text:
MAHUNGU MA YAKO MISAVENI YONTLHE
Xini a wukhongeli ga mawunwa? Xana wa karateka hi kota ya wugevenga legi gi mahiwako vitweni ga wukhongeli? Xana a kutizwa ka wena xungetano hi kululama ka khunguvanyiswa hi kota ya tiyimpi, terrorismo, ni kukanganyisa lezi zi mahiwako hi lava va ti wulako a ku va tirela Nungungulu? Hikuyini a wukhongeli gi wonekako ku khwatsi hi gona a mutsu wa zikarato zo tala nguvu?
A nanzu a wu le ka wukhongeli gontlhe, kanilezi wu le ka wukhongeli ga mawunwa. A mukhongeli loyi a chavekako nguvu misaveni yontlhe, Jesu Kristu, i kombile lezaku a wukhongeli ga mawunwa gi pswala mitiro yo biha, a ku fana ni lezi a ‘sinya yo biha yi pswalako mihanzu ya kubiha.’ (Mateu 7:15-17) Mihanzu muni leyi a wukhongeli ga mawunwa gi yi pswalako?
GI TI NGHENISA TIYIMPINI NI KA POLITIKA: A revista Asiaweek gi ngalo: “Le Asia zinwe ni ka manwani matiko a varangeli va lwelako a ku kuma zikhundla zo tlakuka hi makangwa va fumela a kutizwa ka vanhu xungetano hi wukhongeli kasi ku tsakisa a kuranza ka vona wutsumbu.” Kota hanzu wa kona, a revista ga tlharihisa: “A tiko gi dzukisa lezaku gi ta mbombomela kuhungukeni.” A murangeli wa hombe wa wukhongeli le Estados Unidos i te ngalo: “Mu fanele ku daya a vaterrorista kasi va nga ha dayi kambe.” Hi wahi a magumo ya mhaka yakwe? “Dayani vontlhe vitweni ga Hosi.” A kuhambana ni lezo, a Biblia gi ngalo: “Loku munhu a wula aku: Nza mu ranza Nungungulu, na a venga makabye wakwe, wa hemba.” (1 Johani 4:20) Jesu i tlhelile a ku ngalo: “Ranzani valala va nwina.” (Mateu 5:44) Wukhongeli gingani u alakanyako lezaku a ziro za gona za nghena tiyimpini?
GI HANGALASA TIGONZO TA MAWUNWA: A wunyingi ga wukhongeli gi gonzisa lezaku a muhefemulo kutani moya xipanze xi nga wonekiko xa munhu lexi xi ponako kufeni ka miri. Hi ku tirisa a gonzo leyi, a kutala ka wukhongeli gi kalavela a ziro za gona, gi zi hakhelisa mali kasi ku khongelela a mihefemulo yi fileko. Kanilezi, a Biblia gi gonzisa zo hambana ni lezo. “A muhefemulo lowu wu onhako wu tafa.” (Ezekieli 18:4) “A vahanyako va zi tiva lezaku va tafa, kanilezi a vafileko a va tivi nchumu.” (Mutshawuteli 9:5) Jesu i gonzisile lezaku a vafileko va ta vuxiwa—nchumu lowu wu nga lavekiko loku ku hi lezaku a vanhu va wa hi ni muhefemulo wu nga fiko. (Johani 11:11-25) Xana a wukhongeli ga wena gi gonzisa lezaku a muhefemulo a wufi?
GI VUMELELA A KUTIRISWA KA ZIRO ZA WUBELEKI HI NDLELA YO BIHA: Le matikweni ya le Mupela-gambo, a tichechi to kari ti vumelela a vavanuna va etlelako ni vavanuna-kulobye zinwe ni vavasati va hanyela galego lezaku vava vapristi ti tlhela ti kuca a mifumo akuva yi vumelela a kutekana ka vanhu va ziro za wubeleki zo fana. Hambu a tichechi leti ti konako a mahanyela ma nga hlazekangiko ta vumelela a varangeli va wukhongeli lava va xakelako vanana hi ku hlengela navo masango. Hambulezo, zini lezi a Biblia gi zi gonzisako xungetano hi kutiriswa ka ziro za wubeleki hi ndlela yo biha? Gona gi wula ziku dlunya giku: “Mu nga kohliswi: hakuva a zirembi, ni vakhozeli va zifananiso, ni zibhayi, ni lava va ti mahako vavasati, ni lava va ti bihisako ni vanwani vavanuna . . . va nga taga a tshomba ya mufumo wa Nungungulu.” (1 Va Le Korinte 6:9, 10) Xana wa gi tiva a wukhongeli legi gi vumelelako a kutiriswa ka ziro za wubeleki hi ndlela yo biha?
Xana gi tava gihi a wumanziko ga wukhongeli legi gi pswalako mihanzu yo biha? Jesu i tlharihisile: “A sinya yinwe ni yinwani leyi yi nga pswaliko mihanzu yo nanziha, yi tsemiwa, yi hoxiwa nzilweni.” (Mateu 7:19) Hakunene, a wukhongeli ga mawunwa gi ta tsemiwa gi loviswa! Kanilezi hi ndlela muni niku zi ta maheka rini? A muwoniso wa wuprofeti wu tsalilweko lomu bhukwini ga Biblia ga Kuvululelwa, zipimo 17 ni 18, wa nyika hlamulo.
A wukhongeli ga mawunwa gi fuma “hehla ka tihosi ta misava”
“Humani ka yena, nwina vanhu va mina”
Alakanyela a muwoniso lowu. A xibhayi xi khilele a xihari xo tshisa nguvu. A xihari lexo xi na ni ntlhanu wa tihloko ni timbiri ni khume ga timhonzo. (Kuvululelwa 17:1-4, Tradução do Novo Mundo) Xana a xibhayi lexi xi yimela mani? Xona xi fuma “hehla ka tihosi ta misava.” Xi ambele xiwunguwungu, xi tirisa libani, niku xi ganyile nguvu. Tlhatakumbiri, ‘a matiko wontlhe ma khohliswa’ hi mitiro ya xona ya wuloyi. (Kuvululelwa 17:18; 18:12, 13, 23) A Biblia ga hi vuna a ku wona lezaku a xibhayi lexi i hlengeletano ya wukhongeli ga misava yontlhe. Xona xi yimela a wukhongeli gontlhe legi gi pswalako mihanzu yo biha, na ku nga hi wukhongeli ginwe ntsena.
A xihari lexi xi khilelweko hi xibhayi xi yimela a mifumo ya misava ya wupolitika.* (Kuvululelwa 17:10-13) A wukhongeli ga mawunwa gi khilele xihari lexi xa wupolitika, na gi zama a ku nyika mawonela ya gona ka ziboho za xihari ni ku fumela a wurangeli ga xona.
Hambulezo, lokuloku ku tava ni ximaho xo hlamalisa nguvu. A “khume ga timhonzo leti u nga ti wona, ni xihari, zi ta venga xibhayi, zi mu maha xisiwana ni ximbyiri, zi taga nyama yakwe, zi mu hisa hi nzilo.” (Kuvululelwa 17:16) Hi ximaho xa xitshuketi ni xa ku tshisa nguvu, a mifumo ya misava ya wupolitika yi ta vukela a wukhongeli ga mawunwa yi gi lovisa hi kumbhelela! Xini xi to kuca a ximaho lexo? A bhuku ga Biblia ga Kuvululelwa ga hlamula: “Nungungulu i vekile timbilwini tabye a ku maha kuranza kakwe.” (Kuvululelwa 17:17) Ina, Nungungulu i ta lamula a wukhongeli ga mawunwa hi kota ya mitiro ya gona ya manyala leyi gi yi mahako vitweni gakwe. Hi ku tirisa a kululama ko mbhelela, yena i ta tirisa a vanghana va gona va wupolitika kota xitiro xakwe xa kulovisa.
Xana u fanele ku maha yini loku u nga lavi a ku loviswa zinwe ni wukhongeli ga mawunwa? “Humani ka yena, nwina vanhu va mina,” ku tlharihisa a ntsumi wa Nungungulu. (Kuvululelwa 18:4) Hakunene, zalezi xikhati xa ku tsutsuma u huma ka wukhongeli ga mawunwa! Kanilezi u ta tsutsumela kwihi? U nga tsutsumeli ka lava va nga kholwiko a kuvakona ka Nungungulu, hakuva vonawo a va na kutsumba xungetano hi wumanziko. (2 Va Le Tesalonika 1:6-9) Laha ku nga ni wuchavelo hi lomu nzeni ka wukhongeli ga lisine koce. Xana u nga gi tivisa kuyini a wukhongeli ga lisine?
Mihanzu muni yo saseka leyi yi faneleko ku pswaliwa hi wukhongeli ga lisine?—Mateu 7:17.
GI TIVEKA HI LIRANZO: A vakhozeli va lisine ‘a hi va tiko,’ a va ti hambanyisi hi mivala ya hlonge kutani midawuko, niku “va ranzana.” (Johani 13:35; 17:16; Mitiro 10:34, 35) A wutshanwini ga ku dayana, vona va ti yimisele kufa hi kota ya vanwani.—1 Johani 3:16.
GI TSUMBA A MHAKA YA NUNGUNGULU: A wutshanwini ga ku gonzisa “mahanyela” ya vanhu ni “zileletelo za vanhu,” a wukhongeli ga lisine gi seketela a tigonzo ta gona ka Mhaka ya Nungungulu, a Biblia. (Mateu 15:6-9) Hikuyini? Hilezaku “yontlhelele mitsalo yi pimisilweko vanhu hi Nungungulu ya vuna kugonziseni, ni kukawukeni, ni kululekeni.”—2 Timote 3:16.
GI TIYISA MINGANGO NI KU SEKETELA A MILAYO YO TLAKUKA YA MAHANYELA: A wukhongeli ga lisine gi gonzisa a vanuna a ku “ranza a vasati vabye kota lezi va ranzako a mimiri yabye,” gi vuna a vasati lezaku vava ni ‘xichawo xo eta ka vanuna vabye,’ gi tlhela gi gonzisa vanana kasi va ‘ingisa a vapswali vabye.’ (Efesusi 5:28, 33; 6:1) Ahandle ka lezo, lava va nyikwako a wutihlamuleli ga kurangela va fanele kuva xikombiso xi nene mahanyeleni.—1 Timote 3:1-10.
Xana gi kona a wukhongeli go kari gi ti zwananisako ni milayo leyi ya mahanyela? A bhuku Holocaust Politics, gi humesilweko hi lembe ga 2001, gi ngalo: “Loku ku wo khwatsi a vanhu vo tala va wa hanya hi kuyelana ni lezi a Timboni ta Jehova ti zi xumayelako, a kuhihiritwa ka vanhu va timiliyoni hi vaNazi nzeni ka Yimpi ya Wumbiri ya Misava na ku potsilwe niku a kudayana ka vanhu va tixaka to hambana ku wa nga ta xanisa a misava kambe.”
Hakunene, lomu ka 235 wa matiko, a Timboni ta Jehova a ti xumayeli ntsena a milayo ya Biblia ya mahanyela—tona ti hanya hi yona. Ha ku kuca lezaku u kombela a Timboni ta Jehova lezaku ti ku vuna a ku gonza lezi Nungungulu a zi lavako ka wena kasi u zi kota a ku mu khozela hi ndlela leyi a yi amukelako. Lexi xikhati xa ku maha xo kari. U nga hlweli. A kumbhela ka wukhongeli ga mawunwa ku laha kusuhani!—Zefania 2:2, 3.
* Kasi ku kuma mitlhamuselo yo engeteleka ya mhaka leyi, wona a broxura Tshamani Na Mu Rinzele!, maphajina 12, 13, gi humesiwako hi Timboni ta Jehova.


c: text/html

text:
MULAEDZA WA SHANGO LOTHE
Vhurereli ha mazwifhi ndi mini? Naa no tsikeledzwa nga vhutshinyi he ha itwa nga nwambo wa vhurereli? Naa dzinndwa, vhutherorisi, na vhutshinyi zwine zwa khou itwa nga vhathu vhane vha amba uri vha shumela Mudzimu zwi ita uri ni humbule uri a huna khatulokwayo? Ndi ngani vhurereli vhu tshi nga ndi hone vhune ha khou bveledza vhuleme vhunzhi?
Mulandu a u na vhurereli hothe, fhedzi u na vhurereli ha mazwifhi. Yesu Kristo, muthu wa vhurereli ane a thonifhiwa nga vhathu vhanzhi, o sumbedza uri vhurereli ha mazwifhi vhu bveledza mishumo mivhi, samusi ‘muri u sa divhalei u tshi anwa mitshelo mivhi.’ (Mateo 7:15-17) Ndi mitshelo ifhio ine ya anwiwa nga vhurereli ha mazwifhi?
VHU DZHENELELA KHA DZINNDWA NA POLITIKI: Magazini une wa pfi Asiaweek u ri: “Kha la Asia na manwe mashango, vharangaphanda vha vhurereli vhane vha khou toda u vha na maanda o engedzeaho vha khou fhura madipfele ane vhathu vha vha nao nga ha vhurereli nga ndila ya vhukwila u itela u fusha zwishaiwa zwavho.” Nga nwambo wa zwenezwo, wonoyo magazini u a sevha: “Shango li tsini na u mbwandamela khakhathini i sa takuwiho.” Munwe murangaphanda wa vhurereli wa vhuimo ha ntha wa United States o amba u ri: “Vhulahani matherorisi u itela uri a litshe u vhulaha.” Tshipiringululi tshawe ndi tshifhio? O ri: “A tea u vhulahwa othe nga dzina la Murena.” Bivhili i amba zwo fhambanaho na zwenezwo, i ri: “Arali hú na ané a ri: Ndi funa Mudzimu, ngeno a tshi vhénga murathu wawe, ndi muzwifhi.” (1 Yohane 4:20) Yesu o dovha a ri: “Funani maswina anu.” (Mateo 5:44) Ni divha kereke nngana dzine mirado yadzo ya dzhenelela kha dzinndwa?
VHU PHADALADZA PFUNZOTHENDWA DZA MAZWIFHI: Vhurereli vhunzhi vhu funza uri muya-tshivhili kana muya ndi tshipida tsha muthu tshi sa vhonali tshine tsha ponyoka musi muthu a tshi fa. Vhurereli vhunzhi vhu shumisa yeneyi pfunzo u itela u fhura mirado yaho, nga u i badelisa tshelede ya u rabelela vhafunwa vhavho vho faho. Naho zwo ralo, Bivhili a i funzi zwenezwo. “Hu do fa onoyo we a tshinya.” (Hesekiele 18:4) “Vha tshilaho vha divha uri vha do fa; vho faho a vha na tshine vha tshi divha.” (Muhuweleli 9:5) Yesu o funza uri hu do vha na mvuwo ya vhafu, fhedzi arali vhathu vhe na muya-tshivhili u sa fi a hu nga do vha na thodea ya mvuwo. (Yohane 11:11-25) Naa vhurereli hanu vhu funza uri muya-tshivhili a u fi?
VHU TENDELA U DIFARA LUVHI NGA ZWA VHUDZEKANI: Mashangoni manzhi, zwigwada zwa dzikereke zwi vhea vhathu vhane vha ita zwa vhusawana uri vha vhe vhafunzi nahone zwi kombetshedza mivhuso uri i tendele mbingano dza vhusawana. Na kereke dzine dza lwisana na vhuada ha u difara luvhi nga zwa vhudzekani dzi kondelela vharangaphanda vha vhurereli vhe vha tambudza vhana lwa vhudzekani. Fhedzi Bivhili i funza mini? I ri: “Ni songo khakha: Hu’ dziphombwe, hu’ vhadzia-midzimu i sili, hu’ vhadzia-u-talana, hu’ vhadzia-u-sokou di-naledza, hu’ vhadzia-u-silinga na vhanna ngavho’ vhothe a vha nga li ifa la muvhuso wa Mudzimu.” (1 Vha-Korinta 6:9, 10) Naa ni a divha vhurereli vhune ha tanganedza u difara luvhi nga zwa vhudzekani?
Hu do itea mini kha vhurereli vhune ha anwa mitshelo yo sinaho? Yesu o sevha u ri: “Miri yothe i sá anwi mitshelo yavhudi i a remiwa ya kudzwa muliloni.” (Mateo 7:19) Ee, vhurereli ha mazwifhi vhu do fheliswa! Fhedzi zwenezwi zwi do itea hani nahone lini? Bono la vhuporofita ho nwalwaho kha Ndzumbululo ndima ya 17 na 18, li ri nea phindulo.
Vhurereli ha mazwifhi vhu tutuwedza “mahosi a shango”
“Ibvani khalo’ vhathu vhanga”
Lingedzani u vhona zwi tevhelaho nga mato a muhumbulo. Phombwe yo namela kha livhanda li ofhisaho. Lenelo livhanda li na thoho thanu-na-mbili na nanga dza fumi. (Ndzumbululo 17:1-4) Yeneyo phombwe yo imela nnyi? I tutuwedza “mahosi a shango.” Yo ambara zwiambaro zwa muridili, i shumisa zwioro, nahone yo pfuma nga maanda. Zwinwe hafhu, nga nwambo wa vhunanga hayo, “ho xedzwa tshakha dzothe.” (Ndzumbululo 17:18; 18:12, 13, 23, malederetsendama ndi ashu.) Bivhili i ri thusa u vhona uri yeneyi phombwe ndi dzangano la vhurereli ha shango lothe. A i imeli vhurereli vhuthihi fhedzi, fhedzi i imela vhurereli hothe vhune ha anwa mitshelo yo sinaho.
Livhanda le la namelwa nga phombwe li fanyisela mivhuso ya shango ya zwa politiki.* (Ndzumbululo 17:10-13) Vhurereli ha mazwifhi ho namela leneli livhanda la politiki, nahone vhu lingedza u tutuwedza phetho dzalo na u li langa.
Hu si kale hu do vha na tshiitea tshi mangadzaho. “Nanga dza fumi dze wa dzi vhona na lila livhanda, vhenevho ila phombwe vha do i vhénga, vha do i thukhutha, ya sala í fhedzi, vha do la dzi nama dzayo, vha i fhisa nga mulilo.” (Ndzumbululo 17:16) Nga u tavhanya na nga ndila i mangadzaho, mivhuso ya zwa politiki ya shango I do vutshela vhurereli ha mazwifhi nahone ya vhu lozwa tshothe! Ndi mini zwine zwa do i tutuwedza u ita zwenezwi? Bugu ya Bivhili ya Ndzumbululo i nea phindulo: “Mudzimu o funzedza dzimbilu dzavho uri vha ite tshe Ene a tshi elekanya.” (Ndzumbululo 17:17, malederetsendama ndi ashu.) Ee, Mudzimu u do vhona vhurereli ha mazwifhi mulandu nga nwambo wa zwithu zwothe zwi nengisaho zwe ha zwi ita dzinani lawe. U do hatula yeneyo phombwe nga khatulokwayo yo fhelelaho, nga u shumisa vhafarekano vhayo vha politiki.
Ni fanela u ita mini arali ni sa todi u katelwa kha zwine zwa do bvelela kha vhurereli ha mazwifhi? Mudinda wa Mudzimu u ri: “Ibvani khalo’ vhathu vhanga!” (Ndzumbululo 18:4) I ngoho, zwino ndi tshifhinga tsha uri ri bve kha vhurereli ha mazwifhi! Fhedzi ri fanela u shavhela ngafhi? Hu si kha vhurereli vhu sa tendi uri Mudzimu u hone, ngauri na honoho vhurereli a vhu na vhumatshelo havhudi. (2 Vha-Thesalonika 1:6-9) Fhethu hune ra nga shavhela hone ndi kha vhurereli ha ngoho fhedzi. Ni nga vhona hani vhurereli ha ngoho?
Ndi mitshelo ifhio yavhudi ine ya fanela u anwiwa nga vhurereli ha ngoho?—Mateo 7:17.
VHU SUMBEDZA LUFUNO: Vhagwadameli vha ngoho “a si vha shango lino,” a vha fhandekanywi nga tsinde kana mvelele, nahone ‘u funana hu hone khavho.’ (Yohane 13:35; 17:16; Mishumo 10:34, 35) Nthani ha u vhulahana, vho diimisela u felana.—1 Yohane 3:16.
VHU FULUFHELA IPFI LA MUDZIMU: Nthani ha u funza “mikhuvha” na “zwidayo zwa vhathu,” vhurereli ha ngoho vhu thea zwine ha funza kha Ipfi la Mudzimu, Bivhili. (Mateo 15:6-9) Ndi ngani? Ngauri “Manwalo othe, ma-hevhedzwa-nga-Mudzimu, nahone a a lamulela, kha u funza na kha thovhedzo na kha u vhuyedzedza ndilani.”—2 Timotheo 3:16.
VHU KHWATHISA MITA HA DOVHA HA TUTUWEDZA ZWILINGANYO ZWA NTHA ZWA MATSHILELE: Vhurereli ha ngoho vhu funza vhanna uri “vha fune vhasadzi vhavho, sa musi vha tshi di-funa mivhili yavho,” vhu thusa vhasadzi u tahulela u ‘thonifha vhanna vhavho nga ho dzikaho,’ nahone vhu funza vhana u ‘thetshelesa vhabebi vhavho.’ (Vha-Efesa 5:28, 33; 6:1, vhambedzani NW.) Zwinwe hafhu, vhothe vha re vhuimoni ha vhudifhinduleli vha fanela u vha tsumbo dzavhudi kha matshilele.—1 Timotheo 3:1-10.
Naa hu na vhurereli vhune ha swikelela zwenezwi zwilinganyo? Bugu ine ya pfi Holocaust Politics, yo gandiswaho nga 2001, i ri: “Arali vhathu vhanzhi vho vha vha tshi tshila u tendelana na zwine zwa funzwa na u itwa nga Thanzi dza Yehova, Bulayo le khalo ha vhulahwa Vhayuda vhanzhi lo vha li tshi do vha li songo itea nahone ho vha hu sa tsha do dovha ha fheliswa lushaka shangoni.”
Vhukuma, kha mashango a 235, Thanzi dza Yehova a vha sokou huwelela nga milayo ya Bivhili ya matshilele—vha dovha vha tshila ngayo. Ri a ni tutuwedza uri ni humbele Thanzi dza Yehova uri vha ni thuse u guda zwine Mudzimu a zwi toda kha inwi u itela uri ni kone u mu gwadamela nga ndila ine a i tanganedza. Zwino ndi tshifhinga tsha u dzhia vhukando. Ni songo lenga. Vhurereli ha mazwifhi vhu tsini na u fheliswa!—Tsefanya 2:2, 3.
* U itela u pfa mafhungo o engedzeaho nga yeneyi thero, sedzani bugwana Dzulani No Fhatuwa! yo gandiswaho nga Thanzi dza Yehova, masiatari 12, 13.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Legi i bhuku ga mahungu ya lisine. Wona ma susiwa bhukwini ga hombe ku hunza wontlhe ya misava, a Biblia. A mahungu lawa ma ku nyika a matimu ya misava kusukela laha Nungungulu a nga sangula ku vanga kala masikwini ya hina. Wona kambe ma hlawutela lezi Nungungulu a tsumbisako ku maha xikhatini xi tako.
A bhuku legi gi ku nyika a maalakanyo ya ku xini a Biblia. Gona gi wulawula hi vanhu va Biblia ni lezi va mahileko. Kambe gi komba a kurinzela ka hombe ka wutomi ga pinzukelwa paradiseni ga Misava loku Nungungulu a nyikako vanhu.
Ku na ni 116 wa tihloko ta mahungu lomu ka bhuku legi. Tona ti avanyisilwe hi ntlhanu wa zipanze ni zinharu. A phajina yo sangula ya xipanze xinwe ni xinwani yi wulawula hi magezu matsongwani hi lezi zi kumekako xipanzeni lexo. A mahungu lawo ma xaxametilwe hi ku lanzela a tlhatamano wa zimaho lomu ka matimu. Lezo zi ku vuna a ku tiva xikhati lexi a zilo zi nga maheka hi xona, mayelano ni zinwani zimaho.
A mahungu lawa ma hlawutelwa hi ndlela yo olova. A wunyingi ga nwina, vanana, mu ta zi kota a ku ma gonza ha nwece. Nwina vapswali mu ta wona lezaku a zivanana za nwina zi ta tsakela a ku gonzelwa mahungu lawo kambe ni kambe. Mu ta wona lezaku a bhuku legi gi na ni zo tala zi tsakisako vanhu vaswa ni vahombe kambe.
A mitsalo ya Biblia yi kumeka magumo ka tlhatlhambuto wunwe ni wunwani. Wena wa kuciwa ku gonza zipanze lezo za Biblia lomu a mahungu ma seketelwako kona.
A matsalwa ya Biblia ma nga lomu ka bhuku legi ma tlhamuselwe. Ma vekilwe hi magezu yo olova kasi a vanana va ma pima. A mitsalo yi nga magumo ka tlhatlhambuto wunwe ni wunwani yi komba lomu ti susilweko kona timhaka leti nzeni ka Biblia.


text: Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu. Swine flu. Swine flu? Yes, swine flu.Posted by Ryan at April 27, 2009 10:25 AM | TrackBack


text:
U lingana
Tsha ndeme kha ndayotheo ya dzipfanelo dza vhuthu ndi pfanelo kha u lingana. Sa kha dzinwe pfanelo-ndayotheo, hu na khanedzano nga ha uri zwavhudi-vhudi u lingana zwi amba mini. Vhothev ha-dzia-mbofholowo (maliberali) vha do tendelana uri u lingana zwi amba uri a ho ngo tea u vha na khethululo. Kha khothe ya mulayo, sa tsumbo, a ho ngo tea u vha na khethululo nga muvhala/tsinde (mutswu kana mutshena) kana mbeu (tshinduna kana tshisadzi) kana vhurereli (Mukreste kana Mumuslim).
Hu kha di vha na fhethu hune, sa tsumbo, zwine musadzi a amba khothe zwi vhalwa hafu zwi tshi vhambedzwa na zwine munna a amba. Izwi zwi sumbedza u farwa nga hu sa lingani. Hone u lingana zwi nga vha zwi tshi amba hafhu uri munwe u tea u wana muholo u fanaho kana u dzula nduni dzi fanaho? Vha-dzia-mbofholowo vha nga ri ‘hai’, fhedzi vha nga ita muvhilo wauri vhathu vhothe vha tea u vha na zwikhala zwi fanaho u khwinifhadza matshilo avho - ngauralo hu ombedzelwa kha u khwinifhadza pfunzo ya vhothe vhadzulapo vha Afrika Tshipembe.
Vha-dzia-mbofholowo, nga u pfufhifhadza, vha tenda kha u lingana phanda ha mulayo na u lingana ha zwikhala.


text:
Ndayo ya mulayo
U di kumedzela uhu kha ndayotheo dza pfanelo dza vhuthu zwi tshimbilelana na zwi tsireledzaho kha vhutshinne (u sa tevhela mulayo) na u sa farwa zwavhudi nga vhavhusi. Khothe, sa tsumbo, muhatuli u tea u sa vha na sia nahone a nga si dovhe hafhu a vha mutshutshisi (nga manwe maipfi a nga si vhe mutambi na mulanguli nga tshifhinga tshithihi). Munwe na munwe, zwi tshi angaredza na muvhoso, u tea u lingana phanda ha mulayo - a hu khathalei uri ndi vho nnyi. Munwe na munwe a vhewaho mulandu wa u pfuka mulayo u tea u vhudzwa uri zwavhudi-vhudi u khou vhewa mulandu wa mini uri a do kona u ditsireledza.
Muthu munwe na munwe ha na mulandu u swiekela hu tshi vha na vhutanzi ha u wanala a na mulandu. Vhahatuli vha tea u diimela nga vhothe, hu nga muvhuso kana munwe muthu a songo lingedza u vha vhudza zwine vha tea u ita, kana u vha shushedza. Tsheo i itwaho nga dzikhothe i tea u tendelana/tshimbilelana, zwi amba uri milandu i fanaho i tea u vha na mvelele dzi fanaho. Nga u pfufhifhadza, hu tea u vha na ndila kwayo ine vhathu vha farwa ngayo nga vhavhusi.
Zwothe izwi zwi tshimbilelana na lutendo lwa vha-dzia-mbofholowo lwa uri muvhuso na shango vha tea u shuma nga u tevhela mulayo na uri dzinwe ndayotheo dza mulayo dzi nga si shandukiswe naho muvhuso u tshi nga toda u dzi shandukisa (sa tsumbo, pfanelo ya u thonifhiwa). Ndayotheo dza mulayo dzo raloho dzi anzela, hu si misi yothe u nwalwa kha mulayotewa wa shango.


text:
Culture
Vito Ndhzavuko (vito leri sukaka ekaXilatini cultura ri tekiwa e ka colere, leswi vulaka "ku hlakulela")[1] hi ku angarha ri hlamusela maendlele ya swilo ya vanhu na nkonka wa swiendlo sweleswo. Mindhzavuko yinga twisisiwa ta ni hi "nhlengelo wa mimfungo na tinhlamuselo ta mafambisele ya swilo kumbe swi enldo leswi tolovelekeke"[2]
Ndhzavuko wu nga ha hlamuseriwa tanihi ndlela ya vutomi kuhlanganisa vuqambhi, kupfumela na tindhzawu ta vuleteri ta rixaka kunga swilo leswi hundziseriwaka kusuka eka xitukulwana na xitukulwana. Ndhzavuko wu vuriwa "Ndlela ya vutomi ya vanhu hi xitalo."[3] tanihileswi sweleswo swi hlanganisaka matikhomele, swi ambalo, ririmi, vukhongeri, swi henwa, na mikhuva leyi tolovelekeke.
[Lulamisa] Swikombo
- ↑ Harper, Douglas (2001). Online Etymology Dictionary.
- ↑ Findley, Carther Vaughn and John Alexander Rothney (2006). Twentieth-century World. Sixth edition, p. 14. ISBN 978-0-618-52263-7.
- ↑ Williams, Raymond. Keywords, "Culture"


text:
Ntivo-mbangu
Ntivo-mbangu i dyondzo ya mbangu, ku anama, kumanyana, kuhambeta na ku akelana loku nga kona exikarhi ka vanhu na ndhzawu la ha Misaveni, ngopfu-ngopfu swi hlawulekisi ku hlanganisa na ku hangalaka ka swivumbiwa leswi hanyaka laha misaveni, kuhlanganisa vanhu na mbuyelo wa migingiriko ya vona e ka ndhzawu leyi va akeke eka yona. Riviti geography ri tekiwa e ka Xigiriki Yn (ge) kumbe Yaιa (gaia) ("Misava") na Ypaφeιv (graphein) ("mbhonya"). Mbangu-vu ako byi langutisa Ntivo-vuthlarhi hi Misava (leswi nkarhi wu nwana swi vuriwaka Ntivo-vuthllarhi hi ntumbuluko wa misava). Leswi swi nyika vutivi hi, Maxelo na Vuako bya misava. Ntivo-mbangu wa vanhu wu hlanganisa vufuwi, tipolotiki na mindhzavuko hi ku yelana na mbangu naswona byi langutisa Ntivo-vuthlarhi hi mahanyele ya vanhu kumba swi hlawulekisi leswingariki swa vu ako bya misava. Byi hlahluva ndlela leyi vanhu va tolovelaka no tirhisa mbangu/vuako hayona. Vativi-mbangu va thlela va dyondza hi misava kuyelana na Ndzendzeleko wa misava na vuako hinkwabyo na leswi misava yi khumbekake hakona(kufana na Maxelo, Mimoya ya le lwandle na mabhubhutsa).


text:
Ntivo-vuthlarhi, hiku angarha, i xiyimiso xo hlengeleta vutivi hindlela leyi hlahluvekaka. Hi ku kongoma ntivo-vuthlarhi i ndlela yo hlengeleta vutivi hi ku pima, kuringeta, na hi ku dyondza ntumbuluko, ku hlanganisa na marungula ya vu tivi lebyi hlengeletiweke hi vanhu hi ku hlahluva.
Va nwa-vuthlarhi seketela ku ti thsega hi tindlela ta ntivo-vuthlarhi, leswaku va vumba no hlela tinhlamuselo to ntumbuluko hi ku tirhisa ku pima no tiyisekisa mbuyelo wa kuhlahluva no ringeta. Hikwalaho Ntivo vuthlarhi(Science) byi ringeta ku papalata tinhlamuselo leti sekeriweke aka mimoya kufekela laha tinhlamuselo hinkwato ti hlahluviwa no tiyisekisiwa, naswona byi ala tinhlamuselo ta vukhale bya ma endlelo.
Marhavi ya ntivo-vuthlarhi ma hambanisiwa hi mintlawa yimbirhi: Ntivo-ntumbuluko(Natural sciences), vu kambisisi bya mafamisele ya ntumbuluko; Ntivo-ntumbuluko(Social sciences), vukambisisi bya ma hanyele ya vanhu. Leswaku dyondzo ya Tinhlayo yi tekiwa tani hi rhavi ra ntivo-vuthlarhi, swi le eka loyi a swi bumabumelaka.


text:
TshiVenḓa
TshiVenḓa ndi luambo lu no ambiwa Afurika Tshipembe. Ndi luṅwe lwa dzinyambo dza tshiofisiri kha la Afrika Tshipembe.
Phalaphala FM ndi tshititshi tsha radio tshi no hasha nga luambo lwa tshi-Venḓa.
[edit] Muvenda mubikwa na ive, ive la vhibva muvenda a sala vha ralo Vhavenda vha tshi di khoda!
Kha vha ke ndivho tshisikuni tsha luambo kha Lubuv
[edit] Kha vha sedze zwinzhi zwitevhelaho
[edit] Ḓivha zwa kale
[edit] Luambo
[edit] Maṅwalwa
Ngano ndi musi muthu muhulwane a tshi anetshela vhana zwe ene a anetshelwa nga vhahulwane. Kha ngano hu vha hu na ndayo kana mulaedza une wa khou bviselwa kha vhana. Musi vhana vha tshi anetshelwa lungano huthomiwa nga uri "Salungano, salungano", aya maipfi a sumbedza uri hu khou tevhela lungano. Musi vhana vha tshi fhindula vhari "Salungano".
Vhurendi ndi ndila ine Vhavenda vha i shumisa u bvisela vhupfiwa havho khagala, u bvisela mulaedza kha lushaka, u laya, u kaidza na u isa mulaeudza kha vhathu vho tiwaho. Kha lubuvhisia ulwu ni do kona u wana zwinwe zwa zwirendo zwa Tshivenda zwo nwalaho nga Vhavenda.


text:
Vhalemba
Vhubvo
Afha ri do amba zwinzhi nga Vhalemba vha dzulaho Venda na Vhavenda.
Vhukati ha Vhavenda huna Vhalemba, vhane a si Vhavenda fhedzi vha amba Tshivenda. Vhalemba avha ndi vhane ha pfi ndi Vhayuda vharema. Vhenevha Vhalemba vha divhea fhethu ho fhambananaho hune vha dzula na Vhavenda sa Vhashavhi, kana Vhasena. Vhalemba vhenevha hu pfi vho bva vhe fhethu hu no pfi Sena he vha tshimbila u vhuya u swika vha dzhena Afrika , he vha swika-vho na fhano Afrika Tshipembe.
Uya nga vhanwe, Vhalemba vho bva Judea vhaya vha dzula Yemen. Henefho Yemen vho fhata mudi wa Sena, vha vhidzwa u pfi ndi Vha-Sena, zwi tshi bva kha uri vha bva Sena.
Vha nndu ya Hamissi vho do takuwa vha livha Afrika, he vha fhandekana ha bva zwigwada zwivhili. Tshinwe tshigwada tsho do kuvhangana Ethoipia, ngeno tshinwe tsho swika Tanzania/Kenya he tsha fhata mudi wa Sena wa vhuvhili.
Ubva afho hu pfi vho tshimbila vha swika Malawi.hune na namusi vhanwe vha kha di dzula henefho vha vhidzwa Vha-Mwenye, zwi ambaho vhadzimu vha shango.
Tshinwe tshigwada tsho rangwaphanda nga Bakali, tsho do pfuka tsha dzula Mozambique, he vha fhata mudi wa Sena wa vhuraru. Na namusi Vha-Sena vha a wanala henefho.
Ngamurahu ha minwaha yo vhalaho, vha lushaka lwa Seremane vho do fhira vha ya vha dzula Chiramba kha la Zimbabwe, vha tshi divhea ngau pfi Vha-lemba, hune na namusi vhanwe vha kha di dzula henefho. Vhanwe vhavho vho do tshimbila vha swika Venda hune vha dzula hone na Vhavenda.
Vhanwe vhari Vhalemba vho swika Venda vhe na Vhavenda. Hu khou pfala uri vho vha vha tshi khou tshimbila vho farela Vhavenda ngoma lungundu, musi Vhavenda vha tshi swika Dzata.
Vhasedzulusi vhari Vhalemba ndi lushaka lwa Vhayuda lwo xelaho kha Tshakha dza fumi na mmbi dza vhana vha Yakobo. Na henefha kha Vhalemba vho dzulaho na Vhavenda vha na Tshakha dza fumi na mmbili uya nga lushaka lwa vhana vha Yakobo.
Vhalemba vha tenda uri zwenezwo vha tshi tshimbila u vhuya u swika vha tshi swika afha hune vha khou dzula hone namusi, hothe he vha dzula vho fhata Sena.
U khwathisedza arali nagoho Vhalemba vha na Vhushaka na Vhaisiraele kana lushaka lwa Vhayuda ho vha na ndingo dze dza itwa dza DNA kha vha Vhanna , dze dza sumbedza na ngoho vhe na Vhushaka ha malofha .
Matshilele
Naho Vhalemba vha tshi dzula na Vhavenda vho kona u vhulunga maitele avho. Vhalemba kaleni vho vha tshi malana nga tshavho. Izwo ho vha u shavhisa u di dodza dzitshika siani la Vhurereli havho. Zwine vha ila na zwine vha tshilisa zwone. Fhedzi ano maduvha vha a malelana na Vhavenda.
Vhenevha Vhalemba avho ngo litsha maitele avho, vho di vha vhathu vha u ila Zwiliwa zwine Vhavenda vha zwila sa Nguluvhe. U dzulelana ha Vhavenda na Vhalemba zwo sia Vhavenda vha tshi dzhia manwe a maitele a Vhalemba sa u fumba kana u tshina Murundu zwine Vhavenda vho vha vha sa dzheni khazwo. Ngoma iyi o vha maitele a Vhalemba, he kaleni vha vha vha tshi fumbisela vhana vhavho vha vha tuka mitani yavho vhe na minwaha mitanu na miraru.
vhanwe vhalemba vha khadi tovhela bvelelo yavho ngau di wana musi ha zwifhinga kana nwedzi wa September vhatshi tangana ha Mutenda hune vha kuvhangana hone, vhobva thungo dzothe. masengane u bva ha maila, maebani, madombidzha, magau, ha-phithela, muduluni, ha-matsa


text:
Nzulele
Muta wa vhavenda ndi une nzulele yawo ya katela khotsi, mme, vhana, vho makhulu, vho makhadzi na vho malume. Nga tshivenda nwana asi wa muthu muthihi ndi wa vhothe, vha muta, vha dzula tsini na vhothe henefho tshitshavhani.
Murado munwe na munwe wa mutani u na mushumo wa wo. Sa tsumbo vho Makhadzi mushumo wa vho ndi u tandulula thaidzo i fhio na i fhio ngomu mutani zwi tshi katela na u phasa ngeno makhotsimunene vha tshi lavhelesa kualutshele kwa vhana vha vha tukana na u nga ha fha mutani . Vhomakulu vhone vha shuma u lela vhana na u vha gudisa milayo ya vhudifari na thompho. Izwi vha zwi ita nga u anetshela dzingano, dzithai na manwe maitele a sialala a no ita uri nwana a divhe vhubvo hawe.
Vhana vha gudiswa thonifho. Izwi zwi tutuwedzwa nga zwikolo zwa sialala kana ngoma dzine vhana vhothe vha tea u dzi tshina. Nwana wa musidza a tshi thoma u thanya uya musevhethoni, hafha ndi musi a tshi khadivha kha zwila zwine nga tshivenda ha pfi ndi thunga mamu. Musi atshi vha khomba ndi hune a iswa vhushani, ubva afho udo dzena kha tshikanda u swika kha ngoma ya ufhedzisela ya vhasidzana ya Domba.
Vhathannga vhone vhana ngoma dzavho naho vha tshinga diya musevhethoni na dombani. Muthannga uri ono aluwa a iswa kha ngoma ya musanda ine ya vhidzwa vhutamba vhutuka, fhedzi heyi ngoma a i tsheho. Ndi inwe ya ngoma dzine dza khou tea u vusuludzwa kha sialala la vhavenda.
Muthannga wa musiwana kha vhavenda ndi ene anoya hogoni kana murundi. Vhakolo vhone avha fumbi sa izwi i tshipfi a si ya vhavenda huno ndi ngoma i sili. Ipfi ndi ya sili sa izwi hu tshipfi yo wanala ubva kha dzinwe tshaka dzine dzi sivhe Vhavenda.
Vho-makhadzi, vhane vhavha khaladzi dza khotsi, kana khaladzi dza muthannga mutani wa vhavenda vhana mushumo muhulwane vhukuma. Vha dzhiiwa vhe vhone amba dzi fhele kana vhone mutandululi wa dzi thaidzo mutani. Nwana arali o khakha avhuya aya kha Vho-makhadzi zwofhela, zwo ralo-vho na kha muhulwane.
Vho makahadzi vha dovha hafhu vha dzhena kha tshipida tsha u mala mufumakadzi wa henefho mutani. Mufumakadzi ovhuyaho mutani nga kholomo dza vho makhadzi upfi ndi muvhuye.


text:
Dzinndwa
Huna tshifhinga tshe lushaka lwa vhavenda lwa didzhenisa kha nndwa na mavhuru musi Makhado e murangaphanda. Itsho tshifhinga hu pfala uri vhavenda vho vhavho vho rengiswa nga Davhana we avha e mukomana wa Makhado, ene ovha o dinalea ngea dzhielwa vhuhosi nga murathu. Kha nndwa yeneyo vhavenda vho do kundwa vha dzhielwa na tshipida tsha shango lavho fhethu he havha hu fhasi ha Makhado ha vho vhidzwa upfi Louis trichardt hune namusi havho vhidzwa nga dzina la Makhado.
Hu dovha ha vha na nndwa ye vhavenda vha ilwa ya phusuphusu dza Dzimauli . Afhondi heVhavenda vhalwa na mabunyu. Nga itsho tshifhinga Vhavenda vhovha vha tshi shavhela dzithavhani vhanwe vha dzumbamba bakoni la tshavhadinda.
[edit] Nndwa dza Makhado
Makhado na Davhana ndi vhana vha Ramabulana. Musi Ramabulana o no dzama ha vuwa nndwa khulu vhukati ha Davhana na Makhado, vha tshi lwela Vhuhosi.
Afha hu na mihumbulo yo fhambananaho nga kudzhenele kwa Makhado vhuhosini hone e si ene wa nndu ya Vhuhosi.Mukomana wawe o vha Davhana, wa nndu ya Vhuhosi. Vha ambi vha ri Davhana o kanda milenzhe ya mutahabvu khotsi awe. U amba izwi ndi uri Davhana o dzhena nduni na mufumakadzi wa Khotsi awe.
Zwenezwo zwo do ita uri vhahulwane vha musanda vha dzhie tsheo ya uri Makhado u fanela u vha ene ane a do dzhena vhuhosini.
Makhado Tshilwavhusiku tsha ha Ramabulana
Izwi zwo dovha hafhu zwa tutuwedzwa ngauri Makhado o vha a tshi funeswa nga Makhadzi Nyakhuhu. Makhado o do vha ene we a vha na vhatikedzi vhanzhi. Davhana u vhona izwo o mbo di shavhela Ha-Tshivhasa Mukumbani. E henengei Ha-Tshivhasa Makhado a rumela vhadinda uri a wana Davhana tshi henefho vha Hatshivhasa vha do dzhena khakhathini khulu. Ndi hone vha Hatshivhasa vha tshi humbela Davhana uri kha fhire shangoni lavho.
Davhana a shavhela Ha-Mphaphuli, a dzula kha muvhundu wa vhukati Ha-Tshimange na Ralushai. Makhado a rumela vhadinda Ha-Mphaphuli, vhe vha ri kha Vho-Mphaphuli wa sa tshi pandela; mmbi yanga i do dzhena henefho.Vha Hamphaphuli nga u pfa Zwenezwo, ndi hone vha tshi ya ha Tshiwawa (J Albasini) vha mu humbelela vhudzulo.Albasini a takalela nga maanda u da ha Davhana Luonde he ene a vha e hone nge a divha uri u do mu tikedza musi ene a tshi lwa na Makhado. Davhana a humbela Tshiwawa na vhanwe Vhatshena uri vha mu thuse kha nndwa yawe na Makhado. Makhado a kunda mmbi ya Davhana na Vhatshena. Vhatshena vha pandela Davhana a ya a dzula Luvhola.
Makhado o lwa na Vhatshena a vha kunda afha hune hapfi Schoemansdal vha shavha vha ya tsini na Bulugwane nga murahu vha fhata dorobo ino pfi Pietersberg. Ndi afha hune hapfi Polokwane. Makhado o do vhusa Swongozwi u swika a tshi dzama a songo thela muthelo wa Makhuwa na nwana wawe Mphephu na ene o hana u thela kha Makhuwa.
[edit] Nndwa dza Mphephu
Alilali Mphephu ndi nwana wa muhali wa vhahali Makhado. Vhunga khotsi awe o di vha muthu a thonifheaho kha lushaka lwa vhavenda, fhedzi ene o vha o fhambana na khotsi awe Makhado ngau khotsi awe hango vuwa a kundiwa na nndwani na nthihi kha nndwa dzothe dze a dzi lwa.
O lwa na mavhuru a shavhela Vhuxwa tsini na Bulawayo nga nwaha wa 1898.Mavhuru o vha o tikedzwa nga Matshangana na Ma Swazi.Mahosi mahulwane ano nga Vho-Tshivhase na Vho-Mphaphuli avho ngo ima nae. Ene o vhuya ho no fhela nndwa ya Maisimane na Mavhuru ye zwi la kale ya vha i tshi pfi Anglo Boer War.O pandelwa Swongozwi a ya a dzula Dzanani tsini na Dzata kana ha manngo.
[edit] Phusuphusu dza Dzimauli
Dzimauli ndi vhupo ho dzulaho lushaka lwa Ha-Rammbuda. U lu lushaka na lwone a si luswa kha vhuhosi ha Venda. Vha ha Rammbuda vho vha vhe vharathu kana khotsimunene kha vha ha Tshivhasa. Vho do fhiwa shango la ha Rambuda nga khosi Tshivhasa.
Naho vhubvo havho vhu vhuthihi ho ri hu tshi dzhena Ligegise Tshivhase Mukumbani Phophi Rammbuda a hana u luvha. Izwi zwo do vusa nndwa vhukati ha Vha Ha-Tshivhasa na vha Ha-Rammbuda. Kha nndwa dzothe dzenedzi vho kundwaho ndi vha Ha -Tshivhasa.
Nga murahu ha u dzama ha Khosi Phophi Rammbuda ho vuwa phusuphusu vhukati ha vhana vhawe vha tshi lwela vhuhosi. Afha ndi he ha bva dzina la Phususphusu dza Dzimauli. Nndwa yo vha vhukati ha Bele na Mashila. Huno Bele o ri u bviswa a mbo di shavha. Bele o ri u kundwa a ya a ramba mmbi ya Maswazi vhe vha hana u muthusa. Bele a vhuya ngeno Venda a dzula Maname mudini wa Limvumvu ndi he a vha vha mu milisa hone tshivhindi.


text:
Mikwa
Nga mvelele ya Tshivenda vhana vha tea u pfumbudzwa kha maitele a thompho vha tshi kha divha vhatuku. U thompha u hu vha nga hu sumbedza kha vhathu vha hulwane na vhathu vhothe nga u angaredza. Izwi zwi ita uri vhana vha divhe milayo yo teaho musi vha tshi khou aluwa. Ndayo ithoma mutani. Izwi zwi tutuwedzwa nga ndila ine vhathu vhahulwane vha gudisa ngayo vhana vhavho. Nwana ane a aluwa mutani wa mulayo u dovha a sumbedza thompho na kha vhanwe vhathu nnda.
Vhana vha guda u losha na manwe maitele a sumbedzaho thompho musi vha tshe vhatuku. Musi nwana a tshi amba na muthu muhulwane uya nga mvelele ya tshivenda u fanela u khotha arali e musidzana ngeno mutukana a tshi fhanela u ya fhasi lu sumbedzaho thonipho
Hu dovha ha vha na ndila ine vhana vha sumbedza ngayo thonipho musi vha tshi vhidzwa nga vhathu vhahulwane.
Nwana wa musidzana musi a tshi vhidzwa nga muthu muhulwane a tshi aravha uri aa! ngeno nwana wa mutukana ari ndaa!. Na ngei ngomani dza Tshivenda vhana vha a gudiswa u thonifha vhahulwane vhavho. Hu a vha na milayo ine ya vha yo livhiswa kha uri mutuku a di dzula a tshi thonifha muhulwane na vhanwe vhathu ngau angaredza.


text:
Hi
This free essay Hi
. If you do not find your term paper, you can search our essay database for other topics on the search page essays.
Tags:
Words: 506 | Pages: 3
Views: 363
hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hihi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi


text:
Zwiambaro
Zwa mahosi Kuambarele kwa Mahosi na vhathu zwa vho a kwo ngo tou fhambana u ya fhi. Fhedzi duvha line muthu a dzhena kana u vhumbwa Khosi, ri wana o ambara mikumba ya Nngwe, vhanwe vha a ambara na ya ndau. Musala uno zwine Mahosi a ambara zwone zwi a fana na zwa vhalanda vhavho
Zwa vhaaluwa Vhaaluwa vhone tshifhingani tsha kale vho vha vha tshi ambara zwo fhambanaho na zwa thangana ya murole.Vhafumakadzi vhovha vha tshi ya nga mithavhela ngeno vhanna vho rwa nga vhugoni.
Ngauri ano maduvha Vhavenda vho no tangana na dzinwe dzi tshakha ri wana maambarele avho a la e avha a tshi sasaladziwa kale namusi a tshi vho tamiwa nga dzinwe dzi tshakha. Tsumbo: Mahayani na dzidoroboni,ri wana Vhafumakadzi vha tshakha dzo fhambananaho vho ambara minwenda.
Zwa tshikhuwa zwone zwi kha di ambariwa. Vhafumakadzi vhanzhi ano maduvha vha vho ambara na marukhu zwithu zwe zwa vha zwi tshiila kale.U ambara ho raliho ri hu wanalesea kha Vhafumakadzi vhare dziboroboni kana vho ya ho zwikoloni.
Zwa vhaswa Musalauno, Vhana vha Vhavenda vha Vhatukana kana Vhasidzana vha ambara zwino fana na zwa tshikhuwa. Fhethu hunzhisa a hu tshena nwana na muthihi a ambaraho tsindi kana shedo.
Zwiambaro Vhavenda ndi vhathu vhane vha vha na kuambarele kwavho kwo fhambananaho na vhanwe. Uya nga mvelele vhana vhatuku vha vhasidzana vhovha vha tshi ambara mashedo, vha vhatukana vha tshi ambara tsindi. Vhathu vhahulwane na vhone vho vha vha na kuambarele kwavho. Vha vhafumakadzi vho vha vha tshi ambara misisi vha vhanna vha tshi ambara vhugoni.
Vhavenda ndi vhathu vhane vha vha na kuambarele kwavho kwo fhambananaho na vhanwe. Uya nga mvelele vhana vhatuku vha vhasidzana vhovha vha tshi ambara mashedo, vha vhatukana vha tshi ambara tsindi. Vhathu vhahulwane na vhone vho vha vha na kuambarele kwavho. Vha vhafumakadzi vho vha vha tshi ambara misisi vha vhanna vha tshi ambara vhugoni.
Ri tshi sedza sialala hovha hu sina tshi nisaho thoni uya nga kuambarele ukwu.Zwiambaro hezwi zwera amba nga hazwo afho ntha, hu tshi dzhena pfunzo ya tshikriste ye ya sasaladza matshilele ashu, na maambarele ashu zwo vho thoma u vhonelwa fhasi.Maduvha ano Vhavenda vha vho di tongisa ngazwo.Nga nndani ha tsindi,vhugoni na shedo.Shedo lone li kha di ambariwa Dombani.


text:
Vhufa
Muri muhulu (Big tree) Muri uyu u no vhidzwa upfi “big tree” ndi munwe wa miri mihulwanesa Afrika wa dovha wa vha wa vhuraru lifhasini lothe nga vhuphara nga u hula hawo. Musi u tshi kalwa muelo wao u vha mithara dza fuina thanu ngeno hu na khumbulelo ya uri vhukale hawo ndi vhukati ha minwaha ya zwigidi zwiraru na madana mitanu na zwigidi zwitanu. Miri ya mibaobab yo fhambana na minwe miri, Ngauri matanda ayo ha ngo khwatha, miri iyi i dovha hafhu ya nga ndi raba. Mibaobab ndi minwe ya miri ire na maanda a uri i dovhe i aluwe arali yo tshinyadzwa nga dzindou na dzinwe phukha.
Zwifhoni zwa Thathe Venda ndi shango la madaka na mademe mahulu. Afha Thathe ndi hone-hone tshivhindini tsha lunako tsha shango ili la Vhavenda. Madaka aya madala a wanala ndilani ya R523 vhukati ha Thohoyandou na Nzhelele. Dakani ili hu wanala fhethu hu no limwa tie, fhethu ha zwifho, Mahovhohovhoni a Phiphidi, damu la Mukumbani khathihi na dzivha Fundudzi.Miri iyi mihulu ino wanala afha Thathe i vhonala yo khwatha. Vhaambi vhari afha zwifhoni,a hu tendelwi uri hu tshimbile muthu munwe na munwe a si wa hanengei zwifhoni. Hu tendiwa uri afha fhethu hu dzhena vhathu vha ha Thathe fhedzi vhunga hu hone hune vha vhulunga hone mahosi avho. Hupfi vho Nethathe vho vha vhe khosi ya ndeme vhukuma nahone vha tshi lovha muya wavho wo mbo di shavhela kha ndau tshena ine ya tshimbila tshimbila afha dakani ili i tshi linda vhulalo ha khosi iyi.
Mudi wa Dzata
Dzata ndi mudi we Dimbanyika khosi ya Vhavenda a di fhatela wone musi vha tshi da u dzula kha shango ili la Venda. Afha ho vha ho fhatwa nga matombo ano pfi mbaba. A ya matombo ha wanali kha lino la Afurika Tshipembe. Aya matombo ndi one o itaho mudi wa Dzata uri u fhambane na minwe midi yeya vha i tshi wanala kha lino.
Nga tshifhinga tsha khosi Thohoyandou,o do ruma vhathu uri vhayo hwala matombo ngei Vhukalanga.Mutsheto uyu wo vha wo fhatwa u fana na Dzata ha ngei Zimbagwe.Na namusi hu tshe ho sala mashubi a u sumbedza nzulele ya musanda uyu.
Namusi uyu musanda wa kale wa Vhavenda kana Dzata hu khou bveledzwa nahone arali vha tshi toda u hu dalela vha nga fara ndila ya R523 ire vhukati ha Thohoyandou na Makhado.
Thulamela Vhupo ha Thulamela vhu wanala Phafuri musi ri tshi livha ngei Kruger National Park kha lino.Hu dovha ha vha ho dzulelaho devhula ha lino tsini na mukano wa Zimbagwe na Mozambikwi. Hu dovha ha vha na mulambo wa Luvuvhu u elelaho u tshi dzhenela kha mulambo wa Limpopo. Mulambo uyu wa Limpopo wone u vha wone u kanukanaho Afurika Tshipembe na Zimbagwe hune wone wa elela u thi dzhena Indian ocean kilomithara dza madana mavhili devhula ha Maputo. Vhanwe vha vhatodulusi vha zwithu zwa divhazwakale vha amba uri vha tshi dalela afha Thulamela vho wana ho nwala ipfi li no amba uri “mbebo” la TshiVenda. Uya nga vho Sidney Miller vhane vha vha munwe wa mutodulusi, vho wana malungu a musuku, darata ya musuku, na khali i sumbedzaho uri ho vha hu tshi fhiselwa hone musuku daledaleni la henefha tsini. Ho vha hu na munwalo kha luvhondo u sumbedza C14 wo nwalwaho nga nwaha wa 1240 AD u swikela 1630 AD.
Vhanwe vhari henefha Thulamela, ho vha hu tshi nokiswa uyu musuku minwahani ya 1300 AD devhula ha Kruger National park.
Vho Sidney Miller vho kona u fhatulula mbondo dze vha dzi wana dzo wa tsini na vhida le vha li wana lo vulea. Naho hu na vhunwe vhupo ho fhatwaho, Thulamela ndi vhupo ha u thoma u fhatululwa hu tshi shumiswa zwithu zwa vhukuma-kuma zwa henefha. Uya nga vha bodo ya dziphakha vha ri vha na mihumbulo wa uri vha bveledzise fhethu afha. Tombo la u fema/Tswime
Tombo ili la u fema li wanala Nzhelele hanefha Limpopo. Afha Siloam kaleni madi
a hone o vha a tshi fhisa. Zwa zwino vhathu vha a di ya vha tamba na ho a si tsha fhisa u fana na kaleni. Afha fhethu ndi tsini na thavha ya tswime. Arali wa nga posa tshithu afho tsini na tombo li vhonala u nga li khou fema.
Nandoni ya Tshimbupfe Tshimbupfe ndi vhupo hu no wanala kha la Vuwani. Afha hu na fhethu he ha vha hu tshi fulwa hone tsimbi. Uya nga divhazwakale ya afha fhethu hu pfi ho vha hu tshi vhaswa nando khulu ya mulilo uri hu fhiswe idzi tsimbi. Zwithu izwi zwo thoma minwahani ya 1250 AD.
Mapungubwe
Mapungubwe hu dzhiwa u musanda wo hangwiwaho. Uya nga vhadivhi vha divhazwakale vhanwe vhavho vha amba uri Mapungubwe ho tumbulwa vhukati ha minwaha ya 1000 na 1300 AD tsini na mulambo wa Limpopo na wa Shashe tsini na mukano wa namusi wa lino la Afrika Tshipembe, Botswana na Zimbabwe. Hu pfala upfi ho vha hu tshi vhonala midi mivhili yo dzula tsini na govha hune ndi hone hune vhathu vha sumba hone musi vha tshi amba nga vhubvo Mapungubwe na vhadzulapo vhaho.
Nga duvha la vhutanu na vhuraru la nwedzi wa Lambamai vha gurannda ya
“Illustrated London News vho vhiga uri ho tumbulwa vhida li sa divhea vhubvo halo kha vhupo ha Transvaal la kale. Hu pfi vhida ilo lo vha lo fhomwa nga musuku nahone lo wanala tsini na tombo fhethu ho itaho daka. Izwi wo vha mishumo wo tumbulwaho nga mutodulusi wa zwithu khathihi na u thoma ha thandela bulasini ya Greefswald.
Vhanwe vhadivhi vha amba uri Mapungubwe ndi fhethu he ha vha hu na mavhida mararu a musanda nahone ndi hone tshivhindini tsha vhadzulapo. Hu khou pfi ho vha ho fhatwa nga mitsheto ya matombo nahone midi ya hone yo vha yo dzula yo thalangana. Uya nga vhadivha avha, khosi na maswole kana mmbi vho vha vha tshi dzula ntha ha thavha nahone vho vha vha tshi tikedzwa nga vhathu zwavho vhe vhone vha vha vha tshi dzula milenzheni ya thavha. U tumbulwa ha Greefswald hu fana na u tumbulwa ho vha ho hone nga tshifhinga tsha “Iron Age”. Vhupo uvhu ha Mapungubwe ho tiwa sa tshiga tsha lushaka nga nwaha wa gidi da tahe fumalo hune namusi ho no vha vhupo ha vhufa ha lifhasi lothe nga vhuphara.


text:
Spaniya
Spaniya (Spanish: España, IPA: [es'paɲa]) i tiko ra le dzongeni ka yuropa, laha ku vulavuriwaka Xipaniya. Tiko leri ri hlanganisa Xipaniya xa le ribuweni exikarhi ka Lwandle ra Atlantiki na ra Meditera, Swihlala-ntsongo swi mbirhi eka malwandle lama angarheke, kuhlanganisa na swi-mutana leswi tiyimeleke e Nwalungwini wa Afrika. Tiko ra Xipaniya ri le xikarhi ka Lwandle ra Meditera e dzongeni na vuxa, Lwandle ra Kantabrika enwalungu na lwandle ra Atlantika e vupela-dyambu. Xipaniya xihleriwe hi Phalamende ya xi demokrasi naswona itiko leri tifumaka. Xipaniya xile ka ntlawa wa Nhlangano wa matiko ya Yuropa ku sukela hi lembe ra 1986 naswona i tiko leri hluvukeke leri nga ra vunkaye hi kufuwa e misaveni hinkwayo, kasi riri ra vunthlanu e Yuropa. Xipaniya, Portugal na Andora i matiko lama vumbaka ribuwa-nkulu ra Iberiya, naswona ma hlanganisa vu anamo bya kwalomu ka 504,030 km², Hi rona tiko leri anameke ngopfu e vupela-dyambu bya Yuropa(kulandzela Furhwa).
Xipaniya xi hlakarherile e hansi ka mfumo wa rhoma Hispaniya, hikwalaho xi va ri nwana ra matiko ya nkoka e nkarhini wolowo. E minkarhini leyi landzeleke, Xipaniya ri fumiwile hi Jarimani, endhzaku ri ta fumiwa hi mufumi wa mu Islamu. Xipaniya ri hlaserile Furhwa hi 1793 loko mafurhwa ma dlayile hosi ya wona Luwi wa vu Khume-ntsevu, kambe ri hluriwa kufika laha ri kondleteleke kurhula na furhwa hi 1795.


text:
Xitsonga
Xitsonga (Tsonga, Thonga, Tonga, Gwamba, Shangaan, Shangana) - i ririmi leri vulavulavuriwaka e dzongeni wa tiko ra Mozambique, e n´walungwini na vuxeni bya tiko ra Afrika-Dzonga, e Swazini xikan´we na le ka xiphemu xin´wani xa tiko ra Zimbabwe.
[Lulamisa] Kufanisa ka tindzimi
Xitsonga i ririmileri fanisiwaka e hansi ka rhavi ra tindzimi ta Bantu leti vulavuriwaka kusukela e Niger-Congo. Matsonga ma vitiwa machangana minkarhi yo tala. Matsonga yo tala ma ake e Xifundzheni xa Limpopo e Afrika Dzonga.
````
[Lulamisa] Kuhangalaka ka vanhu hi mbangu
Xitsonga xi vulavuriwa hi kwalomu ka 1,646,000 wa vanhu e swifundzeni swa Limpopo; Joni na Mpumalanga e Afrika Dzonga, kuhlanganisa na kwalomu ka 1.5 wa timiliyoni ta vanhu e Mozambhiki, na 19,000 wa vanhu e Swaziland. Ku ni 100,000 wa vanhu lava va vulavulaka xitsonga (kumbe rinwe ra marhavi ya kona) e Zimbabwe.
[Lulamisa] Xiyimo-mfumo
Xitsonga i rinwana tindzimi-mfumo ta Afrika Dzonga.
[Lulamisa] Marhavi ya ririmi/Tinxaka ta Ririmi leri
Marhavi ya ririmi ra Xitsonga ma vulavuriwa kuya fikela e nwalungwini wa nambu wa Risavi e Zimbabwe ku hlanganisa na kuya fika e Dzongeni ra KwaZulu/Natal. Hambi leswi marhavi lawa ma twisisanaka, kuni kuhambana loku twalaka hi kuya hi vumbangu na nhlohlotelo wa vu kolonyi. Xitsonga xi ni maxaka ya le kusuhi ngopfu lawa kunga: Xirhonga, lexi vulavuriwaka e Maputo, Mozambhiki, na Xitswa, lexi vulavuriwaka e Nyembane na Xihlengwe lexi kumekaka ku ya e Zimbabwe.
Marhavi lawa ma hambana hi mavulavulele. Hixikombiso, E ka Xitsonga xa le Afrika Dzonga u nga ku Xikwembu. E Zimbabwe vaku Chikwembu.
Marhavi lawa hinkwawo ma kume nhlohlotelo lowu nga ringaniki wa ririmi ra xiZulu naswona, e Zimbabwe, hi ririmi ra xiNdevele. Leswi swi hoxe marito lawa ayanga rikona eka xitsonga xa khale.
Swikombiso swa marito lama lombiweke: ngqondo, gqoka, rincingo, qamba, Mugqivela... naswinwana.


text:
Mahosi
Ndi nnyi oteaho u vha khosi? Vhutambe Tambe uvhu hothe ndi mishumo ya Tshifhiwa Manenze aka tipsi. Tshivenda tshiri Vhuhosi vhu tou bebelwa na hone vhu naka u vhangwa. Muthu ane a tea u vha khosi o vha a tshi fanela u bebwa nga mufumakadzi wa dzekiso zwine zwa amba uri mufumakadzi o malwaho nga lushaka. Mufumakadzi wa dzekiso ndi ene ano beba khosi ine ya dzhena musi mativha a tshi xa.
Mufumakadzi ane a beba khosi hu sedzwa uri u bva mutani wa vhuhosini naa? na hone u fanela u vha e wa dzekiso. Izwo zwi itelwa uri a no do vhewa vhuhosi a si vhe mutsinda.U khwathisa uri khosi ino do bebwa ndi ya malofha a vhuhosini kha Vhavenda hu a tendelwa uri nwana wa khaladzi na khaladzi vha vhuhosini vha bebisane vhana hu uitela uri hu bebiwe khosi. Ubva tsha kale vhavenda vho divha vhathu vha thonifhaho pfanelo dza vhafumakadzi na u dzhia vhafumakadzi sa vhathu. Izwo zwi vhonala kha nzulele ya vhuhosi havho hune na vhafumakadzi vha vha mahosi. Khosi idzo dza vhafumakadzi dzipfa dzi sina na thaidzo na nthihi ngauri tshino todea ndi tshumisano na vhalanda.
Kha lushaka lwa vhavenda a huna tsho khakheaho kha uri huvhe na khosi ya mufumakadzi. Naho zwi songo tou dowelea zwa khosi ya mufumakadzi zwone zwo di thoma kale, sa tsumbo khosi ya Tshaulu tsha habohwana, vhamusanda Vho-Rammbuda vha vondwe. Mahosi mahulwane a venda ndi a ha Tshivhase ,Mphephu na vha ha Mphaphuli.
Uya nga mvelele ya tshivenda huna khoro ya Mutavhatsindi ine ya fariwa nga swondaha ine ya katela vhamusanda, vhakoma vho fhelela, vha civic na vhadzulapo nga uri tshihuluhulu kha khoro yeneyo hu vha hu khou ambiwa nga mvelaphanda ya lushaka ufana na zwithu zwingaho u fhata zwikolo, dzibada, mudagasi na madi zwi vha zwi khou ambiwa kha yeneyi khoro.
Mahosi a Vhavenda na mvelele ya sialala
Mahosi a Vhavenda ndi vhathu vho di sendekaho nga mvelele ya sialala. U di dzhenisa ha lushaka lwa Vhavenda kha zwa mvelele ya sialala zwi tanganedzwa nga thuthuwedzo ya vhurangaphanda ha Vhavenda.
Vhurangaphanda ha Vhavenda vhu di tongisa nga sialala laho sa yone thikho ya lushaka. Mvelele ya sialala i thusa u tutuwedza vhana uri vha di bvise kha mikhuvha mivhi i sa fhatiho.
Uya nga vharangaphanda vha Vhavenda ndi zwa ndeme uri vhana vha divhe sialala lavho ngauri zwi thusa kha uri vha si hangwe mvelele ya havho.Vha tenda uri u vhulunga mvelele a zwi thusi fhedzi kha u divha iyo mvelele, zwi dovha hafhu zwa thusa uri zwa makwevho na mbambadzo (ikonomi) zwi aluwe.
Mvelele i dovha ya thusa uri vhaswa vha si milwe nga dzinwe mvelele na vhumatshelo havho vhu vhulungee. Musi zwi tshi senguluswa, vhadivhi vha zwa mvelele vha tendelana uri lushaka lu sina mvelele lwo xela. Vhunzhi ha matula ane a khou bvelela musalauno sa vhugevhenga, madwadze angaho sa HIV/AIDS, u tangana ha vhathu vha malofha mathihi zwi khou badekanywa na u xela ha mvelele. Mahosi a Vhavenda a kha ndilo muthathe ya u tutuwedza lushaka khau vhulunga mvelele ya sialala.
Vhamusanda ndi vhamusanda nga vhalanda..Hu dovha havha na magota na vhakoma,ndi vhone vhathu vhane vhatikedza dzikhosi dzashu. Kale na kale musanda hu a luvhiwa. Khoroni ya musanda hu lila tshikona hu tshi khou nwiwa tsumbavhulo. Lushaka lwa vhavenda ndi vhathu vhane vha thonifha mahosi avho, vha kha diditika nga sialala na mvelelo yavho.
Vhunzhi ha mahosi a Venda abva kha davhi la ha Ramabulana.


text:
Gazaland
Mfumo wa le kaGaza a wu simekiwe laha namunthla ku nga Mozambhiki na Zimbabwe, kusukela e ka nambu wa Nkomathi kuya e ka Nambu wa phungwe.
[Lulamisa] Matimu ya Mfumo wa kaGaza
[Lulamisa] Kutumbuluka (1820 - 1858)
Mfumo wale kaGaza wu sungule hi lembe ra 1828 hinkarhi ma lembeya Matiwani [1] loko Soshangana Manukosi (Manukuza) a tsutsumela e n'walungu wa Afrika-Dzonga endzhaku ka ku hluriwa ka mavuthu ya ka Ndwandwe hi mavuthu ya Shaka e hansi ka vurhangeri bya Zwide, enambyeni wa Mhlathuzi. Hi 1835 Soshangana u fikile a aka e ribuweni ra nambu wa Tembe e ku suhi a tiko ra Swaziland. Shaka u rhumele phfumba ra hakelo kuya hlasela vatsuvuki lava, hikwalaho soshangana na machangana lawa a amarhangela marhurhele e xifundzeni xa Limpopo ma kongoma enwalungu ku kondza vaya fika enambyeni wa Zambezi. Hilaha va fikeke va hlangana na vasuvuki va va ngoni lava rhangeke, Zwangendaba na Xaba. Endzaku ka tinyimpi timbirhi laha Soshangana a hluleke kona, u rhurhele e Musapa e tikweni ra Zimbabwe laha va akeke kona[2].Hiloko kusungula mfumo wa Gaza, lowu ntsindza wa wona wosungula wuveke Musapa. Mfumo lowu Soshangana a wusimekeke u wu chule vito ra Gaza leria kuri vito ra kokwa-xindhue wakwe.
Hi lembe ra 1838, mfumo wa kaGaza wu lahlekeriwe hi mavuthu yo tala lawa ma dlaweke hi ntungu wa mpondzo lowu hlaseleke tiko hinkwaro, leswi endleke leswaku Soshangana a rhurhisa mfumo wakwe a thlelela e Limpopo laha a fikeke a aka e Chayimeti e Massurize lowu veke ntsidza wa mfumo wa kaGazahi 1840.Tiko ra kaGaza anase ri aname kwalomu ka 56 000km². Eku fambafambeni loku Soshangana u hoxe tinxaka-nxaka ta vanhu lava a vahluleke e hansi ka mfumo wakwe, votalavavanhu lava a vari matsonga lava a va kumeka e limpopo. Vaboheke ku amukela ndlela yo hanya ya xizulu, kumbe xingoni. Majaha ya matsonga ama tirhisiwa e mavuthwiniya soshangana tani hi mabulandlela kumbe lava pfulaka ndlela [3].
Tanihileswi mfumo wa kaGaza anase wu ndlandlamuke kusukel e n'walungwini wa Swaziland kuya fikela e dzonge wa Nyembane leyi akuri ndhzawu ya maphutukezi,wusungule kuva mfumo wavumbirhi hivukulu kulandzela mfumo wa Shaka. Mfumo wa maphutukezi, wu rhumele phfumba rakurhula eka soshngana hi siku ra vu 18 e n'whetini ya mhawurihi lembe ra 1840. Pfhumba leri a ri rhangeriwe hi Caetano Pinto dos Santos loyi a a lerisiwe ku endla ntwanano wa kurhula na Soshangan. Hikakunene, u amukeriwile e hubyweni ya Soshangana e Chayimeti laha a nyikeleke hi nyiko ya Banga na bandi, naswona Soshangana u nyikele hi Zagiya na xivhiko xayena. Kambe kuhava ntwanano lowu fungiweke exikarhi kavona.


text:
Tshaka
Musi husa athu uvha na luambo luno pfi Tshivenda ho vha hu tshi ambiwa Tshingona.Vhunzhi ha Vhangona vha tshe hone vhukati ha Vhavenda fhedzi vho miliwa vhunga vha tshi vho amba Luvenda. Vhangona vha fhambana na Vhavenda ngauri vhana na zwifho ngeno Vhavenda vha na zwiendeulu.Vhangona vha dovha vha vhonalesa nga zwifani zwino thoma nga Ne kana Ra zwine zwa amba mune wa shango .
Musi husa athu uvha na luambo luno pfi Tshivenda ho vha hu tshi ambiwa Tshingona.Vhunzhi ha Vhangona vha tshe hone vhukati ha Vhavenda fhedzi vho miliwa vhunga vha tshi vho amba Luvenda. Vhangona vha fhambana na Vhavenda ngauri vhana na zwifho ngeno Vhavenda vha na zwiendeulu.Vhangona vha dovha vha vhonalesa nga zwifani zwino thoma nga Ne kana Ra zwine zwa amba mune wa shango .
Luvenda luna nyambo-tavhi kana matavhi matanu na mavhili.Huna Tshiphani tshine tsha ambiwa vhubva duvha ha Venda hune havha ha Tshivhasa,ha Mphaphulu ,ha Rambuda na ha Khakhu.Tshiphani tshi dovha tshavha tshone Tshivenda tsho nwalwaho dzibuguni dza Luvenda
Izwi azwi ambi uri manwe matavhi a Tshivenda a si Tshivenda, ndi tsumbo ya uri luvenda lwo pfuma sa Luambo.
Tshiilafuri ndi tavhi la Luvenda luambiwaho Nzhelele,Ha kutama na Ha-Sinthumule.Luambo ulu lwo tutuwedzwa nga u dzulelana na Vhasuthu.Tsumbo ya maipfi:Nga Luvenda lwo tambaho hupfi u toda nga Tshiilafuri hapfi u nyaga,hapfi ndeme nga Tshiilafuri hapfi vhuthogwa.
Hu dovha havha na Tshuilembetu tshine tshaambeswa Niani,Ha –Manenzhe, Masisi, Ha-Gumbu, Folovhodwe, Sagole, Ha-Mukununde na kha tshipida tsha ha Tshikundamalema.
Tshone tsho tutuwedzwa nga luambo lwa Zimbambwe vhunga vhathu avha vho dzula mukanoni wa vhembe.Vhone vhari u gala vha tshiamba zwine nga Tshiphani hapfi u dzula.
Tshimbedzi tshi ambiwa Thengwe, Tshaulu, Ha-Lambani na Ha-Makuya .Tshone tsho tutuwedwa nga Tshingona, Sa tsumbo luvenda lwo tambaho luri sengenedza nga Tshimbedzi hapfi senengedza,tanganedza,nga Tshimbedzi hapfi tanangedza.
Hu dovha havha na Tshuilembetu tshine tshaambeswa Niani,Ha –Manenzhe, Masisi, Ha-Gumbu, Folovhodwe, Sagole, Ha-Mukununde na kha tshipida tsha ha Tshikundamalema.
Tshone tsho tutuwedzwa nga luambo lwa Zimbambwe vhunga vhathu avha vho dzula mukanoni wa vhembe.Vhone vhari u gala vha tshiamba zwine nga Tshiphani hapfi u dzula.
Tshimbedzi tshi ambiwa Thengwe, Tshaulu, Ha-Lambani na Ha-Makuya .Tshone tsho tutuwedwa nga Tshingona, Sa tsumbo luvenda lwo tambaho luri sengenedza nga Tshimbedzi ha pfi senengedza,tanganedza,nga Tshimbedzi hapfi tanangedza.
Hu do vha havha na Tshironga, tshi ambiwa Vuwani,Tshimbupfe, Tshitungulwane, na Tshino. Tshone tsho tutuwedzwa nga Tshitsonga, Sa tsumbo luvenda lwo tambaho luri vhala vhana nga Tshironga vhari bula bana.


text:
Vhutsila
Vhavenda ndi vhathu vhane vha di tongisa nga vhutsila hune vha vha naho.Vhutsila hono ho vhukatela vhuvhadi, u vhumba , u ola, u runga zwiambaro na u imba. Vhunzhi ha zwilidzo zwine vhalidza vhavha vhotou di vhadela. U fana na zwilidzo zwingaho sa, dende, mbila na phalaphala na zwinwe zwinzhi.
Kha zwau vhumba Vhavenda vha vhumba dzikhali,mvuvhelo,zwidongo na zwinwe-vho.Vhutsila honohu hu sumbedza ho tutuwedzwa nga nzulele sa ndila ya u lingedza u ita uri vhutshilo vhu difhe.Kha zwivhumbiwa khali thukhu dzo vha dzi tshi shumiswa u bika ngeno mvuvhelo i ya u hwala madi na halwa. Nkho dzone dzo vha dzi tshi shumiswa u shela halwa. Vhanwe vho vha vha tshi dzi shumisa na u vhea mavhele.