text:
Ḽavhuraru, 22 March
Vho vha vho pfa mafhungo e vha vhudzwa.—Neh. 8:12.
Vhathu vha Mudzimu vho shumisa tshifhiwa tsha luambo u renda Yehova na u vhudza vhaṅwe nga hae. Zwifhingani zwa zwenezwino, vhathu vha Mudzimu vho shumisa tshenetshi tshifhiwa u ṱalutshedzela Bivhili u itela uri vhathu vhanzhi vha gude nga ha Yehova. Hu na ṱhalutshedzelo nnzhi dza Bivhili, fhedzi dziṅwe dzo ṱalutshedzelwa nga nḓila yo teaho u fhira dziṅwe. U itela u ṱalutshedzela Bivhili nga nḓila yo teaho, Komiti ya Bivhili ya New World Translation yo dzhia phetho ya u tevhela maitele mararu a ndeme: (1) U hulisa dzina ḽa Mudzimu na u ḽi shumisa lunzhi-lunzhi kha Ipfi ḽawe sa zwe ḽa shumiswa kha maṅwalwa a kale. (Mat. 6:9) (2) U ṱalutshedzela ipfi nga ipfi maṅwalwa a kale hune zwa konadzea. Arali zwi sa konadzei, hu ṱalutshedzelwa muhumbulo. (3) U shumisa luambo lune lwa vhalea na u pfesesea.— Neh. 8:8. w15 12/15 2:1, 2
Ḽavhuṋa, 23 March
Arali phalaphala ya lila i si pfale, ndi nnyi ane a ḓo ḓilugiselela u lwa?—1 Vhakor. 14:8.
Muṅwe mubvumo wo vha u tshi amba uri maswole a fanela u thoma u lwa. Edzani u humbula zwe zwa vha zwi tshi nga itea kha mmbi arali mubvumo wa phalaphala wo vha u sa pfali! (1 Vhakor. 14:9) Bivhili i vhambedza mubvumo u pfalaho wa phalaphala na maipfi a pfeseseaho nga hu leluwaho. Arali ra sa ṱalutshedza mafhungo nga nḓila i pfalaho, vhathu vha nga kanganyisea kana vha tenda zwithu zwine zwi si vhe ngoho. Naho ri tshi ṱoḓa u sumbedza zwavhuḓi nḓila ine ra ḓipfa ngayo, ri fanela u ṱhogomela uri zwine ra zwi amba a zwi vhaisi kana u nyadzisa muthu. Mateo ndima ya 5 u swika kha 7 ndi tsumbo yavhuḓi ya nḓila ye Yesu a khetha ngayo maipfi a pfeseseaho nga hu leluwaho. Kha nyambo ye a i ṋekedza, ho ngo lingedza u takadza vhathu nga u shumisa maipfi o serekanaho na a sa ṱoḓei. Nahone ho ngo amba maipfi a vhaisaho vhaṅwe. Yesu o funza zwithu zwa ndeme vhukuma, fhedzi zwe a zwi amba zwo vha zwi tshi pfesesea nga hu leluwaho. Sa tsumbo, Yesu o vha a tshi ṱoḓa u khwaṱhisedza vhafunziwa vhawe uri a vho ngo fanela u vhilaela nga ha zwine vha ḓo zwi ḽa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Nga zwenezwo, o ṱalutshedza uri Yehova u dzula a tshi ṱhogomela zwiṋoni. Ngauralo, o vha vhudzisa uri: “Naa a ni wa ndeme u zwi fhira?” (Mat. 6:26) Nga eneo maipfi o leluwaho, Yesu o vha thusa u pfesesa ngudo ya ndeme na u ḓipfa vho ṱuṱuwedzea. w15 12/15 3:13, 14
Ḽavhuṱanu, 24 March
Bvelani phanḓa ni tshi funana sa vharathu na vhakomana.—Vhaheb. 13:1.
Lufuno lwa vhurathu na vhukomana ndi mini? Ipfi ḽa u thoma ḽa Lugerika ḽe Paulo a ḽi shumisa ḽi amba “u funa wahau.” Lufuno lwa vhurathu na vhukomana ndi vhushaka ho khwaṱhaho vhu re hone vhukati ha miraḓo ya muṱa kana khonani dza tsini. (Yoh. 11:36) A ri sokou ḓiita u nga ri vharathu na vhakomana. Ri tou vha vharathu na vhakomana. (Mat. 23:8) Paulo o ri: “Ni funane sa vharathu na vhakomana zwi tshi bva mbiluni. Kha u hulisa muṅwe ni vhe wa u thoma.” (Vharoma 12:10) Eneo maipfi a sumbedza nḓila ine ra funa ngayo vhahashu. Lwonolwu lufuno lwa vhurathu na vhukomana lu katelaho na lufuno lwo thewaho kha maitele a Vhukriste, lu thusa vhathu vha Mudzimu uri vha vhumbe vhukonani ha tsini na u vha na vhuthihi. Vhakriste vha ngoho, “vharathu na vhakomana” ndi Mukriste muṅwe na muṅwe wa ngoho hu sa londwi shango ḽine a bva khaḽo. (Vharoma 10:12) Yehova o ri gudisa u funana sa vharathu na vhakomana.— 1 Vhathes. 4:9. w16.01 1:5, 6


c: text/html

text:
NHLOKOMHAKA YA XIFUNENGETO
Xana Yesu U Tshame A Hanya?
A A NGA fuwanga naswona vanhu a va nga n’wi teki a ri munhu wa nkoka. Kambe tidyondzo takwe ti khumbe timbilu ta vanhu vo tala swinene. Xivutiso hi leswaku, xana Yesu Kreste u tshame a hanya laha misaveni? A hi tweni leswi vakambisisi va manguva lawa ni va khale va swi vulaka hi mhaka leyi.
Michael Grant, mutivi wa matimu u ri: “Loko hi teka rungula leri nga eka Testamente Leyintshwa ku fana ni ndlela leyi hi ri tekaka ha yona rungula leri nga eka tibuku ta khale, a hi nge kanakani leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni. Ku fana ni leswi hi nga kanakaniki leswaku swifaniso ni vanhu lava ku vulavuriwaka ha vona eka tibuku ta khale na vona va tshame va hanya laha misaveni.”
Rudolf Bultmann, profesa tlhelo mukambisisi wa Testamente Leyintshwa u ri: “Ku kanakana leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni a swi twali. A nga kona munhu loyi a hanyeke kahle loyi a nga alaka mhaka ya leswaku Yesu hi yena musunguri wa [Vakreste] vo sungula ePalestina.”
Will Durant, n’wamatimu, mutsari tlhelo mutivi wa filosofi u ri: “[Vatsari va Tievhangeli] a ku ri vavanuna va nga ri vangani lava tolovelekeke naswona va hanyeke hi nkarhi wun’we. Loko vavanuna lava, a va lo kota ku ti sungulela xitori lexi twalaka xihanya, lexi vulavulaka hi vanhu lava nga ni mahanyelo lamanene swin’we ni vumunhu bya vona. Sweswo a ku ta va ku ri singita lerikulu ku tlula rungula leri tsariweke eka Tievhangeli.”
Albert Einstein, dokodela wa Muyuda loyi a velekiweke eJarimani u ri: “Ndzi Muyuda kambe ndzi tsakisiwa hi wanuna loyi a velekiweke eNazareta.” Loko a vutisiwa leswaku wa kholwa leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni, u te: “Ndza tiyiseka hi mhaka leyi! A nga kona loyi a nga hlayaka Tievhangheli kutani a nga kholwi leswaku Yesu u tshame a hanya. Tievhangheli ti vulavula hi vumunhu byakwe. A wu kona ntsheketo lowu nga vululavulaka hi rungula ro fana ni leri.”
“A nga kona loyi a nga hlayaka Tievhangheli kutani a nga kholwi leswaku Yesu u tshame a hanya.”
—Albert Einstein
LESWI MATIMU MA SWI VULAKA
Vuxokoxoko bya vutomi bya Yesu ni ntirho wakwe wo chumayela swi tsariwe etibukwini ta Bibele leti vuriwaka Tievhangeli, leti thyiweke mavito ya vatsari va tona, ku nga Matewu, Marka, Luka na Yohane. Ku engetela kwalaho, tibuku to tala ta khale leti nga riki ta Vukreste ti vulavula hi yena.
TACITUS
(U hanye kwalomu ka lembe ra 56 ku ya eka 120.) Tacitus u tekiwa tanihi un’wana wa van’wamatimu vo duma va le Rhoma. Buku yakwe leyi nge Annals, yi vulavula hi Vafumi va le Rhoma, lava fumeke ku sukela hi lembe ra vu 14 ku ya eka ra vu 68. (Yesu u fe hi lembe ra vu 33.) Tacitus u tsale leswaku loko ndzilo lowukulu wu ta va wu hlasele eRhoma hi 64 C.E., a ku vuriwa leswaku wu vangiwe hi Mufumi Nero. Tacitus u tlhele a ku “leswaku Nero a tibasisa eka swihehlo sweswo, u hehle Vakreste.” Tacitus u ye emahlweni a ku: “Vito leri nge Vakreste, ri huma eka vito leri nge Kreste ku nga musunguri wa [Vukreste] loyi Pontiyo Pilato a leriseke leswaku a dlayiwa hi nkarhi wa ku fuma ka Tiberiyo.”—Annals, XV, 44.
SUETONIUS
(U hanye kwalomu ka lembe ra 69 ku ya eka 122.) Ebukwini yakwe leyi nge, Lives of the Caesars, n’wamatimu loyi wa Murhoma u tsale hi swiendlakalo leswi endlekeke hi nkarhi wa ku fuma ka tihosi ta Varhoma ta 11 to sungula. Eka xiyenge lexi vulavulaka hi Klawudiyo, u tsale hi hasahasa leyi veke kona exikarhi va Vayuda lava a va tshama eRhoma, leyi a yi vangiwa hikwalaho ko kanetana malunghana na Yesu. (Mintirho 18:2) Suetonius u ri: “Leswi Vayuda a va vanga mpfilumpfilu hikwalaho ka [Kreste] Klawudiyo u va hlongorile eRhoma.” (The Deified Claudius, XXV, 4) Hambileswi Suetonius hi xihoxo a hehla Yesu hi ku vanga hasahasa, a a nga kanakani leswaku Yesu u kona.
PLINY LONTSONGO
(U hanye kwalomu ka lembe ra 61 ku ya eka 113.) Mutsari loyi wa Murhoma tlhelo ndhunankulu ya le Bitiniya (laha namuntlha ku nga Turkey) u tsalele Mufumi wa le Rhoma Trajan malunghana ni ndlela leyi Vakreste va faneleke va khomiwa ha yona exifundzheni xexo. Pliny u vule leswaku u ringete hi matimba ku endla leswaku Vakreste va landzula ripfumelo ra vona ni ku dlaya lava a va sihalala. U ri: “Vanhu lava a va landzelela xikhongelo lexi a xi kongomisiwe eka Swikwembu [swa hava] ni ku swi endlela switlhavelo hi vhinyo ni lava a va khinsamela xifaniso xa wena . . . ni lava va heteleleke va landzula Kreste . . . , ndzi va ntshunxile.”—Pliny—Letters, Book X, XCVI.
FLAVIUS JOSEPHUS
(U hanye kwalomu ka lembe ra 37 ku ya eka 100.) N’wamatimu loyi wa Muyuda tlhelo muprista u vule leswaku Anasi muprista lonkulu wa Muyuda loyi a ri ni nkucetelo lowukulu wa tipolitiki, “u hlengelete vaavanyisi va Sanedri [huvo leyi tlakukeke ya Vayuda] kutani a yisa Yakobo emahlweni ka vona ku nga makwavo wa Yesu loyi a a vuriwa Kreste.”—Jewish Antiquities, XX, 200.
BUKU LEYI NGE TALMUD
Buku leyi, leyi tsariweke hi varhabi va Vayuda ku sukela hi va 300 ku ya eka 600, yi komba leswaku hambi ku ri valala va Yesu va pfumela leswaku u tshame a hanya. Ndzimana yin’wana ya tibuku teto yi vula leswaku “Yeshu [Yesu] wa le Nazareta u dlayiwile hi siku ra Paseka,” ku nga mhaka leyi nga ni vumbhoni lebyi byi yi tiyisekisaka. (Babylonian Talmud, Sanhedrin 43a, Munich Codex; hlaya Yohane 19:14-16.) Ndzimana yin’wanyana yi ri: “Hina a hi na yena n’wana loyi a nga ta famba a ti endla xihlekiso evanhwini ku fana ni Munazareta loyi,” ku nga vito leri hakanyingi Yesu a a vitaniwa ha rona.—Babylonian Talmud, Berakoth 17b, nhlamuselo ya le hansi, Munich Codex; hlaya Luka 18:37.
VUMBHONI LEBYI HUMAKA EBIBELENI
Tibuku ta Tievhangheli ti hi hlamusela vuxokoxoko hinkwabyo bya vutomi bya Yesu ni ntirho wakwe wo chumayela ku katsa ni vuxokoxoko bya vanhu, tindhawu ni mikarhi, ku nga swilo leswi kombisaka ku tshembeka ka matimu. Hi xikombiso, Luka 3:1 na 2, yi hi pfuna ku tiva siku leri Yohane lowo Khuvula loyi a teke emahlweni ka Yesu a sunguleke ntirho wakwe ha rona.
Luka u tsale a ku: “Elembeni ra vu-15 ra ku fuma ka Tiberiyo Khezari, loko Pontiyo Pilato a ri ndhunankulu ya Yudiya, naswona Heroda a ri mufumi wa muganga wa Galeliya, kambe Filipi makwavo a ri mufumi wa muganga wa tiko ra Ituriya na Trakonita, Lisaniya a ri mufumi wa muganga wa Abilene, emasikwini ya muprista lonkulu Anasi ni ya Kayafasi, xitiviso xa Xikwembu xi fike eka Yohane n’wana wa Zakariya emananga.” Vuxokoxoko lebyi byi hi pfuna ku twisisa leswaku “xitiviso xa Xikwembu xi fike eka Yohane” hi lembe ra 29 C.E.
Van’wamatimu va va tiva kahle vanhu lava va nkombo lava Luka a tsaleke ha vona. Kambe vanhu van’wana va tshame va kanakana loko ku ri leswaku Pontiyo Pilato na Lisaniya va tshame va hanya laha misaveni. Kambe ku kanakana koloko a ku tlhaveriwanga hi dyambu. Swi nga siya kwihi, ku tshuburiwe matsalwa lama tsariweke hi voko lawa a ma ri ni mavito ya vafumi lavambirhi. Sweswo swi tiyisekise leswaku rungula leri Luka a ri tsaleke i ra ntiyiso. *
HA YINI MHAKA LEYI YI RI YA NKOKA?
Lexi endlaka swi va swa nkoka ku tiva loko ku ri leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni, hi leswi tidyondzo takwe ti nga ta nkoka swinene. Hi xikombiso, Yesu u dyondzise vanhu ndlela yo hanya vutomi byo tsakisa ni lebyi enerisaka. * Nakambe, u tshembise leswaku ku ta fika nkarhi lowu vanhu va nga ta hanya hi ku rhula, va sirhelelekile ni hi vun’we ehansi ka mfumo lowu vuriwaka “mfumo wa Xikwembu.”—Luka 4:43.
Vito leri nge “mfumo wa Xikwembu” ra fanela hikuva misava leyi yi ta va yi ri ehansi ka vuhosi bya Xikwembu. (Nhlavutelo 11:15) Yesu u tiyisekise mhaka leyi eka xikhongelo xakwe xa xikombiso loko a ku: “Tata wa hina la nge matilweni, . . . Mfumo wa wena a wu te. Ku rhandza ka wena a ku endleke emisaveni.” (Matewu 6:9, 10) I yini leswi Mfumo wa Xiwembu wu nga ta swi endlela vanhu? Anakanya hi swilo leswi landzelaka:
Tinyimpi ti ta hela.
—Pisalema 46:8-11.
Vuhomboloki, makwanga ni vukungundzwana a swi nge he vi kona.
—Pisalema 37:10, 11.
Vanhu lava nga ta va ehansi ka Mfumo wa Xikwembu, a va nge he tirheli swa hava.
—Esaya 65:21, 22.
Misava yi ta humesa mihandzu yo tala swinene ku tlula namuntlha.
—Pisalema 72:16; Esaya 11:9.
Vanhu van’wana va nga ha swi teka ku ri norho switshembiso leswi. Xana a hi norho ku tshembela eka matshalatshala ya vanhu? Xiya: Hambileswi ku hluvukisiweke dyondzo, sayense ni thekinoloji kambe vanhu va timiliyoni namuntlha a va sirhelelekanga naswona a va swi tivi leswi vumundzuku byi va khomeleke swona. Nakambe, siku ni siku hi twa hi ta ku tsana ka ikhonomi, mpfilumpfilu wa swa tipolitiki, nkwetlembetano eka vukhongeri, makwanga ni vukungundzwana. Ntiyiso wa mhaka hi leswaku mfumo wa vanhu wu tsandzekile ku tisa ku rhula!
Ku vula ntiyiso, ku tiva leswaku Yesu u tshame a hanya laha misaveni swa hi khumba. * Vakorinto va Vumbirhi 1:19, 20 yi ri: “Ku nga khathariseki leswaku switshembiso swa Xikwembu swi tarise ku yini, swi ve Ina [ha Kreste].”
^ ndzim. 23 Ku kumiwe tsalwa leri tsariweke hi voko leri nga ni vito ra “mufumi wa muganga” loyi a vuriwaka Lisaniya. (Luka 3:1) A a fuma eAbilene hi nkarhi lowu Luka a tsaleke ha yena.
^ ndzim. 25 Xikombiso lexinene xa tidyondzo ta Yesu xi kumeka eka Matewu tindzima 5 ku ya eka 7, leti hakanyingi ti vuriwaka Dyondzo ya le Ntshaveni.
^ ndzim. 32 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana na Yesu ni tidyondzo takwe, nghena eka www.jw.org/ts ivi u lava ehansi ka nhlokomhaka leyi nge TIDYONDZO TA BIBELE > TINHLAMULO TA SWIVUTISO SWA BIBELE.
DYONDZA SWO TALA
Hi Nga Tiyiseka Njhani Leswaku Leswi Nga eBibeleni I Ntiyiso?
Loko Bibele yi tsariwe hi Xikwembu, yi fanele yi hambana ni tibuku hinkwato leti tshameke ti tsariwa.
Ku pfuxiwa Ka Yesu
—Xana Ku Endlekile Hakunene?
I yini lexi endlaka leswaku marungula ya Tievhangeli ta malunghana na Yesu ti va ta ntiyiso?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Timhangu Ta Ntumbuluko—Ha Yini Ti Tele Swonghasi?
TIMHANGU ti vonaka ti tele emahungwini. Vanhu vo tala ku tlula enkarhini lowu hundzeke va weriwa hi timhangu to hambana-hambana. Ndzawulo yo Endla Vulavisisi bya Timhangu eBelgium, yi vula leswaku hi 2010 ntsena a ku ri ni timhangu ta 373 naswona vanhu va kwalomu ka 296 000 va file hikwalaho ka tona.
Nhlayo ya timhangu leti vikiweke yi tlakuke hi ndlela leyi xiyekaka eka makume ya malembe lama nga hundza. Hi xikombiso, exikarhi ka 1975 na 1999, ku vikiwe timhangu ta kwalomu ka 300 lembe ni lembe. Hambiswiritano, exikarhi ka 2000 na 2010 avhareji a yi lava ku endla 400 hi lembe. Kumbexana na wena u un’wana wa lava va tivutisaka leswaku, ‘Ha yini ku ri ni timhangu to tala sweswi?’
Hambileswi minkarhi yo tala vanhu va vulaka leswaku timhangu to tano “ti vangiwa hi Xikwembu,” hakunene mhaka leyi a hi ntiyiso. Xikwembu a hi xona xi vangaka makhombo lama welaka vanhu vo tala namuntlha. Nilokoswiritano, Bibele yi profete leswaku a ku ta va ni timhangu enkarhini wa hina. Hi xikombiso, eka Matewu 24:7, 8, hi hlaya marito ya Yesu lama nge: “Ku ta va ni ku kayivela ka swakudya ni ku tsekatseka ka misava ku suka endhawini yin’wana ku ya eka yin’wanyana. Swilo leswi hinkwaswo i ku sungula ka switlhavi swa maxangu.” Ha yini Yesu a profete hi swiendlakalo leswi naswona swi vula yini eka hina?
Yesu N’wana wa Xikwembu a a hlamula xivutiso lexi a vutisiweke xona, lexi nge: “Xi ta va xihi xikombiso . . . xa makumu ya mafambiselo ya swilo?” (Matewu 24:3) U vulavule hi swilo swo hambana-hambana leswi a swi ta endleka, ku katsa ni makhombo lama boxiweke laha henhla. Kutani u ye emahlweni a vula mhaka leyi ya nkoka: “Loko mi vona swilo leswi swi humelela, tivani leswaku mfumo wa Xikwembu wu kusuhi.” (Luka 21:31) Hikokwalaho, timhangu leti ta ntumbuluko, i ta nkoka swinene eka hina. Ti kombetela eka nkarhi wa ku cinca lokukulu lowu nga kwala nyongeni.
Vanhu Lava Hoxaka Xandla Eka Timhangu
Nilokoswiritano, vanhu vo tala va ha tivutisa leswaku, Loko Xikwembu ku nga ri xona lexi vangaka timhangu leti, xana ti vangiwa hi mani kumbe hi yini? Hi nga twisisa nhlamulo ntsena loko hi xiya ntiyiso wa nkoka lowu boxiweke eBibeleni lowu nge: “Misava hinkwayo yi le hansi ka matimba ya lowo homboloka.” (1 Yohane 5:19) Ndzimana leyi yi paluxa leswaku a hi Xikwembu lexi vangaka swiyimo leswi tshikilelaka emisaveni, kambe minkarhi yo tala, i nala wa xona, “lowo homboloka”—loyi eBibeleni a hlamuseriwaka tanihi “Diyavulosi.”—Nhlavutelo 12:9, 12.
Hi ku kongomisiwa hi moya wakwe wa vutianakanyi, nala loyi wa Xikwembu u languta vanhu tanihi lava nga pfuniki nchumu. Tanihi leswi misava hinkwayo yi nga ehansi kakwe, u hlohlotele moya lowu fanaka eka vanhu. Hakunene, Bibele yi kombetela eka leswi loko yi profeta leswaku “emasikwini yo hetelela,” vanhu va ta va “lava tirhandzaka, varhandzi va mali, lava titivaka, lava titlakusaka.” (2 Timotiya 3:1, 2) Hikokwalaho, a swi hlamarisi leswaku Diyavulosi u vumbe fambiselo ra misava leri yaka ri andza loko vanhu va hanya hi ndlela yoleyo ni hi tindlela tin’wana. U khutaza moya wa vutianakanyi ni makwanga leswi hakanyingi swi vekaka vutomi bya vanhu ekhombyeni.
Xana makwanga lama nga kona namuntlha ma vanga timhangu hi ndlela yihi? Loko Nhlangano wa Matiko wu vika hi timhangu ta misava wu ri: “Vaaki va tala ku tshama etindhawini leti nga ni timhangu to tanihi tindhambhi. Ku engetela kwalaho, ku tsemeleriwa ka makhwati ni laha ku nga ni ndzhope swi onha matimba ya mbango ku tiyisela makhombo. Ku andza ka swilo leswi hinkwaswo i nxungeto wa ku cinca ka maxelo ya misava ni ku engeteleka ka mati elwandle hikwalaho ka ku andza ka mahiselo ya misava . . . lama vangiwaka hi mintirho ya vanhu.” Hambileswi yo tala ya “mintirho leyi ya vanhu” ku vuriwaka leswaku yi endleriwa ku hluvukisa ikhonomi, entiyisweni i ntirho wa vutianakanyi ni moya wa makwanga lowu hangalakaka ni misava.
Xisweswo, valavisisi vo tala sweswi va xiya leswaku madzolonga lama endliwaka hi vanhu ma endle leswaku timhangu leti nga eku humeleleni ti andza. Entiyisweni, vanhu va le ku seketeleni ka fambiselo leri Diyavulosi a ri tirhisaka leswaku a engetela timhangu leti xanisaka vanhu.
Kutani, hi swi vonile leswaku timhangu to tala ti vangiwa hi vusopfa bya mintirho leyi endliwaka hi vanhu. Timhangu tin’wana a ti ta va ti nga onhanga ngopfu loko a ti lo humelela etindhawini tin’wana. Eswiphen’wini swo tala swa misava, vuyelo bya timhangu ta ntumbuluko byi nyanyisiwe swinene hikwalaho ka swiendlo swa vanhu vo biha kumbe hileswi vanhu vo tala va bohekeke ku tshama etindhawini leti nga ni timhangu hikwalaho ka ku pfumala swa le mandleni, kumbe ku hambana hi swa timali leswi nga xiphemu xa misava ya namuntlha. I ntiyiso leswaku vanhu van’wana va xanisiwa hi timhangu, ku nga ri hikwalaho ka xihoxo xa munhu wo karhi kumbe ku honisa, kambe hikwalaho ka leswi ‘nkarhi ni xiendlakalo lexi nga languteriwangiki swi va welaka hinkwavo.’—Eklesiasta 9:11.
Ku nga khathariseki xivangelo xa kona, loko u humeleriwe hi mhangu ya ntumbuluko, xana u nga langutana njhani na yona? Sweswi hi ta languta eka leswi nga endliwaka loko timhangu ti humelela.


text:
Latest update August 10th, 2016 8:30 PM
Mar 20, 2015 Matimu News Uncategorized Comments Off on Bongane Sibisi i Mutsari wa Tibuku tlhelo N’wamabindzu
Bongane Sibisi i Mutsari wa Tibuku tlhelo N’wamabindzu
HI SHADDY MAVASA
Bongane Sibisi i xivulavuri xa nhlonhlotelo, n’wamabindzu tlhelo mutsari wa tibuku. Veri mutwa va tlhavula laha wu nga tlhava kona kasi mhaka va sungula laha yi sunguleke kona. Bongane Sibisi u ndzhawute rivala hi lembe ra 1986-09-24 edorobeni ra Pitori. U kurisiwe hi mutswari un’we loyi a nga tirhi laha a va tshama eIvory Park, eTembisa endhawini yo tshama swi nga ri enawini (informal settlement).
U sungurile tidyondzo ta kwe exikolweni xa le hansi xa Ebomini laha a nga pasa kona ntangha ntlhanu ya kwe, endzhaku ko pasa ntangha ntlhanu ya kwe u yise tidyondzo ta kwe emahlweni exikolweni xa le henhla xa Umqhele Comprehensive laha a nga pasa kona ntangha ya khume ya kwe hi lembe ra 2004. Endzhaku ko pasa ntangha khume ya kwe u sungule ku tirha tani hi Griller eka Spur Restaurant laha a nga hlayisa macheleni ku yisa tidyondzo ta kwe emahlweni.
Endzhaku ko hlupheka nkarhi wo leha na ku hlayisa mapeni u swi kotile ku yisa emahlweni tidyondzo ta kwe laha a nga kuma Diploma ya Customer Management, endzhaku ka sweswo a nga yimangi ku dyondza, u endle tidyondzo leti landzelaka: 1. Business Management. 2. Entrepreneurship. 3. Master Trainer. 4. Assessor. 5. Information Technology, eka nkarhi wa sweswi u endla tidyondzo ta Civil Engineering. U tirhe malembe manharhu tani hi Academic Lecturer, a tlhela a tirha nakambe malembe manharhu tani hi Marketing Manager. Bongane Sibisi u tiviwa swinene hi migingiriko ya kwe eka ndhawu leyi a tshamaka kona yo hluvukisa vantshwa laha a nga thumba nyiko ya kwe yo vulavula leyi a nga yi tirhisa ku cinca vutomi bya vanhu hi ku angarhela.
U sungule minhlangano ya ntsevu leyi nga ri ki ya mfumo (Non-Profit Organizations) leyi nga langutana na swa vutshila, ku sivela ku tirhisa swidzidziharisi, ku xanisiwa ka vana na va manana. Bongane Sibisi i xirho xa phalamende ya vantshwa ya tiko ku suka hi lembe ra 2014 laha a nga ta va eka xitulu lexi ku fika lembe ra 2016. Hi tlhelo i mufambisinkulu (Executive Director) wa Lustre Academy (section 21 school specializing with maths and science) a tlhela a va mufambisinkulu (Managing Director) ya Gigs Group Holdings, khamphani leyi endlaka leswi landzelaka: 1. Business Development. 2. Team Building. 3. Motivation. 4. Events Management. 5. Electricity. 6. Civil Construction. 7. Building. Hi un’wana wa va sunguli va Midrand-Tembisa TV (MTTV) u pfumela leswaku xin’wana na xin’wana xa koteka ntsena loko kuri na mianakanyo yo hiseka. Ku nyika xikombiso xa ntiyiso eka mavonelo ya kwe ya swilo u vile xiphemu xa (Riding bicycle) laha va nga famba ku tlula1600 km ku suka edorobeni ra Johannesburg ku ya fika edorobeni ra Cape Town laha vanhu vo tala a va vula leswaku leswi swi nge koteki.
U pfumela hi matimba eka leswaku lava va nga na miehleketo ya leswaku a swi koteki va nga yimi endleni ya lava va nga ku endleni, lama hi man’wana ya marito ya matimba yo huma eka Nkulukumba Sibisi loyi a ha ku hetaka ku tsala buku ya kwe leyi nga thyiwa THE POWER OF MIND leyi nga ta huma hi nkarhi lowu nga hetiku mbilu. Buku leyi nga kongomisiwa eka munhu loyi a lavaka ku antswisa vutomi bya kwe! leyi nga na tindzimani leti landzelaka: The Power of Positive Thinking. Chapter 2: Master little Things. Chapter 3: Chasing Your Dream. Chapter 4: The Impact of Focus. Chapter 5: Goal Setting. Chapter 6: Persevering Mind. Chapter 7: The Broken Guitar of an Artist. Chapter 8: Opportunistic Rejection. Chapter 9: The Power of Attraction. Chapter 10: Conquer Your Fear. Buku leyi yi nga ta tlhontlha miehleketo ya munhu yi tlhela yi hlohlotela leswaku munhu a ehleketa ku tlurisa. Hi miehleketo ya hina leyinene hi nga fikelela xin’wana na xin’wana swi nga ri na mhaka leswaku hi huma eka swiyimo swa njhani. A hi nge swi koti ku hlawula swiyimo leswi hi humaka eka swona kambe hi nga hlawula ku ehleketa leswaku hi lulamisa lomu hi humaka kona.
Jul 26, 2015 Comments Off on Xikwembu xi ta endla
Aug 29, 2014 Comments Off on Ronald Nkuna i mutlangi wa mintlangu ya ka Thelevixini
Aug 11, 2014 Comments Off on Mbuyelo wa mintlangu ya PSL
Sep 11, 2013 Comments Off on Ndhuma wa ka Baloyi a hi tsongolela ta le Burundi
Jan 12, 2015 Comments Off on Matimu News 2015
Aug 29, 2014 Comments Off on Ronald Nkuna i mutlangi wa mintlangu ya ka Thelevixini
Aug 27, 2014 Comments Off on Vantshwa vo tala va ya exilungwini ku ya lava madyelo ya rihlaza
Aug 26, 2014 Comments Off on Nkatanga Risenga
Aug 10, 2016 Comments Off on Vuhlanganisi bya Matimu News
Aug 09, 2016 Comments Off on Address by President Jacob Zuma, during the 60th anniversary of the National Women’s Day Celebrations
Aug 07, 2016 Comments Off on Pfumela
Jul 21, 2016 Comments Off on Ndzi khome tinsiva


text:
U lava mpfuneto hi swa timali ku ya dyondza ethexiyari? Apulayela mali yo lombisa yo dyondza hi yona ya NSFAS kumbe basari eka tiByuro ta Mpfuneto wa swa Timali ethexiyari ya wena.
NSFAS i xikimi xa mali yo lombisa kumbe basari lexi kumaka mali ku suka eka Ndzawulo ya Dyondzo ya le Henhla na Vulawuri ku nyika lava va pfumalaka mali ku hakelela tidyondzo ta vona/ kumbe lava tsandzekaka ku kuma mali etibangi, mali yo lombisa yo dyondza hi yona kumbe tibasari.
Tekela enhlokweni:
- Xikombelo xa mali yo lombisa yo dyondza xi fanele ku endliwa exikolweni laha u tsakelaka ku ya dyondza kona, ku nga ri eka NSFAS.
- Timali to lombisa ti ta nyikiwa loko mali yi ri kona
- Timali to lombisa a ti tiyisisiwangi
Ku kuma swo tala hi ku apulayela mpfuneto wa swa timali ku suka eka Xikimi xa Rixaka xa Mpfuneto hi swa Timali eka Swichudeni (NSFAS) kumbe u nga tihlanganisa na NSFAS eka 021 763 3232.


text:
TSHIPIḒA 2
Vho Xelelwa Nga Ndugelo Ya U Tshila Paradisoni
Muruṅwa wa ḽishandukwa o ṱuṱuwedza munna na musadzi vha u thoma, Adamu na Eva uri vha landule vhuvhusahoṱhe ha Mudzimu. Nga zwenezwo, tshivhi na lufu zwa dzhena shangoni
NGA phanḓa ha uri a vhumbe vhathu, Mudzimu o vhumba zwivhumbiwa zwinzhi zwa muya zwi sa vhonali—vharuṅwa. Ngei Edeni, muruṅwa wa ḽishandukwa, ane a pfi Sathane Diabolo, nga vhufhura o linga Eva uri a ḽe muri we wa dzivhiswa nga Mudzimu.
A tshi shumisa ṋowa uri a ambe nae, Sathane o amba uri Mudzimu o vha a tshi khou dzivhisa musadzi na munna wawe tshiṅwe tshithu tshi tamisaho. Onoyo muruṅwa o vhudza Eva na munna wawe uri vha nga si fe arali vha ḽa muri wo dzivhiswaho. Sathane o vha a tshi khou pomoka Mudzimu uri o zwifhela vhana Vhawe. Sathane o ita uri u sa thetshelesa Mudzimu zwi vhonale zwi zwithu zwavhuḓi zwine zwa ḓo vha ṋea nḓivho na mbofholowo. Fhedzi zwenezwi zwo vha zwi mazwifhi—zwi re zwone ndi uri o vha e mazwifhi a u thoma e a vhuya a ambiwa kha ḽifhasi. Khani khulwane ye ya vha i hone yo vha i tshi katela vhuvhusahoṱhe ha Mudzimu, kana vhuvhusi vhuhulwane—arali Mudzimu o vha o tea u vhusa nahone a tshi vhusa nga nḓila yavhuḓi a tshi itela vhathu vhawe.
Eva o tenda mazwifhi a Sathane. O mbo ḓi tama wonoyo mutshelo, nahone a u ḽa. Nga murahu a u ṋea munna wawe, na ene a ḽa. Nga zwenezwo vho mbo ḓi vha vhaitazwivhi. Yeneyo nyito yo vha i tshi sumbedza vhushandukwa. Nga u khetha u sa thetshelesa mulayo wa Mudzimu nga khole, Adamu na Eva vho landula vhuvhusi ha Musiki we a vha ṋea tshiṅwe na tshiṅwe, u katela na vhutshilo ho fhelelaho.
Mbeu “i ḓo U pwasha ṱhóho, iwe wa ḓo i luma tshirethe.”—Genesi 3:15
Mudzimu o mbo ḓi haṱula eneo mashandukwa. O dzula o amba nga ha Mbeu yo fulufhedziswaho, kana Muvhofhololi, ane a ḓo fhelisa Sathane. Mudzimu ho ngo fhelisa Adamu na Eva nga u ṱavhanya, nga yeneyo nḓila o vha a tshi sumbedza u pfela vhuṱungu vhana vhavho vha sa athu bebiwaho. Vhenevho vhana vho vha vha tshi ḓo vha na fulufhelo nga ṅwambo wa uri Muthu we Mudzimu a vha a tshi ḓo mu ruma kha ḽifhasi u ḓo fhelisa mvelelo dzi vhavhaho dze dza vha hone nga vhushandukwa ha ngei Edeni. Nḓila ine yeneyi ndivho ya Mudzimu ya malugana na Mutshidzi ane a khou ḓa ya ḓo ḓadzea ngayo—na uri onoyo Muthu ndi nnyi—yo vha i tshi ḓo dzumbululwa nga zwiṱuku nga zwiṱuku musi hu tshi khou ṅwalwa Bivhili.
Mudzimu o pandela Adamu na Eva Paradisoni. Vho vha vha tshi fanela u shuma vhukuma u itela uri vha ḓiṱhogomele nga u lima nnḓa ha tsimu ya Edeni. Eva o mbo ḓi vhifha muvhilini nahone a beba Kaini, ane a vha ṅwana wa u thoma wa Adamu na Eva. Vhenevho vhavhingani vho mbo ḓi vha na vhaṅwe vharwa na vhananyana, u katela na Abele na Sethe, ane a vha makhulukuku wa Noaxe.
—Enea mafhungo a wanala kha Genesi dzindima 3 na 5; Ndzumbululo 12:9.
Gudani Zwo Engedzeaho
MAFHUNGO MAḒIFHA A BVAHO HA MUDZIMU!
Ndi Ifhio Ndivho Ya Mudzimu Nga Ḽifhasi?
Bivhili i ṱalutshedza zwo itaho uri Mudzimu a sika ḽifhasi, tshifhinga tshine tshengelo ya ḓo fhela ngatsho na vhumatshelo ha ḽifhasi na vhane vha tshila khaḽo.


text:
VANTSHWA VA VUTISA
Xana Swilo Swi Lo Tumbuluxiwa Kumbe Swi Lo Tiendlekela?—Xiyenge 4: Xana Ndzi Nga Ku Hlamusela Njhani Ku Pfumela Ka Mina Eka Ku Tumbuluxiwa Ka Swilo?
U pfumela eka ku tumbuluxiwa ka swilo kambe wa chava ku swi vula exikolweni. Kumbexana tibuku leti u ti tirhisaka ti seketela mhaka ya ku tiendlekela ka swilo naswona u chava leswaku u nga hlekuriwa hi vadyondzisi ni vadyondzikuloni. U nga vulavula njhani handle ko chava hi ku pfumela ka wena eka ntumbuluko?
U nga swi kota!
U nga ha ehleketa: ‘A ndzi na ntokoto wo tala lowu nga ndzi pfunaka ku hlamusela sayense ni ku kaneta ku tiendlekela ka swilo.’ Hileswi Danielle a titwisa xiswona nkarhi wun’wana. U tlhele a ku: “A ndzi nga swi lavi ku lwisana ni vadyondzisi va mina swin’we ni vadyondzikuloni.” Diana na yena u yime na mhaka leyi, a ku: “A a ndzi pfilunganyekile loko va ndzi kaneta hi ku tirhisa marito ya van’wasayense.”
Hambiswiritano, xikongomelo xa wena a hi ku hlula loko u kanetana ni vanhu. Lexi tsakisaka hileswaku a swi lavi u tiva ngopfu sayense leswaku u kota ku hlamusela leswaku ha yini u teka ku tumbuluxiwa ka swilo ku ri nhlamuselo ya kahle.
Xitsundzuxo: Tirhisa nhlamuselo yo olova leyi kumekaka eBibeleni eka Vaheveru 3:4: “Ina, yindlu yin’wana ni yin’wana yi akiwa hi munhu, kambe loyi a akeke swilo hinkwaswo i Xikwembu.”
Nhwanyana un’wana la vuriwaka Carol u hlamusele tsalwa ra Vaheveru 3:4 hi ndlela leyi: “Ehleketa u ri karhi u famba ekhwatini. A ku na vumbhoni bya leswaku ku tshama vanhu endhawini yoleyo. U languta ehansi kutani u vona ximhandzana xo basisa meno ha xona. A wu ta hetelela u ku yini? Vanhu vo tala va nga ha ku, ‘A ku ri ni munhu un’wana laha.’ Loko xilo lexitsongo xo fana ni ximhandzana xo basisa meno xi kombisa leswaku xi endliwe hi munhu wo tlhariha, vuako hinkwabyo ni swilo hinkwaswo leswi nga eka byona swi kombisa leswaku swi lo tumbuluxiwa!”
Loko munhu a ku: “Loko mhaka ya ku tumbuluxiwa ka swilo ku ri ntiyiso, kutani i mani loyi a vumbeke Muvumbi?”
U nga ha ku: “Hambileswi hi nga twisisiki swilo hinkwaswo hi Muvumbi a swi vuli leswaku a nga kona. Hi xikombiso, swi nga endleka u nga tivi matimu ya munhu loyi a endleke selfoni ya wena kambe wa tshemba leswaku yi endliwe hi munhu, a hi swona? [Yimela nhlamulo.] Ku ni swo tala leswi hi nga swi tivaka hi Muvumbi. Loko u lava ku tiva swo tala, ndzi nga tsakela ku ku hlamusela leswi ndzi swi dyondzeke hi yena.”
Lungheka
Bibele yi vula leswaku u fanele u ‘lunghekela ku tihlamulela emahlweni ka mani na mani la lavaka ku tiva hi ta ntshembo lowu u nga na wona, kambe u swi endla hi moya wo rhula ni xichavo lexi enteke.’ (1 Petro 3:15) Kutani, xiya swilo swimbirhi—leswi u swi vulaka ni ndlela leyi u swi vulaka ha yona.
Leswi u swi vulaka. Ndlela leyi u rhandzaka Xikwembu ha yona i ya nkoka naswona yi nga ku pfuna leswaku u vulavula hi xona. Kambe ku byela van’wana hi ndlela leyi u xi rhandzaka ha yona a swi enelanga ku va khorwisa leswaku xi tumbuluxe swilo hinkwaswo. Swi nga va kahle ku tirhisa swikombiso leswi nga eka ntumbuluko ku kombisa leswaku swilo swi lo tumbuluxiwa.
Ndlela leyi u swi vulaka ha yona. Titshembe kambe u nga vi loyi u delelaka kumbe ku tiendla onge u tiva ngopfu. Vanhu va nga ha amukela vonelo ra wena ntsena loko u xixima leswi va swi pfumelaka ni mfanelo ya vona yo tiendlela swiboho.
“Ndzi tshemba leswaku i swa nkoka ku va loyi u nga deleliki kumbe u va mativa hinkwaswo. Swi nga va kahle ku vulavula hi ndlela ya xichavo.”—Elaine.
Switirhisiwa leswi nga ku pfunaka ku hlamusela leswi u swi pfumelaka
Nhwanyana la vuriwaka Alicia u ri: “Loko hi nga lunghekanga, hi ta tshama hi miyerile leswaku hi nga khomisiwi tingana.” Hilaha Alicia a vulaka hakona, ku lunghiselela swi endla leswaku u humelela. Jenna u ri: “Ndzi titwa ndzi ntshunxekile ku vulavula hi ku tumbuluxiwa ka swilo loko ndzi ri ni xikombiso lexi olovaka lexi ndzi nga xi tirhisaka ku seketela leswi ndzi swi pfumelaka.”
U nga swi kuma kwihi swikombiso swo tano? Vantshwa vo tala va humelerile hi ku tirhisa minkandziyiso leyi landzelaka:
The Origin of Life
—Five Questions Worth Asking
The Wonders of Creation Reveal God’s Glory (vhidiyo)
Nxaxamelo wa “Xana Yi Lo Endliwa?” eka magazini wa Xalamuka! (Thayipa rungula [ku katsa ni mintshaho] “xana yi lo endliwa” ebokisini ro secha eka Watchtower LAYIBURARI YA LE KA WEB SITE.)
Tirhisa Watchtower LAYIBURARI YA LE KA WEB SITE ku endla ndzavisiso lowu engetelekeke.
U nga tlhela u pfuneka loko u endla ndzavisiso eka swihloko leswi swa ha ku hundzaka swa nxaxamelo wa “Xana Swilo Swi Lo Tumbuluxiwa Kumbe Swi Lo Tiendlekela?”
Xiyenge 2: Ha Yini U Fanele U Tiva Hi Ku Tiendlekela Ka Swilo?
Xiyenge 3: Ha Yini U Fanele U Tshemba Leswaku Swilo Swi Lo Tumbuluxiwa?
Xitsundzuxo: Hlawula swikombiso leswi wena swi ku khorwisaka. Swi ta ku olovela leswaku u swi tsundzuka naswona u ta swi kota ku swi hlamusela u nga chavi. Ringeta ku tirhisa tindlela leti nga ta ku pfuna ku hlamusela leswi u swi pfumelaka.
DYONDZA SWO TALA
XALAMUKA!
“Ndza Khorwiseka Leswaku Swilo Leswi Hanyaka Swi Vumbiwe Hi Xikwembu”
Hlaya leswaku ha yini n’wasayense un’wana a cince langutelo rakwe hi Bibele, hundzuluko ni ndlela leyi swivumbiwa leswi hanyaka swi veke kona ha yona.


text:
Lembe ra Xitsonga, hi ntiyiso, ri sungula hi nguva ya ku hluka ka minsinya ku nga n’wheti ya Ndzhati; kambe, sweswi, se hi tirhisa lembe ra Valungu.
1 – NDZHATI – September/Setembro
Rito NDZHATI ri vula ntila. N’wheti leyi yi vuriwa Ndzhati hi mhaka ku hi yona yi endlaka Ndzhati wa ku tsema nguva ya xixika, ku pfulela nguva ya ximumu. Handle ka mimoya, se ku sungula ku duma na ku hatima, timpfula ti sungula ku na. Hi ku ya hi Xitsonga, lembe ri sungula hi Ndzhati.
2 – NHLANGULA – October/Outubro
Rito NHLANGULA ri vula nsinya wa Nhlangula (Euclea Divinorum Hiern) lowu tswalaka mihandzu ya Vuhlangula/Tihlangula, eka n’wheti leyi, mihandzu yaleyo yi tele ngopfu.
3 – HUKURI – November/Novembro
Rito HUKURI ri pfela ka “Huku rii!” Hi leswo, tihuku ti va na ti tele. Ti veka no tlhora hi nhlayo ya le henhla.
4 – N’WENDZAMHALA – December/Dezembro
Rito N’WENDZAMHALA ri vula nguva ya ku endza ka timhala. Hi lero, timhala ti va na ti tele enhoveni. Hi yona nguva yo hlakulela timbewu le masin’wini, i nguva yo vengelela nyama yi omisiwa.
5 – SUNGUTI – January/Janeiro
Rito SUNGUTI, ri pfela eka riendli “Ku Sungula”. Loko hi swi xiya khwatsi, mhaka yo n’wheti leyi yi thyiwe Sunguti, ya tikomba ku ku tirhisiwe ku sungula ka lembe hi ku ya hi lembe ra Valungu. Lembe ra Xitsonga, hi ntiyiso ri sungula hi nguva ya ku hluka ka minsinya. Hi Xitsonga xidzi, n’wheti leyi i Vuhimbini; ri pfela ka ntalo wa mihandzu ya Himbi.
6 – NYENYANYANA – February/Fevereiro
Rito NYENYANYANA ri pfela eka Riviti “Nyenyana leyintsongo”, hikokwalaho ka ku, eka n’wheti leyi, ku tele ngopfu tinyenyana letintsongo; ngopfu letiya ta Ndzeyani.
7 – NYENYANKULU – March/Março
Rito NYENYANYANA ri pfela eka “Nyenyana leyikulu”, hi lero, tinyenyana se ta hahisa.
8 – DZIVAMISOKO – April/Abril
Hi n’wheti leyi, Misoko na Tichocho ta mavele se ta dziva, ku nga ku vupfa. I nguva ya swifaki, na nguva ya ku hangalaka ka Ndzeyani.
9 – MUDYAXIHI – May/Maio
Rito MUDYAXIHI ri pfela eka xivulwa lexi; “Mu dya xihi?” Tani hi ku, swakudya swi va swi tele ngopfu emasin’wini na le nhoveni – Minhlata, mintsumbula, n’wahuva, swifaki, xikombe, makwembe na swin’wani na swin’wani swi va swi tele ngopfu.
10 – KHOTAVUXIKA – June/Junho
Rito KHOTAVUXIKA ri pfela eka xivula lexi; “Khota vuxika”, ku khota i ku nantswa kumbe ku ringa, ngopfu eka swakudya. Ku khota vuxika swi vula ku sungula ka nguva ya XIXIKA.
11 – MAWUWANI – July/Julho
Rito MAWUWANI, i rito leri vulaka moya wo hunga kantsongo, kambe na wu titimela.
12 – MHAWURI – August/Agosto
Rito MHAWURI ri vula moya lowu hungaka hi rivilo na matimba, wu tlakusa na ritshuri, kambe a wu fiki ka xidzedze. Mhawuri hi wona moya wo wisa matluka ma minsinya, hi wona wu hangalasaka na timbewu ta nhova.
Happy New Year n’whe Vatsonga, hi tshemba lembe ra 2017 ri mi khomeli leswinene.
Image source: vecteezy.com


text:
Afrika-Dzonga
Riphabliki ya Afrika Dzonga (leyi tiviwaka na mavito-ximfumo manwana) i tiko leri e Dzongeni ra tiko-nkulu ra Afrika. Ribuwa ra Afrika Dzonga ri fikela kwalomu ka 2798 km[1][2] hi kuleha naswona ri hambanisa malwandle ya Atlantic na Indian Ocean.[3] Kuya e nwalungu wa Afrika Dzonga kuni Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mozambhiki na Swaziland, kasi Mfumo wa Lesotho i tiko leri ti yimeleka leri rhendzeriweke hi Afrika Dzonga.[4]
Vanhu va ake e Afrika Dzonga ku ringana kwalomu ka malembe ya Dzana ra magidi yamalembe (100,000).[5] Hambiswiritano, ku thumbhiwa ka ntila wa le lwandle lowu hundzaka hi le Kapa, Nkomponi ya Madachi na le vuxeni bya Indiya ma akile xitichi xo wisa endzhawini leyi nga hetelela yi vitiwa Kapa (Cape Town) hi lembe ra 1652.[6] Kapa rivile e hansi ka vukolonyi bya manghezi hi lembe ra 1806. Vu vutla-tiko by matiko ya yuropa byi sungule ku ndlandlamuka kwalomu ka malembe ya 1820 loko Mabunu (lava akuri Madachi, Majarimani na Mafurhwa) na manghezi Vavutli va 1820 va koxa tiko ra le nwalungu na le vuxa-dyambu by tiko. Minkwetlembetano e xikarhi ka vaakatiko vosungula, maXhosa na maZulu, na va vutla-tiko va yuropa hi loko yi sungula. Hambiswiritano ku thumbhiwa, ka Dayimani endzhaku nsuku hiswona leswi sunguleke Nyimpi ya mabunu na manghezi laha va lweleke ku lawula mfuwo wa swi celwa swa tiko ra Afrika Dzonga. Hambileswi mabunu ma hluriweke, Afrika Dzonga yi kumile vutiyimeri byo ringanisela e hansi ka Britaniya hi lembe ra 1910. Mafambisele ya mfumo lawa ama ala manghezi, ma tiyisise vonele ra ku ti yimela loku heleleke loku fikeleriweke hi lembe ra 1961 loko Afrika Dzonga yi endliwa Rhiphabliki. Ntlawa lowu rhangeleke wa National Party wu yimise nawu wo yisa emahlweni ku hlawula hi rixaka lowu sunguriweke hi ma Dachi (lowu tiviweke hi ra apartheid), e henhla ka nkaneto lowu veke kona endzeni na le handle ka tiko. Hilembe ra 1990 phresidenti ya nkarhi wolowo F.W. de Klerk yi sungule ku herisa nawu lowu, naswona hi lembe ra 1994 nhlawulo wo sungula wa xi Demokrasi wu endliwile e Afrika Dzonga. Nhlawulo wolowo wu nyikile Nelson Mandela na ntlawa lowu fumaka, African National Congress matimba yo fuma.
Afrika Dzonga yi tiveka hi ku hambana-hambana ka tinxaka, tindzimi ta khume-nwe ta ximfumo leti tivekaka na Nawu-nkulu wa tiko.[3] Xinghezi xi vulavuriwa ngopfu e Afrika Dzonga eka timhaka ta ximfumo na mabinzu, hambiswiri tano i ririmi ra vunthlanu leri vulavuriwaka e mindyangwini.[3] Afrika Dzonga ri ni ku hambana-hambana ka tinxaka, laha kungani miganga yo tala Basa, Makula, na Makhaladi e Afrika hinkwayo. Hambi leswi kwalomu ka 79.6% wa xithsungu xa vanhu e Afrika Dzonga kunga vanhu va ntima, Exikarhi ka lembe ra 2007, nstengo wa xitshungu xa Afrika Dzonga a wuri kwalomu ka 47.9 wa timilliyoni.
Matimu[Lulamisa | edit source]
hina matsonga -machangani hi tsakile ngopfu loko hi nghena laha ka internet hi kuma leswaku, ririmi ra hina na rona ri kona laha. futhi ku tirha na valungu man ,man,man, harhedzi.marha leswi ti group ta kona ti tirhisaka xiswona, a swi twisiseki
Namina Nitsake ngopfu ku kuma ririmi ramina laha ka internet. natinyungubyisa hikuva mustonga wa xiviri
Swikombo swa le handle[Lulamisa | edit source]
Mintsaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "South African Maritime Safety Authority". South African Maritime Safety Authority. Retrieved 2008-06-16.
- ↑ "World Factbook - Coastline". CIA. Retrieved 2008-06-16.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 "South Africa Fast Facts". SouthAfrica.info. April 2007. Retrieved 2008-06-14.
- ↑ "Encyclopædia Britannica Online". Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ "A Short History of South Africa". SouthAfrica.info. Retrieved 2008-06-14.
- ↑ "African History Timeline". West Chester University of Pennsylvania.


text:
loading
Language Xitsonga Book
poetry poems
Leyi i buku ya switlhokovetselo swa makumenharhuntlhanu leswi tsariweke hi Xitsonga. Mikongomelo ya swona yi katsa vumbhisa, vukhongeri, rifu na tipolotiki ta malembe lawa ya rhangeleke 1994 na malembe lawa ya landzeleke 1994. Ku leha ka switlhokovetselo leswi ka hambana-hambana.A collection of thirty-five poems, including themes on immorality, religion, death and politics of the pre- and post- 1994 era.
This Is The Printed Hardcopy Book, It Is Not Digitised In Any Way.
ISBN : 9780796015761


text:
TSHIPIḒA 22
Vhaapostola Vha Huwelela Nga Tshivhindi
Tshivhidzo tsha Vhukriste tsha engedzea nga u ṱavhanya hu sa londwi u tovholwa
NGA murahu ha maḓuvha a fumi Yesu o no gonya ṱaḓulu, vhafunziwa vhawe vha ṱoḓaho u vha 120 vho mbo ḓi kuvhangana nḓuni ngei Yerusalema nga tshifhinga tsha Vhuṱambo ha Vhayuda ha Pentekoste ya 33 C.E. Nga khathihi fhedzi, ha pfala ḓumbu ḽa maanḓa ḽi tshi vhudzula ḽa ḓadza henefho fhethu. Nga lwa vhuṱolo vhafunziwa vha thoma u amba nga ndimi dzine vha sa dzi ḓivhe. Ndi mini tshe tsha vha tshi tshi nga ṱalutshedza zwenezwi zwiitea zwi songo ḓoweleaho? Mudzimu o vha o ṋea vhafunziwa muya mukhethwa.
Nnḓa ho vha hu na magogo nga ṅwambo wa uri vhaeni vho vha vho ḓa vha tshi bva mashangoni manzhi u itela honovhu vhuṱambo. Vho vha vho mangala u pfa vhafunziwa vha Yesu vha tshi khou amba ndimi dzavho nga nḓila yavhuḓi! Musi a tshi ṱalutshedza zwe zwa itea, Petro o mbo ḓi redza vhuporofita ha muporofita Yoele uri Mudzimu u ḓo “shulula” muya wawe, une wa ḓo vha ṋea zwifhiwa zwa u ita vhuṱolo. (Yoele 2:28, 29) Honovhu vhuṱanzi ha muya mukhethwa ho zwi sumbedza zwavhuḓi uri ho itea tshanduko ya ndeme: Mudzimu ha tsha takalela Vhaisiraele, fhedzi u vho takalela tshivhidzo tshiswa vha Vhukriste. Vhane vha ṱoḓa u shumela Mudzimu zwino nga nḓila i ṱanganedzeaho vha fanela u vha vhatevheli vha Kristo.
Nga tshenetsho tshifhinga, u tovholwa ha ḓiṋea maanḓa, nahone maswina a isa vhafunziwa khothoni. Fhedzi vhusikuni honoho, muruṅwa wa Yehova a vula miṋango ya khothoni nahone a vhudza vhafunziwa uri vha bvele phanḓa vha tshi huwelela. Vha bvela phanḓa vha tshi huwelela u swika nga matsheloni. Vha dzhena thembeleni nahone vha thoma u funza mafhungo maḓifha nga ha Yesu. Vhahanedzi vha vhurereli vho vha vho sinyuwa nahone vha vha vhudza uri vha litshe u huwelela. Vha sa ofhi vhaapostola vha fhindula vha ri: “Kha vhathu na Mudzimu, a pfeswaho nga a vhe Mudzimu.”—Mishumo 5:28, 29.
U tovholwa ha bvela phanḓa. Muṅwe Muyuda a pomoka mufunziwa Stefano uri o semana nahone vha mu kanḓa nga matombo u swikela a tshi fa. Muṅwe muṱhannga—ane a pfi Saulo wa Tariso—o vha o sedza musi a tshi vhulahwa. Nga zwenezwo o mbo ḓi ya Damaseko u itela u fara muṅwe na muṅwe ane a vha mutevheli wa Kristo. Musi Saulo a tshi khou tshimbila nḓilani, o mbo ḓi penyelwa nga tshedza tshi bvaho ṱaḓulu nahone a pfa ipfi ḽi tshi ri: “Saulo, Saulo, U ntovholela’ni?” A si tsha kona u vhona nga ṅwambo wa tshedza, Saulo a vhudzisa a ri: “U nnyi?” Ipfi ḽa fhindula ḽa ri: “Ndi nṋe Yesu.”—Mishumo 9:3-5.
Nga murahu ha maḓuvha mararu, Yesu o mbo ḓi ruma mufunziwa Anania u itela u fhodza Saulo uri a dovhe a vhone. Saulo o mbo ḓi lovhedzwa nahone a thoma u huwelela nga tshivhindi nga ha Yesu. Saulo o mbo ḓi thoma u ḓivhiwa sa muapostola Paulo nahone a vha muraḓo u fhiseaho wa tshivhidzo tsha Vhukriste.
Vhafunziwa vha Yesu vho vha vha tshi khou ḓivhadza mafhungo maḓifha a Muvhuso wa Mudzimu kha Vhayuda na Vhasamaria fhedzi. Muruṅwa o mbo ḓi ḓa kha Koronelio, mulangammbi wa Muroma ane a ofha Mudzimu, a mu vhudza uri a ye u vhidza muapostola Petro. A tshi fhelekedzwa nga vhaṅwe, Petro o mbo ḓi huwelela kha Koronelio na vha muṱa wawe. Musi Petro a tshi khou amba, vhatendi vha Vhannḓa vho mbo ḓi dzhenwa nga muya mukhethwa, nahone muapostola a laedza uri vha lovhedzwe dzinani ḽa Yesu. Nḓila i yaho vhutshiloni vhu sa fheli yo vha yo vuletshela vhathu vha tshaka dzoṱhe. Tshivhidzo tsho vha tsho ḓilugisela u huwelela mafhungo maḓifha fhethu hoṱhe.
—Enea mafhungo a wanala kha Mishumo 1:1–11:21.


text:
Ngu yahi mahungu a manene aya matako ngu ka Txizimu?
Ngu yahi mahungu a manene aya matako ngu ka Txizimu? Ngu ku txani hi nga ma tumelako? Dibroxura diya di xamula siwotiso soneso.
U nga mahisa ku txani ti to u wuyelwa ngu dibroxura diya
Dibroxura diya di na kuvhuna ti to u tsakela kugonda ngu ku kongoma ka dipswi da Txizimu, Bhiblia. Wona ti to u nga manisa ku txani mibhalo mu ka Bhiblia yako.
Nji txani mahungu a manene?
Lera ti to nji txani mahungu a manene aya matako ngu ka Txizimu, ni ti to ngu txani i di a txikuluveta, ni ku nji txani atxi u fanelako ku txi maha.
I Mani Txizimu?
Ina Txizimu txi ni ditina ni ku ina txa khatala ngu ngathu?
Ina mahungu a manene mata ngu ka Txizimu ngu ditshuri?
Hi nga tsaniseka ngu nzila yihi ti to didungula di di ku ka Bhiblia i di tshuri?
I mani Jesu Kristu?
Ngu ku txani Jesu a di fite, nji txani mterulo, nji txani atxi a mahako konkuwa.
Ngu txihi txikongomelo txa Txizimu ngu mafu?
Bhiblia yi txhamusela ti to ngu ku txani Txizimu txi di vangile mafu ni ku ku xaniseka ku na guma ditshiku, ni ku mbimo yi yi tako yi ñote txani ka va va hanyako ha mafuni.
Ngu yihi themba yi yi ku ho ngu gu va kufa?
Ku maheka txani loko hi txi fa? Ina hi nga sikota kuwona ni kudhunda ava va nga fa?
Nji txani Mfumo wa Txizimu?
I mani awu I ku Mfumeli wa Mfumo wa Txizimu ni ku nji txani atxi Mfumo wu no txi hetisisa?
Ngu ku txani Txizimu txi txi tumelela wubihi ni ku xaniseka?
Dhiyabhulosi a khatisile ku txani, ni ku ngu ku txani Txizimu txi di mtumelete ti to e simama e va ho? Ina hi na hoka magwito ka ku xaniseka?
Ina Mwaya wa Wena wu nga si Kotisa ku Txani ku va ni Litsako?
Jehovha, Txizimu txi txi nga tsaka, a lava timwaya ti ti nga tsaka. Mana sialakamyiso si si thumako sa mu ka Bhiblia sa vavamna, vavasikati, vaveleki ni vanana.
U nga Wu Zivisa Ku txani Wukhozeli wa Ditshuri?
Ina wu ho wukhongeli wa wumwewo basi wa Ditshuri? Alakanyisisa ngu sikombiso sa mtxhanu so tumbula wukhongeli wa ditshuri.
Matshina a Milayo Ya DiBhibhele Ma Nga Hi Vhuna Ngu Nzila Yihi?
Jesu a txhamusete ti to ngu ku txani hi txi lava mkongomiso, ni ku ngu yahi matshina mambidi a milayo ya Bhiblia aya i ku ya lisima ngutu.
U Nga Tshuketisa Ku Txani Ka Txizimu?
Mana ti to ina Txizimu txa engisa mikombelo yotshe, ni ti to hi nga wu mahisa ku txani mkombelo, ni ku nji txani tximwane atxi hi nga txi mahako ti to hi tshuketa ka Txizimu
Ngu Yahi Mahungu a Manene Madingano ni Wukhongeli?
Ina ku na hoka mbimo ayi vathu votshe va no tshangana ka wukhozeli wa wumwewo va txi khozela Txizimu txa tximwetxo txa ditshuri?
Ngu ku txani Txizimu txi di ni sengeletano?
Bhiblia yi hi gela ti to ngu ku txani ku di lulamisetwe Makristu a ditshuri ni ku ma lulamisetwe ngu nzila yihi.
Ngu ku txani u di fanete kusimama?
Wuzivi wako ngu Jehovha ni Dipswi dakwe wu nga va vhunisa ku txani vamwane? Ngu wuhi wuxaka ni Txizimu awu u nga tidilako ngu wona?


text:
8 Luhuhi 2008
Mufumakadzi Tshipikara tsha Buthano ḽa Lushaka;
Mudzulatshidulo wa Khoro ya Lushaka ya Mavunḓu;
Muthusa Tshipikara wa Buthano ḽa Lushaka na Muthusamudzulatshidulo wa NCOP;
Muthusamuphuresidennde wa Riphabuḽiki;
Vharangaphanḓa vha huliseaho vha madzangano ashu a zwa poḽitiki na Miraḓo i huliseaho ya Phaḽamennde;
Dziminista na Vhathusaminista;
Vho-Jacob Zuma, Muthusamuphuresidennde wa Kale wa Riphabuḽiki vhane vha dovha vha vha Muphuresidennde wa African National Congress;
Muḓivhalea Muhaṱuli Muhulwane na miraḓo ya zwa Vhulamukanyi;
Ṱhoho dza Tshumelo dzashu dza Tshumelo dza Tsireledzo;
Mulanguli wa Bannga ya Vhukati;
Vhalangavunḓu vha Ṱhonifheaho na Zwipikara zwa Mavunḓu ashu;
Mudzulatshidulo wa SALGA, vhoṋeḓorobo na vharangaphanḓa vha mivhusoyapo;
Mudzulatshidulo wa nnḓu ya Lushaka ya mahosi na mahosi ashu a ṱhonifheaho;
Ṱhoho dza madzangano a muvhuso a tikedzaho dimokhirasi;
Vhalanguli-Dzhenerala na vhaṅwe vharangaphanḓa vha tshumelo ya tshitshavha;
Vhahulisei, Dziambasada na Dzikhomishinari dza Nṱha;
Vhaeni vha ṱhonifheaho, khonani na vhashumisani;
Vhathu vha Afrika Tshipembe:
Kha vha ntendele kha ḽino Dzulo ḽa Phaḽamennde ya vhuraru kha mulaedza wa ṅwaha wa tshiimo tsha lushaka lwashu, u tamela mashudu Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde Ṅwaha Muswa wa dakalo.
Ndi a fulufhela uri ṅwaha wa 2008 u ḓo vha muṅwe wa miṅwaha ya nṱhesa kha dimokhirasi yashu, musi ri tshi shumisana u bveledza ndivho dza vhathu vhashu na u fhaṱa vhutshilo ha khwine ha vhoṱhe. Ndi amba idzwi ngauri, nga migaganyo yashu, a zwi anzi uri lushaka lu itelwe khuwelelo uri lu ṱangane u swikelela ndivho dzalwo. Hedzwi ndi zwe ḓivhadzwakale ya ri hwesa zwone.
Ndi khou amba ṋamusi, Mufumakadzi Tshipikara, phanḓa ha mme anga Vho-Epainette Mbeki, Vho-MaMofokeng, vhe vha ḓa fhano u ḓisa mulaedza u bvaho kha vhathu vha vhupo ha mahayani, Transkei, he vha dzula hone miṅwaha minzhi. Vha ri vhathu vha mahayani vha ṱoḓa u ḓivha uri riṋe vhane ra ḓi vhidza vharangaphanḓa vhavho ri tshe ro ḓiimisela naa kha muano washu wa uri matshelo hu ḓo vha khwine u fhira ṋamusi. Mme anga vha khou ḓo fara miṅwaha ya 92 maḓuvhani a malo a ḓaho. Zwine vha zwi lavhelela sa mpho ya ḓuvha ḽavho ḽa mabebo ndi ngoho. Ndi a vha livhuwa u ḓidina havho uri vha ḓe vha vhe na riṋe nahone ndi a fulufhela uri a ri nga vha shonisi.
Ndi tama u dzhia tshino tshifhinga u fhululedza Muphuresidennde Vho-Nelson Mandela, muṅwe wa vhatumbuli vha dimokhirasi yashu, vhane vha ḓo pembelela miṅwaha ya 90 nga 18 Fulwana ṋaṅwaha.
Ri dovha ra ṱanganedza Vho-Arthur Margeman, vho imelaho vhahali vha katelaho Vho-Nelson Mandela, vhe vha rangaphanḓa fulo ḽa Alexandra bus boycott miṅwahani ya fuṱhanu yo fhiraho. Ri dovha ra pfa ro hudzwa nga u vha hone ṋamusi ha Mufumakadzi Vho-JannTurner, ṅwana wa Vho-Rick Turner vhe vha vhulahwa nga vhavhulahi vha apartheid miṅwaha ya 30 yo fhiraho.
Ri dovha ra pfa ro hulisea nga u vha hone ha Vho-Dinilesizwe Sobukwe, murwa wa muhali muḓivhalea na murangaphanḓa Vho-Robert Sobukwe, vhe na vhone vha lovha miṅwahani ya 30 yo fhiraho, nga murahu ha thambudzo ya miṅwaha minzhi ye ya katela u bvalelwa dzhele, u shakuliswa na dziṅwe thambulo dzo fhambananaho. Ri dovha ra fhululedza Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde na vhaeni vhashu vhane vhanzhi vhavho vha vha vhatumbuli vha United Democratic Front ye ya tumbulwa miṅwahani ya 25 yo fhiraho.
Vhahulisei vhaḓivhalea vhoṱhe vho bulwaho, vhane vha vha tsumbo ya ḓivhadzwakale na fulufhelo, vha ri humbudza uri washu mushumo ndi une wa vha kha mbambe ya mvusuludzo tshifhinga tshoṱhe u itela uri ndivho yashu ya vhutshilo ha khwine ha vhoṱhe i bvelele. Vha dovha vha imela vhuhali ha vhathu vhashu, vha dovha vha ri itela khaedu riṋe roṱhe uri shume nga nḓila dzine dzi sa shandukele kana u shonisa ndavhelelo dza vhathu vhashu.
Ri tsini na u thoma ṅwaha wa muvhalelano wa u fhedzisela wa phaḽamennde ya vhuraru ya dimokhirasi na muvhuso. Nga murahu ri ḓo fara Khetho dza vhuṋa. Muvhuso wo sedzulusa lwendo lwe ra lu tshimbila siani ḽa u ita zwe ra laedzwa nga vhathu nga 2004.
Ndi a takala u amba uri ro ita zwinzhi zwe ra fulufhedzisa u zwi ita nga 2004. Fhedzi hu kha ḓi vha na zwinzhi zwi teaho u itwa.
Muvhuso wa dzhia tsheo ya u sedzana na zwa zwine zwa tea u sedzeswa sa idzwo ri tshi khou khunyeledza tshifhinga tsha uno muvhuso. Zwa Ndeme zwine zwa ḓo sedzeswa zwi ḓo thusa nga nḓila yo khetheaho kha u ṱavhanyisa mvelaphanḓa zwi tshi ḓa kha tswikelelo ya ndivho dze vhathu vha ri laedza uri ri dzi swikelele.
Tshitakadzaho ndi uri uno Mulaedza wa Lushaka wo nṋea tshikhala tsha u vhiga kha Phaḽamennde na Lushaka kha Zwa Ndeme zwa 24, zwine Vhahulisei Vhaḓivhalea vha nga zwi wana kha website ya Muvhuso vhege i ḓaho.
U sedziwa ha Zwa Ndeme zwi amba uri khethekanyo dzoṱhe tharu dza muvhuso, dzine dza vha muvhuso wa lushaka, ya mavunḓu na mivhusoyapo, dzi khou ḓikumedza uri dzi ḓo shumisa tshifhinga tshiṱuku tsho salaho u zwinga dza khwaṱha kha u swikelela ndivho yashu ya ndeme ya vhutshilo ha khwine kha vhoṱhe.
Sisiteme yoṱhe ya kuvhusele i khou ḓikumedza uri kha tshifhinga tshi ḓaho i ḓo zwinga dza khwaṱha kha ndivho yashu – Zwi sa fani na zwa nga Misi! Ri tshi ri Zwi sa fani na zwa nga Misi a ri ambi uri huna tshanduko kha phoḽisi dzashu. Ri amba tshanduko malugana na luvhilo, vhukoni na kushumele siani ḽa kuitele kwa phoḽisi na mbekanyamushumo u itela u khwinifhadza vhutshilo ha vhathu nga u ṱavhanya.
Ro dzhia maga o teaho u vhona uri Muvhalelano wa Ṅwaha une Minista wa Gwama vha ḓo ṋekana ngawo kha uno ṅwedzi u avha masheleni o teaho u itela uri ndivho dza Zwa Ndeme dzi swikelwe. Khethekanyo dza nṱha dza Zwa Ndeme ndi dzi tevhelaho:
- u ṱavhanyiswa ha nyaluwo ya ikonomi yashu na mvelaphanḓa;
- u ṱavhanyiswa ha u fhaṱwa ha tshomedzo dzi ṱoḓeaho kha u swikelela ndivho dzashu dza ikonomi na dza tshitshavha;
- u khwinifhadzwa ha vhukoni ha u dzhenelela hashu kha Ikonomi ya Vhuvhili, na phungudzo ya tsiku;
- u khwinifhadzwa ha mbekanyamushumo dzashu dzi sedzanaho na pfunzo na vhugudisi
- u ṱavhanyisa luvhilo lwashu kha tswikelelo ya ndivho ya mutakalo wa vhoṱhe;
- u vusuludza sisiteme ya zwa vhulamukanyi u itela nndwa i lwisaho vhutshinyi;
- u khwaṱhisa kushumele kwa muvhuso u itela uri u kone u shumana na ndivho dza mvelaphanḓa; na
- u khwinisa kushumele kwashu kha zwi kwamaho vhushaka ha zwa ḽifhasi, nga maanḓa ho sedzwa Afrika na vhushaka ha mashango a ḽifhasi aTshipembe.
Tshiimo tsha zwino tshi ri kombetshedza uri ri ṱuṱuwedze na u kuvhanganya vhathu vhashu uri ri shumisane kha u ita zwithu zwoṱhe zwi teaho u itwa, nahone ri tshi khou pfesesa uri vhumatshelo hashu vhu zwanḓani zwashu roṱhe!
Musi ri tshi shumisana shangoni ḽoṱhe, zwine ra tea i zwi ḓivha na zwine ra tea u vha zwone ndi uri – a Zwi Fani na zwa nga Misi!
Musi ndi tshi ṅwala uyu Mulaedza, muṅwe washu o amba uri shango ḽashu ḽo tingwa nga mimuya mihulu ine ya ita uri zwi konḓe u ḓivha uri shango ḽashu ḽi ḓo vha ḽi ngafhi matshelo.
U ombedzela zwine zwa vha muhumbuloni wawe, o dzinginya uri ndi tea u humbula maipfi a ḓivheaho e Vho-Charles Dickens vha vula ngao tswinga kha bugu yavho ya nganea i vhidzwaho A Tale of Two Cities. Kha vha ri ndi topole maipfi ayo, e a nngwanela one kha A Tale of Two Cities:
“Ho vha hu zwifhinga zwavhuḓi, hu zwifhinga zwi konḓaho, hu tshifhinga tsha vhuṱali, hu tshifhinga tsha vhutsilu, tshifhinga tsha u tenda, tshifhinga tsha u sa tenda, ho vha hu khalaṅwaha ya Tshedza, hu khalaṅwaha ya Swiswi, ho vha hu luṱavula lwa fulufhelo, hu vhuria ha u fulufhuwa, ro vha ri na tshiṅwe na tshiṅwe, ri sina tshithu, roṱhe ro vha ro livha ṱaḓulu, roṱhe ro fara ḽiṅwe buḓo – nga u pfufhifhadza, tshifhinga itsho tsho vha tshi tshi fana na tsha zwino he vhaṅwe vha vharangaphanḓa vha itaho phosho vha ombedzela uri tshi ṱanganedzwe hu sa sedzwi uri ndi tsha vhudi kana ndi tsho vhifhaho naa, kha u vhambedzwa ha maimo a nṱhesa fhedzi.”
Vha ḓo ḓivhudzisa uri na nṋe ndi a tenda naa uri ro dzhena kha tshifhinga tsha nḓaḓo, tshine muṅwe na muṅwe washo a ḓo xela, a sa ḓivhi uri a kande ngafhi, a sa koni u ima zwavhuḓi, o tshuwela ḽa matshelo!
Phindulo yanga ndi ine is a timatime, Hai! U fana na Muvhuso washu, ndi a tenda uri mitheo ye ya ranga phanḓa shango ḽashu miṅwahani ya 14 yo fhiraho i kha ḓi vha hone. I isa phanḓa na u ri khwaṱhisa uri ri kandele phanḓa nahone ro sedza ndivho yashu ya vhutshilo ha khwine kha vhoṱhe. Ndi ngadzwo ro tea u ana hafhu uri a ro ngo pambuwa kha nḓila yashu ya u fhaṱa lushaka lu kundaho.
Fhedzi, u fana na Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde, ndi a zwi ḓivha uri vhunzhi ha vhathu vhashu vha vhilaedzwa nga nḓaḓo ya uri shango ḽashu ḽi ḓo vha ḽi ngafhi matshelo.
Vha vhilahedzwa nga tshiimo tsha shishi tshine ra ḓi wana ri khatsho nga ṅwambo wa u khaulwa ha muḓagasi hu iteaho hu songo lavhelelwa.
Vha vhilahedzwa nga zwine zwa khou itea kha ikonomi yashu, nga maanḓa u gonya ha nyingambadelo, mitengo ya zwiḽiwa na mapfura, zwine zwa engedza thambulo ya vhashayaho. Vhaṅwe vha vhilahedzwa nga khonadzeo ya zwine zwa nga itea kha ikonomi yashu nga ṅwambo wa mutsiko une wa vha kha ikonomi ya United States.
Vha a vhilahela uri ri na vhukoni ha u tsireledza pfanelo dzashu dza dimokhirasi na Ndayotewa ya dimokhirasi, zwithu zwe zwa vha hone nge ha vha na u ḓiimisela huhulu. Mbilahelo idzi dzi dovha dza engedzwa nga zwi fanaho na u farwa ha Khomishinari wa Lushaka wa Mapholisa, u fhahehwa mushumoni ha Mulanguli wa Lushaka wa Vhutshutshisi ha Tshitshavha, mitshuwo ine ya vha hone kha mishushedzo i itelwaho vhuḓilangi ha tshumelo dza zwa vhulamukanyi na mulayo, na pomokwa hu itwaho malungana na tshumiso mmbi ya muvhuso u itela zwa poḽitiki.
Vha a vhilahela uri shango ḽashu ḽi nga dzhiwa nga mahwarahwara a fanaho na aḽa e a fhisa zwidimela Tshwane ṅwedzi wo fhiraho.
Naho vha tshi ṱhonifha pfanelo dza ḽihoro ḽivhusi dza u dzhia tsheo dzaḽo, vha a vhilahela uri ḽi tea u isa phanḓa na u shela mulenzhe sa ḽinwe ḽa vhafhaṱi vhahulu vha Afrika Tshipembe ḽi bvelaho phanḓa ḽa dimokhirasi nahone ḽi sa khethululi nga muvhala na nga mbeu.
Ri ḓo vha ri tshi khou ḓifhura nga murunzi wa ningo arali ra sa dzhiela izwi zwithu nṱha kana ra zwi thudzela thungo sa vhuambamba ha vhathu vhane vha dzulela u vhona pfudzungule hune ha vha na mulalo. Khaedu khulwane ndi u shumana na idzi mbilahelo nga nḓila ine ya rumela mulaedza wo khwaṱhaho kha vhathu vhoṱhe vha shango ḽashu na miḽioni dza vhathu Afrika na ḽifhasini ḽoṱhe uri a rongo pambuwa kha buḓo ḽashu ḽa u fhaṱa Afrika Tshipembe ḽe ḽa nea vhathu vhashu na vha maṅwe mashango fulufhelo.
Kha vha ri ndi ambe ndi sa timatimi uri tshino tshifhinga tshi ri kombetshedza uri ri farane ri vhumbe ṅanda nthihi na uri ri zwinge dzi khaṱhe kha u shumana na khaedu dzashu na u vhona uri ndivho yashu ye ya ri khwaṱhisa kha gundo ḽashu ḽa u fhaṱa Afrika Tshipembe ḽo bulwaho nga Ndayotewa, ndi ndivho ine ya tshila uya nga hu sa fheli.
Tshiimo tsha shishi tsha malugana na u khaulwa ha muḓagasi tshi ḓisa khaedu tsha dovha tsha bvula tshikhala kha lushaka lwoṱhe uri lu humbule uri ndi zwifhio zwine zwa tea u itwa u vhona uri hu vha na nyanḓano na vhuthihi vhune ha ḓo isa shango ḽashu kha buḓo ḽo teaho. Hedzwi zwi tea u ri humbudza roṱhe uri ri kha tshifhinga tsha khaedu, fhezi khaedu idzo dzi a tandululea. Hu dovha ha vha tshifhinga tsha zwikhala sa idzwo hu tshifhinga tsha khaedu!
Ndi tama u dzhia tshino tshifhinga u livhuwa na u ṱanganedza zwo ambiwaho nga Chief Executive ya Anglo Ameriocan, Vho Cynthia Carroll musi vha tshi amba na Mining Indaba fhano Cape Town nga Ḽavhuvhili ḽa 5 Luhuhi.
Vhahulisei Miraḓo ya phaḽamennde vha a zwi ḓivha uri vho amba uri: “A thi dzhii thaidzo dza nḓisedzo ya muḓagasi sa vhufhelo ha ḽifhasi. Nahone Afrika Tshipembe a ḽi ḽoṱhe: Huna mutsiko kha nḓisedzo zwi tshi ḓa kha thandela dza khuliso mashangoni a Chile na Brazil.
“Ndi ngoho uri thaidzo dzine dza vha hone ndi khulwane; u dzi tandulula zwi ḓo ṱoḓa vhuṱali, nga maanḓa kha tshumiso na mbulungo ya muḓagasi, na mveledzisophanḓa ya zwiṅwe zwiko zwa nḓisedzo ya fulufulu. Fhedzi arali ra shumisana u fhaṱa vhushaka ho khwaṱhaho u itela thandululo ya iyi thaidzo, ri ḓo bvelela – nahone ri si na mavhadzi...Hetshi a si tshone tshifhinga tsha u sumbana nga minwe, ndi tshifhinga tsha tshumisano na u waniwa ha thandululo.”
Zwi dovha za vha zwa ndeme u dzhia tshino tshifhinga u rumela mulaedza u bvaho kha Muvhuso na Eskom wa u humbela vhathu vha ḽino shango pfarelo kha tshiimo tsha shishi tsha lushaka tsho vhangwaho nga u khaulwa ha muḓagasi hu sa fheli. Ndi tama u dovha nda livhuwa vhadzulapo vhoṱhe kha u konḓelela havho kha tshino tshifhinga tsha thaidzo.
Kha vhege mbili dzo fhiraho Minista wa Minirala na Fulufulu na Minista wa Mabindu a Tshitshavha vho ṱalutshedza vhuvha ha tshiimo tsha shishi tshine ra vha khatsho na uri ndi zwifhio zwine muṅwe na muṅwe washu a tea u zwi ita u vhuyedzedza tshiimo ngonani. Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde vho vha na tshikhala tsha u sedzana na itshi tshiimo vhege yo fhiraho.
Tshivhalo tsha vha ṱoḓaho muḓagasi miṅwahani mivhili yo fhiraho tsho fhedza tsho anda u fhira maanḓa ane a vha hone. Hedzwi zwi ita uri sisiteme yoṱhe i vhe nga fhasi ha mutsiko wo kalulaho nahone i kwamee nga zwiṅwe na zwiṅwe zwine zwa khakhisa u vha hone ha fmuḓagasi. Ri tea u vhona uri a hu vhi na u khaulwa ha muḓagasi ho songo vhekanywaho, nahone nḓila nthihi fhedzi ya u ita idzwi ndi u fhungudza tshumiso ya muḓagasi uri ri kone u u vhulunga.
Mushumo wa Muvhuso ndi u ranga phanḓa na u ṱanganya shango kha fulo ḽa tshumiso kwayo ya muḓagasi u itela thandululo ya ino khaedu. Ri tea u dovha ra dzhia tshino tshifhinga u vhona uri mahaya ashu na ikonomi zwi shumisa muḓagasi nga nḓila kwayo.
Huna zwine vhathu, miṱa na mabindu vha nga zwi ita. Zwidodombedzwa zwi khou phaḓaladzwa nga Muhasho wa Minirala na Fulufulu nahone ri ṱanganedza midzinginyo miṅwe na miṅwe ine vha nga i ita.
Muvhuso u ḓo thoma na fulo u itela u vhona uri hu fungwa mavhone nga nḓila kwayo, u vhiliswa ha maḓi nga tshumiso ya maanḓa a ḓuvha na ndangulo ya dzigidza miṱani, hu tshi katelwa na zwitandadi zwa dzinnḓu kha nnḓu ntswa dzi fhaṱwaho. Ri khou huwelela miṱa yoṱhe ine ya nga kona u vhulunga muḓagasi uri ri thome hu saathu u fhela tshifhinga.
Ho bviswa ndaela ya uri zwifhaṱo zwoṱhe zwa muvhuso zwi fhungudze kushumisele kwazwo kwa muḓagasi, nahone vha songo shavha u ambulula na u shonisa vhane vha sa tevhele ndaela iyi.
Zwidodombedzwa zwa mbulungo ya muḓagasi nga nnḓa ha khombetshedzo na zwa khombe-khombe kha Mbekanyamushumo ya Mbulungo ya muḓagasi zwo ṋekedzwa nga Dziminista nahone zwi ḓo ṱanḓavhudzwa na u sedzuluswa musi hu tshi ambedzanwa na vhoṱhe vhane vha vha na dzangalelo na mukovhe. U bva afho zwi ḓo phaḓaladzwa.
Eskom i khou shuma zwi ngomu u vhona uri hu thoṅwa thandela dza u i thusa dza mveledziso ya muḓagasi nga vhaṅwe vha konaho nga u ṱavhanya. Ri khou dzhia maga a u khwaṱhisa vhukoni ha Eskom siani ḽa u londolwa ha zwishumiswa zwa mveledziso ya muḓagasi. Ri na zwigwada zwa shishi zwi shumanaho na khaedu ya vhuḓi ha malasha na nḓisedzo ya malasha nga migodi ya malasha, nahone ri khou shuma u vhona uri ri ṱavhanyisa u tendelwa ha u fhaṱwa ha thandela dza mveledziso ya muḓagasi nga gese. Hedzwi zwoṱhe, musi zwi tshi ṱanganywa na maga a u vhulunga muḓagasi, zwi ḓo khwinifhadza tshiimo.
Mbekanyamushumo khulwane dza Eskom dza u fhaṱa thandela ntswa dza mveledziso ya muḓagasi, nḓisedzo na phaḓaladzo dzi ḓo iswa phanḓa; nahone dziṅwe thandela dzi ḓo ṱavhanyiswa. Ndi tama u dzhia tshino tshifhinga u livhuwa sekhithara ya phuraivete kha vhuḓiimiseli hayo ha u thusa nga hune ya nga kona. Kha muṱangano na Mudzulatshidulo wa General Electric vhege yo fhiraho, General Electric yo ḓikumedza u thusa kha u waniwa na u rengiwa ha mutshini u konḓaho u wanala wa turbine. Khamphani dzashu khulwane dza fhano Afrika Tshipembe dzi fanaho na SASOL, Anglo na BHP Billiton dzi khou fara nyambedzano na Muhasho ya Minirala na Fulufulu na Muhasho wa Mabindu a Tshitshavha u wana thandululo dza nḓisedzo ya muḓagasi. Hu khou tevhelwa maitele a tshumisano, hu si a u sumbana nga minwe.
Ndi tama u fhululedza migodi kha zwe ya zwi ita u ri thusa na ikonomi yashu kha u tandulula thaidzo ye ra ṱangana nayo nga 24 Phando. Ri ḓo shumisana roṱhe u fhungudza masiandoitwa a idzwi kha indasiṱeri ya migodi.
Tshumisano na nyambedzano ndi zwone mudzi wa kushumele kwashu kha ino thaidzo. Zwigwada zwa mishumo zwi kati masiani o fhambananaho. Vhege i ḓaho Vhalangavunḓu vha vha ḓo vhidza miṱangano na vhonṋeḓorobo u dzudzanya na u vhona uri hu dzhiwa maga a mbulungo ya muḓagasi shangoni ḽoṱhe.Vha ḓo tikedzwa nga zwigwada zwa zwa thekiniki zwi bvaho EDI Holdings, Eskom na National Energy Efficiency Agency. Muhasho wa Mavunḓu na Muvhusoyapo u ḓo dzudzanya itshi tshiteṅwa nahone u ḓo tikedzwa nga vhulanguli ha Muhasho wa Minirala na Fulufulu na Muhasho wa Mabindu a Tshitshavha.
Ndi ḓo vhidza muṱangano wa Joint Presidential Working Groups u dzudzanya zwo teaho u itwa nahone hu si kale ri ḓo ḓivhadza tshigwada tsha ‘Energy Champions’ tsho vhumbwaho nga vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha ḓivheaho nahone vhane vha vha na nḓivho. Tshigwada itshi tshi ḓo thusa muvhuso kha fulo ḽa tshumiso kwayo ya muḓagasi na u ḓivhadza vhabindudzi na zwitshavha uri tshiimo ndi tshifhio na uri vha nga thusa hani u shumana na khaedu dza zwino.
Minista wa Gwama vha ḓo ṋekana nga zwidodombedzwa zwinzhi kha Mulaedza wa Muvhalelano, malugana na thikhedzo ine muvhuso wa ḓo ṋekana ngayo kha fulo ḽa tshumiso kwayo ya muḓagasi na kha Eskom siani ḽa thandela dza mveledziso ya muḓagasi.
Thaedzi ine ra vha nayo i nga tandululwa nga u ṱavhanya. Thaidzo iyi yo ri tshisa maṱoni uri ri vhone uri tshifhinga tsha muḓagasi wo andaho nahone u sa ḓuri tsho swika magumoni. Fhedzi muḓagasi washu u ḓo isa phanḓa u vha u sa ḓuriho musi u tshi vhambedzwa na wa dziṅwe ikonomi.
Ikonomi yashu ndi ya dziminirale. Ndi ngadzwo ro tea u isa phanḓa na u tikedza nḓowetshumo ya migodi. Zwi tou vha khagala uri arali ri tshi isa phanḓa kha nḓila ya nyaluwo sa shango ḽi bveledzaho, ri ḓo tea u isa phanḓa na u tikedza nḓowetshumo ya khwinifhadzo. Fhedzi ndi zwa ndeme uri mabindu oṱhe a shumise muḓagasi nga nḓila kwayo. Tshumiso kwayo ya muḓagasi i bvula zwikhala.
Kha ri dzhie tshino tshifhinga u ṱoka midzi ya tshumiso kwayo ya muḓagasi. Kha ri vhone uri zwanḓa zwoṱhe zwi a shumisana kha thandululo ya thaidzo ine ra vha nayo, nahone ri ṱuṱuwedzwe nga muano une wa ri kombetshedza uri ri ri A zwi Fani na Zwa Misi!
Hokwu ndi kuitele kune ra tea u ku tevhela musi ri kati na ndugiselo dza u fara FIFA Confederation Cup nga 2009 na 2010 FIFA Soccer World Cup ine ya ḓo farwa shangoni ḽashu kha maḓuvha a 854 a ḓaho. Ndi khou amba idzwi nga ṅwambo wa uri huna vhaṅwe vho thomaho hafhu u vhudzisa uri ri ḓo kona sa shango naa u fara mitambo iyi. Vhathu avho vha khou shumisa thaidzo dzine ra khou ṱangana nadzo sa tshiitisi tsha uri zwi nga si konadzee.
A thi timatimi uri ri ḓo ita nga he ra fulufhedzisa FIFA na ḽifhasi ḽoṱhe ngaho u vhona uri zwoṱhe zwo teaho zwa u farwa ha mitambo ya FIFA Soccer World Cup zwi a itwa.
Mulaedza une ra u wana hoṱhe Afrika Tshipembe na mashangoni a kule, une wa tikedzwa nga mvelaphanḓa ine ya khou itwa ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe kha ndugiselo dzashu, ndi muthihi une wa ri – a Zwi Fani na Zwa nga Misi: roṱhe ro ṱanganya zwanḓa u itela 2010! Nahone ri tea u vhona uri ri khwaṱhisa kushumele ukwu.
Ri a zwi ḓivha uri tshithu tsha ndeme kha ndugiselo dzashu hu tea u vha u fhaṱwa ha thimu yo khwaṱhaho ya Afrika Tshipembe ine roṱhe ra ḓo ḓihudza ngayo. Ndi a tenda uri South African Football Association, vhagudisi vhashu vho rangwahophanḓa nga Vho Carlos Alberto Parreira, na vhatambi vhone vhaṋe vha a zwi ḓivha uri vha na vhuḓifhinduleli vhuhulwane ha u lugisela thimu ya lushaka ine riṋe na Afrika ra tea u ḓihudza ngayo.
Ndi dovha u tama hafhu u livhuwa Springboks kha u sumbedza havho nḓila musi vha tshi thuba tshiphuga tsha Rugby World Cup mahoḽa. Hedzwi zwi tea u nyanyula Bafana Bafana, na vhagidimi vhashu musi vha tshi yo ṱaṱisana kha Beijing Olympic Games ṋaṅwaha.
Kha vha ri zwino ndi ambe nga Zwa Ndeme zwe nda amba ngadzwo.
U isa phanḓa na ṱhavhanyiso ya nyaluwo ya ikonomi yashu na mvelaphanḓa ri ḓo vhona uri Industrial Policy Action i a itwa. Muvhuso u ḓo isa phanḓa na mbekanyamushumo yashu ya nḓowetshumo na u sika zwikhala zwa nyaluwo na tsiko ya mishumo. Ho vhetshelwa thungo R2,3 billion ya phoḽisi ya nḓowetshumo na R5 billion ya zwa mithelo ine ya ḓo thusa kha thikhedzo ya phoḽisi ya nḓowetshumo miṅwahani miraru i ḓaho.
Nga tshumisano ya mabindu na vhashumi, ri ḓo bveledza, nga u ṱavhanya mbekanyamaitele kha sekhithara dzine dzi sa vhe na mbekanyamaitele dza kuitele, dzi fanaho na sekhithara dza zwa migodi na dza u nakiswa ha minirala, zwirengwa, thengiso ndivho hu u tikedza mabindu maṱuku, sekhithara ya u fhaṱa, nḓowetshumo ya zwa vhutsila na mitshino, vhulimi na mveledziso ya zwibveledzwa zwa vhulimi.
Ndi tama u dovha nda ombedzela uri ri kha ḓi vha ro ḓiimisela u tikedza sekhithara ya zwa dzigoloi na u vhona uri thikhedzo ine ya ṋewa sekhithara iyi nga tshumiso ya Motor Industry Development Programme i a iswa phanḓa.
Ri ḓo isa phanḓa na kuitele kwa vhuḓi siani ḽa zwa masheleni kune kwa tikedza nyaluwo ya ikonomi na mvelaphanḓa na u fhungudza mitsiko ine ya vha hone kha ikonomi.
Ri ḓo khunyeledza mvelaphanda ya mbekanyamaitele ya tshomedzo yo tanganelaho u itela ṱhavhanyiso ya u fhaṱwa ha tshomedzo, ho sedzwa nga maanḓa mbulungo ya fulufulu. Idzwi zwi katela nzudzanyo ya mbekanyamushumo dza Mabindu a Muvhuso na u vhekanywa ha mbekanyamaitele dzoṱhe dza tshomedzo, hu tshi katelwa zwiṅwe zwa nzudzanyo, phaiphi dza zwa fulufulu, thekhinoḽodzhi ya nyanḓadzomafhungo na vhudavhidzani, tshomedzo dza nḓila, maḓi na muḓagasi, ho sedzwa vhupo na tshifhinga.
Tshithu tshine tsha vha tsha ndeme kha idzwi zwoṱhe ndi thekhinoḽodzhi ya nyanḓadzamafhungo na vhudavhidzani ine ya vha mukonanyi ya dovha ya vha sekhithara nga yone iṋe. Ri ḓo khunyeledza u ḽaisentsiwa na kushumele kwa Infraco. Sentech yo no ḓi avhelwa tshelede uri iv he muisedzi wa wireless internet na u lambedza zwa kushumele kwa didzhithaḽa. Ri ḓo khunyeledza zwa u rwelwa ṱari ha ṱhale dza vhudavhidzani dza fhasi ha lwanzhe, nahone ri ḓo shumisana na maṅwe mashango a dzhango ḽashu.
Ro dovha u ḓiimisela u ṋekedza tshumelo ya khasho ya didzhithaḽa kha 50% ya vhathu mafheloni a ṅwaha. Hu ḓo ḓiwa na tshiṱirathedzhi tsha mveledziso ya dziSet Top Boxes (dzidikhouda) tshine tsha ḓo khunyeledzwa vhukati ha uno ṅwaha.
Ro dzhia tsheo, nga fhasi ha kushumele kwa Zwi sa Fani na Zwa nga Misi, u ta call centre ine vhabindudzi na muvhuso vha nga sedza mvelaphanḓa ya kushumele kwa muvhuso. Idzwi zwi khou itwa nga murahu ha u vhona u ongolowa ha muvhuso zwi tshi ḓa kha u shumana na khumbelo dza vhubindudzi siani ḽa u waniwa ha mavu, ndingo dza masiandoitwa a u fhaṱwa ha tshomedzo kha mupo. Idzwi zwi a dzhia tshifhinga nahone zwi nga ṱuṱuwedza kana u kula mubindudzi miraḓo.
Tshiga tsha Zwa Ndeme zwa muvhuson hu ḓo vha u sedzana na zwi kwamaho mvelaphanḓa ya zwikili. Mushumo wa u sedzulusa National Human Resource Development Strategy u ḓo khunyeledzwa ṋanwaha, nahone thandela dzine tshigwada tsha muvhuso, vhashumi, mabindu na dziyunivesithi, nga fhasi ha Joint Initiative on Priority Skills Acquisition (JIPSA) dzi ḓo khwaṱhiswa.
Ri ṱuṱuwedzwa nga tshumisano ine ra khou i wana u bva kha sekhithara ya phuraivete sa zwe zwa sumbedziswa nga vhuḓiimiseli ha u shumisana na muvhuso kha kahedu ya ṱhogeo ya mishumo nga dziCEO dza khamphani dza 70 dzo ṅwaliswaho kha Johannesburg Securities Exchange.
Ri ḓo sedzesa u dzhenelela kha magudedzi a FET, dziSETA, u shomedzwa ha zwikolo zwi shayaho uri zwi sa badelise mbadelo dza tshikolo, na u ṱavhanyisa vhugudisi mishumoni ha matshudeni vho phasaho.
Ri ḓo rwela ṱari fulo ḽa Kha Ri Gude ḽine ḽa vha fulo ḽa u gudisa vhathu vhanzhi, nga murahu ha u lulamisa zwo khakheaho kha Mbekanyamushumo yashu ya Pfunzo ya Vhaaluwa. Idzwi zwi ḓo katela u gudiswa ha vhagudisi vhane vha ḓo funza vhaaluwa na vhaswa vha 300 000 nga 2008.
Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidulo;
Mudzi wa mbekanyamushumo dzashu dza ikonomi ndi, nahone u tea u dzula u, u sedza uri mvelaphanḓa ya ikonomi i khou khwinifhadza vhutshilo ha vhathu vhoṱhe vha Afrika Tshipembe naa, nahone i tshi khou shuma sa dzhendedzi ḽa ndeme kha Nndwa ya u lwisa Tsiku na u ṱavhanyisa mvelaphanḓa yashu ya phungudzo ya ṱhahelelo ya mishumo na mutakalo wa vhoṱhe.
Kha mbekanyamushumo ya fhaṱa fhethu ho teaho ha vhudzulo ha vhathu, ro no swika kha tshiimo tshine ra kona u fhaṱa nnḓu dza 260 000 nga ṅwaha, nahone ho no swikelwa thendelano na SALGA ya u imisa u rengiswa ha mavu ane a nga shumiswa kha mbekanyamushumo ya zwa dzinnḓu.
Nga nnḓa ha mvelaphanḓa ine ra khou i ita kha phungudzo ya tsiku, ri khou dovha ra isa phanḓa na u shumana na zwinzhi zwi sa tshimbili zwavhuḓi, hu tshi katelwa kushumelwe kwa Mulayotibe wa Tshumiso ya Mavu, khunyeledzo ya mbilo dza mavu dzi saathu u fhela, mbekanyamushumo ya thikhedzo ya vhane vha wana mavu, na mvelaphanḓa ya na u itwa ha mbekanyamushumo ya mvelaphanḓa ya vhupo ha mahayani.
Hedzwi ndi zwiṅwe zwa zwithu zwine ra ḓo zwi sedzesa ṋaṅwaha, nahone ra dovha vhona uri ri swikelela zwe ḓitela zwone.
Tshiṅwe tsha Zwa Ndeme ndi ṱhalutshedzo ya tshiṱirathedzhi tsho ṱanganelaho tsha u lwisa tsiku tshine tsha sedzana nga maanḓa vhathu vha kwameaho nga maanḓa. Ndi vhathu vhane vha katela vhana, vhafumakadzi, vhaswa, vhathu vha vhupo ha mahayani na mishahani, vhaholefhali na vhalwaho malwadze a shushaho na vhalala.
Zwiṅwe zwa zwithu zwine zwa ḓo itwa ndi zwi tevhelaho: u engedza mbekanyamushumo ya mishumo ya tshitshavha, ndambedzo dza mishumo u nitela tsiko ya mishumo, u khwinisa u ṱoḓwa ha mishumo, u khwinisa pfunzo na vhugudisi, u khwinisa tshumelo na thundu zwitshavhani zwi shayaho, u thusa miṱa i shayaho, na u vhona uri zwivhumbiwa zwi thusaho vhafumakadzi na dziṅwe sekhithara zwi shuma nga ngona. Ri ḓo dovha ra sedzulusa zwi kwamaho mbeu u itela khwiniso ya zwoṱhe zwi kwamaho ṋetshedzo maanḓa ya vhafumakadzi.
Hu dovha ha vha na thandela yo khetheaho ya u ṱola zwi teaho u itwa u shumana na vhana vha shayaho vhane vha vha nṱha ha miṅwaha ya 14.
Fhedzi ri a tenda uri lushaka lwashu, nga maanḓa vhashayaho, lu nga si kone u lindela zwiṱirathedzhi na nyambedzano na miṱangano – naho hu uri ndio zwithu zwa ndeme. Zwinzhi zwine zwa ḓo itwa ndi zwithu zwine muvhuso wa khou zwi ita zwino naho hu uri a zwo ngo tou ṱanganela zwavhuḓi. Nga fhasi ha muano wa A zwi Fani na Zwa nga Misi, muvhuso wo ḓiimisela u khwaṱhisa fulo ḽa u sedza miṱa na vhathu vha shayaho na u vha thusa u itela u fhungudza nḓala miṱani iyo.
Kha idzwi ri ḓo ṱoḓa Tshumisano ya Lushaka kha Nndwa ya u lwisa Tsiku, hune ra ḓo ṱanganya mihasho i fanaho na ya Mveledzisophanḓa ya Tshitshavha, Mavunḓu na Mivhusoyapo, Vhuvhambadzi na Nḓowetshumo, Vhulimi na Zwa Mavu, Mishumo ya Tshitshavha na Mutakalo, na vhalanguli vha mavunḓu na fhethu hapo. Mihasho i ḓo shumisana na dziNGO na mabindu u sedzana na zwo teaho u itwa miṱani na u vhona uri zwi itwa nga u ṱavhanya.
Ṋaṅwaha ri ḓo shumana na zwiṅwe zwa ndeme zwine zwa ṱoḓea kha nndwa ya u lwisa tsiku. Idzwo ndi zwi tevhelaho:
- u ṱavhanyisa mbekanyamushumo ya zwa mavu na vhulimi nga u vha na mbekanyamaitele yone-yone ya u waniwa ha mavu, u itwa ha khwine ha tshumelo dza thikhedzo ya zwa vhulimi na thikhedzo ya zwiḽiwa zwa muṱani, na u khwinisa masheleni na tswikelelo ya MAFISA na u ṋekana nga zwikolodo zwiṱuku kha iyi sekhithara: hu ḓo sedzwa vhathu vha dzulaho mabulasini na u pfuluswa ha vhathu nga swili. Ro ḓiimisela u andisa vhubindudzi ha vhathu vhatswu kha zwa vhulimi nga 5% nga ṅwaha, nahone u ṱolwa ha mbalo dza vhuṋe ha mavu hu ḓo ṱavhanyiswa;
- Mugaganyagwama u ḓo engedza tshelede ine ya ḓo shumiswa ya ndambedzo nga u linganya ṅwaha wa u hola mundende uri u vhe 60 kha vhoṱhe. Hedzwi zwi ḓo thusa vhanna vha hafu ya miḽioni;
- u khwaṱhisa maga o thoṅwaho u thusa dzico-operative na mabindu maṱuku nga maanḓa ane a vha na vhafumakadzi nga ngomu, nahone hu tshi ombedzelwa vhugudisi na mimaraga, hu tshi katelwa u a ṱanganya na fhethu ha thengiso hu ḓihwaho;
- u engedza mbekanyamushumo ya Tshumelo ya Vhaswa ya Lushaka, hu tshi katelwa u dzheniswa ha matshudeni vho khunyeledzaho ngudo dzavho kha Mbekanyamushumo ya Mveledzisophanḓa ya Zwikili zwa Vhuswole ine ya vha mbekanyamushumo ya Mmbi ya Vhupileli ya Lushaka ya Afrika Tshipembe. Hu ḓo engedzwa u bva kha tshivhalo tsha zwino tsha 4000 u ya kha 10 000. SANDF yo no ḓi avhelwa R700 million u thoma nga nyengedzo ya iyi mbekanyamushumo;
- u khwaṱhisa Mbekanyamushumo ya Mishumo ya Tshitshavha yo Engedzwaho ye, nga u fhira hayo zwe zwa vha zwo anganywa, yo sumbedzisa uri i nga kona u dzhia vhathu vhanzhi: hedzwi zwi ḓo katela u dzhiwa ha vhaswa vhanzhi kha mbekanyamushumo u itela ndondolo ya tshomedzo dza tshitshavha, u engedza tshivhalo tsha vhana vha ṅwaliswaho kha Early Childhood Development uri tshi fhire 600 000 nga u vha hone ha kiḽasirumu dza 1 000 ntswa dzine dza ḓo vha na vhadededzi vha 3 500 vho gudiswaho, na u engedza tshivhalo tsha zwixele. Hu ḓo avhiwa tshelede i linganaho R1 billion, nṱha ha ineya vha hone, kha mbekanyamushumo dzine dza wela fhasi ha EPWP; nahone, tsha u fhedzisa,
- u thoṅwa ha sisiteme ya u renga kana u wana zwithu kha mabindu maṱuku, a vhukati na maṱukusa; na u vha na sisiteme yo dzhenelelaho ya u vhona uri tshifhinga tsha maḓuvha a 30 tshi a ṱhonifhiwa nahone nga tshumiso ya Small Enterprises Development Agency.
Ri ḓo dovha ra ṱavhanyisa mbekanyamushumo ya u fhaṱwa ha vhudzulo ho teaho ha vhathu na nga u ṱavhanya, u itela tswikelelo ya vhoṱhe kha maḓi, tshampungane na muḓagasi, u itela uri miṱa yoṱhe i kone u vha na vhudzulo ho teaho na tswikelelo kha tshumelo nga 2014.
U engedza luvhilo lwashu uya kha tswikelelo ya ndivho ya mutakalo wa vhoṱhe nga u khwaṱhisa u itwa ha National Strategic Plan i lwisaho HIV na AIDS. Ro ḓiimisela, ṋaṅwaha, u fhungudza tshivhalo tsha vhathu vho farwaho nga Lufhia (TB) vha sa shumisiho mishonga nga ngona u bva kha 10% uya kha 7%. Ri ḓo dovha ra gudisa vhashumeli vha zwa mutakalo vha fhiraho 3 000, nahone vha ḓo gudiswa kulangele kwa uvhu vhulwadze na u vhona uri vhalwadze vhoṱhe vha Lufhia vho farwaho nga tshitshili tshi sa pfi mushonga (multi-drug resistant na extreme drug resistant) vha a lafhiwa.
Ro ḓiimisela u khunyeledza mushumo kha sisiteme yo ndondolo ya tshitshavha, nahone ri ḓo laedzwa nga zwo ambiwaho miṱanganoni na vhashumisani. Musi ri tshi farisana kha uno mushumo, ri tea u ḓiimisela kha Zwi sa Fani na zwa Misi nahone ri khwaṱhise nyambedzano ya lushaka kha zwine zwa ri ṱalutshedza sa lushaka.
Zwiṅwe zwa zwithu zwivhili zwine zwa ri ṱalutshedza sa lushaka ndi zwi tevhelaho:
Tsha u thoma ndi mudzinginyo une wa ri ri tea u ḓa na muano une wa ḓo itwa nga vhagudiswa zwikoloni nga matsheloni, na Muano wa Vhaswa une wa fhululedza mikhwa na vhuḓifari havhuḓi na vhuthihi ha vhathu vhoṱhe vha Afrika Tshipembe. Minista wa Pfunzo vha ḓo ṋea zwidodombedzwa zwo fhelelaho vhege i ḓaho kha khanedzano dza lushaka dzine dza ḓo vha hone.
Tshavhuvhili ndi madzina a fhethu, ane a ṱoḓa tshumisano mavunḓuni oṱhe uri ri kone u vha na mudzi wa tshanduko dzine ra dzi dzinginya. Ri ḓo rwela ṱari tshumisano iyo hu si kale, nahone ri ḓo dededzwa nga South African Geographical Names Council na Komiti dzayo dza Mavunḓu.
Mufumakadzi Tshipikara na Mudzulatshidulo,
Musi ri tshi sedza zwa vhutshinyi mahoḽa kha Dzulo ḽa Nnḓu Mbilin dza Phaḽamennde, roṱhe ro sumbedzisa u vhilahedzwa nga tshivhalo tshihulwane tsha vhutshinyi, na nga uri zwithu zwo sumbedza u vha zwi tshi khou vhifha zwi tshi ya nga maanḓa siani ḽa mabulayo – zwa tshinya zwivhuya zwe zwa vha zwo no itwa u bva tshe ra wana dimokhirasi.
Ndi ngadzwo mahoḽa ro shumisana na mabindu na zwiṅwe zwipiḓa zwa tshitshavha u bveledza kuitele kwa mvusuludzo ya zwa vhulamukanyi.
Khabinethe yo tendelana nga ha tshanduko dzi ṱoḓeaho dza u ta sisiteme ntswa ya musalauno, ya vhukoni nahone yo shandukiswaho ya zwa vhulamukanyi. Idzwi zwi ḓo itwa nga fhasi ha mukhwa wa Zwi sa Fani na zwa Misi. Sisiteme iyi i ḓo katela u tiwa ha ndangulo ntswa ya vhukonanyi kha oṱhe masia u bva kha lushaka uya kha vhupo hapo, u ṱanganya tshumelo ya vhahaṱuli na vhomadzhisiṱiraṱa, mapholisa, vhatshutshisi, tshumelo dza zwa vhululamisi na Legal Aid Board, hu tshi katelwa na u khwaṱhisa dziCommunity Police Forums.
Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde vha a zwi ḓivha uri zwiṅwe zwa zwo bulwaho zwo no ḓi thoṅwa; fhedzi ri a tenda uri arali zwa itwa nga tshumisano zwi ḓo kona u vha na vhuleme nahone zwa thusa kha u lwisa vhutshinyi. Dziminista dza tshigwada tsha Vhulamukanyi, Thivhelo ya Vhutshinyi na Vhudziki dzi ḓo ṱalutshedza zwidodombedzwa zwa idzwi vhege i ḓaho.
Ri ḓo dovha ra shumana na Milayotibe ya tshandukiso ya zwa vhulamukanyi nahone ri ḓo ambedzana na vhahaṱuli na vhomadzhisiṱiraṱa Ri ḓo khunyeledza tshiṱirathedzhi tsha u khwinifhadzwa ha ndangulo ya mikaṋoni na vhudziki. Ri ḓo vhona uri hu khwaṱhiswa Tshatha ya Vhapondiwa, na u sedzana nga maanḓa na zwi kwamaho vhatshinyi vha sa ṱutsheli vhutshinyi. Ri ḓo dovha ra isa phanḓa na u dzhia vhuṅwe vhukando ha zwo bvaho kha themendelo dza Khomishini ya Ngoho na Vhupfumedzani.
Ri ḓo shumisana na Phaḽamennde mafheloni a Ṱhafamuhwe ṋaṅwaha u ḓa na mulayo na vhuṅwe vhukando vhune ha ḓo khwaṱhisa vhukoni hashu kha u lwisa vhutshinyi ho dzudzwanywaho. Ri ḓo dededzwa ngan vhuḓiimiseli hashu kha nndwa ya vhutshinyi, na nga themendelo dza khomishini ya Khampepe malugana na kushumele na hune Directorate of Special Operations ya tea u vha hone. Ri ḓo dovha ra dededzwa na nga tshandukiso ya Sisiteme ya zwa Vhulamukanyi.
Zwine zwa ḓo isa phanḓa na uri dededza musi ri tshi ḓikumedza u lwisa vhutshinyi ho dzudzanywaho na u khwinisa vhulanguli, vhukoni na kudzudzanyele kwa madzhendedzi ashu a thevhedzo ya mulayo.
Zwa ndeme ndi zwa uri vhukoni hashu kha u lwisa vhutshinyi vhu ḓisendeka nga tshumisano ya vhadzulapo vhoṱhe, nahone ho ṱuṱuwedzwa nga mitheo ya kuvhusele kwa mulayo, ṱhonifho ya tshumelo dza vhulamukanyi na u tevhedzwa ha pfanelo dza vhoṱhe, zwithu zwine Ndayotewa yashu ya ri ṱuṱuwedza uri ri zwi tevhele vhutshiloni hashu na kha zwine ra amba.
Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde;
Ri ḓo isa phanḓa ṋaṅwaha kha maga ashu a u khwinisa kushumele kwa muvhuso uri u kone u fusha ṱhoḓea dza vhadzulapo. Kuhumbulele kwa Zwi sa Fani na zwa nga Misi ku tea u dzhielwa nṱha nga vhashumi vhoṱhe vha muvhuso.
Huna zwithu zwa ndeme zwi teaho u itwa nga u ṱavhanya zwine ra ḓo shumana nazwo, sa tshipiḓa tsha maga ashu a u khwinisa kushumele na vhukoni ha muvhuso.
Tsha u thoma, ro tendelana muvhusoni uri zwikhala zwa mushumo zwine zwa ṱaha zwi tea u ḓadzwa hu saathu u fhela miṅwedzi ya rathi. Muhasho wa Tshumelo dza Tshitshavha na Ndangulo u ḓo ta sisiteme ya u ṱola kuitelwe kwa udzwi.
Tshavhuvhili, nga Shundunthule ṅwaha muṅwe na muṅwe (na miṅwedzi mivhili ya mathomoni a ṅwaha wa muvhalelano kha mivhusoyapo) vhalanguli vhahulwane vha tea u vha vho ḓadza Thendelano dzavho dza Kushumele (Performance Agreements) na vhahulwane vhavho.
Tshavhuraru, ri ḓo khwaṱhisa u itwa ha tshanduko dza u khwinisa kushumele kwa Muhasho wa Zwa Muno uri u shume zwavhuḓi, sa idzwo muhasho uyu u tshi kwama vhutshilo ha mudzulapo muṅwe na muṅwe. Khwiniso ya kushumele i katela u khwiniswa ha sisiteme dza IT, u gudiswa ha vhashumi kha sisiteme ntswa, u fhelisa tshanḓanguvhoni na u linga Maṅwalo a Vhuṋe maswa a garaṱa.
Khwiniso ya kushumele kha tshumelo ya tshitshavha i ḓisendeka nga vhuḓi ha vhurangaphanḓa ha vhulanguli vhuhulwane. Zwi dovha zwa vha zwa ndeme u khwaṱhisa vhuḓikumedzi ha vhashumi vha muvhuso kha mishumo yavho – hedzwi ndi vhuḓifhinduleli ha vhurangaphanḓa, vhashumi vha muvhuso na madzangano a vhashumi.
Ndi ngadzwo ṋaṅwaha ri tshi ḓo vhidza Muṱangano wa Tshumelo dza Tshitshavha u sedzana na idzwi u itela uri muano wa Batho Pele u kone u ṱoka midzi nahone u shumiswe huṅwe na huṅwe hune tshumelo ya muvhuso ya ṋetshedzwa.
Ri ḓo shumisana na vhashumisani u vhona uri hu ṱanganedzwa Mbekanyamushumo ya vhuvhili ya u Lwisa Tshanḓanguvhoni, na uri mbekanyamaitela ya kuitele ye ya tendelaniwa na mabindu i a itwa. Ri ḓo thusa mimasipala ya u thoma ya150 u bveledza zwiṱirathedzhi zwayo zwa u lwisa tshanḓanguvhoni.
Ri ḓo isa phanḓa na u khwaṱhisa vhukoni ha mivhusoyapo hu tshi tevhedzwa Local Government Strategic Agenda ya miṅwaha miṱanu. SALGA yo tenda u ṋekana nga mivhigo ya kotara kha zwine zwa ḓo vha zwi tshi khou itwa, u itela u ṱola kushumele.
Ri ḓo sedzulusa zwivhumbiwa zwine zwa vha na vhuḓifhinduleli ha nḓisedzo ya tshumelo kha vhalala, vhafumakadzi na vhaswa, uri zwi kone u shuma nga ngona. Ri ḓo dovha ra sedzulusa zwivhumbiwa zwa muvhuso zwe zwa tiwa uri zwi sedzane na mvelaphanḓa ya vhaswa na ṋetshedzomaanḓa.
Vhunzhi ha khaedu dzine dza vha hone mishumoni yashu dze ra kona u dzi vhonolola ndi khaedu dzine dza tshimbilelana na zwo khakheaho zwa vhudzudzanyi hashu. Ndi ngadzwo tshipiḓa tshashu tsha Zwa Ndeme tshifhingani tshine tsha khou ḓa hu tshi ḓo vha u khunyeledza zwine zwa ḓo ri thusa u khwinisa vhukoni ha muvhuso kha u ḓa na mbekanyamaitele dzi pfadzaho nahone dzo ṱanganelaho dzine dza kwama khethekanyo dzoṱhe dza muvhuso.
Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde;
Mbekanyamushumo ye ra i ṱanḓavhudza i katela vhuḓikumedzi ha shango ḽashu kha zwe ra tendelana zwone na vharangaphanḓa vha dzhango ḽashu nga tshumiso ya African Peer Review Mechanism.
Zwine ra ḓo sedzesa zwone ṋaṅwaha kha u ṱuṱuwedza Agenda ya Afrika, ndi u khwaṱhiswa ha zwivhumbiwa zwa Afrika, hu tshi katelwa na African Union na mbekanyamushumo yayo ya mvelaphanḓa, NEPAD.
Idzwi zwi ḓo itwa nga ṱhuṱhuwedzo ya dzangalelo ḽa vhathu vha dzhango kha ndingo dza mulalo wa dzhango masiani oṱhe. Tsha ndeme kha idzwi ndi u khwaṱhiswa ha zwivhumbiwa zwa dzingu na zwoṱhe zwa malugana na vhuthihi ha dzingu.
Ri ḓo isa phanḓa na u ḓiimisela vhuvhambadzi ho vhofholowaho kha Southern African Development Community, nahone ri fulufhela u shumisa Vhudzulatshidulo hashu ha SADC nga 2008/2009 u khwaṱhisa maga ashu tshumisano ya dzingu.
Ri ḓo isa phanḓa na nyambedzano na vhahura vhashu na European Union, nga fhasi ha vhurangaphanḓa ha African Union, u vhona uri nyambedzano dza Economic Partnership Agreement dzi a khunyeledzwa nga u ṱavhanya, nahone dzo ḓisendeka nga ṱhavhanyiso ya mvelaphanḓa ya dzingu ḽashu.
Mahoḽa ro ita zwo tshewaho nga SADC u thusa vhurangaphanḓa ha Zimbabwe u wana thandululo ya khaedu dza zwa poḽitiki dzine dza vha hone. Ro vha na tshikhala tsha u ṋekana nga muvhigo wo fhelelaho kha vhurangaphanḓa ha SADC Muṱanganoni wa AU we wa farwa Addis Ababa.
Nga u pfufhifhadza, mahoro ane a khou shela mulenzhe kha nyambedzano o tendelana kha zwoṱhe zwe zwa vha zwo teaho u shumiwa nadzwo. Hedzwi zwi katela zwi kwamanaho na Ndayotewa, tsireledzo, milayo ya vhuanḓadzamafhungo na ya khetho, na zwiṅwe zwe ha vha hu sina thendelano khadzwo miṅwahani minzhi. Milayo yo teaho yo no ḓi tendelwa nga phaḽamennde, hu tshi katelwa na tshanduko dzo teaho. Zwi saathu u itwa ndi thendelano ya kuitele kwa zwi kwamaho Mvetamveto ya Ndayotewa ntswa.
Riṋe na Ṱhoho dza Mivhuso ya SADC ri fhululedza mahoro e a shela mulenzhe kha Nyambedzano dza Zimbabwe kha zwe a swikela zwone, nahone ri dovha ra a ṱuṱuwedza uri a shumisane u tandulula zwo salaho. Ro ḓiimisela u isa phanḓa na u thusa nyambedzano dza Zimbabwe, nahone ri ḓo thusa sa zwe ra humbelwa nga Ṱhoho dza Mivhuso ya SADC. Ri dovha ra tamela vhathu vha Zimbabwe mashudu kha khetho dzine dza ḓo farwa nga 29 Ṱhafamuhwe.
Vhushaka hashu na Democratic Republic of Congo vhu khou iswa phanḓa musi ri tshi khou linga u thusa vhathu vha iḽo shango uri vha wane mulalo nahone vha kone u thoma mbekanyamaitele yavho ya mvusuludzo na mvelaphanḓa.
Muvhuso u ḓo isa phanḓa na u vhea iṱo khan dingo dza mulalo mashangoni a Kenya, Chad, Burundi, Darfur shangoni ḽa Sudan, Western Sahara, Côte d’Ivoire, Somalia, Comoros na Central African Republic u wana mulalo na vhudziki ha tshoṱhe.
Ri vhilahedzwa nga pfudzungule dzi sina mudzio na mabulayo ane a khou itea Kenya na Chad. Hedzwi zwi ri humisela murahu kha mvelaphanḓa ye ra i ita miṅwahani i si gathi yo fhiraho siani ḽa mvusuludzo ya dzhango ḽa Afrika. Ri khou ita khuwelelo kha vhoṱhe vhathu vha Afrika u shuma nga hune vha kona u thusa u fhelisa zwithu idzwi.
Ri ḓo isa phanḓa na u ita mushumo washu kha United Nations Security Council. Tsha ndeme kha idzwi ndi u khwaṱhiswa ha tshumisano vhukati na UN Security Council na Peace and Security Council ya African Union.
Ri ḓo sedzana na u khwaṱhiswa ha u shela mulenzhe hashu kha foramu dza India-Brazil-South Africa, New Africa-Asia Strategic Partnership, Non-Aligned Movement, the Group of 77 na nyambedzano dza u khunyeledza thendelano ya vhuvhambadzi ya SACU-Mercusor. Idzwi zwi ḓo itwa nga vhuḓiimiseli ha u ṱuṱuwedza khwiniso ya vhutshilo ha vhathu vhoṱhe, nga maanḓa mashangoni a no khou bvela phanḓa.
Ri ḓo dovha ra isa phanḓa na u shela mulenzhe kha u vhona uri ndivho dza Kyoto Protocol dza malugana na Tshanduko ya Mutsho dzi a itwa, na u vhona uri nyambedzano dza WTO Doha Developments Round dzi swikelela zwo teaho.
Ṋaṅwaha ri pembelela ṅwaha wa vhufumi wa u vha hone ha vhushaka ha zwa dipuḽomati vhukati ha Afrika Tshipembe na People’s Republic of China. U hula ha uvhu vhushaka ndi tsumbo ya uri Tshumisano ya China-South Africa u itela Nyaluwo na Mvelaphanḓa ndi vhushaka vhune ha bindulela mashango aya mavhili, nahone vhushaka uvhu vhu ḓo hula vhu tshi ya.
Ṅwakani ri ḓo fara Khonferentsi ya Tsedzuluso u sedzulusa u itwa ha tsheo dzo dzhiwaho kha World Conference Against Racism ye ya farelwa shangoni ḽashu nga 2001. Ri a fulufhela uri mivhuso na vhathu vha ḽifhasi vha ḓo shumisana u vhona uri Khonferentsi ya Tsedzuluso i swikelela ndivho dzayo, nahone ri fulufhela uri vha ḓo dededzwa nga muya wa u sanda khethekanyo nga muvhala.
Hovhu vhuḓifhinduleli, hu tshi katelwa na u farwa ha 2010 FIFA Soccer World Cup, vhu ḓisa fulufhelo ḽine vhathu vha vha na ḽo kha shango ḽashu sa mutambi muḓivhalea siani ḽa zwivhuya zwine ra zwi ṱoḓela vhathu vhoṱhe vha ḽifhasi. Fhedzi a ro ngo tea u dzhia fulufhelo iḽi ra tamba ngaḽo.
Ndi a fulufhela uri vhurangaphanḓa ha International Marketing Council, Trade and Investment South Africa (TISA),Tourism South Africa na maṅwe madzhendedzi a ḓo shumisana na riṋe kha u rumela mulaedza wa Zwi sa Fani na zwa nga Misi kha ḽifhasi ḽoṱhe, na malugana na mvelaphanḓa yashu siani ḽa u sika lushaka lune lwa vha na vhulondo na u vhona uri vhathu vha ḽifhasi vha kuvhangana shangoni ḽashu u pembelela vhuthu ha Afrika nga 2010.
Mufumakadzi Tshipikara, Mudzulatshidulo na Vhahulisei Miraḓo ya Phaḽamennde;
Nga murahu ha u amba zwoṱhe zwe nda zwi amba, ndi humela murahu kha mbudziso: tshiimo tsha lushakha lwashu ndi tshifhio musi ri tshi dzhena kha 2008!
Zwine nda zwi ḓivha nahone zwine nda zwi amba ndi sa timatimi ndi hedzwi: khaedu dzine dza vha hone a dzi nga ri pambuwisi nḓilani yashu!
Ndi amba idzwi nga fulufhelo ngauri ndi a tenda uri vhathu vha Afrika Tshipembe vha na vhukoni ha u sedzana na khaedu dza ḓivhadzwakale – u zwinga dza khwaṱha – u shumana na khaedu dza lushaka dza ṋamusi, hu tshi katelwa na dza ikonomi, tshiimo tsha poḽitiki na ikonomi Afrika na huṅwe ḽifhasini, na u dzhia zwikhala zwo ḓiswaho nga mvelaphanḓa ya shango miṅwahani ya fumiiṋa yo fhiraho.
Nga tshumisano ya vhoṱhe, na vhuḓiimiseli ha u ita zwithu nga nḓila i songo ḓoweleaho nahone nga vhukoni, ri ḓo kona u vhona uri mushumo washu wa mvusuludzo na mvelaphanḓa u a bvelaphanḓa nahone ri ḓo kona u u isa maṱhakheṱhakheni.
Ndo livhuwa.
Issued by: The Presidnecy


text:
TSHIPIḒA 13
Ri Fanela U Ita Mini U Itela U Takadza Mudzimu?
Iledzani u ita zwithu zwivhi. 1 Vha-Korinta 6:9, 10
Arali ri tshi funa Yehova, a ri nga ḓo ita zwithu zwine zwa mu vhaisa.
Yehova ha ṱoḓi ri tshi tswa, u kambiwa, kana u shumisa zwidzidzivhadzi.
Mudzimu u vhenga u vhulaha, u bvisa thumbu na vhusawana. Ha ṱoḓi ri tshi ḽesa kana u lwa na vhaṅwe.
A ro ngo fanela u rabela tshifanyiso kana u ita zwithu zwine zwa tshimbidzana na vhungome.
Paradisoni ine ya ḓo vha fhano kha ḽifhasi, a hu nga vhi na vhathu vhane vha ita zwithu zwivhi.
Itani zwivhuya. Mateo 7:12
U itela uri ri takalelwe nga Mudzimu, ri tea u lingedza uri ri fane nae.
Sumbedzani vhaṅwe lufuno nga u vha na vhuthu na mafunda
Fulufhedzeani.
Ivhani a pfelaho vhuṱungu na a hangwelaho.
Ni vhudze vhaṅwe nga ha Yehova na nḓila dzawe.—Yesaya 43:10.
Gudani Zwo Engedzeaho
MAFHUNGO MAḒIFHA A BVAHO HA MUDZIMU!
Maitele A Bivhili A Ri Vhuyedza Hani?
Yesu o ṱalutshedza zwi itaho uri ri ṱoḓe vhulivhisi na maitele mavhili a Bivhili a re a ndeme vhukuma.
HUMBELANI PFUNZO YA BIVHILI
Ndi Ngani ni Tshi Fanela u Guda Bivhili?
Bivhili i khou thusa vhathu vha dzimilioni shangoni ḽoṱhe uri vha wane phindulo dza mbudziso dza ndeme vhutshiloni. Naa ni nga takalela u vha muṅwe wavho?


text:
Hipuru Sios Leni Rumbwero Chengi
1
Gotri Che ri mwanji nunu ni sawero
1 Imbihumbwa Gotri nui metele leni ele wunu ri ondiyasiro gisi ki ele ba fo ba fo sumbu ki Gotri mwanji bwarakarandaro hima lei takisopo tiki mwanji miyafo ri bwandaro. 2 Woroti apa do gisi oti gisi jipe ti kamindache ya dawani Gotri ri Che ri takisopo tiki bwasiro mwanji ti apa do ya nu mendinda. Gotri ri Che tapa rihi tiki do nuwe ri wosiro. Wosini rini ondiyasiro ti, ele mwa'ambwe tinda rihi ri na kinani. 3 Gotri lindana naha sini dau hinga ri Che ri nunu keke o hingambwa ri dau. Rini funda Gotri naha hinga. Ri mwanji ti kwambu tinga dawani o mwanji ni ele mwa'ambwe hinga tinda ete sirinandau. Rini kapwa sumbu rani ri rumbwendau tau rihi ti ri humbusini kari kau Gotri Apukolaka ri tapa mama tokwe ya ri lininda.
Gotri Che ensel leni dikindau
4 Ka hi ri Yapai rini uchasiro ti, ensel leni uchasiro hi tini dikisindau. Wosiwani rini ensel leni dikisiwani wunu ri tako tokwe wu dau. 5 Hinde wowani, injelembwa Gotri ka hinga sawero,
“Mini ai che naha. Apambwa naha mini a raro.”
Wosini ri ai sawe,
“Ani ri yapai naha a sirawa rini ai che naha ri dano.”
Woroti ele ensel ni o mwanji hinga fo ri sawe nambwe, mina. 6 Ri Che funda naha ri do nuwe ki ri rawakakoni rini ni ya ri sawe,
“Ele Gotri ensel hinga hi rihi tumbwa sa wu rasai.”
7 Wosini ensel ele ni ka hinga ya wunu ri sawe,
“Rini ele ri ensel leni ri wosiwani wui ichi'ucha ti ausuwa sindau hinga.
Rini ele ri tau ra himache ni ri wosiwani wu randau tau ti hi hinga wu undau.”
8 Woroti Gotri Che ni ka hinga ya ri sawe,
“O Gotri ahi, mini ete da ete da King Apukolaka.
Mini sumbu kipe naha tunumbwa mi sirinani apa ele mwa'ambwe tinda ete mi aulindano.
9 Mini sumbu kipe naha kekembwa mi wondani ele kapwa sumbu ni mi diyahandau.
O sumbu hinga ti keke Gotri, o mi Gotri naha, rindo rihi mini nani ri ondiyasiwani eripe'aripe sumbu ti mini ki miyafo naha sukwaro.
O hinga keke mi nau le wui eripe'aripe sumbu ti mi eripe'aripe sumbu hinga hinde apa wu toro kumbwa.”
10 Wosini o hingambwa rini ai sawe,
“Apukolaka, injelembwa do nuwe mi wosisiwani kwambu naha ete dau, e, niri ti okwe mi tapa tiki mi wosiro.
11 Woroti niri tinga nuwe tinga nika'ari simba hinga yini humbuno. Mini mina. Mini ete mi dano.
12 Wosiwa hima to nika'ari simba tini lepehendau hinga mi toroni mi lepeheno.
Wosini nika'ari ako ni ai injindau hinga nuwe tinga niri tinga o hingambwa mi wosino.
Woroti, mini apa hinde mi ha kumbwa, o mi dau hinga ete mi dano. Gisi mihi ti okwe hinde apa humbu kumbwa.”
13 E, injelembwa Gotri ete sawero,
“Mini ai tapa mama tokwe ma liti. Wowa ichai ele mi miho hima le a wosiwa mi seke tako tokwe wu dano.”
Woroti do mwanji Gotri ensel forini ri sawe nambwe. Mina. 14 Ensel le wunu hima minde hinga mina, wunu himamwale. Wunu Gotri tau tini wu randau. Gotri to wunu rumbwewani wu ini ele ri ai rata ki hambwandau sembe ha hima leni wu okulandau.


text:
Latest update August 10th, 2016 8:30 PM
Jun 01, 2015 Matimu News TIDYONDZO Comments Off on Dyondzo ya matsalelo lamanene ya Xitsonga #18
Dyondzo ya matsalelo lamanene ya Xitsonga #18
XIYENGE XA 4
4. VULONGOLOXAMARITO
4.1 Switwananisi
(a) Matirhiselo ya switwananisi swa mavito ya tindhawu na ya mavandla yo karhi swi ta va hi ndlela leyi landzelaka:
(i) Tiko ra Afrika-Dzonga ri amukerile vutihlamuleri eDRC.
(ii) Xipanu xa Bafana-Bafana xi hlurile.
(iii) Lokixi ra Giyani se ri kurile masiku lama.
(iv) Vandla ra ANC ri tilulamisela nhlawulo.
(v) Movha wa BMW wu durha ku hundza wa Toyota.
(b) Loko ku tirhisiwa vito hi roxe ku ta tirhisiwa xitwananisi xa yi/ya eka mavito lama hinkwawo, swikombiso:
(i) Afrika-Dzonga yi amukerile vutihlamuleri eDRC.
(ii) Amerika yi hlaserile Iraq handle ka nandzu.
(iii) Bafana-Bafana yi hlurile Congo.
(iv) Loko yi ri Kaizer Chiefs ya ringeta masiku lawa.
(v) Giyani se yi kurile masiku lama.
(vi) ANC yi tilulamisela nhlawulo.
(vii) BMW yi durha ku hundza Toyota.
(c) Xitwananisi lexi yimelaka nhlokomhaka ya mavito ya mitlawa yo hambana exivulweni, xitwananisi xa kona xi ta va swi, xik.: Vanhu, tihomu na tindlu swi khukhuriwile hi mati.
4.2 Swipfunetariendli
(a) Xipfunetariendli xa –se– xi komba tlhelo ra mpfumelo, ku vula leswaku xo karhi xi humelerile, xik.:
(i) Vayeni se va fikile.
(ii) Loko va fika se a ndzi dyile/a se ndzi dyile.
(iii) Loko va fika ndzi ta va se ndzi dyile.
(b) Xipfunetariendli xa –si– xi yimela nandzulo, ku komba leswaku xo karhi a xi si humelela, xik.:
(i) Vayeni a va si fika.
(ii) Loko va fika a ndzi nga si dya.
(iii) Loko va fika ndzi ta va ndzi nga si dya.
Makumu.
PanSALB yi ta tsaka ku amukela swibumabumelo swo huma eka vatirhisi. Swibumabumelo swi fanele swi kongomisiwa eka:
Mulawurinkulu
PanSALB
Private Bag X08
ARCADIA
0007
Mufnk: PanSALB
Jun 16, 2016 Comments Off on Address by President Jacob Zuma, on the occasion of the 40th anniversary of the June 16, 1976 student Uprising
Jul 21, 2015 Comments Off on Ku pasa ku hela ka lembe swi sungula sweswi
Jun 30, 2015 Comments Off on XIVONO i ntlangu wa swiphemu wo hisa eka m MLFM
May 25, 2015 Comments Off on Dyondzo ya matsalelo lamanene ya Xitsonga #17
Jan 12, 2015 Comments Off on Matimu News 2015
Aug 29, 2014 Comments Off on Ronald Nkuna i mutlangi wa mintlangu ya ka Thelevixini
Aug 27, 2014 Comments Off on Vantshwa vo tala va ya exilungwini ku ya lava madyelo ya rihlaza
Aug 26, 2014 Comments Off on Nkatanga Risenga
Aug 10, 2016 Comments Off on Vuhlanganisi bya Matimu News
Aug 09, 2016 Comments Off on Address by President Jacob Zuma, during the 60th anniversary of the National Women’s Day Celebrations
Aug 07, 2016 Comments Off on Pfumela
Jul 21, 2016 Comments Off on Ndzi khome tinsiva


text:
Spaniya
Spaniya (Xipaniya: España, IPA: [es'paɲa]) i tiko ra le dzongeni ka yuropa, laha ku vulavuriwaka Xipaniya. Tiko leri ri hlanganisa Xipaniya xa le ribuweni exikarhi ka Lwandle ra Atlantiki na ra Meditera, Swihlala-ntsongo swi mbirhi eka malwandle lama angarheke, kuhlanganisa na swi-mutana leswi tiyimeleke e Nwalungwini wa Afrika. Tiko ra Xipaniya ri le xikarhi ka Lwandle ra Meditera e dzongeni na vuxa, Lwandle ra Kantabrika enwalungu na lwandle ra Atlantika e vupela-dyambu. Xipaniya xihleriwe hi Phalamende ya xi demokrasi naswona itiko leri tifumaka. Xipaniya xile ka ntlawa wa Nhlangano wa matiko ya Yuropa ku sukela hi lembe ra 1986 naswona i tiko leri hluvukeke leri nga ra vunkaye hi kufuwa e misaveni hinkwayo, kasi riri ra vunthlanu e Yuropa. Xipaniya, Portugal na Andora i matiko lama vumbaka ribuwa-nkulu ra Iberiya, naswona ma hlanganisa vu anamo bya kwalomu ka 504,030 km², Hi rona tiko leri anameke ngopfu e vupela-dyambu bya Yuropa(kulandzela Furhwa).
Xipaniya xi hlakarherile e hansi ka mfumo wa rhoma Hispaniya, hikwalaho xi va ri nwana ra matiko ya nkoka e nkarhini wolowo. E minkarhini leyi landzeleke, Xipaniya ri fumiwile hi Jarimani, endhzaku ri ta fumiwa hi mufumi wa mu Islamu. Xipaniya ri hlaserile Furhwa hi 1793 loko mafurhwa ma dlayile hosi ya wona Luwi wa vu Khume-ntsevu, kambe ri hluriwa kufika laha ri kondleteleke kurhula na furhwa hi 1795.