text:
MBULAVURISANO | FENG-LING YANG
Mutivi Wa Swilo Leswitsongo Ngopfu Leswi Hanyaka A Hlamusela Hi Ta Ripfumelo Rakwe
Feng-Ling Yang i mulavisisi-nkulu loyi a pfunetaka eka xikolo xa ndzavisiso eTaipei, le Taiwan. Ntirho wakwe wu humesiwe eka timagazini ta sayense. Khale a a pfumela eka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo. Kambe hi ku famba ka nkarhi u cince miehleketo. Mutsari wa Xalamuka! u n’wi vutise hi dyondzo yakwe ya sayense ni ripfumelo rakwe.
Hi byele ndlela leyi u kurisiweke ha yona.
Vatswari va mina a va ri swisiwana swinene naswona manana a a nga swi koti ku hlaya. A hi fuwe tinguluve hi tlhela hi byala matsavu endhawini leyi talaka ku va ni ndhambi ekusuhi ni doroba ra Taipei. Vatswari va mina va ndzi dyondzise ku tirha hi matimba va tlhela va ndzi dyondzisa ku pfuna vanhu van’wana.
Xana ndyangu wa ka n’wina a wu nghena kereke yo karhi?
Ndyangu wa ka hina a wu ri wa vukhongeri bya Vutao. A hi endla switlhavelo kambe a hi nga tivi nchumu malunghana ni Xikwembu. A ndzi tshamela ku tivutisa ndzi ku: ‘Ha yini vanhu va xaniseka? Ha yini vanhu va ri ni vutianakanyi?’ A ndzi hlaya tibuku ta Vutao ni ta Vubudha ni leti vulavulaka hi matimu ya le Vuxeni ni ya le Vupela-dyambu. Ndzi tlhele ndzi ya etikerekeni to hambana-hambana. Kambe a ndzi nga ti kumi tinhlamulo ta swivutiso swa mina.
Ha yini u dyondze sayense?
A ndzi rhandza tinhlayo naswona a ndzi tsakisiwa hi ndlela leyi milawu ya ntumbuluko ni ya tikhemikhali swi xi lawulaka ha yona xivumbeko xa swilo. Nchumu wun’wana ni wun’wana, ku suka eka vuako lebyikulu ku ya eka switsongwatsongwana leswitsongo swinene, swi ni xivumbeko lexi lawuriwaka hi milawu yo karhi. Naswona a ndzi lava ku twisisa milawu yoleyo.
I yini lexi nga endla leswaku u teka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo yi ri ntiyiso?
A ndzi nga si tshama ndzi dyondzisiwa dyondzo yin’wana leyi hambaneke ni yoleyo. Ku sukela exikolweni xa sekondari ku ya eyunivhesiti ndzi dyondzisiwe dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo ntsena. Naswona tanihi leswi a ndzi ri mulavisisi eka sayense ya swilo leswi hanyaka, a ku languteriwe leswaku ndzi pfumela eka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo.
Leswi a ndzi ri mulavisisi eka sayense ya swilo leswi hanyaka, a ku languteriwe leswaku ndzi pfumela eka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo
I yini lexi nga endla leswaku u sungula ku hlaya Bibele?
Ndzi ye ndzi ya tshama eJarimani hi 1996 leswaku ndzi yisa tidyondzo ta mina emahlweni. Haxawa xa kona ndzi hlangane ni wansati la vuriwaka Simone. A a ri Mbhoni ya Yehovha naswona u vule leswaku a nga hlamula swivutiso swa mina hi ku tirhisa Bibele. Ndzi tsake ngopfu loko a ndzi byela leswaku Bibele ya xi hlamusela xikongomelo xa vutomi. Ndzi sungule ku pfuka hi 4:30 mixo wun’wana ni wun’wana ndzi hlaya Bibele ku ringana awara. Endzhaku ka sweswo a ndzi famba ndzi ya endla vutiolori ndzi ri karhi ndzi anakanyisisa hi leswi ndzi swi hlayeke. Haxawa xa kona ndzi hlaye Bibele hinkwayo. Ndzi tsakisiwe hi ndlela leyi vuprofeta bya yona byi pakanisaka ha yona. Hakatsongo-tsongo ndzi sungule ku khorwiseka leswaku Bibele yi huma eka Xikwembu.
A wu ehleketa yini malunghana ni ndlela leyi swilo leswi hanyaka swi veke kona ha yona?
Loko ndzi sungula ku anakanyisisa swinene hi mhaka leyi eku heleni ka va-1990, vativi va xivumbeko ni matirhelo ya tikhemikhali leti rharhanganeke leti kumekaka eka swilo leswi hanyaka a va sungula ku swi xiya leswaku tikhemikhali leti nga eka swilo leswi hanyaka ti rharhangane swinene, ku tlula ndlela leyi un’wana ni un’wana a a ehleketa ha yona enkarhini lowu nga hundza. Entiyisweni i khale van’wasayense va swi tiva leswaku tiphrotheyini leti kumekaka eka tisele leti hanyaka i timolekhuli leti nga ni tikhemikhali to tala leti rharhanganeke. Kambe sweswi, a va tshubula ndlela leyi tiphrotheyini hinkwato ti hleriwaka ha yona leswaku ti vumba michini leyi rharhanganeke leyi nga ni swiphemu leswi tshuka-tshukaka. Muchini wa timolekhuli wu nga ha va wu ri ni tiphrotheyini to tlula 50. Hambi ku ri sele yinene yi lava leswaku ku va ku hlangane michini yo hambana-hambana—hi xikombiso, leswaku yi kota ku hlengeleta matimba, ku kopa rungula ni ku lawula ku nghena ka tona eka minkuva.
U gimete hi yini?
Ndzi tivutisile ndzi ku, ‘Swi tise ku yini leswaku michini yoleyo yo endla tiphrotheyini yi kota ku tirha hi ndlela yoleyo?’ Hi nkarhi wolowo, ku rharhangana loku nga languteriwangiki ka tikhemikhali ta tisele ku endle leswaku van’wasayense vo hlayanyana va tivutisa xivutiso lexi fanaka. Profesa wa swilo leswi hanyaka leswitsongo wa le United States u humese buku leyi a yi hlamusela leswaku michini yo endla timolekhuli leyi kumekaka eka tisele ta swilo leswi hanyaka yi rharhangane ngopfu lerova a yi lo tiendlekela. Ndzi pfumelelane na yena. Ndzi nambe ndzi swi vona leswaku swilo leswi hanyaka swi fanele swi lo tumbuluxiwa.
Ndzi tivutisile ndzi ku, ‘Swi tise ku yini leswaku michini yoleyo yo endla tiphrotheyini yi kota ku tirha hi ndlela yoleyo?’
Ha yini u ve Mbhoni ya Yehovha?
Ndzi tsakisiwe hi leswi Simone a a famba tikhilomitara ta 56 vhiki na vhiki a ta ndzi dyondzisa Bibele hambileswi a a ri ni swiphiqo swa rihanyo. Ndzi twe leswaku hi nkarhi wa ku fuma ka Manazi le Jarimani, Timbhoni tin’wana ti pfaleriwile etikampeni ta nxaniso hikwalaho ka leswi a ti nga hlanganyeli eka timhaka ta politiki. Ndlela leyi ti kombiseke xivindzi ha yona yi ndzi tsakisile. Ndlela leyi Timbhoni ti rhandzaka Xikwembu ha yona yi endle leswaku na mina ndzi lava ku fana na tona.
Xana ku pfumela eka Xikwembu swi ku vuyerisile?
Vatirhi-kulorhi va vula leswaku sweswi ndzi tsakile. A ndzi titwa ndzi ri munhu wa le hansi hikwalaho ka leswi ndzi humaka emutini wa swisiwana, xisweswo a ndzi nga si tshama ndzi byela munhu malunghana ni laha ndzi kuleleke kona naswona a ndzi nga si tshama ndzi vulavula hi vatswari va mina. Kambe eBibeleni ndzi dyondze leswaku Xikwembu a xi tsakisiwi hi ndhuma ya munhu. Entiyisweni, Yesu u kulele endyangwini lowu kumbexana a wu ri swisiwana ku fana ni wa ka hina. Sweswi ndza va khathalela vatswari va mina naswona ndzi tsakela ku va tivisa eka vanghana va mina.


c: text/html

text:
Mi Ntshunxiwile Hikwalaho Ka Musa Lowu Nga Faneriwiki
“Xidyoho a xi fanelanga xi mi lawula, tanihi leswi mi nga . . . ehansi ka musa lowu nga faneriwiki.”
TINSIMU: 2, 61
1, 2. Ha yini Varhoma 5:12 yi ri ya nkoka swinene eka hina Timbhoni ta Yehovha?
A HI nge u lava ku xaxameta Matsalwa ya Bibele lawa Timbhoni ta Yehovha ti ma tirhisaka ngopfu. Xana a wu ta rhanga hi ku tsala Varhoma 5:12? Ehleketa leswaku u ri tirhise kangani tsalwa leri nge: “Tanihi leswi xidyoho xi ngheneke emisaveni hi munhu un’we, ni rifu hikwalaho ka xidyoho, xisweswo rifu ri tlulele vanhu hinkwavo hikuva hinkwavo va dyohile.”
2 Ndzimana leyi yi tshahiwe ko hlayanyana eka buku leyi nge, Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? Loko u ri karhi u dyondza buku leyi ni vana va wena kumbe swichudeni swa wena swa Bibele kumbexana mi hlaye tsalwa ra Varhoma 5:12 loko mi dyondza hi xikongomelo xa Xikwembu hi misava, nkutsulo ni xiyimo lexi vafi va nga eka xona eka tindzima 3, 5 na 6. Kambe i kangani u anakanyisisa hi tsalwa ra Varhoma 5:12 mayelana ni vuxaka bya wena na Yehovha, swiendlo swa wena ni vumundzuku bya wena?
3. I yini leswi hi faneleke hi swi tiva hi xidyoho?
3 Hinkwerhu ka hina hi vadyohi. Siku ni siku hi endla swihoxo. Kambe Bibele ya hi tiyisekisa leswaku Xikwembu xa tsundzuka leswaku hi endliwe hi ntshuri naswona xi tiyimisele ku hi komba tintswalo. (Ps. 103:13, 14) Eka xikhongelo xa xikombiso Yesu u kombele Xikwembu a ku: “U hi rivalela swidyoho swa hina.” (Luka 11:2-4) Hikwalaho, a hi fanelanga hi tshamela ku anakanya hi swihoxo leswi Xikwembu xi hi rivaleleke swona. Kambe, hi nga vuyeriwa hi ku anakanyisisa hi ndlela leyi xi hi rivalelaka ha yona.
HI KOTA KU RIVALERIWA HIKWALAHO KA MUSA LOWU NGA FANERIWIKI
4, 5. (a) I yini lexi hi pfunaka ku twisisa Varhoma 5:12? (b) I yini “musa lowu nga faneriwiki” lowu boxiwaka eka Varhoma 3:24?
4 Buku ya Varhoma, ngopfungopfu ndzima 6 yi ni rungula ra nkoka swinene leri nga ta hi pfuna ku twisisa ndlela leyi Yehovha a nga ta hi rivalela ha yona. Ndzima 3, yi ri: “Hikuva hinkwavo va dyohile . . . , kutani i nyiko ya mahala leyi endleke leswaku va vuriwa lava lulameke hi musa lowu nga faneriwiki, hi ku ntshunxiwa hi nkutsulo lowu hakeriweke hi Kreste Yesu.” (Rhom. 3:23, 24) Pawulo a vula yini loko a ku: “Musa lowu nga faneriwiki”? U tirhise rito ra Xigriki leri hi ku ya hi buku yin’wana ya tinhlamuselo ri vulaka “ku endlela munhu nchumu lowunene lowu nga n’wi faneriki handle ko langutela leswaku a ku endlela swo karhi.”
5 Xidyondzi xin’wana, John Parkhurst xi te: “Loko ku vulavuriwa hi Xikwembu kumbe Kreste eBibeleni hakanyingi [rito leri ra Xigriki] ri kombetela eka musa lowu nga faneriwiki lowu kombisiweke leswaku ku ponisiwa vanhu.” Kutani xiga lexi nge “musa lowu nga faneriwiki” xi hundzuluxeriwe kahle eka Bibele ya Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa. Kambe, Xikwembu xi wu kombisa njhani musa wa xona lowu nga faneriwiki? Naswona wu byi khumba njhani vuxaka bya wena na xona ni ntshembo lowu u nga na wona? A hi voneni.
6. Vanhu va nga vuyeriwa ku fikela kwihi hikwalaho ka musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu?
6 Hikwalaho ka “munhu un’we” ku nga Adamu, xidyoho ni rifu swi ‘nghene emisaveni.’ Hikwalaho ka “xivi xa munhu un’we rifu ri ve hosi.” Pawulo u tlhele a vula leswaku “ku tala ka musa [wa Xikwembu] lowu nga faneriwiki” ku ve kona hikwalaho ka “munhu un’we Yesu Kreste.” (Rhom. 5:12, 15, 17) Naswona vanhu vo tala va vuyeriwa hikwalaho ka musa lowu nga faneriwiki. “Vo tala va ta va lava lulameke hikwalaho ka ku yingisa ka munhu un’we [Yesu].” Entiyisweni, musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu wu nga endla leswaku hi kuma “vutomi lebyi nga heriki, ha Yesu Kreste.”—Rhom. 5:19, 21.
7. Ha yini ku ri musa lowu nga hi faneriki ku va Xikwembu xi hi nyike nkutsulo?
7 A swi nga bohi leswaku Yehovha a rhumela N’wana wakwe emisaveni leswaku a ta va nkutsulo. Ku engetela kwalaho, tanihi leswi hi nga hetisekangiki naswona hi dyohaka, a swi nga hi faneli ku va Xikwembu na Yesu va hi nyika nkutsulo lowu endlaka swi koteka ku va hi rivaleriwa swidyoho. Kutani ku rivaleriwa ka hina swidyoho ni ntshembo wa ku hanya hilaha ku nga heriki hakunene i musa lowu nga hi faneriki. Hi fanele hi yi tlangela swinene nyiko ya Xikwembu ya musa lowu nga faneriwiki naswona hi kombisa ku tlangela ka hina hi ndlela leyi hi hanyaka ha yona siku ni siku.
TLANGELA MUSA WA XIKWEMBU LOWU NGA FANERIWIKI
8. I langutelo rihi leri hoxeke leri vanhu van’wana va nga ha vaka na rona loko va dyoha?
8 Leswi hi nga vana va Adamu lava nga hetisekangiki hi endla swilo swo biha naswona ha dyoha. Kutani hi ta va hi endla xihoxo lexikulu ku va hi anakanya leswi hi musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki: ‘Hambi ndzo dyoha a ndzi fanelanga ndzi karhateka hi swona. Yehovha u ta ndzi rivalela.’ Khombo ra kona, ni le nkarhini wa vaapostola a ku ri ni Vakreste van’wana lava a va titwa hi ndlela yoleyo. (Hlaya Yudha 4.) A hi fanelanga hi va ni langutelo ro tano; kambe hi nga sungula ku va na rona kumbe hi nga kuceteriwa ku va na rona hi vanhu van’wana naswona ri nga sungula ku dzima timitsu etimbilwini ta hina.
9, 10. Pawulo ni van’wana va ntshunxiwe njhani eka xidyoho ni rifu?
9 Pawulo u vule leswaku hi fanele hi papalata ku tibyela leswi: ‘Xikwembu xa swi twisisa. Hambiloko ndzi dyoha a xi nge vi na mhaka na swona.’ Ha yini? Hikuva Pawulo u tsalele Vakreste a ku: ‘Mi file hi tlhelo ra xidyoho.’ (Hlaya Varhoma 6:1, 2.) Leswi a va ha hanya laha misaveni, ha yini ku vuriwe leswaku va ‘file hi tlhelo ra xidyoho’?
10 Xikwembu xi endle leswaku nkutsulo wu tirha eka Pawulo swin’we ni vanhu lava hanyeke enkarhini wakwe. Yehovha u va rivalele swidyoho swa vona, a va tota hi moya lowo kwetsima ni ku va vitana vana vakwe va moya. Kutani va ve ni ntshembo wo ya hanya etilweni. Loko va tshama va tshembekile a va ta tshama ni ku fuma na Kreste etilweni. Kambe Pawulo u vulavule ha vona tanihi ‘lava feke hi tlhelo ra xidyoho’ hambileswi a va ha hanya ni ku tirhela Xikwembu laha misaveni. U tirhise xikombiso xa Yesu loyi a feke a ri munhu wa nyama kambe a pfuxeriweke etilweni a munhu wa moya la nga fiki. Yesu a nga ha ta fa. A swi ta va tano ni le ka Vakreste lava totiweke, lava a va ta titeka va ri “lava feke hakunene exidyohweni, kambe [va] ri lava hanyelaka Xikwembu ha Kreste Yesu.” (Rhom. 6:9, 11) Vutomi bya vona a byi ta cinca hi ku helela. A va nga ha ta lawuriwa hi xidyoho. Ku ri na sweswo a va tshike vutomi bya vona bya khale va kutani va hanya hi ndlela leyi tsakisaka Xikwembu.
11. Hina lava nga ni ntshembo wo hanya eParadeyisini hi lava “feke hakunene exidyohweni” hi ndlela yihi?
11 Ku vuriwa yini hi hina? Loko hi nga si va Vakreste, minkarhi yo tala a hi dyoha kambe hi nga voni vukulu bya swidyoho swa hina emahlweni ka Xikwembu. A hi fana ni “mahlonga ya thyaka ni ku kala nawu.” Hi nga ha vula leswaku a hi ri “mahlonga ya xidyoho.” (Rhom. 6:19, 20) Endzhaku ka loko hi dyondze ntiyiso hi sungule ku cinca ndlela leyi a hi hanya ha yona, hi nyiketela vutomi bya hina eka Xikwembu ivi hi khuvuriwa. Ku sukela kwalaho hi swi navela swinene ku ‘yingisa milawu ya Xikwembu ku suka embilwini.’ Hi ‘ntshunxiwe exidyohweni’ naswona ‘hi ve mahlonga ya ku lulama.’ (Rhom. 6:17, 18) Kutani na hina hi nga ha vuriwa ‘lava feke hi tlhelo ra xidyoho.’
12. Hi xihi xiboho lexi hinkwerhu hi faneleke hi xi endla?
12 Sweswi ha ha ri ni nkarhi wo tihlawulela. Pawulo u te: “Mi nga pfumeleli xidyoho xi hambeta xi va hosi emimirini ya n’wina leyi faka leswaku mi yingisa ku navela ka yona.” (Rhom. 6:12) Hi nga ‘pfumelela xidyoho xi hambeta xi va hosi’ hi ku endla leswi mimiri ya hina leyi nga hetisekangiki yi lavaka swona. Ku nga khathariseki leswaku hi ‘pfumelela’ xidyoho xi hi lawula kumbe e-e, xivutiso hi leswaku, I yini leswi timbilu ta hina ti swi lavaka? Tivutise: ‘Xana minkarhi yin’wana ndzi pfumelela ku navela ka mina swin’we ni mianakanyo ya mina swi ndzi dyohisa? Kumbe se ndzi file exidyohweni? Xana ndzi hanya hi ku ya hi leswi tsakisaka Xikwembu na Yesu?’ Sweswo swi kombisa ndlela leyi hi wu tlangelaka ha yona musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu lowu xi hi kombiseke wona hi ku hi rivalela swidyoho.
U NGA XI HLULA XIDYOHO
13. Hi byihi vumbhoni lebyi hi tiyisekisaka leswaku hi nga swi kota ku tshika swidyoho swa hina?
13 Vanhu va Yehovha va tshike ku veka “mbhandzu lowu a [va] ri na wona hi nkarhi wolowo” loko va nga se rhandza Xikwembu ni ku xi tirhela. Ndlela leyi a va hanya ha yona khale yi nga ha katsa “swilo leswi swi [va] khomisaka tingana sweswi” leswi kumbexana a swi ta va swi koxe vutomi bya vona. (Rhom. 6:21) Kambe va hundzukile. A swi ri tano hi vanhu vo tala va le Korinto lava Pawulo a va tsaleleke mapapila. Van’wana a va ri vagandzeri va swifaniso, vasodoma, vayivi, swidakwa. Kambe va “hlantswiwile [va] basa” ni ku ‘kwetsimisiwa.’ (1 Kor. 6:9-11) A swi ri tano ni le ka van’wana evandlheni ra le Rhoma. Pawulo u huhuteriwe ku tsala a ku: “Mi nga ha hambeti mi nyikela swirho swa n’wina exidyohweni swi va matlhari ya leswi nga lulamangiki, kambe tinyikeleni eka Xikwembu tanihi lava hanyaka eka lava feke, mi nyikela ni swirho swa n’wina eka Xikwembu swi va matlhari ya ku lulama.” (Rhom. 6:13) Pawulo a tiyiseka leswaku a va ta tshama va ri ni vuxaka lebyinene na Yehovha ni ku hambeta va vuyeriwa eka musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu.
14, 15. Hi fanele hi tivutisa yini loko swi ta emhakeni ya ku ‘yingisa swi suka embilwini’?
14 Ninamuntlha swi tano. Vamakwerhu van’wana a va fana ni vamakwerhu va le Korinto. Kambe na vona va cincile. Va tshike swidyoho swa vona swa khale kutani va “hlantswiwile [va] basa.” Ku nga khathariseki ndlela leyi a wu hanya ha yona, hi kwihi ku hambana loku nga kona eka wena sweswi ni loko u nga si tiva ntiyiso? Kutani leswi Xikwembu xi hi kombiseke musa lowu nga faneriwiki ni ku hi rivalela, xana u tiyimisele ku ka ‘u nga ha hambeti u nyikela swirho swa wena exidyohweni’? Ku ri na sweswo xana u ta ‘tinyikela eka Xikwembu tanihi loyi a hanyaka eka lava feke’?
15 Leswaku hi endla tano, hi fanele hi papalata ku endla swidyoho leswikulu leswi Vakorinto van’wana a va swi endla. Tanihi leswi hi amukeleke musa lowu nga faneriwiki wa Xikwembu a hi fanelanga hi pfumelela ‘xidyoho xi hi lawula.’ Hambiswiritano, xana hi tiyimisele ku va lava “yingisaka ku suka embilwini” hi ku endla leswi hi nga swi kotaka leswaku hi papalata ku endla swidyoho leswi tikombaka swi nga nyawuli?—Rhom. 6:14, 17.
16. Hi swi tiva njhani leswaku ku va Mukreste swi katsa swo tala ku tlula ku tshika ku endla swidyoho leswikulu?
16 Anakanya hi muapostola Pawulo. Ha tiyiseka leswaku a a nga endli swidyoho leswikulu leswi boxiweke eka 1 Vakorinto 6:9-11. Nilokoswiritano, u vule leswaku a a ri mudyohi. U tsale a ku: “Mina ndzi wa nyama, ndzi xaviseriwe xidyoho. Hikuva leswi ndzi swi endlaka a ndzi swi tivi. Hikuva leswi ndzi swi navelaka a ndzi hanyi hi swona; kambe leswi ndzi swi vengaka hi swona leswi ndzi swi endlaka.” (Rhom. 7:14, 15) Leswi swi kombisa leswaku a ku ri ni swilo swin’wana leswi a lwisana na swona leswi a swi teka tanihi swidyoho. (Hlaya Varhoma 7:21-23.) Onge na hina hi nga endla hilaha ku fanaka loko hi ri karhi hi tikarhatela ku ‘yingisa swi suka embilwini.’
17. Ha yini u lava ku tshembeka?
17 Hi xikombiso, ehleketa hi mhaka ya ku tshembeka. Mukreste u fanele a tshembeka. (Hlaya Swivuriso 14:5; Vaefesa 4:25.) Sathana i “tata wa mavunwa.” Ananiya ni nsati wakwe va file hikwalaho ka ku hemba. A hi swi lavi ku va tekelela, kutani hi papalata ku hemba. (Yoh. 8:44; Mint. 5:1-11) Ku tshembeka a hi ku vulavula ntiyiso ntsena. Entiyisweni, ku tshembeka ka hina hi kona ku nga ta kombisa ndlela leyi hi wu tlangelaka ha yona musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki.
18, 19. Ha yini ku tshembeka swi nga vuli ku vulavula ntiyiso ntsena?
18 Ku hemba i ku vula nchumu lowu nga riki ntiyiso. Kambe Yehovha u lava leswaku vanhu vakwe va tshembeka eka swilo hinkwaswo. U byele Vaisrayele a ku: “Mi fanele mi tikombisa mi ri lava kwetsimaka, hikuva mina Yehovha Xikwembu xa n’wina ndza kwetsima.” Kutani u va nyike swikombiso swa ndlela leyi va nga kwetsimaka ha yona. U te: “Mi nga tshuki mi yiva, naswona mi nga tshuki mi va lava xisaka, eka n’wina ku nga tshuki ku va ni loyi a kanganyisaka munhu-kulobye.” (Lev. 19:2, 11) Lexi twisaka ku vava, munhu loyi a nga hembiki a nga swi kota ku kanganyisa van’wana.
19 Hi xikombiso, munhu a nga ha byela muthori wakwe kumbe vatirhikulobye leswaku mundzuku a nge vi kona entirhweni kumbe u fanele a hatla a chayisa hikuva u lava ku ya “eka dokodela.” Kahlekahle u lava ku ya ekhemisi swa xinkarhana kumbe ku ya eka dokodela leswaku a hakela swo karhi. Kambe xikongomelo xakwe xo ka a nga vi kona entirhweni hi leswi a lavaka ku hatla a teka riendzo ni ndyangu wakwe va ya eku tihungaseni. Hambileswi a yeke eka “dokodela” kambe xikongomelo xakwe a ku nga ri ku ya kona ntsena, kutani xana hi nga vula leswaku munhu loyi u tshembekile? U kanganyise van’wana. Kumbexana u tiva mhaka yin’wana yo yelana na leyi, laha munhu a kanganyiseke van’wana. Kumbexana swi nga ha endleka munhu wa kona u endla leswi leswaku a nga xupuriwi kumbe a vuyeriwa hi swo karhi. Hambiloko munhu a nga vulavuli mavunwa hi ku kongoma, kambe Xikwembu xi ri: “Mi nga tshuki mi va lava xisaka.” Nakambe anakanya hi Varhoma 6:19 leyi nge: “Nyikelani swirho swa n’wina swi va mahlonga ya ku lulama ku yisa eku kwetsimeni.”
20, 21. Musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki wu fanele wu hi susumetela ku endla yini?
20 Mhaka hi leswaku ndlela leyi hi tlangelaka musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki ha yona yi katsa swo tala ku tlula ku papalata vuoswi, ku dakwa ni ku endla swidyoho swin’wana leswi Vakorinto a va swi endla. Ku amukela musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki a swi vuli ntsena ku papalata ku tikhoma hi ndlela yo biha hi ta masangu kambe swi katsa ni ku papalata vuhungasi hinkwabyo lebyi thyakeke. Ku nyikela swirho swa hina tanihi mahlonga ya ku lulama a swi nge endli leswaku hi papalata ku dakwa ntsena kambe swi ta endla leswaku hi papalata ku n’wa ngopfu ku fikela laha hi twaka onge hi le kusuhi ni ku dakwa. Swi lava leswaku hi endla matshalatshala lamakulu leswaku hi papalata mikhuva yo tano yo biha kambe hi nga swi kota ku yi hlula.
21 Hi fanele hi papalata swidyoho hinkwaswo, leswikulu ni leswitsongo. I ntiyiso leswaku a hi nge swi koti ku endla tano hilaha ku heleleke. Nilokoswiritano, hi fanele hi tikarhatela ku endla tano hilaha Pawulo a endleke hakona. U khutaze vamakwavo vakwe a ku: “Mi nga pfumeleli xidyoho xi hambeta xi va hosi emimirini ya n’wina leyi faka leswaku mi yingisa ku navela ka yona.” (Rhom. 6:12; 7:18-20) Loko hi ri karhi hi lwisana ni swidyoho hinkwaswo, hi kombisa leswaku ha wu tlangela musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki lowu xi wu kombiseke hi ku tirhisa Kreste.
22. I mikateko yihi leyi nga ta kumiwa hi lava kombisaka leswaku va wu tlangela musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki?
22 Hikwalaho ka musa wa Xikwembu lowu nga faneriwiki xi hi rivalele swidyoho naswona xi ya emahlweni xi hi rivalela. Leswaku hi kombisa ku tlangela a hi tikarhateleni ku papalata ku endla swidyoho leswi van’wana va swi tekaka swi ri leswi nga nyawuriki. Pawulo u vulavule hi mikateko leyi hi nga ta yi kuma loko a ku: “Leswi mi ntshunxiweke exidyohweni, kambe mi nga mahlonga ya Xikwembu, mi kuma mbhandzu wa n’wina malunghana ni vukwetsimi, naswona makumu ya kona i vutomi lebyi nga heriki.”—Rhom. 6:22.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
XIHONDZO XO RINDZA JANUARY 2015
Hulumendhe Leyi Nga Riki Na Vukanganyisi
Emisaveni hinkwayo vanhu va languta mavandla lama fambisanaka ni hulumendhe ku ri wona ma teleke vukanganyisi. Xana hulumendhe leyi nga riki na vukanganyisi yi ta va kona?
Khombo Ra Vukanganyisi Bya Hulumendhe
Xiphiqo lexi xi nga ha va xi ri xikulu ku tlula ndlela leyi u anakanyaka ha yona.
Mfumo Wa Xikwembu
—Hulumendhe Leyi Nga Riki Na Vukanganyisi
Swilo swa tsevu swa Mfumo wolowo leswi tiyisekisaka leswaku a wu nge pfuki wu ve ni vukanganyisi.
Bibele Yi Ndzi Nyike Tinhlamulo Leti Enerisaka
Mayli Gündel u tshike ku pfumela eka Xikwembu loko tata wakwe a fa. U wu kume njhani ntiyiso ni ku rhula ka mbilu?
Vavanuna—Endlani Makaya Ya N’wina Ma Va Ndhawu Leyi Phyuphyisaka
Ndyangu wu nga ha va wu yime kahle hi tlhelo ra timali kambe wu nga ri na ntsako.
Xana A Wu Swi Tiva?
Rito leri nge mutsheniwa ri vula yini hi ku ya hi Bibele? Ha yini varisi va le minkarhini ya Bibele a va hambanisa tinyimpfu ni timbuti?
Xana Hi Fanele Hi Khongela Eka Yesu?
Yesu hi byakwe wa xi hlamula xivutiso lexi.
Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Bibele
Xana vanhu va tumbuluxiwe hi Xikwembu kumbe va huma eka swiharhi?
Swin'wana Leswi Nga Kona Eka Website Leyi
Xana Bibele Ya Vulavula Hi Ku Tekana Ka Vanhu Va Rimbewu Leri Fanaka?
Musunguri wa vukati u fanela a yi tiva kahle ndlela yo va ni vukati lebyi tsakisaka ni lebyi khomelelaka.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Luka 11:1-54
11 Kutani enkarhini lowu a a ri endhawini yin’wana a khongela, loko a heta, un’wana wa vadyondzisiwa vakwe a ku eka yena: “Hosi, hi dyondzise ndlela ya ku khongela,+ hilaha Yohane na yena a dyondziseke vadyondzisiwa+ vakwe hakona.”2 Kutani a ku eka vona: “Loko mi khongela,+ vulani leswi, ‘Tatana, vito ra wena a ri kwetsimisiwe.+ Mfumo wa wena a wu te.+3 Hi nyike xinkwa+ xa hina xa siku hi ku ya hi xilaveko xa siku.4 Naswona u hi rivalela swidyoho+ swa hina, hikuva na hina ha va rivalela hinkwavo lava nga ni nandzu+ eka hina; u nga hi yisi endzingweni.’”+5 Ku tlula kwalaho, a ku eka vona: “Xana i mani eka n’wina loyi loko a ri ni nakulobye, a nga yaka eka yena exikarhi ka vusiku, a ku eka yena, ‘Nakulorhi, ndzi lombe swinkwa swinharhu,6 hikuva ka ha ku fika nakulorhi la ndzi endzeleke naswona a ndzi na nchumu xo xi veka emahlweni ka yena’?7 Kutani loyi a nga endzeni a angula a ku, ‘Tshika ku ndzi karhata.+ Nyangwa se yi lotleriwile, naswona se ndzi etlele, ni vana va mina lavatsongo va etlele; a ndzi nge pfuki ndzi ku nyika xanchumu.’8 Ndza mi byela, Hambiloko a a nga ta pfuka a n’wi nyika xanchumu hikwalaho ka leswi a nga nakulobye wakwe, hakunene hikwalaho ka ku phikelela+ kakwe ka vurhena u ta pfuka a n’wi nyika swilo leswi a swi lavaka.9 Hikwalaho ndzi ri eka n’wina, Hambetani mi kombela,+ mi ta nyikiwa; hambetani mi lava,+ mi ta swi kuma; hambetani mi gongondza, mi ta pfuleriwa.10 Hikuva un’wana ni un’wana la kombelaka wa nyikiwa,+ naswona un’wana ni un’wana la lavaka wa swi kuma, naswona un’wana ni un’wana la gongondzaka u ta pfuleriwa.11 Hakunene, xana hi wihi tatana exikarhi ka n’wina, loyi loko n’wana+ wakwe a kombela nhlampfi, swi nga ha endlekaka a n’wi nyika nyoka ematshan’weni ya nhlampfi?12 Kumbe loko a kombela tandza, a nga n’wi nyikaka xipame ke?13 Hikokwalaho, loko n’wina, hambiloko mi hombolokile mi tiva ndlela ya ku nyika vana+ va n’wina tinyiko letinene, Tatana la nge tilweni u ta nyika moya lowo kwetsima+ hilaha ku tlurisaka swinene eka lava n’wi kombelaka!”14 Endzhakunyana a a hlongola dimona ra mbheveve.+ Loko dimona se ri humile, munhu la nga mbheveve a vulavula. Kutani mintshungu yi hlamala.15 Kambe van’wana va ku: “U hlongola madimona hi Belzebule mufumi wa madimona.”+16 Hambiswiritano, leswaku va n’wi ringa, van’wana va sungule ku lava xikombiso+ lexi humaka etilweni eka yena.17 Hi ku tiva mianakanyo+ ya vona a ku eka vona: “Mfumo wun’wana ni wun’wana lowu avaneke hi vuwona wa wa, ni yindlu leyi avaneke hi vuyona ya wa.+18 Kutani loko Sathana na yena a avanile hi vuyena, xana mfumo wakwe wu ta yimisa+ ku yini? Hikuva mi ri ndzi hlongola madimona hi Belzebule.19 Loko ndzi hlongola madimona hi Belzebule, xana vana+ va n’wina va ma hlongola hi mani? Va ta mi avanyisa hikwalaho ka sweswo.20 Kambe loko ndzi hlongola madimona hi ritiho+ ra Xikwembu, mfumo wa Xikwembu wu mi hundzile+ hakunene.21 Loko wanuna+ wa matimba, la hlomeke kahle, a rindza xigodlo xa yena, leswi nga swa yena swi tshama hi ku rhula.22 Kambe loko un’wana la nga ni matimba+ yo tlula ya yena a ta a ta lwisana na yena ivi a n’wi hlula,+ u teka matlhari yakwe hinkwawo lawa a a tshemba wona, kutani a avelana ni van’wana swilo leswi a swi tekeke eka yena.23 Loyi a nga riki etlhelweni ra mina u lwisana na mina, naswona loyi a nga hlengeletiki na mina wa hangalasa.+24 “Loko moya lowu nga basangiki wu huma emunhwini, wu hundza etindhawini leti omeke wu lavisisa ndhawu yo wisela eka yona, loko wu nga yi kumi, wu ri, ‘Ndzi ta vuyela endlwini ya mina leyi ndzi humeke eka yona.’+25 Kutani wu fika wu yi kuma yi kukuriwe yi basa yi tlhela yi sasekisiwa.26 Kutani wu khoma ndlela, wu ya vuya ni mimoya yin’wanyana ya nkombo+ leyi hombolokeke ngopfu ku tlula wona, loko se yi nghenile, yi tshama kona; kutani swiyimo swo hetelela swa munhu yoloye swi biha ngopfu ku tlula eku sunguleni.”+27 Loko a ha vula swilo leswi wansati un’wana exikarhi ka ntshungu a tlakusa rito rakwe a ku eka yena: “Ra tsaka khwiri+ leri ku rhwaleke ni mavele lawa u ma an’weke!”28 Kambe yena a ku: “E-e, ematshan’weni ya sweswo, Va tsaka lava twaka rito ra Xikwembu va tlhela va ri hlayisa!”+29 Kuteloko mintshungu yi vungane swin’we, a ku: “Xitukulwana lexi i xitukulwana xo homboloka; xi lava xikombiso.+ Kambe ku hava xikombiso lexi nga ta nyikiwa xona handle ka xikombiso xa Yonasi.+30 Hikuva tanihi leswi Yonasi+ a veke xikombiso eka Vaninivha, hi ndlela leyi fanaka N’wana wa munhu na yena u ta va xona eka xitukulwana lexi.31 Hosi ya xisati+ ya le dzongeni yi ta pfuxiwa swin’we ni vanhu va xitukulwana lexi loko ku avanyisiwa naswona yi ta va gweva; hikuva yi te yi huma emakun’wini ya misava ku ta twa vutlhari bya Solomoni, kambe maswivo, nchumu wo tlula+ Solomoni wu kona.32 Vanhu va Ninivha va ta pfuka swin’we ni xitukulwana lexi loko ku avanyisiwa naswona va ta xi gweva; hikuva va hundzukile eka leswi Yonasi a swi chumayeleke;+ kambe maswivo, nchumu wo tlula+ Yonasi wu kona.33 Loko munhu a heta ku lumeka rivoni, a nga ri veki ebakweni kumbe ehansi ka xirhundzu xo pima, kambe u ri veka ehenhla ka xo tlhandleka rivoni,+ leswaku lava nghenaka va vona ku vonakala.34 Rivoni ra miri i tihlo ra wena. Loko tihlo ra wena ri olova, miri wa wena hinkwawo na wona wa vangama;+ kambe loko ri hombolokile, miri wa wena na wona wu va ni munyama.35 Hikokwalaho, tlhariha. Swi nga ha endleka leswaku ku vonakala loku nga eka wena i munyama.+36 Hikokwalaho, loko miri wa wena hinkwawo wu vangama ku nga ri na xiphemu ni xin’we lexi nga ni munyama, wu ta va wu vangama+ ku fana ni loko rivoni ri ku nyika ku vonakala hi miseve ya rona.”37 Loko a heta ku vula leswi, Mufarisi a n’wi kombela leswaku a ya dya+ na yena. Kutani a nghena a vurhama etafuleni.38 Hambiswiritano, Mufarisi a a hlamarisiwe hi ku vona leswaku a nga rhanganga a hlamba+ a nga si dya.39 Kambe Hosi yi ku eka yena: “N’wina Vafarisi, mi basisa xinwelo ni ndyelo ehandle, kambe endzeni+ ka n’wina ku tele swilo leswi phangiweke ni vuhomboloki.+40 Vanhu lava nga anakanyiki! Loyi a endleke ehandle+ u endle ni le ndzeni, a hi swona ke?41 Nilokoswiritano, leswi nga endzeni swi endleni tinyiko ta tintswalo,+ naswona maswivo, swilo swin’wana hinkwaswo swi basile eka n’wina.42 Kambe mi ni khombo n’wina Vafarisi, hikuva mi nyikela vukhume+ bya musuzwana ni bya mbowa ni bya matsavu ya muxaka wun’wana ni wun’wana, kambe mi honisa vululami ni rirhandzu ra Xikwembu! Swilo leswi a mi boheka ku swi endla, kambe swilo leswin’wana a mi boheka ku ka mi nga swi tshiki.+43 Mi ni khombo n’wina Vafarisi, hikuva mi rhandza switshamo swa le mahlweni emasinagogeni ni ku xewetiwa etindhawini ta ku xavisela!+44 Mi ni khombo n’wina, hikuva mi fana ni masirha-bako ya xitsundzuxo lama nga vonakiki, lerova vanhu va famba ehenhla ka wona kambe va nga swi tivi!”+45 Un’wana wa lava tivaka+ Nawu a hlamula a ku eka yena: “Mudyondzisi, loko u vula swilo leswi na hina wa hi rhukana.”46 Kutani a ku: “Mi ni khombo na n’wina lava tivaka Nawu, hikuva mi rhwexa vanhu mindzhwalo yo tika leswaku va yi rhwala, kambe loko ku ri n’wina a mi yi khumbi mindzhwalo ya kona hambi hi rin’we ra tintiho+ ta n’wina!47 “Mi ni khombo n’wina, hikuva mi akela masirha-bako ya xitsundzuxo ya vaprofeta, kambe va dlayiwe hi vatata wa n’wina!+48 Hakunene mi timbhoni ta swiendlo swa vatata wa n’wina naswona mi pfumelelana+ na vona, hikuva vona va dlaye+ vaprofeta kambe n’wina mi akela masirha-bako ya vona.49 Hikwalaho ni vutlhari+ bya Xikwembu byi te, ‘Ndzi ta rhumela eka vona vaprofeta ni vaapostola, kutani va ta dlaya ni ku xanisa van’wana va vona,50 leswaku ngati ya vaprofeta+ hinkwavo leyi halatiweke hi mpfhuka misava yi va kona yi ta laviwa eka xitukulwana+ lexi,51 ku sukela engatini ya Avele+ ku ya fika engatini ya Zakariya,+ loyi a dlayiweke exikarhi ka alitari ni yindlu.’+ Ina, ndza mi byela, yi ta laviwa eka xitukulwana lexi.52 “Mi ni khombo n’wina lava tivaka Nawu, hikuva mi teke xilotlelo xa vutivi;+ n’wina a mi nghenanga, naswona lava nghenaka mi va siverile!”+53 Kuteloko a huma kona vatsari ni Vafarisi va sungula ku n’wi kamanyeta swinene ni ku n’wi tlhandleka swivutiso malunghana ni swilo swin’wana,54 va n’wi rhiya,+ leswaku va khoma+ xo karhi lexi humaka enon’wini wakwe.


text:
XANA WU LO ENDLIWA?
Miri Wa Risokoti Ra Silivhere Ra Le Sahara Lowu Kotaka Ku Ri Sirhelela Eka Ku Hisa
RISOKOTI leri i rin’wana ra swivumbiwa leswi kotaka ku tiyiselela ku hisa ku tlula swo tala leswi nga kona laha misaveni. Loko valala va risokoti leri va tumbele emindzhutini hikwalaho ko twa ku hisa, risokoti leri ri tirhisa nkarhi wolowo leswaku ri tilavela swakudya swo tanihi hi switsotswana leswi dlayiweke hi dyambu.
Xiya: Miri wa risokoti leri wu ni swivoyana ehenhla ni le matlhelo ka wona leswi endlaka leswaku ri kota ku tiyisela ni loko dyambu ri vavula swinene. Swivoyana leswi nga eka (1 na 2), leswi endlaka leswaku miri wa rona wu va wa silivhere, swi ni xivumbeko lexi nga ni tinhla tinharhu hilaha xi kombisiweke hakona eka (3). U nga kota ku vona swivoyana sweswo hi ku tirhisa makhirosikopu, kasi miri wa rona wu olovile swinene. Sweswo swi ri pfuna hi tindlela timbirhi. Yo sungula, swivoyana sweswo swi yi sirhelela eka miseve ya dyambu ni le ka swilo swo hisa leswi nga ekusuhi na rona. Ya vumbirhi, swi endla leswaku miri wa rona wu nga twi ku hisa hambiloko ndhawu leyi ri nga eka yona yi hisa ngopfu. Kasi khwiri ra rona leri nga riki na swivoyana ri ri pfuna leswaku ri nga twi ku hisa loko ri ri enceleni. *
Swivoyana leswi nga emirini wa risokoti leri swi endla leswaku miri wa rona wu nga hisi ku tlula 53.6 wa tidigri, ku nga mpimo lowu ri nga ta ka ri nga swi koti ku wu tiyiselela. Hikwalaho ko lava ku tekelela vuswikoti bya risokoti leri, valavisisi va le ku ringeteni ka ku endla pende yo hlawuleka leyi nga ta kota ku hatla yi oma handle ko beriseriwa moya hi tifene kumbe michini yin’wana yo berisa moya.
U anakanya yini? Miri wa risokoti ra silivhere ra le Sahara lowu kotaka ku ri sirhelela eka ku hisa wu lo ti endlekela kumbe wu lo endliwa?
^ ndzim. 4 Swin’wana leswi ri pfunaka leswaku ri nga twi ku hisa i tiphrotheyini to hlawuleka leti nga emirini wa rona, milenge ya rona yo leha leyi endlaka ri kota ku tsutsuma ni ku fambela ehenhla loko sava ri hisa swin’we ni vuswikoti bya rona byo lava tindlela to tsemakanya to ri yisa laha ncele wa rona wu nga kona.
DYONDZA SWO TALA
Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa?
I swa nkoka leswi u swi pfumelaka malunghana ni masungulo ya vutomi.


text:
Dyondzisa Vana Va Wena
Raveka A Tiyimisele Ku Tsakisa Yehovha
RAVEKA i vito leri tolovelekeke etindhawini to tala namuntlha. Xana u tiva un’wana loyi a nga ni vito rero?— * Raveka a ri munhu wa nkoka ebukwini leyi tivekaka swinene emisaveni hinkwayo, ku nga Bibele. I yini leswi u swi tivaka ha yena?— Hi fanele hi swi navela ku dyondza hi Raveka hikuva xikombiso xakwe xi nga hi pfuna ku tirhela Xikwembu xa ntiyiso, ku nga Yehovha.
Raveka i wansati wa vumbirhi loyi Bibele yi vulavulaka ha yena loyi a veke mugandzeri wa Yehovha. Xana wa swi tiva leswaku a ku ri mani wansati wo sungula loyi Bibele yi vulaka leswaku a a gandzela Yehovha?— A ku ri Sara, nsati wa Abrahama. Loko se a dyuharile, Sara u ve mana wa Isaka— loyi o va swakwe. Sweswi a hi voneni ndlela leyi Raveka a a tiyimisele ha yona ku tsakisa Yehovha ni ndlela leyi a hlanganeke na Isaka ha yona.
Ku hundze malembe yo tlula 60 ku sukela loko Xikwembu xi rhumele Abrahama na Sara etikweni ra Kanana va suka eHarani. Loko Abrahama na Sara va dyuharile, Xikwembu xi va tshembise leswaku va ta va ni n’wana loyi va nga ta n’wi thya vito ra Isaka. Na wena u nga yi vona ndlela leyi vatswari vakwe a va n’wi rhandza ha yona. Sara u fe a ri ni malembe ya 127, hi nkarhi wolowo n’wana wakwe Isaka se a ri wanuna naswona u twe ku vava swinene hikwalaho ko feriwa hi mana wakwe. Abrahama a a nga swi lavi leswaku Isaka a teka nsati wa le Kanana hikuva vanhu va kwalaho a va nga n’wi gandzeli Yehovha. U rhumele nandza wakwe Eliyezere leswaku a ya lavela Isaka nsati exikarhi ka maxaka ya Abrahama eHarani, laha a ku ri mpfhuka wa tikhilomitara to tlula 800!—Genesa 12:4, 5; 15:2; 17:17, 19; 23:1.
Eliyezere ni malandza man’wana ya Abrahama va fike eHarani va ri ni tikamela ta khume va rhwale timbuva ni tinyiko ta mutekiwa. Va fike va yima exihlobyeni hikuva Eliyezere a swi tiva leswaku nindzhenga vanhu va ta va ta kela swifuwo ni mindyangu ya vona mati. Loko a ri kwalaho, Eliyezere u khongele leswaku loyi a faneleke a n’wi hlawula leswaku a va nsati wa Isaka u fanele loko a n’wi kombela mati a angula hi ku vula marito lawa: “Nwana, naswona ndzi ta tlhela ndzi nwisa ni tikamela ta wena.”
Leswi hi swona leswi endlekeke! Raveka loyi a ri nhwanyana “loyi a a koka-mahlo swinene” u fikile exihlobyeni. Loko Eliyezere a n’wi kombela mati, Raveka u te: “Ndzi ta kela ni tikamela ta wena.” Loko a ri karhi “a ya ka mati exihlobyeni hi ku phindha-phindha,” Eliyezere a n’wi langute “hi ku hlamala.” Ringeta ku vona xiendlakalo xexo hi mahlo ya mianakanyo! Leswaku a nwisa tikamela teto ta khume kukondza ti kolwa, Raveka a a fanele a ti kela mati yo ringana tilitara ta 1 000!
Eliyezere u nyike Raveka tinyiko to saseka naswona u tive leswaku a ri n’wana wa Bethuwele, xaka ra Abrahama. Raveka u rhambe Eliyezere ni vanghana vakwe ekaya ka vona leswaku va ya ‘etlela kona vusiku byebyo.’ Hiloko a rhanga a tsutsuma a ya byela vandyangu wakwe hi ta vaendzi lava Abrahama a va rhumeke ku suka eKanana leswaku va ta vonana na vona.
Loko Labani makwavo wa Raveka a vona tinyiko to durha leti nyikiweke makwavo wakwe ni ku tiva leswaku Eliyezere a ri mani, u va rhambile leswaku va nghena ekaya ka vona. Kambe Eliyezere u te: “A ndzi nge dyi ndzi nga si vulavula timhaka ta mina.” Kutani u hlamusele leswi Abrahama a n’wi rhume swona. Sweswo swi tsakise Bethuwele ni nsati wakwe swin’we na Labani, kutani va pfumela leswaku Raveka a va nsati wa Isaka.
Loko Eliyezere ni lava a ri na vona va hete ku dya, va etlele kwalaho. Hi mixo lowu landzelaka Eliyezere u te: “Ndzi tshikeni ndzi ya eka n’wini wanga.” Kambe mana wa Raveka swin’we ni buti wakwe a va lava leswaku va tshama “kwalomu ka masiku ya khume.” Loko Raveka a vutisiwile loko a ta namba a famba na vona u hlamule a ku: “Ndzi tiyimiserile ku famba.” U nambe a famba na Eliyezere. Loko va fika, u ve nsati wa Isaka.—Genesa 24:1-58, 67.
Xana u ehleketa leswaku Raveka swi n’wi oloverile ku siya vandyangu ni vanghana vakwe a ya etikweni ra le kule swinene, laha a swi tiva leswaku swi nga ha endleka a nga ha tlheli a va vona?— A swi n’wi olovelanga. Hambiswiritano, Raveka u katekisiwile hikwalaho ka leswi a a tiyimisele ku endla leswi tsakisaka Yehovha. U ve exikarhi ka rixaka leri Yesu Kreste, Muponisi wa hina a velekiweke eka rona. Ku fana na yena, na hina hi ta katekisiwa loko hi tiyimisela ku endla leswi tsakisaka Yehovha.—Varhoma 9:7-10.
^ ndzim. 3 Loko u hlayela vana, mfungho lowu wu endleriwe ku ku tsundzuxa leswaku u yima, kutani u rindzela leswaku va hlamula xivutiso xa kona.


text:
LANGUTELO RA BIBELE
Ku Basa
Xana Xikwembu xi ni mhaka ni ku basa ka hina?
“A hi tibasiseni eka swilo hinkwaswo leswi nyamisaka nyama ni moya.”—2 Vakorinto 7:1.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Muvumbi wa hina wa hi rhandza naswona u lava leswaku hi tiphina nkarhi wo leha hi vutomi hi ri ni rihanyo lerinene. Xikwembu xi ri: “Onge mbilu ya wena yi nga hlayisa swileriso swa mina, hikuva u ta engeteriwa masiku yo leha, malembe ya vutomi ni ku rhula.” (Swivuriso 3:1, 2) Ndlela leyi Xikwembu xi va rhandzaka ha yona vanhu yi vonake kahle eka milawu leyi a xi yi nyike Vaisrayele, leyi a yi katsa ni nkongomiso wo karhi loko swi ta emhakeni ya ku basa ni ku ya exihambukelweni. (Deteronoma 23:12-14) Loko Vaisrayele va yingisa milawu yoleyo leyi a yi nga tiki, a va va ni rihanyo lerinene naswona a va sirheleleka eka mavabyi lawa a ma karhata matiko man’wana yo tanihi Egipta lawa a ma nga ri na yona milawu yoleyo ya nkoka.—Deteronoma 7:12, 15.
Hilaha ku fanaka ninamuntlha, vanhu lava “[tibasisaka] eka swilo hinkwaswo leswi nyamisaka nyama,” leswi katsaka mikhuva yo biha yo tanihi ku dzaha, ku dakwa, ni ku tirhisa swidzidziharisi, va sirheleleka eka mavabyi lama vavisaka miri, miehleketo ni ku fa va ha ri vatsongo. Leswi hi ntolovelo hi tshamaka ni vanhu van’wana, hi ta va hi kombisa leswaku ha va anakanyela loko hi yingisa milawu ya Xikwembu leyi fambisanaka ni ku basa.—Marka 12:30, 31.
Xana Xikwembu xi ni mhaka malunghana ni ku basa emahanyelweni ni le vugandzerini?
“Dlayani swirho swa miri wa n’wina . . . malunghana ni vumbhisa, thyaka, ku navela ka vuxaka bya rimbewu, ku navela loku vavisaka, ni ku tshwa, ku nga ku gandzela swifaniso swa hava. Hikwalaho ka swilo sweswo vukarhi bya Xikwembu bya ta.”—Vakolosa 3:5, 6.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Hilaha swi vuriweke hakona eku sunguleni, Bibele yi hi khutaza leswaku hi “[tibasisa] eka swilo hinkwaswo leswi nyamisaka nyama ni moya.” Enkarhini wa Yesu Kreste, vanhu vo tala ku katsa ni varhangeri va vukhongeri bya Xiyuda, va endle matshalatshala lamakulu leswaku va tibasisa emirini kambe va honise milawu leyi a yi vulavula hi ku basa emahanyelweni ni le vugandzerini. (Marka 7:1-5) Leswaku a va lulamisa Yesu u te: “A ku na nchumu xa le handle lexi nghenaka eka munhu lexi nga n’wi nyamisaka, leswi xi . . . nghenaka emarhumbyini ya yena, xi humela enkululweni.” U tlhele a ku: “Leswi humaka eka munhu hi swona leswi nyamisaka munhu. Hikuva endzeni, etimbilwini ta vanhu, hi kona laha ku humaka ku anakanya ko biha: vumbhisa, vukhamba, ku dlaya hi vomu, vuoswi, ku navela, swiendlo swa vuhomboloki, vuxisi, ku tikhoma ko biha, tihlo ro xondzolota, . . . ku pfumala ku anakanyela. Swilo leswi hinkwaswo . . . swi nyamisa munhu.”—Marka 7:18-23.
Hi ku ya hi Yesu, vanhu lava tekaka ku basa emirini tanihi mhaka ya nkoka swinene kambe va honisa milawu ya Xikwembu loko swi ta emhakeni ya ku basa emahanyelweni ni le vugandzerini, va fana ni tikhapu leti baseke ehandle kambe ti thyakile endzeni.—Matewu 23:25, 26.
Xana milawu ya Bibele ya tika?
“Ku rhandza Xikwembu, hi kona ku hlayisa swileriso swa xona; kasi loko swi ri swileriso swa xona a swi tiki.”—1 Yohane 5:3.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Mikiya 6:8 yi ri: “Xana Yehovha u kombela leswaku u n’wi tlherisela yini, loko ku nga ri ku kombisa vululami ni ku rhandza musa ni ku titsongahata loko u famba ni Xikwembu xa wena?” Xana xexo a hi xikombelo lexi kombisaka ku anakanyela? Ku engetela kwalaho, Muvumbi wa hina u lava leswaku hi n’wi yingisa swi suka embilwini. Loko hi endla tano, hi ta tiphina swinene. (Pisalema 40:8) Loko hi endla xihoxo, hi nga kuma nchavelelo eka Xikwembu tanihi leswi xi nga ni tintswalo. “Kukota loko tatana a kombisa tintswalo eka vana vakwe, Yehovha u kombise tintswalo eka lava va n’wi chavaka. Hikuva yena u ku tiva kahle ku vumbeka ka hina, wa tsundzuka leswaku hi ntshuri,” kumbe leswaku hi tsanile naswona a hi hetisekanga.—Pisalema 103:13, 14.
Hi ku katsakanya, milawu ya Xikwembu leyi vulavulaka hi ku basa emirini, emahanyelweni ni le vugandzerini, yi kombisa tintswalo ni ndlela leyi xi hi rhandzaka ha yona. Ku tiyimisela ka hina ku yingisa milawu leyi, swi kombisa ndlela leyi hi xi rhandzaka ha yona ni leswaku hi tlharihile.
DYONDZA SWO TALA
Xikwembu Xi Ri Yini Hi Ku Dzaha?
Leswi Bibele yi nga vulavuriki hi fole, hi ta swi tiva njhani leswaku Xikwembu xi ri yini hi ku dzaha?
Bibele Yi Hundzula Vutomi—October 2012
Xana swi tise ku yini leswaku vanhu vambirhi va tshika mikhuva ya vona yo biha, leyi katsaka byala ni swidzidziharisi, va va ni ntsako wa xiviri?


text:
November 14-
20
EKLESIASTA 1–6
Risimu 66 Ni Xikhongelo
Marito Yo Pfula (u nga hundzi timinete tinharhu)
LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
“Kuma Leswinene eNtirhweni Wa Wena Hinkwawo Wa Matimba”: (10 min.)
[Tlanga vhidiyo leyi nge Xingheniso Xa Buku Ya Eklesiasta.]
Ekl 3:12, 13—Vuswikoti byo tsakela ku tirha hi matimba i nyiko leyi humaka eka Xikwembu (w15 2/1 4-6)
Ekl 4:6—Ringanisela loko swi ta emhakeni ya ntirho (w15 2/1 6 ¶3-5)
-
Endla Ndzavisiso: (8 min.)
Ekl 2:10, 11
—I yini leswi Solomoni a swi xiyeke malunghana ni rifuwo? (w08 4/15 22 ¶9-10)
Ekl 3:16, 17—Hi fanele hi ku languta njhani ku pfumaleka ka vululami emisaveni leyi? (w06 11/1 14 ¶8)
Ku hlaya ka Bibele ka vhiki leri ku ndzi dyondzisa yini hi Yehovha?
Hi tihi tinhla leti ndzi ti kumeke eka ku hlaya ka Bibele ka vhiki leri leti ndzi nga ti tirhisaka ensin’wini?
-
Ku Hlaya Ka Bibele: (u nga hundzi timinete ta mune) Ekl 1:1-18
NDZETELO WA NTIRHO WO CHUMAYELA
Riendzo Ro Sungula: (u nga hundzi timinete timbirhi) wp16.6 xifunengeto
—N’wi siyele khadi ro pfuna vanhu ku nghena eka JW.ORG.
Riendzo Ro Vuyela: (u nga hundzi timinete ta mune) wp16.6 xifunengeto
—Hlaya matsalwa eka xitirhisiwa xa wena xa elektroniki.
Dyondzo Ya Bibele: (u nga hundzi timinete ta tsevu) bh 21-23 ¶11-12—Rhambela munhu ku ta eminhlanganweni.
MAHANYELO YA VAKRESTE
“Hi Nga Yi Tirhisa Njhani Buku Leyi Nge I Yini Leswi Hi Nga Swi Dyondzaka eBibeleni?”: (15 min.) Bulo ni vayingiseri. Endzhaku, tlangani mi tlhela mi bula hi vhidiyo leyi kombaka xiyenge xa dyondzo ya Bibele hi ku tirhisa Ntiyiso wa vumune eka tluka 115 ra buku leyi nge Leswi Hi Nga Swi Dyondzaka.
Dyondzo Ya Bibele Ya Vandlha: (30 min.) kr ndz. 4 ¶1-6 ni bokisi leri nge “Nhlamuselo Ya Vito Ra Xikwembu”
Katsakanya Leswi Dyondziweke Ni Ku Vula Leswi Nga Ta Dyondziwa Eka Vhiki Leri Landzelaka (3 min.)
Risimu 112 Ni Xikhongelo


text:
1Ti ta ngu hani tiyimbi, ma ta ngu hani mazunga hagari kwanu, kani? Ina kha si mahwi ngu timbiti ta minavelo yo biha, ayi sihango sa mmidi wanu si lewako ngu yona, kani? 2Ma navela so maha, kambe kha mi si mani; se mi tutumela kudaya. Mi na ni wukhuxu, kambe kha mi koti txilo. Se ngu toneto, mi khata mazunga, nguko kha mi kombeli. 3Hambi mi txi kombela, kha mi amukeli txilo, nguko kha mi kombeli ngu fanelo: Asi mi kombelako, mi kombela sa kutsakisa minavelo yo biha ya mmidi. 4Vanyawugangonu, kha mi ti zivi ti to wungana ni ditiko mbulala ka Txizimu, kani? Ngu toneto, awu a lavako wungana ni ditiko, i mlala wa Txizimu. 5Mwendo mi pimisa ti to mibhalo yo womba walo ngako yi txi womba ti to: “Moya wu wu zumbako kwathu, Txizimu txi wu randa ngu txiluse, kani?” 6Txona Txizimu txa hi ninga tikateko ta tingi ngutu, madingano ni dipswi da mibhalo, adi di wombako ti to: “Txizimu txi lambela ava va ti kulisako, aniko txi ninga tikateko ta txona ava va ku ti veka hahatshi.” 7Ngu konaho, ti vekeni hahatshi masoni ka Txizimu, kambe lambani ku ti ningela ka Sathane, se ene a na mi thava. 8Tshuketani hafuhi ka Txizimu, kasi ni txona txi na tshuketela hafuhi kwanu. Basisani manza anu, vawonhi, mi txi basisa timbilu tanu, anu vathu va timbilu timbidi. 9Zivani wusiwana wanu, salukani, mi txi dila; maseko anu ma na phinduke ma txi maha madila, litsako lanu li na phinduke li txi maha kupandiseka. 10Ti vekeni hahatshi masoni ka Mkoma, se ene a na mi guleta. 11Mi nga lenganeni, vanathu. Awu a lengako mkwawe, mwendo kulamula mkwawe, a lenga mlayo ni kulamula mlayo. Senikoko, ngako u txi lamula mlayo, khu ngadi mlondeteli wa wona, aniko u mlamuli wa wona. 12Mmahi wa mlayo ni mlamuli i mmweyo dwe, awu a si kotako kuponisa mwendo kulovisa. Aniko, u mani awe, u lamulako mkwanu, kani? 13Senikoko, ni womba kwanu mi ku khanu: “Nyamsi, mwendo mangwana, hi na tsula ka didhoropa do kari, hi na ya fungala dilembe, hi txi xavisa, hi txi bhindula male,” 14Anu, ni ka kudotho kha mi ti zivi, ti ti no maheka mangwana! Wutomi wanu nji txani, kani? Nguko anu mi hunguva yi yi humelelako txikhatianyana, yi txi hangalaka. 15Hahanze ka kuwombisa ku khanu: “Ngako Mkoma a txi ti lava hi na hanya se hi na thuma tiya, mwendo tile.” 16Kambe konkuwa, ma ti guleta ngu mapimo anu aku ti themba: Kasi kotshe ku ti guleta ko nga tiya, ku bihile. 17Ngu toneto, awule a zivako kumaha tatinene, a si mahi, a ni txiwonho.
Copyright
Learn More


text:
Xana Timbhoni Ta Yehovha Ti Ni Milawu Loko Swi Ta eMhakeni Ya Ku Rhandzana?
Timbhoni ta Yehovha ti tshemba leswaku milawu ni swileriso leswi nga eBibeleni swi nga hi pfuna ku endla swiboho leswi tsakisaka Xikwembu ni leswi hi vuyerisaka. (Esaya 48:17, 18) A hi hina hi vekeke milawu ni swileriso leswi, kambe hi hanya hi swona. Xiya ndlela leyi swin’wana swa swona swi fambisanaka ha yona ni mhaka ya ku rhandzana. *
Vukati i xiboho xa vutomi hinkwabyo. (Matewu 19:6) Leswi Timbhoni ta Yehovha ti langutaka ku rhandzana ku ri ndlela leyi nga ta endla leswaku lava rhandzanaka va tekana, hi ku teka ku ri ka nkoka.
Ku rhandzana i ka lava ntsena va kuleke ku ringana lerova va nga tekana. Vanhu vo tano va “hundzile eka vurhumbuki bya vuntshwa” kumbe eka ku navela lokukulu ka rimbewu.
—1 Vakorinto 7:36.
Lava rhandzanaka va fanele va va va nga ri na lexi va sivelaka ku nghenela vukati. Vanhu van’wana lava dlayeke vukati hi ku ya hi nawu, Xikwembu a xi va languti va ri lava fanelekaka ku tlhela va nghenela vukati, tanihi leswi nawu wu kombisaka xivangelo xin’we ntsena xo dlaya vukati ku nga ku endla timhaka ta masangu ni loyi u nga tekanangiki na yena.
—Matewu 19:9.
Vakreste lava lavaka ku nghenela vukati va lerisiwa ku tekana ntsena ni mupfumerikuloni. (1 Vakorinto 7:39) Timbhoni ta Yehovha ti languta xileriso lexi tanihi lexi nga kombeteliki eka munhu loyi a xiximaka leswi hi pfumelaka eka swona ntsena kambe eka loyi a nga Mbhoni leyi khuvuriweke. (2 Vakorinto 6:14) Minkarhi hinkwayo Xikwembu xi kongomise vagandzeri va xona leswaku va tekana ntsena ni lava nga ni ripfumelo leri fanaka. (Genesa 24:3; Malakiya 2:11) Hambi ku ri valavisisi va manguva lawa na vona va kume xileriso lexi xi ri lexi tirhaka. *
Vana va fanele va yingisa vatswari va vona. (Swivuriso 1:8; Vakolosa 3:20) Eka vana lava ha tshamaka ni vatswari va vona, xileriso lexi xi katsa ku yingisa swiboho swa vona malunghana ni ku rhandzana. Leswi swi nga ha katsa malembe lawa n’wana wa vona wa jaha kumbe wa nhwana a nga sungulaka ku rhandzana a ri na wona ni swiendlo leswi a nga ta pfumeleriwa ku swi endla.
Hi ku ya hi nkongomiso wa Matsalwa, Timbhoni ti pfumeleriwa ku tihlawulela loko ti lava ku rhandzana swin’we ni loyi ti lavaka ku rhandzana na yena. Leswi swi pfumelelana ni nawu lowu nge: “Un’wana ni un’wana u ta rhwala ndzhwalo wakwe.” (Vagalatiya 6:5) Nilokoswiritano, loko swi ta emhakeni ya ku rhandzana, hi vutlhari vo tala va lava ndzayo eka Timbhoni leti wupfeke leti va navelelaka leswinene.
—Swivuriso 1:5.
Swiendlo swo tala leswi hi ntolovelo swi fambisanaka ni ku rhandzana entiyisweni i swidyoho leswikulu. Hi xikombiso, Bibele yi hi lerisa leswaku hi papalata ku endla timhaka ta masangu ni munhu loyi u nga tekanangiki na yena. Leswi a swi katsi sweswo ntsena kambe swi katsa ni swiendlo swin’wana swo tanihi ku khomakhoma swirho swa rimbewu swa munhu un’wana kumbe ku hlanganyela rimbewu hi nomu kumbe hi hala mahosi. (1 Vakorinto 6:9-11) Hambi ku ri swiendlo leswi pfuxaka ku navela ku endla timhaka ta masangu ni munhu loyi u nga tekanangiki na yena i “thyaka” leri nga xi tsakisiki Xikwembu. (Vagalatiya 5:19-21) Bulo leri nga riki rinene leri katsaka “mavulavulelo lama thyakeke” na rona ra soriwa eBibeleni.
—Vakolosa 3:8.
Mbilu kumbe munhu wa le ndzeni, ya kanganyisa. (Yeremiya 17:9) Yi nga endla munhu a endla swilo leswi a swi tivaka leswaku a hi swinene. Leswaku va sivela timbilu ta vona leswaku ti nga va kanganyisi, vanhu lava rhandzanaka va nga papalata ku va voxe etindhawini leti nga endlaka leswaku va ringeka. Va nga ha hlawula ku landzela swilemukiso swo tano leswi twisisekaka swo tanihi ku tshama laha ku nga ni vanhu kumbe ku va ni nxangwani leyi fanelekaka. (Swivuriso 28:26) Vakreste lava nga nghenelangiki vukati lava lavaka munghana wa vukati va xiya makhombo lama nga kona etindhawini to lava munhu loyi va nga rhandzanaka na yena eka Internet, ngopfungopfu khombo ro aka vuxaka ni munhu loyi u nga tiveki swo tala hi yena.
—Pisalema 26:4.
^ ndzim. 2 Ku rhandzana i xiphemu xa mindhavuko yin’wana kambe eka yin’wana a swi tano. Bibele a yi vuli leswaku hi fanele hi rhandzana kumbe ku vula leswaku yoleyo hi yona ntsena ndlela yo nghenela vukati.
^ ndzim. 6 Hi xikombiso, xihloko lexi nga eka magazini wa Marriage & Family Review xi vule leswaku “vulavisisi byinharhu bya malunghana ni vukati lebyi khomelelaka nkarhi wo leha byi kombisa leswaku vanhu lava nga evukhongerini lebyi fanaka va va ni vukati lebyi khomelelaka nkarhi wo leha (25-
DYONDZA SWO TALA
Xana U Swi Lunghekerile Ku Rhandzana?
Xiya swivutiso swa mune leswi nga ku pfunaka ku tiva loko u swi lunghekerile ku rhandzana.


text:
XIYENGE 22
Vaapostola Va Chumayele Hi Xivindzi
Vakreste va lembe-xidzana ro sungula a va andza swinene hambileswi a va xanisiwa
ENDZHAKU ka masiku ya khume Yesu a tlhandlukele etilweni, vadyondzisiwa va yena va kwalomu ka 120 a va hlengeletane endlwini eYerusalema hi nkarhi wa Nkhuvo wa Vayuda wa Pentekosta hi 33 C.E. Hi xitshuketa, pongo leri fanaka ni ra moya ri tate yindlu. Hi singita vadyondzisiwa va sungule ku vulavula hi tindzimi leti a va nga ti tivi. I yini lexi vangeke leswaku ku endleka swilo leswi nga tolovelekangiki? Xikwembu a xi nyike vadyondzisiwa moya lowo kwetsima.
Ehandle ka yindlu yoleyo a ku tele vaendzi lava a va huma etindhawini to hambana-hambana leswaku va ta tlangela nkhuvo wolowo. Va hlamarile loko va twa vadyondzisiwa va Yesu va ti vulavula kahle tindzimi ta vona. Loko Petro a hlamusela leswi humeleleke, u vulavule hi vuprofeta bya muprofeta Yuwele bya leswaku Xikwembu a xi ta “chululela” moya wa xona, lowu a wu ta nyika lava nga ta wu amukela tinyiko to endla masingita. (Yuwele 2:28, 29) Vumbhoni lebyi bya matimba bya moya lowo kwetsima byi swi veke erivaleni leswaku a ku ri ni ku cinca lokukulu: Xikwembu a xi nga ha tirhisani ni Vaisrayele kambe se a xi amukela vandlha ra Vukreste leri a ra ha ku simekiwa. Lava a va lava ku tirhela Xikwembu hi ndlela leyi amukelekaka a va fanele va va valandzeri va Kreste.
Hi nkarhi wolowo, nxaniso wu tinyike matimba naswona valala va pfalele vadyondzisiwa ekhotsweni. Kambe nivusiku, ntsumi ya Yehovha yi pfule tinyangwa ta khotso ivi yi byela vadyondzisiwa leswaku va ya emahlweni va ya chumayela. Loko ri xa, va ye emahlweni va chumayela. Va nghene etempeleni kutani va sungula ku dyondzisa mahungu lamanene malunghana na Yesu. Vakaneti va vona va vukhongeri a va hlundzuke swinene hiloko va va lerisa ku tshika ku chumayela. Vaapostola va hlamule hi xivindzi va ku: “Hi fanele ku yingisa Xikwembu tanihi mufumi ku tlula vanhu.”—Mintirho 5:28, 29.
Nxaniso wu tinyike matimba. Vayuda van’wana va hehle mudyondzisiwa Stefano va vula leswaku wa sandza hiloko va n’wi khandla hi maribye kukondza a fa. Jaha rin’wana leri vuriwaka Sawulo wa le Tarso a ri hlalerile naswona a ri ku seketela ku dlayiwa ka yena. Endzhaku ka sweswo ri ye eDamaska ri ya khoma un’wana ni un’wana loyi a a landzela Kreste. Loko Sawulo a ha ri endleleni, ku vonakala loku humaka etilweni loku tlhavaka ku n’wi rhendzerile hiloko rito ri vulavula na yena ri ku: “Sawulo, Sawulo, u ndzi xanisela yini?” Leswi ku vonakala koloko a ku n’wi endle a nga ha voni, Sawulo u vutisile a ku: “Hi wena mani?” Rito ri hlamurile ri ku: “Hi mina Yesu.”—Mintirho 9:3-5.
Endzhaku ka masiku manharhu, Yesu u rhumele mudyondzisiwa Ananiya leswaku a ya pfula mahlo ya Sawulo. Sawulo u khuvuriwile kutani a sungula ku chumayela hi xivindzi malunghana na Yesu. Sawulo u tiviwe tanihi muapostola Pawulo naswona u ve xirho lexi hisekaka xa vandlha ra Vukreste.
Vadyondzisiwa va Yesu a va chumayela mahungu lamanene ya Mfumo wa Xikwembu eka Vayuda ni le ka Vasamariya ntsena. Ntsumi yi humelele eka Korneliyo, ndhuna ya vuthu ya Murhoma leyi a yi chava Xikwembu, yi n’wi byela leswaku a rhuma vanhu va ya vitana muapostola Petro. Petro u fambe ni vanhu van’wana va fika va chumayela Korneliyo swin’we ni ndyangu wa yena. Loko Petro a ha vulavula, vapfumeri volavo va Matiko va amukele moya lowo kwetsima, hiloko muapostola yoloye a lerisa leswaku va khuvuriwa hi vito ra Yesu. Ndlela yo ya evuton’wini lebyi nga heriki se a yi pfuleriwe vanhu va matiko hinkwawo. Vandlha a ri lunghekele ku chumayela mahungu lamanene etindhawini ta le kule.
—Xi sekeriwe eka Mintirho 1:1–11:21.


text:
1Khavbo avbo, a di bela ngalavani, a tshatugela dhoropani gwaye. 2Va di mu yisela gilima khu lithatho. Jesu, khu gu wona gukhodwa gwawe, a di embela gilima, khuye: "Mwanangu, tiya. Sighoho sago si tsetseledwe." 3Va di manega vahevbudzi nya Nayo va nga alakanya mapimoni gwawe, khavo: "Oyu mwama a ngu hembulula Nungungulu." 4Jesu, na wonide maalakanyo yawe, a di va wudzisa, khuye: "Khu ginani mu khalago ni maalakanyo nya guvivbe kharato? 5Khu gevbini gi vbevbugidego gu ganela gu kheni: 'Siwono sago si tsetseledwe,' mwendro gu kheni, 'Khuga u gimbile?' 6Kha nga ulo, gasi gu enu mu dziti nya gukhenu Mwamana wa Muthu a na ni tshivba nya gutsetselele sighoho mafuni momu, nyi ngu gu ruma - a di embela gilima – khuga u eme, dzega lithatho lago u hongola gaya." 7Khavbo avbo, gilima gi di dzegela gu khuga gi hongola gaya. 8Gidzemo, na gi wonide esi, gi di tala khu githawo, gi gu dhumisa Nungungulu a nga ningago vathu tshivba nya nga yile. 9Jesu na khugide khu vbale, a di wona mwama moyo nya gupwani khu Matewu, na khade vbawulangatunu gwaye nya gukhuphise, a mu embela, khuye: "Nyi landre!" Uye a di khuga a mu landra. 10Jesu, na romo vbamezatunu, ndrangani ga Matewu, a dita randredwa khu vakhuphisi ni sighohi, va ngata khalago navo vbamezatunu gumogo ni vapizane vaye. 11Vafarisi na va wonide esi, va di embela vapizane va Jesu, khavo: "Khu ginani muhevbudzi wanu a hodzago ni vakhuphisi ni sighohi?" 12Jesu, na va pwide, a di va kawuka, khuye: "Khandri vale va gu ni womi va vbwetago n'yanga, aholu, vadwali. 13Indrani mu ya vbweta guti tshamuselo nya mahungo yaya: 'Eni nya gu hatha wuhindzi guvbindra mhamba.' Kholu kha nya tela guta rana vanya ndruda, aholu, sighohi." 14Khavbo avbo, vapizane va Johane va di mu yela va mu wudzisa khavo: "Khu ginani ethu ni Vafarisi hi halago, vapizane vago vasi hali?" 15Jesu a di va hakha, khuye: "Ina gu ngu kodzega gu vabangaladzi va mwane va swihala na vari naye, gani? Ma nguta matshigu va na gu dzegedwago mwane. Gikhati gyogyo va na hala!" 16"Mwalo a thelago giziva nya giphya vbamwendratunu wa gale, kholu giziva gi na pferula mwendra wa gale. Khu kharato, mwendra wu na engedzelana gu pferuga. 17Kha nga gambe, mwalo a thelago wadwa nya wuphya mu sikhwamani nya malowo ya gale. Wa gu gira kharato, wadwa nya givhayi wu na pola sombo. Wu vbalaga wadwa ni gu luzega sombo. Aholu wadwa nya wuphya wa gu thedwa somboni nya siphya, gasi satshavbo si pindruge." 18Na nga gu va embela esi, a di vbohedwa khu moyo a nga bani ari muthangeli nya nyumba nya nombelo, a nga ya mu khidzimela, a mu lomba khuye: "Nyamahegyane wangu a ngari gufa, aholu delu uta mu handzega mandza yago, a na vbanya." 19Jesu a di khuga a gu hongola naye gumogo ni vapizane vaye. 20Khavbo avbo, nyamayi moyo a nga bani a dwala khu gu dugelela novba gipimo nya likhumi na mivili myaga, a di hidzimela khu hwane gwaye aya kuha tshoka nya mwendra waye. 21Kholu a di gu pimisa kharati: "Nya nga kuha guambala gwaye, nyi na hawuluga." 22Jesu na thendregedzide, a di mu khedza, khuye: "Mwanangu, tiya, gukhodwa gwago gu gu vbanyiside." Gikhati gile kamwe, nyamayi wule a di dzegela gu hawuluga. 23Na vbohide ndrangani ga muthangeli nya nyumba nya nombelo, a di ya mana va nya gu womba sitoliyo ni vathu va nga bani va wombedzelana dzihuwa nya gililo, a va embela, khuye: 24"Dugani, kholu nyamahegyane kha fa gilo, a di lala." Aholu avo va di mu yuyutela. 25Na va dugide vatshavbo, Jesu a di bela. Na mu pharide khu libogo, a di wuga. 26Ndruma yakone yi di dzegela gu phalalega tigoni mule gwatshavbo. 27Jesu, na gu duga khavbo, a di landrwa khu sikhumu sivili na si gu rana, khiso: "Mwamana wa Dhavide, hi pwele wusiwana." 28Na vbohide ndrangani, sikhumu sile si di mu hidzimelela. Jesu a di si wudzisa, khuye: "Mu ngu khodwa nya gukhenu nyi na ni tshivba nya gugire isoso, gani?" Va di hakha, khavo: "Hi ngu khodwa, Pfhumu." 29Khavbo avbo, a di va kuha maho yawe, khuye: "Gu na girege gwanu kha nga idzo mu khodwago khidzo." 30Khu kharalo, maho yawe ma di, tulega. Jesu a di va laya, khuye: "Gwadi - gwadi, mu nga embelini muthu." 31Gani olu, na va khugide khavbo, va di phalalegisa ndruma yaye tigoni mule gwatshavbo. 32Na va ngari gu duga, va di mu yisela gidudu, gi nga bani giri ni liphuvbo nya guvivbe. 33Me ni gu tutumiswa liphuvbo lile, gidudu gi di ganela. Gidzemo gi di tala khu guliwuga, khigyo: "Gima hi si gu woni nya nga esi tigoni momu ga Israeli." 34Gasi Vafarisi va di khavo: "Uye a gu tutumisa maphuvbo nya guvivbe khu tshivba ya khongolo nya maphuvbo nya guvivbe." 35Jesu a di gu gimbilagimbila ni madhoropa ni mitalala, na gu hevbudza Ivhangeli nya mufumu, gumogo ni gu hawulugisa madwali yatshavbo ni dzingumbe. 36Na wonide gidzemo, a di gi pwela gisiro, kholu vatshavbo va di garade havo hoko-hoko, kha nga dzinvuta nyambana muhavisi. 37Khavbo avbo, a di embela vapizane vaye, khuye: "Khu lisine, guvbwera gukhongolo! Aholu, sithumi sidugwana. 38Khu kharato, lombani ga mune lithembwe a rumele vavbweri nya dzimbewu dzaye."
Copyright
Learn More


text:
MAHUNGU YA SWESWINYANA
Mexico
Vatirhelamfumo Va Le Mexico Va Bumabumela Timbhoni Hi Ku Va Ti Basise Ndhawu Ya Mintlango
Hi June 7, 2014, vatirhelamfumo va bumabumele Timbhoni ta Yehovha to tlula 250 leti pfuneteke hi ku tirhandzela ku basisa ndhawu ya mintlango ya Baldomero “Melo” Almada.
Timbhoni Ti Hlanganyela Eka Nkombiso Wa Tibuku Ni Wa Timagazini Wa 2014 eDorobeni Ra Le Mexico
Timbhoni ta Yehovha ti kombise minkandziyiso ya tona leyi sekeriweke eBibeleni ni tivhidiyo eka Nkombiso wa Tibuku wa 2014.


text:
XIENGETELO
Ku Losa Mujeko, Ku Vhota, Ku Tirhela Tiko
Ku losa mujeko. Timbhoni ta Yehovha, ti kholwa leswaku ku losa mujeko, leswi hi xitalo swi fambisanaka ni ku yimbelela risimu ra rixaka, i xiendlo xa vukhongeri lexi kombaka leswaku nkutsulo wu huma eka Mfumo kumbe valawuri va wona ku nga ri eka Xikwembu. (Esaya 43:11; 1 Vakorinto 10:14; 1 Yohane 5:21) Un’wana wa valawuri lava a ku ri Hosi Nebukadnetsara loyi a a fuma muti wa khale wa Babilona. Mufumi loyi u endle xifaniso lexikulu kutani a sindzisa malandza yakwe leswaku ma nkhinsama emahlweni ka xona loko ku ri karhi ku tlangiwa vuyimbeleri lebyi fanaka ni risimu ra rixaka, leswaku ma xixima vukulukumba bya yena ni ku hisekela ka yena vukhongeri. Hambiswiritano, Vaheveru vanharhu ku nga Xadraka, Mixaka na Abedinigo va arile ku nkhinsamela xifaniso lexi hambiloko va xungetiwa hi rifu.—Daniyele, ndzima 3.
Mutivi wa matimu Carlton Hayes, u vule leswaku “mujeko i mfungho lowukulu lowu kombisaka ku rhandza ni ku gandzela tiko. Vavanuna va hluvula swihuku loko wu hundza; naswona vatlhokovetseri va tsala swiphato swa ku dzunisa mujeko naswona vana va yimbelela tinsimu.” U ye mahlweni a vula leswaku ku ni “tiholideyi” leti tlangelaka tiko, to fana ni siku ra ku tlangela ntshunxeko wa le United States, ku katsa ni “vakwetsimi ni tinghwazi” swin’we ni “titempele” kumbe tindhumbha. Eka nkhuvo wo tlangela tiko le Brazil, holobye wa mavuthu ya nyimpi u te: “Mujeko wa xiximiwa ni ku gandzeriwa . . . ku fana ni leswi hi gandzelaka tiko.” I ntiyiso leswaku “mujeko wa kwetsima ku fana ni xihambano,” hilaha buku yin’wana yi vuleke hakona (The Encyclopedia Americana).
Buku leyi boxiweke laha henhla ya ha ku vula leswaku tinsimu ta rixaka “ti kombisa ndlela leyi vanhu va titwaka ha yona hi tiko ra vona naswona minkarhi yin’wana ti katsa ni swikombelo swa leswaku Xikwembu xi katekisa ni ku sirhelela vanhu va rona ku katsa ni vafumi.” Hikwalaho malandza ya Yehovha ma va ma nga hundzeleti swilo loko ma vula leswaku ku losa mujeko ni ku yimbelela tinsimu ta rixaka swi fana ni ku gandzela. Loko buku yin’wana yi vulavula hi mhaka ya ku ala ka vana va Timbhoni ta Yehovha ku losa mujeko ni ku fungha leswaku va ta tshama va tshembekile eka tiko, eswikolweni swa le Amerika, yi te: “Huvo leyi tlakukeke yi kale yi pfumela leswaku ku losa mujeko ni ku fungha leswaku va ta tshama va tshembekile eka tiko i swiendlo leswi fanaka ni ku gandzela,” (American Character).
Hambiloko Timbhoni ta Yehovha ti nga hlanganyeli eka swiendlo leswi ti tivaka leswaku a swi pfumelelani ni Matsalwa a ti siveli munhu leswaku a endla tano. Nakambe ti xixima mujeko wa tiko tanihi lowu yimelaka mfumo ni ku xixima mimfumo hileswi yi nga “valawuri lava tlakukeke” lava ‘tirhelaka Xikwembu.’ (Varhoma 13:1-4) Hikwalaho Timbhoni ta Yehovha ti yingisa xileriso xa Bibele lexi ti lerisaka ku khongelela “tihosi ni hinkwavo lava nga eswiyin’weni leswi tlakukeke.” Kambe xikongomelo xa tona i ku ‘ya emahlweni ti hanya vutomi byo rhula ni byo hola hi ku tinyiketela loku heleleke loku nga ni vukwembu ni ku tiyimisela.’—1 Timotiya 2:2.
Ku vhota. Vakreste va ntiyiso va xixima lunghelo ra van’wana ra ku vhota. A va lwisani ni timhaka ta nhlawulo, naswona va tirhisana ni vanhu lava hlawuriweke. Kambe a va nge pfuki va hlanganyerile eka timhaka ta tipolitiki. (Matewu 22:21; 1 Petro 3:16) Xana Mukreste u fanele a endla yini loko a tshama etikweni leri swi bohaka leswaku vaaka-tiko hinkwavo va vhota, kumbe laha lava nga vhotiki va tshwukiseriwaka mahlo? Tsundzuka leswaku Xadraka, Mixaka na Abedinigo, va yile le rivaleni ra Dura, kutani Mukreste a nga ha nghena eka xiyindlwana lexi ku vhoteriwaka eka xona loko ripfalo ra yena ri n’wi pfumelela. Kambe u fanele a tivonela leswaku a nga hlanganyeli eka timhaka ta tipolitiki. U fanele a kongomisiwa hi milawu ya tsevu leyi landzelaka:
Valandzeri va Yesu a hi “xiphemu xa misava.”—Yohane 15:19.
Vakreste va yimela Kreste ni Mfumo wa yena.—Yohane 18:36; 2 Vakorinto 5:20.
Vakreste hinkwavo va ntiyiso va pfumela nchumu wun’we naswona va ni vun’we hikwalaho ka rirhandzu ra Kreste.—1 Vakorinto 1:10; Vakolosa 3:14.
Lava vhotelaka munhu wo karhi va hlanganyela na yena eka hinkwaswo leswi a nga ta swi endla.—Xiya milawu leyi kongomisaka leyi kumekaka eka 1 Samuwele 8:5, 10-18 na 1 Timotiya 5:22.
Loko Vaisrayele va lava hosi leyi a va ta yi vona hi mahlo a swi fana niloko va ala ku lawuriwa hi Yehovha.—1 Samuwele 8:7.
Vakreste va fanele va vulavula hi ku ntshunxeka loko va chumayela hi Mfumo wa Xikwembu eka vanhu va mintlawa yo hambana-hambana ya tipolitiki.—Matewu 24:14; 28:19, 20; Vaheveru 10:35.
Ku Tirhela Tiko. Eka matiko man’wana Mfumo wu lava leswaku lava alaka ku nghenela vusocha va endla ntirho wun’wana ku ringana nkarhi wo karhi. Loko hi langutane ni xiyimo lexi hi fanele hi khongela ha xona, kumbexana hi bula ha xona ni Mukreste-kulorhi la wupfeke kutani hi endla xiboho hi ku pfuniwa hi ripfalo ra hina leri leteriweke.—Swivuriso 2:1-5; Vafilipiya 4:5.
Rito ra Xikwembu ri hi tsundzuxa leswaku hi fanele hi ‘yingisa tihulumendhe ni valawuri tanihi leswi va nga vafumi, hi lunghekela ntirho wun’wana ni wun’wana lowunene.’ (Tito 3:1, 2) Loko hi ri karhi hi anakanyisisa hi tsalwa leri, hi nga ha tivutisa: ‘Xana loko ndzo pfumela ku endla ntirho lowu swi ta ndzi endla ndzi hlanganyela eka swa tipolitiki kumbe ndzi ta tikuma ndzi sekela vugandzeri bya mavunwa?’ (Mikiya 4:3, 5; 2 Vakorinto 6:16, 17) ‘Xana wu ta ndzi sivela kumbe wu endla leswaku swi ndzi tikela ku hetisisa vutihlamuleri bya mina tanihi Mukreste?’ (Matewu 28:19, 20; Vaefesa 6:4; Vaheveru 10:24, 25) ‘Xana ndzi nga swi kota ku ndlandlamuxa ntirho wa mina eka Xikwembu kumbexana ndzi phayona?’—Vaheveru 6:11, 12.
Loko Mukreste a hlawula ku endla ntirho wa tiko ku ri ni ku ya ekhotsweni hikwalaho ka leswi ripfalo ra yena ri n’wi pfumelelaka ku endla tano, Vakreste-kulobye va fanele va xixima xiboho lexi a xi endleke. (Varhoma 14:10) Kambe, loko a hlawula ku nga wu endli, a nga fanelanga a voniwa nandzu.—1 Vakorinto 10:29; 2 Vakorinto 1:24.
DYONDZA SWO TALA
Ku Seketela Hulumendhe Ya Xikwembu Ntsena Hi Ku Tshembeka
“Nambu” wa nxaniso lowu weleke Timbhoni ta Yehovha hikwalaho ka ku nga hlanganyeli eka tipolitiki wu mitiwe hi xihlovo lexi nga languteriwangiki.


text:
Papila Leri Humaka Eka Huvo Leyi Fumaka
Eka mupfumerikulorhi la rhandzekaka:
Tanihi leswi u swi tivaka, Bibele i buku leyi vulavulaka swinene hi vanhu. Vo tala a va ri vavanuna ni vavasati vo tshembeka lava langutaneke ni swiphiqo swo fana ni swa hina. A va ri ni “mintlhaveko yo fana ni ya hina.” (Yakobo 5:17) Van’wana a va nga dyi byi rhelela hikwalaho ka swiphiqo ni ku vilela. Van’wana a va twisiwa ku vava hi swirho swa ndyangu kumbe vapfumerikulobye. Vo tala a va kingindziwa hi ripfalo hikwalaho ka swidyoho leswi va nga tshama va swi endla.
Xana vanhu vo tano va tshike ku tirhela Yehovha? Doo! Vo tala va fane ni mupisalema loyi a khongeleke a ku: “Ndzi tsendzeleke kukota nyimpfu leyi lahlekeke. Oho, lava nandza wa wena, hikuva a ndzi swi rivalanga swileriso swa wena.” (Pisalema 119:176) Xana na wena u titwa hi ndlela yoleyo?
Yehovha a nga va rivali vagandzeri vakwe lava humeke etshangeni. U tshinela eka vona hi ku tirhisa vapfumerikulobye. Hi xikombiso, xiya ndlela leyi Yehovha a pfuneke nandza wakwe Yobo ha yona, loyi a langutaneke ni maxangu yo tala—lama katsaka ku lahlekeriwa hi rifuwo, ku feriwa hi varhandziwa vakwe ni ku tlhela a vabya swinene. Yobo u tlhele a tiyisela marito yo tlhava lawa a a byeriwa wona hi vanhu lava a va fanele va n’wi chavelela. Kambe a nga kalanga a fularhela Yehovha, hambileswi minkarhi yin’wana a a pfa a va ni langutelo leri hoxeke. (Yobo 1:22; 2:10) Xana Yehovha u n’wi pfune njhani Yobo leswaku a lulamisa langutelo rakwe?
Yehovha u pfune Yobo hi ku tirhisa mupfumerikulobye loyi a vuriwaka Elihu. Loko Yobo a phofula leswi a swi n’wi vilerisa, Elihu u rhiye ndleve ivi endzhaku a vulavula. I yini leswi a ta swi vula? Xana a ta n’wi tseketsela kumbe a n’wi chavelela hi ku n’wi endla a titwa nandzu kumbe a khomiwa hi tingana? Xana Elihu a a titwa a ri loyi a tlakukeke eka Yobo? Nikatsongo. Hi ku susumetiwa hi moya wa Xikwembu, Elihu u te: “Na mina ndzi fana na wena emahlweni ka Xikwembu xa ntiyiso; na mina ndzi vumbiwile hi misava.” Kutani u tiyisekise Yobo a ku: “Ku hava ku chavisa ko karhi loku nga eka mina loku nga ku chavisaka, naswona ku hava xilo lexi tshikilelaka eka mina lexi nga ku tikelaka.” (Yobo 33:6, 7) Elihu u n’wi laye hi rirhandzu ni ku n’wi khutaza, naswona a nga n’wi engetelelanga swiphiqo.
Hi lunghiselele broxara leyi hi ri ni mianakanyo leyi fanaka. Xo sungula, hi rhiye ndleve kutani hi kambisisa kahle swiyimo ni leswi vuriweke hi vanhu vo tala lava tshikeke nhlengeletano. (Swivuriso 18:13) Kutani hi kambisisa Matsalwa, hi xikhongelo hi ni ndlela leyi Yehovha a ma pfuneke ha yona malandza yakwe lama langutaneke ni swiyimo leswi fanaka enkarhini lowu hundzeke. Eku heteleleni, hi hlanganisa marungula lama nga eMatsalweni ni mintokoto ya manguva lawa leswaku hi humesa broxara leyi. Ha ku khutaza leswaku u yi hlaya. Tiyiseka leswaku ha ku rhandza swinene.
Huvo leyi Fumaka ya Timbhoni ta Yehovha


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
2 Tikronika 14:1-15
14 Eku heteleleni Abiya a etlela ni vatata wakwe,+ va n’wi lahla eMutini wa Davhida;+ Asa+ n’wana wakwe a sungula ku fuma ematshan’weni ya yena. Emasikwini yakwe tiko a ri kavanyetiwanga+ ku ringana malembe ya khume.2 Asa a endla leswinene ni leswi swi lulameke ematihlweni ya Yehovha Xikwembu xakwe.3 Hiloko a susa tialitari+ timbe ni tindhawu leti tlakukeke,+ a hahlula tinsika to kwetsima+ ni ku tsema timhandzi to kwetsima.+4 Ku tlula kwalaho, a byela Yuda leswaku a lavisisa+ Yehovha Xikwembu xa vatata wa vona ni ku endla nawu+ ni xileriso.+5 Hiloko a susa tindhawu leti tlakukeke ni swo tlhandleka murhi wa risuna+ emitini hinkwayo ya Yuda; mfumo wu ye emahlweni wu nga kavanyetiwi+ emahlweni ka yena.6 A ya emahlweni a aka miti yo tiya eYuda,+ hikuva tiko a ri nga kavanyetiwi; naswona a ku nga ri na nyimpi leyi langutaneke na yena emalembeni lawa, hikuva Yehovha a a n’wi wisisile.+7 Hiloko a byela Yuda a ku: “A hi akeni miti leyi, hi endla marhangu+ ni swihondzo ematlhelo hinkwawo,+ tinyangwa leti phindhiweke kambirhi ni swigogo.+ Ha ha ri ni ndhawu, hikuva hi lavisise Yehovha Xikwembu xa hina.+ Hi lavisisile, naswona u hi wisisile ematlhelo hinkwawo.”+ Hiloko va aka, kutani va humelela.+8 Asa a va ni vandla ra nyimpi ra vanhu va 300 000 va Yuda,+ leri khomaka xitlhangu+ lexikulu ni tlhari.+ Eka Benjamini lava va khomaka xitlhangu lexitsongo ni ku kunga vurha+ a va ri 280 000.+ Lava hinkwavo a ku ri vavanuna va vurhena, va matimba.9 Endzhaku Zara lowa Muetiyopiya+ a huma ku ya lwa na vona a ri ni vandla ra nyimpi ra vavanuna va miliyoni+ ni makalichi ya 300, a famba ku ya fika eMarixa.+10 Kutani Asa a huma ku ya lwa na yena, va lungheka exivandleni xa nyimpi enkoveni wa Zefata eMarixa.11 Asa a sungula ku vitana Yehovha Xikwembu xakwe,+ a ku: “Oho Yehovha, loko u pfuna, a swi vuli nchumu leswaku va tele kumbe i vanhu lava nga riki na matimba.+ Hi pfune, Wena Yehovha Xikwembu xa hina, hikuva hi titshege hi wena,+ naswona hi te hi vito+ ra wena ku lwa ni ntshungu lowu. Oho Yehovha, u Xikwembu xa hina.+ U nga tshuki u pfumelela munhu wa nyama a va ni matimba ku lwa na wena.”+12 Hiloko Yehovha a hlula+ Vaetiyopiya emahlweni ka Asa ni le mahlweni ka Yuda, Vaetiyopiya va baleka.13 Asa ni vanhu lava a a ri na vona va hambeta va va hlongorisa ku ya fika eGerara,+ vanhu va Vaetiyopiya va hambeta va wa kukondza ku nga ha sali munhu la hanyaka eka vona; hikuva a va tshovelelekile emahlweni ka Yehovha+ ni le mahlweni ka nxaxa wakwe.+ Endzhaku ka sweswo va teka swilo swo tala ngopfu leswi phangiweke.+14 Ku tlula kwalaho, va hlasela miti hinkwayo leyi rhendzeleke Gerara, hikuva ku chava+ Yehovha a ku yi wele henhla; kutani va phanga miti hinkwayo, hikuva a ku ri ni swo tala swo swi phanga eka yona.+15 Va hlasele ni mintsonga+ leyi nga ni swifuwo lerova va teka mintlhambi yo tala ngopfu ni tikamela+ va swi yisa evukhumbini,+ endzhaku ka sweswo va vuyela eYerusalema.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Nhlavutelo 13:1-18
13 Kutani yi yima yi ku tserhe, esaveni+ ra lwandle.Hiloko ndzi vona xivandzana+ xi tlhandluka xi huma elwandle,+ xi ri ni timhondzo+ ta khume ni tinhloko+ ta nkombo, naswona xi ri ni swidlodlo swa khume etimhondzweni ta xona, kambe xi ri ni mavito lama sandzaka+ etinhlokweni ta xona.2 Xivandzana lexi ndzi xi voneke a xi fana ni yingwe,+ kambe milenge ya xona a yi fana ni ya bere,+ kasi nomu wa xona a wu fana ni nomu wa nghala.+ Kutani dragona+ yi nyika xivandzana matimba ya xona ni xiluvelo xa xona ni vulawuri+ bya xona lebyikulu.3 Kavaloko ndzi vona yin’wana ya tinhloko ta xona onge yi tlhaviwe+ yi fa, kambe phokola ra xona leri dlayaka ri hola, kutani misava hinkwayo yi landzela xivandzana yi xi xixima.4 Kutani yi gandzela dragona hikuva yi nyike xivandzana matimba, yi tlhela yi gandzela xivandzana hi marito lama nge: “I mani la fanaka ni xivandzana, naswona i mani loyi a nga lwaka na xona?”5 Kutani xi nyikiwa nomu lowu vulavulaka swilo+ leswikulu ni swisandzu, xi nyikiwa+ ni matimba ya ku tirha tin’hweti+ ta 42.6 Kavaloko xi ahlamisa nomu xi sandza+ Xikwembu, ni ku sandza vito ra xona ni vutshamo bya xona, ku nga lava tshamaka etilweni.+7 Hiloko xi pfumeleriwa+ ku lwa nyimpi ni vakwetsimi, ni ku va hlula,+ kutani xi nyikiwa matimba ehenhla ka tinyimba hinkwato ni vanhu hinkwavo ni tindzimi hinkwato ni matiko hinkwawo.8 Hinkwavo lava tshamaka emisaveni va ta xi gandzela; lava ni un’we wa vona vito ra yena ri nga tsariwangiki eka buku-nsongwa+ ya vutomi ya Xinyimpfana lexi tlhaviweke,+ hi mpfhuka misava+ yi va kona.9 Loko mani kumbe mani a ri ni ndleve, a a yingise.+10 Loko mani kumbe mani a kunguhateriwe vukhumbi, u ya evukhumbini.+ Loko mani kumbe mani a ta dlaya hi banga, u fanele ku dlayiwa hi banga.+ Laha hi lomu ku kombisiwaka kona ku tiyisela+ ni ripfumelo+ ra vakwetsimi.+11 Kutani ndzi vona xivandzana+ xin’wana xi tlhandluka xi huma emisaveni,+ xi ri ni timhondzo timbirhi to fana ni ta xinyimpfana, kambe xi sungula ku vulavula wonge i dragona.+12 Xi tirhisa vulawuri hinkwabyo bya xivandzana+ xo sungula emahlweni ka xona. Kutani xi endla misava ni lava tshamaka eka yona va gandzela xivandzana lexo sungula, lexi phokola ra xona leri dlayaka ri holeke.+13 Hiloko xi endla mahlori+ lamakulu, lerova xi endla hambi ndzilo leswaku wu xika hi le tilweni wu ta emisaveni emahlweni ka vanhu.14 Naswona xi hambukisa lava tshamaka emisaveni, hikwalaho ka mahlori lawa xi pfumeleriweke ku ma endla emahlweni ka xivandzana, xi ri karhi xi byela lava tshamaka emisaveni leswaku va endla xifaniso+ xa xivandzana, lexi a xi ri ni phokola+ ra banga kambe xi hlakarheleke.15 Kutani xi pfumeleriwa ku nghenisa ku hefemula exifanisweni xa xivandzana, leswaku xifaniso xa xivandzana xi vulavula xi tlhela xi endla leswaku ku dlayiwa hinkwavo lava nga ta ka va nga xi gandzeli xifaniso+ xa xivandzana hi ndlela yihi ni yihi.16 Hiloko xi sindzisa vanhu+ hinkwavo, lavatsongo ni lavakulu, ni vafuwi ni swisiwana, ni lava ntshunxekeke ni mahlonga, leswaku va nyikiwa mfungho evokweni ra vona ra xinene kumbe emombyeni+ wa vona,17 ni leswaku ku nga vi na munhu la kotaka ku xava kumbe ku xavisa handle ka munhu la nga ni mfungho, ku nga vito+ ra xivandzana kumbe nhlayo ya vito+ ra xona.18 Laha hi lomu vutlhari byi tirhaka kona: Loyi a nga ni ku twisisa a a kumisise nhlayo ya xivandzana, hikuva i nhlayo ya munhu;+ naswona nhlayo ya xona i 666.+


text:
1Ka donedo ditshiku, ku to tumbuluka livengo la tshofu ya kuxanisa dibanza da Jerusalema: Votshe, hahanze ka Vapostoli, va to hangalaka ka matiko a Judheya ni Samariya. 2Se vavamna vo kari va vakhongeli va to kelela Sitefane, ve maha madila a hombe a kusaluka ene. 3Kambe Sawule a titi xasela dibanza e wulela tinyumbani e ruruvisa vavamna ni vavasikati e ya va rinza mkorani. 4Se avava va nga ti hangalakile va ti tsimbila ve nuwela dipswi da mahungu a manene. 5Se Filipi a to relela ka didhoropa do kari da Samariya e ya txhumayela kona Mesiya. 6Mbimo yi va nga engisa mapswi akwe ni kuwona sixamaliso si a nga ti si maha, votshe va to kuluveta kukholwa ngu mbilu yimweyo ka txhumayelo ya Filipi. 7Nguko mimoya yo biha yi ti humiswa ka vathu vo tala, va nga ti wuleletwe ngu yona, na yi txi peka tihuwa to dila, vavangi va malwati a kuwomelela sihango ni silema sa kunzoda, va ti hanyiswa. 8Se ngu kota yeto, ku to tala ngu litsako la hombe didhoropani muleya. 9Se a titi ho didhoropanimo wamwamna a nga ti dhanwa ku i Simoni, a nga titi maha mithumo ya masalamuso, a txi kanganyisa vathu va Samariya, e ti maha mthu wa hombe. 10Votshe va ti mu engisa, vavadotho ni vahombe, va txi khona: “Mthu wuwa i mtamo wa Txizimu, atxi txi dhanwako ku i ‘Wahombe.’ ” 11Va ti mu engisa ngukusa ni kale a ti va kanganyisa ngu masalamuso akwe. 12Kambe, mbimo yi va nga kholwa ka Filipi, awu a nga va gela Evhangeli ya Mfumo wa Txizimu ni ditina da Jesu Kristu, vavamna ni vavasikati va to bhabhatiswa. 13Nene Simoni a to tumela e bhabhatiswa e londeta Filipi. Se a txi xamala ngutu ngu kuwona sikombiso ni sidiwukiso sa hombe si nga ti mahwa. 14Mbimo yi va nga ti engisa ti to vathu va didhoropa da Samariya va amukete dipswi da Txizimu, Vapostoli va va nga ti Jerusalema va to rumela koneyo Pedro ni Johane. 15Se vona, ngako va di hokile, va to ya va kombelela kasiku ve mana kuamukela Moya wo Sawuleka. 16Nguko ni mmweyo wawe a ti sa nzi kuamukela Moya wo Sawuleka. Va ti ko amukela txibhabhatiso basi ngu ditina da Mkoma Jesu. 17Ngu toneto, Pedro ni Johane va titi va sanzeka manza, se vona ve amukela Moya wo Sawuleka. 18Kambe Simoni, ngako a txi wona ti to Moya wo Sawuleka wu ningwa ka vathu ngu kusanzeka ka manza a Vapostoli, a to va ninga male a txi khene: 19“Ni heni nani mtamowo, kasiku mmwane ni mmwane ni no mu sanzeka manza, e ningwa Moya wo Sawuleka.” 20Kambe Pedro a txi khene kwakwe: “Male yako yi na love kumweko ni nawe, ngu kuwa u nga pimisa ti to txiningo txa Txizimu txa xawa ngu male! 21Ka mhaka yiya khu na txiavelo hambi thomba, nguko mbilu yako kha ya lulama masoni ka Txizimu. 22Ngu konaho, hunduluka kubihani kwako, u txi khongela ka Mkoma, mwendo u nga divalelwa kualakanya kuwa ka mbilu yako; 23nguko ni ku wona u di tate ngu kubava ka nyongwa ni kusungwa ngu wubihi.” 24Simoni a to xamula, a txi khene “Ni khongeleleni anu ka Mkoma ti to ni si thuki ni txi humelwa ngu txilo ni txatximwetxo ka si mi nga si womba.” 25Pedro ni Johane, va di mahile wufakazi ni kunuwela dipswi da Mkoma, va to tshumelela Jerusalema, na va txi txhumayela Evhangeli ka yotshe miti ya vaSamariya. 26Ngelozi ya Mkoma yi to gela Filipi yi txi: “Khukha u txi ya ka ditshelo da wulambwe, ka nzila yi yi kwitimako, kukhukhela Jerusalema yi ya Gaza, nzila ya kona i ku ya txiwulani.” 27Se ene a to khukha e tsula. Se mmweyo wamwamna wa Muetiyopiya, i nga ti mthenwa ni nduna ya hombe ya Kandake, mfumeli wa wamsikati wa Etiyopiya, ni muwoneleti wa txotshe txuma txakwe, awu a nga ti tile Jerusalema kuta khozela; 28a titi tshumelela mtini kwakwe a di khalahatshile amu ka txikotxhikane txakwe, a txi gonda dibhuku da mprofeti Isaya. 29Moya wu to gela Filipi, wu txi: “Tshuketela txikotxhikane txileya.” 30Se Filipi a to tutuma e ya koneho, se ngako a txi engisa Muetiyopiya a txi gonda dibhuku da mprofeti Isaya, a to khene kwakwe: “Wa ti mana ti u gondako kani?” 31Ene a to khene: “Ni nga ti pfisisa ku txani, ngako ni si na mtxhamuseli kani?” Se a to kombela Filipi ku e kwela a ta khalahatsha kumweko nayo. 32Ndimana ya dibhuku di a nga ti gonda ngu yiya: “Nga nvuta yi yi yiswako kudawani,Nga txinvutana txi malalako masoni ka wu a txi kayako matoya Kufana ni toneto nene kha tula txisofu txakwe. 33Kuxaniswani kwakwe, kha lamulwa ngu nzila yo lulama.I mani a no wombawomba ngu liveleko lakwe?Nguko wutomi wakwe wu fuvisilwe ha mafuni.” 34Se nduna yi to wotisa ka Filipi, yi txi: “Hinga ni gela, mprofeti a womba mani ngu mapswi awa kani? A ti ko ti womba ene apune mwendo a titi womba mmwane kani?” 35Se Filipi a to tula txisofu, e khukhela ka wona m'bhalo wuwa wa dibhuku, e mu gela Evhangeli ya Jesu. 36Ngako va txi tsimbila va txi ya masoni, va to hoka ahawa ku nga ti ni mati, se nduna yi txi: “Hinga wona, mati ndiya; ni nga tsivelwa ngu txani kubhabhatiswa kani?” 37[Filipi a txi khene: “Ngako u txi kholwa ngu yotshe mbilu yako, u nga tumelelwa.” Nduna yi to xamula yi txi: “Na kholwa ti to Jesu Kristu i Mwanana wa Txizimu.”] 38Se a to rumela ti to txikotxhikane txi emiswa; se ve kwitima ve ya matini ngu wumbidi wawe, Filipi ni nduna; se Filipi a to yi bhabhatisa. 39Kutingako va di humile, Moya wa Mkoma wu to gula Filipi, se nduna kha ya swa yi mu wona kambe; aniko yi to ñola nzila ya yona yi ya masoni ngu kutsaka ka hombe. 40Kambe Filipi a to maneka a di Azoto; se e tsimbila a txi gondisa Evhangeli ka otshe madhoropa kala e ya hoka Khezareya.
Copyright
Learn More


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Ezra 1:1-11
1 Hi lembe ro sungula ra Korexe+ hosi ya Peresiya, leswaku ku hetiseka rito ra Yehovha leri humaka enon’wini wa Yeremiya,+ Yehovha u pfuxe+ moya wa Korexe hosi ya Peresiya leswaku a huwelela+ emfun’weni wakwe hinkwawo, ni ku tsala,+ a ku:2 “Korexe hosi ya Peresiya u te,+ ‘Yehovha Xikwembu xa matilo+ u ndzi nyike mimfumo hinkwayo ya misava,+ naswona u ndzi lerise leswaku ndzi n’wi akela yindlu eYerusalema,+ leyi yi nga eYuda.3 Un’wana ni un’wana la nga kona exikarhi ka n’wina wa vanhu vakwe hinkwavo, onge Xikwembu xakwe xi nga va na yena.+ Xisweswo a a tlhandlukele eYerusalema, leyi yi nga eYuda, a pfuxa yindlu ya Yehovha Xikwembu xa Israyele—i Xikwembu xa ntiyiso+—leyi a yi ri eYerusalema.+4 Loko ku ri mani na mani loyi a seleke etindhawini leti a luveleke eka tona,+ vanhu va ndhawu yoleyo a va n’wi pfune hi silivhere ni nsuku ni nhundzu ni swifuwo swin’we ni gandzelo ra ku tirhandzela+ ra yindlu ya Xikwembu xa ntiyiso, leyi a yi ri eYerusalema.’”5 Kutani varhangeri+ va vatata wa Yuda na Benjamini ni vaprista ni Valevhi ni hinkwavo lava moya wa Xikwembu xa ntiyiso wu pfukeke eka vona,+ va tlhandluka va ya pfuxa yindlu ya Yehovha,+ leyi a yi ri eYerusalema.6 Loko ku ri hinkwavo lava va va rhendzeleke, va tiyise+ mavoko ya vona hi swingolongondzwana swa silivhere, swa nsuku, hi nhundzu ni swifuwo ni swilo swo hlawuleka, handle ka hinkwaswo leswi a va swi endla hi ku tirhandzela.+7 Nakambe, Hosi Korexe a humesa swingolongondzwana swa yindlu ya Yehovha,+ leswi Nebukadnetsara a swi humeseke eYerusalema+ a swi veka endlwini ya xikwembu xakwe.+8 Kutani Korexe hosi ya Peresiya a swi humesa swi languteriwa hi Mitiredata mutameri wa xuma ni ku swi hlayela Xexebazara+ ndhuna ya Yuda.+9 Hi leyi nhlayo ya swona: swibya leswi fanaka ni swirhundzu swa nsuku swa 30, swibya leswi fanaka ni swirhundzu swa silivhere swa 1 000, swibya swin’wana swa le tlhelo swa 29,10 minkambana+ ya nsuku ya 30, minkambana ya vumbirhi ya silivhere ya 410 ni swingolongondzwana swin’wana swa 1 000.11 Swingolongondzwana hinkwaswo swa nsuku ni silivhere a swi ri 5 400. Xexebazara+ a swi humesa hinkwaswo, swin’we ni ku humesa vanhu lava a va ri evukhumbini+ le Babilona va ya eYerusalema.


text:
Ku Hela Ka Misava Ku Khomisa Vanhu Vo Tala Rhumbyana
HANDLE ka timhaka leti nga riki ntiyiso leti boxiweke exihlokweni lexi hundzeke malunghana ni ku hela ka misava, ku ni timhaka leti faneleke ti kambisisiwa hi vukheta. Vanhu vo tala va vilerisiwa hi ku andza ka nhlayo ya vanhu emisaveni, ku kayivela ka mati ni swakudya leswi nga ha vangiwaka hi ku andza koloko ka vanhu. Van’wana va vilerisiwa hi vuyelo lebyi vangiwaka hi ku tsekatseka ka ikhonomi ya misava hinkwayo. Ku vuriwa yini hi timhangu ta ntumbuluko, mintungu kumbe nyimpi ya matlhari ya nyutliya? Xana swilo sweswo swi nga vanga khombo lerikulu emisaveni hinkwayo?
A hi kambisiseni swilo swin’wana leswi vanhu va talaka ku vula leswaku swi nga vanga ku hela ka misava. A hi hinkwaswo swilo sweswo leswi nga dlayaka vanhu hinkwavo emisaveni kambe swi tikomba swi ri ni matimba yo endla tano. Swilo sweswo swi katsa leswi landzelaka.
Tivholikheno Leti Onhaka Swinene
Hi 1991, vholkheno ya le Ntshaveni ya Pinatubo le tikweni ra Philippine yi bulukile kutani yi dlaya vanhu lava tlulaka 700 ni ku siya vanhu va kwalomu ka 100 000 va nga ha ri na makaya. Papa lerikulu ra musi ri tlhandlukele exibakabakeni hi tikhilomitara ta 30 ivi endzhaku ka nkarhi ri wela emisaveni, ri dlaya swimilana ni ku wisa malwangu ya miako. Vholkheno yoleyo ni tin’wana to fana na yona ti cince xiyimo xa maxelo ku ringana malembe yo hlayanyana endzhaku ka loko ti bulukile.
Ku buluka lokukulu ka tivholkheno ko fana ni loku endlekeke khale swinene, ku nga va kukulu hi mpimo lowu phindhiweke ka dzana naswona ku nga va ni khombo lerikulu ku tlhela ku onha swinene ku tlula tivholkheno tihi ni tihi leti tshameke ti buluka ematin’wini. Handle ka matimba ya kona lama onhaka swinene hi nkarhi wolowo, ku cinca ka maxelo ya misava hinkwayo ku nga dlaya swimilana, ku kavanyeta mphakelo wa swakudya ivi vanhu vo tala va sika hi ndlala.
“Tivholkheno ti dlaya swimilana ni swiharhi leswi nga ekule swinene; tivholkheno leti onhaka swinene ti nga dlaya mixaka hinkwayo ya swimilana ni swiharhi hi ku cinca maxelo ya pulanete hinkwayo.”—Magazini wa National Geographic.
Maribye Lamakulu Ya Le Mpfhukeni
Siku rin’wana ni mixo hi 1908, wanuna un’wana a a tshame exitulwini erikupakupeni ra xitolo lexikulu eximutanini xa Vanavara le Siberia loko ku buluka lokukulu ku n’wi cukumetela ekule ni xitulu xakwe hi xitshuketa. Ku hisa ka kona a ku ri kukulu swinene lerova u twe onge hembe yakwe a yi ri eku tshweni. Ndhawu leyi ku buluka koloko ku endlekeke eka yona a yi ri ekule hi tikhilomitara ta kwalomu ka 60. Ku buluka koloko ku vangiwe hi ribye lerikulu ra le mpfhukeni leri a ri aname kwalomu ka timitara ta 35 ri tlhela ri tika kwalomu ka tikhilogiramu ta 100 wa timiliyoni. Endzhaku ka loko ri nghene eka atimosifiya ya pulanete ya hina ri bulukile hikwalaho ka ntshikilelo ni ku hisa lokukulu loku vangiweke hi leswi a ri famba hi rivilo lerikulu endzeni ka atimosifiya. Ku buluka koloko ku humese gezi leri ringanaka ni ra tibomo ta 1 000 to fana ni leti lahleriweke eHiroshima naswona ku vange ndzilo lowukulu endhawini leyi nga ringanaka kwalomu ka swikwere-khilomitara swa 2 000 ekhwatini ra Siberia. Entiyisweni, ribye lerikulu ngopfu ra le mpfhukeni ri nga onha hi mpimo lowukulu swinene, ri vanga mindzilo leyikulu leyi nga endlaka leswaku ku titimela swinene emisaveni hinkwayo kutani sweswo swi dlaya swimilana ni swiharhi swo tala.
“Hi mpfhuka misava yi va kona, tinyeleti leti nga ni ncila ni maribye lamakulu ya le mpfhukeni swi hima pulanete ya hina. Enkarhini lowu hundzeke swi hime pulanete ya hina minkarhi yo tala, kambe swi ta tlhela swi yi hima. Ntsena a hi tiva leswaku rini.”—Chris Palma, mudyondzisi-nkulu wa swilo swa le mpfhukeni ni ku vumbeka ka swona wa le Yunivhesiti ya Penn State.
Ku Cinca Ka Maxelo
Van’wasayense va pfumela leswaku ku tlakuka ka mahiselo lama tolovelekeke ya misava, ku hisa loku tlulaka mpimo, ku n’oka ka ayisi leyi funengeteke tintshava ni leyi nga elwandle, ku fa ka magiyagiya ya tikorala ni swiharhi swa nkoka, swi kombisa leswaku maxelo ya misava hinkwayo ma le ku cinceni. Hambileswi vanhu va nga ni mavonelo yo hambana-hambana malunghana ni mhaka leyi, vo tala va vula leswaku ku cinca koloko ku vangiwa hi timovha ni tikhampani ta vumaki leti hisaka makala, mafurha, tigasi ta ntumbuluko ivi ku huma khaboni-dayokisayidi yo tala leyi tlhandlukelaka eka atimosifiya.
Vativi van’wana va tshemba leswaku khaboni yoleyo ya pfaleleka eka atimosifiya, yi endla leswaku ku hisa loku humaka emisaveni ku nga humeli empfhukeni xisweswo maxelo lama hisaka ma tlakuka. Nakambe leswi misinya yi tswongaka khaboni-dayokisayidi, ku tsemeleriwa ngopfu ka yona swi nga ha hoxa xandla eku cinceni ka maxelo.
“Loko maxelo yo hisa ya sweswi mo ka ma nga cinci naswona ku humesiwa ka khaboni-dayokisayidi ku nga hungutiwi, van’wasayense vo tala va tshemba leswaku maxelo lama tolovelekeke ya pulanete ya Misava ma ta hambeta ma tlakuka, ma endla leswaku ku hisa ku nyanya swinene, maxelo ma cinca-cinca naswona mati ya le malwandle ma tlakuka ivi ma endla leswaku tindhawu ta le ribuweni leti nga ehansi laha ku tshamaka vanhu vo tala ti va ekhombyeni.”—Buku leyi nge “A Mind for Tomorrow: Facts, Values, and the Future.”
Mintungu
Hi lembe-xidzana ra vu-14, ntungu wa Black Death wu dlaye vaaki va le Yuropa lava ringanaka tiphesente ta 30 hi malembe mambirhi ntsena. Exikarhi ka 1918 na 1920, chachalaza ya le Spain yi dlaye vanhu va 50 wa timiliyoni. Ku pfumaleka ka vutleketli lebyi hatlisaka byo endzela matiko man’wana swi endle leswaku mintungu yoleyo yi nga swi koti ku hangalaka. Hambiswiritano, leswi madoroba lamakulu ma kulaka naswona ku endzela matiko man’wana swi olovaka namuntlha, vuvabyi byo tano byi nga hangalaka hi ku hatlisa emisaveni hinkwayo.
Mintungu yo tano i ya ntumbuluko. Kambe vanhu va tshamela ku chava leswaku ku nga tumbuluka mavabyi lama endliweke hi vanhu. Vativi va mavabyi lama endliwaka hi vanhu va vula leswaku ntlawa lowutsongo wa vanhu lava nga ni vutivi bya wona va nga xava switirhisiwa eka Internet ivi va endla mavabyi lama nga ni khombo swinene.
“Hambileswi mavabyi lama humelelaka hi ntumbuluko ma nga ni khombo swinene eka vanhu; vanhu lava nga ni vutivi ni switirhisiwa leswi faneleke va nga vanga mavabyi man’wana lawa na wona ma nga ni khombo swinene.”—Ndzawulo ya The Bipartisan WMD Terrorism Research Center.
Ku Fa Ka Swiharhi Swa Nkoka
Emalembeni ya ntlhanu lama hundzeke, vafuwi va tinyoxi va le United States va lahlekeriwe hi tinyoxi ta vona ta kwalomu ka 30 wa tiphesente hi lembe hikwalaho ka vuvabyi lebyi hlaselaka tinyoxi emisaveni hinkwayo, lebyi endlaka leswaku ntlawa hinkwawo wa tona wu namba wu nyamalala hi ndlela leyi nga tolovelekangiki eswiyindlwanini swa tona. Tinyoxi a ti hi nyiki vulombe ntsena. Ti tlhela ti nonisa swimilana swo tanihi madiriva, maapula, tinyawa ni vutiyi hi ku rhwala vuluva bya swimilana leswin’wana ti byi yisa eka leswin’wanyana. Hi titshege hi tinyoxi leswaku hi kuma swakudya.
Nakambe hi titshege hi swimilana leswitsongo swa le matini leswi vuriwaka ti-phytoplankton. Handle ka swona a hi nga ta va na tona tinhlampfi. Loko swivungu leswi endlaka leswaku ku va ni moya ehansi ka misava a swi nga ri kona, a hi ta va ni swimilana switsongo. Ku dlayeteriwa ka swilo swo tano leswi nga swa nkoka swi nga endla leswaku swakudya swi kayivela naswona vanhu va sika ivi ku va ni madzolonga ni hasahasa. Nthyakiso, ku andza ka vaaki emisaveni, ku phasiwa ka tinhlampfi ku tlula mpimo, ku onheteriwa ka makhwati lama swiharhi swi tshamaka eka wona ni ku cinca ka maxelo swi endla leswaku swiharhi swo karhi swi herisiwa emisaveni hi minkarhi leyi tlulaka gidi loko yi pimanisiwa ni ndlela leyi swi faka ha yona hi swivangelo swa ntumbuluko.
“Lembe ni lembe, mixaka ya swiharhi leswi nga exikarhi ka 18 000 na 55 000 swa herisiwa hi ku helela emisaveni. Leswi vangaka sweswo i mintirho ya vanhu.”—Ndzawulo ya United Nations Development Program.
Nyimpi Ya Matlhari Ya Nyutliya
Ku buluka ka bomo yin’we ya nyutliya ku nga onha doroba hinkwaro hilaha swi kombisiweke hakona kambirhi hi August 1945. Ku buluka ka bomo ya nyutliya ku ni matimba swinene lerova ku nga onhetela swilo ni ku yayarhela vanhu hikwalaho ka moya wa matimba lowu vaka kona hi xitshuketa, ku hisa, ndzilo ni nkahelo. Nakambe nkahelo wu nga onha swakudya ni ku thyakisa mati. Nyimpi ya matlhari ya nyutliya yi nga vanga tithani ta ritshuri leri nga tlhandlukelaka exibakabakeni ri fika ri siva ku vonakala ka dyambu ivi ku titimela swinene. Matsavu ni swimilana swin’wana swi nga fa. Loko ku nga ri na swakudya vanhu va nga sika ku katsa ni swiharhi. Ku vuriwa leswaku matiko ya kwalomu ka kaye ma ni matlhari ya nyutliya lawa ma nga hlaselaka ha wona. Kasi matiko man’wana ma nga ri mangani ma le ku endleleni ka matlhari ya wona ya nyutliya. Kutani tinhlengeletano ta matherorisi ti ma lava hi mahlo-ngati matlhari wolawo.
“Matlhari ya nyutliya ka ha ri wona lama nga ni khombo swinene ni lama nga yayarhelaka vanhu hi ku tsopeta ka tihlo. . . . Ka ha ri ni matlhari ya nyutliya ya kwalomu ka 25 000 emisaveni hinkwayo . . . Eku heteleleni, matherorisi ma ta ma kuma matlhari ya nyutliya.”—Nhlangano wa Union of Concerned Scientists.