla mapatu, ku kovotla maribye ni swin’wana.” I vamakwerhu va ntlhanu ntsena lava nyikiweke mpfumelelo wo ka va nga yi evusocheni.
Ku Fa Ka Charles Taze Russell
Hi October 16, 1916, Charles Taze Russell, loyi a a rhangela eka Swichudeni swa Bibele hi nkarhi wolowo, u teke riendzo ro ya nyikela nkulumo evupeladyambu bya United States. A nga tlhelelanga ekaya. Hi nhlikanhi wa Ravumbirhi, hi October 31, Makwerhu Russell u fe a ri ni malembe ya 64 a ri exitimeleni ePampa, le Texas.
Vamakwerhu vo tala a va vona onge a ku na loyi a nga endlaka mintirho leyi Makwerhu Russell a yi endla. Hilaha swi hlamuseriweke hakona eka Xihondzo xo Rindza xa December 1, 1916, u hlamusele ku navela kakwe malunghana ni ntirho lowu a rhangeleke eka wona ku ringana nkarhi wo leha. Hambiswiritano a ku tlakuka xivutiso xa leswaku: I mani loyi a ta rhangela?
Xivutiso xexo a xi ta hlamuriwa eka nhlangano wa lembe ni lembe wa Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania, lowu a wu hleriwe ku khomiwa hi 1917. Lava a va ri kona va pfumelelane hi nchumu wun’we. Kambe eka tin’hweti leti landzeleke swiboho swa vona a swi nga ta tlhaveriwa hi dyambu hikuva vamakwerhu va sungule ku langutana ni miringo.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Yuwele 2:1-32
2 “Yimbani nanga eSiyoni,+ N’wina vavanuna, mi ba hungwe ra nyimpi+ entshaveni ya mina yo kwetsima.+ Vaaki hinkwavo va tiko a va rhurhumele;+ hikuva siku ra Yehovha ra ta,+ hikuva ri le kusuhi!2 I siku ra munyama ni ku dzwihala,+ siku ra mapapa ni ku dzwihala lokukulu, ku fana ni ku vonakala ka vurhonga loku andlalekeke etintshaveni.+“Ku ni vanhu vo tala, lava nga ni matimba;+ vo fana na vona a va si tshama va va kona ku sukela eminkarhini ya khale swinene,+ naswona endzhaku ka vona a va nge vi kona van’wana emalembeni ya xitukulwana xin’wana ku ya eka xitukulwana xin’wana.3 Emahlweni ka vona ndzilo wu lovisile,+ naswona langavi ra herisa endzhaku ka vona.+ Tiko ri le mahlweni ka vona ku fana ni ntanga wa le Edeni;+ kambe endzhaku ka vona ku ni mananga yo pfumala vaaki, naswona a ku vanga na nchumu lexi poneke kona.4 “Va languteka ku fana ni tihanci, ni ndlela leyi va tsutsumaka ha yona va fana ni tihanci ta nyimpi.+5 Va tshamela ku tlula-tlula hi mpfumawulo wo fana ni wa makalichi ehenhla ka tintshava,+ kukota mpfumawulo wa ndzilo lowu vuvumelaka lowu wu hisaka mahlanga.+ Va fana ni vanhu lava nga ni matimba, lava foleke va lunghekela nyimpi.+6 Vanhu va ta va ni switlhavi leswikulu hikwalaho ka vona.+ Loko ku ri swikandza hinkwaswo, kunene swi ta chava.+7 “Va tsutsuma kukota vavanuna lava nga ni matimba.+ Va tlhandluka erirhangwini kukota vavanuna va nyimpi. Un’wana ni un’wana wa vona u ya etindleleni takwe, a va hundzuluki emintileni ya vona.+8 A va susumetani. Va hambeta va famba, kukota munhu la tiyeke emirini endleleni yakwe; loko van’wana vo tshuka va wa exikarhi ka miseve, lavan’wana a va hambuki.9 “Va tsutsumela emutini. Va tsutsuma erirhangwini. Va khandziya ehenhla ka tindlu. Va nghena hi mafasitere ku fana ni khamba.10 Tiko ra rhurhumela emahlweni ka vona, matilo ma ninginikile. Dyambu ni n’weti swi hundzuke munyama,+ ni tinyeleti ti tlherisa ku vangama ka tona.+11 Kunene Yehovha u ta humesa rito rakwe+ emahlweni ka vandla rakwe ra nyimpi,+ hikuva nxaxa wa yena i wukulu swinene.+ Hikuva loyi a hetisisaka rito ra yena u ni matimba; hikuva siku ra Yehovha i rikulu+ naswona ri chavisa ngopfu, i mani loyi a nga ri tiyelaka?”+12 “Kutani ni sweswi,” ku vula Yehovha, “vuyani eka mina hi timbilu ta n’wina hinkwato,+ ni hi ku titsona swakudya+ ni hi ku rila ni hi ku kalakala.+13 Handzulani timbilu ta n’wina,+ ku nga ri tinguvu ta n’wina;+ mi vuya eka Yehovha Xikwembu xa n’wina, hikuva u ni nsovo, u ni tintswalo,+ u hlwela ku hlundzuka+ naswona u tele musa wa rirhandzu,+ kunene u ta tisola hikwalaho ka khombo leri.+14 I mani loyi a swi tivaka leswaku kumbexana u ta tlhela kutani a tisola,+ a siya mikateko endzhaku ka vona,+ gandzelo ra mavele ni gandzelo ra swakunwa eka Yehovha Xikwembu xa n’wina?15 “N’wina, yimbani nanga eSiyoni.+ Hlawulekisani nkarhi wa ku titsona swakudya.+ Hlengeletani nhlengeletano yo xiximeka.+16 Hlengeletani vanhu. Hlawulekisani nhlengeletano.+ Hlengeletani vavanuna lava kuleke. Hlengeletani vana ni lava va an’waka mavele.+ Muteki a a hume ekamareni rakwe ra le mpfungwe, ni mutekiwa ekamareni rakwe ra vukati.17 “Exikarhi ka rikupakupa ni alitari,+ vaprista, vatirheli va Yehovha, va rila va ku, ‘Oho Yehovha, vana ni nsovo eka vanhu va wena, u nga endli ndzhaka ya wena yi va ndzhukano,+ leswaku va fumiwa hi matiko man’wana. Ha yini va fanele va vula exikarhi ka vanhu, va ku: “Xi kwihi Xikwembu xa vona?”’+18 Yehovha u ta hisekela tiko ra yena+ naswona u ta va ni ntsetselelo eka vanhu va yena.+19 Yehovha u ta hlamula vanhu va yena a ku, ‘Maswivo, ndzi rhumela mavele ni vhinyo leyintshwa ni mafurha eka n’wina, kunene mi ta eneriseka ha swona;+ a ndzi nge he tlheli ndzi mi endla mi va ndzhukano exikarhi ka matiko.+20 Munhu wa le n’walungwini+ ndzi ta n’wi veka ekule na n’wina, entiyisweni ndzi ta n’wi yisa etikweni ro pfumala mati ni rhumbi, xikandza xa yena xi ta va xi langute elwandle ra le vuxeni,+ xikosi xa yena xi langute elwandle ra le vupela-dyambu.+ Kunene ku nun’hwa loku humaka eka yena ku ta tlhandluka, risema leri humaka eka yena ri ta tshamela ku tlhandluka;+ hikuva U ta endla nchumu lowukulu eka leswi Yena a swi endlaka.’21 “U nga chavi, Wena misava. Tsaka u tsakisisa; hikuva Yehovha u ta endla nchumu lowukulu eka leswi Yena a swi endlaka.+22 Mi nga chavi, n’wina swivandzana swa nhova,+ hikuva madyelo ya le mananga ma ta va ya rihlaza hakunene.+ Hikuva murhi wu ta humesa mihandzu ya wona.+ Nkuwa ni murhi wa vhinya swi fanele swi humesa ntamu lowukulu wa swona.+23 Kutani n’wina vana va Siyoni, tsakani mi tsakisisa eka Yehovha Xikwembu xa n’wina;+ hikuva u ta mi nyika mpfula ya xixikana hi mpimo lowunene,+ u ta mi nisela maboboma, mpfula ya xixikana ni mpfula ya ximun’wana, ku fana ni le ku sunguleni.+24 Kutani swivuya swi fanele swi tala mavele lama basisiweke, makhuwana ya le xikamelweni ma ta khapakhapa hi vhinyo leyintshwa ni mafurha.+25 Ndzi ta mi riha hikwalaho ka malembe lawa njiya, xijajana, hele ni xivungu swi dyeke ha wona, vandla ra mina lerikulu ra nyimpi leri ndzi ri rhumeleke exikarhi ka n’wina.+26 Kunene mi ta dya, mi dya mi xurha,+ kutani mi ta dzunisa vito ra Yehovha Xikwembu xa n’wina,+ loyi a mi endleleke swo hlamarisa swonghasi;+ vanhu va mina a va nge khomiwi hi tingana hilaha ku nga riki na makumu.+27 N’wina mi ta tiva leswaku ndzi le xikarhi ka Israyele+ nileswaku hi mina Yehovha Xikwembu xa n’wina, ku hava un’wana.+ Vanhu va mina a va nge khomiwi hi tingana hilaha ku nga riki na makumu.28 “Kutani endzhaku ka sweswo ndzi ta chululela moya wa mina+ ehenhla ka nyama ya muxaka wun’wana ni wun’wana,+ kunene vana va n’wina va majaha ni va vanhwanyana+ va ta profeta. Loko ku ri vavanuna lava kuleke eka n’wina, va ta lorha milorho. Loko ku ri majaha ya n’wina, ma ta vona swivono.29 Naswona ndzi ta chululela moya wa mina eka malandza ya xinuna ni ya xisati emasikwini wolawo.+30 “Ndzi ta nyika swihlamariso ematilweni+ ni le misaveni, ngati ni ndzilo ni mapapa ya musi.+31 Dyambu ri ta hundzuka ri va munyama,+ n’weti wu ta va ngati,+ ku nga si fika siku lerikulu ni leri chavisaka ra Yehovha.+32 Kutani un’wana ni un’wana loyi a vitanaka vito ra Yehovha u ta pona;+ hikuva eNtshaveni ya Siyoni eYerusalema ku ta va ni lava balekeke,+ hilaha Yehovha a vuleke hakona, ni lava va poneke exikarhi ka vona, lava Yehovha a va vitanaka.”+


text:
APRIL 29, 2013
ARGENTINA
Tindhambi eArgentina
Hi April 2, 2013 tindhambi letikulu leti nga languteriwangiki ti funengete doroba ra Buenos Aires ni ra La Plata. Swihaxa-mahungu swi vike leswaku vanhu va 57 va file. Timbhoni ta Yehovha ta kwalomu ka 500 ti khumbiwile hi tindhambi leti naswona ta kwalomu ka 200 ti susiwe emakaya ya tona ti yisiwa endhawini leyi sirhelelekeke. Tanihi ndlela ya tona yo phalala, Timbhoni ta le Argentina ti rhumele tilitara ta 30 000 ta mati yo nwa, 30 wa tithani ta swakudya, matirasi, minkumba ni swikhigelo swa madzana leswi pfuneke Timbhoni ni vanhu lava nga riki Timbhoni. Timbhoni ta madzana ti tinyikele hi ku tirhandzela leswaku ti pfuneta entirhweni wo phalala. Tin’wana ti kale ti famba tikhilomitara ta 480 leswaku ti ya pfuneta ku basisa ni ku lunghisa swilo.
Media Contacts:
International: J. R. Brown, Office of Public Information, tel. +1 718 560 5000
Argentina: Ángel Mattiacci, tel. +54 15 5424 9071


text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | KU KURISA VANA
Ndlela Leyi U Nga Vulavurisanaka Ha Yona Ni N’wana Wa Wena Wa Kondlo-a-ndzi-dyi
NTLHONTLHO
Loko a ha ri ntsongo, a a ku byela xin’wana ni xin’wana. Kambe leswi se a nga emalembeni ya kondlo-a-ndzi-dyi, a nga ha ku byeli nchumu. Loko u ringeta ku vulavula na yena, a nga lavi ku ku hlamula kumbe u hundzula bulo rero ri va mholovo.
Hambiswiritano, u nga swi kota ku vulavurisana ni n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi. Kambe rhanga u kambisisa swilo swimbirhi leswi nga ha vangaka ntlhontlho.
LESWI WU VANGAKA
Ku lava ku tifuma. N’wana wa kondlo-a-ndzi-dyi a ngo na swi pfuketana a va munhu lonkulu loyi a kotaka ku langutana ni mintlhontlho ya vutomi, kambe u va ni vuswikoti byebyo hakatsongo-tsongo. I ntiyiso leswaku vana van’wana va kondlo-a-ndzi-dyi va lava ntshunxeko lowu engetelekeke ku tlula lowu va faneleke va va na wona; kasi hi hala tlhelo, vatswari van’wana va va nyika ntshunxeko lowutsongo hambiloko swi fanerile leswaku va va nyika wo talanyana. Kutani sweswo swi nga ha pfuxa nyimpi leyi nga vangelaka vatswari ni vana ntshikilelo lowukulu. Loko Brad * loyi a nga ni malembe ya 16 a vilela u ri: “Vatswari va mina va ringeta ku lawula xin’wana ni xin’wana lexi ndzi xi endlaka evuton’wini bya mina. Loko va nga ndzi nyiki ntshunxeko lowu engetelekeke loko se ndzi ri ni malembe ya 18, ndzi ta huma muti.”
Vuswikoti byo ehleketisisa. Vana lavatsongo va ehleketa leswaku swilo hinkwaswo i swinene kumbe swi hoxile, kambe vana vo tala va kondlo-a-ndzi-dyi va nga sungula ku twisisa leswaku swilo swo tala evuton’wini swi nga ha va swi nga ri swinene naswona swi nga hoxanga. Wolowo i nchumu wun’wana wa nkoka hi vuswikoti byo ehleketisisa naswona wu pfuna muntshwa leswaku a hluteka emianakanyweni. Xiya xikombiso lexi: Eka n’wana lontsongo, vululami byi nga vonaka byi ri nchumu wo olova ku fana niloko mana wakwe a pheme kokisi hi le xikarhi kutani a n’wi nyika xiphemu xin’wana ivi lexin’wana a xi nyika makwavo wakwe. Kutani emhakeni leyi, vana lavatsongo va teka vululami tanihi formula ya tinhlayo. Hambiswiritano, vana va kondlo-a-ndzi-dyi va swi twisisa leswaku vululami a hi nchumu wo olova. Phela ku va ni vululami a swi vuli ku khoma vanhu hinkwavo hi ndlela leyi ringanaka naswona ku khoma vanhu hinkwavo hi ndlela leyi ringanaka a hi minkarhi hinkwayo ku nga vululami. Kutani vuswikoti byo ehleketisisa byi susumetela n’wana wa wena wa kondlo-a-dzi-dyi leswaku a ringeta hi matimba ku tlhantlha timhaka to tano leti rharhanganeke. Hi byihi vuyelo lebyi nga tsakisiki hi vuswikoti lebyi? Byi nga tlhela byi n’wi susumetela ku lwisana na wena.
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Loko swi koteka dyana mabulo na yena hi xitshuketa. Tirhisa minkarhi leyi ku pfulekelaka hi xitshuketa. Hi xikombiso, vatswari van’wana va kume leswaku vana va vona va kondlo-a-ndzi-dyi va tala ku tiphofula loko va ri eku endleni ka mintirho ya le kaya kumbe loko va ri eku fambeni hi movha va tshame etlhelo ka mutswari ematshan’weni yo vulavula na vona va langutane ematihlweni.—Nawu wa Bibele: Deteronoma 6:6, 7.
U nga lehisi. A wu fanelanga u phikizana na yena hi mhaka yin’wana ni yin’wana kukondza a heta ku vulavula. Ematshan’weni ya sweswo, vula leswi u lavaka ku n’wi byela swona . . . ivi u miyela. Swo tala swa leswi u n’wi byelaka swona u ta swi twisisa hi ku famba ka nkarhi loko a ri yexe naswona a nga gayela ha swona, hambiloko eku sunguleni a a vonaka a nga rhiyanga ndleve loko u vulavula na yena. N’wi nyike nkarhi wo endla tano.—Nawu wa Bibele: Swivuriso 1:1-4.
N’wi yingisele naswona u nga tiyisi voko. Leswaku u kota ku xi twisisa hi vuenti xiphiqo xa kona, n’wi yingisele hi vurhon’wana handle ko n’wi nghena enon’wini. N’wi anakanyele loko u n’wi hlamula. Loko u nga lavi ku cinca milawu ya wena, n’wana wa wena u ta ringeka ku lava tindlela to tlula milawu yoleyo. Buku leyi nge Staying Connected to Your Teenager ya lemukisa: “Sweswo swi ta endla leswaku vana va hanya vutomi bya mikoka yimbirhi, va byela vatswari va vona leswi va lavaka ku swi twa hi hala tlhelo va tiendlela ku rhandza loko vatswari va vona va nga va voni.”—Nawu wa Bibele: Vafilipiya 4:5.
Rhulisa mbilu. Muntshwa un’wana loyi a vitaniwaka Kari u ri: “Loko mina na manana hi nga pfumelelani hi mhaka yo karhi, xin’wana ni xin’wana lexi ndzi xi vulaka xa n’wi hlundzukisa. Sweswo swa ndzi khunguvanyisa naswona hi ku hatlisa bulo ra hina ri hundzuka mholovo.” Ematshan’weni yo hlundzuka, vula nchumu lowu nga ta kombisa leswaku wa yi twisisa ndlela leyi n’wana wa wena a titwaka ha yona. Hi xikombiso, ematshan’weni yo vula u ku, “U nga karhateki hi sweswo,” vula u ku, “Ndza swi vona leswaku mhaka leyi ya ku karhata swinene.”—Nawu wa Bibele: Swivuriso 10:19.
N’wi kongomise hilaha u nga kotaka hakona, u nga n’wi lerisi. Vuswikoti bya n’wana wa wena byo ehleketisisa byi fana ni tinyama leti lavaka ku akiwa emirini wakwe. Kutani loko a khome nyarhi hi timhondzo, u nga n’wi tlhantlheli xiphiqo xakwe, n’wi tshike a ti tlhantlhela xona. Loko mi ri karhi mi vulavula ha xona, n’wi nyike nkarhi wo ehleketa hi tindlela leti a nga xi tlhantlhaka ha tona. Kutani endzhaku ko bula hi tindlela ti nga ri tingani, u nga ha ku: “Leti ko va tin’wana ta tona. Anakanyisisa ha tona ku ringana siku rin’we kumbe mambirhi kutani hi ta tlhela hi hlangana leswaku hi bula hi ndlela leyi u lavaka ku yi tirhisa nileswaku ha yini.”—Nawu wa Bibele: Vaheveru 5:14.
^ ndzim. 7 Mavito ma cinciwile exihlokweni lexi.
DYONDZA SWO TALA
Vulavula Ni N’wana Wa Wena Wa Kondlo-a-ndzi-dyi
—Handle Ko Holova Na Yena
N’wana wa wena u le ku dyondzeni ku va ni mahanyelo lamanene naswona u lava ndhawu leyi a nga phofulaka mavonelo yakwe eka yona. Xana u nga n’wi pfuna njhani?
Ku Vulavurisana Ni Vana Va Wena Lava Nga eMalembeni Ya Vuntshwa
U nga vulavula njhani ni n’wana wa wena la nga muntshwa la nga swi hlamuliki swivutiso leswi u n’wi vutisaka swona?


text:
XANA TI LO ENDLIWA?
Timpapa Ta Swinyenyana Leswikulu Leswi Hahelaka Ehenhla Swinene Leti Emakumu Ka Tona Ku Petsekelaka Ehenhla
XIHAHAMPFHUKA lexi vuriwaka jet xi endla leswaku ku va ni moya lowu hungaka hi matimba swinene emakumu ka timpapa ta xona. Moya lowu wu endla leswaku xi dya mafurha yo tala. Moya lowu wu tlhela wu ba swihahampfhuka leswi nga ha vaka ekusuhi na xona. Xisweswo, swihahampfhuka leswi hahaka hi ndlela yin’we na xona, swi fanele swi hahela ekule na le kule leswaku moya lowu wa matimba wu hangalaka.
Vanjhiniyara va swihahampfhuka va kume ndlela yo hunguta swiphiqo leswi. Hi wihi ntlhantlho wa kona? Va endle swihahampfhuka leswi nga ni timpapa leti emakumu ya tona ku petsekeleke ehenhla, leti va ti kopeke eka timpapa leti petsekeleke ehenhla ta swinyenyana leswikulu leswi hahelaka ehenhla swo tanihi tihwati (buzzards), magama ni tintavila.
Xiya: Loko swi haha, tinsiva leti nga emakumu ta swinyenyana leswikulu ti petsekela ehenhla kukondza ti ololoka ti ku thwii! Leswi swi endla leswaku swi kota ku hahela ehenhla hi timpapa ta swona. Nakambe leswi swi antswisa ndlela leyi swi hahaka ha yona. Vanjhiniyara va endle swihahampfhuka leswi nga ni timpapa leswi nga ni xivumbeko lexi fanaka. Hi ku tirhisa muchini wo kambela moya lowu vaka kona loko swi haha, va kume leswaku swihahampfhuka leswi nga ni timpapa leti petsekeleke ehenhla swi endla leswaku swi kota ku haha kahle—laha masiku lawa swi kotaka ku haha kahle hi tiphesente ta khume ni ku tlula. Ha yini? Timpapa leti petsekelaka ehenhla ti endla leswaku ku hunga moya wa matimba. Ku engetela kwalaho, Encyclopedia of Flight yi vule leswaku emakumu ka timpapa ta swona ku “endla leswaku swihahampfhuka swi nga tikeriwi loko swi haha.”
Swihahampfhuka leswi nga ni timpapa to koma leti emakumu ya tona ku petsekeleke ehenhla swi kota ku hahela ehenhla swinene, swi rhwala nhundzu yo tika naswona swi kota ku pakeka hi ku olova ni ku tirhisa mafurha lamatsongo. Hi xikombiso, hi 2010 tikhampani ta swihahampfhuka leswi vuriwaka jet swi hoxe xandla swinene eku hunguteni ka ku thyakisiwa ka mbango hi swihahampfhuka naswona swiviko swa mahungu swa NASA swi vule leswaku “ti hlayise mafurha ya swihahampfhuka yo ringana tilitara ta 7 600 wa timiliyoni emisaveni hinkwayo.”
U anakanya yini? Xana timpapa ta swinyenyana leswikulu leswi hahelaka ehenhla swinene leti emakumu ka tona ku petsekeleke ehenhla ti lo tiendlekela? Kumbe ti lo endliwa?


text:
MAHUNGU YA SWESWINYANA
United States
Timbhoni Ti Kuma Masagwadi Hikwalaho Ka Miako Ya Tona
Timbhoni ta Yehovha ti kume masagwadi ya le henhla ya Four Green Globes hikwalaho ka Miako ya tona yimbirhi eWallkill, le New York.
Xiviko Xa Tinhlengeletano Ta Matiko: Timbhoni Ti Khoma Tinhlengeletano To Hlawuleka eXitediyamu Xa MetLife
Vanhu va magidi va hlengeletane eXitediyamu xa MetLife aEast Rutherford, New Jersey, le USA, leswaku va khoma Nhlengeletano ya Matiko leyi nga ni nhloko-mhaka leyi nge ‘Hambetani Mi Lava Mfumo Wa Xikwembu Ku Sungula!’ hi June 20-22 na hi June 27-29, 2014.
Lillian Gobitas Klose, Xichudeni Xa Nkoka Swinene Eka Nandzu Lowu Nga Rivalekiki Wa Le Hubyeni Leyi Tlakukeke Hi 1940, U File A Ri Ni Malembe Ya 90
Xiboho xakwe xa ku nga losi mujeko xi endle leswaku ku va ni nandzu wa nkoka eHubyeni leyi Tlakukeke ya United States.


text:
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Hundzuluko
Vanhu van’wana va vula leswaku vutomi byi lo tiendlekela. Van’wana va hlamusela leswaku Xikwembu xi rhange xi vumba swilo switsongo, kutani xi swi tshika swi ya emahlweni swi tiendlekela. Xana Bibele yi ri yini?
Xana Bibele ya pfumelelana ni mhaka ya leswaku matilo ni misava swi ve kona endzhaku ka ku buluka ko karhi?
Bibele yi ri: “Eku sunguleni Xikwembu xi tumbuluxe matilo ni misava.” (Genesa 1:1) A yi swi hlamuseli hi ku kongoma leswaku Xikwembu xi swi endlise ku yini sweswo. Hambiloko ku ve ni ku buluka ko karhi loku vangeke leswaku ku va ni matilo ni misava, sweswo a swi kaneti leswi Bibele yi swi vulaka. Ku ri na sweswo, Genesa 1:1 yi hi byela loyi a endleke xiendlakalo xexo.
Vativi va sayense va vula leswaku matilo ni misava swi ve kona loko ku va ni ku buluka lokukulu loku ku nga lo tiendlekela naswona hi kona ku endleke leswaku tinyeleti ni tipulanete swi va kona ni ku tihlela hi swoxe. Bibele a yi pfumelelani ni mhaka yoleyo, kambe yi vula leswaku matilo ni misava swi endliwe hi Xikwembu, ku nga khathariseki leswaku xi swi endle hi ku buluka ko karhi kumbe hi tindlela tin’wana.
“Eku sunguleni Xikwembu xi tumbuluxe matilo ni misava.”—Genesa 1:1.
Xana Bibele yi pfumelelana ni leswaku swilo leswi hanyaka swa cinca hi ku famba ka nkarhi?
Ina. Bibele yi hlamusela leswaku Xikwembu xi tumbuluxe swilo hinkwaswo “hi ku ya hi mixaka ya swona.” (Genesa 1:11, 12, 21, 24, 25) Xana ku va ni ku hambana eka muxaka wo karhi wa swilo leswi hanyaka? Ina. Xana ku cinca loku vaka kona eka muxaka wo karhi, ku endla leswaku ku va ni muxaka lowuntswa? E-e.
Ehleketa hi xikombiso lexi: Emalembeni ya va 1970, valavisisi va endle ndzavisiso hi swindzingiri leswi kumekaka le Swihlaleni swa Galápagos. Va xiye leswaku ku cinca ka maxelo ku endla leswaku swindzingiri leswi nga ni milomu yo leha swi kota ku hanya. Leswi swi endle leswaku van’wana va gimeta hi ku vula leswaku swilo swi lo tiendlekela. Xana sweswo a ku ri vumbhoni bya ku tiendlekela ka swilo kumbe a ku ri ku fambisana ni ku cinca ka maxelo? Endzhaku ka malembe ku ve ni nhlayo leyi tlakukeke ya swindzingiri leswi a swi ri ni milomu leyitsongo. Mhaka leyi yi endle leswaku Jeffrey H. Schwartz, profesa wa dyondzo ya ndhavuko, a gimeta hi ku vula leswaku ku cinca ka maxelo ku nga pfuna muxaka wo karhi leswaku wu kota ku hanya, kambe sweswo a swi vuli leswaku ku cinca koloko ku “vumba muxaka lowuntshwa.”
Xana Bibele ni dyondzo ya ku tiendlekela ka swilo swa fambisana?
Bibele yi vula leswaku “[Xikwembu xi] tumbuluxe swilo hinkwaswo.” (Nhlavutelo 4:11) A xi ‘wisanga’ ku kondza loko mintirho ya xona hinkwayo yo tumbuluxa yi hela. (Genesa 2:2) Leswi swi vula leswaku Xikwembu a xi vumbanga nchumu wun’we lowutsongo kutani xi wisa, loko nchumu lowu wu ri karhi wu heta malembe yo tala, wu cinca wu va swilo swo hambanahambana swo fana ni tinhlampfi, timfenhe ni vanhu. * Sweswo swi vuriwa macroevolution, ku nga dyondzo leyi vulaka leswaku a ku na Muvumbi, kambe Bibele yi vula leswaku Xikwembu xi “endle matilo ni misava, lwandle ni hinkwaswo leswi nga eka swona”—Eksoda 20:11; Nhlavutelo 10:6.
“Swa ku fanela, Yehovha, wena Xikwembu xa hina, ku amukela ku vangama ni ku xiximiwa ni matimba, hikuva u tumbuluxe swilo hinkwaswo.”—Nhlavutelo 4:11.
Dyondza leswi engetelekeke: Bibele yi vula leswaku “timfanelo ta [Xikwembu] leti nga vonakiki ta voniwa ku sukela loko misava yi tumbuluxiwile ku ya emahlweni, hikuva ti xiyeka hi swilo leswi endliweke.” (Varhoma 1:20) Ku dyondza hi Xikwembu swi endla leswaku hi hanya vutomi lebyi nga ni xikongomelo hikuva xikongomelo xa xona xi katsa hinkwavo lava xi rhandzaka. (Eklesiasta 12:13; Vaheveru 11:6) Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke, nghena eka www.jw.org/ts kumbe u tihlanganisa ni Timbhoni ta Yehovha. Languta eka TIDYONDZO TA BIBELE > SWIVUTISO LESWI HLAMURIWAKA HI BIBELE.
^ ndzim. 12 Bibele a yi pfumelelani ni leswi van’wana lava pfumelaka eka Muvumbi va swi vulaka va ku Xikwembu xi tumbuluxe misava hi masiku ya tsevu. Hlaya leswi engetelekeke eka broxara leyi nge Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa? eka matluka 24-27. Broxara leyi yi kandziyisiwe hi Timbhoni ta Yehovha nakambe u nga yi kopa mahala eka www.jw.org/ts


text:
Papila Leri Humaka Eka Huvo Leyi Fumaka
Eka Vamakwerhu:
Hi ku titsongahata muprofeta Esaya u swi xiyile leswaku ku humelela kun’wana ni kun’wana swin’we ni rifuwo leri Mfumo wa Yuda a wu tiphina hi rona a ku ri hikwalaho ka nkateko wa Yehovha. Esaya 26:12 yi ri: “Oho Yehovha, . . . u hi endlele mintirho hinkwayo ya hina.” Loko hi anakanyisisa hi swilo hinkwaswo leswi hetisisiweke eka lembe ra ntirho leri nga hundza swi hi endla hi vula marito lama fanaka. Hakunene Yehovha u le ku endleni ka ‘swilo swo hlamarisa leswi nga si tshamaka swi endliwa’! (Eks. 34:10) Anakanyisisa hi yin’wana ya mikateko leyi a hi nyikeke yona.
Website ya hina ya le nawini ya jw.org, yi tirhisiwe hi ndlela yo tsakisa. Sweswi se yi kumeka hi tindzimi to tlula 600 naswona ku nga hlayiwa minkandziyiso kumbe yi kopiwa hi tindzimi to tlula 750. Xana website leyi yi va pfuna njhani vanhu va timbilu letinene leswaku va tiva ntiyiso? Hi xikombiso: Mpatswa wun’wana a wu hele matimba hikwalaho ka vukanganyisi lebyi wu byi voneke evukhongerini. Loko wu ri karhi wu lava nkongomiso wa matsalwa, wu nghene eka website ya hina. Nkarhi na nkarhi a wu nghena eka yona wu hlaya swihloko swa minkandziyiso ya hina ni ku tlhela wu hlalela tivhidiyo. Wu tlhele wu kopa xibukwana lexi nge Ku Kambisisa Matsalwa Siku Ni Siku kutani wu sungula ku xi hlaya siku ni siku swin’we ni vana va wona vambirhi lava ha riki vantshwa. Entiyisweni, a va ri karhi va xi hlaya hi mixo lowu Timbhoni ta Yehovha ti fikeke ekaya ra vona. Timbhoni ti kume leswaku ndyangu wolowo wu endle ku cinca lokukulu hikwalaho ka leswi wu ngheneke eka website. A va suse swilo leswi a va ti tsale swona emirini ni ku tlhela va tiboxa miri, va cukumeta swifaniso swa vukhongeri bya vona, va tshika ku tlangela tiholideyi ta misava ni ku tshika ku hlalela tifilimi leti thyakeke
Hi amukele mapapila yo tala yo kombisa ku tlangela lunghiselelo rin’wana ro tsakisa: JW Broadcasting. Sweswi nongonoko wa n’hweti ni n’hweti se wu kumeka hi tindzimi to tlula 70, to tala ta ha ri endleleni. Mindyangu yo tala yi hlalela nongonoko lowu eka Vugandzeri bya Ndyangu bya nimadyambu. Makwerhu un’wana u te: “Nhlengeletano ya Yehovha a yi si tshama yi tala hi ndlela leyi, kambe a hi si tshama hi titwa hi ri ekusuhi ni ntsindza wa Timbhoni ta Yehovha ku fana ni ndlela leyi hi titwaka ha yona!”
Minkarhi hinkwayo tinhlengeletano i nchumu wo tsakisa eka vanhu va Yehovha naswona ntlhandlamano lowu veke kona hi lembe ra ntirho ra 2015 i xikombiso xa sweswo. Nongonoko wa nhlengeletano a wu ri ni tivhidiyo ta 42 swin’we ni swifaniso leswi mpfampfarhutiweke, ku katsa ni tinsimu ta tsevu to tsakisa leti rhangelaka nongonoko, laha ha rin’we a ri tlanga eka xiyimiso ha xin’we. Malunghana ni nongonoko lowu, makwerhu un’wana la nga ni ntokoto u te: “Swi vonaka onge un’wana ni un’wana loyi a a ri kona a a nga swi lavi ku suka laha a tshameke kona hi nkarhi wa nongonoko, hikuva a va nga lavi ku hundziwa hi nchumu.” Murhumiwa un’wana u vule leswi malunghana ni nhlengeletano ya lembe leri nga hundza: “Tivhidiyo ti endle leswaku ntiyiso swin’we ni Mfumo wu va wa xiviri eka mina.”
Nakambe Yehovha u hi katekise hi tinsimu letintshwa ta Mfumo to hlayanyana eka lembe leri nga hundza. Mpatswa wun’wana wu tsale wu ku: “Tinsimu letintshwa ti fana ni ku vukarhiwa hi Yehovha. Ti hi khutazile swinene hi minkarhi yo tika.” Tinhlengeletano ta hina ti hi tsundzuxe hi ntirho wa rirhandzu lowu hi endleriwaka wona hi khwayere ya Watchtower, xikongomelo xa wona hinkwawo i ku dzunisa Yehovha!
Xana vandlha ra n’wina ri hlanganyela hi ku hiseka eka lunghiselelo ra ku chumayela etindhawini ta mani na mani hi ku tirhisa swigolonyana swo veka minkandziyiso? Hakunene lunghiselelo leri ro chumayela ri ve ni vuyelo lebyinene! Vanhu van’wana lava tshamaka etindhawini leti ku lavaka mpfumelelo ku nghena eka tona va twe ntiyiso ro sungula naswona van’wana vo tala ku katsa ni Timbhoni leti holeke, va le ku pfuniweni hikwalaho ka endlelo leri ro chumayela. Hi January 2015, wanuna un’wana wa le South Korea u ye laha ku nga ni xigolonyana lexi nga ni minkandziyiso. U vule leswaku se u sungule ku tsakela swilo swa moya. U sungule ku dyondza Bibele. Hi February, u ye ro sungula eminhlanganweni ya vandlha; hi March u tshike ku dzaha fole. Hi April, u endzele rhavi ra le South Korea naswona u hambeta a endla nhluvuko lowukulu hi tlhelo ra moya. Lowu ko va ntokoto wun’we ntsena eka yo tala leyi hi yi kumeke laha ntsindza wa hina.
Hi khongelela leswaku onge rungula leri hi ri kumeke enhlengeletanweni ri nga khutaza vo tala lava tshameke va tirhela Yehovha hi ku hiseka leswaku va vuyela eka yena nkarhi wa ha ri kona! Ha mi khutaza hinkwenu leswaku mi tekelela Yehovha hi ku va amukela hi mandla mambirhi lava vuyelaka eka Yena.—Ezek. 34:16.
Hakunene Yehovha u katekise vanhu vakwe eka lembe ra ntirho leri nga hundza. Hi swihi swilo swin’wana leswi hi nga swi langutelaka? Hi ta swi vona hi ku famba ka nkarhi. Enkarhini wa sweswi, swi tiveni leswaku Huvo leyi Fumaka ya mi rhandza swinene hinkwenu ka n’wina naswona nkarhi na nkarhi ha mi khongelela.
Hi mi navelela leswinene,
Vamakwenu,
Huvo leyi Fumaka ya Timbhoni ta Yehovha


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Nehemiya 5:1-19
5 Hambiswiritano, ku va ni nkosi+ lowukulu wa vanhu ni vasati va vona hikwalaho ka vamakwavo va Vayuda.+2 A ku ri ni lava a va ku: “Vana va hina va majaha ni va vanhwanyana ha va nyiketa va va xitiyisekiso leswaku hi kuma mavele hi dya, hi ya emahlweni hi hanya.”+3 Naswona a ku ri ni lava a va ku: “Masimu ya hina ni masimu ya hina ya vhinya ni tindlu ta hina ha swi nyiketa swi va xitiyisekiso+ leswaku hi kuma mavele hi nkarhi wa ku kayivela ka swakudya.”4 Naswona a ku ri ni lava a va ku: “Hina hi lombe mali leswaku yi va ndzuvo+ wa hosi emasin’wini ya hina ni le masin’wini ya hina ya vhinya.+5 Sweswi nyama ya hina yi fana ni nyama ya vamakwerhu;+ vana va hina va fana ni vana va vona, kambe sweswi hi endla vana va hina va majaha ni va vanhwanyana va va mahlonga,+ ku ni vana va hina van’wana va vanhwanyana lava ana va nga mahlonga; naswona a hi na matimba emavokweni ya hina loko masimu ya hina ni masimu ya hina ya vhinya ma ri ya van’wana.”6 Hiloko ndzi hlundzuka ngopfu loko ndzi twa xirilo xa vona ni marito lawa.7 Kutani mbilu ya mina yi sungula ku ehleketa, ndzi vona va ri ni xihoxo+ vanhu va xiyimo xa le henhla ni vafumi lava nga khomela, ndzi ku eka vona: “Mi sindzisa ku bindzula,+ un’wana ni un’wana eka makwavo.”Tlhandlakambirhi, ndzi va hlelela nhlengeletano leyikulu.+8 Kutani ndzi ku eka vona: “Hina hi kutsule+ vamakwerhu va Vayuda lava a va xavisiwe eka va matiko, hi endle hinkwaswo leswi a swi ri ematimbeni ya hina; hi nkarhi lowu fanaka, xana n’wina mi nga xavisa vamakwenu,+ xana va fanele va xaviseriwa hina?” Hiloko va miyela, a va kumanga rito.+9 Kutani ndzi ya emahlweni ndzi ku: “Nchumu lowu mi wu endlaka a hi wunene,+ mi ta va mi nga chavi+ Xikwembu+ loko mi famba hikwalaho ka ndzhukano+ wa matiko, valala va hina?+10 Na mina, vamakwerhu ni vatirhi va mina va lombisa mali ni mavele hi ntswalo exikarhi ka vona. Ndzi kombela leswaku hi tshika ku lombisa hi ntswalo.+11 Esikwini leri ndzi kombela mi va tlherisela masimu ya vona,+ masimu ya vona ya vhinya, mitlhwari ya vona ni tindlu ta vona, ni xiphemu xa dzana xa mali ni mavele, vhinyo leyintshwa ni mafurha, leswi mi swi tekaka hi ku sindzisa swi ri mbuyelo lowu humaka eka vona.”12 Hiloko va ku: “Hi ta swi tlherisela,+ naswona a hi nge kombeli nchumu eka vona.+ Hi ta endla hi ku pakanisa hilaha mi vulaka hakona.”+ Kutani ndzi vitana vaprista ndzi va hlambanyisa leswaku va endla hi ku landza rito leri.+13 Ndzi tlhele ndzi dzudza nguvu ya mina leyi nga exifuveni ndzi ku: “Onge Xikwembu xa ntiyiso xi nga n’wi dzudza hi ndlela leyi a huma endlwini ya xona ni le ndhawini ya xona leyi kumiweke, un’wana ni un’wana la nga ri hetisisiki rito leri; hi mukhuva lowu a a dzudziwe a sala a nga ri na nchumu.” Hiloko nhlengeletano hinkwayo yi ku: “Amen!”+ Kutani va sungula ku dzunisa Yehovha.+ Vanhu va endla hi ku landza rito leri.+14 Nchumu wun’wana: Ku sukela esikwini leri a ndzi leriseke leswaku ndzi va ndhuna-nkulu+ etikweni ra Yuda, ku sukela elembeni ra vu-20+ ku ya elembeni ra vu-32+ ra Atazekiseki+ lowa hosi, malembe ya 12, mina ni vamakwerhu a hi xi dyanga xinkwa xa ndhuna-nkulu.+15 Loko ku ri tindhuna-nkulu to sungula leti veke kona mina ndzi nga si va kona, ti tikisele vanhu, ti hambete ti teka silivhere ya tixikele ta 40 ya xinkwa ni vhinyo. Ni vatirhi va tona va tshikilele vanhu.+ Loko ku ri mina, a ndzi endlanga hi ndlela+ yoleyo hikwalaho ka ku chava Xikwembu.+16 Ku tlula kwalaho, ndzi nghenise xandla entirhweni wa rirhangu leri,+ naswona a hi tekanga nsimu;+ vatirhi va mina hinkwavo va hlengeletane kwalaho leswaku va tirha.17 Kutani Vayuda ni vafumi lava nga khomela, vavanuna lava ringanaka 150, lava a va ta eka hina va huma eka matiko lawa ma hi rhendzeleke, a va ri etafuleni ra mina.+18 Loko ku ri leswi a swi lunghiseleriwa siku ni siku, nkunzi yin’we, tinyimpfu ta tsevu leti hlawuriweke, ni tinyenyana a swi lunghiseleriwa mina, kan’we emasikwini hinkwawo ya khume, vhinyo+ yo tala ya mixaka hinkwayo. Naswona a ndzi xi koxanga xinkwa xa ndhuna-nkulu hikuva ntirho lowu a wu ri ehenhla ka vanhu lava a wu tika.19 Oho Xikwembu xanga,+ ndzi tsundzuke hi vunene,+ hinkwaswo leswi ndzi swi endleleke vanhu lava.+


text:
XIYENGE 16
Ku Ta Ka Mesiya
Yehovha u vule leswaku Yesu wa le Nazareta hi yena Mesiya loyi se a ku hundze malembe a tshembisiwile
XANA Yehovha a a ta va pfuna vanhu va kota ku tiva Mesiya la tshembisiweke? Ina. Xiya leswi Xikwembu xi swi endleke. Leswi swi endleke endzhaku ka malembe-xidzana ya mune Matsalwa ya Xiheveru ma tsariwile. Emutini wa Nazareta lowu nga le n’walungwini wa Galeliya, wanhwana la vuriwaka Mariya u humeleriwe hi nchumu lowu hlamarisaka. Ntsumi leyi vuriwaka Gabriyele, yi humelele eka yena kutani yi n’wi byela leswaku Xikwembu a xi ta tirhisa matimba ya xona lama tirhaka, ku nga moya wa xona lowo kwetsima, leswaku a tika kutani a veleka n’wana hambileswi a a nga si tshama a etlela ni wanuna. N’wana yoloye wa jaha a a ta va Hosi leyi se a ku hundze malembe yi tshembisiwile, leyi a yi ta fuma hilaha ku nga heriki! N’wana yoloye a a ta va N’wana wa Xikwembu, loyi xi hundziseleke vutomi bya yena embelekweni ya Mariya.
Hi ku titsongahata Mariya u ri amukerile lunghelo leri. Yosefa wanuna loyi a a ri muvatli naswona a tshembisane na Mariya, u tekane na yena endzhaku ka loko Xikwembu xi rhumele ntsumi ya xona yi ya n’wi byela leswaku Mariya u tike hikwalaho ka leswi Xikwembu xi nga nghenisa vutomi bya N’wana wa xona embelekweni wakwe. Kambe ku vuriwa yini hi vuprofeta lebyi nga vula leswaku Mesiya a a ta velekeriwa eBetlehema? (Mikiya 5:2) Ku suka eNazareta ku ya eBetlehema a ku ri tikhilomitara ta kwalomu ka 140!
Mufumi wa le Rhoma u lerise leswaku ku hlayiwa vanhu. Vanhu a va fanele va ya tsarisa emitini leyi va velekeriweke eka yona. Swi tikomba onge Yosefa na Mariya a va velekeriwe eBetlehema, hikwalaho Yosefa u fambe ni nsati wa yena la tikeke va ya kwalaho. (Luka 2:3) Mariya u fike a veleka n’wana exivaleni xa tihanci xa xiyimo xa le hansi kutani a n’wi lata exidyelweni. Endzhaku ka sweswo, Xikwembu xi rhumele tintsumi leswaku ti ya byela ntlawa wa varisi lava a va ri entshaveni leswaku n’wana loyi a ha ku velekiwaka a ku ri Mesiya kumbe Kreste la tshembisiweke.
Kambe a ku ri ni vanhu van’wana lava na vona a va ta tiyisekisa leswaku Yesu a ku ri Mesiya la tshembisiweke. Muprofeta Esaya u vule ka ha ri emahlweni leswaku a ku ta humelela wanuna loyi a a ta basisela Mesiya ndlela entirhweni wakwe wa nkoka. (Esaya 40:3) Wanuna yoloye a ku ri Yohane Mukhuvuri. Loko Yohane a vona Yesu, u huwelerile a ku: “Vonani, Xinyimpfana xa Xikwembu lexi susaka xidyoho xa misava!” Hi nkarhi wolowo vadyondzisiwa van’wana va Yohane va sungule ku landzela Yesu. Un’wana wa vona u te: “Hi kume Mesiya.”—Yohane 1:29, 36, 41.
A ku ri ni vumbhoni byin’wana. Loko Yohane a khuvula Yesu, Yehovha u vulavule a ri etilweni. Hi ku tirhisa moya lowo kwetsima, u tote Yesu leswaku a va Mesiya, ivi a ku: “Loyi i N’wananga, la rhandzekaka, loyi ndzi n’wi amukeleke.” (Matewu 3:16, 17) Mesiya loyi se a ku ri malembe a tshembisiwile, a a fikile!
Xana leswi swi endleke rini? Swi endleke hi lembe ra 29 C.E., loko ku hela malembe ya 483 lawa Daniyele a profeteke ha wona. Lebyi i byin’wana bya vumbhoni lebyikulu bya leswaku Yesu i Mesiya kumbe Kreste. Kutani hi rihi rungula leri a a ta ri chumayela loko a fika emisaveni?
—Xi sekeriwe eka Matewu ndzima 1 ku ya eka ndzima 3; Marka ndzima 1; Luka ndzima 2; Yohane ndzima 1.
DYONDZA SWO TALA
Yesu Kreste I Mani?
Kuma leswaku ha yini Yesu a file. Leswi nkutsulo wu nga swona ni leswi Yesu a swi endlaka sweswi.
Mariya U ‘Anakanyisisile eMbilwini Yakwe’
Leswi Mariya a langutaneke na swona eBetlehema swi tiyise ripfumelo rakwe eka switshembiso swa Yehovha.
Yosefa U Wu sirhelerile, A Wu Wundla Ni Ku Tiyisela
Yosefa u sirhelele ndyangu wakwe hi tindlela tihi? Ha yini a teke Mariya na Yesu a va yisa a Egipta?
Xikwembu Xi Tiyimisele Ku Kutsula Vanhu
Xana Mesiya u katseka njhani eka xitshembiso lexi Xikwembu xi xi endleke eka Abrahama? Hlaya ndlela leyi ha yona Xikwembu xi nga ta ponisa vanhu eka vuvabyi, ku xaniseka ni rifu.


text:
1Vandriyangu, esi nyi si vbwetago khu monyo wangu watshavbo, nyi si lombago ga Nungungulu milombeloni gwangu, khu gu kheni Vajudha va vbanyiswe. 2Nyi ngu dzi kodza gu va emela nyi fakaza gu kheni avo va ngu dzi garadza ngudzu khu silo sa Nungungulu. Nombo basi khu gu, va gu dzi garadzela wukhumuni, 3Kholu khava pimi ndzila ya Nungungulu a ningago khiyo vathu gululama mahoni gwaye. Avo va gu dzi garadza khu magirelo yawe, aholu va diga gulandra ndzila yi vegisidwego khu Nungungulu. 4Kristo tshipiside Nayo wa Mosi gasi gu tshanganisa wulongoni gwa Nungungulu vathu vatshavbo va khodwago gwaye. 5A gu bani ari khu mahungu nya gutshanganiswe ni Nungungulu khu gu landra Nayo, Mosi lovide gu khuye: "Muthu watshavbo a landrisago Nayo, a na vbanyiswa khu Nayo". 6Gasi khu mahungu nya gutshanganiswe ni Nungungulu khu ndzila nya gukhodwe, Mosi lovide kharati: "U nga ganeli khu monyoni gwago khuwe: Khu mani a na litago a gu hongola ndzadzini?" (Khu gu pwani: gasi guya rana Kristo a tshige mafuni). 7"U nga wudzisi gambe gu khuwe: khu mani a na relelago vbavbatshi nya mafu?" (Khu gu pwani: gasi guya dusa Kristo khu gufani ata guvbanyani.) 8Gasi Milowo nya gu Age yari khiyo ginani? "Mosi wari khuye: Magana ya Nungungulu momo vbafuvbi gwago, kanani gwago ni monyoni gwago." Khayo magana yaya nya gukhodwe hi ma tivisago. 9Wa gu fakaza khu likana lago khuwe Jesu khuye Pfhumu, gumogo ni gu khodwa monyoni gwago khuwe Nungungulu a mu wuside khu ga vafudego, u na vbanyiswa. 10Kholu, muthu a gu khodwa monyoni gwaye Nungungulu a gu mu gira muthu nya gululame mahoni gwaye; muthu a gu fakaza khu likana laye, Nungungulu a gu mu vbanyisa. 11Khu lisine Milowo nya gu Age yi ngu hi embela gu khiyo: "Wule a khodwago ga Nungungulu gima kha na nga thedwa dzitshoni". 12Khu kharato, gumwalo gu hambana nya Vajudha ni va nya mayigo, kholu vatshavbo va na ni Pfhumu mweyo basi yi kavedzelago siningwa saye ga vatshavbo vale va mu lombago. 13Kha nga yi ganelago Milowo khiyo: "Muthu watshavbo a khodwago ga Pfhumu a na vbanyiswa." 14Aholu va na dzi kodza kharini gurana wule va si gu khodwigo gwaye? Mwendro, va na khodwa kharini ga wule va si gu mapwigo mahungu yaye? Gambe, va na ma pwisa guwani, amba manega muthu nya guya va tivisa Mahungu nya Yadi? 15A na hongodzisa guwani muthu nya guya va tivisa, amba rumedwa? Kha nga gu ganedwago umo nya Milowo nya gu Age gupwani: "Gu ngu tshamba ngudzu gu wona guvboha ga vale va hi reselago Mahungu nya Yadi." 16Aholu khandri vatshavbo va dzumelago Mahungu nya Yadi. Isaya ganede kharati khuye: "Khu mani a khodwego khu mahungu hi tivisidego?" 17Kharati, gukhodwa gwa guta khu gupwa mahungu hi tiviswago, gutivisa gwa guta khu mahungu ya Kristo. 18Olu nyi ngu wudzisa: Ina avo kha va mapwa mahungu yaya, gani? Khu lisine va ma pwide. Gambe iyo Milowo nya gu Age yabune yi ngu ganela khiyo: "Lito la vativisi li pwade tigoni gwatshavbo,ni magana yawe ma vbohide kala mahegiso nya mafu." 19Nyi na wudzisa gambe: Ina, vathu va na Israeli kha va mapima mahungu yaya, gani?Ga giwudziso gegi Mosi a gu hakha kharati: "Nyi na mi gira mu khalela lidiwo litigo li si gu litigo la gilo;Nyi mi gira mu khalela wufu litigo nya sipumbu." 20Isaya a ngu tiya gu ganela, khuye: "Nungungulu manidwe khu vale va nga bani va si mu vbweti;a dzi wonegiside ga vale va nga bani va si mu wudziseli." 21Aholu na gu thula Israeli, Isaya a di khuye: "Matshigu yatshavbo eni Nungungulu nya gu thawuludza libogo langu,ga vathu nyamba khodwa ni gumba yingela."
Copyright
Learn More


text:
Ku Hlula Xiphiqo Xa Ku Nyuhela Ka Vantshwa
HI KU ya hi Ndzawulo ya Rihanyo ni Vukorhokeri bya Vanhu ya le United States, nhlayo ya vantshwa lava nyuheleke swinene yi phindhiwe kanharhu naswona nhlayo ya vana lava nyuheleke swinene yi phindhiwe kambirhi exikarhi ka 1980 na 2002. Vuvabyi lebyi fambisanaka ni ku nyuhela ka vana byi katsa nsusumeto wa le henhla wa ngati, vuvabyi bya chukele, vuvabyi bya mbilu ni mixaka yo hambana-hambana ya khensa. *
Ku nyuhela ka vana ku nga ha vangiwa hi swivangelo swo tala, leswi katsaka ku heta nkarhi wo tala u tshamile ni ku nga endli vutiolori, swinavetisi swo tala leswi kongomisiweke eka vantshwa swin’we ni swakudya leswi nga riki na rihanyo leswi kumekaka hi ku olova ni leswi nga durhiki. Ntsindza wo Lawula Vuvabyi wa le United States wu ri: “Ku nyuhela ka vana swi vangiwa hi ku dya swakudya leswi nga ni ti-kilojoules to tala ni ku nga endli ntirho wa mavoko.”
Vana, vantshwa ni vanhu lavakulu va ta va va endla kahle loko vo kambisisa madyelo ya vona. Ku teka magoza ma nga ri mangani handle ko hundzeleta madyelo, swi nga cinca xiyimo. Hi xikombiso, xiya ntokoto wa muntshwa loyi a vuriwaka Mark, loyi ku cinca madyelo yakwe swi n’wi pfuneke swinene leswaku a va ni rihanyo lerinene ni ku tshama a tsakile. U ri: “A ndzi swi dya ngopfu swakudya leswi nga riki na rihanyo.” Mutsari wa Xalamuka! u vulavule na yena leswaku a n’wi hlamusela ndlela leyi a ma cinceke ha yona madyelo yakwe.
U sungule rini ku va ni xiphiqo xo dya swakudya leswi nga riki na rihanyo?
Ndzi sungule loko ndzi heta xikolo xa le henhla. Hi nkarhi wolowo ndzi sungule ku dya ngopfu etirhesiturente. A ku ri ni tirhesiturente timbirhi ekusuhi ni laha ndzi tirhaka kona, kutani a ndzi dya lanci eka yin’wana ya tona siku ni siku. Ndzi kume leswaku swa ndzi olovela swinene ku ya xava swakudya eka tona ku tlula ku tiendlela swona.
Xana u swi tshikile loko se u tshama u ri wexe?
Madyelo ya mina ma nyanyile. A ndzi nga swi koti ku sweka naswona a ndzi nga ri na mali yo tala; kambe rhesiturente leyi a ndzi yi rhandza a yi nga ri ekule, a ndzo hundza switarata swimbirhi ntsena ivi ndzi fika. A swi ndzi olovela swinene ku dya kwalaho naswona a swi nga ndzi dyeli mali yo tala. A ndzi dya swakudya leswi nga riki na rihanyo naswona a ndzi dya swo tala swinene. A ndzi nga swi rhandzi ku dya swakudya swa mpimo lowu tolovelekeke. A ndzi oda machipisi lama engetelekeke, bodlela lerikulu ra namuneti ni hamburger yin’wana leyikulu—a ndzi xava nchumu wun’wana ni wun’wana lowukulu eka hinkwaswo leswi a ndzi ta kota ku swi hakelela.
I yini lexi ku susumetele ku cinca madyelo ya wena?
Loko ndzi ri ni malembe lama nga ehansi ka 25, ndzi sungule ku ehleketa swinene hi rihanyo ra mina. A ndzi nyuherile. Minkarhi hinkwayo a ndzi titwa ndzi karhele naswona a ndzi nga titshembi. Kutani ndzi xiye leswaku ndzi fanele ndzi cinca madyelo ya mina.
U swi kotise ku yini ku lawula madyelo ya wena?
Ndzi sungule ku cinca madyelo ya mina hakatsongo-tsongo. Goza ro sungula, ndzi hungute mpimo wa swakudya leswi a ndzi swi dya. A ndzi tibyela ndzi ku, “Leswi a hi swakudya swo hetelela; ndzi ta tlhela ndzi dya.” Minkarhi yin’wana a ndzi boheka ku suka hi ku kongoma etafuleni leri nga ni swakudya. Kambe endzhaku ka sweswo a ndzi titwa ndzi tsakile onge hiloko ndzi lo hlula emphikizanweni wo karhi.
Xana u boheke ku endla mindzulamiso yo karhi leyikulu?
Ina, swilo swin’wana ndzi boheke ku swi tshika hi ku helela. Hi xikombiso, ndzi tshike ku nwa namuneti kutani ndzi nwa mati ntsena. Sweswo a ku nga ri matlangwana hikuva a ndzi yi rhandza ngopfu namuneti naswona mati a ndzi nga lavi ni ku ma vona. Loko ndzi heta ku nwa mati, a ndzi nwa juzi yitsongo leswaku ndzi nandzihisa nomu. Kambe endzhakunyana ka nkarhi, ndzi sungule ku ma rhandza ngopfu mati.
I yini leswi u swi endleke handle ko tshika ku dya swakudya leswi nga riki na rihanyo?
Ndzi swi sive hi swakudya leswi nga ni rihanyo naswona ndzi sungule ku dya mihandzu yo tanihi maapula, mabanana, tiharabeyi, ti-blueberrie, ti-raspberrie ni makhalavatla. Nakambe ndzi sungule ku dya nyama leyi nga riki na mafurha yo tala yo tanihi huku kumbe nhlampfi. Hi ku famba ka nkarhi swakudya sweswo ndzi sungule ku swi rhandza swinene. Ndzi tikarhatela ku dya matsavu yo tala ku tlula swakudya leswin’wana. Ndzi xiye leswaku a ndzi dyi ngopfu hi nkarhi wa lanci ni wo lalela loko ndzi rhange hi ku khomisa nyoka. Hi ku famba ka nkarhi, ndlela leyi a ndzi swi rhandza ha yona swakudya leswi nga riki na rihanyo yi hungutekile.
Xana u swi tshike hi ku helela ku dya etirhesiturente?
E-e, ndza ha ya minkarhi yin’wana. Kambe loko ndzi ya, ndza tilawula leswaku ndzi nga dyi ngopfu. Loko ndzi tiseriwa swakudya swo tala ngopfu, ndzi kombela leswaku va ndzi nyika xibokisana xo chela swakudya ivi ndzi chela hafu ya swona eka xona ndzi nga si sungula ku dya. Hi ndlela yoleyo, ndzi dya mpimo lowu faneleke ematshan’weni yo dya ngopfu hikwalaho ka leswi ndzi nga laviki ku siya swakudya epuletini.
Yi ku vuyerise njhani mindzulamiso leyi u yi endleke?
Miri wa mina wu hungutekile naswona se ndzi ni matimba yo tala. Se ndza yi tsakela ndlela leyi miri wa mina wu nga ha yona. Kambe vuyelo lebyikulu swinene i ku va ni ntsako hi ku tiva leswaku loko ndzi khathalela rihanyo ra mina, ndzi xixima Xikwembu lexi ndzi nyikeke nyiko ya vutomi. (Pisalema 36:9) A ndzi ehleketa leswaku ku dya swakudya leswi nga ni rihanyo ntsena a swi ta ndzi phirha. Kambe leswi se ndzi sungule ku dya swakudya leswi nga ni rihanyo, a ndza ha lavi ku swi tshika. *
^ ndzim. 2 Xiga lexi nge “ku nyuhela ka vana” xi kombetela eka xiphiqo xo nyuhela lexi khumbaka vana ni vantshwa. Valavisisi va vula leswaku vantshwa lava nyuheleke ngopfu va le khombyeni ro tlhela va nyuhela ngopfu hi tiphesente ta 70 loko se va kurile.
^ ndzim. 20 Magazini wa Xalamuka! a wu khutazi madyelo yo karhi yo hlawuleka. Munhu un’wana ni un’wana u fanele a kambisisa hi vukheta swakudya swo hambana-hambana leswi a nga swi dyaka ni ku ya eka dokodela a nga si tiendlela swiboho malunghana ni swakudya. Papalata ku dya swakudya leswi rhandziwaka ngopfu kambe swi nga hoxaka rihanyo ra wena ekhombyeni.