text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO
Ku Kurisa Vana Lava Anakanyelaka eMisaveni Leyi Nga Ni Vutianakanyi
SIKU ni siku vanhu va pfulekeriwa hi minkarhi yo tala yo endlela van’wana swilo leswinene. Kambe swi tikomba onge vo tala a va va anakanyeli vanhu van’wana. U nga vona vumbhoni bya sweswo kun’wana ni kun’wana—ndlela leyi vanhu va kanganyisaka van’wana ha yona, ndlela ya tihanyi leyi va chayelaka ha yona, ndlela leyi va hlundzukaka ha yona ni mavulavulelo ya vona ya nhlambha.
Moya wa vutianakanyi wu kona ni le mindyangwini yo tala. Hi xikombiso, vatekani van’wana va dlaya vukati hileswi un’wana wa vona a ehleketaka leswaku a nga tekana ni un’wana loyi a nga n’wi khomaka ku antswa. Hambi ku ri vatswari van’wana va nga kucetela moya wa vutianakanyi eka vana va vona handle ko swi xiya. Njhani? Hi ku va nyika xin’wana ni xin’wana lexi va xi lavaka kambe va honisa ku va tshinya loko va endle swihoxo.
Ku hambana ni sweswo, vatswari vo tala va letela vana va vona leswaku va rhangisa swilaveko swa van’wana ematshan’weni ya swa vona naswona sweswo swa va vuyerisa swinene. Vana lava anakanyelaka swi nga ha va olovela swinene ku aka xinghana ni vana van’wana ni ku tiphina ha xona nkarhi wo leha. Nakambe va tshama va tsakile. Ha yini? Hikuva Bibele yi vula leswaku “ku nyika swi tisa ntsako lowukulu ku tlula ku amukela.”—Mintirho 20:35.
Loko u ri mutswari, u nga va pfuna njhani vana va wena leswaku va kuma vuyelo bya ku va ni musa ni ku papalata ku ngheniwa hi moya wa vutianakanyi lowu va rhendzeleke? Kambisisa mintlhamu yinharhu leyi nga kucetelaka moya wa vutianakanyi eka vana va wena ni ndlela leyi u nga yi papalataka ha yona.
1 Ku va bumabumela ku tlula mpimo
Xiphiqo xa kona. Vakambisisi va xiye mukhuva wun’wana wo biha: Vantshwa vo tala va sungula ku tirha va ri ni moya wa leswaku va faneriwa hi ku kuma xikhundlha hambiloko va endle swilo leswi nga nyawuriki kumbe va nga endlanga nchumu leswaku va kuma xikhundlha xexo. Van’wana va ehleketa leswaku va ta tlakusiwa hi ku hatlisa hambiloko va nga si wu tiva kahle ntirho wa vona. Kasi van’wanyana va ehleketa leswaku va hlawulekile naswona va faneriwa hi ku khomiwa hi ndlela yo hlawuleka, kutani va hela matimba loko va xiya leswaku vanhu a va va khomi tano.
Leswi vangaka xiphiqo xexo. Minkarhi yin’wana ndlela leyi n’wana a kurisiweke ha yona yi nga endla leswaku a titeka a hlawulekile. Hi xikombiso, vatswari van’wana va kuceteriwe swinene hi langutelo ro khutaza vana leswaku va titshemba, leri tinyikeke matimba eka makume ya malembe ya sweswinyana. Milawu leyi langutelo rero ri sekeriweke eka yona yi tikomba yi twala swinene hikuva yi ri: Loko ku bumabumela n’wana katsongo swi ri swinene, ku n’wi bumabumela ngopfu i swinene ngopfu. Xisweswo, ku sola-sola n’wana swi ta endla leswaku a hela matimba. Kutani emisaveni leyi, leyi khutazaka leswaku vana va titshemba, u nga tekiwa tanihi mutswari wo homboloka loko u nga va khutazi ku endla tano. Xisweswo, vatswari va byeriwe leswaku a va fanelanga va endla vana va vona va titeka va ri swikangalafula.
Hikwalaho, vatswari va sungule ku bumabumela vana va vona nkarhi ni nkarhi, hambiloko va nga endlanga nchumu lowu va endlaka va faneriwa hi ku bumabumeriwa. Nchumu wun’wana ni wun’wana lowu va wu endlaka, ku nga khathariseki leswaku i wutsongo ku fikela kwihi, a wu tlangeriwa swinene; xihoxo xin’wana ni xin’wana lexi va xi endlaka, ku nga khathariseki leswaku i xikulu ku fikela kwihi, a xi biwa hi makatla. Vatswari volavo a va tshemba leswaku nchumu lowu endlaka leswaku vana va titshemba i ku honisa swihoxo swa vona ivi va va bumabumela eka xin’wana ni xin’wana lexi va xi endlaka. Xisweswo, ku khutaza vana leswaku va titshemba swi sungule ku tekiwa swi ri swa nkoka swinene ku tlula ku va dyondzisa ku endla swilo leswi va nga tinyungubyisaka ha swona.
Leswi Bibele yi swi vulaka. Bibele yi vula leswaku i swinene ku bumabumela munhu loko swi fanerile. (Matewu 25:19-21) Kambe ku bumabumela vana hi xikongomelo xa leswaku va titwa va ri va nkoka ntsena swi nga ha endla leswaku va titeka hi ndlela leyi hoxeke. Bibele yi tiyisile loko yi ku: “Loko munhu a ehleketa leswaku yena i nchumu kasi a hi nchumu, u xisa mianakanyo yakwe.” (Vagalatiya 6:3) Kutani swa twala leswi Bibele yi byelaka vatswari yi ku: “Mi nga tshiki ku tshinya vana va n’wina. A mi nge va dlayi loko mi tiyisa voko.” *—Swivuriso 23:13, Bibele ya Contemporary English Version.
Leswi u nga swi endlaka. Tivekele pakani yo tshinya vana va wena loko swi laveka ni ku va bumabumela loko swi fanerile. U nga va bumabumeli ntsena hi xikongomelo xa leswaku va titwa va ri va nkoka. Sweswo a swi nge va pfuni hi nchumu. Buku leyi nge Generation Me yi ri: “Ku titshemba ka xiviri ku vangiwa hi ku antswisa vuswikoti bya wena hakatsongo-tsongo ni ku dyondza swilo, ku nga ri hi ku byeriwa leswaku u wa nkoka hileswi u hanyaka ntsena.”
“U nga tiehleketeleli ku tlula mpimo lowu u faneleke u tiehleketelela ha wona. Ematshan’weni ya sweswo, titsongahate.”—Varhoma 12:3, Bibele ya Good News Translation
2 Ku va sirhelela ku tlula mpimo
Xiphiqo xa kona. Vantswa vo tala lava sungulaka ku tirha swi tikomba va nga swi lunghekelanga ku langutana ni swiphiqo. Van’wana va hela matimba loko va soriwanyana. Van’wanyana swa tika ku va tsakisa naswona va amukela ntsena ntirho lowu va wu rhandzaka. Hi xikombiso, ebukwini leyi nge Escaping the Endless Adolescence, Dok. Joseph Allen u vulavula hi jaha rin’wana leri loko a ri vutisa swivutiso swo ri kambela leswaku ri ta kuma ntirho, ri n’wi byeleke ri ku: “A ndzi lavi ku phirheka hikuva ndzi xiya leswaku minkarhi yin’wana ntirho lowu wu katsa ku endla swilo leswi phirhaka.” Dok. Allen u tsale a ku: “A ri tikomba ri nga swi twisisi leswaku mintirho hinkwayo yi ni swilo leswi phirhaka. Swi tisa ku yini leswaku munhu a fika eka malembe ya 23 a nga swi tivi sweswo?”
Leswi vangaka xiphiqo xexo. Emalembeni ya sweswinyana, vatswari vo tala va titwa va boheka ku sirhelela vana va vona eka xiphiqo xihi ni xihi. U endla yini loko n’wana wa wena a feyile xikambelo? Kumbexana wa nghenelela u sindzisa mudyondzisi wakwe leswaku a n’wi engetelela timaraka. U endla yini loko n’wana wa wena a tsariwe thikithi hileswi a tluleke nawu wa le magondzweni? Kumbexana wa n’wi hakelela thikithi rero. U endla yini loko n’wana wa wena a tshikane ni munhu loyi a a rhandzana na yena? Kumbexana u n’wi byela leswaku loyi a nga ni nandzu hi loyi a a rhandzana na yena.
Hambileswi swi nga swa ntumbuluko ku lava ku sirhelela vana va wena, ku va sirhelela ku tlula mpimo swi nga va byela leswaku a va fanelanga va byarha vutihlamuleri bya swiendlo swa vona. Buku leyi nge Positive Discipline for Teenagers yi ri: “Ematshan’weni yo va va dyondza leswaku va nga swi kota ku tiyiselela ku vava ni ku hetiwa matimba hambi ku ri ku dyondza eka swona, vana [vo tano] va kula va ri ni vutianakanyi swinene ni ku tibyela leswaku vanhu van’wana ni vatswari va vona va va kolota swo karhi.”
Leswi Bibele yi swi vulaka. Ku langutana ni maxangu i xiphemu xa vutomi. Entiyisweni Bibele yi ri: “Swilo swo biha swi humelela vanhu hinkwavo!” (Eklesiasta 9:11, Bibele ya Easy-to-Read Version) Hambi ku ri vanhu lavanene va humeleriwa hi swilo swo biha. Hi xikombiso, muapostola Pawulo u tiyiselele maxangu yo hambana-hambana entirhweni wakwe wo chumayela. Kambe ku langutana ni maxangu wolawo swi n’wi pfunile! U tsale a ku: “Ndzi dyondzile, leswaku ndzi eneriseka eka xiyimo xin’wana ni xin’wana lexi ndzi nga eka xona. . . . Ndzi dyondze xihundla xa ku xurha ni ku va ni ndlala, ku va ni swo tala ni ku pfumala.”—Vafilipiya 4:11, 12.
Leswi u nga swi endlaka. Endzhaku ko ehleketa hi ndlela leyi vana va wena va wupfeke ha yona, tikarhatele ku namarhela nawu wa Bibele lowu nge: “Un’wana ni un’wana wa hina u fanele a rhwala ndzhwalo wakwe.” (Vagalatiya 6:5, Bibele ya Contemporary English Version) Loko n’wana wa wena a tsariwa thikithi hileswi a tluleke nawu wa le magondzweni, swi nga va swinene leswaku u n’wi tshika a tihakelela rona hi mali leyi u n’wi nyikaka yona kumbe hi leyi a yi holaka. Loko n’wana wa wena a feyila xikambelo, u nga ngheneleli, kumbexana swi nga n’wi xalamukisa leswaku enkarhini lowu taka a tilunghiselela kahle ku tsala xikambelo. Loko n’wana wa wena a tshikane ni loyi a a rhandzana na yena, n’wi chavelele—kambe hi nkarhi lowu faneleke n’wi pfune leswaku a anakanyisisa hi xivutiso xo tanihi lexi nge, ‘Xana ku tshikana ka hina swi kombisa leswaku ku ni swilo leswi ndzi fanelele ndzi antswisa eka swona?’ Vana lava ringetaka ku titlhantlhela swiphiqo va hlakulela ku titshemba ni vuswikoti byo hlakarhela loko va humeleriwe hi swilo leswi nga tsakisiki, ku nga timfanelo ta nkoka leti va nga tsandzekaka ku ti hlakulela loko munhu un’wana a tshamela ku va phula endzilweni.
“Un’wana ni un’wana a a kombise leswi ntirho wa yena wu nga swona, kutani u ta va ni xivangelo xo khana.”—Vagalatiya 6:4.
3 Ku va nyika xin’wana ni xin’wana
Xiphiqo xa kona. Eka ndzavisiso wun’wana lowu endliweke eka vantshwa, lava endlaka tiphesente ta 81 va vule leswaku nchumu wa nkoka swinene lowu va wu lavaka i ‘ku va swigwili’ ku tlula ku pfuna vanhu van’wana. Kambe ku hlongorisa rifuwo a swi n’wi endli munhu a va ni ntsako. Entiyisweni, ndzavisiso wun’wana wu kombisa leswaku vanhu lava hlongorisaka rifuwo a va tsaki naswona va va ni ntshikilelo lowukulu. Nakambe va tala ku va ni swiphiqo swa rihanyo ni swa mianakanyo.
Leswi vangaka xiphiqo xexo. Minkarhi yin’wana, vana va kurisiwa hi mindyangu leyi rhandzaka rifuwo. Buku leyi nge The Narcissism Epidemic yi ri: “Vatswari va lava ku tsakisa vana va vona naswona vana va lava swilo. Xisweswo vatswari va va xavela swona. Vana va tsaka kambe swa xinkarhana ntsena. Kutani va lava swilo swin’wana leswi engetelekeke.”
Nakambe vanavetisi i khale va lunghekele ku dya mali ya vanhu lava rhandzaka ku xava swilo. Va tala ku vula marito lama nge ‘U faneriwa hi swilo leswinene’ ni lama nge ‘Swa fanela leswaku u va na swona.’ Vantshwa vo tala va wongiwe hi marito wolawo naswona sweswi va nghene hi nhloko eswikweletini naswona a va ha swi koti ku hakelela swilo leswi a ku vuriwa leswaku ‘swa va fanela.’
Leswi Bibele yi swi vulaka. Bibele ya pfumela leswaku mali i ya nkoka. (Eklesiasta 7:12) Hambiswiritano, yi lemukisa leswaku “ku rhandza mali i rimitsu ra mixaka hinkwayo ya swilo swo biha.” Yi tlhela yi ku: “Hi ku lwela ku fikelela rirhandzu leri, van’wana . . . va titlhave hinkwako-nkwako hi switlhavi swo tala.” (1 Timotiya 6:10) Bibele yi hi khutaza leswaku hi nga hlongorisi rifuwo kambe hi eneriseka hi swilaveko swa xisekelo swa vutomi.—1 Timotiya 6:7, 8.
“Lava tiyimiseleke ku fuwa va wela endzingweni ni le ntlhan’wini ni le ku naveleni ko tala ka vuhunguki ni loku vavisaka.”—1 Timotiya 6:9.
Leswi u nga swi endlaka. Tanihi mutswari, kambisisa ndlela leyi u tekaka mali ha yona ni swilo swa vulovolovo. Swi veke erivaleni swilo leswi u swi rhangisaka evuton’wini kutani u pfuna vana va wena leswaku na vona va endla leswi fanaka. Buku leyi nge The Narcissism Epidemic yi ringanyeta leswi: “Vatswari ni vana va nga sungula ku bula hi swivutiso swo tanihi leswi ‘Hi wihi nkarhi lowunene wo xava swilo leswi nga eka mbhukuto?’ ‘Hi wihi nkarhi lowu nga riki wunene wo xava?’ ‘I mali muni ntswalo wa kona?’ ‘Hi rini laha u xaveke nchumu wo karhi hileswi munhu un’wana a a lava leswaku u wu xava?’”
Tivonele leswaku u nga tixaveli swilo hi xikongomelo xo rivala swiphiqo swa ndyangu leswi lavaka ku tlhantlhiwa. Buku leyi nge The Price of Privilege yi ri: “Ku tixavela swilo hi xikongomelo xo rivala swiphiqo a swi pfuni nchumu nikatsongo. Swiphiqo swi fanele swi tlhantlhiwa hi ku tirhisa mabyongo, ku twisisa ni ku twelana, ku nga ri hi tintangu ni swipachi.”
^ ndzim. 11 Bibele a yi khutazi ku xanisiwa ka vana hi tlhelo ra nyama kumbe hi tlhelo ra mintlhaveko. (Vaefesa 4:29, 31; 6:4) Xikongomelo xa ku tshinya n’wana i ku dyondzisa, ku nga ri ku ndlela yo va vatswari va humesa ku kariha ka vona.


c: text/html

text:
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Ina
E-e
Tibuku Ni Tibroxara To Dyondza Bibele
Dyondza Bibele hi ku ya hi tinhloko-mhaka u tirhisa tibuku ni tibroxara leti, leti kopiwaka.
Tekelela Ripfumelo Ra Vona
Buku Ya Lembe Ya Timbhoni Ta Yehovha Ya 2014
Tidyondzo Ta Mina Ta Bibele
Ku Kambisisa Matsalwa Siku Ni Siku--2014
Yimbelelelani Yehovha--Maletere Lamakulu
Xiyimiso Xa Siku Ra Nhlengeletano Yo Hlawuleka Ya 2014
Ku cinca ko karhi loku endliweke eka minkandziyiso leyi kumekaka eka web site ku nga va ku nga si endliwa eka minkandziyiso leyi kandziyisiweke.
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
|

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yuropa
Yuropa i rinwana ra Matiko-nkulu (hi xiyenge xa Politiki) ya nkombo, naswona rivumba ribuwa ra Tiko-nkulu (Hi xiyenge xa Mbangu) ra Yurasia. Yuropa ri angarhiwe enwalungwini hi Lwandle ra Aktika, e vupela-dyambu hi Lwandle ra Atlantika, e dzongeni hi Lwandle ra Meditera, na le vuxeni bya le dzongeni hi Tintshava ta Khakhasu, Lwandle ra Ntima na mati-ndlela lama hlanganisaka Lwandle ra Ntima na Meditera. E vuxeni Yuropa ri avanyisiwa na Ashiya hi mati ya Tintshava ta Ura, Nambu wa Ura, na hi Lwandle ra Kaspa.[1]
Matiko ya Yuropa[Lulamisa | edit source]
References[Lulamisa | edit source]
- ↑ Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007. ""Europe"". Retrieved on 2007-12-27.


text:
Ntivo-vuthlarhi, hiku angarha, i xiyimiso xo hlengeleta vutivi hindlela leyi hlahluvekaka. Hi ku kongoma ntivo-vuthlarhi i ndlela yo hlengeleta vutivi hi ku pima, kuringeta, na hi ku dyondza ntumbuluko, ku hlanganisa na marungula ya vu tivi lebyi hlengeletiweke hi vanhu hi ku hlahluva.
Va nwa-vuthlarhi seketela ku ti thsega hi tindlela ta ntivo-vuthlarhi, leswaku va vumba no hlela tinhlamuselo to ntumbuluko hi ku tirhisa ku pima no tiyisekisa mbuyelo wa kuhlahluva no ringeta. Hikwalaho Ntivo vuthlarhi(Science) byi ringeta ku papalata tinhlamuselo leti sekeriweke aka mimoya kufekela laha tinhlamuselo hinkwato ti hlahluviwa no tiyisekisiwa, naswona byi ala tinhlamuselo ta vukhale bya ma endlelo.
Marhavi ya ntivo-vuthlarhi ma hambanisiwa hi mintlawa yimbirhi: Ntivo-ntumbuluko(Natural sciences), vu kambisisi bya mafamisele ya ntumbuluko; Ntivo-ntumbuluko(Social sciences), vukambisisi bya ma hanyele ya vanhu. Leswaku dyondzo ya Tinhlayo yi tekiwa tani hi rhavi ra ntivo-vuthlarhi, swi le eka loyi a swi bumabumelaka.


text:
Wikipedia:Introduction
Xana wa xivona xikombo lexinge "lulamisa" ehenhla ka tluka ra wikipediya leyi? , Unga sungula ku lulamisa matluka sweswi, hambi unga pfulanga unghena laha wikipediyeni.
Wikipediya i yini?
Wikipediya i encyclopediya leyi tsariweke hi hlanganyeriwa hi vahlayi va yona. I tluka ro hlawuleka ra inthaneti, leri vuriwaka wiki, leri olovisaka ku hlanganyela ko tsala matluka eka inthaneti. Vanhu votala va karhi va antwsisa wikipediya, hiku endla mindzulamiso yo tala hi awara yinwana na yinwana, mindzulamiso leyi tsariweke yi hlayisiwa eka matimu ya matluka na le ka kucinca ka sweswinyana. Mundzulamiso leyi hoxeke hakanyingi ya suriwa hixihatla, naswona vadyohi lava hambetaka va pfaleriwa ku nghena laha eka wikipediya no endla mindzulamiso. Loko u tsala mhaka yokarhi eka wikipediya leyi, nyikela nkongomiso wa nthsaho wo sekela mhaka yaleyo. Timhka leti pfumalaka minthsaho ta suriwa eka wikipediya.
Xana ndzinga pfunisa kuyini? Unga chavi ku lulamisa matluka — unwana na unwana anga lulamisa tluka rihi na rihi, naswona haku bumabumela leswaku U tiya mbilu! lava matluka lama lavaka ku hlakarherisiwa, kumbe ku peletiwa u ma antwsisa.
Aswi koteki leswaku u thsova Wikipediya. Xinwana na xinwana xi ololoxeka no lunghisiwa endhzaku. Waha yimele yini?, sungula ku lulamisa matluka leswaku u pfuna ku endla wikipediya, xihlovo xa vutivi hi ririmi ra hina lexi enteke no tsakisa swonghasi eka inthaneti!
Endla ndzulamiso wa wena wo sungula sweswi:
- Thlava laha leswaka u endla ndzulamiso eka bokisi ra sava, ndzhawu yo ringeta mindzulamiso. ( Loko uka kutsariwile eka tluka rero, engetela e hansi ka marito walawo.)
- Tsala marito/ntila wokarhi.
- Tsundzuka leswaku, hambileswi wikipediya yinga encyclopediya ya mahala, a hi khefi ya mabulo!, nhlambha, kumbe kuhlasela munhu hi marito aswi nge tiyiseriwi laha.
- Sayina minyikelo na mindzulamiso ya wena loko uri eka matluka ya mbulavulo hi ku tsala leswi (~~~~) kumbe hiku thlava xi faniso lexi. leswi swi ta tsala vito ra vutirhisi ra wena na siku leri u endleka ndzulamiso wolowo hi rona.
- Thlava eka Komba ku cinca leswaku u ringeta ku cinca loku uku endlake, kumbe Hlayisa tluka loko u tsakela leswi u swi tsaleke.


text:
The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
XiTsonga / Tsonga
- Misava hinkwayo yi hambeta yi vulavula ririmi rin'we ni ku va ni ntlawa wun'we wa marito.
- Kuteloko va ye etlhelweni ra le vuxeni, va hetelela va kuma rivala etikweni ra Xinara, va tshama kona.
- Kutani va byelana, va ku: "Tanani! A hi bakeni switina hi swi hisa." Kutani va tirhisa switina ematshan'weni ya ribye, ni nhlaka ematshan'weni ya ndzhope.
- Kutani va ku: "Tanani! A hi tiakeleni muti ni xihondzo lexi nhlohlorhi ya xona yi nga ta fika ematilweni, naswona a hi tiendleleni vito ra ndhuma, hikuva hi nga tshuka hi hangalasiwa ehenhla ka vuandlalo bya misava hinkwayo."
- Kutani Yehovha a rhelela ku ya vona muti ni xihondzo lexi vana va vanhu va xi akeke.
- Endzhaku ka sweswo Yehovha a ku: "Waswivo! I vanhu van'we naswona hinkwavo va vulavula ririmi rin'we, kutani va sungula ku endla leswi. Phela, sweswi ku hava lexi nga va tsandzaka loko vo anakanya ku xi endla.
- Tana sweswi! A hi rhelele hi fika hi pfilunganya ririmi ra vona leswaku va nga twisisani loko va vulavula."
- Ku suka kwalaho Yehovha a va hangalasela ehenhla ka vuandlalo bya misava hinkwayo, kutani hakatsongotsongo va tshika ku aka muti.
- Hi yona mhaka leyi wu thyiweke vito ra Babele, hikuva Yehovha u pfilunganye kwalaho ririmi ra misava hikwayo, naswona ku suka kwalaho Yehovha u va hangalasele ehenhla ka vuandlalo bya misava hinkwayo.
From: Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Matsalwa Yo Kwetsima
Tower of Babel in Bantu languages
Bemba,
Beti,
Bulu,
Chichewa,
Dawida,
Kamba,
Kinyarwanda,
Kirundi,
Kwanyama,
Lamba,
Lingala,
Lozi,
Luba-Katanga,
Luganda,
Luragooli,
Mbunda,
Ndebele,
Ndonga,
Northern Sotho,
Sango,
Sena,
Shona,
Southern Sotho,
Swahili,
Swati,
Tetela,
Tonga,
Tsonga,
Tswana,
Tumbuka,
Venda,
Xhosa,
Zulu
Other Tower of Babel translations
By language |
By language family


text:
Ngudo nga ha vhusiki ndi kutendele kwa ku humbulele kwo disendekaho nga zwa uri muthu, shango na linnda lothe mathomoni zwo tou sikiwa madzuloni a u tenda kha muhumbulo une wa bula uri zwo sokou taha lwa mithuthubo nga zwone zwine zwa tshenuwa zwo sikea.
Shango line ra dzula khalo ndi tshiendedzi tsho fhateaho vhukuma tshi dilangulaho. Nga kha u tshila, u kunda, na lufu ri tanziela lunako, minukhelelo, lufuno na muzika. Kha vha do elekanya izwi zwi tevhelaho: Divhambalo, ndila dza kuhumbulele kwa zwa matshilo, lutavula,vhuvhi, vhulimi, u ambisana , dzinaledzi na tshingamu; izwi zwithu zwo vha hone u bva kha a huna? Zwo sokou tshenwa zwi hone shuu…?
Kha mirafho yothe yo no vhuyaho ya vha hone fhano Lifhasini, rine ari na tshine ra nga banda ngatsho kha u sa kona u vhona kana u tenda u vha hone ha Mudzia-Saentsi na Mbalo we a thoma zwothe zwo ri tangaho. Madzuloni a u sa kholwa ri tea u akhamala nga nyofho dza u thonifha Onoyo.
Kha minwaha i linganaho zwigidi zwiraru (3,000) zwo fhiraho khosi Davida wa Isiraele o nwala kha Psalme 8:3-4 uri: “Ndi tshi vhona litadulu lau, mishumo ya minwe yau, na dzinaledzi dze wa dzi vhea, Ndi ri muthu u tou vha mini U tshi mu elelwa? Naa nwana wa muthu u tou vha mini U tshi mutonda?”


text:
Mulaedza wa Lushaka wa Muphuresidennde wa Afrika Tshipembe, Vho-Thabo Mbeki: Dzulo ḽa Phaḽamennde
8 Luhuhi 2008
Mufumakadzi Tshipikara tsha Buthano ḽa Lushaka;
Mudzulatshidulo wa Khoro ya Lushaka ya Mavunḓu;
Muthusa Tshipikara wa Buthano ḽa Lushaka na Muthusamudzulatshidulo wa NCOP;
Muthusamuphuresidennde wa Riphabuḽiki;
Vharangaphanḓa vha huliseaho vha madzangano ashu a zwa poḽitiki na Miraḓo i huliseaho ya Phaḽamennde;
Dziminista na Vhathusaminista;
Vho-Jacob Zuma, Muthusamuphuresidennde wa Kale wa Riphabuḽiki vhane vha dovha vha vha Muphuresidennde wa African National Congress;
Muḓivhalea Muhaṱuli Muhulwane na miraḓo ya zwa Vhulamukanyi;
Ṱhoho dza Tshumelo dzashu dza Tshumelo dza Tsireledzo;
Mulanguli wa Bannga ya Vhukati;
Vhalangavunḓu vha Ṱhonifheaho na Zwipikara zwa Mavunḓu ashu;
Mudzulatshidulo wa SALGA, vhoṋeḓorobo na vharangaphanḓa vha mivhusoyapo;
Mudzulatshidulo wa nnḓu ya Lushaka ya mahosi na mahosi ashu a ṱhonifheaho;
Ṱhoho dza madzangano a muvhuso a tikedzaho dimokhirasi;
Vhalanguli-Dzhenerala na vhaṅwe vharangaphanḓa vha tshumelo ya tshitshavha;
Vhahulisei, Dziambasada na Dzikhomishinari dza Nṱha;
Vhaeni vha ṱhonifheaho, khonani na vhashumisani;
Vhathu vha Afrika Tshipembe:
Kha vha ntendele kha ḽino Dzulo ḽa Phaḽamennde ya vhuraru kha mulaedza wa ṅwaha wa tshiimo tsha lushaka lwashu, u tamela mashudu Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde Ṅwaha Muswa wa dakalo.
Ndi a fulufhela uri ṅwaha wa 2008 u ḓo vha muṅwe wa miṅwaha ya nṱhesa kha dimokhirasi yashu, musi ri tshi shumisana u bveledza ndivho dza vhathu vhashu na u fhaṱa vhutshilo ha khwine ha vhoṱhe. Ndi amba idzwi ngauri, nga migaganyo yashu, a zwi anzi uri lushaka lu itelwe khuwelelo uri lu ṱangane u swikelela ndivho dzalwo. Hedzwi ndi zwe ḓivhadzwakale ya ri hwesa zwone.
Ndi khou amba ṋamusi, Mufumakadzi Tshipikara, phanḓa ha mme anga Vho-Epainette Mbeki, Vho-MaMofokeng, vhe vha ḓa fhano u ḓisa mulaedza u bvaho kha vhathu vha vhupo ha mahayani, Transkei, he vha dzula hone miṅwaha minzhi. Vha ri vhathu vha mahayani vha ṱoḓa u ḓivha uri riṋe vhane ra ḓi vhidza vharangaphanḓa vhavho ri tshe ro ḓiimisela naa kha muano washu wa uri matshelo hu ḓo vha khwine u fhira ṋamusi. Mme anga vha khou ḓo fara miṅwaha ya 92 maḓuvhani a malo a ḓaho. Zwine vha zwi lavhelela sa mpho ya ḓuvha ḽavho ḽa mabebo ndi ngoho. Ndi a vha livhuwa u ḓidina havho uri vha ḓe vha vhe na riṋe nahone ndi a fulufhela uri a ri nga vha shonisi.
Ndi tama u dzhia tshino tshifhinga u fhululedza Muphuresidennde Vho-Nelson Mandela, muṅwe wa vhatumbuli vha dimokhirasi yashu, vhane vha ḓo pembelela miṅwaha ya 90 nga 18 Fulwana ṋaṅwaha.
Ri dovha ra ṱanganedza Vho-Arthur Margeman, vho imelaho vhahali vha katelaho Vho-Nelson Mandela, vhe vha rangaphanḓa fulo ḽa Alexandra bus boycott miṅwahani ya fuṱhanu yo fhiraho. Ri dovha ra pfa ro hudzwa nga u vha hone ṋamusi ha Mufumakadzi Vho-JannTurner, ṅwana wa Vho-Rick Turner vhe vha vhulahwa nga vhavhulahi vha apartheid miṅwaha ya 30 yo fhiraho.
Ri dovha ra pfa ro hulisea nga u vha hone ha Vho-Dinilesizwe Sobukwe, murwa wa muhali muḓivhalea na murangaphanḓa Vho-Robert Sobukwe, vhe na vhone vha lovha miṅwahani ya 30 yo fhiraho, nga murahu ha thambudzo ya miṅwaha minzhi ye ya katela u bvalelwa dzhele, u shakuliswa na dziṅwe thambulo dzo fhambananaho. Ri dovha ra fhululedza Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde na vhaeni vhashu vhane vhanzhi vhavho vha vha vhatumbuli vha United Democratic Front ye ya tumbulwa miṅwahani ya 25 yo fhiraho.
Vhahulisei vhaḓivhalea vhoṱhe vho bulwaho, vhane vha vha tsumbo ya ḓivhadzwakale na fulufhelo, vha ri humbudza uri washu mushumo ndi une wa vha kha mbambe ya mvusuludzo tshifhinga tshoṱhe u itela uri ndivho yashu ya vhutshilo ha khwine ha vhoṱhe i bvelele. Vha dovha vha imela vhuhali ha vhathu vhashu, vha dovha vha ri itela khaedu riṋe roṱhe uri shume nga nḓila dzine dzi sa shandukele kana u shonisa ndavhelelo dza vhathu vhashu.
Ri tsini na u thoma ṅwaha wa muvhalelano wa u fhedzisela wa phaḽamennde ya vhuraru ya dimokhirasi na muvhuso. Nga murahu ri ḓo fara Khetho dza vhuṋa. Muvhuso wo sedzulusa lwendo lwe ra lu tshimbila siani ḽa u ita zwe ra laedzwa nga vhathu nga 2004.
Ndi a takala u amba uri ro ita zwinzhi zwe ra fulufhedzisa u zwi ita nga 2004. Fhedzi hu kha ḓi vha na zwinzhi zwi teaho u itwa.
Muvhuso wa dzhia tsheo ya u sedzana na zwa zwine zwa tea u sedzeswa sa idzwo ri tshi khou khunyeledza tshifhinga tsha uno muvhuso. Zwa Ndeme zwine zwa ḓo sedzeswa zwi ḓo thusa nga nḓila yo khetheaho kha u ṱavhanyisa mvelaphanḓa zwi tshi ḓa kha tswikelelo ya ndivho dze vhathu vha ri laedza uri ri dzi swikelele.
Tshitakadzaho ndi uri uno Mulaedza wa Lushaka wo nṋea tshikhala tsha u vhiga kha Phaḽamennde na Lushaka kha Zwa Ndeme zwa 24, zwine Vhahulisei Vhaḓivhalea vha nga zwi wana kha website ya Muvhuso vhege i ḓaho.
U sedziwa ha Zwa Ndeme zwi amba uri khethekanyo dzoṱhe tharu dza muvhuso, dzine dza vha muvhuso wa lushaka, ya mavunḓu na mivhusoyapo, dzi khou ḓikumedza uri dzi ḓo shumisa tshifhinga tshiṱuku tsho salaho u zwinga dza khwaṱha kha u swikelela ndivho yashu ya ndeme ya vhutshilo ha khwine kha vhoṱhe.
Sisiteme yoṱhe ya kuvhusele i khou ḓikumedza uri kha tshifhinga tshi ḓaho i ḓo zwinga dza khwaṱha kha ndivho yashu – Zwi sa fani na zwa nga Misi! Ri tshi ri Zwi sa fani na zwa nga Misi a ri ambi uri huna tshanduko kha phoḽisi dzashu. Ri amba tshanduko malugana na luvhilo, vhukoni na kushumele siani ḽa kuitele kwa phoḽisi na mbekanyamushumo u itela u khwinifhadza vhutshilo ha vhathu nga u ṱavhanya.
Ro dzhia maga o teaho u vhona uri Muvhalelano wa Ṅwaha une Minista wa Gwama vha ḓo ṋekana ngawo kha uno ṅwedzi u avha masheleni o teaho u itela uri ndivho dza Zwa Ndeme dzi swikelwe. Khethekanyo dza nṱha dza Zwa Ndeme ndi dzi tevhelaho:
Tshiimo tsha zwino tshi ri kombetshedza uri ri ṱuṱuwedze na u kuvhanganya vhathu vhashu uri ri shumisane kha u ita zwithu zwoṱhe zwi teaho u itwa, nahone ri tshi khou pfesesa uri vhumatshelo hashu vhu zwanḓani zwashu roṱhe!
Musi ri tshi shumisana shangoni ḽoṱhe, zwine ra tea i zwi ḓivha na zwine ra tea u vha zwone ndi uri – a Zwi Fani na zwa nga Misi!
Musi ndi tshi ṅwala uyu Mulaedza, muṅwe washu o amba uri shango ḽashu ḽo tingwa nga mimuya mihulu ine ya ita uri zwi konḓe u ḓivha uri shango ḽashu ḽi ḓo vha ḽi ngafhi matshelo.
U ombedzela zwine zwa vha muhumbuloni wawe, o dzinginya uri ndi tea u humbula maipfi a ḓivheaho e Vho-Charles Dickens vha vula ngao tswinga kha bugu yavho ya nganea i vhidzwaho A Tale of Two Cities. Kha vha ri ndi topole maipfi ayo, e a nngwanela one kha A Tale of Two Cities:
“Ho vha hu zwifhinga zwavhuḓi, hu zwifhinga zwi konḓaho, hu tshifhinga tsha vhuṱali, hu tshifhinga tsha vhutsilu, tshifhinga tsha u tenda, tshifhinga tsha u sa tenda, ho vha hu khalaṅwaha ya Tshedza, hu khalaṅwaha ya Swiswi, ho vha hu luṱavula lwa fulufhelo, hu vhuria ha u fulufhuwa, ro vha ri na tshiṅwe na tshiṅwe, ri sina tshithu, roṱhe ro vha ro livha ṱaḓulu, roṱhe ro fara ḽiṅwe buḓo – nga u pfufhifhadza, tshifhinga itsho tsho vha tshi tshi fana na tsha zwino he vhaṅwe vha vharangaphanḓa vha itaho phosho vha ombedzela uri tshi ṱanganedzwe hu sa sedzwi uri ndi tsha vhudi kana ndi tsho vhifhaho naa, kha u vhambedzwa ha maimo a nṱhesa fhedzi.”
Vha ḓo ḓivhudzisa uri na nṋe ndi a tenda naa uri ro dzhena kha tshifhinga tsha nḓaḓo, tshine muṅwe na muṅwe washo a ḓo xela, a sa ḓivhi uri a kande ngafhi, a sa koni u ima zwavhuḓi, o tshuwela ḽa matshelo!
Phindulo yanga ndi ine is a timatime, Hai! U fana na Muvhuso washu, ndi a tenda uri mitheo ye ya ranga phanḓa shango ḽashu miṅwahani ya 14 yo fhiraho i kha ḓi vha hone. I isa phanḓa na u ri khwaṱhisa uri ri kandele phanḓa nahone ro sedza ndivho yashu ya vhutshilo ha khwine kha vhoṱhe. Ndi ngadzwo ro tea u ana hafhu uri a ro ngo pambuwa kha nḓila yashu ya u fhaṱa lushaka lu kundaho.
Fhedzi, u fana na Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde, ndi a zwi ḓivha uri vhunzhi ha vhathu vhashu vha vhilaedzwa nga nḓaḓo ya uri shango ḽashu ḽi ḓo vha ḽi ngafhi matshelo.
Vha vhilahedzwa nga tshiimo tsha shishi tshine ra ḓi wana ri khatsho nga ṅwambo wa u khaulwa ha muḓagasi hu iteaho hu songo lavhelelwa.
Vha vhilahedzwa nga zwine zwa khou itea kha ikonomi yashu, nga maanḓa u gonya ha nyingambadelo, mitengo ya zwiḽiwa na mapfura, zwine zwa engedza thambulo ya vhashayaho. Vhaṅwe vha vhilahedzwa nga khonadzeo ya zwine zwa nga itea kha ikonomi yashu nga ṅwambo wa mutsiko une wa vha kha ikonomi ya United States.
Vha a vhilahela uri ri na vhukoni ha u tsireledza pfanelo dzashu dza dimokhirasi na Ndayotewa ya dimokhirasi, zwithu zwe zwa vha hone nge ha vha na u ḓiimisela huhulu. Mbilahelo idzi dzi dovha dza engedzwa nga zwi fanaho na u farwa ha Khomishinari wa Lushaka wa Mapholisa, u fhahehwa mushumoni ha Mulanguli wa Lushaka wa Vhutshutshisi ha Tshitshavha, mitshuwo ine ya vha hone kha mishushedzo i itelwaho vhuḓilangi ha tshumelo dza zwa vhulamukanyi na mulayo, na pomokwa hu itwaho malungana na tshumiso mmbi ya muvhuso u itela zwa poḽitiki.
Vha a vhilahela uri shango ḽashu ḽi nga dzhiwa nga mahwarahwara a fanaho na aḽa e a fhisa zwidimela Tshwane ṅwedzi wo fhiraho.
Naho vha tshi ṱhonifha pfanelo dza ḽihoro ḽivhusi dza u dzhia tsheo dzaḽo, vha a vhilahela uri ḽi tea u isa phanḓa na u shela mulenzhe sa ḽinwe ḽa vhafhaṱi vhahulu vha Afrika Tshipembe ḽi bvelaho phanḓa ḽa dimokhirasi nahone ḽi sa khethululi nga muvhala na nga mbeu.
Ri ḓo vha ri tshi khou ḓifhura nga murunzi wa ningo arali ra sa dzhiela izwi zwithu nṱha kana ra zwi thudzela thungo sa vhuambamba ha vhathu vhane vha dzulela u vhona pfudzungule hune ha vha na mulalo. Khaedu khulwane ndi u shumana na idzi mbilahelo nga nḓila ine ya rumela mulaedza wo khwaṱhaho kha vhathu vhoṱhe vha shango ḽashu na miḽioni dza vhathu Afrika na ḽifhasini ḽoṱhe uri a rongo pambuwa kha buḓo ḽashu ḽa u fhaṱa Afrika Tshipembe ḽe ḽa nea vhathu vhashu na vha maṅwe mashango fulufhelo.
Kha vha ri ndi ambe ndi sa timatimi uri tshino tshifhinga tshi ri kombetshedza uri ri farane ri vhumbe ṅanda nthihi na uri ri zwinge dzi khaṱhe kha u shumana na khaedu dzashu na u vhona uri ndivho yashu ye ya ri khwaṱhisa kha gundo ḽashu ḽa u fhaṱa Afrika Tshipembe ḽo bulwaho nga Ndayotewa, ndi ndivho ine ya tshila uya nga hu sa fheli.
Tshiimo tsha shishi tsha malugana na u khaulwa ha muḓagasi tshi ḓisa khaedu tsha dovha tsha bvula tshikhala kha lushaka lwoṱhe uri lu humbule uri ndi zwifhio zwine zwa tea u itwa u vhona uri hu vha na nyanḓano na vhuthihi vhune ha ḓo isa shango ḽashu kha buḓo ḽo teaho. Hedzwi zwi tea u ri humbudza roṱhe uri ri kha tshifhinga tsha khaedu, fhezi khaedu idzo dzi a tandululea. Hu dovha ha vha tshifhinga tsha zwikhala sa idzwo hu tshifhinga tsha khaedu!
Ndi tama u dzhia tshino tshifhinga u livhuwa na u ṱanganedza zwo ambiwaho nga Chief Executive ya Anglo Ameriocan, Vho Cynthia Carroll musi vha tshi amba na Mining Indaba fhano Cape Town nga Ḽavhuvhili ḽa 5 Luhuhi.
Vhahulisei Miraḓo ya phaḽamennde vha a zwi ḓivha uri vho amba uri: “A thi dzhii thaidzo dza nḓisedzo ya muḓagasi sa vhufhelo ha ḽifhasi. Nahone Afrika Tshipembe a ḽi ḽoṱhe: Huna mutsiko kha nḓisedzo zwi tshi ḓa kha thandela dza khuliso mashangoni a Chile na Brazil.
“Ndi ngoho uri thaidzo dzine dza vha hone ndi khulwane; u dzi tandulula zwi ḓo ṱoḓa vhuṱali, nga maanḓa kha tshumiso na mbulungo ya muḓagasi, na mveledzisophanḓa ya zwiṅwe zwiko zwa nḓisedzo ya fulufulu. Fhedzi arali ra shumisana u fhaṱa vhushaka ho khwaṱhaho u itela thandululo ya iyi thaidzo, ri ḓo bvelela – nahone ri si na mavhadzi...Hetshi a si tshone tshifhinga tsha u sumbana nga minwe, ndi tshifhinga tsha tshumisano na u waniwa ha thandululo.”
Zwi dovha za vha zwa ndeme u dzhia tshino tshifhinga u rumela mulaedza u bvaho kha Muvhuso na Eskom wa u humbela vhathu vha ḽino shango pfarelo kha tshiimo tsha shishi tsha lushaka tsho vhangwaho nga u khaulwa ha muḓagasi hu sa fheli. Ndi tama u dovha nda livhuwa vhadzulapo vhoṱhe kha u konḓelela havho kha tshino tshifhinga tsha thaidzo.
Kha vhege mbili dzo fhiraho Minista wa Minirala na Fulufulu na Minista wa Mabindu a Tshitshavha vho ṱalutshedza vhuvha ha tshiimo tsha shishi tshine ra vha khatsho na uri ndi zwifhio zwine muṅwe na muṅwe washu a tea u zwi ita u vhuyedzedza tshiimo ngonani. Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde vho vha na tshikhala tsha u sedzana na itshi tshiimo vhege yo fhiraho.
Tshivhalo tsha vha ṱoḓaho muḓagasi miṅwahani mivhili yo fhiraho tsho fhedza tsho anda u fhira maanḓa ane a vha hone. Hedzwi zwi ita uri sisiteme yoṱhe i vhe nga fhasi ha mutsiko wo kalulaho nahone i kwamee nga zwiṅwe na zwiṅwe zwine zwa khakhisa u vha hone ha fmuḓagasi. Ri tea u vhona uri a hu vhi na u khaulwa ha muḓagasi ho songo vhekanywaho, nahone nḓila nthihi fhedzi ya u ita idzwi ndi u fhungudza tshumiso ya muḓagasi uri ri kone u u vhulunga.
Mushumo wa Muvhuso ndi u ranga phanḓa na u ṱanganya shango kha fulo ḽa tshumiso kwayo ya muḓagasi u itela thandululo ya ino khaedu. Ri tea u dovha ra dzhia tshino tshifhinga u vhona uri mahaya ashu na ikonomi zwi shumisa muḓagasi nga nḓila kwayo.
Huna zwine vhathu, miṱa na mabindu vha nga zwi ita. Zwidodombedzwa zwi khou phaḓaladzwa nga Muhasho wa Minirala na Fulufulu nahone ri ṱanganedza midzinginyo miṅwe na miṅwe ine vha nga i ita.
Muvhuso u ḓo thoma na fulo u itela u vhona uri hu fungwa mavhone nga nḓila kwayo, u vhiliswa ha maḓi nga tshumiso ya maanḓa a ḓuvha na ndangulo ya dzigidza miṱani, hu tshi katelwa na zwitandadi zwa dzinnḓu kha nnḓu ntswa dzi fhaṱwaho. Ri khou huwelela miṱa yoṱhe ine ya nga kona u vhulunga muḓagasi uri ri thome hu saathu u fhela tshifhinga.
Ho bviswa ndaela ya uri zwifhaṱo zwoṱhe zwa muvhuso zwi fhungudze kushumisele kwazwo kwa muḓagasi, nahone vha songo shavha u ambulula na u shonisa vhane vha sa tevhele ndaela iyi.
Zwidodombedzwa zwa mbulungo ya muḓagasi nga nnḓa ha khombetshedzo na zwa khombe-khombe kha Mbekanyamushumo ya Mbulungo ya muḓagasi zwo ṋekedzwa nga Dziminista nahone zwi ḓo ṱanḓavhudzwa na u sedzuluswa musi hu tshi ambedzanwa na vhoṱhe vhane vha vha na dzangalelo na mukovhe. U bva afho zwi ḓo phaḓaladzwa.
Eskom i khou shuma zwi ngomu u vhona uri hu thoṅwa thandela dza u i thusa dza mveledziso ya muḓagasi nga vhaṅwe vha konaho nga u ṱavhanya. Ri khou dzhia maga a u khwaṱhisa vhukoni ha Eskom siani ḽa u londolwa ha zwishumiswa zwa mveledziso ya muḓagasi. Ri na zwigwada zwa shishi zwi shumanaho na khaedu ya vhuḓi ha malasha na nḓisedzo ya malasha nga migodi ya malasha, nahone ri khou shuma u vhona uri ri ṱavhanyisa u tendelwa ha u fhaṱwa ha thandela dza mveledziso ya muḓagasi nga gese. Hedzwi zwoṱhe, musi zwi tshi ṱanganywa na maga a u vhulunga muḓagasi, zwi ḓo khwinifhadza tshiimo.
Mbekanyamushumo khulwane dza Eskom dza u fhaṱa thandela ntswa dza mveledziso ya muḓagasi, nḓisedzo na phaḓaladzo dzi ḓo iswa phanḓa; nahone dziṅwe thandela dzi ḓo ṱavhanyiswa. Ndi tama u dzhia tshino tshifhinga u livhuwa sekhithara ya phuraivete kha vhuḓiimiseli hayo ha u thusa nga hune ya nga kona. Kha muṱangano na Mudzulatshidulo wa General Electric vhege yo fhiraho, General Electric yo ḓikumedza u thusa kha u waniwa na u rengiwa ha mutshini u konḓaho u wanala wa turbine. Khamphani dzashu khulwane dza fhano Afrika Tshipembe dzi fanaho na SASOL, Anglo na BHP Billiton dzi khou fara nyambedzano na Muhasho ya Minirala na Fulufulu na Muhasho wa Mabindu a Tshitshavha u wana thandululo dza nḓisedzo ya muḓagasi. Hu khou tevhelwa maitele a tshumisano, hu si a u sumbana nga minwe.
Ndi tama u fhululedza migodi kha zwe ya zwi ita u ri thusa na ikonomi yashu kha u tandulula thaidzo ye ra ṱangana nayo nga 24 Phando. Ri ḓo shumisana roṱhe u fhungudza masiandoitwa a idzwi kha indasiṱeri ya migodi.
Tshumisano na nyambedzano ndi zwone mudzi wa kushumele kwashu kha ino thaidzo. Zwigwada zwa mishumo zwi kati masiani o fhambananaho. Vhege i ḓaho Vhalangavunḓu vha vha ḓo vhidza miṱangano na vhonṋeḓorobo u dzudzanya na u vhona uri hu dzhiwa maga a mbulungo ya muḓagasi shangoni ḽoṱhe.Vha ḓo tikedzwa nga zwigwada zwa zwa thekiniki zwi bvaho EDI Holdings, Eskom na National Energy Efficiency Agency. Muhasho wa Mavunḓu na Muvhusoyapo u ḓo dzudzanya itshi tshiteṅwa nahone u ḓo tikedzwa nga vhulanguli ha Muhasho wa Minirala na Fulufulu na Muhasho wa Mabindu a Tshitshavha.
Ndi ḓo vhidza muṱangano wa Joint Presidential Working Groups u dzudzanya zwo teaho u itwa nahone hu si kale ri ḓo ḓivhadza tshigwada tsha ‘Energy Champions’ tsho vhumbwaho nga vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha ḓivheaho nahone vhane vha vha na nḓivho. Tshigwada itshi tshi ḓo thusa muvhuso kha fulo ḽa tshumiso kwayo ya muḓagasi na u ḓivhadza vhabindudzi na zwitshavha uri tshiimo ndi tshifhio na uri vha nga thusa hani u shumana na khaedu dza zwino.
Minista wa Gwama vha ḓo ṋekana nga zwidodombedzwa zwinzhi kha Mulaedza wa Muvhalelano, malugana na thikhedzo ine muvhuso wa ḓo ṋekana ngayo kha fulo ḽa tshumiso kwayo ya muḓagasi na kha Eskom siani ḽa thandela dza mveledziso ya muḓagasi.
Thaedzi ine ra vha nayo i nga tandululwa nga u ṱavhanya. Thaidzo iyi yo ri tshisa maṱoni uri ri vhone uri tshifhinga tsha muḓagasi wo andaho nahone u sa ḓuri tsho swika magumoni. Fhedzi muḓagasi washu u ḓo isa phanḓa u vha u sa ḓuriho musi u tshi vhambedzwa na wa dziṅwe ikonomi.
Ikonomi yashu ndi ya dziminirale. Ndi ngadzwo ro tea u isa phanḓa na u tikedza nḓowetshumo ya migodi. Zwi tou vha khagala uri arali ri tshi isa phanḓa kha nḓila ya nyaluwo sa shango ḽi bveledzaho, ri ḓo tea u isa phanḓa na u tikedza nḓowetshumo ya khwinifhadzo. Fhedzi ndi zwa ndeme uri mabindu oṱhe a shumise muḓagasi nga nḓila kwayo. Tshumiso kwayo ya muḓagasi i bvula zwikhala.
Kha ri dzhie tshino tshifhinga u ṱoka midzi ya tshumiso kwayo ya muḓagasi. Kha ri vhone uri zwanḓa zwoṱhe zwi a shumisana kha thandululo ya thaidzo ine ra vha nayo, nahone ri ṱuṱuwedzwe nga muano une wa ri kombetshedza uri ri ri A zwi Fani na Zwa Misi!
Hokwu ndi kuitele kune ra tea u ku tevhela musi ri kati na ndugiselo dza u fara FIFA Confederation Cup nga 2009 na 2010 FIFA Soccer World Cup ine ya ḓo farwa shangoni ḽashu kha maḓuvha a 854 a ḓaho. Ndi khou amba idzwi nga ṅwambo wa uri huna vhaṅwe vho thomaho hafhu u vhudzisa uri ri ḓo kona sa shango naa u fara mitambo iyi. Vhathu avho vha khou shumisa thaidzo dzine ra khou ṱangana nadzo sa tshiitisi tsha uri zwi nga si konadzee.
A thi timatimi uri ri ḓo ita nga he ra fulufhedzisa FIFA na ḽifhasi ḽoṱhe ngaho u vhona uri zwoṱhe zwo teaho zwa u farwa ha mitambo ya FIFA Soccer World Cup zwi a itwa.
Mulaedza une ra u wana hoṱhe Afrika Tshipembe na mashangoni a kule, une wa tikedzwa nga mvelaphanḓa ine ya khou itwa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe kha ndugiselo dzashu, ndi muthihi une wa ri – a Zwi Fani na Zwa nga Misi: roṱhe ro ṱanganya zwanḓa u itela 2010! Nahone ri tea u vhona uri ri khwaṱhisa kushumele ukwu.
Ri a zwi ḓivha uri tshithu tsha ndeme kha ndugiselo dzashu hu tea u vha u fhaṱwa ha thimu yo khwaṱhaho ya Afrika Tshipembe ine roṱhe ra ḓo ḓihudza ngayo. Ndi a tenda uri South African Football Association, vhagudisi vhashu vho rangwahophanḓa nga Vho Carlos Alberto Parreira, na vhatambi vhone vhaṋe vha a zwi ḓivha uri vha na vhuḓifhinduleli vhuhulwane ha u lugisela thimu ya lushaka ine riṋe na Afrika ra tea u ḓihudza ngayo.
Ndi dovha u tama hafhu u livhuwa Springboks kha u sumbedza havho nḓila musi vha tshi thuba tshiphuga tsha Rugby World Cup mahoḽa. Hedzwi zwi tea u nyanyula Bafana Bafana, na vhagidimi vhashu musi vha tshi yo ṱaṱisana kha Beijing Olympic Games ṋaṅwaha.
Kha vha ri zwino ndi ambe nga Zwa Ndeme zwe nda amba ngadzwo.
U isa phanḓa na ṱhavhanyiso ya nyaluwo ya ikonomi yashu na mvelaphanḓa ri ḓo vhona uri Industrial Policy Action i a itwa. Muvhuso u ḓo isa phanḓa na mbekanyamushumo yashu ya nḓowetshumo na u sika zwikhala zwa nyaluwo na tsiko ya mishumo. Ho vhetshelwa thungo R2,3 billion ya phoḽisi ya nḓowetshumo na R5 billion ya zwa mithelo ine ya ḓo thusa kha thikhedzo ya phoḽisi ya nḓowetshumo miṅwahani miraru i ḓaho.
Nga tshumisano ya mabindu na vhashumi, ri ḓo bveledza, nga u ṱavhanya mbekanyamaitele kha sekhithara dzine dzi sa vhe na mbekanyamaitele dza kuitele, dzi fanaho na sekhithara dza zwa migodi na dza u nakiswa ha minirala, zwirengwa, thengiso ndivho hu u tikedza mabindu maṱuku, sekhithara ya u fhaṱa, nḓowetshumo ya zwa vhutsila na mitshino, vhulimi na mveledziso ya zwibveledzwa zwa vhulimi.
Ndi tama u dovha nda ombedzela uri ri kha ḓi vha ro ḓiimisela u tikedza sekhithara ya zwa dzigoloi na u vhona uri thikhedzo ine ya ṋewa sekhithara iyi nga tshumiso ya Motor Industry Development Programme i a iswa phanḓa.
Ri ḓo isa phanḓa na kuitele kwa vhuḓi siani ḽa zwa masheleni kune kwa tikedza nyaluwo ya ikonomi na mvelaphanḓa na u fhungudza mitsiko ine ya vha hone kha ikonomi.
Ri ḓo khunyeledza mvelaphanda ya mbekanyamaitele ya tshomedzo yo tanganelaho u itela ṱhavhanyiso ya u fhaṱwa ha tshomedzo, ho sedzwa nga maanḓa mbulungo ya fulufulu. Idzwi zwi katela nzudzanyo ya mbekanyamushumo dza Mabindu a Muvhuso na u vhekanywa ha mbekanyamaitele dzoṱhe dza tshomedzo, hu tshi katelwa zwiṅwe zwa nzudzanyo, phaiphi dza zwa fulufulu, thekhinoḽodzhi ya nyanḓadzomafhungo na vhudavhidzani, tshomedzo dza nḓila, maḓi na muḓagasi, ho sedzwa vhupo na tshifhinga.
Tshithu tshine tsha vha tsha ndeme kha idzwi zwoṱhe ndi thekhinoḽodzhi ya nyanḓadzamafhungo na vhudavhidzani ine ya vha mukonanyi ya dovha ya vha sekhithara nga yone iṋe. Ri ḓo khunyeledza u ḽaisentsiwa na kushumele kwa Infraco. Sentech yo no ḓi avhelwa tshelede uri iv he muisedzi wa wireless internet na u lambedza zwa kushumele kwa didzhithaḽa. Ri ḓo khunyeledza zwa u rwelwa ṱari ha ṱhale dza vhudavhidzani dza fhasi ha lwanzhe, nahone ri ḓo shumisana na maṅwe mashango a dzhango ḽashu.
Ro dovha u ḓiimisela u ṋekedza tshumelo ya khasho ya didzhithaḽa kha 50% ya vhathu mafheloni a ṅwaha. Hu ḓo ḓiwa na tshiṱirathedzhi tsha mveledziso ya dziSet Top Boxes (dzidikhouda) tshine tsha ḓo khunyeledzwa vhukati ha uno ṅwaha.
Ro dzhia tsheo, nga fhasi ha kushumele kwa Zwi sa Fani na Zwa nga Misi, u ta call centre ine vhabindudzi na muvhuso vha nga sedza mvelaphanḓa ya kushumele kwa muvhuso. Idzwi zwi khou itwa nga murahu ha u vhona u ongolowa ha muvhuso zwi tshi ḓa kha u shumana na khumbelo dza vhubindudzi siani ḽa u waniwa ha mavu, ndingo dza masiandoitwa a u fhaṱwa ha tshomedzo kha mupo. Idzwi zwi a dzhia tshifhinga nahone zwi nga ṱuṱuwedza kana u kula mubindudzi miraḓo.
Tshiga tsha Zwa Ndeme zwa muvhuson hu ḓo vha u sedzana na zwi kwamaho mvelaphanḓa ya zwikili. Mushumo wa u sedzulusa National Human Resource Development Strategy u ḓo khunyeledzwa ṋanwaha, nahone thandela dzine tshigwada tsha muvhuso, vhashumi, mabindu na dziyunivesithi, nga fhasi ha Joint Initiative on Priority Skills Acquisition (JIPSA) dzi ḓo khwaṱhiswa.
Ri ṱuṱuwedzwa nga tshumisano ine ra khou i wana u bva kha sekhithara ya phuraivete sa zwe zwa sumbedziswa nga vhuḓiimiseli ha u shumisana na muvhuso kha kahedu ya ṱhogeo ya mishumo nga dziCEO dza khamphani dza 70 dzo ṅwaliswaho kha Johannesburg Securities Exchange.
Ri ḓo sedzesa u dzhenelela kha magudedzi a FET, dziSETA, u shomedzwa ha zwikolo zwi shayaho uri zwi sa badelise mbadelo dza tshikolo, na u ṱavhanyisa vhugudisi mishumoni ha matshudeni vho phasaho.
Ri ḓo rwela ṱari fulo ḽa Kha Ri Gude ḽine ḽa vha fulo ḽa u gudisa vhathu vhanzhi, nga murahu ha u lulamisa zwo khakheaho kha Mbekanyamushumo yashu ya Pfunzo ya Vhaaluwa. Idzwi zwi ḓo katela u gudiswa ha vhagudisi vhane vha ḓo funza vhaaluwa na vhaswa vha 300 000 nga 2008.
Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidulo;
Mudzi wa mbekanyamushumo dzashu dza ikonomi ndi, nahone u tea u dzula u, u sedza uri mvelaphanḓa ya ikonomi i khou khwinifhadza vhutshilo ha vhathu vhoṱhe vha Afrika Tshipembe naa, nahone i tshi khou shuma sa dzhendedzi ḽa ndeme kha Nndwa ya u lwisa Tsiku na u ṱavhanyisa mvelaphanḓa yashu ya phungudzo ya ṱhahelelo ya mishumo na mutakalo wa vhoṱhe.
Kha mbekanyamushumo ya fhaṱa fhethu ho teaho ha vhudzulo ha vhathu, ro no swika kha tshiimo tshine ra kona u fhaṱa nnḓu dza 260 000 nga ṅwaha, nahone ho no swikelwa thendelano na SALGA ya u imisa u rengiswa ha mavu ane a nga shumiswa kha mbekanyamushumo ya zwa dzinnḓu.
Nga nnḓa ha mvelaphanḓa ine ra khou i ita kha phungudzo ya tsiku, ri khou dovha ra isa phanḓa na u shumana na zwinzhi zwi sa tshimbili zwavhuḓi, hu tshi katelwa kushumelwe kwa Mulayotibe wa Tshumiso ya Mavu, khunyeledzo ya mbilo dza mavu dzi saathu u fhela, mbekanyamushumo ya thikhedzo ya vhane vha wana mavu, na mvelaphanḓa ya na u itwa ha mbekanyamushumo ya mvelaphanḓa ya vhupo ha mahayani.
Hedzwi ndi zwiṅwe zwa zwithu zwine ra ḓo zwi sedzesa ṋaṅwaha, nahone ra dovha vhona uri ri swikelela zwe ḓitela zwone.
Tshiṅwe tsha Zwa Ndeme ndi ṱhalutshedzo ya tshiṱirathedzhi tsho ṱanganelaho tsha u lwisa tsiku tshine tsha sedzana nga maanḓa vhathu vha kwameaho nga maanḓa. Ndi vhathu vhane vha katela vhana, vhafumakadzi, vhaswa, vhathu vha vhupo ha mahayani na mishahani, vhaholefhali na vhalwaho malwadze a shushaho na vhalala.
Zwiṅwe zwa zwithu zwine zwa ḓo itwa ndi zwi tevhelaho: u engedza mbekanyamushumo ya mishumo ya tshitshavha, ndambedzo dza mishumo u nitela tsiko ya mishumo, u khwinisa u ṱoḓwa ha mishumo, u khwinisa pfunzo na vhugudisi, u khwinisa tshumelo na thundu zwitshavhani zwi shayaho, u thusa miṱa i shayaho, na u vhona uri zwivhumbiwa zwi thusaho vhafumakadzi na dziṅwe sekhithara zwi shuma nga ngona. Ri ḓo dovha ra sedzulusa zwi kwamaho mbeu u itela khwiniso ya zwoṱhe zwi kwamaho ṋetshedzo maanḓa ya vhafumakadzi.
Hu dovha ha vha na thandela yo khetheaho ya u ṱola zwi teaho u itwa u shumana na vhana vha shayaho vhane vha vha nṱha ha miṅwaha ya 14.
Fhedzi ri a tenda uri lushaka lwashu, nga maanḓa vhashayaho, lu nga si kone u lindela zwiṱirathedzhi na nyambedzano na miṱangano – naho hu uri ndio zwithu zwa ndeme. Zwinzhi zwine zwa ḓo itwa ndi zwithu zwine muvhuso wa khou zwi ita zwino naho hu uri a zwo ngo tou ṱanganela zwavhuḓi. Nga fhasi ha muano wa A zwi Fani na Zwa nga Misi, muvhuso wo ḓiimisela u khwaṱhisa fulo ḽa u sedza miṱa na vhathu vha shayaho na u vha thusa u itela u fhungudza nḓala miṱani iyo.
Kha idzwi ri ḓo ṱoḓa Tshumisano ya Lushaka kha Nndwa ya u lwisa Tsiku, hune ra ḓo ṱanganya mihasho i fanaho na ya Mveledzisophanḓa ya Tshitshavha, Mavunḓu na Mivhusoyapo, Vhuvhambadzi na Nḓowetshumo, Vhulimi na Zwa Mavu, Mishumo ya Tshitshavha na Mutakalo, na vhalanguli vha mavunḓu na fhethu hapo. Mihasho i ḓo shumisana na dziNGO na mabindu u sedzana na zwo teaho u itwa miṱani na u vhona uri zwi itwa nga u ṱavhanya.
Ṋaṅwaha ri ḓo shumana na zwiṅwe zwa ndeme zwine zwa ṱoḓea kha nndwa ya u lwisa tsiku. Idzwo ndi zwi tevhelaho:
Ri ḓo dovha ra ṱavhanyisa mbekanyamushumo ya u fhaṱwa ha vhudzulo ho teaho ha vhathu na nga u ṱavhanya, u itela tswikelelo ya vhoṱhe kha maḓi, tshampungane na muḓagasi, u itela uri miṱa yoṱhe i kone u vha na vhudzulo ho teaho na tswikelelo kha tshumelo nga 2014.
U engedza luvhilo lwashu uya kha tswikelelo ya ndivho ya mutakalo wa vhoṱhe nga u khwaṱhisa u itwa ha National Strategic Plan i lwisaho HIV na AIDS. Ro ḓiimisela, ṋaṅwaha, u fhungudza tshivhalo tsha vhathu vho farwaho nga Lufhia (TB) vha sa shumisiho mishonga nga ngona u bva kha 10% uya kha 7%. Ri ḓo dovha ra gudisa vhashumeli vha zwa mutakalo vha fhiraho 3 000, nahone vha ḓo gudiswa kulangele kwa uvhu vhulwadze na u vhona uri vhalwadze vhoṱhe vha Lufhia vho farwaho nga tshitshili tshi sa pfi mushonga (multi-drug resistant na extreme drug resistant) vha a lafhiwa.
Ro ḓiimisela u khunyeledza mushumo kha sisiteme yo ndondolo ya tshitshavha, nahone ri ḓo laedzwa nga zwo ambiwaho miṱanganoni na vhashumisani. Musi ri tshi farisana kha uno mushumo, ri tea u ḓiimisela kha Zwi sa Fani na zwa Misi nahone ri khwaṱhise nyambedzano ya lushaka kha zwine zwa ri ṱalutshedza sa lushaka.
Zwiṅwe zwa zwithu zwivhili zwine zwa ri ṱalutshedza sa lushaka ndi zwi tevhelaho:
Tsha u thoma ndi mudzinginyo une wa ri ri tea u ḓa na muano une wa ḓo itwa nga vhagudiswa zwikoloni nga matsheloni, na Muano wa Vhaswa une wa fhululedza mikhwa na vhuḓifari havhuḓi na vhuthihi ha vhathu vhoṱhe vha Afrika Tshipembe. Minista wa Pfunzo vha ḓo ṋea zwidodombedzwa zwo fhelelaho vhege i ḓaho kha khanedzano dza lushaka dzine dza ḓo vha hone.
Tshavhuvhili ndi madzina a fhethu, ane a ṱoḓa tshumisano mavunḓuni oṱhe uri ri kone u vha na mudzi wa tshanduko dzine ra dzi dzinginya. Ri ḓo rwela ṱari tshumisano iyo hu si kale, nahone ri ḓo dededzwa nga South African Geographical Names Council na Komiti dzayo dza Mavunḓu.
Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidulo,
Musi ri tshi sedza zwa vhutshinyi mahoḽa kha Dzulo ḽa Nnḓu Mbilin dza Phaḽamennde, roṱhe ro sumbedzisa u vhilahedzwa nga tshivhalo tshihulwane tsha vhutshinyi, na nga uri zwithu zwo sumbedza u vha zwi tshi khou vhifha zwi tshi ya nga maanḓa siani ḽa mabulayo – zwa tshinya zwivhuya zwe zwa vha zwo no itwa u bva tshe ra wana dimokhirasi.
Ndi ngadzwo mahoḽa ro shumisana na mabindu na zwiṅwe zwipiḓa zwa tshitshavha u bveledza kuitele kwa mvusuludzo ya zwa vhulamukanyi.
Khabinethe yo tendelana nga ha tshanduko dzi ṱoḓeaho dza u ta sisiteme ntswa ya musalauno, ya vhukoni nahone yo shandukiswaho ya zwa vhulamukanyi. Idzwi zwi ḓo itwa nga fhasi ha mukhwa wa Zwi sa Fani na zwa Misi. Sisiteme iyi i ḓo katela u tiwa ha ndangulo ntswa ya vhukonanyi kha oṱhe masia u bva kha lushaka uya kha vhupo hapo, u ṱanganya tshumelo ya vhahaṱuli na vhomadzhisiṱiraṱa, mapholisa, vhatshutshisi, tshumelo dza zwa vhululamisi na Legal Aid Board, hu tshi katelwa na u khwaṱhisa dziCommunity Police Forums.
Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde vha a zwi ḓivha uri zwiṅwe zwa zwo bulwaho zwo no ḓi thoṅwa; fhedzi ri a tenda uri arali zwa itwa nga tshumisano zwi ḓo kona u vha na vhuleme nahone zwa thusa kha u lwisa vhutshinyi. Dziminista dza tshigwada tsha Vhulamukanyi, Thivhelo ya Vhutshinyi na Vhudziki dzi ḓo ṱalutshedza zwidodombedzwa zwa idzwi vhege i ḓaho.
Ri ḓo dovha ra shumana na Milayotibe ya tshandukiso ya zwa vhulamukanyi nahone ri ḓo ambedzana na vhahaṱuli na vhomadzhisiṱiraṱa Ri ḓo khunyeledza tshiṱirathedzhi tsha u khwinifhadzwa ha ndangulo ya mikaṋoni na vhudziki. Ri ḓo vhona uri hu khwaṱhiswa Tshatha ya Vhapondiwa, na u sedzana nga maanḓa na zwi kwamaho vhatshinyi vha sa ṱutsheli vhutshinyi. Ri ḓo dovha ra isa phanḓa na u dzhia vhuṅwe vhukando ha zwo bvaho kha themendelo dza Khomishini ya Ngoho na Vhupfumedzani.
Ri ḓo shumisana na Phaḽamennde mafheloni a Ṱhafamuhwe ṋaṅwaha u ḓa na mulayo na vhuṅwe vhukando vhune ha ḓo khwaṱhisa vhukoni hashu kha u lwisa vhutshinyi ho dzudzwanywaho. Ri ḓo dededzwa ngan vhuḓiimiseli hashu kha nndwa ya vhutshinyi, na nga themendelo dza khomishini ya Khampepe malugana na kushumele na hune Directorate of Special Operations ya tea u vha hone. Ri ḓo dovha ra dededzwa na nga tshandukiso ya Sisiteme ya zwa Vhulamukanyi.
Zwine zwa ḓo isa phanḓa na uri dededza musi ri tshi ḓikumedza u lwisa vhutshinyi ho dzudzanywaho na u khwinisa vhulanguli, vhukoni na kudzudzanyele kwa madzhendedzi ashu a thevhedzo ya mulayo.
Zwa ndeme ndi zwa uri vhukoni hashu kha u lwisa vhutshinyi vhu ḓisendeka nga tshumisano ya vhadzulapo vhoṱhe, nahone ho ṱuṱuwedzwa nga mitheo ya kuvhusele kwa mulayo, ṱhonifho ya tshumelo dza vhulamukanyi na u tevhedzwa ha pfanelo dza vhoṱhe, zwithu zwine Ndayotewa yashu ya ri ṱuṱuwedza uri ri zwi tevhele vhutshiloni hashu na kha zwine ra amba.
Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde;
Ri ḓo isa phanḓa ṋaṅwaha kha maga ashu a u khwinisa kushumele kwa muvhuso uri u kone u fusha ṱhoḓea dza vhadzulapo. Kuhumbulele kwa Zwi sa Fani na zwa nga Misi ku tea u dzhielwa nṱha nga vhashumi vhoṱhe vha muvhuso.
Huna zwithu zwa ndeme zwi teaho u itwa nga u ṱavhanya zwine ra ḓo shumana nazwo, sa tshipiḓa tsha maga ashu a u khwinisa kushumele na vhukoni ha muvhuso.
Tsha u thoma, ro tendelana muvhusoni uri zwikhala zwa mushumo zwine zwa ṱaha zwi tea u ḓadzwa hu saathu u fhela miṅwedzi ya rathi. Muhasho wa Tshumelo dza Tshitshavha na Ndangulo u ḓo ta sisiteme ya u ṱola kuitelwe kwa udzwi.
Tshavhuvhili, nga Shundunthule ṅwaha muṅwe na muṅwe (na miṅwedzi mivhili ya mathomoni a ṅwaha wa muvhalelano kha mivhusoyapo) vhalanguli vhahulwane vha tea u vha vho ḓadza Thendelano dzavho dza Kushumele (Performance Agreements) na vhahulwane vhavho.
Tshavhuraru, ri ḓo khwaṱhisa u itwa ha tshanduko dza u khwinisa kushumele kwa Muhasho wa Zwa Muno uri u shume zwavhuḓi, sa idzwo muhasho uyu u tshi kwama vhutshilo ha mudzulapo muṅwe na muṅwe. Khwiniso ya kushumele i katela u khwiniswa ha sisiteme dza IT, u gudiswa ha vhashumi kha sisiteme ntswa, u fhelisa tshanḓanguvhoni na u linga Maṅwalo a Vhuṋe maswa a garaṱa.
Khwiniso ya kushumele kha tshumelo ya tshitshavha i ḓisendeka nga vhuḓi ha vhurangaphanḓa ha vhulanguli vhuhulwane. Zwi dovha zwa vha zwa ndeme u khwaṱhisa vhuḓikumedzi ha vhashumi vha muvhuso kha mishumo yavho – hedzwi ndi vhuḓifhinduleli ha vhurangaphanḓa, vhashumi vha muvhuso na madzangano a vhashumi.
Ndi ngadzwo ṋaṅwaha ri tshi ḓo vhidza Muṱangano wa Tshumelo dza Tshitshavha u sedzana na idzwi u itela uri muano wa Batho Pele u kone u ṱoka midzi nahone u shumiswe huṅwe na huṅwe hune tshumelo ya muvhuso ya ṋetshedzwa.
Ri ḓo shumisana na vhashumisani u vhona uri hu ṱanganedzwa Mbekanyamushumo ya vhuvhili ya u Lwisa Tshanḓanguvhoni, na uri mbekanyamaitela ya kuitele ye ya tendelaniwa na mabindu i a itwa. Ri ḓo thusa mimasipala ya u thoma ya150 u bveledza zwiṱirathedzhi zwayo zwa u lwisa tshanḓanguvhoni.
Ri ḓo isa phanḓa na u khwaṱhisa vhukoni ha mivhusoyapo hu tshi tevhedzwa Local Government Strategic Agenda ya miṅwaha miṱanu. SALGA yo tenda u ṋekana nga mivhigo ya kotara kha zwine zwa ḓo vha zwi tshi khou itwa, u itela u ṱola kushumele.
Ri ḓo sedzulusa zwivhumbiwa zwine zwa vha na vhuḓifhinduleli ha nḓisedzo ya tshumelo kha vhalala, vhafumakadzi na vhaswa, uri zwi kone u shuma nga ngona. Ri ḓo dovha ra sedzulusa zwivhumbiwa zwa muvhuso zwe zwa tiwa uri zwi sedzane na mvelaphanḓa ya vhaswa na ṋetshedzomaanḓa.
Vhunzhi ha khaedu dzine dza vha hone mishumoni yashu dze ra kona u dzi vhonolola ndi khaedu dzine dza tshimbilelana na zwo khakheaho zwa vhudzudzanyi hashu. Ndi ngadzwo tshipiḓa tshashu tsha Zwa Ndeme tshifhingani tshine tsha khou ḓa hu tshi ḓo vha u khunyeledza zwine zwa ḓo ri thusa u khwinisa vhukoni ha muvhuso kha u ḓa na mbekanyamaitele dzi pfadzaho nahone dzo ṱanganelaho dzine dza kwama khethekanyo dzoṱhe dza muvhuso.
Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde;
Mbekanyamushumo ye ra i ṱanḓavhudza i katela vhuḓikumedzi ha shango ḽashu kha zwe ra tendelana zwone na vharangaphanḓa vha dzhango ḽashu nga tshumiso ya African Peer Review Mechanism.
Zwine ra ḓo sedzesa zwone ṋaṅwaha kha u ṱuṱuwedza Agenda ya Afrika, ndi u khwaṱhiswa ha zwivhumbiwa zwa Afrika, hu tshi katelwa na African Union na mbekanyamushumo yayo ya mvelaphanḓa, NEPAD.
Idzwi zwi ḓo itwa nga ṱhuṱhuwedzo ya dzangalelo ḽa vhathu vha dzhango kha ndingo dza mulalo wa dzhango masiani oṱhe. Tsha ndeme kha idzwi ndi u khwaṱhiswa ha zwivhumbiwa zwa dzingu na zwoṱhe zwa malugana na vhuthihi ha dzingu.
Ri ḓo isa phanḓa na u ḓiimisela vhuvhambadzi ho vhofholowaho kha Southern African Development Community, nahone ri fulufhela u shumisa Vhudzulatshidulo hashu ha SADC nga 2008/2009 u khwaṱhisa maga ashu tshumisano ya dzingu.
Ri ḓo isa phanḓa na nyambedzano na vhahura vhashu na European Union, nga fhasi ha vhurangaphanḓa ha African Union, u vhona uri nyambedzano dza Economic Partnership Agreement dzi a khunyeledzwa nga u ṱavhanya, nahone dzo ḓisendeka nga ṱhavhanyiso ya mvelaphanḓa ya dzingu ḽashu.
Mahoḽa ro ita zwo tshewaho nga SADC u thusa vhurangaphanḓa ha Zimbabwe u wana thandululo ya khaedu dza zwa poḽitiki dzine dza vha hone. Ro vha na tshikhala tsha u ṋekana nga muvhigo wo fhelelaho kha vhurangaphanḓa ha SADC Muṱanganoni wa AU we wa farwa Addis Ababa.
Nga u pfufhifhadza, mahoro ane a khou shela mulenzhe kha nyambedzano o tendelana kha zwoṱhe zwe zwa vha zwo teaho u shumiwa nadzwo. Hedzwi zwi katela zwi kwamanaho na Ndayotewa, tsireledzo, milayo ya vhuanḓadzamafhungo na ya khetho, na zwiṅwe zwe ha vha hu sina thendelano khadzwo miṅwahani minzhi. Milayo yo teaho yo no ḓi tendelwa nga phaḽamennde, hu tshi katelwa na tshanduko dzo teaho. Zwi saathu u itwa ndi thendelano ya kuitele kwa zwi kwamaho Mvetamveto ya Ndayotewa ntswa.
Riṋe na Ṱhoho dza Mivhuso ya SADC ri fhululedza mahoro e a shela mulenzhe kha Nyambedzano dza Zimbabwe kha zwe a swikela zwone, nahone ri dovha ra a ṱuṱuwedza uri a shumisane u tandulula zwo salaho. Ro ḓiimisela u isa phanḓa na u thusa nyambedzano dza Zimbabwe, nahone ri ḓo thusa sa zwe ra humbelwa nga Ṱhoho dza Mivhuso ya SADC. Ri dovha ra tamela vhathu vha Zimbabwe mashudu kha khetho dzine dza ḓo farwa nga 29 Ṱhafamuhwe.
Vhushaka hashu na Democratic Republic of Congo vhu khou iswa phanḓa musi ri tshi khou linga u thusa vhathu vha iḽo shango uri vha wane mulalo nahone vha kone u thoma mbekanyamaitele yavho ya mvusuludzo na mvelaphanḓa.
Muvhuso u ḓo isa phanḓa na u vhea iṱo khan dingo dza mulalo mashangoni a Kenya, Chad, Burundi, Darfur shangoni ḽa Sudan, Western Sahara, Côte d’Ivoire, Somalia, Comoros na Central African Republic u wana mulalo na vhudziki ha tshoṱhe.
Ri vhilahedzwa nga pfudzungule dzi sina mudzio na mabulayo ane a khou itea Kenya na Chad. Hedzwi zwi ri humisela murahu kha mvelaphanḓa ye ra i ita miṅwahani i si gathi yo fhiraho siani ḽa mvusuludzo ya dzhango ḽa Afrika. Ri khou ita khuwelelo kha vhoṱhe vhathu vha Afrika u shuma nga hune vha kona u thusa u fhelisa zwithu idzwi.
Ri ḓo isa phanḓa na u ita mushumo washu kha United Nations Security Council. Tsha ndeme kha idzwi ndi u khwaṱhiswa ha tshumisano vhukati na UN Security Council na Peace and Security Council ya African Union.
Ri ḓo sedzana na u khwaṱhiswa ha u shela mulenzhe hashu kha foramu dza India-Brazil-South Africa, New Africa-Asia Strategic Partnership, Non-Aligned Movement, the Group of 77 na nyambedzano dza u khunyeledza thendelano ya vhuvhambadzi ya SACU-Mercusor. Idzwi zwi ḓo itwa nga vhuḓiimiseli ha u ṱuṱuwedza khwiniso ya vhutshilo ha vhathu vhoṱhe, nga maanḓa mashangoni a no khou bvela phanḓa.
Ri ḓo dovha ra isa phanḓa na u shela mulenzhe kha u vhona uri ndivho dza Kyoto Protocol dza malugana na Tshanduko ya Mutsho dzi a itwa, na u vhona uri nyambedzano dza WTO Doha Developments Round dzi swikelela zwo teaho.
Ṋaṅwaha ri pembelela ṅwaha wa vhufumi wa u vha hone ha vhushaka ha zwa dipuḽomati vhukati ha Afrika Tshipembe na People’s Republic of China. U hula ha uvhu vhushaka ndi tsumbo ya uri Tshumisano ya China-South Africa u itela Nyaluwo na Mvelaphanḓa ndi vhushaka vhune ha bindulela mashango aya mavhili, nahone vhushaka uvhu vhu ḓo hula vhu tshi ya.
Ṅwakani ri ḓo fara Khonferentsi ya Tsedzuluso u sedzulusa u itwa ha tsheo dzo dzhiwaho kha World Conference Against Racism ye ya farelwa shangoni ḽashu nga 2001. Ri a fulufhela uri mivhuso na vhathu vha ḽifhasi vha ḓo shumisana u vhona uri Khonferentsi ya Tsedzuluso i swikelela ndivho dzayo, nahone ri fulufhela uri vha ḓo dededzwa nga muya wa u sanda khethekanyo nga muvhala.
Hovhu vhuḓifhinduleli, hu tshi katelwa na u farwa ha 2010 FIFA Soccer World Cup, vhu ḓisa fulufhelo ḽine vhathu vha vha na ḽo kha shango ḽashu sa mutambi muḓivhalea siani ḽa zwivhuya zwine ra zwi ṱoḓela vhathu vhoṱhe vha ḽifhasi. Fhedzi a ro ngo tea u dzhia fulufhelo iḽi ra tamba ngaḽo.
Ndi a fulufhela uri vhurangaphanḓa ha International Marketing Council, Trade and Investment South Africa (TISA),Tourism South Africa na maṅwe madzhendedzi a ḓo shumisana na riṋe kha u rumela mulaedza wa Zwi sa Fani na zwa nga Misi kha ḽifhasi ḽoṱhe, na malugana na mvelaphanḓa yashu siani ḽa u sika lushaka lune lwa vha na vhulondo na u vhona uri vhathu vha ḽifhasi vha kuvhangana shangoni ḽashu u pembelela vhuthu ha Afrika nga 2010.
Mufumakadzi Tshipikara, Mudzulatshidulo na Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde;
Nga murahu ha u amba zwoṱhe zwe nda zwi amba, ndi humela murahu kha mbudziso: tshiimo tsha lushakha lwashu ndi tshifhio musi ri tshi dzhena kha 2008!
Zwine nda zwi ḓivha nahone zwine nda zwi amba ndi sa timatimi ndi hedzwi: khaedu dzine dza vha hone a dzi nga ri pambuwisi nḓilani yashu!
Ndi amba idzwi nga fulufhelo ngauri ndi a tenda uri vhathu vha Afrika Tshipembe vha na vhukoni ha u sedzana na khaedu dza ḓivhadzwakale – u zwinga dza khwaṱha – u shumana na khaedu dza lushaka dza ṋamusi, hu tshi katelwa na dza ikonomi, tshiimo tsha poḽitiki na ikonomi Afrika na huṅwe ḽifhasini, na u dzhia zwikhala zwo ḓiswaho nga mvelaphanḓa ya shango miṅwahani ya fumiiṋa yo fhiraho.
Nga tshumisano ya vhoṱhe, na vhuḓiimiseli ha u ita zwithu nga nḓila i songo ḓoweleaho nahone nga vhukoni, ri ḓo kona u vhona uri mushumo washu wa mvusuludzo na mvelaphanḓa u a bvelaphanḓa nahone ri ḓo kona u u isa maṱhakheṱhakheni.
Ndo livhuwa.
Issued by: The Presidnecy
8 February 2008


text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO
Nyimpi Leyi Cinceke Misava
Eka malembe lama hundzeke ya 100, majaha lama endlaka timiliyoni ma siye makaya ya wona lama sirhelelekeke kutani ma ya enyimpini. Ma endle tano hikwalaho ko rhandza tiko ra rikwavo ku nga moya lowu a wu hangalakile emisaveni hinkwayo. Hi 1914, jaha rin’wana ra le Amerika leri tinyiketeleke evusocheni ri tsale leswi: “Ndzi tsake ngopfu naswona ndzi ma langutele hi mahlo-ngati masiku yo tsakisa lama nga ta landzela.”
Kambe, swi nga si ya kwihi, ntsako wa wona wu hundzeke ku getsela ka meno. Ku hava ni un’we loyi a swi voneke ka ha ri emahlweni leswaku masocha wolawo yo tala a ma ta heta malembe ma ri enyimpini eBelgium ni le Furwa. Hi nkarhi wolowo, vanhu va yi vitane “Nyimpi Leyikulu.” Namuntlha yi vitaniwa nyimpi yo sungula ya misava.
Eka nyimpi yo sungula ya misava ku fe vanhu vo tala naswona va tele lava vavisekeke. Van’wana va ringanyeta leswaku yi dlaye vanhu va kwalomu ka 10 wa timiliyoni kasi va 20 wa timiliyoni va vavisekile swinene. Nakambe yi vangiwe hikwalaho ka swihoxo leswikulu leswi endliweke swa vuphukuphuku. Varhangeri va le Yuropa va tsandzekile ku herisa swiphiqo leswi a swi ri kona eka matiko yo hambana-hambana leswaku swi nga vangi mpfilumpfilu emisaveni hinkwayo. Kambe mhaka hileswaku “Nyimpi Leyikulu” yi onhe misava hilaha ku heleleke. Yi cince misava hi tindlela leti endlaka leswaku swi hi khumba na hina namuntlha.
SWIHOXO LESWI ENDLEKE VARHANGERI VA NGA HA TSHEMBIWI
Nyimpi yo sungula ya misava yi vangiwe hikwalaho ka swiboho leswi hoxeke. Buku leyi nge The Fall of the Dynasties—The Collapse of the Old Order 1905-1922 yi hlamusela leswaku varhangeri va le Yuropa “va endle swiboho swa vuphukuphuku leswi nga endla leswaku ku pfuka nyimpi leyikulu emisaveni hinkwayo hi ximumu xa 1914.”
Ku nga si hela mavhiki ma nga ri mangani, ku dlayiwa ka ndhuna-nkulu ya le Austria ku endle leswaku mimfumo hinkwayo ya matimba ya le Yuropa yi hoxa xandla enyimpini leyi a yi nga lavi ku katseka eka yona. Endzhaku ka masiku ma nga ri mangani nyimpi yoleyo yi sungurile, holobye-nkulu wa le Jarimani u vutisiwe leswi: “Xana swi te njhani leswaku hinkwaswo leswi swi endleka?” U hlamule a ri ni gome a ku: “Loko un’wana a lo swi tiva a swi ta va swi siveriwile.”
Varhangeri lava endleke swiboho leswi vangeke nyimpi a va nga byi tivi vuyelo lebyi a byi ta va kona. Kambe masocha lawa a ma ri enyimpini ma hatle ma xiya xivangelo xa nyimpi. Ma swi xiyile leswaku varhangeri va tipolitiki va tsandzekile ku endla leswi a ma swi languterile eka vona, vafundhisi va wona va ma kanganyisile naswona tindhuna-nkulu ta wona ti ma xengile. Njhani?
Varhangeri va tipolitiki va tshembise leswaku nyimpi a yi ta endla leswaku ku va ni misava leyintshwa yo antswa. Ndhuna-nkulu ya le Jarimani yi te: “Hi lwa hi matimba leswaku ku va ni ku rhula, loku a ku ri kona enkarhini lowu nga hundza loku hi lavaka leswaku ku va kona ni le nkarhini lowu taka.” Presidente wa le Amerika Woodrow Wilson u pfune ku tsala marito lama tivekaka lama tiyisaka nhlana ya leswaku nyimpi a yi ta endla leswaku “misava yi sirheleleka eka xidemokrati.” Kutani le Britain, vanhu a va ehleketa leswaku “nyimpi yoleyo a yi ta herisa tinyimpi leti a ti ri kona.” Kambe hinkwavo ka vona a va hoxisile.
Vafundhisi va seketele nyimpi yoleyo hi ku hiseka. Buku leyi nge The Columbia History of the World yi ri: “Vafundhisi va khutaze vanhu ku ya enyimpini ematshan’weni yo va dyondzisa Bibele. Nyimpi yi endle leswaku rivengo ri hangalaka.” Vafundhisi va hlohlotele rivengo ematshan’weni yo ri herisa. Buku leyi nge A History of Christianity yi vula leswaku “vafundhisi va rhangise rirhandzu leri a va ri na rona hi tiko ra vona lerova va tsandzeka ku tiyimisela ku rhangisa ripfumelo ra vona ra Vukreste. Vafundhisi a va nga ri na matimba naswona a va nga swi tsakeli ku khutaza vanhu ku endla leswi nga swinene. Va khutaze vanhu ku dlayana hi ku tirhisa vito ra Xikwembu.”
Tindhuna-nkulu ta masocha ti tshembise leswaku masocha a ma ta hlula hi ku olova naswona hi xihatla, kambe a swi vanga tano. Swi nga si ya kwihi, mavuthu lama kanetaka ma sungule ku lwisana ni masocha wolawo. Endzhaku ka sweswo, masocha ya timiliyoni ma langutane ni leswi n’wamatimu un’wana a swi hlamuseleke tanihi “tihanyi letikulu leti a ma fanele ma ti tiyisela enyameni ni le moyeni.” Ku nga khathariseki leswi masocha a ma dlayeteriwa, tindhuna-nkulu ta masocha ti hambete ti rhumela masocha ya tona leswaku ma ya laha yi hisaka kona. Hi yona mhaka swi nga hlamarisiki leswi ku veke ni vaxandzuki vo tala.
Xana nyimpi yo sungula ya misava yi va khumbe njhani vanhu? Buku yin’wana ya matimu yi tshahe khale ka socha rin’wana leri nga te: “Nyimpi . . . yi onhe miehleketo ni mahanyelo ya vanhu.” Hikwalaho ka nyimpi yoleyo, mimfumo hinkwayo yi nyamalarile. Mpfilumpfilu wolowo lowukulu wu tikombise wu ri masungulo ya ku dlayiwa ka vanhu vo tala loku nga si tshamaka ku endleka. Ku sungule ku va ni switereka swa le mintirhweni etindhawini leti tolovelekeke.
Ha yini nyimpi yoleyo yi cince misava? Xana hakunene yi vangiwe hikwalaho ka swihoxo leswikulu? Xana tinhlamulo ta kona ti paluxa swin’wana malunghana ni vumundzuku bya hina?


text: Tsalwavutomi (Biography) (Ri suka eka Xigiriki, maviti bios (Bιoς), leswi vulaka 'vutomi', na graphein, leswi vulaka 'ku tsala') i xiyenge xa Vutsari kumbe Tifilimi lexi nyikelaka matimu lama heleleke hi swiendleko leswi hlawulekeke evuton'wini bya munhu loyi a tiviwaka swinene. Hambileswi matimu lawa ma nga ha vulavulaka hi marungula yo tumbuluxiwa (fiction) ya munhu, vito leri ri tirhisiwa ngopfu eka vanhu lava hanyeke/hanyaka. Ku hambana na mikomiso ya matimu ya vutomi bya munhu, lama fanaka na Vuxokoxoko bya munhu kumbe papilanhlavutelocurriculum vitae, Tsalwavutomi i rungula leri yaka emahlweni ri xiyisisa vumunhu, swihlawulekisi na xiyimo xa yena emugangeni lowu a hanyaka/hanyeke eka wona.


text:
Xana Xikwembu Xi Fanele Xi Soriwa Hikwalaho Ka Leswi Hi Xanisekaka?
Nhlamulo ya Bibele
Bibele yi ri a hi fanelanga hi sola Xikwembu! A ku nga ri xikongomelo xa Yehovha Xikwembu leswaku vanhu va xaniseka. Hambiswiritano, mpatswa wo sungula wu xandzukele vulawuri bya Xikwembu, wu tihlawulela ku tivekela milawu ya wona ya leswinene ni leswo biha. Wu fularhele Xikwembu ivi wu xaniseka hikwalaho ka sweswo.
Namuntlha ha xaniseka hikwalaho ka xiboho xa wona xo biha. Kambe a hi Xikwembu lexi vangelaka vanhu ku xaniseka.
Bibele yi ri: “
Loko a ri endzingweni, munhu a nga vuli a ku: ‘Ndzi ringiwa hi Xikwembu.’ Hikuva Xikwembu xi nga ka xi nga ringiwi hi swilo swo biha naswona xona a xi ringi munhu.” (Yakobo 1:13) Ku xaniseka ku khumba vanhu hinkwavo, hambi ku ri lava Xikwembu xi va rhandzaka.


text:
Xana Bibele Yi Nga Ndzi Pfuna Ku Va Ni Ndyangu Lowu Tsakeke?
Nhlamulo ya Bibele
Ina. Hi lexi xitsundzuxo xa vutlhari lexi sekeriweke eBibeleni lexi pfuneke vavanuna ni vavasati va timiliyoni ku va ni ndyangu lowu tsakeke:
Tsarisa vukati bya wena hi nawu. Ku tiboha vutomi hinkwabyo hi ku tsarisa vukati hi nawu i masungulo ya ndyangu lowu tsakeke.
—Matewu 19:4-6.
Kombisa rirhandzu ni xichavo. Leswi swi katsa ku khoma munghana wa wena wa vukati hi ndlela leyi na wena u lavaka ku khomiwa ha yona.
—Matewu 7:12; Vaefesa 5:25, 33.
Papalata marito lama tlhavaka. Vulavula hi ndlela ya musa, hambiloko munghana wa wena wa vukati a vula kumbe a endla swilo leswi ku twisaka ku vava. (Vaefesa 4:31, 32) Eka Swivuriso 15:1, Bibele yi ri: “Loko nhlamulo yi olova, yi tlherisa vukarhi, kambe rito leri tlhavaka ri pfuxa ku hlundzuka.”
Tshembanani. Kombisa swiendlo swa rirhandzu naswona u endla timhaka ta masangu ni munghana wa wena wa vukati ntsena. (Matewu 5:28) Bibele yi ri: “Vukati a byi xiximeke exikarhi ka hinkwavo, ni sangu ra vukati ri nga vi ni xilo lexi nyamisaka.”
—Vaheveru 13:4.
Letela vana va wena hi rirhandzu. U nga debyisi voko naswona papalata ku kariha.
—Swivuriso 29:15; Vakolosa 3:21.


text:
Afrika-Dzonga
Riphabliki ya Afrika Dzonga (leyi tiviwaka na mavito-ximfumo manwana) i tiko leri e Dzongeni ra tiko-nkulu ra Afrika. Ribuwa ra Afrika Dzonga ri fikela kwalomu ka Template:Convert[1][2] hi kuleha naswona ri hambanisa malwandle ya Atlantic na Indian.[3] Kuya e nwalungu wa Afrika Dzonga kuni Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mozambhiki na Swaziland, kasi Mfumo wa Lesotho i tiko leri ti yimeleka leri rhendzeriweke hi Afrika Dzonga.[4]
Vanhu va ake e Afrika Dzonga ku ringana kwalomu ka malembe ya Dzana ra magidi yamalembe (100,000).[5] Hambiswiritano, ku thumbhiwa ka ntila wa le lwandle lowu hundzaka hi le Kapa, Nkomponi ya Madachi na le vuxeni bya Indiya ma akile xitichi xo wisa endzhawini leyi nga hetelela yi vitiwa Kapa(Cape Town) hi lembe ra 1652.[6] Kapa rivile e hansi ka vukolonyi bya manghezi hi lembe ra 1806. Vu vutla-tiko by matiko ya yuropa byi sungule ku ndlandlamuka kwalomu ka malembe ya 1820 loko mabunu (lava akuri maDachi, Majarimani na mafurhwa) na manghezi Vavutli va 1820 va koxa tiko ra le nwalungu na le vuxa-dyambu by tiko. Minkwetlembetano e xikarhi ka vaakatiko vosungula, maXhosa na maZulu, na va vutla-tiko va yuropa hi loko yi sungula. Hambiswiritano ku thumbhiwa, ka Dayimani endzhaku nsuku hiswona leswi sunguleke Nyimpi ya mabunu na manghezi laha va lweleke ku lawula mfuwo wa swi celwa swa tiko ra Afrika Dzonga. Hambileswi mabunu ma hluriweke, Afrika Dzonga yi kumile vutiyimeri byo ringanisela e hansi ka Britaniya hi lembe ra 1910. Mafambisele ya mfumo lawa ama ala manghezi, ma tiyisise vonele ra ku ti yimela loku heleleke loku fikeleriweke hi lembe ra 1961 loko Afrika Dzonga yi endliwa Rhiphabliki. Ntlawa lowu rhangeleke wa National Party wu yimise nawu wo yisa emahlweni ku hlawula hi rixaka lowu sunguriweke hi ma Dachi (lowu tiviweke hi ra apartheid), e henhla ka nkaneto lowu veke kona endzeni na le handle ka tiko. Hilembe ra 1990 phresidenti ya nkarhi wolowo F.W. de Klerk yi sungule ku herisa nawu lowu, naswona hi lembe ra 1994 nhlawulo wo sungula wa xi Demokrasi wu endliwile e Afrika Dzonga. Nhlawulo wolowo wu nyikile Nelson Mandela na ntlawa lowu fumaka, African National Congress matimba yo fuma.
Afrika Dzonga yi tiveka hi ku hambana-hambana ka tinxaka, tindzimi ta khume-nwe ta ximfumo leti tivekaka na Nawu-nkulu wa tiko.[3] Xinghezi xi vulavuriwa ngopfu e Afrika Dzonga eka timhaka ta ximfumo na mabinzu, hambiswiri tano i ririmi ra vunthlanu leri vulavuriwaka e mindyangwini.[3] Afrika Dzonga ri ni ku hambana-hambana ka tinxaka, laha kungani miganga yo tala ya va nhlonge yo basa, makula, na makhaladi e Afrika hinkwayo. Hambi leswi kwalomu ka 79.6% wa xithsungu xa vanhu e Afrika Dzonga kunga vanhu va ntima, Exikarhi ka lembe ra 2007, nstengo wa xitshungu xa Afrika Dzonga a wuri kwalomu ka 47.9 wa timilliyoni.
Matimu[Lulamisa | edit source]
hina matsonga -machangani hi tsakile ngopfu loko hi nghena laha ka internet hi kuma leswaku, ririmi ra hina na rona ri kona laha. futhi ku tirha na valungu man ,man,man, harhedzi.marha leswi ti group ta kona ti tirhisaka xiswona, a swi twisiseki
Namina Nitsake ngopfu ku kuma ririmi ramina laha ka internet. natinyungubyisa hikuva mustonga wa xiviri
Swikombo swa le handle[Lulamisa | edit source]
Mintsaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "South African Maritime Safety Authority". South African Maritime Safety Authority. Retrieved on 2008-06-16.
- ↑ "World Factbook - Coastline". CIA. Retrieved on 2008-06-16.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 "South Africa Fast Facts". SouthAfrica.info (April 2007). Retrieved on 2008-06-14.
- ↑ "Encyclopædia Britannica Online". Encyclopædia Britannica, Inc..
- ↑ "A Short History of South Africa". SouthAfrica.info. Retrieved on 2008-06-14.
- ↑ "African History Timeline". West Chester University of Pennsylvania.


text:
GABINETE DE DOCUMENTAÇÃO E DIREITO COMPARADO
Xipfumelelanu xa nthlanganu wa matiku ya misava mayelanu ni timhaka ta tinfanelo ta xumunhu
Lexi xi sainìweke xi thlelà xi haxiwa hi huvu ya nthlanganu wa matiku ya misava hi kola ka Resolução 217 A (III) ya 10 ka Dezembro ka 1948.
Xìviko
Hi ku xixima le svaku a ku hlonipha ka lisima ni tinfanelo leti ti lumbaka a lixaka la ximunhu y ndlela yò sungula leyi yi fanelaka ku landziwa a ku kota ku a vanhu va hanya è nkhululekeni, hi kurhula ni ku fana à misaveni;
Hi ku tiva le svaku a ku kala ku tiva ni ku xixima a tinfanelo tà wumunhu ku bzalile nsele leyi yi nga hombolokisa mahanyele ni mapimisele ya ximunhu, ni ku tiva le svaku a ku navela kukulu ka vanhu va misava y ku hanya è kurhuleni, na va nga thxaviseliwi kumbe ku hanya hi wusiwana, na va nga thxavi ku khuluma, ku veka mavonele kumbe ku kholwa;
Hi ku xixima le svaku y sva lisima a ku vikela tà tinfanelo tà ximunhu hi ku bzàla mafùmele lawa ma hloniphaka tinfanelo lèti, svanga ndlela ya ku heta wupfukeli leli vanhu va liyendlaka hi kola ka kutwa tixànisà ni wukhinyavèzi;
Hi ku xixima le svaku y sva lisima a ku seketela ni kuyandzisa a wunghani xikarhi ka matiku hin'kwawu ya misava;
Hi ku xixima le svaku a svithsungu sva matiku ya misava svi haxile, hi kola ka papèla, a ku thsembha ni ku seketela ka svona ka timhaka ta lisima ni tinfanelo ta ximunhu ni mahanyele yò kala wuyavanyisi mayelanu ni tinfanelo tà wanuna kumbe wansàti, ni ku tiboha ka nthlanganu lowu a ku pfunisela ku lwa ni mahanyele ya usiwana ndzeni ka utomi la nkhululeko lowu wu yandzìke;
Hi ku xixima le svaku, a minfumo ya matiko làwa, ma tibohile a ku hlohlotela, hi ku pfunisana ni Nthlanganu wa Matiku ya Misava, a xihlonipho xa tinfanelo ni wukhululeki lèla ntsindza la ximunhu;
Hi ku tiva le svaku a ku pfumela ni ku landza ka svileleto lesvi hi matiku hin'kwawu y masungulu lawa malavekaka a ku kota ku landza xiboho lèxi;
A huvu ya Nthlanganu wa Matiku ya Misava
Yi haxa a Xipfumelelanu xa Nthlanganu wa Matiku ya Misava mayelanu ni timhaka ta tinfanelo ta ximunhu, na ku naveliwa le svaku, hi ku pfumela ni ku hlonipha svi leleto lesvi, a vanhu ni svighava hin'kwasvu sva mahanyele ya matiku svi tihinta à ku bzàla moya wa mahanyele làwa hi ku haxa, ku djondzisa ni ku laya, svànga ndlela le yinène ya ku nghènisa xihlonipho xa tinfanelo ni wuthlathleki la munhu ni munhu. Hi ku yengeta, ku naveliwa le svaku a nawu wa tiku ni tiku ni wa nthlanganu wa matiku, wu svikota ku yendla lèsvaku a svileleto lesvi svi xiximiwa hi vana ni minfumo ya matiku lawa, ndzeni ni handle ka wòna, loko malumba nthlanganu lowu.
ARTIGO 1
Vanhu hin'kwavu va psaliwili na va khululekìle, funthsi va fana hi lisima ni tinfaneno. Và psaliwili ni nyiko ya ku pimisa ni ku yehleketa; hi kolahu, va fanela ku hanya hi moya wa umbìlu ni unghani.
ARTIGO 2
Wihi na wihi a ni nfanele ya ku khala, mayelanu ni xipfumelelani lexi, na ku nga na xikheto xa nhlònge, muhlovo, wunùna kumbe wusàti, lirìmi, ndhàwu ya ku psaliwa, kereke, ku landza ta política kumbe ka svin'wani, tiku là mapsaliwa kumbe mathsamele ya wutomi, wupfundzi, kumbe xìhi na xìhi.
Hàndle ka lèsvo, à ku fanèli ku hàmbanisìwa hi kolà ka xithsàmu a ndzeni ka timhaka tà política , tà ku fambisa nawu, ku fambisa tà le hàndle ka tiku, kumbe hi kòla ka tiku leli munhu a humaka kalòna, y ngà va tiku là ku thxuseka, là ku fumiwa hi lin'wanyani kumbe matifùmi, nhambi lòko tiku lèli li tsemeliwi ndzelekani è ka mafumele ya lona.
ARTIGO 3
Munhu ni munhu à ni nfanelo ya wutòmi, nkhululeko ni usirhelèli.
ARTIGO 4
À hàva lweyi a fanelaka ku hanya hi wukarawa kumbe utirheli; a wukaràwa ni wuxavisi la svikarawa, hi mukhuva wihi na wihi, svà tsimbisìwa.
ARTIGO 5
À hàva lweyi a fanelaka ku xanisiwa miri, ku tsemeliwa khotso kumbe svikhatiso sva tixànisa tà ku hambana ni makhatisele ya ximunhu kumbe ya ku muhohlòta.
ARTIGO 6
Wihi na wihi à ni nfanelo ya kuhloniphiwa svanga munhu phambhèni ka nawu.
ARTIGO 7
Phambhèni ka nawu hin'kwavu vanhu va fana, futhsi va fanela ku sirheliwa hi nawu hi ndlela ya ku fana. Va fanela ku vikeliwa hi ku fana mayelanu ni hin'kwaxu xihlàwuhlàwu kumbe wuhlohlotèli lìhi na lìhi la xihlàwuhlàwu lexi xi kongometàka ku hambanyisaka xipfumelelanu lexi.
ARTIGO 8
Wìhi na wihi à ni nfanelo ya ku yamukeliwa è ka xighaha xìhi na xìhi xa ku tendera timhaka ta nawu ndzeni ka tiku , kùvé a ya mangala lesvi a svi xandzaka mayelano ni ku djikisiwa ka tinfanelo ta ntsindza lè ti tsaliweke è mabukwini yà nawu wa tiku.
ARTIGO 9
À hava lweyi a fanelaka ku khomiwa, ku nghenisiwa è khotsoèni kumbe ku khatisiwa hi ku rhumeliwa è matikwene ya vambe na svi nga na masungulo.
ARTIGO 10
Munhu ni munhu a ni nfanelo ya ku, hi kufana ni hin'kwavu vanhu, a timhaka tàkwe ti xuxiwa è gdekeni hi b'andhla lò thsembheka, leli lifanelaka ku nyika tinfanelo kumbe nandzu mayelanu ni mhaka.
ARTIGO 11
- Wihi na wihi lweyi a lumbetiwaka nandzu wò karhi a thxiwa n'kàla nandzu loko mhaka yakwe yi nga sè sentchiwa hi nàwu ni ku tikomba svaku hàkunene a nandzu wá mulumba, na a vikeliwa hi gdwethà.
- À hava lweyi a fanelaka ku tsemeliwa khotso hi kola ka sviyendlo lesvi, è ka n'kama a sviyendleke, à svi nga thxiwi xiwonho mayelanu ni nawu wa tiku ni wa nthlanganu wa matiku. Hi ku fana, loko y li xiwonho, a svi faneli ku tsemeliwa khotso là ku tika kutlula leli a li tsemeliwa xiwonho lexi a n'kama xi nga yendleka hi wona.
ARTIGO 12
À svi faneli ku munhu a ngheneliwa ka ta wutomi lakwe, la munti kumbe nghamu na svi nga na masungulo, nhambi ku yendleliwa xihi na xihi lexi y nga xirhuku è ka wumunhu lakwe. Mayelanu ni hin'kwasvu lesvi, a munhu a fanela ku vikeliwa hi nàwu.
ARTIGO 13
- Munhu wihi na wihi à ni nfanelo ya ku kandziha kwihi na kwihi lomu a ku rhandzaka ndzeni ka ti ndzelekani ta tiku lakwe ni ku yaka lomu ku xuviwaka hi mbilu yakwe.
- Wihi na wihi a ni nfanelo yaku, loko à svinavela, a rhurha a ya yaka matikweni man'wani, ni ku thlelela à tikweni làkwe.
ARTIGO 14
- Wihi na wihi lweyi a ti twaka na a landzeleliwa a tikweni, a ni nfanelo ya ku kombela ni ku thxusiwa ku khoza è matikweni ya vambe.
- Kambe a nfanelo leyi a yi tirhi loko, hà kunene, a munhu lweyi a landzeleliwa hi mhaka ya ku hoxela nàwu, kumbe hi ku yendla mintirhu leyi yi hambaneke ni nkongometo wa nthlanganu wa matuku.
ARTIGO 15
- Munhu ni munhu à ni nfanele ya ku lumba tiku.
- À hava lweyi a fanelaka ku suseliwa nfanelo leyi na svi nga na nthlamuxelo nhambi ku suseliwa a nfanelo ya ku txintxa tiku.
ARTIGO 16
- Loko a fikeliwa hi ntaga, a wanuna kumbe wansàti, a ni nfanelo ya ku thxàda ni ku yaka munti, na ku nga vekeliwi svi hingakanyu mayelanu ni nhlonge, tiku la mapsaliwa kumbe kereke. Loko wukati la ha tiyili ni loko li thsika li hela, ha vambirhi ka vona va ni tinfanelo tin'we.
- À svi faneli ku a muthxadu y li wa nsindzisà.
- A ndjangu wu fanela ku vikeliwa hi nawu wa tiku hi kusa wu ni lisima likulo a mahanyeleni ya tiku.
ARTIGO 17
- Hin'kwavu vanhu, nthlanganu kumbe nkoponi, va ni nfanelo ya ku lumbiwa hi svìlo.
- À hava lweyi a fanelaka ku tekeliwa svilo svakwe na svi nga na masungulo.
ARTIGO 18
Wihi na wihi à ni nfanelo ya ku pimisa ni ku yehleketa è ku khululekeni ni ku khetà kerèke tani hi kurhandza kayena; a lesvi svi lava ku hlaia ku a munhu a thxusekili kambe a ku txintxa kerèke kumbe ku khòlwa; hi ku fana, a svi tsimbisiwi ku munhu a pàluxa kerèke yàkwe kumbe lesvi à kholwaka ka svona, kumbe yexe kumbe hi nthlanganu, kumbe à gdekeni kumbe à xihundleni, hi ku djondzisa, ku yendla, kumbe ku thxumayela.
ARTIGO 19
Wini na wihi à thxusekili ku khuluma kumbe ku veka mavonele; hi kolàho a svi faneli ku miyetiwa. Hi ku yengetà , à thxusekile a ku yamukeka ni ku hàxa, na a nga tchuvuki ndzelekani, a tindzava ni mapimo hi ma mayendlele lawa a ma lavàkà.
ARTIGO 20
- Wihi na wihi a khululekile a ku rhamba nhlengeletànu kumbe ku kumeka è ka yona nhambe è ka tinthlanganu tà ku kongoma timhaka tò kala ti nga yelani ni madzòlonga.
- À svi fanèli ku munhu à sindzisiwa ku lumba nthlanganu wihi na wihi.
ARTIGO 21
- Munhu ni munhu à ni nfanelo ya ku kuma xithsamu è ka urhangèli la timhaka ta tiku làkwe, yena hayèxe kumbe hi ku rhumisà vanhu lava a nga va kheta ha yèxe.
- Wihi na wihi, hi kufana ni hin'kwavu vanhu, à ni nfanelo ya ku kuma ntirhu è ka mintirhu ya nfumu wa tikweni kàkwe.
- À kurhandza ka xithsungu y nthxumu wa ku sungula lowu tiyisaka a uhòsi à tikweni; hi kolahu, a urhangeli lifanela ku gdoviwa hi hlaúlamàni hi ku famba ni ku famba ka nkarhi, na xi yendliwa hi voto ya xihundla, kumbe hi mahayele man'wani ya ku tiyisa ku vota à ku khululekeni.
ARTIGO 22
Wihi na wihi, svanga muhanyi wa tiku, à ni nfanelo ya ku kuma uvikeli mayelanu ni tà mahanyele; hi kolàhu, a nga svi kota ku kombela ku pfuniwa mayelanu ni tà usiwana ni tin'wani tà mahanyele ya siku ni siku; a svipfunu lesvi svà koteka hikola ka ku tihinta ka minfumu ni ku seketeliwa hi matiku man'wani.
ARTIGO 23
- Munhu ni munhu à ni nfanelo ya ku kuma ntirhu, ya ku kheta ntirhu, ya matirhele ni maholele ya ku yelana ni ntirhu wàkwe, ni uvikeli mayelanu ni ku luza kumbe ku pfumala ntirhu.
- Hin'kwavu vanhu, na ku nga na ku hambana, va ni nfanelo ya ku hola muholo wa kufana loko va tirha kufana.
- À mutirhi wihi na wihi a fanela kuhola kuyenela , a ku kota ku hlayisa munti wakwe mayelanu ni lisima xa umunhu, na wu seketeliwa, loko svi kombela, hi svin'wani ni svin'wani svi nga mahiwaka è mavikeleni ya utomi la munhu ni munhu.
- Munhu ni munhu a khululekile a ku vumba ni van'wani vanhu, a sindicato kumbe ku ti nghenisa è ka ma sindicato sva nga ndlela ya ku vhikhela ti nfanelo ta utirhi la vona.
ARTIGO 24
Munhu ni munhu a ni nfanelo ya ku wisa ni ku xùxa, ngopfu ngopfu ya ku yampsiseliwa a ntsengo wa svikhati sva ntirhu ni ku nyikiwa ma féria ya ku hakeliwa.
ARTIGO 25
- Wihi na wihi à ni nfanelo ya ku nyikiwa mathsamelo ya mahanyelo ya ku yenela ku kota ku tendera tà mavabzi, ku yambala, xikhafu, munti, ku nyameliwa hi dokodela, ni tin'wani ta mahanyele; à ni nfanelo kambe ya ku pfuniwa loko a nga wu kumi ntirhu, loko à ni mavabzi, wu lima , wu fèlakazi, wu kòxa, kumbe ku luzekeliwa hi lesvi svi ngà mupfuna mahanyeleni ya siku ni siku.
- À wu b'elèki ni wu tsonguana li fanela ku yamukela nseketelo yò karhi. Hin'kwasvu svivanana, nhambi lesvi svi psaliweke handle ka muthxàdu, svi fanele ku kuma mapfunele ya ku fana.
ARTIGO 26
- Wihi na wihi à ni nfanelo ya ku kuma ku djondza. À ku djondza y mahala, ngopfu ngopfu è ka mabuku lawa ya ku sangula. A wu djondzisi la ku sungula y nsindzisa. À wu djondzisi là ku tiva mintirhu li fanele ku yandzisiwa; a wu djondzi la svi kolwe lè svi kulo li fanele ku pfuleliwa vanhu hin'kwavu hi ndlela ya ku fana.
- À wu djondzisi ku laveka li kongometa ngopfu ngopfu a ku bzàla moya wa ximunhu ni ku tiyisisa wu hloniphi la tinfanelo ni wu khululeki la wumunhu, ku fundhisa mahanyela ya ku twisisana, ku hlonipha mapimu ya vàmbe, ku twanana ni ma tiku ya vàmbe, ku bzàla ntwananu xikarhi ka tixaka ni ma kerèke ya ku hambana, ni ku yendla xà nthxumu ndzeni ka nthlanganu wa ma tiku ya misava a ku kota ku tiyisa kurhula a misaveni.
- Kà nyikiwa è ka vapsàli a nfanelo ya ku kheta a djondzo lèyi va yi lavaka ku yi nyikiwa vana.
ARTIGO 27
- Munhu wihi na wihi à khululekike a ku nghena ni ku hanya a mahanyelo ya siku ni siku ya mughànga wò karhi, ya ku tirhisa kumbe ku londzola a svi yendlo svà mughànga lòwu ni ku pfunisela ku yandzisa wutivi ni ku londzola à mihandzu ya wutivi leli.
- Hin'kwavu vanhu va ni nfanelo ya wu sirhèli mayelanu ni hin'kwatu timhaka lè t fambelanaka ni wu hambhi kumbe wu qàmbhi hi kòla ka wu tivi, à matsàlwa ni svi yendlo hin'kwasvu svò qambhiwa hi yena.
ARTIGO 28
- Hin'kwavu vanhu vani nfanelo ya ku, è mahanyeleni ya siku ni siku, à misaveni hin'kwayu, ku ni nawu ni mafumele ya ku yelana ni svi leleto svà Xiphumelelanu lèxi, a kuvé kuta koteka ku vanhu va hanya ndzeni ka tinfanelo ni nkhululeko lesvi svi haxiwaka è ka papela leli.
ARTIGO 29
- A munhu à ni ti n'sindzisa ndzeni ka ma hanyele ya tiku, handle ka ti nsindzisa leti a svi koteki a ku bzàla ni ku hluvukisa a wu munhu làkwe.
- A svi faneli ku a munhu a tsemeliwa ndzelekani è ka ku hanya ka ti nfanelo ni wu khululeki lèli li hàxiwaka hi xipfumelelanu lèxi; ntsèna svi nga koteka lòko a mahanyele kumbe ma mahele làwa ma kongoma ku thikameza ti nfanelo ni wu khululeki là van'wani ndzeni ka nawù.
- A ti nfanelo ni wu khululeki lèli a li faneli ku hanyiwa hi ndlela ya ku djikisa a nkongometo ni ma sungulo ya Nthlanganu wa Matiku.
ARTIGO 30
Svà yalisiwa ku tirhisa xileleto xihi na xihi xa xipfumelelanu lexi hi ndlela ya ku a munhu, nthlanganu wa vanhu kumbe nfumu wa tiku lihi na lihi, à yendla svi yendlo lè svi kongomaku ku hahlula ti nfanelo ni wu khululeki lèli li haxiwaku è ka xipfumelelanu lexi.
* Svi susiwile à : Centro dos Direitos do Homem das Nações Unidas,publicação GE. 94 - 15440.


text:
Ha Yini Yesu A Vitaniwa N’wana Wa Xikwembu?
Nhlamulo ya Bibele
Xikwembu a xi na yena nsati wa xiviri loyi xi veke ni vana na yena. Kambe i Muvumbi wa swilo hinkwaswo leswi hanyaka. (Nhlavutelo 4:11) Hikokwalaho, munhu wo sungula loyi xi n’wi vumbeke, Adamu, u vuriwa “
n’wana wa Xikwembu.” (Luka 3:38) Hilaha ku fanaka, Bibele yi dyondzisa leswaku Yesu u vumbiwe hi Xikwembu. Kutani Yesu u tlhela a vitaniwa “
N’wana wa Xikwembu.”—Yohane 1:49.
Xikwembu xi vumbe Yesu xi nga si vumba Adamu. Malunghana na Yesu, muapostola Pawulo u tsale a ku: “
I xifaniso xa Xikwembu lexi nga vonakiki, mativula ya ntumbuluko hinkwawo.” (Vakolosa 1:15) Yesu u rhange a hanya etilweni emahlweni ko va a velekiwa exitaleni le Betlehema. Entiyisweni, Bibele yi vula leswaku “
masungulo yakwe ma sukela eminkarhini yo sungula, ku sukela emasikwini ya nkarhi lowu nga riki na makumu.” (Mikiya 5:2) Leswi Yesu a nga N’wana wa Xikwembu wa mativula, a a ri xivumbiwa xa moya etilweni a nga si velekiwa tanihi munhu emisaveni. Yesu hi byakwe u te: “
Ndzi xike hi le tilweni.”—Yohane 6:38; 8:23.


text:
XITSUNDZUXO
Xitsundzuxo Xa Rifu Ra Yesu
Timbhoni ta Yehovha ta ku rhamba eka xiendlakalo lexi nga ta hlamusela ndlela leyi rifu ra Yesu ri nga ra nkoka ha yona. Xitsundzuxo lexi xi ta khomiwa emisaveni hinkwayo hi April 14, 2014.
KU PFUNA EMUGANGENI
Xidzedze Xi Hlasele ePhilippines—Ripfumelo Ri Hlula Maxangu
Lava poneke va hlamusela leswi humeleleke endzhaku ka loko Xidzedze Lexikulu xa Haiyan xi hlaserile.
KU PFUNA EMUGANGENI
Ndhambi eAlberta
Timbhoni ta Yehovha ti va phalale njhani vanhu lava hlaseriweke hi ndhambi eAlberta, le Canada?
MINHLANGANO
Minhlangano Ya Vandlha Ya Timbhoni Ta Yehovha
Kuma ndhawu ni ndlela leyi hi gandzelaka ha yona.
Emisaveni Hinkwayo
Matiko lawa Timbhoni ta Yehovha ti kumekaka eka wona—239
Timbhoni ta Yehovha—7 965 954
Tidyondzo ta Bibele ta mahala leti fambisiweke—9 254 963
Lava veke kona eXitsundzuxweni xa rifu ra Kreste—19 241 252
Mavandlha—113 823


text:
I Yini Xivandzana Xa Tinhloko Ta Nkombo Lexi Hlamuseriwaka Eka Nhlavutelo Ndzima 13?
Nhlamulo ya Bibele
Xivandzana xa tinhloko ta nkombo lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo 13:1 xi fanekisela fambiselo ra tipolitiki ra misava hinkwayo.
Xi ni vulawuri, matimba ni xiluvelo leswi kombisaka leswaku i mfumo.—Nhlavutelo 13:2.
Xi fuma ehenhla ka “tinyimba hinkwato ni vanhu hinkwavo ni tindzimi hinkwato ni matiko hinkwawo,” leswi vulaka leswaku xi ni matimba yo tlula ya mfumo wa tiko rin’we.—Nhlavutelo 13:7.
Xi ni xivumbeko xa swivandzana swa mune leswi hlamuseriwaka eka vuprofeta bya Daniyele 7:2-8, lexi katsa xa yingwe, mikondzo ya bere, nomu wa nghala ni timhondzo ta khume. Swivandzana leswi hlamuseriwaka eka vuprofeta bya Daniyele swi fanekisela tihosi kumbe mimfumo yo karhi leyi fumaka hi ku landzelelana ka yona. (Daniyele 7:17, 23) Hikokwalaho, xivandzana lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo ndzima 13 xi fanekisela nhlengeletano ya tipolitiki leyi vumbiwaka hi mimfumo.
Xi “huma elwandle,” leri fanekiselaka mintshungu leyi nga ni hasahasa leyi tihulumendhe ta vanhu ti humaka eka yona.—Nhlavutelo 13:1; Esaya 17:12, 13.
Bibele yi vula leswaku nomboro kumbe vito ra xivandzana leri nge 666 “i nhlayo ya munhu.” (Nhlavutelo 13:17, 18) Marito wolawo ma kombisa leswaku xivandzana lexi nga eka Nhlavutelo ndzima 13 i nchumu wa vanhu, a hi xivumbiwa xa moya kumbe dimona.
Hambileswi swi nga talangiki swilo leswi matiko ma pfumelelanaka eka swona, ma va nyandza yin’we eka xikongomelo xo tiyisa vulawuri bya wona ematshan’weni yo titsongahatela vulawuri bya Mfumo wa Xikwembu. (Pisalema 2:2) Ma ta tlhela ma hlengeletana ku lwa ni mavuthu ya Xikwembu lama rhangeriwaka hi Yesu Kreste eArmagedoni kambe nyimpi leyi yi ta endla leswaku matiko ma lovisiwa.—Nhlavutelo 16:14, 16; 19:19, 20.
“Timhondzo ta khume ni tinhloko ta nkombo”
Tinomboro tin’wana ti tirhisiwa hi ndlela yo fanekisela eBibeleni. Hi xikombiso, nomboro ya khume ni ya nkombo ti fanekisela ku hetiseka. Lexi nga ku pfunaka ku twisisa nhlamuselo ya “timhondzo ta khume ni tinhloko ta nkombo” ta xivandzana lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo ndzima 13 i “xifaniso xa xivandzana” lexi ku vulavuriwaka ha xona endzhaku ka nkarhi eka Nhlavutelo, ku nga xivandzana xa muvala wo tshwuka lexi nga ni tinhloko ta nkombo ni timhondzo ta khume. (Nhlavutelo 13, 1, 14, 15; 17:3) Bibele yi vula leswaku tinhloko ta nkombo ta xivandzana lexi xo tshwuka ti fanekisela “tihosi ta nkombo” kumbe mimfumo.—Nhlavutelo 17:9, 10.
Hilaha ku fanaka, tinhloko ta nkombo ta xivandzana lexi ku vulavuriwaka ha xona eka Nhlavutelo 13:1 ti fanekisela mimfumo ya nkombo: ku nga mimfumo ya misava leyi veke ni vulawuri lebyikulu ematin’wini naswona yi xaniseke vanhu va Xikwembu


text:
Vantshwa Va Vutisa
Ndzi Nga Byi Kuma Kwihi Vuhungasi Lebyinene?
Loko u ri Mukreste u fanele u hlawula vuhungasi bya wena. A wu nambi u teka leswi vanhu van’wana va vulaka leswaku u fanele u swi hlalela, u swi hlaya kumbe u swi yingisela. Ha yini? Hikuva namuntlha vuhungasi byo tala byi kucetela vuxaka bya rimbewu lebyi nga riki enawini, madzolonga ni vungoma, ku nga swilo leswi u faneleke u swi papalata. Hambiswiritano, vuhungasi lebyinene bya kumeka. A hi voneni ndlela leyi u nga byi kumaka ha yona. *
TIFILIMI
Laha hansi, fungha hi ✔ etlhelo ka muxaka wa tifilimi leti u ti rhandzaka.
Ta mafenya
Drama
Ta madzolonga
Ta mintsheketo ya sayense
Tin’wana
Xana a wu swi tiva . . . ? Hakanyingi tiko ra Indiya ri humesa tifilimi to tlula gidi hi lembe naswona ri tlula matiko laman’wana hinkwawo.
Leswi u faneleke u swi papalata. Tifilimi to tala ti khutaza mahanyelo lama lwisanaka ni milawu ya Bibele. Tin’wana ti kombisa swifaniso swa vuxaka bya rimbewu ni madzolonga, kasi tin’wana ti kombisa swilo swa masalamusi. Kambe Bibele yi ri: “Cukumetani hinkwaswo ekule na n’wina, vukarhi, ku hlundzuka, vubihi, mavulavulelo ya nhlambha, ni mavulavulelo lama thyakeke.” (Vakolosa 3:8) Ku tlula kwalaho, Xikwembu xi sola swiendlo swin’wana ni swin’wana leswi fambisanaka ni vungoma.—Deteronoma 18:10-13.
Ndlela yo hlawula tifilimi. “A ndzi nge yi hlaleli filimi loko swinavetisi swa yona swi nga basanga.”—Jerrine. *
“A ndzi teki swiringanyeto swa munhu wun’wana handle ka loko ndzi tiyiseka leswaku munhu wa kona u ni mahanyelo lama fanaka ni ya mina.”—Caitlyn.
“Loko ndzi ri karhi ndzi hlalela filimi yo karhi endhawini yo hlalela tifilimi kutani yi kombisa swilo leswi nga basangiki, ndza huma.”—Marina.
“Leswaku ndzi kota ku tiva swo tala malunghana ni leswi nga endzeni ka filimi yin’wana ni yin’wana, ndzi tirhisa Website yin’wana eka Internet leyi vikaka loko filimi ya kona yi kombisa swifaniso swa vuxaka bya rimbewu, madzolonga ni nhlambha.”—Natasha.
Xitsundzuxo: Lavisisa tifilimi leti swi nga talangiki leswaku ti va ti ri ni swilo leswi thyakeke. Masami u ri: “Ndzi tsakela ngopfu tifilimi leti vulavulaka hi minkarhi ya khale, to tanihi leti sekeriweke etibukwini leti nga hundzeriwiki hi nkarhi.
Tivutise,
‘Xana tifilimi leti ndzi ti hlalelaka ti endla leswaku swi ndzi olovela kumbe swi ndzi tikela ku yingisa milawu ya Xikwembu malunghana ni timhaka ta masangu, madzolonga ni vungoma?
TIBUKU
Laha hansi, fungha hi ✔ etlhelo ka muxaka wa tibuku leti u ti rhandzaka.
Ta mintsheketo
Leti nga riki mintsheketo
Ta xikhale
Tin’wana
Xana a wu swi tiva . . . ? Le United States, ku kandziyisiwa tibuku to tlula gidi vhiki ni vhiki.
Bindzu ra vuhungasi a ri lahlekeriwi hi nchumu kambe ra vuyeriwa swinene loko u honisa ripfalo ra wena leri leteriweke hi Bibele ivi u hambeta u hlalela, u hlaya kumbe u yingisela xin’wana ni xin’wana lexi dumeke.
Leswi u faneleke u swi papalata. Ku fana ni tifilimi, tibuku to tala ti kucetela mahanyelo lama lwisanaka ni milawu ya Bibele. Hi xikombiso, tin’wana ti ni swifaniso leswi kombisaka timhaka ta rimbewu kumbe ti vulavula hi vungoma. Kambe Bibele yi ri: “Vumbhisa ni thyaka ra muxaka wun’wana ni wun’wana kumbe makwanga swi nga vuriwi hambi ku ri ku vuriwa exikarhi ka n’wina.” (Vaefesa 5:3) Yi tlhela yi vula leswaku swiendlo swa vungoma i nchumu wo “biha ematihlweni ya Yehovha.”—2 Tihosi 17:17.
Ndlela yo hlawula tibuku. “Loko ndzi ri karhi ndzi lava buku leyinene, ndzi hlaya xifunengeto xa le ndzhaku ndzi tlhela ndzi pfula-pfula matluka ya yona. Loko ndzi vona xo karhi lexi nga basangiki eka yona, ndzi namba ndzi nga yi xavi.”—Marie.
“Loko ndzi ri karhi ndzi kula naswona ndzi sungula ku tiendlela swiboho ndzi wu xiyile nkoka wo yingisa ripfalo ra mina. Loko ndzi vona leswaku buku ya kona a hi yinene, a ndzi namba ndzi tshika ku yi hlaya. A ndzi swi vona leswaku a yi fambisani ni mianakanyo ya Xikwembu.”—Corinne.
Xitsundzuxo: Hlaya tibuku to hambana-hambana. Lara wa malembe ya 17 u ri: “Ndzi xiye leswaku ndzi nga titoloveta ku hlaya tibuku leti tolovelekeke ematshan’weni yo hlaya ta mintsheketo ya manguva lawa. Ndlela leyi marito ma tirhisiweke ha yona, swimunuhatwa swa kona ni ku landzelelana ka swiendlakalo swa kona, swa tsakisa hakunene!”
Tivutise,
‘Xana ndzi tihungasa hi tibuku leti nga ni mikhuva leyi nga amukelekiki eka Xikwembu?’
VUYIMBELERI
Laha hansi, fungha hi ✔ etlhelo ka vuyimbeleri lebyi u byi rhandzaka.
Rhok
Classic
Jazz
R&B
Hip-hop
Byin’wana
Xana a wu swi tiva . . . ? Hi lembe, tikhampani letikulu ta mune leti rhekhodaka vuyimbeleri ti humesa ti albamu ta kwalomu ka 30 000.
Leswi u faneleke u swi papalata. Ku fana ni tifilimi ni tibuku, vuyimbeleri byo tala namuntlha byi thyakile. Marito lama thyakeke ni swifaniso swa kona swi nga ha endla leswaku swi ku tikela ku lawula ku navela ka wena ka rimbewu. (1 Vakorinto 6:18) Leigh wa malembe ya 21 u ri: “Vuyimbeleri byo tala namuntlha byi hlohlotela mahanyelo lama lwisanaka ni milawu ya Bibele naswona swichayachayana swa kona swi endla vanhu cina hi ndlela leyi nga basangiki.”
Ndlela yo hlawula vuyimbeleri. “Ndza tivutisa ‘Loko ndzi ta khomiwa hi tingana loko ndzi fanele ndzi pfumelela Vakreste lava kuleke leswaku va vona kumbe ku yingisela vuyimbeleri lebyi ndzi byi yingiselaka?’ Sweswo swi ndzi pfuna ku hlawula muxaka wa vuyimbeleri lebyi ndzi faneleke ku byi yingisela.”—Leanne.
Xitsundzuxo. Tiyimisele ku ringeta mixaka yo hambana-hambana ya vuyimbeleri. Muntshwa loyi a vuriwaka Roberto u ri: “Tatana u rhandza vuyimbeleri lebyi nga hundzeriwiki hi nkarhi, kutani ndzi kule ndzi ri karhi ndzi byi yingisela. Ku dyondza ha byona ni ku dyondza ku tlanga piyano swi ndzi pfule mahlo.”
Tivutise,
‘Xana vuyimbeleri lebyi ndzi byi yingiselaka byi endla leswaku swi ndzi olovela kumbe swi ndzi tikela ku lawula ku navela ka mina ka rimbewu?’
HLAYA LESWI ENGETELEKEKE HI MHAKA LEYI!
Vona buku leyi nge Swivutiso Leswi Vantshwa Va Swi Vutisaka—Tinhlamulo Leti Tirhaka, Vholumo 2, Tindzima 31 na 32, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
^ ndzim. 3 Xalamuka! a yi bumabumeli kumbe ku sola filimi, buku kumbe risimu ro karhi. Xikongomelo xa xihloko lexi i ku ku pfuna leswaku u hanya hi ku pfumelelana ni ripfalo ra wena leri leteriweke hi Bibele hi ku landza milawu ya Xikwembu.—Pisalema 119:104; Varhoma 12:9.
^ ndzim. 13 Mavito man’wana ma cinciwile exihlokweni lexi.


text: tthinkwavecom, thhinkwavecom, thiinkwavecom, htinkwavecom, tihnkwavecom, 5hinkwavecom, 5thinkwavecom, t5hinkwavecom, 6hinkwavecom, 6thinkwavecom, t6hinkwavecom, yhinkwavecom, ythinkwavecom, tyhinkwavecom, hhinkwavecom, hthinkwavecom, thhinkwavecom, ghinkwavecom, gthinkwavecom, tghinkwavecom, fhinkwavecom, fthinkwavecom, tfhinkwavecom, rhinkwavecom, rthinkwavecom, trhinkwavecom, thunkwavecom, thuinkwavecom, thiunkwavecom, thjnkwavecom, thjinkwavecom, thijnkwavecom, thknkwavecom, thkinkwavecom, thiknkwavecom, thonkwavecom, thoinkwavecom, thionkwavecom, th9nkwavecom, th9inkwavecom, thi9nkwavecom, th8nkwavecom, th8inkwavecom, thi8nkwavecom, tginkwavecom, tghinkwavecom, thginkwavecom, tbinkwavecom, tbhinkwavecom, thbinkwavecom, tninkwavecom, tnhinkwavecom, thninkwavecom, tjinkwavecom, tjhinkwavecom, thjinkwavecom, tuinkwavecom, tuhinkwavecom, thuinkwavecom, tyinkwavecom, tyhinkwavecom, thyinkwavecom, tinkwavecom, thnkwavecom, hinkwavecom, thinkwaveecom, thinkwaveccom, thinkwavecoom, thinkwavecomm, thinkwavceom, thinkwaveocm, thinkwavecmo, thinkwavwcom, thinkwavwecom, thinkwavewcom, thinkwav3com, thinkwav3ecom, thinkwave3com, thinkwav4com, thinkwav4ecom, thinkwave4com, thinkwavrcom, thinkwavrecom, thinkwavercom, thinkwavfcom, thinkwavfecom, thinkwavefcom, thinkwavdcom, thinkwavdecom, thinkwavedcom, thinkwavscom, thinkwavsecom, thinkwavescom, thinkwavecim, thinkwaveciom, thinkwavecoim, thinkwaveckm, thinkwaveckom, thinkwavecokm, thinkwaveclm, thinkwaveclom, thinkwavecolm, thinkwavecpm, thinkwavecpom, thinkwavecopm, thinkwavec0m, thinkwavec0om, thinkwaveco0m, thinkwavec9m, thinkwavec9om, thinkwaveco9m, thinkwavexom, thinkwavexcom, thinkwavecxom, thinkwavedom, thinkwavedcom, thinkwavecdom, thinkwavefom, thinkwavefcom, thinkwavecfom, thinkwavevom, thinkwavevcom, thinkwavecvom, thinkwavecon, thinkwaveconm, thinkwavecomn, thinkwavecoj, thinkwavecojm, thinkwavecomj, thinkwavecok, thinkwavecokm, thinkwavecomk, thinkwaveom, thinkwavecm, thinkwaveco, thinkwavcom


text:
Ntivo-mbangu
Ntivo-mbangu i dyondzo ya mbangu, ku anama, kumanyana, kuhambeta na ku akelana loku nga kona exikarhi ka vanhu na ndhzawu la ha Misaveni, ngopfu-ngopfu swi hlawulekisi ku hlanganisa na ku hangalaka ka swivumbiwa leswi hanyaka laha misaveni, kuhlanganisa vanhu na mbuyelo wa migingiriko ya vona e ka ndhzawu leyi va akeke eka yona. Riviti geography ri tekiwa e ka Xigiriki Yn (ge) kumbe Yaιa (gaia) ("Misava") na Ypaφeιv (graphein) ("mbhonya"). Mbangu-vu ako byi langutisa Ntivo-vuthlarhi hi Misava (leswi nkarhi wu nwana swi vuriwaka Ntivo-vuthllarhi hi ntumbuluko wa misava). Leswi swi nyika vutivi hi, Maxelo na Vuako bya misava. Ntivo-mbangu wa vanhu wu hlanganisa vufuwi, tipolotiki na mindhzavuko hi ku yelana na mbangu naswona byi langutisa Ntivo-vuthlarhi hi mahanyele ya vanhu kumba swi hlawulekisi leswingariki swa vu ako bya misava. Byi hlahluva ndlela leyi vanhu va tolovelaka no tirhisa mbangu/vuako hayona. Vativi-mbangu va thlela va dyondza hi misava kuyelana na Ndzendzeleko wa misava na vuako hinkwabyo na leswi misava yi khumbekake hakona(kufana na Maxelo, Mimoya ya le lwandle na mabhubhutsa).