text:
© 1996 – 2009 The Office of the High Commissioner for Human Rights
This HTML version prepared by the UDHR in Unicode project, http://www.unicode.org/udhr.
Lexi xi sainìweke xi thlelà xi haxiwa hi huvu ya nthlanganu wa matiku ya misava hi kola ka Resolução 217 A (III) ya 10 ka Dezembro ka 1948.
Hi ku xixima le svaku a ku hlonipha ka lisima ni tinfanelo leti ti lumbaka a lixaka la ximunhu y ndlela yò sungula leyi yi fanelaka ku landziwa a ku kota ku a vanhu va hanya è nkhululekeni, hi kurhula ni ku fana à misaveni;
Hi ku tiva le svaku a ku kala ku tiva ni ku xixima a tinfanelo tà wumunhu ku bzalile nsele leyi yi nga hombolokisa mahanyele ni mapimisele ya ximunhu, ni ku tiva le svaku a ku navela kukulu ka vanhu va misava y ku hanya è kurhuleni, na va nga thxaviseliwi kumbe ku hanya hi wusiwana, na va nga thxavi ku khuluma, ku veka mavonele kumbe ku kholwa;
Hi ku xixima le svaku y sva lisima a ku vikela tà tinfanelo tà ximunhu hi ku bzàla mafùmele lawa ma hloniphaka tinfanelo lèti, svanga ndlela ya ku heta wupfukeli leli vanhu va liyendlaka hi kola ka kutwa tixànisà ni wukhinyavèzi;
Hi ku xixima le svaku y sva lisima a ku seketela ni kuyandzisa a wunghani xikarhi ka matiku hin'kwawu ya misava;
Hi ku xixima le svaku a svithsungu sva matiku ya misava svi haxile, hi kola ka papèla, a ku thsembha ni ku seketela ka svona ka timhaka ta lisima ni tinfanelo ta ximunhu ni mahanyele yò kala wuyavanyisi mayelanu ni tinfanelo tà wanuna kumbe wansàti, ni ku tiboha ka nthlanganu lowu a ku pfunisela ku lwa ni mahanyele ya usiwana ndzeni ka utomi la nkhululeko lowu wu yandzìke;
Hi ku xixima le svaku, a minfumo ya matiko làwa, ma tibohile a ku hlohlotela, hi ku pfunisana ni Nthlanganu wa Matiku ya Misava, a xihlonipho xa tinfanelo ni wukhululeki lèla ntsindza la ximunhu;
Hi ku tiva le svaku a ku pfumela ni ku landza ka svileleto lesvi hi matiku hin'kwawu y masungulu lawa malavekaka a ku kota ku landza xiboho lèxi;
A huvu ya Nthlanganu wa Matiku ya Misava
Yi haxa a Xipfumelelanu xa Nthlanganu wa Matiku ya Misava mayelanu ni timhaka ta tinfanelo ta ximunhu, na ku naveliwa le svaku, hi ku pfumela ni ku hlonipha svi leleto lesvi, a vanhu ni svighava hin'kwasvu sva mahanyele ya matiku svi tihinta à ku bzàla moya wa mahanyele làwa hi ku haxa, ku djondzisa ni ku laya, svànga ndlela le yinène ya ku nghènisa xihlonipho xa tinfanelo ni wuthlathleki la munhu ni munhu. Hi ku yengeta, ku naveliwa le svaku a nawu wa tiku ni tiku ni wa nthlanganu wa matiku, wu svikota ku yendla lèsvaku a svileleto lesvi svi xiximiwa hi vana ni minfumo ya matiku lawa, ndzeni ni handle ka wòna, loko malumba nthlanganu lowu.
Vanhu hin'kwavu va psaliwili na va khululekìle, funthsi va fana hi lisima ni tinfaneno. Và psaliwili ni nyiko ya ku pimisa ni ku yehleketa; hi kolahu, va fanela ku hanya hi moya wa umbìlu ni unghani.
Wihi na wihi a ni nfanele ya ku khala, mayelanu ni xipfumelelani lexi, na ku nga na xikheto xa nhlònge, muhlovo, wunùna kumbe wusàti, lirìmi, ndhàwu ya ku psaliwa, kereke, ku landza ta política kumbe ka svin'wani, tiku là mapsaliwa kumbe mathsamele ya wutomi, wupfundzi, kumbe xìhi na xìhi.
Hàndle ka lèsvo, à ku fanèli ku hàmbanisìwa hi kolà ka xithsàmu a ndzeni ka timhaka tà política, tà ku fambisa nawu, ku fambisa tà le hàndle ka tiku, kumbe hi kòla ka tiku leli munhu a humaka kalòna, y ngà va tiku là ku thxuseka, là ku fumiwa hi lin'wanyani kumbe matifùmi, nhambi lòko tiku lèli li tsemeliwi ndzelekani è ka mafumele ya lona.
Munhu ni munhu à ni nfanelo ya wutòmi, nkhululeko ni usirhelèli.
À hàva lweyi a fanelaka ku hanya hi wukarawa kumbe utirheli; a wukaràwa ni wuxavisi la svikarawa, hi mukhuva wihi na wihi, svà tsimbisìwa.
À hàva lweyi a fanelaka ku xanisiwa miri, ku tsemeliwa khotso kumbe svikhatiso sva tixànisa tà ku hambana ni makhatisele ya ximunhu kumbe ya ku muhohlòta.
Wihi na wihi à ni nfanelo ya kuhloniphiwa svanga munhu phambhèni ka nawu.
Phambhèni ka nawu hin'kwavu vanhu va fana, futhsi va fanela ku sirheliwa hi nawu hi ndlela ya ku fana. Va fanela ku vikeliwa hi ku fana mayelanu ni hin'kwaxu xihlàwuhlàwu kumbe wuhlohlotèli lìhi na lìhi la xihlàwuhlàwu lexi xi kongometàka ku hambanyisaka xipfumelelanu lexi.
Wìhi na wihi à ni nfanelo ya ku yamukeliwa è ka xighaha xìhi na xìhi xa ku tendera timhaka ta nawu ndzeni ka tiku , kùvé a ya mangala lesvi a svi xandzaka mayelano ni ku djikisiwa ka tinfanelo ta ntsindza lè ti tsaliweke è mabukwini yà nawu wa tiku.
À hava lweyi a fanelaka ku khomiwa, ku nghenisiwa è khotsoèni kumbe ku khatisiwa hi ku rhumeliwa è matikwene ya vambe na svi nga na masungulo.
Munhu ni munhu a ni nfanelo ya ku, hi kufana ni hin'kwavu vanhu, a timhaka tàkwe ti xuxiwa è gdekeni hi b'andhla lò thsembheka, leli lifanelaka ku nyika tinfanelo kumbe nandzu mayelanu ni mhaka.
1. Wihi na wihi lweyi a lumbetiwaka nandzu wò karhi a thxiwa n'kàla nandzu loko mhaka yakwe yi nga sè sentchiwa hi nàwu ni ku tikomba svaku hàkunene a nandzu wá mulumba, na a vikeliwa hi gdwethà.
2. À hava lweyi a fanelaka ku tsemeliwa khotso hi kola ka sviyendlo lesvi, è ka n'kama a sviyendleke, à svi nga thxiwi xiwonho mayelanu ni nawu wa tiku ni wa nthlanganu wa matiku. Hi ku fana, loko y li xiwonho, a svi faneli ku tsemeliwa khotso là ku tika kutlula leli a li tsemeliwa xiwonho lexi a n'kama xi nga yendleka hi wona.
À svi faneli ku munhu a ngheneliwa ka ta wutomi lakwe, la munti kumbe nghamu na svi nga na masungulo, nhambi ku yendleliwa xihi na xihi lexi y nga xirhuku è ka wumunhu lakwe. Mayelanu ni hin'kwasvu lesvi, a munhu a fanela ku vikeliwa hi nàwu.
1. Munhu wihi na wihi à ni nfanelo ya ku kandziha kwihi na kwihi lomu a ku rhandzaka ndzeni ka ti ndzelekani ta tiku lakwe ni ku yaka lomu ku xuviwaka hi mbilu yakwe.
2. Wihi na wihi a ni nfanelo yaku, loko à svinavela, a rhurha a ya yaka matikweni man'wani, ni ku thlelela à tikweni làkwe.
1. Wihi na wihi lweyi a ti twaka na a landzeleliwa a tikweni, a ni nfanelo ya ku kombela ni ku thxusiwa ku khoza è matikweni ya vambe.
2. Kambe a nfanelo leyi a yi tirhi loko, hà kunene, a munhu lweyi a landzeleliwa hi mhaka ya ku hoxela nàwu, kumbe hi ku yendla mintirhu leyi yi hambaneke ni nkongometo wa nthlanganu wa matuku.
1. Munhu ni munhu à ni nfanele ya ku lumba tiku.
2. À hava lweyi a fanelaka ku suseliwa nfanelo leyi na svi nga na nthlamuxelo nhambi ku suseliwa a nfanelo ya ku txintxa tiku.
1. Loko a fikeliwa hi ntaga, a wanuna kumbe wansàti, a ni nfanelo ya ku thxàda ni ku yaka munti, na ku nga vekeliwi svi hingakanyu mayelanu ni nhlonge, tiku la mapsaliwa kumbe kereke. Loko wukati la ha tiyili ni loko li thsika li hela, ha vambirhi ka vona va ni tinfanelo tin'we.
2. À svi faneli ku a muthxadu y li wa nsindzisà.
3. A ndjangu wu fanela ku vikeliwa hi nawu wa tiku hi kusa wu ni lisima likulo a mahanyeleni ya tiku.
1. Hin'kwavu vanhu, nthlanganu kumbe nkoponi, va ni nfanelo ya ku lumbiwa hi svìlo.
2. À hava lweyi a fanelaka ku tekeliwa svilo svakwe na svi nga na masungulo.
Wihi na wihi à ni nfanelo ya ku pimisa ni ku yehleketa è ku khululekeni ni ku khetà kerèke tani hi kurhandza kayena; a lesvi svi lava ku hlaia ku a munhu a thxusekili kambe a ku txintxa kerèke kumbe ku khòlwa; hi ku fana, a svi tsimbisiwi ku munhu a pàluxa kerèke yàkwe kumbe lesvi à kholwaka ka svona, kumbe yexe kumbe hi nthlanganu, kumbe à gdekeni kumbe à xihundleni, hi ku djondzisa, ku yendla, kumbe ku thxumayela.
Wini na wihi à thxusekili ku khuluma kumbe ku veka mavonele; hi kolàho a svi faneli ku miyetiwa. Hi ku yengetà , à thxusekile a ku yamukeka ni ku hàxa, na a nga tchuvuki ndzelekani, a tindzava ni mapimo hi ma mayendlele lawa a ma lavàkà.
1. Wihi na wihi a khululekile a ku rhamba nhlengeletànu kumbe ku kumeka è ka yona nhambe è ka tinthlanganu tà ku kongoma timhaka tò kala ti nga yelani ni madzòlonga.
2. À svi fanèli ku munhu à sindzisiwa ku lumba nthlanganu wihi na wihi.
1. Munhu ni munhu à ni nfanelo ya ku kuma xithsamu è ka urhangèli la timhaka ta tiku làkwe, yena hayèxe kumbe hi ku rhumisà vanhu lava a nga va kheta ha yèxe.
2. Wihi na wihi, hi kufana ni hin'kwavu vanhu, à ni nfanelo ya ku kuma ntirhu è ka mintirhu ya nfumu wa tikweni kàkwe.
3. À kurhandza ka xithsungu y nthxumu wa ku sungula lowu tiyisaka a uhòsi à tikweni; hi kolahu, a urhangeli lifanela ku gdoviwa hi hlaúlamàni hi ku famba ni ku famba ka nkarhi, na xi yendliwa hi voto ya xihundla, kumbe hi mahayele man'wani ya ku tiyisa ku vota à ku khululekeni.
Wihi na wihi, svanga muhanyi wa tiku, à ni nfanelo ya ku kuma uvikeli mayelanu ni tà mahanyele; hi kolàhu, a nga svi kota ku kombela ku pfuniwa mayelanu ni tà usiwana ni tin'wani tà mahanyele ya siku ni siku; a svipfunu lesvi svà koteka hikola ka ku tihinta ka minfumu ni ku seketeliwa hi matiku man'wani.
1. Munhu ni munhu à ni nfanelo ya ku kuma ntirhu, ya ku kheta ntirhu, ya matirhele ni maholele ya ku yelana ni ntirhu wàkwe, ni uvikeli mayelanu ni ku luza kumbe ku pfumala ntirhu.
2. Hin'kwavu vanhu, na ku nga na ku hambana, va ni nfanelo ya ku hola muholo wa kufana loko va tirha kufana.
3. À mutirhi wihi na wihi a fanela kuhola kuyenela , a ku kota ku hlayisa munti wakwe mayelanu ni lisima xa umunhu, na wu seketeliwa, loko svi kombela, hi svin'wani ni svin'wani svi nga mahiwaka è mavikeleni ya utomi la munhu ni munhu.
4. Munhu ni munhu a khululekile a ku vumba ni van'wani vanhu, a sindicato kumbe ku ti nghenisa è ka ma sindicato sva nga ndlela ya ku vhikhela ti nfanelo ta utirhi la vona.
Munhu ni munhu a ni nfanelo ya ku wisa ni ku xùxa, ngopfu ngopfu ya ku yampsiseliwa a ntsengo wa svikhati sva ntirhu ni ku nyikiwa ma féria ya ku hakeliwa.
1. Wihi na wihi à ni nfanelo ya ku nyikiwa mathsamelo ya mahanyelo ya ku yenela ku kota ku tendera tà mavabzi, ku yambala, xikhafu, munti, ku nyameliwa hi dokodela, ni tin'wani ta mahanyele; à ni nfanelo kambe ya ku pfuniwa loko a nga wu kumi ntirhu, loko à ni mavabzi, wu lima , wu fèlakazi, wu kòxa, kumbe ku luzekeliwa hi lesvi svi ngà mupfuna mahanyeleni ya siku ni siku.
2. À wu b'elèki ni wu tsonguana li fanela ku yamukela nseketelo yò karhi. Hin'kwasvu svivanana, nhambi lesvi svi psaliweke handle ka muthxàdu, svi fanele ku kuma mapfunele ya ku fana.
1. Wihi na wihi à ni nfanelo ya ku kuma ku djondza. À ku djondza y mahala, ngopfu ngopfu è ka mabuku lawa ya ku sangula. A wu djondzisi la ku sungula y nsindzisa. À wu djondzisi là ku tiva mintirhu li fanele ku yandzisiwa; a wu djondzi la svi kolwe lè svi kulo li fanele ku pfuleliwa vanhu hin'kwavu hi ndlela ya ku fana.
2. À wu djondzisi ku laveka li kongometa ngopfu ngopfu a ku bzàla moya wa ximunhu ni ku tiyisisa wu hloniphi la tinfanelo ni wu khululeki la wumunhu, ku fundhisa mahanyela ya ku twisisana, ku hlonipha mapimu ya vàmbe, ku twanana ni ma tiku ya vàmbe, ku bzàla ntwananu xikarhi ka tixaka ni ma kerèke ya ku hambana, ni ku yendla xà nthxumu ndzeni ka nthlanganu wa ma tiku ya misava a ku kota ku tiyisa kurhula a misaveni.
3. Kà nyikiwa è ka vapsàli a nfanelo ya ku kheta a djondzo lèyi va yi lavaka ku yi nyikiwa vana.
1. Munhu wihi na wihi à khululekike a ku nghena ni ku hanya a mahanyelo ya siku ni siku ya mughànga wò karhi, ya ku tirhisa kumbe ku londzola a svi yendlo svà mughànga lòwu ni ku pfunisela ku yandzisa wutivi ni ku londzola à mihandzu ya wutivi leli.
2. Hin'kwavu vanhu va ni nfanelo ya wu sirhèli mayelanu ni hin'kwatu timhaka lè t fambelanaka ni wu hambhi kumbe wu qàmbhi hi kòla ka wu tivi, à matsàlwa ni svi yendlo hin'kwasvu svò qambhiwa hi yena.
Hin'kwavu vanhu vani nfanelo ya ku, è mahanyeleni ya siku ni siku, à misaveni hin'kwayu, ku ni nawu ni mafumele ya ku yelana ni svi leleto svà Xiphumelelanu lèxi, a kuvé kuta koteka ku vanhu va hanya ndzeni ka tinfanelo ni nkhululeko lesvi svi haxiwaka è ka papela leli.
1. A munhu à ni ti n'sindzisa ndzeni ka ma hanyele ya tiku, handle ka ti nsindzisa leti a svi koteki a ku bzàla ni ku hluvukisa a wu munhu làkwe.
2. A svi faneli ku a munhu a tsemeliwa ndzelekani è ka ku hanya ka ti nfanelo ni wu khululeki lèli li hàxiwaka hi xipfumelelanu lèxi; ntsèna svi nga koteka lòko a mahanyele kumbe ma mahele làwa ma kongoma ku thikameza ti nfanelo ni wu khululeki là van'wani ndzeni ka nawù.
3. A ti nfanelo ni wu khululeki lèli a li faneli ku hanyiwa hi ndlela ya ku djikisa a nkongometo ni ma sungulo ya Nthlanganu wa Matiku.
Svà yalisiwa ku tirhisa xileleto xihi na xihi xa xipfumelelanu lexi hi ndlela ya ku a munhu, nthlanganu wa vanhu kumbe nfumu wa tiku lihi na lihi, à yendla svi yendlo lè svi kongomaku ku hahlula ti nfanelo ni wu khululeki lèli li haxiwaku è ka xipfumelelanu lexi.


c: text/html

text:
Malembe Ya Dzana Ya Vuyimbeleri Lebyi Dzunisaka Xikwembu
“Ndzi lava leswaku u ya eColumbia Studios le New York City kutani u yimbelela rin’wana ra tinsimu ta hina. Va ta ri rhekhoda. U nga byeli munhu leswi u swi endlaka.”
Eku heleni ka 1913, William Mockridge u endle ntirho lowu, lowu a wu nga tolovelekanga lowu a nyikiweke wona hi Charles Taze Russell. * Risimu rero, leri van’wana a va ri vitana “The Sweet By-and-By,” ri humesiwe eka rikoti ya 78-rpm. Endzhakunyana, William u twe leswaku risimu rero a ri ta chayiwa loko ku sungula ku tlanga “Photo-Drama of Creation,” ku nga vhidiyo ya tinkulumo ta Bibele leti rhekhodiweke ni vuyimbeleri lebyi a byi fambisana ni swifaniso leswi famba-fambaka swin’we ni leswi pendiweke eka tislayidi leti nga tinghilazi. Vhidiyo ya “Photo-Drama” yi sungule ku hlalerisiwa vanhu eNew York City hi January 1914.
Risimu ra William i rin’wana ta tinsimu to tlula 50 leti vatlangi va gramafoni a va ti tlanga etindhawini to hambana-hambana laha a va hlalerisa vanhu vhidiyo ya Xinghezi ya “Photo-Drama.” Hambileswi tinsimu to tala a ti qhambiwe hi van’wana, tin’wana to hlayanyana ku katsa ni leyi rhekhodiweke hi William, a ti endliwe hi Swichudeni swa Bibele naswona ti yimbeleriwe ku tirhisiwa marito lama nga ebukwini ya swona ya tinsimu leyi nge Hymns of the Millennial Dawn.
Ku Yingiserisisa Marito Ya Tinsimu
Ku ringana malembe yo tala, Timbhoni ti tirhise tinsimu eka vugandzeri bya tona leti tsariweke hi van’wana. Kambe loko swi boha a ti cinca marito leswaku ma fambisana ni ndlela leyi a ti ma twisisa ha yona Matsalwa.
Hi xikombiso, risimu rin’wana leri a ri tlangiwa eka vhidiyo ya “Photo-Drama” a yi ri ni nhloko-mhaka leyi nge “Our King Is Marching On,” leri a ri sekeriwe eka risimu leri nge “Battle Hymn of the Republic.” Ndzimana yo sungula ya risimu ra “Battle Hymn” a ri sungurisa xileswi: “Mahlo ya mina ma vone ku vangama ka ku ta ka Hosi.” Hambiswiritano, Swichudeni swa Bibele swi cince marito wolawo ma hlayekisa xileswi: “Mahlo ya mina ma nga vona ku vangama ka vukona bya Hosi.” Ku cinca loku a ku kombisa leswi a ti pfumelaka eka swona leswaku ku fuma ka Yesu Kreste a ku nga katsi ntsena ku ta ka yena kambe ni vukona byakwe ku ringana nkarhi wo karhi lowu vekiweke.
Loko ku ta humesiwa buku ya tinsimu leyi nge Singing and Accompanying Yourselves With Music in Your Hearts hi 1966, ku endliwe matshalatshala yo susa tinsimu leti a swi tiviwa leswaku ti huma eka swihlovo swin’wana kumbe eka vukhongeri byin’wana. Hi lembe rero, Timbhoni ti hlele ntlawa lowutsongo wa okhestra kutani wu rhekhoda tinsimu hinkwato ta 119 leti nga ebukwini yoleyo. Mavandlha ma tirhise tinsimu teto leswaku ma fambisana na tona loko ma yimbelela eminhlanganweni ya wona naswona Timbhoni tin’wana a ti tsakela ku ti yingisela loko ti ri ekaya.
Hi 2009, Timbhoni ta Yehovha ti kandziyise buku ya tinsimu leyintshwa leyi nge Yimbelelelani Yehovha. Marito ya tona ma rhekhodiwe hi tindzimi to tala. Hi 2013 Timbhoni ti sungule ku kandziyisa tivhidiyo ta tona to sungula ta tinsimu ta vana. Rin’wana ra tinsimu ta vana ri ni nhloko-mhaka leyi nge Pray Anytime. Vanhu lava nghenaka eka website ya jw.org va kopa tinsimu minkarhi yo tlula miliyoni n’hweti yin’wana ni yin’wana.
Vanhu vo tala va ti tlangele swinene tinsimu leti. Wansati un’wana la vuriwaka Julie u tsale leswi malunghana ni buku ya tinsimu leyi nge Yimbelelelani Yehovha: “Tinsimu letintshwa ti saseke ngopfu! Loko ndzi ri ndzexe, ndzi tlanga leti phofulaka ndlela leyi ndzi titwaka ha yona. Hikwalaho, ndzi xiya leswaku vuxaka bya mina na Yehovha bya kula naswona se ndzi tiyimisele swinene ku n’wi endlela hinkwaswo leswi nga ematimbeni ya mina.”
Manana un’wana la vuriwaka Heather u tsale leswi malunghana ni ndlela leyi vhidiyo leyi nge Pray Anytime yi pfuneke n’wana wa yena wa malembe ya nkombo ni wa malembe ya nhungu: “Yi va pfune leswaku va khongela, ku nga loko ri loko siku ri sungula kumbe loko va ri na hina, kambe nkarhi wun’wana ni wun’wana loko va titwa va lava ku vulavula na Yehovha.”
^ ndzim. 3 Charles Taze Russell (1852–

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Xana Xikwembu Xi Vumbe Diyavulosi Leswaku A Hi Ringa?
Nhlamulo ya Bibele
Bibele yi vula leswaku Xikwembu a xi vumbanga Diyavulosi. Ematshan’weni ya sweswo, xi vumbe ntsumi leyi veke Diyavulosi. Malunghana ni Xikwembu, Bibele yi ri: “
Ntirho wakwe wu hetisekile, hikuva tindlela takwe hinkwato i vululami. Xikwembu xa vutshembeki, lexi nga riki na vuhomboloki; xi ni vululami naswona xi hava xisandzu.” (Deteronoma 32:3-5) Hi ku ya hi marito lawa, hi nga gimeta hileswaku Sathana Diyavulosi u tshame a va yin’wana ya tintsumi ta Xikwembu leyi hetisekeke yo lulama.
Eka Yohane 8:44, Yesu u vule leswaku Diyavulosi “
a nga yimanga a tiyile entiyisweni,” leswi vulaka leswaku Sathana u tshame a va xivumbiwa xo tshembeka lexi nga riki na nandzu.
Hambiswiritano, ku fana ni swivumbiwa leswin’wana hinkwaswo swo tlhariha swa Yehovha, ntsumi leyi veke Sathana a yi ri ni ntshunxeko wo tihlawulela ku endla leswinene kumbe leswo biha. Leswi yi hlawuleke ku lwisana ni Xikwembu ni ku kucetela mpatswa wo sungula leswaku wu yi joyina, yi tiendle Sathana, leswi vulaka “Mukaneti.”—Genesa 3:1-5; Nhlavutelo 12:9.


text:
Vhaswa Vha a Vhudzisa
—Ndi Ḓo Ita Mini nga Vhutshilo Hanga?
Muswa muṅwe na muṅwe u sedzana na mbudziso i tevhelaho ya ndeme, ‘Ndi ḓo ita mini nga vhutshilo hanga?’ Ṱhogomelani nga vhuronwane zwipikwa zwaṋu vhutshiloni musi no ṱalela vhuleme he muṅwe muṱhannga ane a funa mashango mavhili ane a pfi Andre, a vha o sedzana naho. O vha a tshi ḓo khetha mini? Ndi mini zwe zwa vha zwi tshi ḓo mu takadzesa? Kha yeneyi vidio hu dovha ha vha na nyambedzano na vhaswa vha bvaho kha maṅwe mashango nahone i ḓo ni ita uri ni vhe na mahumbulele maswa.


text:
NDZIMA YO SUNGULA
Hi Yihi Dyondzo Leyi Nga Ntiyiso Malunghana Ni Xikwembu?
Xana hakunene Xikwembu xi ni mhaka na wena?
Xana Xikwembu xi njhani? Xana xi ni vito?
Xana swa koteka ku va ni vuxaka ni Xikwembu?
1, 2. Ha yini swi ri swinene ku tshamela ku vutisa swivutiso?
XANA u tshama u xiya ndlela leyi vana va vutisaka swivutiso ha yona? Vo tala va sungula ku vutisa swivutiso loko va sungula ku vulavula. U kuma va ku honolerile ivi va ku vutisa swivutiso swo fana ni leswi nge: Ha yini xibakabaka xi ri xa wasi? Tinyeleti ti endlisiwe ku yini? I mani la dyondziseke swinyenyana ku yimbelela? U nga ha ringeta hi matimba ku hlamula swivutiso swa vona kambe minkarhi yin’wana swa tika. Hambiloko u hlamule kahle, ku nga ha landzela xivutiso xin’wana lexi nge: Ha yini?
2 A hi vana ntsena lava vutisaka swivutiso. Loko hi ri karhi hi kula, na hina hi ni swivutiso leswi hi lavaka tinhlamulo ta swona. Hi vutisa swivutiso sweswo leswaku hi kuma nkongomiso, hi tiva makhombo lawa hi faneleke hi ma papalata kumbe leswaku hi eneriseka hi leswi hi lavaka ku swi tiva. Kambe swi vonaka onge vanhu van’wana va tshika ku vutisa swivutiso, ngopfu-ngopfu leswi nga swa nkoka swinene. Hambiloko va vutisa kambe va hatla va karhala ku lavisisa tinhlamulo ta kona.
3. Ha yini vanhu vo tala va tshika ku lava tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka swinene?
3 Anakanya hi xivutiso lexi vutisiweke eka xifunengeto xa buku leyi, swivutiso leswi vutisiweke exinghenisweni kumbe leswi vutisiweke emasungulweni ya ndzima leyi. Leswi hi swin’wana swa swivutiso swa nkoka swinene, leswi u nga swi vutisaka. Kambe, vanhu vo tala va hatle va karhala ku lavisisa tinhlamulo ta swivutiso sweswo. Ha yini? Xana Bibele yi na tona tinhlamulo ta swona? Van’wana va vona onge tinhlamulo ta yona ta tika ku ti twisisa. Van’wana va vilerisiwa hi leswaku va ta kala va tihlekisa hi vanhu hikwalaho ko vutisa swivutiso. Kasi van’wana va tibyele leswaku swivutiso swo tano swi nga hlamuriwa ntsena hi varhangeri va vukhongeri kumbe hi vadyondzisi. Wena u ri yini?
4, 5. Hi swihi swivutiso swin’wana swa nkoka leswi hi nga swi vutisaka evuton’wini naswona ha yini hi fanele hi lava tinhlamulo ta swona?
4 Swi nga endleka leswaku na wena wa swi lava ku kuma tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka evuton’wini. Handle ko kanakana, minkarhi yin’wana u tivutisa swivutiso leswi landzelaka: ‘Hi xihi xikongomelo xa vutomi? Xana vutomi byi ta tshama byi ri hi ndlela leyi ntsena? Kahle-kahle Xikwembu xi njhani?’ I swinene ku vutisa swivutiso swo tano naswona i swa nkoka leswaku u lava tinhlamulo leti enerisaka ni leti tshembekaka, kukondza u tikuma. Yesu Kreste, mudyondzisi la dumeke u te: “Hambetani mi kombela, kutani mi ta nyikiwa; hambetani mi lava, kutani mi ta swi kuma; hambetani mi gongondza, kutani mi ta pfuleriwa.”—Matewu 7:7.
5 Loko u ‘hambeta u lava’ tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka, u ta kuma leswaku ku lavisisa ka wena ku ta ku vuyerisa swinene. (Swivuriso 2:1-5) Ku nga khathariseki leswi van’wana va ku byeleke swona, ti kona tinhlamulo, naswona u nga ti kuma eBibeleni. Tinhlamulo ta kona ta olova naswona u nga swi kota ku ti twisisa. Kasi xa nkoka swinene hi leswaku ti ku endla u va ni ntshembo naswona u tsaka. Nakambe ti nga ku pfuna leswaku u titwa u enerisekile sweswi. A hi rhange hi xivutiso lexi karhataka vanhu vo tala.
XANA XIKWEMBU A XI NA MHAKA NA HINA NASWONA A XI NA NTWELA-VUSIWANA?
6. Ha yini vanhu vo tala va ehleketa leswaku Xikwembu a xi na mhaka loko vanhu va xaniseka?
6 Vanhu vo tala va pfumela leswaku swi tano. Va vula leswaku ‘Loko Xikwembu a xi ri na mhaka na hina, misava a yi nga ta va leswi yi nga xiswona namuntlha!’ Misava leyi hi hanyaka eka yona yi tele hi tinyimpi, rivengo ni nhlomulo. Kasi hina vanhu, ha vabya, ha xaniseka naswona hi feriwa hi varhandziwa va hina. Hikokwalaho, vanhu vo tala va ri, ‘Loko Xikwembu a xi ri na mhaka na hina naswona xi twisisa swiphiqo swa hina, a xi ta swi sivela leswaku swi nga vi kona.’
7. (a) Swi tise ku yini leswaku vafundhisi va siya vanhu vo tala va ri ni miehleketo ya leswaku Xikwembu a xi na ntwela-vusiwana? (b) Kahle-kahle, i yini leswi Bibele yi swi dyondzisaka hi miringo leyi hi nga ha langutanaka na yona?
7 Leswi nyanyisaka xiyimo hi leswaku minkarhi yin’wana vafundhisi va endla leswaku vanhu va anakanya leswaku Xikwembu a xi na ntwela-vusiwana. Njhani? Loko vanhu va weriwa hi khombo, va byeriwa leswaku i ku rhandza ka Xikwembu. Entiyisweni, vafundhisi volavo va sola Xikwembu hikwalaho ka swilo swo biha leswi endlekaka. Xana hi yona dyondzo leyi nga ntiyiso malunghana ni Xikwembu? Kahle-kahle Bibele yi dyondzisa yini? Yakobo 1:13 yi hlamula yi ku: “Loko a ri endzingweni, munhu a nga vuli a ku: ‘Ndzi ringiwa hi Xikwembu.’ Hikuva Xikwembu xi nga ka xi nga ringiwi hi swilo swo biha naswona xona a xi ringi munhu.” Swi le rivaleni leswaku Xikwembu a xi si tshama xi vanga vubihi lebyi hi byi vonaka emisaveni namuntlha. (Yobo 34:10-12) I ntiyiso leswaku xa swi pfumelela swilo swo biha leswaku swi endleka. Kambe, ku pfumelela nchumu wo karhi leswaku wu endleka a swi fani ni ku wu vanga.
8, 9. (a) Xana u nga ku kombisa njhani ku hambana exikarhi ka ku pfumelela vubihi ni ku byi vanga? (b) Ha yini hi nga fanelanga hi sola Xikwembu hileswi xi pfumeleleke vanhu leswaku va famba endleleni yo biha?
8 Hi xikombiso, anakanya hi tatana la tlhariheke ni la nga ni rirhandzu, loyi a nga ni jaha leri kuleke, leri nga si humaka muti. Loko jaha leri ri xandzuka kutani ri tsuva ri suka ekaya, tatana wa rona a nga ri siveli. Jaha leri ri ta ya emahlweni ri hanya vusopfa kutani swilo swi ri fambela ximatsi. Xana ku ta va ku ri tata wa rona la vangeke leswaku ri va ni swiphiqo? Nikatsongo! (Luka 15:11-13) Hilaha ku fanaka, Xikwembu a xi va sivelanga vanhu loko va hlawula ku famba endleleni yo biha, kambe a hi xona xi vangeke swiphiqo leswi va weleke eka swona. Hakunene, a swi twali ku sola Xikwembu hikwalaho ka maxangu hinkwawo lawa vanhu va langutaneke na wona.
9 Ku ni swivangelo leswi twalaka leswi endleke leswaku Xikwembu xi pfumelela vanhu va famba endleleni yo biha. Tanihi leswi xi nga Muvumbi wa hina la nga ni matimba hinkwawo, a swi bohi leswaku xi hi hlamusela swivangelo swa kona. Hambiswiritano, Xikwembu xi swi hlamuserile swivangelo swa kona hikuva xa hi rhandza. U ta twa leswi engetelekeke hi swivangelo sweswo eka Ndzima 11. Kambe, swi tive leswaku Xikwembu a hi xona xi vangaka swiphiqo leswi swi hi kayakayisaka. Ku ri ni ku swi vanga, xi hi byela ndlela leyi nga yona ntsena yo huma eka swiphiqo leswi!—Esaya 33:2.
10. Ha yini hi tshemba leswaku Xikwembu xi ta swi herisa swilo hinkwaswo leswi karhataka vanhu?
10 Ku tlula kwalaho, Xikwembu xa kwetsima. (Esaya 6:3) Leswi swi vula leswaku xi tengile naswona a xi na xisandzu. A xi si tshama xi endla nchumu ni wun’we wo biha. Kutani hi nga xi tshemba hilaha ku heleleke. Kambe, a hi nge va tshembi vanhu va nyama hikuva minkarhi yin’wana va kanganyisa. Hambi ku ri valawuri lava tshembekaka ngopfu, minkarhi yin’wana a va swi koti ku lulamisa swihoxo leswi endliweke hi vanhu vo biha. Kambe Xikwembu xi ni matimba hinkwawo. Xi ta swi kota ku herisa ku xaniseka hinkwako loku vanhu va langutaneke na kona, loku vangiweke hi vubihi. Loko Xikwembu xi teka goza, xi ta byi herisela makumu vubihi!—Pisalema 37:9-11.
XANA XIKWEMBU XI TITWISA KU YINI HI VUHOMBOLOKI LEBYI HI LANGUTANAKA NA BYONA?
11. (a) Xana Xikwembu xi titwisa ku yini hi vuhomboloki? (b) Xana Xikwembu xi titwisa ku yini loko u xaniseka?
11 Leswi vubihi bya ha riki kona, xana Xikwembu xi titwisa ku yini hi swilo leswi endlekaka emisaveni sweswi ni leswi wena u langutaneke na swona? Bibele yi dyondzisa leswaku Xikwembu xi “rhandza vululami.” (Pisalema 37:28) Hikwalaho xi ni mhaka swinene loko xi vona leswi lulameke ni leswo biha. Xi venga nchumu wun’wana ni wun’wana lowu nga lulamangiki. Bibele yi vula leswaku Xikwembu xi ‘vavisekile embilwini ya xona’ loko xi vona misava hinkwayo yi tele vubihi, enkarhini lowu hundzeke. (Genesa 6:5, 6) Xikwembu a xi si cinca. (Malakiya 3:6) Xa ha ma venga maxangu lama nga kona emisaveni hinkwayo. Naswona Xikwembu a xi swi rhandzi ku vona vanhu va ri karhi va xaniseka. Bibele yi vula leswaku ‘xa ku khathalela.’—1 Petro 5:7.
12, 13. (a) Ha yini hi ri ni timfanelo letinene to fana ni rirhandzu, naswona rirhandzu ri endla leswaku hi titwisa ku yini hi leswi endlekaka emisaveni? (b) I yini lexi nga ku tiyisekisaka leswaku hakunene Xikwembu xi ta endla swo karhi hi swiphiqo leswi nga kona emisaveni?
12 Hi nga tiyiseka njhani leswaku Xikwembu a xi swi tsakeli ku hi vona hi xaniseka? Hi lebyi vumbhoni byin’wana. Bibele yi dyondzisa leswaku munhu u endliwe hi xifaniso xa Xikwembu. (Genesa 1:26) Hikwalaho, hi ni timfanelo letinene hikuva na xona Xikwembu xi ni timfanelo letinene. Hi xikombiso, xana wa swi tsakela ku vona vanhu lava nga riki na nandzu va xaniseka? Loko u nga swi tsakeli ku vona vuhomboloki byo tano, swi tive leswaku Xikwembu na xona xi byi venga ngopfu.
13 Nchumu wun’wana lowu endlaka leswaku hina vanhu hi va lava hlawulekeke hi leswaku hi ni rirhandzu. Yoleyo hi yin’wana ya tindlela leti kombisaka leswaku hi tekelele Xikwembu. Bibele yi dyondzisa leswaku “Xikwembu i rirhandzu.” (1 Yohane 4:8) Hi ni rirhandzu hileswi Xikwembu xi hi rhandzaka. Xana rirhandzu ri nga ku susumeta leswaku u herisa ku xaniseka ni vuhomboloki lebyi u byi vonaka emisaveni namuntlha? Loko a wu ri ni matimba yo byi herisa, xana a wu ta byi herisa? Ina, a wu ta endla tano! Swi tive ke, leswaku Xikwembu na xona xi ta herisa ku xaniseka ni vuhomboloki. Switshembiso leswi boxiweke emasungulweni ya buku leyi a hi norho ntsena kumbe mintsheketo yo hungasa ha yona. Switshembiso swa Xikwembu swi ta hetiseka! Kambe, leswaku u swi tshemba, u fanele u tiva leswi engetelekeke hi Xikwembu lexi hi tshembisaka swona.
XIKWEMBU XI LAVA U TIVA VITO RA XONA
14. Vito ra Xikwembu i mani naswona ha yini hi fanele hi ri tirhisa?
14 I yini lexi u nga xi endlaka loko u lava leswaku munhu wo karhi a ku tiva? Xana a wu n’wi byeli vito ra wena? Xana Xikwembu xi ni vito? Etikerekeni to tala va vula leswaku vito ra xona i “Xikwembu” kumbe “Hosi,” kambe wolawo a hi mavito ya xiviri. I swithopo, swo fana ni “hosi” ni “muungameri.” Bibele yi dyondzisa leswaku Xikwembu xi ni swithopo swo tala. Swin’wana swa swona i “Xikwembu” ni lexi nge “Hosi.” Hambiswiritano, Bibele yi tlhela yi dyondzisa leswaku Xikwembu xi ni vito: vito ra xona i Yehovha. Pisalema 83:18 yi ri: “Wena loyi vito ra wena u nga Yehovha, wena u ri wexe u La nge Henhla-henhla emisaveni hinkwayo.” Loko Bibele ya wena yi nga ri na rona vito leri, hi kombela u ya eka Xiengetelo lexi kumekaka eka matluka 195-7, ebukwini leyi kutani u ta kuma xivangelo xa kona. Ntiyiso wa mhaka hi leswaku vito ra Xikwembu ri humelela ko tala ematsalweni ya khale ya Bibele lama tsariweke hi voko. Hikwalaho, Yehovha u lava leswaku u tiva vito ra yena u tlhela u ri tirhisa. Hi nga ha vula leswaku u tirhisa Bibele leswaku a titivisa eka wena.
15. Xana vito leri nge Yehovha ri vula yini?
15 Xikwembu xi tithye vito leri vulaka swo tala. Vito ra xona leri nge Yehovha, ri vula leswaku Xikwembu xi ta hetisisa xitshembiso xin’wana ni xin’wana xa xona nileswaku xi ta endla xin’wana ni xin’wana lexi tiyimiseleke ku xi endla. * Hakunene vito ra Xikwembu ri hlawulekile. Ri fanela xona ntsena. Yehovha u hlawuleke hi tindlela to talanyana. Njhani?
16, 17. Swithopo leswi landzelaka swi hi dyondzisa yini hi Yehovha: (a) “[wa] Matimba Hinkwawo”? (b) “Hosi leyi nga riki na makumu”? (c) “Muvumbi”?
16 Hi swi vonile leswaku loko Pisalema 83:18 yi vulavula hi Yehovha, yi te: “Wena u ri wexe u La nge Henhla-henhla.” Nakambe i Yehovha a ri yexe loyi ku vuriwaka leswaku u ni “Matimba Hinkwawo.” Nhlavutelo 15:3 yi ri: “Yikulu naswona ya hlamarisa mintirho ya wena, Yehovha Xikwembu, xa Matimba Hinkwawo. Tindlela ta wena ti lulamile naswona i ta ntiyiso, wena Hosi leyi nga riki na makumu.” Xithopo lexi nge “[wa] Matimba Hinkwawo,” xi hi dyondzisa leswaku a ku na un’wana la nga ni matimba lawa Yehovha a nga na wona. Matimba ya yena a ma nge pimanisiwi na nchumu; i makulu ngopfu. Nakambe, xithopo lexi nge “Hosi leyi nga riki na makumu,” xi hi tsundzuxa leswaku Yehovha u hlawulekile hi ndlela yin’wana. Hi yena la veke kona minkarhi hinkwayo. Pisalema 90:2 yi ri: “U Xikwembu ku suka enkarhini lowu nga riki na makumu [kumbe hilaha ku nga heriki] ku ya enkarhini lowu nga riki na makumu.” Sweswo swi endla leswaku hi va ni xichavo lexikulu, a swi tano ke?
17 Nakambe Yehovha u hlawulekile, hikuva hi yena ntsena la nga Muvumbi. Nhlavutelo 4:11 yi ri: “Swa ku fanela, Yehovha, wena Xikwembu xa hina, ku amukela ku vangama ni ku xiximiwa ni matimba, hikuva u tumbuluxe swilo hinkwaswo, naswona hikwalaho ka ku rhandza ka wena swi ve kona, swi tumbuluxiwile.” Hinkwaswo leswi u nga swi anakanyaka—ku sukela eka swivumbiwa swa moya leswi nga le tilweni ku ya eka tinyeleti leti tateke xibakabaka ni mihandzu leyi kumekaka emirhini ku katsa ni tinhlampfi leti teleke elwandle ni le milambyeni—swi kona hileswi Yehovha a nga Muvumbi!
XANA U NGA VA NI VUXAKA NA YEHOVHA?
18. Ha yini vanhu van’wana va vona onge a swi nge koteki leswaku va va ni vuxaka ni Xikwembu, kambe i yini leswi Bibele yi swi dyondzisaka?
18 Loko vanhu van’wana va hlaya hi timfanelo ta Yehovha leti endlaka leswaku a xiximiwa swinene, va teriwa hi ku chava. Va vona onge Xikwembu xi le henhla swinene eka vona lerova a va nge pfuki va swi kotile ku va ni vuxaka na xona nileswaku a va nchumu eka Xikwembu lexi tlakukeke swonghasi. Kambe, xana i swinene ku titwa hi ndlela yoleyo? Bibele a yi pfumelelani na swona sweswo. Loko yi vulavula hi Yehovha, yi ri: ‘Entiyisweni, a nga le kule ngopfu ni un’wana ni un’wana wa hina.’ (Mintirho 17:27) Bibele yi tlhela yi hi khutaza yi ku: “Tshinelani eka Xikwembu, kutani xi ta tshinela eka n’wina.”—Yakobo 4:8.
19. (a) Hi nga byi sungurisa ku yini vuxaka ni Xikwembu naswona hi ta vuyeriwa hi yini? (b) Hi tihi timfanelo ta Xikwembu leti u ti rhandzaka ngopfu?
19 U nga byi aka njhani vuxaka ni Xikwembu? Xo sungula, hambeta u endla leswi u swi endlaka sweswi—ku nga ku dyondza hi Xikwembu. Yesu u te: “Leswi swi vula vutomi lebyi nga heriki, ku nghenisa ka vona vutivi ha wena, Xikwembu xi ri xin’we xa ntiyiso, ni loyi u n’wi rhumeke, Yesu Kreste.” (Yohane 17:3) Ina, Bibele yi dyondzisa leswaku ku tiva Yehovha na Yesu swi yisa ‘evuton’wini lebyi nga heriki’! Hilaha se swi hlamuseriweke hakona, “Xikwembu i rirhandzu.” (1 Yohane 4:16) Nakambe Yehovha u ni timfanelo tin’wana letinene, leti endlaka leswaku a rhandzeka. Hi xikombiso, Bibele yi vula leswaku Yehovha i “Xikwembu xa tintswalo ni nsovo, la hlwelaka ku hlundzuka, la teleke musa wa rirhandzu ni ntiyiso.” (Eksoda 34:6) Hi “lonene naswona u lunghekele ku rivalela.” (Pisalema 86:5) Xikwembu xi lehisa mbilu. (2 Petro 3:9) Xa tshembeka. (Nhlavutelo 15:4) Loko u ri karhi u dyondza leswi engetelekeke eBibeleni, u ta swi vona leswaku Yehovha u swi kombisile leswaku u ni timfanelo leti ni tin’wana to tala leti endlaka leswaku a rhandzeka.
20-22. (a) Xana leswi hi nga swi kotiki ku vona Xikwembu swi vula leswaku a hi nge swi koti ku va ni vuxaka na xona? Hlamusela. (b) I yini lexi vanhu van’wana va nga ku khutazaka ku swi endla, loko va anakanya leswaku va ringeta ku ku phula ekhombyeni, hambiswiritano, u fanele u endla yini?
20 I ntiyiso leswaku u nge swi koti ku vona Xikwembu hikuva i moya. (Yohane 1:18; 4:24; 1 Timotiya 1:17) Kambe u nga tiva vumunhu bya xona hi ku dyondza Bibele. Hilaha mupisalema a vuleke hakona, u nga swi kota ku “vona ku tsakisa ka Yehovha.” (Pisalema 27:4; Varhoma 1:20) Loko u ri karhi u dyondza hi Yehovha, u ta va wa xiviri eka wena kutani u ta va ni swivangelo leswi engetelekeke swa ku n’wi rhandza ni ku titwa u ri ni vuxaka na yena.
21 U ta swi twisisa hakatsongo-tsongo leswaku ha yini Bibele yi hi dyondzisa leswaku hi teka Yehovha a ri Tata wa hina. (Matewu 6:9) Vutomi bya hina byi huma eka yena naswona u hi navelela leswinene evuton’wini—tanihi laha tatana un’wana ni un’wana a nga endlaka hakona eka vana va yena. (Pisalema 36:9) Bibele yi tlhela yi dyondzisa leswaku vanhu va nga va vanghana va Yehovha. (Yakobo 2:23) Tivone se u ri munghana wa Muvumbi wa swilo hinkwaswo leswi nga kona!
22 Loko u ri karhi u dyondza swo tala eBibeleni, u ta kuma leswaku vanhu van’wana va ta ringeta ku ku sivela ku dyondza, va nga ha anakanya leswaku va ringeta ku ku phula ekhombyeni. Swi nga ha endleka va chava leswaku u ta tshika tidyondzo leti a wu ti pfumela eku sunguleni. Kambe u nga pfumeleli munhu a ku sivela ku va munghana lonkulu wa Xikwembu.
23, 24. (a) Ha yini u fanele u ya emahlweni u vutisa swivutiso swa leswi u swi dyondzaka? (b) Hi ta bula hi yini eka ndzima leyi landzelaka?
23 I ntiyiso leswaku ku ni swilo swin’wana leswi u nga taka u nga swi twisisi eku sunguleni. Loko u titsongahatile, u ta kombela mpfuno, kambe u nga tshiki ku vutisa swivutiso hi ku chava leswaku u ta hlekiwa hi vanhu. Yesu u vule leswaku i swinene ku titsongahata ku fana ni n’wana. (Matewu 18:2-4) Naswona hilaha hi swi tivaka hakona, vana va vutisa swivutiso swo tala. Xikwembu xi lava leswaku u kuma tinhlamulo ta swona. Bibele yi bumabumela van’wana lava a va hisekela ku dyondza hi Xikwembu. Va kambisise Matsalwa hi vukheta va lava ku vona loko swilo leswi va swi dyondzeke swi ri ntiyiso.—Mintirho 17:11.
24 Ndlela leyinene ngopfu yo dyondza hi Yehovha i ku kambisisa leswi Bibele yi swi tameleke. Bibele a yi fani ni tibuku tin’wana. Hi ndlela yihi? Ndzima leyi landzelaka yi ta hlamusela mhaka leyi.
^ ndzim. 15 Rungula leri engetelekeke leri hlamuselaka vito ra Xikwembu ni ndlela leyi ri vitaniwaka ha yona ri kumeka eka Xiengetelo lexi nga eka matluka 195-7.