c: text/html

text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | VUKATI
Loko Vunghana Se Byi Hundza Mindzilakana
NTLHONTLHO
U ni munghana wa rimbewu leri hambaneke ni ra wena loyi a ku twisisaka swinene. Mi vulavula hi nchumu wun’wana ni wun’wana. U tibyela u ku, ‘Ho va vanghana ntsena,’—hambileswi loyi u tekaneke na yena a nga ha ehleketaka swin’wana loko o tiva leswaku mi bula nkarhi wo leha.
Hambiswiritano, vunghana bya n’wina se byi hundze mindzilakana naswona u fanele u lulamisa xiyimo xexo. Kambe xo sungula, kambisisa leswaku ha yini u tikume u nghene eka vunghana byo tano.
LESWI WU VANGAKA
Ku eneriseka. I ntiyiso leswaku swa tsakisa ku khomiwa kahle hi munhu wa rimbewu leri hambaneke ni ra wena. Swi hi endla hi titwa hi ri va nkoka naswona hi sasekile. Loko se u ri ni nkarhi u nghenele vukati, u nga ha sungula ku chaveleriwa hi munghana wa wena wa rimbewu leri hambaneke ni ra wena. Kambe tiva leswi: Ku chaveleriwa hi munhu un’wana handle ka loyi u tekaneke na yena swi ni vuyelo byo biha. Loko u endla xinghana lexi nga fanelangiki ni munhu wa rimbewu leri hambaneke ni ra wena, u tsanisa vuxaka bya wena ni loyi u tekaneke na yena. Hi marito man’wana, u n’wi tsona rirhandzu leri u n’wi kolotaka rona.
• Tivutise, ‘Hi swihi swilaveko leswi enerisiwaka hi xinghana lexi leswi a swi ta enerisiwa kahle evukatini bya mina?’
Ku va ekhombyeni. Bibele ya pfumela leswaku lava nghenelaka vukati va ta va ni mpimo wo karhi wa “nhlomulo.” (1 Vakorinto 7:28) Hi xikombiso, minkarhi yin’wana u nga ha titwa u honisiwa kumbe u nga rhandziwi hi loyi u tekaneke na yena kumbe u nga ha va u n’wi hlundzukerile hileswi ku nga ni mholovo leyi nga siki lunghisiwaka. Kumbexana loyi u tekaneke na yena u papalata ku vulavula hi timhaka to tano, xisweswo a ku siya u pfilunganyekile naswona u ri ekhombyeni ro lava ku khomiwa kahle hi munhu un’wana. Vativi van’wana va vula leswaku ku papalata ku vulavula hi timhaka to tika swi nga endla leswaku ku nga vi na ntsako evukatini naswona swi nga ha susumetela vatekani ku dlaya vukati.
• Tivutise, ‘Xana ku ni xiyimo xo karhi evukatini bya mina lexi ndzi endleke leswaku ndzi endla xinghana lexi nga fanelangiki?’
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Vona khombo. Bibele yi ri: “Xana u nga hlengeleta ndzilo exifuveni xa wena kambe tinguvu ta wena ti nga tshwi?” (Swivuriso 6:27, Good News Translation) Ntiyiso wa mhaka hileswaku ku rhandzana ni munhu un’wana loko se u nghenele vukati swi ni khombo. (Yakobo 1:14, 15) Xiphiqo a hileswaku ku ta endleka yini ntsena. Anakanyisisa hi leswi se swi endlekeke. Leswi u nyikeke munhu un’wana rirhandzu ra wena, u tekele loyi u tekaneke na yena rirhandzu leri a faneleke a ri kuma eka wena.
U nga tixisi. Vunghana lebyi se byi hundzeke mindzilakana byi nga ha ku endla u tivutisa leswaku vutomi a byi ta va byi ri njhani loko a wu tekane ni munhu yoloye. Kambe u byi ringanisa hi ndlela leyi hoxeke vuswikoti bya munghana wa wena ni ku tsana ka loyi u tekaneke na yena, ku nga nchumu lowu nga lulamangiki. Nakambe tsundzuka leswaku ndlela leyi u tsakaka ha yona loko u ehleketa hi munghana wa wena swi nga ha endleka yi fana ni leyi a wu tsaka ha yona khale loko u ehleketa hi munhu loyi u tekaneke na yena sweswi.—Nawu wa Bibele: Yeremiya 17:9.
Tivekele mindzilakana. Vanhu va hoxa tialamu etimovheni kumbe emakaya ya vona leswaku va sivela makhamba leswaku ma nga ti yivi kumbe ku yiva emakaya ya vona. Na wena u nga endla nchumu lowu fanaka evukatini bya wena. Bibele yi ri: “Hlayisa mbilu ya wena.” (Swivuriso 4:23) U nga swi endlisa ku yini sweswo? Ringeta leswi landzelaka:
Kombisa hi swiendlo leswaku se u nghenele vukati—kumbexana hi ku veka swifaniso swa munghana wa wena wa vukati entirhweni.—Nawu wa Bibele: Genesa 2:24.
Tiendlele xiboho xa leswi u nga ta swi pfumelela ni leswi u nga ta ka u nga swi pfumeleli loko swi ta emhakeni ya ndlela leyi u nga ta tikhoma ha yona loko u ri ni munhu wa rimbewu leri hambaneke ni ra wena. Hi xikombiso, swi ta va swi hoxile ku vulavula ni munghana wo tano hi swiphiqo swa vukati bya wena kumbe ku tihumesa ni mutirhi-kuloni wa rimbewu leri hambaneke ni ra wena leswaku mi ya nwa swo timula torha.
Loko u tolovelane ngopfu ni munhu wa rimbewu leri hambaneke ni ra wena, namba u herisa vunghana byolebyo. Loko swi tikomba swi ku tikela swinene ku endla tano, tivutise leswaku ha yini. Ematshan’weni yo ringeta ku yimelela vunghana bya wena ni munhu yoloye, enerisa swilaveko swa loyi u tekaneke na yena naswona teka magoza yo sirhelela vukati bya n’wina.—Nawu wa Bibele: Swivuriso 5:18, 19.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dyondzo 17
Valanguteri Va Miganga Ni Va Swifundzha Va Hi Pfuna Njhani?
Hakanyingi Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki ma vulavula hi Barnaba na muapostola Pawulo. Vavanuna lava a va tirha tanihi valanguteri lava famba-fambaka, va endzela mavandlha ya lembe-xidzana ro sungula. Ha yini? A va khathala swinene hi vuhlayiseki bya vamakwavo va vona va moya. Pawulo u vule leswaku a a lava ku ‘tlhela a endzela vamakwavo’ leswaku a ta vona leswaku va njhani. A a tiyimisele ku famba tikhilomitara ta madzana leswaku a ta va tiyisa. (Mintirho 15:36) Loku i ku navela loku valanguteri va miganga ni va swifundzha va nga na kona namuntlha.
Va endzele ku hi khutaza. Mulanguteri wa xifundzha u endzela mavandlha ya kwalomu ka 20 kumbe ku tlula, a heta vhiki a ri eka vandlha ro karhi kambirhi hi lembe. Mulanguteri wa muganga u endzela swifundzha swa khume kumbe ku tlula, a endzela mavandlha ni ku tirha tanihi mutshama-xitulu eka nhlengeletano yin’wana ni yin’wana ya xifundzha kan’we hi lembe. Hi nga vuyeriwa swinene eka mintokoto ya vamakwerhu lava ni le ka mintokoto ya vasati va vona loko va tekile. Va endla matshalatshala ya ku tiva lavatsongo ni lavakulu naswona va tiyimisele ku famba na hina entirhweni wa nsimu ni le ka tidyondzo ta hina ta Bibele. Valanguteri lava va khutaza vakulu naswona leswaku va hi tiyisa, va nyikela tinkulumo leti khutazaka eminhlanganweni ni le tinhlengeletanweni.—Mintirho 15:35.
Va kombisa leswaku va hi rhandza hinkwerhu. Valanguteri va miganga ni va swifundzha va khathala swinene hi xiyimo xa moya xa mavandlha. Va hlangana ni vakulu ni malandza ya vutirheli leswaku va langutisa nhluvuko lowu endliweke ni ku va nyika swiringanyeto leswi pfunaka swa ndlela leyi va nga hetisisaka vutihlamuleri bya vona ha yona. Va pfuna maphayona leswaku ma kota ku humelela ensin’wini naswona va tsakela ku tiva vanhu lavantshwa lava hlanganyelaka ni vandlha ni ku twa nhluvuko lowu va wu endlaka hi tlhelo ra moya. Un’wana ni un’wana wa vamakwerhu lava, wa tinyikela hi ku tirhandzela leswaku a va “mutirhi-kulorhi leswaku [hi] vuyeriwa.” (2 Vakorinto 8:23) Hi fanele hi tekelela ripfumelo ni ku tinyiketela ka vona eka Xikwembu.—Vaheveru 13:7.
Hi xihi xikongomelo xa ku endza ka valanguteri va miganga ni va swifundzha emavandlheni?
Hi nga vuyeriwa njhani hi ku endza ka vona?


text:
Nganea 46: Mbondo dza Yeriko
Idzi mbondo dza Yeriko dzi khou wiswa nga mini? Zwi tou nga dzo rwiwa nga bomo khulu. Fhedzi maḓuvhani ayo vho vha vha si na dzibomo: vho vha vha si na na zwigidi. Ndi vhuṅwe vhuṱolo ha Yehova! Kha ri gude uri zwo itea hani.
Thetshelesani zwe Yehova a vhudza Yoshua: Iwe na vhanna vhau vha u lwa ni tshimbile ni tshi mona muḓi. Ni u mone luthihi ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe maḓuvha a rathi. Ni tshimbile na mbulungelo ya mulanga. Vhotshifhe vha sumbe vha tshimbile phanḓa hayo vha tshi lidza dziphalaphala.
‘Nga ḓuvha ḽa vhusumbe ni fanela u mona muḓi kasumbe. Zwenezwo ni lidzese dziphalaphala, noṱhe ni ṱavhe mukosi wa nndwa. Zwenezwo mbondo dzi ḓo wela fhasi!’
Yoshua na vhathu vha ita zwe Yehova a amba. Musi vha tshi tshimbila, vhoṱhe vho vha vho fhumula. Hu si na a ambaho ipfi. Zwe zwa pfala wo vha u mubvumo wa dziphalaphala na milenzhe i tshimbilaho. Iḽa thambo tswuku yo nembelelaho fasiṱereni ni a i vhona? Ee, Rahaba o vha o ita zwe ṱholi mbili dza mu vhudza. Vha muṱa wawe vho vha vhe ngomu vha tshi khou sedza nae.
Mafheleloni, nga ḓuvha ḽa vhusumbe, vho no mona muḓi kasumbe, phalaphala dza lila, vhanna vha nndwa vha ṱavha mukosi, nahone mbondo dza wa. Zwenezwo Yoshua a ri: ‘Vhulahani vhoṱhe muḓini ni u fhise. Fhisani zwoṱhe. Vhulungani fhedzi maseṱha, musuku, tsimbitswuku na tsimbi, ni zwi ise denndeni ya Yehova.’
Kha ṱholi mbili, Yoshua a ri: ‘Dzhenani nḓuni ya Rahaba, ni mu bvise na muṱa wawe woṱhe.’ Rahaba na muṱa wawe vho vha vho tshidzwa, samusi ṱholi dzo vha dzo mu fulufhedzisa.
Yoshua 6:1-25.
Mbudziso
- Yehova o vhudza vhanna vha u lwa na vhotshifhe uri vha ite mini maḓuvha a rathi?
- Vhenevho vhanna vha fanela u ita mini nga ḓuvha ḽa vhusumbe?
- Samusi ni tshi khou zwi vhona kha tshifanyiso, hu khou itea mini kha mbondo dza Yeriko?
- Ndi ngani thambo tswuku i tshi khou nembelela fasiṱereni?
- Yoshua o vhudza vhanna vha u lwa uri vha ite mini nga vhathu na muḓi, fhedzi hu pfi mini nga maseṱha, musuku, tsimbitswuku, na tsimbi?
- Ṱholi mbili dzo vhudzwa uri dzi ite mini?
Mbudziso dzo engedzeaho
- Vhalani Yoshua 6:1-25.
U mona ha Vhaisiraele Yeriko nga ḓuvha ḽa vhusumbe hu fana hani na mushumo wa u huwelela wa Ṱhanzi dza Yehova maḓuvhani ano a vhufhelo? (Yosh. 6:15, 16; Yes. 60:22; Mat. 24:14; 1 Vha-Kor. 9:16)
Vhuporofita ho ṅwalwaho kha Yoshua 6:26 ho ḓadzea hani miṅwahani ya 500 yo fhiraho, nahone zwenezwi zwi ri funza mini nga ha Ipfi ḽa Yehova? (1 Dzikh. 16:34; Yes. 55:11)


text:
Xana Xikwembu Xi Fanele Xi Soriwa Hikwalaho Ka Leswi Hi Xanisekaka?
Nhlamulo ya Bibele
Bibele yi ri a hi fanelanga hi sola Xikwembu! A ku nga ri xikongomelo xa Yehovha Xikwembu leswaku vanhu va xaniseka. Hambiswiritano, mpatswa wo sungula wu xandzukele vulawuri bya Xikwembu, wu tihlawulela ku tivekela milawu ya wona ya leswinene ni leswo biha. Wu fularhele Xikwembu ivi wu xaniseka hikwalaho ka sweswo.
Namuntlha ha xaniseka hikwalaho ka xiboho xa wona xo biha. Kambe a hi Xikwembu lexi vangelaka vanhu ku xaniseka.
Bibele yi ri: “
Loko a ri endzingweni, munhu a nga vuli a ku: ‘Ndzi ringiwa hi Xikwembu.’ Hikuva Xikwembu xi nga ka xi nga ringiwi hi swilo swo biha naswona xona a xi ringi munhu.” (Yakobo 1:13) Ku xaniseka ku khumba vanhu hinkwavo, hambi ku ri lava Xikwembu xi va rhandzaka.


text: alantswiki, blantswiki, clantswiki, dlantswiki, elantswiki, flantswiki, glantswiki, hlantswiki, ilantswiki, jlantswiki, klantswiki, llantswiki, mlantswiki, nlantswiki, olantswiki, plantswiki, qlantswiki, rlantswiki, slantswiki, tlantswiki, ulantswiki, vlantswiki, wlantswiki, xlantswiki, ylantswiki, zlantswiki, paantswiki, pbantswiki, pcantswiki, pdantswiki, peantswiki, pfantswiki, pgantswiki, phantswiki, piantswiki, pjantswiki, pkantswiki, plantswiki, pmantswiki, pnantswiki, poantswiki, more misspell plantswiki domains


text:
NDIMA YA VHURARU
Ndi Ifhio Ndivho ya Mudzimu nga Ḽifhasi?
Ndi ifhio ndivho ya Mudzimu nga vhathu?
Mudzimu o itelwa hani khaedu?
Vhutshilo vhu ḓo vha hani kha ḽifhasi tshifhingani tshi ḓaho?
1. Ndi ifhio ndivho ya Mudzimu nga ḽifhasi?
NDIVHO ya Mudzimu nga ḽifhasi ndi yavhuḓi vhukuma. Yehova u ṱoḓa uri ḽifhasi ḽi ḓale vhathu vho takalaho, vha re na mutakalo wavhuḓi. Bivhili i amba uri ‘Mudzimu o sima tsimu ngei Edeni’ na uri o “melisa miri yoṱhe i takadzaho i tshi vhonwa, na i ḓifhaho i tshi ḽiwa.” Musi Mudzimu o no sika munna na musadzi vha u thoma, Adamu na Eva, O vha vhea kha honoho haya havhuḓi nahone a vha vhudza uri: “Bebani ni ande ni ḓadze shango, ni ḽi kunde.” (Genesi 1:28; 2:8, 9, 15) Nga zwenezwo, yo vha i ndivho ya Mudzimu uri vhathu vha vhe na vhana, vha ṱanḓavhudze mikano ya yeneyo tsimu ye ya vha i haya havho uri i ḓadze ḽifhasi ḽoṱhe, na u ṱhogomela zwipuka.
2. (a) Ri zwi ḓivha hani uri ndivho ya Mudzimu nga ḽifhasi i ḓo ḓadzea? (b) Bivhili i amba mini nga ha u tshila tshoṱhe ha vhathu?
2 Naa ni humbula uri ndivho ya Yehova Mudzimu ya uri vhathu vha tshile kha ḽifhasi ḽa paradiso i ḓo vhuya ya ḓadzea? Mudzimu o ri: “Zwe nda amba ndi ḓo zwi ḓisa; zwe nda vhamba maano azwo ndi ḓo zwi ita.” (Yesaya 46:9-11; 55:11) Ee, zwe Mudzimu a livha u zwi ita zwi ḓo ḓadzea ngangoho! U amba uri “ha ngo sika [ḽifhasi] mahandana, o ḽi vhumba uri ḽi dzulwe nga vhathu.” (Yesaya 45:18) Mudzimu u ṱoḓa vhathu vha mufuda-ḓe uri vha tshile kha ḽifhasi? Nahone u ṱoḓa uri vha tshile tshifhinga tshingafhani henefho? Bivhili i a fhindula: “Vha u ḓo vha vhaṋe vha shango ndi vhavhuya, ndi vhone vha u ḓo dzula khaḽo’ lini na lini.” (Maḽeḓeretsendama ndi ashu.)—Psalme ya 37:29; Ndzumbululo 21:3, 4.
3. Ndi vhuimo vhufhio vhu ṱungufhadzaho vhu re hone ṋamusi kha ḽifhasi, nahone zwenezwi zwi takusa mbudziso dzifhio?
3 Zwi khagala uri hezwi a zwi athu itea. Zwino vhathu vha kha ḓi lwala nahone vha a fa; vha a lwa na u vhulahana. Hu na zwithu zwe zwa tshinyala. Naho zwo ralo, vhukuma Mudzimu ho ngo livha uri ḽifhasi ḽi vhe nga nḓila ine ra ḽi vhona ngayo ṋamusi! Ho tshinyala’ni? Ndi ngani ndivho ya Mudzimu i songo ḓadzea? A huna ḓivhazwakale yo ṅwalwaho nga vhathu ine ya nga ri ṋea phindulo nga ṅwambo wa uri vhuleme ho thoma ṱaḓulu.
VHUBVO HA SWINA
4, 5. (a) Ndi nnyi we a amba na Eva a tshi shumisa ṋowa? (b) Muthu we a vha a tshi ṱhonifhea, a tshi fulufhedzea a nga vha hani mbava?
4 Bugu ya u thoma ya Bivhili i amba nga ha mupikisi wa Mudzimu we a bvelela tsimuni ya Edeni. U ṱaluswa sa “ṋowa,” fhedzi o vha e si ṋowa yo ḓoweleaho. Bugu ya u fhedza ya Bivhili i mu vhidza “Diabolo, ene Sathane, muxedzi wa shango ḽoṱhe.” U dovha a vhidzwa “ḽiṋowa ḽa kale na kale.” (Genesi 3:1; Ndzumbululo 12:9, maḽeḓeretsendama ndi ashu.) Onoyo muruṅwa wa maanḓa, kana tshivhumbiwa tsha muya tshi sa vhonali, o shumisa ṋowa u amba na Eva, samusi muthu a re na vhutsila a tshi nga ita uri zwi vhonale u nga ipfi ḽawe ḽi khou bva kha mupopi une wa vha tsini nae. A zwi timatimisi uri onoyo muthu wa muya o vha e hone musi Mudzimu a tshi lugiselela ḽifhasi uri ḽi dzulwe nga vhathu.—Yobo 38:4, 7.
5 Naho zwo ralo, samusi tsiko yoṱhe ya Yehova yo fhelela, ndi nnyi we a ita onoyu “Diabolo” onoyu “Sathane”? Nga ho livhaho, muṅwe wa vharwa vha Mudzimu vha muya o ḓishandula a vha Diabolo. Zwenezwi zwo konadzea hani? Ri fanela u zwi ṱhogomela ṋamusi uri muthu we a vha a tshi ṱhonifhea nahone a tshi fulufhedzea a nga shanduka a vha mbava. Zwenezwo zwi nga itea hani? Onoyo muthu a nga tendela nyemulo mmbi i tshi sima midzi mbiluni yawe. Arali a dzulela u humbula nga hayo, yeneyo nyemulo mmbi i nga hulela vhukuma. Arali ha vha na tshibuli, a nga ita zwithu zwivhi zwe a vha a tshi dzulela u zwi humbula.—Yakobo 1:13-15.
6. Zwo ḓa hani uri murwa wa Mudzimu ane a vha tshivhumbiwa tsha maanḓa a vhe Sathane Diabolo?
6 Hezwi zwo itea kha Sathane Diabolo. Zwi vhonala uri o zwi pfa musi Mudzimu a tshi vhudza Adamu na Eva uri vha vhe na vhana nahone vha ḓadze ḽifhasi ngavho. (Genesi 1:27, 28) Zwi vhonala uri Sathane o ḓivhudza uri: ‘Vhenevha vhathu vhoṱhe vha nga ngwadamela nṱhani ha u gwadamela Mudzimu musi!’ Nga zwenezwo nyemulo mmbi ya fhaṱela mbiluni yawe. A fheleledza o dzhia vhukando a fhura Eva, a mu zwifhela nga ha Mudzimu. (Genesi 3:1-5) Nga zwenezwo a vha “Diabolo,” zwine zwa amba “Murembi.” A dovha a vha “Sathane,” zwine zwa amba “Muhanedzi.”
7. (a) Ndi ngani Adamu na Eva vho fa? (b) Ndi ngani vhana vhoṱhe vha Adamu vho vha vhalala, vha fa?
7 Sathane Diabolo o shumisa mazwifhi na vhufhura u itela uri Adamu na Eva vha sa thetshelese Mudzimu. (Genesi 2:17; 3:6) Nga ṅwambo wa zwenezwo, vho fheleledza vho fa, samusi Mudzimu o vha o amba uri zwi ḓo ralo arali vha sa thetshelesa. (Genesi 3:17-19) Samusi Adamu a songo tsha fhelela musi a tshi tshinya, vhana vhawe vhoṱhe vho mamela tshivhi khae. (Vha-Roma 5:12) Honoho vhuimo vhu nga fanyiswa na pani ya u baka vhurotho. Vhurotho vhu ḓo bva vhu hani arali yeneyo pani i na kudindi? Vhu ḓo bva vhu na kudindi, kana vhu songo fhelela. Zwi fanaho na zwenezwo, muthu muṅwe na muṅwe o mamela “kudindi” kwa u sa fhelela kha Adamu. Ndi ngazwo vhathu vhoṱhe vha tshi aluwa vha vha vhalala, vha fa.—Vha-Roma 3:23.
8, 9. (a) Zwi vhonala uri Sathane o vusa khaedu ifhio? (b) Ndi ngani Mudzimu a songo fhelisa eneo mashandukwa nga tshenetsho tshifhinga?
8 Musi Sathane a tshi ita uri Adamu na Eva vha tshinye phanḓa ha Mudzimu, o vha a tshi khou ṱuṱuwedza muya wa vhushandukwa. O vha a tshi khou itela khaedu nḓila ine Yehova a vhusa ngayo. Zwi re zwone ndi uri Sathane o vha a tshi khou ri: ‘Mudzimu ndi muvhusi muvhi. U a zwifha nahone u dzima vhashumeli vhawe zwithu zwavhuḓi. Vhathu a vha ṱoḓi u vhuswa nga Mudzimu. Vha nga phetha nga vhone vhaṋe zwivhuya na zwivhi. Nahone vha ḓo ḓiphina nga fhasi ha vhuvhusi hanga.’ Mudzimu o vha a tshi ḓo sedzana hani na honoho u pomokwa ha lunyadzo? Vhaṅwe vha humbula uri Mudzimu o vha o fanela u vha o vhulaha eneo mashandukwa. Fhedzi naa zwenezwo zwo vha zwi tshi ḓo vha zwo piringulula khaedu ya Sathane? Naa zwo vha zwi tshi ḓo vha zwo sumbedza uri nḓila ine Mudzimu a vhusa ngayo yo tea?
9 Khaṱulokwayo yo fhelelaho ya Yehova yo vha i sa ḓo mu tendela uri a vhulahe eneo mashandukwa na zwenezwo. O zwi vhona uri hu ṱoḓea tshifhinga u itela u fhindula khaedu ya Sathane nga nḓila i fushaho na u sumbedza uri Diabolo ndi muzwifhi. Nga zwenezwo Mudzimu a phetha nga ḽa uri u ḓo tendela vhathu uri vha ḓivhuse tshifhinga tshiṱuku nga fhasi ha ṱhuṱhuwedzo ya Sathane. Zwo itaho uri Yehova a ite zwenezwo na zwo itaho uri a tendele tshifhinga tshilapfu tshi tshi fhira a sa athu dzudzanya dzenedzi khani zwi ḓo haseledzwa kha Ndima ya 11 ya yeneyi bugu. Naho zwo ralo, zwino ri fanela u humbula nga mafhungo a tevhelaho: Naa zwo vha zwo tea uri Adamu na Eva vha tende Sathane, we a vha a sa athu vhuya a vha itela naho tshi tshini tshavhuḓi? Naa zwo vha zwo tea uri vha tende uri Yehova, we a vha ṋea zwoṱhe zwine vha vha nazwo, ndi muzwifhi wa tshiṱuhu? No vha ni tshi ḓo vha no ita mini?
10. Ni nga tikedza hani Yehova kha u fhindula khaedu ya Sathane?
10 Ndi zwavhuḓi u humbula nga ha dzenedzi mbudziso nga ṅwambo wa uri muṅwe na muṅwe washu u sedzana na khani dzi fanaho na dzenedzo ṋamusi. Ee, ni na tshibuli tsha u tikedza Yehova kha u fhindula khaedu ya Sathane. Ni nga ṱanganedza Yehova sa Muvhusi waṋu na thusa u sumbedza uri Sathane ndi muzwifhi. (Psalme ya 73:28; Mirero 27:11) Zwi ṱungufhadzaho ndi uri ndi vhathu vha si gathi vhukati ha vhathu vha dzibilioni kha ḽino shango vhe vha ita khetho yo raloho. Hezwi zwi takusa mbudziso ya ndeme, Naa zwa vhukuma Bivhili i funza uri Sathane u vhusa ḽino shango?
NDI NNYI ANE A VHUSA ḼINO SHANGO?
11, 12. (a) Mulingo wa Yesu u dzumbulula hani uri Sathane ndi muvhusi wa ḽino shango? (b) Ndi zwifhio zwiṅwe zwine zwa sumbedza uri Sathane ndi muvhusi wa ḽino shango?
11 Yesu ho ngo vhuya a timatima uri Sathane ndi muvhusi wa ḽino shango. Nga iṅwe nḓila ya vhuṱolo, Sathane o vhuya a sumbedza Yesu “mivhuso yoṱhe ya shango na vhugala hayo.” Nga zwenezwo Sathane a fulufhedzisa Yesu a ri: “Hezwi zwoṱhe ndi ḓo U ṋea arali U tshi wa nga magona wa ndosha.” (Mateo 4:8, 9; Luka 4:5, 6) Humbulani nga ha zwenezwi. Naa Sathane o vha a tshi ḓo vha o linga Yesu arali o vha e si muvhusi wa yeneyo mivhuso? Yesu ho ngo hanedza uri yeneyo mivhuso yoṱhe ya shango yo vha i ya Sathane. Vhukuma, Yesu o vha a tshi ḓo vha o hanedza arali Sathane o vha e si muvhusi wayo.
12 Ndi ngoho uri Yehova ndi Mudzimu Muvhusahoṱhe, Musiki wa fhethu hoṱhe hu mangadzaho. (Ndzumbululo 4:11) Fhedzi a huna hune Bivhili ya amba uri Yehova Mudzimu kana Yesu Kristo ndi muvhusi wa ḽino shango. Zwi re zwone ndi uri Yesu o amba nga ho livhaho uri Sathane ndi “muvhusi wa shango ḽino.” (Yohane 12:31; 14:30; 16:11) Bivhili i dovha ya amba uri Sathane Diabolo ndi “mudzimu wa tshino tshifhinga.” (2 Vha-Korinta 4:3, 4) Malugana na onoyu muhanedzi, kana Sathane, muapostola Yohane wa Mukriste o ṅwala: “Ri a zwi ḓivha zwauri ri bva Mudzimuni, hone shango ḽoṱhe ḽo vhumbulutshela kha Muvhi.”—1 Yohane 5:19.
NḒILA INE SHANGO ḼA SATHANE ḼA ḒO FHELISWA NGAYO
13. Ndi ngani shango ḽiswa ḽi tshi ṱoḓea?
13 Ṅwaha muṅwe na muṅwe, shango ḽi khou ṋaṋa u vha na khombo. Ḽo ḓala mmbi dzi lwaho, vhorapolitiki vha sa fulufhedzei, vharangaphanḓa vha vhurereli vha muhoyo, na vhadzia-vhutshinyi vho kwangwalaho. Shango ḽoṱhe ḽo tshinyala lune zwi nga si konadzee u ḽi shandula. Bivhili i dzumbulula uri tshi tsini tshifhinga tshine Mudzimu a ḓo fhelisa shango ḽivhi nga nndwa yawe ya Haramagedo. Heḽi shango ḽi ḓo dzhielwa vhudzulo nga shango ḽiswa ḽo lugaho.—Ndzumbululo 16:14-16.
14. Mudzimu o khetha nnyi uri a vhe Muvhusi wa Muvhuso Wawe, nahone zwenezwi zwo dzula zwo ambiwa hani?
14 Yehova Mudzimu o khetha Yesu Kristo uri a vhe Muvhusi wa Muvhuso Wawe wa ṱaḓulu, kana hulumeni. Kale-kale, Bivhili yo dzula yo amba uri: “Ro bebelwa ṅwana, ro ṋewa murwa. Vhuhosi vhu kha shaḓa ḽawe; o irwa dzina ḽawe a pfi . . . Ṋe-mulalo. Vhuhosi hawe ndi ha u ḓo ya kule; mulalo wawe a u nga fheli.” (Yesaya 9:5, 6) Malugana na wonoyu muvhuso, Yesu o funza vhatevheli vhawe uri vha rabele uri: “Muvhuso wau u ḓe; zwiné wa funa nga zwi itwe fhano fhasi vhunga zwi tshi itwa ngei ṱaḓulu.” (Mateo 6:10) Samusi ri tshi ḓo zwi vhona musi ri tshi ya phanḓa na yeneyi bugu, hu si kale Muvhuso wa Mudzimu u ḓo fhelisa hulumeni dzoṱhe dza ḽino shango, nahone ha sala wone fhedzi. (Daniele 2:44) Nga zwenezwo Muvhuso wa Mudzimu u ḓo ita uri ḽifhasi ḽi vhe paradiso.
SHANGO ḼISWA ḼI TSINI!
15. “Ḽifhasi ḽiswa” ndi mini?
15 Bivhili i a ri khwaṱhisedza: “Hone ro lindela maṱaḓulu maswa na ḽifhasi ḽiswa, zwo ambiwaho nga dzimbavhalelo dzawe [Mudzimu], zwine u luga ha fhaṱa khazwo’.” (2 Petro 3:13; Yesaya 65:17) Nga zwiṅwe zwifhinga musi Bivhili i tshi amba nga ha “ḽifhasi,” i vha i tshi khou amba vhathu vhane vha tshila kha ḽifhasi. (Genesi 11:1) Nga zwenezwo, “ḽifhasi ḽiswa” ndi vhathu vhane vha tondiwa nga Mudzimu.
16. Ndi tshifhio tshifhiwa tsha thengokhulu tshine Mudzimu a ḓo tshi ṋea vhane a vha takalela, nahone ri fanela u ita mini uri ri tshi wane?
16 Yesu o fulufhedzisa uri shangoni ḽiswa ḽine ḽa khou ḓa, vhane vha ḓo tondwa nga Mudzimu vha ḓo wana tshifhiwa tsha “vhutshilo vhu sá fheli.” (Marko 10:30) Nga khumbelo vulani Bivhili yaṋu kha Yohane 3:16 na Yohane 17:3, ni vhale zwe Yesu a amba uri ri fanela u zwi ita u itela u wana vhutshilo vhu sa fheli. Zwino ṱhogomelani phaṱutshedzo dzine Bivhili ya amba uri dzi ḓo waniwa nga vhane vha fanelwa nga tshenetsho tshifhiwa tshavhuḓi tshi bvaho ha Mudzimu kha Paradiso ine ya khou ḓa kha ḽifhasi.
17, 18. Ri nga vha hani na vhungoho ha uri hu ḓo vha na mulalo na tsireledzeo ḽifhasini ḽoṱhe?
17 Vhuvhi, nndwa, vhutshinyi, na vhuvemu zwi ḓo vha zwi si tsheeho. “Muvhi ha lalami . . . Shango ḽi ḓo vha ifa ḽa vho vuḓaho; ndi vhone vha u ḓo takalela muḓalo wa mulalo.” (Psalme ya 37:10, 11) Hu ḓo vha na mulalo nga ṅwambo wa uri ‘Mudzimu u dzivhisa dzinndwa migumoni ya ḽifhasi.’ (Psalme ya 46:9; Yesaya 2:4) Nga zwenezwo “nga hu tondiwe muvhuya, hu ande mulalo maḓuvha oṱhe a vhalwaho nga miṅwedzi”—nahone zwenezwo zwi amba nga hu sa fheli!—Psalme ya 72:7.
18 Vhagwadameli vha Yehova vha ḓo dzula vho tsireledzea. U tsireledzea ha Vhaisiraele zwifhingani zwa Bivhili ho vha ho ḓisendeka nga u thetshelesa Mudzimu. (Levitiko 25:18, 19) Zwi ḓo vha zwavhuḓi lungafhani u ḓiphina nga tsireledzeo i fanaho Paradisoni!—Yesaya 32:18; Mixa 4:4.
19. Ndi ngani ri tshi zwi ḓivha uri hu ḓo vha na zwiḽiwa zwinzhi shangoni ḽiswa ḽa Mudzimu?
19 Zwiḽiwa zwi nga si ṱahele. Mupsalme o imba a ri: “Shangoni hu ḓo vha na muḓalo wa mavhele; dziṱhohoni dza dzithavha hu ḓo guma maḓaka.” (Psalme ya 72:16) Yehova Mudzimu u ḓo fhaṱutshedza vho lugaho vhawe, nahone ‘shango ḽi ḓo bveledza zwi melaho.’—Psalme ya 67:6.
20. Ndi ngani ri tshi nga vha na vhungoho ha uri ḽifhasi ḽoṱhe ḽi ḓo vha paradiso?
20 Ḽifhasi ḽoṱhe ḽi ḓo vha paradiso. Kha shango ḽe ḽa vhuya ḽa tshinywa nga vhathu vha re na tshivhi hu ḓo fhaṱiwa nnḓu ntswa dzavhuḓi nahone ha itwa ngade dzo nakaho. (Yesaya 65:21-24; Ndzumbululo 11:18) Musi tshifhinga tshi tshi khou ḓi ṱanḓulukana, zwipiḓa zwa ḽifhasi zwine zwa nga paradiso zwi ḓo ṱanḓavhudzwa u swika khungulu yoṱhe i tshi naka nahone ya aṋwa u fana na tsimu ya Edeni. Nahone Mudzimu a nga si vhuye a kundwa u ‘putulula tshanḓa tshawe, zwoṱhe zwi tshilaho a zwi fusha dakalo.’—Psalme ya 145:16.
21. Ndi mini zwine zwa sumbedza uri hu ḓo vha mulalo vhukati ha vhathu na zwipuka?
21 Hu ḓo vha na mulalo vhukati ha vhathu na zwipuka. Zwipuka zwa ḓaka na zwifuwo zwa hayani zwi ḓo fula fhethu huthihi. Na ṅwana muṱuku a nga si ofhe zwipuka zwine zwino zwa vha na khombo.—Yesaya 11:6-9; 65:25.
22. Hu ḓo itea mini nga vhulwadze?
22 Vhulwadze vhu ḓo fhela. Samusi Yesu e Muvhusi wa Muvhuso wa Mudzimu wa ṱaḓulu, u ḓo fhodza nga nḓila khulwane u fhira zwe a zwi ita musi a tshee kha ḽifhasi. (Mateo 9:35; Marko 1:40-42; Yohane 5:5-9) Nga zwenezwo, “a huna ane a ḓo ri: Ndi a lwala.”—Yesaya 33:24; 35:5, 6.
23. Ndi ngani mvuwo i tshi ḓo ri takadza?
23 Vhafunwa vho faho vha ḓo vuswa nahone a vha tsha ḓo dovha vha fa. Vhoṱhe vho faho vha re muhumbuloni wa Mudzimu vha ḓo vuswa. Zwi re zwone ndi uri “vhafu vha ḓo vuwa, vhoṱhe, vho lugaho na vha so ngo luga.”—Mishumo 24:15; Yohane 5:28, 29.
24. Ni ḓipfa hani nga u tshila tshoṱhe Paradisoni kha ḽifhasi?
24 Ndi vhumatshelo vhu takadzaho lungafhani vhune ha ḓo waniwa nga vhoṱhe vhane vha khetha u guda kha Musiki washu Muhulwane, Yehova Mudzimu, na u mu shumela! Yesu o vha a tshi khou ambela kha Paradiso ine ya khou ḓa kha ḽifhasi musi a tshi fulufhedzisa muitazwivhi we a fa tsini nae, a ri: “U ḓo vha na nṋe Paradisoni.” (Luka 23:43) Ndi zwa ndeme uri ri gude zwo engedzeaho nga ha Yesu Kristo, ane a ḓo ḓisa dzenedzi phaṱutshedzo dzoṱhe.


text:
Mahungo Manene Ahumako Ke Shikwembu!
Hiwahi mahungo manene ahumako ke Shikwembu? Hiyini himatshemba? Bhuku leli lihlamula mivutiso yevanhu votala hehleni ke Bibele.
Hingapfuniwa Njani Hi Bhuku Leyi
Bhuku leyi yitakupfuna kudhyonda kusuka keRhiti le Shikwembu yinga Bibele. Ungakota njani kutirhisa Bibele lawena kukuma tihlamuselo.
Hiwahi Mahungo Manene?
Dhyonda eku hiwahi mahungo manene ahumako ke Shikwembu, njani ahi eshihatla, lesvi ungayendlako.
Shikwembu Nimani?
Shikwembu shine vito nakambe shahi chuvukela ke?
Shana Mahungo Manene Ahuma Ke Shikwembu?
Hingativa njani eku svingele ke Bibele svetiyiso?
Yesu Kreste Nimani?
Dhyonda eku hiyini Yesu ahifile, eku kutsulo iyini, neku uyendla yini kesvesvi.
Shitlondwa She Shikwembu Hehleni Kemisava Iyini?
Bibele lihlamusela eku hiyini Shikwembu shitumbulushile misava, eku mahlupheko atahela rhini, misava itava ihinjani nelava vatohanya kayona.
Hilangutelo Yihi Kelava Vafileko?
Shini shiyendle kako loko hifa? Hitavona mashaka nevanghana vahina vangafa ke?
Shini Mufumo We Shikwembu?
Nimani Hosi ye Mufumo we Shikwembu, nakambe Mufumo utayendla yini?
Hiyini Shikwembu Shipfumelela Vubhihi Nemashanisa?
Vubhihi bhyisungulele njani, hiyini Shikwembu shipfumelela kuhlupheka kufika svesvi? Shana kuhlupheka kuta hela ke?
Ndyango Wawena Ungatsaka Njani?
Yehovha, Shikwembu shamutsako, shilava eku mindyango itsaka. Discover the Bible’s practical advice for husbands, wives, parents, and children.
Ungativa Njani Kukhongela Ketiyiso?
Kunendlela yin’we yekukhongela ketiyiso ke? Hlaya svilo tlhanu svikombetako vakhongeri vetiyiso.
Minawo ye Bibele Yingahipfuna Njani?
Yesu utlhamusele hiyini hilava kurhangeliwa nakambe hiyihi minawo mimbirhi yekoka ye Bibele.
Ungatshinela Njani Kusuwani Ne Shikwembu?
Lava eku wutiva eku shana Shikwembu sha hlamula mikhongelo hikwayo, hingakhongela njani, nakambhe hinga yendla njani kuhi tshinela kusuhani ne Shikwembu.
Hiwahi Mahungo Manene Hehleni Kevukhongeli?
Will there ever be a time when everyone is united in worshipping the only true God?
Hiyini Shikwembu Shihine Tlhangano?
Bibele livula eku njani vaKreste vetiyiso vahlengeletana nakambe avayendlisa kuyini.
Hiyini Ufanele Kufambela Mahlweni?
Kutiva kawena Shikwembu neRhiti rashona kungapfuna njani van’wani? Hibhyihi vushaka ungavako nabhyona ne Shikwembu?


text:
ṰHUMETSHEDZO
Zwine zwa Ita uri Vhakriste vha Ngoho Vha Sa Shumise Tshifhambano Vhurabelini
TSHIFHAMBANO tshi a funiwa na u ṱhonifhiwa nga vhathu vha dzimilioni. The Encyclopædia Britannica i amba uri tshifhambano ndi “tshiga tshihulwane tsha vhurereli ha Vhukriste.” Naho zwo ralo, Vhakriste vha ngoho a vha shumisi tshifhambano vhurabelini. Ndi ngani?
Tshiitisi tsha ndeme ndi tsha uri Yesu Kristo ho ngo fela kha tshifhambano. Ipfi ḽa Lugerika ḽine kanzhi ḽa ṱalutshedzelwa nga uri “tshifhambano” ḽi pfi stau·ros′. Zwine zwa amba “danda ḽe ḽa tou tswititi.” The Companion Bible i sumbedza u ri: “Ipfi [Stau·ros′] a ḽi vhuyi ḽa amba zwipiḓa zwivhili zwa mabulannga zwi itaho tshifhambano . . . A huna na fhethu na huthihi kha [Thestamennde Ntswa] ya Lugerika ho ambiwaho nga ha zwipiḓa zwivhili zwa mabulannga.”
Kha maṅwalwa o vhalaho, vhaṅwali vha Bivhili vha shumisa ḽiṅwe ipfi kha tshishumiswa tshe tsha shumiswa musi hu tshi vhulahwa Yesu. Ḽeneḽo ipfi ḽa Lugerika ḽi pfi xy′lon. (Mishumo 5:30; 10:39; 13:29; Vha-Galata 3:13; 1 Petro 2:24) Heḽi ipfi ḽi amba “bulannga” kana “thanda, thonga, kana muri.”
Musi i tshi ṱalutshedza uri ndi ngani vhathu vho vha vha tshi anzela u vhulahwa nga u tou fhahewa kha danda, bugu ine ya pfi Das Kreuz und die Kreuzigung (Tshifhambano na U Vhambiwa) yo ṅwalwaho nga Hermann Fulda, i ri: “Miri yo vha i sa anzeli u wanala fhethu huṅwe na huṅwe he ha vha hu tshi vhulahelwa hone vhathu. Ngauralo ho vha hu tshi sokou bwelwa danda fhasi mavuni. Vhathu vhe vha pfuka mulayo vho vha vha tshi vhofhelelwa kana vha tou ombelwa nga zwibigiri zwanḓa na milenzhe kha ḽeneḽo danda, kanzhi zwanḓa zwo iswa nṱha.”
Naho zwo ralo, mafhungo ane a khwaṱhisedza zwenezwo u fhira oṱhe a wanala Ipfini ḽa Mudzimu. Muapostola Paulo u ri: “Kristo o ri rengulula kha samba ḽa mulayo nge ene a vha samba a tshi itela riṋe, ngauri ho ṅwaliwa ha pfi: Muthu o fhahewaho kha danda [“muri,” King James Version] o semiwa.” (Vha-Galata 3:13) Hafha Paulo o redza Doiteronomio 21:22, 23, ine ya amba nga ha danda, hu si tshifhambano. Samusi nḓila yeneyo ya u vhulaha vhathu yo vha i tshi ita uri muthu a vhe ‘o semiwaho,’ zwi nga si vhe zwavhuḓi uri Vhakriste vha khavhise mahaya avho nga zwifanyiso zwa Kristo o ombelwa kha danda.
A huna vhuṱanzi vhune ha sumbedza uri miṅwahani ya 300 nga murahu ha lufu lwa Kristo, vhane vha ḓivhidza Vhakriste vho shumisa tshifhambano kha vhurabeli. Naho zwo ralo, nga ḓana ḽa vhuṋa ḽa miṅwaha, Muvhusi wa muhedeni ane a pfi Constantine o mbo ḓi vha Mukriste nahone a ita uri hu shumiswe tshifhambano sa tshiga tsha Vhukriste. Hu sa londwi zwiṱuṱuwedzi zwa Constantine, tshifhambano tsho vha tshi sa tshimbidzani na Yesu Kristo. Zwi re zwone ndi uri tshifhambano tsho bva kha vhuhedeni. The New Catholic Encyclopedia i ri: “Tshifhambano tsho vha tshi tshi wanala kha mvelele dza nga phanḓa ha Vhukriste na kha mvelele dzi si dza Vhukriste.” Vhagudi vho fhamba-fhambananaho vho sumbedza uri hu na vhuṱumani vhukati ha tshifhambano na vhurabeli ha mupo na mikhuvha ya vhuhedeni ya u ṱangana nga dzimbeu.
Nga zwenezwo, ndi ngani tshenetsho tshiga tsha vhuhedeni tsho bvela phanḓa u shumiswa? Zwi vhonala uri zwo vha zwi tshi khou itelwa uri vhahedeni vha ṱanganedze “Vhukriste” nga hu leluwaho. Naho zwo ralo, u ḓikumedza kha tshiga tsha vhuhedeni hu a sasaladzwa tshoṱhe nga Bivhili. (2 Vha-Korinta 6:14-18) Maṅwalo a dovha a dzivhisa mifuda yoṱhe ya u gwadamela midzimu i sili. (Ekisodo 20:4, 5; 1 Vha-Korinta 10:14) Nga nṱhani ha zwenezwi zwiitisi zwi pfalaho, Vhakriste vha ngoho a vha shumisi tshifhambano vhurabelini. *
^ par. 4 U itela mafhungo o engedzeaho nga ha tshifhambano, sedzani masiaṱari 89-93 a bugu ine ya pfi Reasoning From the Scriptures, yo gandiswaho nga Ṱhanzi dza Yehova.


text:
LESWI NGA PFUNAKA NDYANGU | KU KURISA VANA
Ndlela Leyi U Nga N’wi Vekelaka Ha Yona Milawu N’wana Wa Wena Wa Kondlo-a-ndzi-dyi
NTLHONTLHO
N’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi u vula leswaku u tiyisa ngopfu voko. Kambe ku navela ka wena ko lava ku n’wi sirhelela ku ku byela leswaku a wu tiyisi voko. Kutani u tibyela u ku: ‘Loko ndzo debyisa voko, u ta nghena ekhombyeni!’
Tanihi mutswari u ni mfanelo yo vekela n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi milawu leyi twisisekaka. Kambe u fanele u rhanga hi ku twisisa leswaku i yini leswi nga ha n’wi endlaka a hlundzukisiwa hi milawu leyi u n’wi vekelaka yona.
LESWI WU VANGAKA
Leswi talaka ku vuriwa: Vana hinkwavo va kondlo-a-ndzi-dyi va lwisana ni milawu leyi va vekeriwaka yona; sweswo a swi papalateki nikatsongo.
Ntiyiso wa mhaka: A swi talanga leswaku n’wana wa kondlo-a-ndzi-dyi a xandzuka loko vatswari vakwe va n’wi vekela milawu leyi twisisekaka va tlhela va vulavula na yena ha yona.
Hambileswi ku nga ni swivangelo swo tala leswi nga ha endlaka leswaku n’wana wa kondlo-a-ndzi-dyi a xandzuka, vatswari va nga ha kucetela moya wolowo handle ko swi xiya loko milawu ya vona yi nga kombisi ku anakanyela kumbe yi nga ha fambisani ni malembe ya n’wana wa vona. Xiya leswi landzelaka:
- Milawu leyi nga kombisiki ku anakanyela. Loko vatswari va nga lavi ku cinca milawu ya vona eswiyin’weni swo karhi, n’wana wa vona wa kondlo-a-ndzi-dyi a nga ha titwa onge vatswari vakwe va n’wi vekela milawu hi xikongomelo xo lava ku n’wi lawula ematshan’weni yo n’wi sirhelela. Hikwalaho, loko a ri exihundleni a nga ha endla swilo swo biha leswi vatswari vakwe va swi yirisaka.
- Milawu leyi nga ha fambisaniki ni malembe ya n’wana. Nhlamulo ya mutswari leyi nge, “A ndzi ku vutisi ndzo ku byela,” yi nga ha va yi ringene eka n’wana lontsongo loko a vutisa leswaku ha yini a vekeriwe nawu wo karhi, kambe n’wana wa kondlo-a-ndzi-dyi u lava ku hlamuseriwa swivangelo swa kona. Phela, ku nga ri khale n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi a nga ha huma muti kutani a tiendlela swiboho leswikulu. Kutani swa antswa ku va a dyondza ku anakanyisisa hi timhaka ni ku endla swiboho leswinene sweswi, tanihi leswi a ha riki emavokweni ya wena.
Kambe u nga endla yini loko a tshamela ku nyangatsiwa hi milawu leyi u n’wi vekelaka yona?
LESWI U NGA SWI ENDLAKA
Xo sungula, u fanele u tiva leswaku vana va kondlo-a-ndzi-dyi va swi lava ku vekeriwa swipimelo hambileswi va nga ta ka va nga swi vuli sweswo hi nomu wa vona. Kutani vekela n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi milawu u tlhela u tiyiseka leswaku wa yi twisisa. Buku leyi nge Letting Go With Love and Confidence yi ri: “Loko vana va kondlo-a-ndzi-dyi va vekeriwa swipimelo leswi twisisekaka naswona va tiva leswaku vatswari va vona va ta va veka tihlo hi ndlela leyinene, a va tali ku phungela.” Ku hambana ni sweswo, vatswari lava nyikaka vana va vona va kondlo-a-ndzi-dyi ntshunxeko lowu tlulaka mpimo, va nga ha kombisa leswaku a va khathali. Kutani sweswo swi nga kucetela vana ku xandzuka.—Nawu wa Bibele: Swivuriso 29:15.
Kutani, u nga swi kombisa njhani leswaku wa anakanyela loko u vekela n’wana wa wena milawu? N’wi pfumelele a tiphofula malunghana ni milawu ya kona. Hi xikombiso, loko a kombela leswaku ku cinciwanyana nkarhi lowu a faneleke a vuya ha wona ekaya, rhiya ndleve loko a ri karhi a hlamusela xivangelo xa kona. N’wana loyi a tivaka leswaku u xi yingisele hi vurhon’wana xivangelo xakwe, u tala ku xixima xiboho lexi u xi tekaka ni ku fambisana na xona hambiloko a nga pfumelelani na xona.—Nawu wa Bibele: Yakobo 1:19.
Kambe loko u nga si teka xiboho, tsundzuka yinhla leyi: Vana va kondlo-a-ndzi-dyi va tala ku kombela ku nyikiwa ntshunxeko lowu engetelekeke ku tlula lowu va faneleke va va na wona, kasi vatswari va nga ha va nyika ntshunxeko lowutsongo ku tlula lowu va faneleke va va nyika wona. Kutani xi tekele enhlokweni xikombelo xa n’wana wa wena. Xana n’wana wa wena u swi kombisile leswaku u ni vutihlamuleri? Xana xikombelo xakwe xi lava leswaku u pfumelelana ni swiyimo? Tiyimisele ku pfumelelana ni swiyimo loko swi fanerile.—Nawu wa Bibele: Genesa 19:17-22.
Ku engetela emhakeni yo yingisela ndlela leyi n’wana wa wena a titwaka ha yona, tiyiseka leswaku u n’wi byela ni swilo leswi ku vilerisaka. Loko u endla tano, u nga ha n’wi dyondzisa ku nga khathali hi swilaveko swakwe ntsena kambe ni swa van’wana.—Nawu wa Bibele: 1 Vakorinto 10:24.
Xo hetelela, teka xiboho ivi u n’wi hlamusela swivangelo leswi endleke u teka xiboho xexo. Hambiloko a nga pfumelelani na xona, a swi kanakanisi leswaku swi ta n’wi tsakisa ku tiva leswaku vatswari vakwe va n’wi yingisela loko a tiphofula. Tsundzuka leswaku u le ku dyondziseni ka n’wana wa wena ndlela leyi a faneleke a tikhoma ha yona loko se a kurile. Loko u vekela n’wana wa wena wa kondlo-a-ndzi-dyi milawu leyi twisisekaka u tlhela u vulavurisana na yena ha yona, u ta n’wi pfuna leswaku a va ni vutihlamuleri loko se a kurile.—Nawu wa Bibele: Swivuriso 22:6.


text:
Ndlela Yo Tirhisa Mali Hi Vutlhari
Ku engetela eka ntlhontlho wa swinavetiso lowu hi langutanaka na wona, ndlela leyi hi titwaka ha yona ni mikhuva ya hina swi nga endla leswaku hi tirhisa mali hi vusopfa. Hi leswi swiringanyeto swa tsevu leswi nga ku pfunaka leswaku u tirhisa mali hi vutlhari.
Papalata ku xava swilo leswi a wu nga tiyimiselanga ku swi xava. Xana swa ku tsakisa ku xava kumbe ku xava swilo leswi nga eka mbhukuto? Loko swi ri tano, u nga ha tikuma u xave swilo leswi a wu nga tiyimiselanga ku swi xava. Leswaku u papalata ku swi xava, sungula hi ku ehleketisisa kahle hi vuyelo bya ku xava, ku va ni nchumu wo karhi ni ndlela leyi u nga ta wu khathalela ha yona nchumu wa kona. Tsundzuka swilo leswi ku endleke u tisola hikwalaho ka swilo leswi u swi xaveke enkarhini lowu hundzeke leswi a wu nga tiyimiselanga ku swi xava. Anakanyisisa kahle u nga si endla xiboho xo xava.
Papalata ku xava hi xikongomelo xo lava ku cinca ndlela leyi u titwaka ha yona. Ku xava swi nga ha ku horisa mabibi ya mbilu lawa u nga na wona hi nkarhi wolowo. Kambe loko u tlhela u langutana ni swiphiqo, swi nga ha ku tikela swinene ku swi herisa hi ku xava. Ematshan’weni yo xava hi xikongomelo xo herisa mabibi ya mbilu, lava vanghana lava nga ta ku seketela loku u ri ni swiphiqo kumbe u endla vutiolori byo karhi byo tanihi ku huma u famba-famba hi milenge.
U nga xavi hi xikongomelo xo lava ku titsakisa. Ti-mall letikulu ti hundzule ku xava ti ku endla vuhungasi. Hambileswi u nga yaka e-mall kumbe u langutisa eka Internet leswaku u titsakisa, swo tala leswi u swi vonaka swi endleriwe ku pfuxa ku navela ka wena ko lava ku xava. Yana exitolo ntsena loko ku ri ni nchumu wo karhi lowu u lavaka ku wu xava naswona u endla hilaha u kunguhateke hakona.
Hlawula vanghana va wena hi vutlhari. Mahanyelo ni mavulavulelo ya vanghana va wena swi nga va ni nkucetelo eka ndlela leyi u yi tirhisaka ha yona mali ya wena. Loko ku ri leswaku u tirhisa mali hi vusopfa hi xikongomelo xo lava ku tiringanisa ni vanghana va wena, kutani hlawula vanghana lava nga vulavuliki ngopfu hi mali ni rifuwo.
Tirhisa makhadi ya swikweleti hi vutlhari. Makhadi ya swikweleti ma endla leswaku swi ku olovela ku xava handle ko anakanyisisa hi vuyelo bya kona. Ringeta ku hakela ntsengo hinkwawo lowu saleke wa makhadi ya wena ya swikweleti n’hweti ni n’hweti. Tiva mali leyi engetelekeke leyi khadi ra wena ri faneleke ri yi hakelela ni leyi lavekaka leswaku u ri kuma, kutani u pimanisa tindhawu leti u nga kotaka ku kuma khadi ra xikweleti eka tona ivi u vona leswaku hi yihi leyi chipeke. Xalamukela makhadi lawa ma lavaka ntswalo wo tala kambe ma vuyerisa hi swilo leswi u nga swi laviki. Ematshan’weni yo xava swilo hi xikweleti, hlengeleta mali leswaku u ta papalata ku xava hi xikweleti.
Tiva xiyimo xa wena xa timali. Swa olova ku tirhisa mali yo tala loko u nga xi tivi kahle xiyimo xa wena xa timali. Nkarhi ni nkarhi kambela rhekhodo ya wena ya timali naswona u tiva mali hinkwayo leyi u nga na yona. Tiendlele xiyimiso xa mali leyi u lavaka ku yi tirhisa n’hweti ni n’hweti hi ku ya hi muholo wa wena ni mali leyi u yi tirhiseke enkarhini lowu hundzeke. Xiyisisa ndlela leyi u yi tirhisaka ha yona mali ya wena kutani u yi pimanisa ni ndlela leyi u kunguhataka ku yi tirhisa ha yona. Kombela munghana loyi u n’wi tshembaka leswaku a ta ku pfuna u twisisa timhaka to karhi ta timali leti u nga tolovelanangiki na tona.


text:
Ha Yini Hi Fanele Hi Khongela Hi Vito Ra Yesu?
Nhlamulo ya Bibele
Hi fanele hi khongela eka Xikwembu hi vito ra Yesu hikuva yoleyo hi yona ntsena ndlela leyi Xikwembu xi lavaka leswaku hi khongela eka xona ha yona. Yesu u te: “
Hi mina ndlela ni ntiyiso ni vutomi. A nga kona loyi a taka eka Tatana handle ko ta ha mina.” (Yohane 14:6) Yesu u tlhele a byela vaapostola vakwe vo tsembeka a ku: “
Hakunene ndzi tiyisile ndzi ri eka n’wina, Loko mi kombela xin’wana ni xin’wana eka Tatana, u ta mi nyika xona hi vito ra mina.”—Yohane 16:23.
Swivangelo swin’wana swa ku tirhisa vito ra Yesu exikhongelweni
Hi xixima Yesu ni tata wakwe Yehovha Xikwembu.—Vafilipiya 2:9-11.
Hi va hi kombisa ku tlangela lunghiselelo ra Xikwembu ra ku ponisiwa hi rifu ra Yesu.—Matewu 20:28; Mintirho 4:12.
Hi xiya leswaku Yesu hi yena Munhlanganisi wa vanhu ni Xikwembu.—Vaheveru 7:25.
Hi xixima ntirho wa Yesu tanihi Muprista Lonkulu, loyi a nga hi pfunaka leswaku hi va ni vuxaka lebyinene ni Xikwembu.—Vaheveru 4:14-16.


text:
Xana Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Pakanisa?
Xiphemu xo sungula xa Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa xa matsalwa ya Xigriki xi humesiwe hi 1950. Ku sukela hi nkarhi wolowo, vanhu van’wana va vulavule hi byona kumbe va tlakuse swivutiso malunghana ni ku pakanisa ka byona * hileswi eka tindzimana tin’wana yi hambaneke ni vuhundzuluxeri byin’wana bya Tibibele. Hi ntolovelo swivangelo leswi endlaka leswaku ku va ni ku hambana loku swi vangiwa hi tinhla leti landzelaka.
Ku pakanisa. Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi sekeriwe ematsalweni ya khale lama pakanisaka ni le ka ndzavisiso lowu nga enkarhini lowu endliweke hi swidyondzeki. Ku hambana ni sweswo, Bibele ya King James Version ya 1611 a yi sekeriwe eka matsalwa lawa hakanyingi a ma nga pakanisi swinene naswona a ma nga ri ya khale ku fana ni lawa ma tirhisiweke eka Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa.
Ku tshembeka. Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi ni rungula ro sungula leri tshembekaka leri huhuteriweke hi Xikwembu. (2 Timotiya 3:16) Vuhundzuluxeri byo tala bya Bibele byi suse vutshembeki lebyi nga kona eka rungula ra Xikwembu hikwalaho ko lava ku landzela mindhavuko ya vanhu, hi xikombiso byi suse vito ra Xikwembu leri nge Yehovha byi ri siva hi swithopo swo tanihi leswi nge Hosi kumbe Xikwembu.
Mavekelo. Ku hambana ni mavekelo ya vuhundzuluxeri byin’wana, Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi veka marito hi ndlela leyi ma nga ha yona, ntsendze loko ma ta ka ma nga pfilunganyi kumbe ma tumbeta ndlela leyi mongo wa rungula ro sungula a wu ri ha yona. Vahundzuluxeri lava cincaka mavekelo yo sungula ya Bibele va nghenisa mavonelo ya vanhu kumbe va susa rungula ra nkoka.
Ku hambana exikarhi ka Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa ni vuhundzuluxeri byin’wana
Tibuku leti kayivelaka. Kereke ya Rhoma Khatoliki ni ya Orthodox ya le Vuxeni, ti katsa tibuku leti van’wana va titivaka tanihi Apocrypha eTibibeleni ta tona. Hambiswiritano, tibuku teto a ti nga amukeleki eka nxaxamelo wa tibuku ta Vayuda naswona swa twala sweswo hikuva Bibele yi vula leswaku Vayuda a ku ri vona lava a va “tamerisiwe marito lama hlawulekisiweke ya Xikwembu.” (Varhoma 3:1, 2) Xisweswo, Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa ni vuhundzuluxeri bya Tibibele tin’wana to tala ta manguva lawa a ti tikatsi tibuku ta Apocrypha.
Tindzimana leti kayivelaka. Vuhundzuluxeri byin’wana byi engetele tindzimana ni swiga leswi nga riki kona eka matsalwa ya khale ya Bibele kambe Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa a byi swi katsi swilo swo tano. Vuhundzuluxeri byo tala bya manguva lawa a byi ti nghenisi tindzimana ni swiga sweswo hikuva a swi kona eka matsalwa ya khale ya Bibele. *
Ku veka marito hi ndlela leyi hambaneke. Minkarhi yin’wana, ku hundzuluxela rito hi rito a swi twisiseki kumbe swa kanganyisa. Hi xikombiso, hakanyingi marito ya Yesu lama kumekaka eka Matewu 5:3 ma hundzuluxeriwe hi ndlela leyi: “Ku katekile swisiwana emoyeni.” (English Standard Version; King James Version; New International Version) Van’wana va vona onge xivulwa lexi nge “swisiwana emoyeni” a xi twisiseki, kasi van’wana va ehleketa leswaku Yesu a a kandziyisa nkoka wa ku titsongahata kumbe ku pfumala. Kambe, Yesu a a vula leswaku ntsako wa xiviri wu kumiwa hi ku xiya xilaveko xo kongomisiwa hi Xikwembu. Bibele ya Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa yi wu humesa kahle mongo wa marito lawa loko yi ku “lava khathalaka hi xilaveko xa vona xa moya.”
Swibumabumelo leswi humaka eka swidyondzeki leswi nga riki Timbhoni malunghana ni Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa
Edgar J. Goodspeed, muhundzuluxeri wa Bibele la dumeke tlhelo xidyondzeki, eka papila rakwe leri a ri tsaleke hi December 8, 1950 malunghana ni Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Matsalwa Ya Vukreste Ya Xigriki u te: “Ndza wu tsakela ntirho wa vanhu va n’wina ni xikongomelo xa vona emisaveni hinkwayo naswona ndzi tsakisiwa swinene hi vuhundzuluxeri lebyi tshembekaka ni lebyi twisisekaka. Byi veka tidyondzo to tala ta ntikelo erivaleni, hilaha ndzi nga mi nyikaka vumbhoni hakona.”
Profesa Allen Wikgren wa le Yunivhesiti ya le Chicago u vule leswaku Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi tirhisa ririmi ra manguva lawa ku hambana ni Tibibele tin’wana naswona sweswo swi endla leswaku “byi hlayeka hi ku olova.”
—The Interpreter’s Bible, Vholume I, tluka 99.
Alexander Thomson mutsari wa Bibele wa le Britain, loko a vulavula hi Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa Bya Matsalwa Ya Vukreste Ya Xigriki, u tsale a ku: “Entiyisweni vuhundzuluxeri lebyi i ntirho wa swidyondzeki leswi nga ni vutshila ni leswi tlhariheke, leswi a swi tiyimisele ku humesa mongo wa ntiyiso wa matsalwa ya Xigriki hilaha Xinghezi xi nga kotaka hakona.”
—The Differentiator, April 1952, tluka 52.
Ku nga khathariseki leswaku u xiye mavekelo ma nga ri mangani lama vekiweke hi ndlela leyi nga tolovelekangiki, mutsari Charles Francis Potter u te: “Vahundzuluxeri lava nga tivekiki va tirhise matsalwa ya khale lama pakanisaka swinene ya Xigriki ni ya Xiheveru, leswi kombisaka vuswikoti bya swidyondzeki leswi ni ku twisisa ka swona.”
—The Faiths Men Live By, tluka 300.
Hambileswi Robert M. McCoy a voneke onge Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa a byi tolovelekanga kambe bya twisiseka, u gimete nkambisiso wakwe hi ku vula a ku: “Vuhundzuluxeri bya Testamente Leyintshwa byi kombisa leswaku evandleni leri [Timbhoni ta Yehovha] ku ni swidyondzeki leswi kotaka ku langutana ni swiphiqo swo tala swa ku hundzuluxela Bibele hi vutlhari.”
—Andover Newton Quarterly, January 1963, tluka 31.
Profesa S. MacLean Gilmour, hambileswi a nga pfumelelaniki ni mavekelo man’wana lama nga kona eka Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa, kambe wa pfumela leswaku vanhu lava yi hundzuluxeleke “va ve ni vuswikoti byo hundzuluxela eka matsalwa ya Xigriki lama nga tolovelekangiki.”
—Andover Newton Quarterly, September 1966, tluka 26.
Loko Profesa Thomas N. Winter a ri karhi a kambisisa Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa lebyi vumbaka xiphemu xa Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures, u tsale a ku: “Komiti leyi hundzuluxeke Bibele leyi leyi nga lavangiki ku tiviwa yi yi hundzuluxele hi ndlela leyi nga enkarhini ni leyi kongomeke.”
—The Classical Journal, April-May 1974, tluka 376.
Hi 1989, profesa Benjamin Kedar, wa Muheveru wa le Israyele u te: “Eka ndzavisiso lowu ndzi wu endleke etimhakeni ta ririmi lowu fambisanaka ni Bibele ya Xiheveru ni vuhundzuluxeri byin’wana, hakanyingi a ndzi tirhisa Bibele ya Xinghezi leyi tivekaka tanihi Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa. Ku va ndzi tirhise Bibele leyi, swi endle leswaku ndzi khorwiseka leswaku ntirho lowu vahundzuluxeri va wu endleke i wa ntiyiso naswona rungula ra kona ra twisiseka ni ku pakanisa.”
Hi ku ya hi profesa Jason David BeDuhn, mukambisisi wa swa vukhongeri u xiye leswi etimhakeni ta vuhundzuluxeri bya Tibibele ta kaye ta Xinghezi: “Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa hi byona byi pakanisaka loko byi pimanisiwa ni vuhundzuluxeri byin’wana.” Hambileswi tibuku tin’wana ta mani na mani ni vakambisisi vo tala va Bibele va vulaka leswaku ku nga twanani loku nga kona eka Tibibele tin’wana ni Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa ku vangiwa hi xihlawuhlawu lexi nga kona eka vahundzuluxeri, BeDuhn u te: “Ku tshwukiselana mahlo loku nga kona ku vangiwa hileswi Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa byi pakanisaka, hi byona byi hundzuluxeleke Bibele hi ndlela leyi vatsari va Testamente Leyintshwa va tsaleke ha yona.”
—Truth in Translation, matluka 163, 165.
^ ndzim. 2 Leswi vanhu va swi vuleke swi khumba Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa bya Xinghezi kambe a swi katsi nkandziyiso lowu pfuxetiweke wa 2013.
^ ndzim. 8 Hi xikombiso, vona Bibele ya New International Version ni ya Khatoliki leyi nge New Jerusalem Bible. Tindzimana leti engeteriweke i Matewu 17:21; 18:11; 23:14; Marka 7:
^ ndzim. 9 Hilaha ku fanaka, vuhundzuluxeri bya J. B. Phillips byi veka marito ya Yesu hi ndlela leyi, “lava tivaka xilaveko xa vona xa leswaku va lava Xikwembu” naswona The Translator’s New Testament yi tirhisa xiga lexi hi ndlela leyi “lava tivaka xilaveko xa vona xa moya.”


text:
Xiviko Xa Nhlangano Wa Lembe Ni Lembe
“Swakudya Hi Nkarhi Lowu Faneleke”
Vayingiseri va magidi va yingisele swiviko leswi khutazaka ni ku tlhuvutsiwa ka Matewu 24:45-47 eka nhlangano wa lembe ni lembe wa vu-128 wa Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Hi October 6, 2012, vanhu lava lavaka ku ringana 5 000 a va hlengeletane ku ta yingisela nongonoko eHolweni ya Tinhlengeletano ya Timbhoni ta Yehovha eJersey City, New Jersey, le U.S.A. Vanhu van’wana lava tlulaka 10 000 va hlalele nongonoko lowu emiakweni ya hina eBrooklyn, ePatterson ni le Wallkill eNew York swin’we ni le rhavini ra hina eCanada.
Anthony Morris, xirho xa Huvo leyi Fumaka ya Timbhoni ta Yehovha tlhelo mutshama-xitulu wa nongonoko lowu, u vulavule hi minhlangano ya lembe ni lembe leyi hundzeke leyi ngopfu-ngopfu a yi khutaza naswona yi nga rivalekiki. Vayingiseri a va swi tiva leswaku nongonoko wa lembe leri a wu ta va lowu khutazaka swinene. Kambe a va tivutisa va ku: ‘Xana nhlangano lowu wu ta tlhela wu va lowu nga rivalekiki?’
Hiloko vayingiseri va hlalerisiwa tivhidiyo timbirhi leti va kombeke misava hinkwayo.
Ku Akiwa Ka Tiholo Ta Mfumo:
Vhidiyo leyi yi hlamusele ndlela leyi ku akiwa ka Tiholo ta Mfumo ematikweni lama sweleke ku fambeke kahle ha yona. Emalembeni ya 13 lama hundzeke, Mintlawa yo Aka Tiholo ta Mfumo ematikweni yo tano yi ake Tiholo ta Mfumo ta 25 402—leswi vulaka leswaku hi xiringaniso a ku hetiwa Tiholo ta Mfumo leti tlulaka ntlhanu siku ni siku! Tiholo teto ta Mfumo ti akiwe hi mali leyi nyikeriweke hi Timbhoni ta le misaveni hinkwayo. Ku tlula kwalaho, loko ku va ni mhangu ya ntumbuluko, hakanyingi mintlawa leyi, leyi nga ni vutshila yi pfuna lava hlaseriweke hi ku va lunghisela kumbe ku va akela hi vuntshwa Tiholo ta Mfumo ni makaya ya vona.
Mintsombano Yo Hlawuleka:
Hi 2012, Timbhoni ta Yehovha ti khome mintsombano yo hlayanyana yo hlawuleka leyi eka yona ku teke vapfhumba vo huma ematikweni man’wana. Mintsombano leyi yi hambane njhani ni mintsombano ya matiko leyi veke kona emalembeni lama hundzeke?
Vhidiyo yi hlamusele leswaku rhavi leri khomaka ntsombano wolowo ri hlela byetlelo, vutleketli ni swakudya swa ninhlikanhi swa vapfhumba eka vhiki ra ntsombano, ku nga ri tikhampani to rhurhela vapfumba. Hi xiringaniso vapfhumba va 1 500 lava humaka ematikweni man’wana va ye entsombanweni wun’wana ni wun’wana.
Vapfhumba volavo ni Timbhoni ta kwalaho va pfulekeriwe hi minkarhi yo tala yo tivana, ku nga ri entsombanweni ntsena, kambe ni loko va ya valanga tindhawu to tsakisa, loko va dya swakudya niloko va chumayela vanhu va ndhawu. Vhidiyo yi te: “Ku fikela sweswi, emintsombanweni hinkwayo yo hlawuleka, rirhandzu ra vumakwerhu ri ve xiboho lexi hetisekeke xa vun’we.”
Vayingiseri va tsake ni swikunwana loko va byeriwa leswaku Timbhoni ta Yehovha ti ta sungula ku khoma mintsombano yo hlawuleka lembe ni lembe emadorobeni lama hlawuriweke emisaveni hinkwayo!
Tinhla-nkulu tin’wana ta nhlangano lowu wa lembe ni lembe a ti katsa:
Mimbulavurisano Yo Tivana:
Swirho swinharhu swa Komiti ya Rhavi ni vasati va swona, leswi se swi nga ni malembe ya 342 swi ri vatirheli va nkarhi hinkwawo loko ma hlanganisiwa, swi hlamusele ndlela leyi Yehovha Xikwembu a swi leteleke ha yona leswaku swi endla swiavelo swo tala.
Richard Kelsey, xirho xa Komiti ya Rhavi eJarimani, u vule leswaku Xikolo xa Swirho swa Komiti ya Rhavi ni Vasati va Swona xi n’wi dyondzise “ku landzela nkongomiso wa Yehovha minkarhi hinkwayo.” Yehovha i Tatana wa rirhandzu loyi a hi lavelaka leswinene. Makwerhu Kelsey u te: “U lava leswaku hi hanya hilaha ku nga heriki naswona u endla hinkwaswo leswaku a hi khathalela.” Xikolo lexi xi dyondzisa swirho swa Komiti ya Rhavi ku landzela xikombiso xa Yehovha xa rirhandzu.
Loko Linda Johansson a rhambiwe eXikolweni xa Bibele xa Giliyadi xa Watchtower hi 1958, a a ri ni malembe mambirhi ni hafu a khuvuriwile naswona a a ri ni lembe rin’we ntsena a tekiwile. U te: “Ndzi tikume ndzi tshame etlilasini ni vamakwerhu lava wupfeke [ni] lava nga ni ntokoto. Ndzi tibyele ndzi ku . . . , ‘Kahle-kahle a ndzi fanelanga ndzi va laha.’”
Kambe Makwerhu wa xisati Johansson u tiyiserile naswona endzhaku ko thwasa, yena ni nuna wakwe va rhumeriwe eMalawi ku va varhumiwa. Endzhaku ka loko Timbhoni ta Yehovha ti xanisiwe hi tihanyi swinene etikweni rero, u dyondze Bibele ni holobye loyi a kaneteke ntirho wa Timbhoni. Namuntlha, nsati wa holobye yoloye ni n’wana wa vona wa jaha ni wa nhwanyana i Timbhoni leti khuvuriweke.
Tsima Ro Chumayela eNdhawini Ya Mani Na Mani:
Vamathwasana va mune va Xikolo xa Bibele xa Mimpatswa ya Vakreste swin’we ni mulanguteri wa xifundzha wa Timbhoni ta Yehovha eNew York va hlamusele mintokoto leyi va yi kumeke hikwalaho ka leswi va tikarhateke ku fikelela vanhu etindhawini leti nga ni mphensamphensa ta le madorobeni.
Etindhawini leti nga ni mphensamphensa swinene, vatirheli va nkarhi hinkwawo lava nga Timbhoni ta Yehovha va veka matafula ni swigolonyana leswi nga ni minkandziyiso ya Bibele. Vahundzi va ndlela va nga tikumela minkandziyiso, va vutisa swivutiso swa Bibele ni ku kombela dyondzo ya Bibele.
Timbhoni ta le tindhawini tin’wana ta Doroba ra New York ni le Chicago swin’we ni le Los Angeles, va le ku ringeteni ka endlelo leri ro fikelela vanhu. Hi lembe rin’we ntsena, vanhu va kwalomu ka 2 700 lava yeke ematafuleni ni le swigolonyaneni sweswo va kombele dyondzo ya mahala ya Bibele.
Khwaya Ya Vana:
I vanhu va nga ri vangani ntsena eka vayingiseri lava nga rilangiki loko khwaya ya vana lava ringanaka 17 va yimbelele risimu leri nge “Yingisa, Kutani U Katekisiwa” eka buku ya tinsimu leyi nge Yimbelelelani Yehovha (Risimu 120).
Endzhaku ka sweswo, ku ve ni nxaxamelo wa tinkulumo ta tsevu leti nyikeriweke hi swirho swa Huvo leyi Fumaka
“Kahle-kahle i mani hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha, leri n’wini wa rona a ri vekeke ehenhla ka va yindlu yakwe, ku va nyika swakudya swa vona hi nkarhi lowu faneleke? Ra tsaka hlonga rero loko n’wini wa rona a fika a nga ta ri kuma ri endla tano! Ndzi tiyisile ndzi ri eka n’wina, U ta ri veka ehenhla ka hinkwaswo leswi nga swa yena.”
Nxaxamelo lowu wu hlamule swivutiso leswi landzelaka:
Yesu U Ri Veke Rini “Hlonga Ro Tshembeka Ni Ro Tlhariha” Ehenhla Ka Va Yindlu Yakwe?
Kambisisa mongo wa marito ya Yesu eka Matewu ndzima 24. Tindzimana hinkwato leti xaxametiweke laha a ti ta hetiseka enkarhini wa vukona bya Kreste, ku nga “makumu ya mafambiselo ya swilo.”
“Nhlomulo wa masiku wolawo.”
—Ndzimana 29.
“Xitukulwana lexi.”
—Ndzimana 34.
“Siku ra kona ni nkarhi wa kona.”
—Ndzimana 36.
“Siku leri Hosi ya n’wina yi nga ta ta ha rona.”
—Ndzimana 42.
“N’wana wa munhu u ta ta hi nkarhi lowu mi nga wu ehleketiki.”
—Ndzimana 44.
Kutani swa twala ku vula leswaku “hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha” ri fanele ri humelele endzhaku ka loko vukona bya Kreste byi sungurile hi 1914.
Ku engetela kwalaho, Yesu u kombise leswaku “hlonga” leri a ri ta humelela enkarhini lowu a swi ta fanela ku vutisa xivutiso lexi nge: “Kahle-kahle i mani hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha?” Vaapostola va Yesu a va ri ni tinyiko to endla masingita ta moya lowo kwetsima, kutani a xi nga ri kona xivangelo xo vutisa xivutiso xexo hi lembe-xidzana ro sungula C.E. (1 Vakorinto 14:12, 24, 25) Hambileswi vaapostola ni Vakreste van’wana va lembe-xidzana ro sungula a va totiwe hi moya lowo kwetsima, a va nga ri “hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha” leri Yesu a profeteke ha rona.
Kutani swa twala ku gimeta hileswaku Yesu u veke “hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha” ehenhla ka “va yindlu yakwe” hi nkarhi wa vukona byakwe, ku nga “makumu ya mafambiselo ya swilo.”
“Kahle-kahle I Mani Hlonga Ro Tshembeka Ni Ro Tlhariha?”
Yesu a a nga kombeteli eka munhu un’we, kambe eka “hlonga”
Ku sukela hi 1919 ku ya emahlweni, minkarhi hinkwayo a ku ri ni ntlawa lowutsongo wa Vakreste lava totiweke entsindza wa misava hinkwayo wa Timbhoni ta Yehovha. A va langutela ntirho wa hina wa misava hinkwayo wo chumayela ni ku lunghiselela swin’we ni ku phamela swakudya swa moya. Emalembeni ya sweswinyana, ntlawa wolowo wu tiviwa tanihi Huvo leyi Fumaka ya Timbhoni ta Yehovha.
Vumbhoni lebyi byi endla hi gimeta hi ku: “Hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha” ri vekiwe ehenhla ka va yindlu ya Yesu hi 1919. Hlonga rolero i ntlawa lowutsongo wa vamakwerhu lava totiweke lava tirhaka entsindza wa misava hinkwayo enkarhini wa vukona bya Kreste, lowu lunghiselelaka ni ku phamela swakudya swa moya. Loko ntlawa lowu wu tirha swin’we tanihi Huvo leyi Fumaka wu va “hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha.”
I Vamani “Va Yindlu”?
Yesu u vule leswaku “va yindlu yakwe” a va ta kuma “swakudya swa vona hi nkarhi lowu faneleke.” Valandzeri hinkwavo va ntiyiso va Yesu va phameriwa hi “hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha.” Hikwalaho, vadyondzisiwa hinkwavo va Kreste—Vakreste hinkwavo lava totiweke ni swirho swa “tinyimpfu tin’wana”—i “va yindlu yakwe.”
Endzhaku ka loko xivulavuri xi hlamusele xiphemu lexi xa vuprofeta bya Yesu, vayingiseri va phokotele nkarhi wo leha. Endzhaku ka nongonoko lowu, vanhu vo hlayanyana va phofule ku tlangela ka vona hileswi Yesu a va tekaka tanihi van’wana “va yindlu yakwe.”
Yesu U Ri Veka Rini Hlonga “Ehenhla Ka Hinkwaswo Leswi Nga Swa Yena”?
Yesu u vule leswaku “loko n’wini wa rona a fika” (leswi hi ku kongoma swi vulaka “ku ta”) u ta veka hlonga “ehenhla ka hinkwaswo leswi nga swa yena.” U fika rini Yesu, N’wini wa rona?
Xiga lexi hundzuluxeriweke xi va “loko a fika” i rito ra Xikrigi er′kho·mai. Tindzimana 42 na 44 ta ndzima 24 ti hundzuluxela rito er′kho·mai ri va ‘ku ta.’ Eka tindzimana teto, Yesus u kombetela eka ku ta kakwe tanihi Muavanyisi hi nkarhi wa nhlomulo lowukulu.
Kutani ni ku vekiwa ka “hlonga” ehenhla ka “leswi nga swa yena,” ku ta va nchumu lowu nga ta endleka enkarhini lowu taka. U ta ri veka enkarhini wa nhlomulo lowukulu.
I Yini “Leswi Nga Swa [Yesu]” ?
Yesu u te: “Ndzi nyikiwe vulawuri hinkwabyo etilweni ni le misaveni.” (Matewu 28:18) Xisweswo, “leswi nga swa yena” a swi katsi swilo swa laha misaveni ntsena. Swi katsa Mfumo wa Mesiya.
Kutani Yesu u ta katekisa “hlonga ro tshembeka ni ro tlhariha” hi ku pfuxa xirho xin’wana ni xin’wana xa rona evuton’wini bya le tilweni ni ku xi nyika vulawuri ehenhla ka swilo hinkwaswo swa Kreste etilweni ni le misaveni. Hakelo leyi hi yona leyi tshembisiweke Vakreste hinkwavo vo tshembeka lava totiweke.
Nkulumo yo hetelela ya nxaxamelo a yi ri ni xitiviso xo hlawuleka. Endzhaku ko hlaya marito ya Yesu lama chavelelaka lama nga eka Matewu 28:20, Makwerhu Splane u te: “Hi ni xivangelo xin’wana lexi hi endlaka hi va ni xivindzi. Xivangelo xexo xi kumeka eka ndzimana ya lembe ya 2013. Yi ri yini? Yoxuwa 1:9: ‘Vana ni xivindzi, u tiya. . . . Yehovha Xikwembu xa wena u na wena.’”
Loko Makwerhu Morris a gimeta u vutise a ku: “Ku ta humelela yini lembe leri taka? Nhlangano wa lembe ni lembe wa lembe leri taka, lowu nga ta khomiwa hi October 5, 2013, wu ta haxiwa eTiholweni tin’wana ta Tinhlengeletano eUnited States ni le matikweni man’wana lama vulavulaka Xinghezi.”
Nongonoko lowu wu ta haxiwa hi Xinghezi ntsena. A wu nge tolokiwi hi tindzimi tin’wana.
Endzhaku ka nongonoko wolowo lowu khutazaka ni lowu nga rivalekiki, vayingiseri va yimbele risimu leri nge “Ku Vonakala Ku Ya Ku Voninga” (Risimu 116) ebukwini ya tinsimu leyi nge Yimbelelelani Yehovha. Risimu leri ri ni marito lama vulaka leswi:
“Hosi yi ni hlonga lero tshembeka,
Leri phamelaka swakudya.
Rivoni ra ntiyiso ra voninga,
Ri khumba timbilu ta hina.”


text:
Ngudo 17
Vhalavhelesi Vha Ḽiisela Vha Ri Thusa Hani?
Maṅwalo a Lugerika a Tshikriste kanzhi a bula Baranaba na muapostola Paulo. Vhenevha vhanna vho vha vhe vhalavhelesi vha dalelaho, vho vha vha tshi dalela zwivhidzo ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha. Ndi ngani? Vho vha vha tshi kwamea vhukuma nga mutakalo wa vhahavho vha muya. Paulo o amba uri o vha a tshi ṱoḓa u ‘tshimbila, u itela u yo vhona vhahawe.’ O vha o ḓiimisela u tshimbila khilomithara dza maḓana u itela u vha dalela uri a vha khwaṱhise. (Mishumo 15:36) Lwonolwo ndi lutamo lune vhalavhelesi vhashu vha dalelaho vha vha nalwo ṋamusi.
Vho ḓela u ri ṱuṱuwedza. Mulavhelesi muṅwe na muṅwe wa ḽiisela u dalela zwivhidzo zwa 20 kana u fhira, a fhedza vhege tshivhidzoni tshithihi, luvhili nga ṅwaha. Mulavhelesi wa tshiṱiriki u dalela maisela o vhalaho, a dalela zwivhidzo nahone a vha mudzulatshidulo kha ḽiṅwe ḽa maguvhangano kha ḽiisela ḽiṅwe na ḽiṅwe luthihi nga ṅwaha. Ri nga vhuyelwa vhukuma nga tshenzhelo ya vhenevha vhahashu na vhafumakadzi vhavho, arali vho vhinga. Vha ita vhuḓidini ha u ḓivha vhaswa na vhahulwane nahone vha fhisetshela u tshimbila na riṋe vhuḓinḓani ha tsimu na pfunzoni dzashu dza Bivhili. Vhenevha vhalavhelesi vha ita nyendo dza vhulisa na vhahulwane nahone vha ri khwaṱhisa nga u ṋekedza nyambo dzi ṱuṱuwedzaho miṱanganoni na maguvhanganoni.—Mishumo 15:35.
Vha na dzangalelo kha vhathu vhoṱhe. Vhalavhelesi vha ḽiisela vha na dzangalelo ḽihulu kha vhuimo ha muya ha tshivhidzo. Vha ṱangana na vhahulwane na vhashumeli u itela u vusulusa mvelaphanḓa ine ya khou itwa tshivhidzoni na u vha ṋea nyeletshedzo malugana na u hwala vhuḓifhinduleli havho. Vha thusa vhavulanḓila uri vha bvelele vhuḓinḓani havho nahone vha takalela u ḓivha vhathu vhaswa ngohoni vhane vha ṱanganela na tshivhidzo na u pfa nga ha mvelaphanḓa yavho muyani. Muṅwe na muṅwe wa vhenevha vhahulwane u ḓikumedzela uri a vhe ‘mushumisani na riṋe.’ (2 Vha-Korinta 8:23) Ri tea u edzisa lutendo lwavho na u ḓikumedza havho kha Mudzimu.—Vha-Heberu 13:7.
Vhalavhelesi vha ḽiisela vha dalela zwivhidzo nga ndivho ifhio?
Ni nga vhuyelwa hani nga u dala havho?


text:
XIHONDZO XO RINDZA OCTOBER 2013
Bibele Yi Tamele Rungula Rihi?
Bibele yi hi byela leswaku hi tise ku yini laha ni ndlela leyi Xikwembu xi tiyimiseleke ku kutsula vanhu ha yona hi ku tirhisa Mesiya.
Ha Yini Bibele Yi Fanele Yi Ku Tsakisa?
Bibele a hi buku leyi vulavulaka hi Xikwembu ntsena kambe i buku leyi humaka eka Xikwembu. U nga dyondza yini eka yona?
Hi Tise Ku Yini Laha?
Hi marito ma nga ri mangani, Genesa, ku nga buku yo sungula ya Bibele yi hlamusela masungulo ya vuako. Hi swihi swin’wana leswi hi nga swi dyondzaka eka Genesa?
Xikwembu Xi Tiyimisele Ku Kutsula Vanhu
Xana Mesiya u katseka njhani eka xitshembiso lexi Xikwembu xi xi endleke eka Abrahama? Hlaya ndlela leyi ha yona Xikwembu xi nga ta ponisa vanhu eka vuvabyi, ku xaniseka ni rifu.
“Hi Kume Mesiya”!
Vanhu vo tala va tshemba leswaku Yesu a ta va Mesiya loyi a tshembisiweke. Van’wana a va nga tshembi. Kambisisa leswi Bibele yi swi vulaka.
Mahungu Lamanene Eka Vanhu Hinkwavo
Xana rungula ra Xikwembu leri kumekaka eBibeleni ri nga ku vuyerisa njhani namuntlha ni le nkarhini lowu taka?
Ku Ya Emahlweni Ni Vutomi Endzhaku Ka Loko U Dlaye Vukati
Hinkwavo lava dlayeke vukati va kuma leswaku vutomi endzhaku ka sweswo bya tika ku tlula leswi a va byi languterise xiswona. Ndzayo ya Bibele leyi twisisekaka yi nga ku pfuna leswaku u langutana na swona hi ndlela leyi humelelaka.
‘Yehovha U Mi Rivalele Hi Ku Ntshunxeka’
Xikwembu xi rivalela vadyohi lava hundzukaka hi ku ntshunxeka. Xana sweswo swi hi susumetela leswaku hi va khoma njhani van’wana? Ha yini ku rivalela swi ri swa nkoka?
“Vanhu Vo Tala A Va Ndzi Venga”
Hlaya ndlela leyi Bibele yi pfuneke wanuna loyi a ri ni madzolonga a va la rhuleke.
Xana Muhlovo Wu Ku Khumba Njhani?
Mihlovo yi nga khumba mintlhaveko ya vanhu. Xiya mihlovo yinharhu ni ndlela leyi yi nga ku khumbaka ha yona.
Tinhlamulo Ta Swivutiso Swa Bibele
Xana hi wihi ntshembo hi lava feke? Xana va ta tlhela va hanya?
Swin'wana Leswi Nga Kona Eka Website Leyi
Ha Yini Timbhoni Ta Yehovha Ti Nghena Hi Yindlu Ni Yindlu?
Kuma leswi Yesu a byeleke valandzeri vakwe vo sungula leswaku va swi endla.


text:
XIENGETELO
Zini A Xeoli Ni Hayidesi?
LOMU ka tirimi ta gona to sangula, a Biblia gi tirisa a gezu ga xiHeberu she’ohl′ ni gezu ga xiGreki hai′des gi nga ni tlhamuselo wo fana nago a ku hunza a 70 wa makhati. Hi wumbiri ga wona ma yelana ni kufa. A wuhunzuluseli go kari ga Biblia gi ma hunzulusela kota “xilahla,” “kusweni,” kutani “nkele.” Kanilezi, a ka tirimi to tala a ku na magezu ma nyikako tlhamuselo wo kongoma wa magezu lawo ya xiHeberu ni ya xiGreki. Hikwalaho A Biblia Go Basa gi tirisa a magezu “Xeoli” ni “Hayidesi.” Xana a magezu lawo ma wula yini hakunene? A hi kambisiseni lezi ma tirisiswako zona lomu ka mavesi yo hambanahambana ya Biblia.
A bhuku ga Mutshawuteli 9:10 gi wula lezi: “A ku na ntiro, hambu makungo, ni kutiva, ge, hambu wutlhari le Xeoli lomu u yako kona.” Xana lezo zi wula ku ngalo a gezu Xeoli gi wula a xilahla xo kari laha hi zi kotako ku lahlela kona a xaka ga hina? Ahihi. A xikhati lexi a Biblia gi wulawulako hi xilahla xo kongoma gona gi tirisa manwani magezu ya xiHeberu ni ya xiGreki, na ku nga hi she’ohl′ ni hai′des. (Genesisi 23:7-9; Mateu 28:1) Kambe, a Biblia a gi tirisi a gezu “Xeoli” kasi ku wula a xilahla lexi ku lahliwako kona vanhu vo tala, xo kota a xilahla xa ngango.—Genesisi 49:30, 31.
Kasike, wutshamu ga lixaka muni legi gi wuliwako hi “Xeoli”? A Mhaka ya Nungungulu yi komba lezaku “Xeoli,” kutani “Hayidesi,” ma wula a nchumu wo hunza a xilahla lexi ku lahliwako kona a vanhu vo tala. Hi xikombiso, a bhuku ga Isaya 5:14 gi wula lezaku Xeoli xi “ahlamisile a nomu wa xona ku hunza mpimo.” Hambulezi Xeoli xi sinako xi mitile, hi mawulela manwani, a vafileko va tsanza-vahlayi, xontlhe xikhati ko khwatsi a xi eneliswi. (Mavingu 30:15, 16) A kuhambana ni gihi wutshamu go lahlela kona, legi gi zi kotako ku ringana a hlayo yo kari ya vafileko, “a Xeoli ni Abaddoni [“wutshamu ga ku loviselwa kona,” NM] cima a zi xuri.” (Mavingu 27:20) Xeoli cima a xi tali. A xi na mbhingano. Hizalezo, Xeoli kutani Hayidesi, a hi wutshamu ga xiviri ka xipanze xa tiko go kari. Wutshanwini ga lezo, i xilahla xa vanhu vontlhe, xipanze xa tiko xo fananisa lexi a vanhu vo tala va etlelako kona kufeni.
A gonzo ya Biblia ya kuvuka ka vafileko yi hi vuna a ku kuma wutivi go eta xungetano hi tlhamuselo wa “Xeoli” ni “Hayidesi.” A Mhaka ya Nungungulu yi zwananisa a Xeoli ni Hayidesi zinwe ni kufa loku ku ta ngava ni kuvuka ka vafileko.* (Joba 14:13; Mitiro 2:31; Kuvululelwa 20:13) A Mhaka ya Nungungulu yi tlhela yi komba lezaku lava va nga le Xeoli, kutani Hayidesi, a hi ntsena lava va tireleko Jehova kanilezi ku patsiwa kambe ni vanhu vo tala lava va kalako va nga mu tirelangi. (Genesisi 37:35; Tisimu 55:15) Hikwalaho, a Biblia gi gonzisa lezaku ku tava kona “a kuvuka ka valulamileko ni va nga lulamangiko.”—Mitiro 24:15.
* A kuhambana ni lezo, ku wuliwa lezaku a vafileko lava va to kala ku vuxiwa, a va le Xeoli, kutani Hayidesi, kanilezi va le “Gehena.” (Mateu 5:30; 10:28; 23:33) A ku fana ni Xeoli zinwe ni Hayidesi, Gehena a hi wutshamu ga xiviri.


text:
Leswi Tintangha Ta Wena Ti Swi Vulaka
Hlalela tivhidiyo ta vantshwa lava humaka emisaveni hinkwayo lava vulavulaka hi swiphiqo swa vutomi ni ndlela leyi va langutanaka na swona ha yona.
Vutomi Lebyinene
Xana wa swi lava ku va ni vutomi lebyinene? Twana ndlela leyi Cameron a kumeke vutomi lebyinene endhawini leyi a nga ehleketi leswaku a nga byi kuma eka yona.
Mali
Twana switsundzuxo malunghana ni ku yi hlayisa, ku yi tirhisa ni ku va ni langutelo lerinene ha yona.
Ku Khathalela Rihanyo
Xana swa ku tikela ku dya swakudya leswi nga ni rihanyo ni ku endla vutiolori? Eka vhidiyo leyi, vantshwa van’wana va vula leswi va swi endlaka leswaku va va ni rihanyo lerinene.
Ku Languteka Ka Miri
Ha yini swi tika leswaku vantshwa va ringanisela emhakeni ya ku languteka ka miri wa vona? I yini lexi nga pfunaka?
Xinamu
Twana leswi vantshwa va swi vulaka malunghana ni vuyelo bya ku va ni xinamu ni bya ku tirhisa nkarhi wa wena hi vutlharhi.
Tiselfoni
Vantshwa vo tala a va koti ku hanya handle ka selfoni. Hi tihi tindlela letinene ni leti nga riki tinene to yi tirhisa?
Ku Xanisiwa Hi Timhaka Ta Masangu
Twana leswi vantshwa va ntlhanu va swi vulaka hi ku xanisiwa koloko nileswaku u nga endla yini loko swi humelela.


text:
Ndi Ngani Ṱhanzi dza Yehova vha Tshi Dalela Vhathu Vhane vha Dzhena Kereke?
Ro ṱhogomela uri vhunzhi ha vhathu vhane vha dzhena kereke vha a funa u haseledza nga ha thero dza Bivhili. Ndi ngoho uri ri a ṱhonifha ndugelo ine muthu a vha nayo ya u tenda pfunzo i sa fani na yashu nahone a ri kombetshedzi vhathu uri vha thetshelese mulaedza washu.
Musi ri tshi haseledza nga ha vhurereli, ri lingedza u shumisa nyeletshedzo ya Bivhili ya u ita nga u ralo nga “
muya wa u vuḓa” na “
ṱhonifho yo dzikaho.” (1 Petro 3:15, NW) Ri a zwi ḓivha uri vhaṅwe vha nga si ṱanganedze mulaedza washu. (Mateo 10:14) Naho zwo ralo, ri nga si ḓivhe nḓila ine vhathu vha ḓo aravha ngayo arali ri sa athu amba navho. Zwiṅwe hafhu, ri a zwi ṱhogomela uri zwiimo zwa vhathu zwi a shanduka.
Sa tsumbo, hu nga vha na ḓuvha ḽine muthu a nga vha o farakanea lune a sa kone u amba na riṋe, fhedzi a tshi nga takalela u amba na riṋe tshifhingani tshi ḓaho. Vhathu vha nga sedzana na thaidzo ntswa kana vhuimo vhuswa vhune vha nga kombetshedzea u vhu piringulula, zwa vha ita uri vha vhe na dzangalelo kha mulaedza wa Bivhili. Nga zwenezwo, ri lwela u amba nga maanḓa na vhathu nga zwenezwo zwifhinga.


text:
Tindlela To Kuma Ntsako eNdyangwini
Ndlela Leyi Vana Va Nga Byi Cincaka Ha Yona Vukati
Charles: * “Mina na Mary a hi tsakile loko hi veleka n’wana wa hina wa nhwanyana. Kambe a ndzi nga ha kumi nkarhi lowu eneleke wo etlela eka tin’hweti to sungula endzhaku ka loko a velekiwile. Tindlela hinkwato leti a hi hlele leswaku hi ta n’wi kurisa ni ku n’wi khathalela ha tona n’wana wa hina, a hi ti landzelanga.”
Mary: “Loko n’wana wa hina a velekiwa, vutomi bya mina byi cincile. Se a ndzi hanyela ku endlela n’wana masi, ku n’wi cinca napukeni kumbe ku n’wi miyeta loko a rila. Ndzi endle ku cinca lokukulu evuton’wini bya mina. Mina na Charles swi hi tekele tin’hweti leswaku hi tlhela hi rhandzana hilaha a hi rhandzana hakona eku sunguleni.”
VO TALA va nga pfumela leswaku ku va ni vana swi tisa ntsako lowukulu evuton’wini. Bibele yi hlamusela vana tanihi “hakelo” leyi humaka eka Xikwembu. (Pisalema 127:3) Ku fana na Charles na Mary, mimpatswa leya ha ku vaka ni vana vo sungula ya swi tiva leswaku vana va nga byi cinca vukati. Hi xikombiso, manana loyi a ha ku velekaka, a nga ha khathalela ngopfu n’wana wakwe kambe a nga swi xiyi leswaku miri wakwe ni mbilu yakwe swi khumbeke ku fikela kwihi. Hilaha ku fanaka, tatana na yena a nga ha hlamarisiwa hi vuxaka lebyi nsati wakwe a nga na byona ni n’wana wa vona. A nga ha sungula ku va ni mavondzo ya leswaku nsati wakwe a nga ha tinyiki nkarhi wo va na yena.
Entiyisweni ku velekiwa ka n’wana wa mativula swi nga ha tisa ntlhontlho evukatini. Ku va munhu a titwa a nga rhandziwi ni swiphiqo leswi nga tlhantlhiwangiki leswi mimpatswa yi nga na swona swi nga ha sungula ku vonaka hikwalaho ka leswi se yi nga ni vana.
Xana mimpatswa leya ha ku vaka ni vana yi nga langutana njhani ni mintlhontlho leyi vaka kona loko n’wana a ha ku velekiwa? I yini leswi mpatswa wu nga swi endlaka leswaku wu va ni vuxaka lebyi tiyeke? Xana wu nga ti tlhantlha njhani timholovo leti vaka kona loko n’wana a kurisiwa? A hi kambisiseni swiphiqo sweswo ha xin’we-xin’we kutani hi xiya ndlela leyi milawu ya Bibele yi nga wu pfunaka ha yona leswaku wu swi tlhantlha.
XIPHIQO 1: Hi xitshuketa wansati u sungula ku khathala ngopfu hi n’wana.
N’wana la ha ku velekiwaka u lava nkarhi wo tala wa mana wakwe. Manana a nga ha titwa a enerisekile loko a ri karhi a khathalela n’wana wakwe. Hi hala tlhelo, nuna wakwe a nga ha titwa a honisiwa. Manuel, la tshamaka eBrazil, u ri: “Ku va nsati wa mina a sungule ku khathala ngopfu hi n’wana ematshan’weni ya mina a swi ndzi tikela ku swi amukela. Eku sunguleni, a ho va vambirhi ntsena kambe swilo swi cince loko hi kuma n’wana.” Xana u nga langutana njhani ni xiphiqo xo tano?
Bibele yi ri: “Rirhandzu ri ni mbilu yo leha ni musa.” Rirhandzu “a ri lavi leswi vuyerisaka rona ntsena, a ri hlundzuki.” (1 Vakorinto 13:4, 5) Loko n’wana a velekiwa, i yini leswi nuna ni nsati va nga swi endlaka leswaku va tirhisa ndzayo leyi?
Wanuna wo tlhariha u ta kombisa leswaku hakunene wa n’wi rhandza nsati wakwe hi ku twisisa ndlela leyi miri ni mianakanyo yakwe swi khumbekaka ha yona loko n’wana a ha ku velekiwa. Loko a endla tano, u ta xi twisisa xivangelo xo va nsati wakwe a cinca-cinca ndlela leyi a titwaka ha yona. * Adam, la tshamaka eFurwa naswona a nga tatana wa xinhwanyetana lexi nga ni tin’hweti ta 11 u ri: “Minkarhi yin’wana swa ndzi tikela ku twisisa ndlela leyi nsati wa mina a titwaka ha yona. Kambe ndza swi xiya leswaku leswi a swi vangiwi hikwalaho ka mina. Kambe swi vangiwa hi mintshikilelo ya vutihlamuleri lebyintshwa lebyi hi nga na byona.”
Xana minkarhi yin’wana nsati wa wena a nga ma tlangeli matshalatshala ya wena yo pfuna? Loko swi ri tano, u nga khunguvanyeki hi ku hatlisa. (Eklesiasta 7:9) Ematshan’weni ya sweswo, n’wi lehisele mbilu kutani u ringeta ku rhangisa swilaveko swakwe eka swa wena naswona leswi swi ta ku pfuna leswaku u nga hlundzuki.—Swivuriso 14:29.
Hi hala tlhelo, wansati la twisisaka u ta ringeta ku khutaza nuna wakwe eka leswi a ringetaka ku n’wi pfuna ha swona. U ta n’wi dyondzisa ku khathalela n’wana, ku n’wi cinca napukeni kumbe ku n’wi endlela masi—hambileswi eku sunguleni a nga ta pfa a endla swihoxo.
Ellen, la nga ni malembe ya 26, u xiye leswaku u fanele a cinca ndlela leyi a a tirhisana ha yona ni nuna wakwe. U ri: “Ndzi boheke ku tshika ku lawula ngopfu eka ndlela leyi a hi n’wi khathalela ha yona n’wana wa hina. Ndzi tlhele ndzi boheka ku tikhoma loko nuna wa mina a ringeta ku landzela swiringanyeto leswi ndzi n’wi byeleke swona malunghana ni ku khathalela n’wana wa hina.”
RINGETANI LESWI: Vavasati, loko vanuna va n’wina va khathalela vana hi ndlela leyi hambaneke ni leyi n’wina mi endlaka ha yona, mi nga va xopa-xopi kumbe mi tlhela mi endla mintirho leyi va yi endleke. Va bumabumeleni eka leswi va swi endleke, xisweswo mi ta endla leswaku va titshemba naswona leswi swi ta endla leswaku va hambeta va mi seketela. Vavanuna, tshikani mintirho leyi nga pfuniki nchumu leswaku mi ta kota ku pfuna vasati va n’wina, ngopfu-ngopfu eka tin’hweti to sungula loko n’wana a ha ku velekiwa.
XIPHIQO 2: Ku hunguteka ka ndlela leyi mi rhandzanaka ha yona.
Hikwalaho ko karharisiwa hi ku nga etleli ni hi swiphiqo swin’wana, mimpatswa yo tala leya ha ku vaka ni vana swa yi tikela ku heta nkarhi swin’we. Vivianne, manana wa le Furwa la nga ni vana vambirhi u ri: “Eku sunguleni a ndzi khomeke ngopfu hi ku khathalela n’wana lerova ndzi rivala ni leswaku ndzi ni nuna.”
Hi hala tlhelo, wanuna a nga ha tsandzeka ku swi xiya leswaku nsati wakwe u khumbeke ku fikela kwihi hikwalaho ko tika. N’wana a nga ha lava nkarhi ni matimba ya n’wina lerova swi nga ha mi oloveli ku kuma nkarhi wo dzumba swin’we kumbe wo hlanganyela timhaka ta masangu. Kutani i yini leswi mpatswa wu nga swi endlaka ku tiyisekisa leswaku n’wana wa wona loyi wu n’wi rhandzaka a nga vi xihinga?
Loko Bibele yi vulavula hi vukati yi ri: “Wanuna u ta siya tata wakwe ni mana wakwe naswona u fanele ku namarhela nsati wakwe, kutani va fanele va va nyama yin’we.” * (Genesa 2:24) Xikongomelo xa Yehovha Xikwembu a ku ri leswaku vana va hetelela va siya vatswari va vona. Xikwembu xi langutele leswaku wanuna ni wansati va va nyama yin’we vutomi bya vona hinkwabyo. (Matewu 19:3-9) Xana ku va mpatswa wu tlangela yinhla leyi swi nga wu pfuna njhani leswaku wu tiva leswi wu faneleke wu swi rhangisa?
Vivianne, la tshahiweke laha henhla u ri: “Ndzi anakanyisise hi marito lama nga eka Genesa 2:24 naswona ndzimana yoleyo yi ndzi pfune ndzi xiya leswaku ndzi fanele ndzi va “nyama yin’we” ni nuna wa mina, ku nga ri n’wana wa mina. Kutani ndzi swi xiyile leswaku ndzi fanele ndzi tiyisa vukati bya hina.” Theresa, manana wa xinhwanyetana lexi nga ni malembe mambirhi u ri: “Loko ndzi twa onge se a ndza ha ri na mhaka ni nuna wa mina, ndzi ringeta ku tinyika nkarhi wo va na yena siku ni siku hambiloko ndzi nga heti nkarhi wo leha ndzi ri na yena.”
Loko u tekile, i yini leswi u nga swi endlaka leswaku u tiyisa vukati bya wena? Byela nsati wa wena leswaku wa n’wi rhandza. Sweswo swi kombise hi swiendlo. Tikarhatele ku lulamisa swiphiqo hinkwaswo leswi nsati wa wena a nga ha vaka a ri na swona. Sarah, manana la nga ni malembe ya 30 u ri: “Wansati u lava u n’wi tiyisekisa leswaku wa ha n’wi teka a ri wa nkoka naswona wa n’wi rhandza, hambileswi miri wakwe wu cinceke hikwalaho ka leswi a tikile.” Alan, la tshamaka eJarimani naswona a nga tatana wa swifanyetana swimbirhi, u swi vona swi ri swa nkoka ku va vavanuna va seketela vasati va vona eka ndlela leyi va titwaka ha yona. U ri: “Minkarhi hinkwayo ndzi ringeta ku chavelela nsati wa mina loko a ri ni gome.”
I ntiyiso leswaku ku velekiwa ka n’wana swi endla leswaku mpatswa wu nga ha wu kumi kahle nkarhi wo hlanganyela timhaka ta masangu. Kutani nuna ni nsati va fanele va bula hi swilaveko swa vona. Bibele yi vula leswaku ku cinca kun’wana ni kun’wana loku khumbaka timhaka ta masangu ku fanele ku endliwa hi ku va mpatswa wu “pfumelelana.” (1 Vakorinto 7:1-5) Leswi swi lava leswaku mi bula ha yona mhaka leyi. Hikwalaho ka ndlela leyi u kurisiweke ha yona kumbe ndhavuko wa ka n’wina, swi nga ha ku tikela ku bula ni nkataku hi timhaka ta masangu. Kambe mabulo yo tano i ya nkoka eka mpatswa lowu ku nga ro sungula wu va ni n’wana. Vanani ni ntwela-vusiwana, mi lehiselana mbilu naswona mi tshembeka. (1 Vakorinto 10:24) Xisweswo, wena ni nkataku mi ta papalata ku nga twanani kutani mi tiyisa rirhandzu ra n’wina.—1 Petro 3:7, 8.
Nakambe mpatswa wu nga tiyisa rirhandzu ra wona loko wu byelana ni ku kombana rirhandzu. Wanuna wo tlhariha u ta teka ntirho lowu endliwaka hi nsati wakwe wu ri wa nkoka. Vivianne u ri: “Loko ri pela, hakanyingi ndzi twa onge a ndzi endlanga nchumu—hambileswi ndzi vaka ndzi khomekile hi ku khathalela n’wana!” Hambileswi wansati a nga ha tshamaka a khomekile swinene, wansati la twisisaka a nge yi tekeli ehansi ndlela leyi nuna wakwe a ringetaka ku n’wi pfuna ha yona.—Swivuriso 17:17.
RINGETANI LESWI: Vamanana, loko vana va n’wina va etlele na n’wina etlelani. Xisweswo mi ta kuma matimba yo hetisisa vutihlamuleri bya n’wina tanihi vavasati lava tekiweke. Vatatana, loko swi koteka pfukani ni vusiku mi mamisa vana bodlela kumbe mi va cinca napukeni leswaku vasati va n’wina va ta wisa. Nkarhi na nkarhi, tiyisekisa nsati wa wena leswaku wa n’wi rhandza hi ku n’wi tsalela xipapilana, u n’wi rhumela ti-SMS kumbe u n’wi bela riqingho. Tanihi mpatswa, tinyikeni nkarhi wo bula. Bulani hi timhaka leti khumbaka n’wina, ku nga ri ta n’wana ntsena. Endlani leswaku vuxaka bya n’wina byi tshama byi tiyile kutani swi ta mi olovela ku langutana ni swiphiqo swo va vatswari.
XIPHIQO 3: Ku ka mi nga pfumelelani malunghana ni ku kurisa n’wana.
Mpatswa wu nga ha xiya leswaku ndlela leyi wu kurisiweke ha yona yi endla leswaku wu holova. Manana wa Mujapani la vuriwaka Asami ni nuna wakwe, Katsuro, va tshame va va ni xiphiqo lexi. Asami u ri: “A ndzi vona onge Katsuro u khoma xinhwanyetana xa hina ku fana ni tandza, kasi yena a a vona onge mina ndza xi karhata.” I yini leswi mi nga swi endlaka leswaku mi nga dyondzisi n’wana wa n’wina swilo leswi hambaneke?
Hosi Solomoni wo tlhariha u te: “Munhu u vanga nyimpi hi ku tikukumuxa ntsena, kambe eka lava va kanelaka swin’we ku ni vutlhari.” (Swivuriso 13:10) I yini leswi u swi tivaka malunghana ni ndlela leyi nkataku a lavaka ku n’wi kurisa ha yona n’wana wa n’wina? Loko mi rindza kukondza n’wana a velekiwa emahlweni ko va mi bula hi ndlela leyi mi nga ta n’wi kurisa ha yona, sweswo swi ta endla leswaku mi holova ematshan’weni yo va mi tlhantlha xiphiqo.
Hi xikombiso, xana se mi burile hi swivutiso leswi landzelaka: “Xana hi nga n’wi dyondzisa njhani n’wana wa hina tindlela letinene to dya ni to etlela? Xana minkarhi hinkwayo hi fanele hi n’wi tlakula loko a rila hi nkarhi wo etlela? Xana hi fanele hi endla yini loko swi n’wi tikela ku tirhisa xihambukelo?” Swi le rivaleni leswaku swiboho leswi mi nga ta swi teka swi ta hambana ni swa mimpatswa yin’wana. Ethan, tatana wa vana vambirhi u ri: “Mi fanele mi vulavurisana leswaku mi ta dyondzisa n’wana wa n’wina swilo leswi fanaka. Kutani havumbirhi bya n’wina mi ta swi kota ku enerisa swilaveko swakwe.”
RINGETA LESWI: Ringeta ku ehleketa hi tindlela leti vatswari va wena va ku kuriseke ha tona. Hlawula leswaku hi tihi leti u nga rhandzaka leswaku n’wana wa n’wina a kula ha tona ni leti u nga ti laviki. Bula ni nkataku hileswi u swi ehleketaka.
N’wana A Nga Endla Leswaku Vukati Byi Tsakisa
Tanihi leswi vanhu lava fambaka ehenhla ka ayisi swi lavaka leswaku va lehisa mbilu leswaku va kota ku famba kahle ehenhla ka yona, na n’wina mi lava nkarhi leswaku mi ta tolovela vutihlamuleri bya n’wina lebyintshwa tanihi vatswari. Hi ku famba ka nkarhi mi ta byi tolovela.
Ku kurisa n’wana swi nga mi pfuna mi vona leswaku mi rhandzana ku fikela kwihi naswona swi nga byi cinca hi ku helela vuxaka bya n’wina. Kambe swi ta tlhela swi mi pfuna leswaku mi hlakulela ni timfanelo ta nkoka. Loko mi tirhisa ndzayo ya vutlhari leyi nga eBibeleni, mi ta titwa ku fana ni tatana la vuriwaka Kenneth. U ri: “Ku kurisa vana swi endle leswaku mina na nsati wa mina hi tiphina evukatini bya hina. Sweswi ha rhandzana swinene naswona ha twisisana.” Ku cinca ko tano ku nga ha va kona evukatini loko mpatswa wu va ni n’wana.
^ ndzim. 3 Mavito ma cinciwile exihlokweni lexi.
^ ndzim. 11 Eka mavhiki ma nga ri mangani loko vamanana va ha ku veleka, va va ni ntshikilelo. Van’wana va khomiwa hi ntshikilelo wa mianakanyo. Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana ni ku langutana ni xiphiqo lexi, vona xihloko lexi nge “Ndzi Hlule Ntshikilelo Lowu Vaka Kona Endzhaku Ka Ku Bebula,” eka Xalamuka! ya August 8 2002 ni lexi nge “Understanding Postpartum Depression (Ku Twisisa Ntshikilelo Wa Mianakanyo Lowu Vamanana Van’wana Va Vaka Na Wona Loko Va Heta Ku Veleka)” eka Xalamuka! (ya Xinghezi) ya June 8, 2003, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha. Swihloko leswi swi nga hlayiwa eka website ya www.watchtower.org.
^ ndzim. 19 Hi ku ya hi buku ya xidyondzi xin’wana, rito ra Xiheveru leri hundzuluxeriweke ri va “namarhela” eka Genesa 2:24 ri nga ha vula ‘ku khomelela eka munhu un’wana hi rirhandzu ni hi ku tshembeka.’
TIVUTISE . . .
Eka vhiki leri hundzeke, i yini leswi ndzi swi endleleke nkatanga ku kombisa leswaku ndza swi tlangela leswi a swi endlaka endyangwini wa hina?
Xana ndzi hetelele rini ku tinyika nkarhi wo bula ni nkatanga hi timhaka leti khumbaka hina ku nga ri to kurisa n’wana?


text:
Hosi Mdungazwe Nghunghunyana Nxumalo (1850 - 1906), hosi yo hetelela ya mfomo wa le kaGaza( e mozambhiki) laha a fumeke kusukela hi lembe ra 1884 kuya e ka lembe ra 1895. Mdungazwe i hosana ya muti wa ka Dlamini. Nghonyama ya Gaza (tani hi leswi a a tivewa ha kona) yi yi kote ku tiyisa mfumo wa kaGaza, hi ku tirhisa mano na vutsila bya vuthu rakwe ra nyimpi nkarhi wo ringana malembe yo tlulanyana makume nkombo-nthlanu (75) a nga si khotsiwa hi ka ntsikelelo wa maphutukezi.
Kutani eku heteleleni u hluriwile, naswona u bohiwile a yisiwa e tikweni ra maphutukezi e ntsindza wa kona kunga Lisbon. U tekiwe na vasati vakwe va nkombo; n'wana, malume wakwe na swirho swin'wana swa bandla rakwe. Endzhaku ko thsama xinkadyana e lisbon, u rhurheriwe e xihlaleni xa Azore, laha a tshameke kona kufikela loko a khinsama ra makumu endzhaku ka malembe ya khume-nw'e a ri mubohiwa e azore.
Malembe ya vutomi bya yenaEdit
Kutswariwa na rixakaEdit
Mdungazwe kumbe Mudungazi loyi a tlakuseriwe e xiluvelweni xa vukosi bya le kaGaza hi lembe ra 1884, u tswariwile e vukosini hi lembe ra 1850 kun'wana e xikarhi ka nambu wa Zambhezi na nambu wa Nkomati, naswona swinga endleka leswaku u tswaleriwe kunwana kusuhi na ribuwa ra Limpopo laha ntsindza wa mfumo wale kaGaza a wu simekiwe kona.
Mdungazi i n'wana wa Hosi Mzila Nxumalo (loyi a fumeke kusukela hi lembe ra 1861 kuya e ka lembe ra 1884) na Yosiwo, loyi a tshuriweke vito ra Umpebekecana endzhaku ka rifu rakwe. Kokwa wakwe a a ri n'wana wa Hosi Soshangane Manukosi Nxumalo, murhangheri wa Vangoni lava va tsutsumeke nyimpi e tikweni ra kaZulu hi nkarhi wa Mpisana(Kumbe Mfecane), naswona a aka mfumo wa le kaGaza.
Malembe ya vunthswa(1850-1864)Edit
Mdungazwe a kule e nkarhini wa madzolonga na ku chava loku a ku hlasele tiko hinkwaru. Kokwa wakwe Manukosi a a ha ku rhurhela e n'walungu wa tiko kusuka e tikweni ra kaZulu, a rhangele vuthu leri chavekaka ra Vangoni ( Va-angune kumbe Vatuwa hikuya hi maphutukezi) hinkarhi wa tinyimpi ta mpisana kwalomu ka lembe ra 1820. Manukosi u simekile mfumo wa le kaGaza (Vito ra Kokwa wakwe Gaza), lowu a wu aname hi 56 000 km² naswona u langa muganga wa Chayimeti tani hi ntsindza wa mfumo.
Hi xona xiyimo lexi Mdungazi loyi a a tava Nghunghunyani Nghonyama ya Gaza a twsaleriweke e hansi ka xona, n'wana wa Hosi Mzila waka Nxumalo, Hosana ya muti wa ka Dlamini. U kule a dyondza nyimpi naswona a hoxa xandla e ka tinyimpi leti tsongo to ndlandlamuxa mfumo leti a ti lulamisiwa hi kokwa wakwe, ndzhaku tata wakwe lembe ni lembe. Nghunghunyani a a akekele kulwa, naswona a nga hlwelanga ku twisisa ndlela ya nyimpi leyi sunguriweke hi kokwa wakwe Manukosi na Hosi Shaka.
Mfumo wa Hosi Mzila (1864-1884)Edit
Endzhaku ka ku khinsama ka Soshangane ra makumu, ku sunghule nyimpi yo lwela vukosi e xikarhi ka Mamewe na Mzila, naswona hambileswi Manukosi a a lange Mzila tani hi mudyandzhaka wa yena, Mawewe u tekile vukosi. Mzila u hlurile makwavo hi ku pfuniwa hi maphutukezi hi lembe ra 1864 naswona u sungurile ku kurisa vukosi bwa kwe e mfun'weni hinkwawo wa tiko ra lekaGaza.
Hi nkarhi lowu, Mdungazwe a a sungula ku toloveleka e hubyweni ya Mzila. Loko tata wakwe a khinsama ra makumu, Mafeman a ari yena mudyanzhaka tani hi leswi mana wakwe a kuri yena Nsati-nkulu (Nkosikazi), kambe Mdungazi u sungel nyimpi yo lwela vukosi naswona u dlayile mafemana leswaku a kuma xiluvelo xa vukosi bya le kaGaza. Leswi swi bohe Hanyani na Mafabazi lewsaku va ya e vuchavela-hwahwa.
Hikwalaho hi lembe ra 1884, Mdungazwe u hlambanyisiwe tani hi mufumi wa le kaGaza naswona a ti tshula vito ra Nghunghunyana n'wana wa Mzila wa ka Nxumalo Nghonyama ya Gaza.
Hosi Nghunghunyana (1884 -1895)Edit
U ku sunguleni ka ku fuma kakwe, mfumo wa le kaGaza a nase wu ndlandlamuke kufikela kwalomu ka 90 000 km² hi ku anama naswona a wuri na va aka tiko va kwalomu ka nthanu wa madzana-dzana ( 500 000 ). Nghunghunyani a rhurherise ntsindza wa mfumo wakwe ku suka e Chayimeti naswona a wusimeka e Mandhlakazi (Manjacaze) hi rona lembe rero.
A ri na ma lembe ya makume-nharhu mune (34), u sungule ku fuma e nkarhini lowu kotlaneke na ntsombano wa le Berlin ( Hi 15 Nhlangula (Nov?) 1884 ku ya ka 26 Nhlangula 1885 ) laha Afrika yi aviweke hi matiko lamakulu ya Yuropa. Xikan'we-kan'we huvo ya hosi nghunghunyani yi rhumerile phfumba hi nhweti ya Sunguti e ka muyimeri wa mfumo wa ma phutukezi e dorobeni ra Xiluvani, leswaku va yisa nyiko ya vunghana no tivisa mufumi lontshwa.
Murhangeri wa rhavi Agostinho Coelho e Xiluvani narona ri hlamule hi ku rhumela muyimeri wa rona eka huvo ya nghunghunyana e xikarhi ka lembe ra 1885. Muyimeri loyi a langiweke a ku ri Casaleiro Jose de Alegria Rodrigues, loi a hatleke a xiximeka e hubyweni leyi. Ku hlawuriwa ka Casaleiro ku haxe mbewu ya makwanga e xikarhi ka vayimeri va maphutukezi lava a va ri e xiluvani, naswona leswi swi vange ma dzolonga lama landzeleke.
Casaleiro u nyikiwe ntirho wo tsundzuxa hosi nghunghunyana hi ta xipfumelelwano xa lembe ra 1861 lexi a xirikona e xikarhi ka Maphutukezi na tata wakwe Hosi Mzila wa ka Nxumalo, lexi a nase a xi rivariwile. Nghunghunyana u pfumerile ntwanano wolowo ivi ku vumbiwa phfumba ra vukosi leswaku ri ya yimela Hosi Nghunghunyana (Hikwalaho kaswiyilana leswi a swi sivela vanhu vale vukosini ku tluta lwandle) hale ka malwadle e tikweni ra Maphutukezi, e mahlweni ka Hosi Louis wosungula. Pfhumba leri a ri akiwa hi vavanuna vambirhi lava a vari e hubweni ya Hosi Nghunghunyana, kunga Mathanda-Konke (60 wamalembe hi vu khale) na Maphinda (60 wamalembe hi vu khale). Pfhumba leri ri fike e Dorobeni ra Lisbon hi September?? nasona vahlangana na Hoi hi 18 September?? 1885.
Hambileswi pfhumba leri ari kanakanisa e mahlweni ka huvo ya Hosi Louis, vasayinile ntwanano wa vunghana e xikarhi ka Hosi Nghunghunyana wa mfumo wa le kaGaza na Hosi Louis wosungula wa mfumo wa maphutukezi hi siku ra 12 October?? 1885, leswi kandziyisiweke ek Gazzete ya xifundza xa Mozambhiki hi siku ra 9 Sunguti 1886.
Ntwanano a wu tiyisekisa vukona bya maphutukezi e tikweni ra mfumo wa le kaGaza nawona wu pfumelela ku famba-famba na ku fambisa mabindzu, hi hala thlelo wu nyika hoi nghunghunyani mfanelo ya ku rhangela ntlawa wa vumbhirhi wa vuthu ra maphutukezi naswona yena navuthu rakwe va nyikiwa Unifomo ya mavuthu ya maphutukezi. Ntwanano lowu a wu amukeriwanga kahle hikwalaho ka ku kanakanisa ka pfhumba leri rhumeriweke na nhlohlotelo lowu Casaleiro a a hleketeriwa ku va nawona.
Pfhumba ra vumbirhi ri rhumiwile hi hosi nghunghunyani kuya e ka hosi Louis wo sungula hi lembe ra 1887, laha ku rhumiweke N'Tonga wa yindlu ya Mandlakazi na Udaka wa yindlu ya Udengo. pfhumba leri ri antswine ngopfu ku tlula lero sungula. Ri amukeriwe Hi Hosi Louis na nghamu yakwe, naswona va memeriwe eka rendzo ra ximfumo ro hlahluva mavuthu na swibalesa swa mfumo.
Hambiswiritano xiboho xa ntsombano wa Berlin wo aviwa ka Afrika xi vule leswaku maphutukezi a ma boheka ku tiyisisa vukolongi bya mfumo wa vona e mozambhiki. Nghunghunyana u sungule ku xunghetiwa hi vafiki lava kunga maphutukezi na maghezi tanihileswi a a swivona leswaku va lwetana hi ku lava ku lawula tiko ra yena. leswi swi sungule ku byala mano yobiha hi huvo ya yena na hi vamakwavo lava a va rile vuchavela-whawha.
Minkombo ya le handleEdit
- Ngungunhane
- Nota biográfica de Gungunhana.
- Gungunhana no seu reino.
- O último discurso de Gungunhana.
- O império de Gaza.