text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
2 Samuwele 16:1-23
16 Loko Davhida a hundzilenyana enhlohlorhini,+ kwalaho a ku ri na Ziba+ mutirhi wa Mefiboxete+ a n’wi hlanganisa a ri ni timbhongolo+ to hlayanyana ti paniwile, ehenhla ka tona a ku ri ni swinkwa+ swa 200 ni swimbundzwa swa mukhusu wa madiriva+ swa 100 ni mindzhwalo ya 100 ya mihandzu ya ximumu+ ni khuwana lerikulu ra vhinyo.+2 Hiloko hosi yi ku eka Ziba: “Xana swilo leswi swi vula yini eka wena?”+ Ziba a hlamula a ku: “Timbhongolo i ta vandyangu wa hosi leswaku va ti gada, kutani swinkwa ni ndzhwalo wa mihandzu ya ximumu i swa majaha+ leswaku ma dya, vhinyo i ya loyi a karhaleke+ emananga+ leswaku a nwa.”3 Kutani hosi yi ku: “Xana n’wana wa n’wini wa wena u kwihi?”+ Hiloko Ziba a ku eka hosi: “U tshama eYerusalema; hikuva u te, ‘Namuntlha yindlu ya Israyele yi ta ndzi tlherisela vuhosi bya tatana.’”+4 Hosi yi ku eka Ziba: “Waswivo! Hinkwaswo leswi nga swa Mefiboxete i swa wena.”+ Kutani Ziba a ku: “Ndza nkhinsama.+ Onge ndzi nga kuma tintswalo ematihlweni ya wena, hosi yanga leyi nga mufumi.”5 Hosi Davhida a fika eBahurimi,+ kutani waswivo, kwalaho a ku huma munhu wa ndyangu wa Sawulo, vito rakwe a ku ri Ximeyi+ n’wana wa Gera, a huma a ri karhi a rhuketela niloko a humile.+6 A sungula ku hoxetela Davhida hi maribye ni malandza hinkwawo ya Hosi Davhida; vanhu hinkwavo ni vavanuna hinkwavo va matimba a va ri exineneni xakwe ni le ximatsini xakwe.7 Loko Ximeyi a ri karhi a rhuketela, a a vula a ku: “Huma, huma wena munhu la nga ni nandzu wa ngati,+ munhu la nga pfuniki nchumu!+8 Yehovha u wu tlherisele ehenhla ka wena nandzu hinkwawo wa ngati wa yindlu ya Sawulo, loyi u fumeke ematshan’weni ya yena; Yehovha u veka vuhosi evokweni ra Absalomu n’wana wa wena. Waswivo, u le khombyeni, hikuva u munhu la nga ni nandzu wa ngati!”+9 Eku heteleleni Abixayi n’wana wa Seruya+ a ku eka hosi: “Ha yini mbyana leyi yi feke+ yi fanele yi rhuketela hosi yanga leyi nga mufumi?+ Ndzi kombela ku famba ndzi ya tsema nhloko ya yona.”+10 Kambe hosi yi ku: “Ndzi na yini na n’wina vavanuna,+ n’wina vana va Seruya?+ Hikwalaho n’wi tshikeni a rhuketela,+ hikuva Yehovha u n’wi byerile, a ku,+ ‘Tisa ndzhukano eka Davhida!’ Kutani, i mani la nga ta vula a ku, ‘Ha yini u endle hi ndlela yoleyo?’”+11 Davhida a ya emahlweni a byela Abixayi ni malandza ya yena hinkwawo a ku: “Maswivo, n’wananga, loyi a humeke eka swirho swa mina swa le ndzeni, u lava moya-xiviri wa mina;+ swi ta tlurisa ngopfu eka lowa ka Benjamini!+ N’wi tshikeni a rhuketela, hikuva Yehovha u n’wi byele tano!12 Kumbexana Yehovha u ta vona+ hi tihlo rakwe, kunene Yehovha u ta ndzi vuyisela vunene ematshan’weni ya ndzhukano esikwini leri.”+13 Hiloko Davhida ni vavanuna vakwe va hambeta va famba egondzweni, kasi Ximeyi a a famba etlhelo ka ntshava, a famba a longoloke na yena leswaku a ta n’wi rhuketela;+ a hambeta a hoxa maribye loko a ri karhi a longoloka na yena, a pfuxa ritshuri lerikulu.+14 Hi ku famba ka nkarhi hosi ni vanhu hinkwavo lava a va ri na yona va fika va karhele. Hiloko va tiphyuphyisa kwalaho.+15 Loko ku ri Absalomu ni vanhu vakwe hinkwavo, vavanuna va Israyele, va nghene eYerusalema,+ Ahitofele+ a a ri na yena.16 Hi ku hatlisa loko Huxayi+ lowa Muaraki,+ nakulobye wa Davhida+ a fika eka Absalomu, Huxayi a byela Absalomu a ku: “Hosi a yi hanye!+ Hosi a yi hanye!”17 Hiloko Absalomu a ku eka Huxayi: “Lowu i musa wa wena wa rirhandzu eka nakuloni, a hi swona ke? Ha yini u nga fambanga ni nakuloni?”+18 Kutani Huxayi a ku eka Absalomu: “E-e; kambe loyi Yehovha a n’wi hlawuleke ni vanhu lava ni vavanuna hinkwavo va Israyele, ndzi ta va wa yena, naswona ndzi ta tshama na yena.19 Kutani ndzi fanele ndzi vula ra vumbirhi, ndzi ku, Xana mina ndzi fanele ndzi tirhela mani? Xana a ku nge vi emahlweni ka n’wana wakwe? Hilaha ndzi tirheleke tata wa wena hakona, swi ta va tano emahlweni ka wena.”+20 Endzhaku Absalomu a ku eka Ahitofele: “N’wina, endlani xiboho.+ Xana hi fanele hi endla yini?”21 Hiloko Ahitofele a ku eka Absalomu: “Tivana ni vasati lavatsongo va tata wa wena,+ lava a va siyeke leswaku va khathalela yindlu.+ Kunene tiko hinkwaro ra Israyele ri ta swi twa leswaku u tiendle risema ro biha+ eka tata wa wena,+ kutani mavoko+ ya hinkwavo lava va nga na wena, kunene ma ta tiya.”22 Hiloko va dzimela Absalomu ntsonga ehenhla ka lwangu,+ kutani Absalomu a sungula ku tivana ni vasati lavatsongo va tata wakwe+ emahlweni ka mahlo ya tiko hinkwaro ra Israyele.+23 Kungu ra Ahitofele leri a ri kungahateke esikwini rero, a ri fana niloko munhu a vutisa hi rito ra Xikwembu xa ntiyiso. Hi yona ndlela leyi kungu+ hinkwaro ra Ahitofele+ a ri ri ha yona eka Davhida na Absalomu.


c: text/html

text:
1Vandruye, mu hakhide ga ethu sileletelo nya ndzila yi yelago gu yi landrani gasi gu tsakisani Nungungulu. Hi ngu mi lombani ngudzu khu lina la Pfhumu mu pharise gu gimbila khu ndzila yoyo, nga edzi mutago mu na gu gira, gasi mu andra ngudzu. 2Dundrugani sileletelo hi nga mi ningani na hi gu rumwa khu Pfhumu yathu Jesu Kristo. 3Nungungulu a gu vbweta mu vbanye khu ndruda, mu gimbilele hwidzo ni wubhayi, 4gasi moyo ni moyo a kodza gu thumisa khu githawo givili gi mu lumbago. 5Mu nga dzumeli gu ndrindrwa khu maalakanyo nya guvivbe nga edzi va girago vale va gu mwalo gukhodwa ga Nungungulu. 6Ga silo sesi, kha gu vbwetegi na moyo a girela guvivba ndriyaye gukhodwani, ambari gu mu supha. Nga olu hi mi embedego ni gu mi tivisani, Pfhumu a ngu tsayisa satshavbo sighoho soso. 7Nungungulu kha hi ranela guvivba, a di hi ranela gu vbanya khu ndruda. 8Khu guralo, oyu a si yingeligo milayo yeyi, khandri a gu yeyisa muthu, aholu, a gu yeyisa Nungungulu, a mu ningago Liphuvbo nya gu Age. 9Mahungu nya lihaladzo ga vandriyathu khu gukhodwa, kha gu vbwetegi gu ganela gambe khiso, kholu enu mu hevbudzidwe khu Nungungulu gu haladzanani. 10Lihaladzo lanu nya wundruye li ngu vboha ga vandriyathu va vbanyago tigoni gwatshavbo ga Makedhoniya. Vandruye, hi ngu mi lombani mu li andrisa ngudzu. 11Dwanelani guvbanya khu gurula, vbedzani mwabune sigaradzo sanu, thumani gasi mu mane guvbanya, nga edzi hi nga mi hevbudzani khidzo. 12Khu guralo, mu na mana lisima ga vathu va vbavbandze, mu vbanya nyamba lemedzani muthu. 13Vandruye, kha hi vbweti mu khale gidemani khu mahungu ya vafudego, mu nga saniseki kha nga vale va gu mwalo gutumba hi gu nago ethu. 14Kholu, ethu hi ngu khodwa gu khethu Jesu fude a wuga; khu kharalo, vale va fudego, Nungungulu a na va wusa khu Jesu va wuya gumogo naye. 15Egi nyi vbwetago gu ganela khu lina la Pfhumu, nya ri kheni, ethu hi vbanyago, guwuyani ga Pfhumu, kha hi na va thangela vale va fudego. 16Iyo Pfhumu wurumba, gikhati gu na pwalago lito nya girumwa nya gikhongolo ni pundru wa Nungungulu, yi na tshiga khu ndzadzini, vale va fudego ga Kristo, va na wuga guhegula. 17Khu hwane, ethu hi vbanyago, hi na ya hakhwa gumogo navo mapfhini, na hi gu khinga Pfhumu ndrengelengeni. Khu guralo, hi na khala ni Pfhumu kala gupindruga. 18Khu kharato, tiyisanani moyo ni moyo khu mahungu yaya.
Copyright
Learn More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO | XANA RIFU I MAKUMU YA SWILO HINKWASWO?
Rifu A Hi Makumu Ya Swilo Hinkwaswo!
Betaniya a ku ri ximutana lexi nga eka tikhilomitara tinharhu ku suka eYerusalema. (Yohane 11:18) Kwalaho ku humelele mhangu eka mavhiki ma nga ri mangani emahlweni ko va Yesu a fa. Lazaro, un’wana wa vanghana lavakulu va Yesu, u sungule ku vabya swinene kutani a fa swi nga languteriwanga.
Loko Yesu a swi twa, u byele vadyondzisiwa vakwe leswaku Lazaro u etlele naswona u tiyimisele ku ya n’wi pfuxa. (Yohane 11:11) Kambe vadyondzisiwa va Yesu a va nga swi twisisi leswi a a swi vula, kutani hi ku kongoma Yesu u va byele a ku: “Lazaro u file.”—Yohane 11:14.
Loko ku hundze masiku ya mune a lahliwile, Yesu u fike eBetaniya a chavelela Marta sesi wa mufi. Marta u te: “Loko a wu ri kona laha, makwerhu ingi a nga fanga.” (Yohane 11:17, 21) Yesu u n’wi byele leswi: “Hi mina ku pfuka ni vutomi. Loyi a kombisaka ripfumelo eka mina, hambiloko a fa, u ta hanya.”—Yohane 11:25.
“Lazaro, huma!”
Ku kombisa leswaku marito wolawo a ku ri ntiyiso, Yesu u ye eka sirha-bako kutani a huwelela hi rito lerikulu a ku: “Lazaro, huma!” (Yohane 11:43) Kutani vanhu lava a va hlalerile va hlamarile loko va vona wanuna la feke a huma.
Enkarhini lowu hundzeke Yesu a a pfuxe vanhu vambirhi eku feni. Siku rin’wana u pfuxe xinhwanyetana xa Yayiro. Emahlweni ko va Yesu a xi pfuxa, na xona u xi hlamusele tanihi lexi etleleke.—Luka 8:52.
Xiya leswaku malunghana ni rifu ra Lazaro na xinhwanyetana xa Yayiro, Yesu u fanise rifu ni ku etlela. Xexo a ku ri xifananiso lexi fanelaka kahle. Ha yini? Loko munhu a etlele a nga tivi nchumu naswona u va a wisile eka xitlhavi ni ku xaniseka. (Eklesiasta 9:5; vona bokisi leri fambisanaka ni xihloko lexi leri nge, “Rifu Ri Fana Ni Vurhongo Lebyikulu.”) Vadyondzisiwa vo sungula va Yesu a va xi twisisa kahle xiyimo xa vafi. Encyclopedia of Religion and Ethics yi ri: “Eka valandzeri va Yesu rifu a ri fana ni ku etlela naswona sirha a ku ri ndhawu yo wisela eka yona . . . eka lava feke va ri ni ripfumelo.” *
Swa hi chavelela ku tiva leswaku vafi va etlele emasirheni naswona a va le ku xanisekeni. Xisweswo, ha swi tiva leswaku ku humelela yini loko hi fa naswona a hi fanelanga hi chava.
‘XANA LOKO MUNHU A FA A NGA TLHELA A HANYA?’
Hambileswi hi swi tsakelaka ku etlela vurhongo nivusiku, a nga kona loyi a lavaka ku etlela hilaha ku nga heriki. Xana hi wihi ntshembo lowu hi nga na wona wa leswaku vafi lava etleleke emasirheni va ta tlhela va hanya—hilaha swi veke hakona eka Lazaro ni xinhwanyatana xa Yayiro?
Yobo u vutise xivutiso lexi fanaka loko a vona onge u ta fa ku nga ri khale. U vutise a ku: ‘Xana loko munhu a fa a nga tlhela a hanya?’—Yobo 14:14.
Loko a vulavula ni Xikwembu xa Matimba Hinkwawo, Yobo u hlamule xivutiso xakwe hi ku vula a ku: “U ta vitana, mina ndzi ta ku hlamula. U ta navela ntirho wa mavoko ya wena.” (Yobo 14:15) Yobo a a tiyiseka leswaku Yehovha a a rindzele siku leri ha rona A nga ta pfuxa nandza Wakwe wo tshembeka. Xana Yobo a rindzele nchumu lowu a swi nga ta koteka leswaku wu endleka? Nikatsongo.
Ku pfuxiwa ka vanhu lava feke loku endliweke hi Yesu ku nyikela vumbhoni lebyi nga erivaleni bya leswaku Xikwembu xi nyike Yesu matimba yo herisa rifu. Entiyisweni, Bibele yi vula leswaku sweswi Yesu u ni “swilotlelo swa rifu.” (Nhlavutelo 1:18) Kutani Yesu u ta pfula tinyangwa ta sirha, hilaha a leriseke hakona leswaku ku susiwa ribye leri a ri ri eka sirha-bako ra Lazaro.
Bibele yi xi vula hi ku phindha-phindha xitshembiso lexi xa ku pfuxiwa ka vafi. Ntsumi yi tiyisekise muprofeta Daniyele yi ku: “U ta wisa, kambe u ta yima u kuma xiavelo xa wena eku heleni ka masiku.” (Daniyele 12:13) Yesu u byele Vasaduki, ku nga varhangeri va Vayuda lava a va nga pfumeli eka xitshembiso xa ku pfuxiwa ka vafi a ku: “Mi hoxisile, hikuva a mi ma tivi Matsalwa hambi ku ri matimba ya Xikwembu.” (Matewu 22:23, 29) Muapostola Pawulo u te: “Ndzi ni ntshembo eka Xikwembu . . . leswaku ku ta va ni ku pfuxiwa ka lava lulameke ni ka lava nga lulamangiki.”—Mintirho 24:15.
XANA VAFI VA TA PFUXIWA RINI?
Xana ku pfuxiwa loku ka lava lulameke ni ka lava nga lulamangiki ku ta endleka rini? Ntsumi yi byele Daniyele wo lulama leswaku u ta pfuxiwa “eku heleni ka masiku.” Hilaha ku fanaka, Marta a a kholwa leswaku makwavo wakwe, ku nga Lazaro, u ta “pfuka eku pfuxiweni ka lava feke hi siku ro hetelela.”—Yohane 11:24.
Bibele yi hlanganisa “siku [leri] ro hetelela” ni ku fuma ka Mfumo wa Kreste. Pawulo u tsale a ku: “Hikuva [Kreste] u fanele a va hosi ku fikela loko Xikwembu xi veke valala hinkwavo ehansi ka milenge ya yena. Rifu i nala wo hetelela la nga ta herisiwa.” (1 Vakorinto 15:25, 26) Lexi i xivangelo lexikulu lexi hi endlaka hi khongelela Mfumo wa Xikwembu leswaku wu ta ni leswaku ku rhandza ka Xikwembu ku endleka emisaveni. *
Yobo a a swi tiva kahle leswaku ku rhandza ka Xikwembu i ku pfuxa vanhu lava feke. Loko siku rero ri fika, rifu ri ta herisiwa hakunene. Vanhu a va nge he pfuki va vutise va ku, ‘Xana rifu i makumu ya swilo hinkwaswo?’
^ ndzim. 8 Rito ra Xitsonga leri nge “masirha” ri huma eka rito ra Xigriki leri vulaka “ndhawu yo etlela eka yona.”
^ ndzim. 18 Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke malunghana ni Mfumo wa Xikwembu, hlaya ndzima 8 ya buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.


text:
Xana Bibele I Buku Leyi Tsariweke Hi Vutlhari Bya Munhu?
Nhlamulo ya Bibele
Bibele, leyi nakambe yi tiviwaka tanihi Matsalwa yo Kwetsima, yi ni marito yo tala ya vutlhari. Hambiswiritano, xiya leswi Bibele yi swi vulaka hi yoxe: “
Matsalwa hinkwawo ma huhuteriwe hi Xikwembu.” (2 Timotiya 3:16) Ku ni vumbhoni byo tala lebyi seketelaka mhaka yoleyo. Xiya leswi landzelaka:
Ku hava munhu loyi a tshameke a kombisa vumbhoni bya leswaku matimu ya le Bibeleni a ma pakanisi.
Vatsari va Bibele a va ri vanhu vo tshembeka. Kutani leswi va swi tsaleke i ntiyiso.
Bibele yi ni nhloko-mhaka yin’we: ku nga ku lweriwa ka mfanelo ya Xikwembu yo fuma vanhu ni ku hetiseka ka xikongomelo xa xona hi ku tirhisa Mfumo wa xona wa le tilweni.
Hambileswi Bibele yi tsariweke khale swinene, a yi na tona tidyondzo ta sayense leti hoxeke leti a ku pfumeriwa swinene eka tona eminkarhini ya khale.
Vumbhoni lebyi tsariweke ehansi bya matimu byi kombisa leswaku vuprofeta bya Bibele byi hetisekile.
DYONDZA SWO TALA
Xana Mahungu Lamanene Ma Huma Eka Xikwembu Hakunene?
Hi nga tiyiseka njhani leswaku rungula ra Bibele i ntiyiso?
Xana Bibele I Rito Ra Xikwembu?
Xana u ehleketa leswaku vatsari va Bibele va huhuteriwe hi Xikwembu?


text:
XIHONDZO XO RINDZA (NKANDZIYISO WA VANDLHA) FEBRUARY 2015
Nkandziyiso lowu wu ni swihloko leswi dyondziwaka evandlheni ku sukela hi April 6 ku ya ka May 3, 2015.
Tekelelani Ku Titsongahata Ni Ntwela-vusiwana Wa Yesu
1 Peter 2:
Tekelelani Xivindzi Ni Ku Twisisa Ka Yesu
Leswi tsariweke eBibeleni swi hi pfuna ku tiva Yesu. Twana ndlela leyi hi nga landzelaka mikondzo ya yena ha yona hi ku tekelela xivindzi ni ku twisisa ka yena.
Ku Endla Matiko Ma Lunghekela ‘Ku Dyondzisiwa Hi Yehovha’
Vakreste vo sungula va ma chumayele ku ya fika kwihi mahungu lamanene? I yini lexi nga ha vaka xi endle swi olova ku chumayela eminkarhini ya vaapostola ku tlula eminkarhini yin’wana ematin’wini?
Yehovha U Kongomisa Ntirho Wa Hina Wo Dyondzisa eMisaveni Hinkwayo
I yini leswi endlekeke emalembeni ya sweswinyana leswi pfuneke malandza ya Yehovha leswaku ma chumayela mahungu lamanene emisaveni hinkwayo?
Nyiko Leyi Hlamariseke Vamakwerhu Va Le Japani
Ku humesiwe buku leyintshwa leyi nge ‘The Bible
Tshama U Ri Karhi U Hisekela Ntirho Wo Chumayela
Ha swi tiva leswaku ku chumayela mahungu lamanene i ntirho wa nkoka swinene lowu hi nga wu endlaka namuntlha. Hi nga endla yini leswaku hi tshama hi ri karhi hi wu hisekela swinene ntirho lowu wa Vukreste?


text:
“Tshemba Yehovha U Endla Leswinene”
“Tshemba Yehovha u endla leswinene . . . kutani u endla hi ku tshembeka.”—PS. 37:3.
TINSIMU: 133, 63
1. Yehovha u endle vanhu va ri ni vuswikoti byihi byo hlamarisa?
YEHOVHA u vumbe vanhu va ri ni vuswikoti byo hlamarisa. U hi nyike vuswikoti byo kota ku lulamisa swiphiqo ni ku kunguhata swilo swa le nkarhini lowu taka. (Swiv. 2:11) U hi nyike vuswikoti byo endla leswi hi swi kunguhataka, leswi hi pfunaka leswaku hi va ni tipakani letinene. (Filp. 2:13) Nakambe u hi endle hi ri ni ripfalo ku nga nchumu lowu hi byelaka loko hi endla swilo leswinene ni leswo biha naswona ri hi pfuna ku papalata ku endla swilo swo biha ni ku lulamisa swihoxo swa hina.—Rhom. 2:15.
2. Yehovha u lava leswaku hi byi tirhisa njhani vuswikoti bya hina?
2 Yehovha u lava leswaku hi tirhisa vuswikoti bya hina hi ndlela leyinene. Ha yini? Hikuva wa hi rhandza naswona wa swi tiva leswaku hi ta eneriseka loko hi tirhisa tinyiko leti hi ndlela leyinene. Hi ku tirhisa Rito rakwe, Yehovha u hi tsundzuxa leswaku hi tirhisa vuswikoti bya hina hi ndlela leyinene. Hi xikombiso, eMatsalweni ya Xiheveru hi hlaya leswi: “Makungu ya lava va gingiritekaka ma endla leswi pfunaka” naswona “hinkwaswo leswi voko ra wena ri swi kumaka leswaku ri swi endla, swi endle hi matimba ya wena.” (Swiv. 21:5; Ekl. 9:10) EMatsalweni ya Vukreste ya Xigriki hi hlaya leswi: “Loko ntsena hi ri ni nkarhi lowunene wa swona, a hi endleleni hinkwavo leswi nga swinene” nakambe “hi ku ya hilaha un’wana ni un’wana a amukeleke nyiko hakona, tirhisani nyiko leyi leswaku mi tirhelana ha yona.” (Gal. 6:10; 1 Pet. 4:10) Swi le rivaleni leswaku Yehovha u lava leswaku hi endla leswi nga ta vuyerisa hina ni van’wana.
3. I yini leswi hi tsandzekaka ku swi endla?
3 Nakambe Yehovha wa swi tiva leswaku a hi hetisekanga. A hi nge swi koti ku herisa ku nga hetiseki ka hina, xidyoho ni rifu naswona a hi nge swi koti ku lawula vanhu van’wana hikuva na vona va ni ntshunxeko wo tihlawulela. (1 Tih. 8:46) Ku nga khathariseki vutivi kumbe vuswikoti lebyi hi nga na byona, hi ta tshama hi fana ni vana eka Yehovha.—Esa. 55:9.
4. Hi ta kambisisa yini exihlokweni lexi?
4 Eka swiyimo hinkwaswo hi fanele hi titshega hi nkongomiso wa Yehovha, ni ku tshemba leswaku u ta hi seketela ni ku hi endlela leswi hi tsandzekaka ku swi endla. Nakambe, hi fanele hi endla leswi hi nga swi kotaka leswaku hi lulamisa swiphiqo swa hina ni ku pfuna van’wana. (Hlaya Pisalema 37:3.) Kahlekahle, hi fanele ‘hi tshemba Yehovha hi endla leswinene’ naswona ‘hi endla swilo hi ku tshembeka.’ A hi kambisiseni leswi hi nga swi dyondzaka eka Nowa, Davhida ni malandza man’wana yo tshembeka ya Xikwembu lawa ma tshameke ma tshembekile eka Yehovha ni ku endla leswinene. Hilaha hi nga ta dyondza hakona, hi ta kota ku vona ku hambana eka swilo leswi a va tsandzeka ku swi endla ni leswi a va kota ku swi endla, kutani va hlawule ku endla swilo leswi va kotaka ku swi endla.
A HANYA ENDHAWINI LEYI A KU TALE VUBIHI
5. Hlamusela xiyimo lexi Nowa a hanya eka xona.
5 Nowa a a hanya ni vanhu lava ‘a va tele hi madzolonga’ naswona a va tikhoma ku biha. (Gen. 6:4, 9-13) A a swi tiva leswaku hi ku famba ka nkarhi Yehovha a a ta herisa vanhu volavo. Hambiswiritano, swi nga ha endleka Nowa a a tshikilelekile hikwalaho ka vubihi lebyi a byi ri kona. Eka xiyimo xexo, Nowa u swi xiyile leswaku ku ni swilo leswi a a nga ta kota ku swi endla ni leswi a ta kota ku swi endla.
6, 7. (a) I yini leswi Nowa a a nga ta kota ku swi endla? (b) Xiyimo xa hina xi fana njhani ni xa le nkarhini wa Nowa?
6 Leswi Nowa a a nga ta kota ku swi endla: Hambileswi Nowa a chumayeleke hi xitsundzuxo xa Yehovha hi ku hiseka, a a nga ta sindzisa vanhu leswaku va amukela rungula rero kumbe a endla leswaku Ndhambi yi hatla yi fika. Nowa a a fanele a tshemba leswaku Yehovha u ta hetisisa xitshembiso Xakwe xo herisa vubihi lebyi a byi ri kona ni ku tshemba leswaku u ta swi endla hi nkarhi lowu faneleke.—Gen. 6:17.
7 Na hina hi hanya emisaveni leyi taleke hi vubihi naswona ha swi tiva leswaku Yehovha u hi tshembisa ku yi herisa. (1 Yoh. 2:17) Kutani a hi nge sindzisi vanhu leswaku va amukela “mahungu lamanene . . . ya Mfumo.” Nakambe a hi nge swi koti ku endla leswaku “nhlomulo lowukulu” wu fika hi ku hatlisa. (Mat. 24:14, 21) Ku fana na Nowa, hi fanele hi va ni ripfumelo leri tiyeke ni ntshembo wa leswaku ku nga ri khale Xikwembu xi ta herisa vubihi. (Ps. 37:10, 11) Ha tiyiseka leswaku Yehovha a nge byi pfumeleli vubihi leswaku byi ya emahlweni ku tlula nkarhi lowu a wu vekeke.—Hab. 2:3.
8. Nowa u swi kotise ku yini ku anakanya hileswi a a kota ku swi endla? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
8 Leswi Nowa a kota ku swi endla: Ematshan’weni yo lahla thawula hikwalaho ka leswi a nga koti ku swi endla, Nowa u anakanyisise hileswi a a kota ku swi endla. Tanihi “muchumayeri wa leswo lulama,” Nowa u chumayele rungula leri a byeriweke rona hi Yehovha hi ku tshembeka. (2 Pet. 2:5) A swi kanakanisi leswaku ku endla tano swi tiyise ripfumelo rakwe. Ku engetela eka ku chumayela, u tlhele a tirhisa matimba ni mianakanyo yakwe leswaku a hetisisa ntirho lowu Xikwembu xi n’wi nyikeke wona wo aka ngalava.—Hlaya Vaheveru 11:7.
9. Hi nga xi tekelela njhani xikombiso xa Nowa?
9 Ku fana na Nowa, hi tikarhatela ku va ni “swo tala swo swi endla entirhweni wa Hosi.” (1 Kor. 15:58) Ku endla sweswo swi nga ha katsa ku pfuneta eka mintirho yo aka ni ku khathalela Tiholo ta hina ta Mfumo ni ta tinhlengeletano, ku pfuneta etinhlengeletanweni kumbe ku pfuneta eku endleni ka mintirho leyi endliwaka emarhavini kumbe etihofisini ta vuhundzuluxeri. Xa nkoka swinene hi tshama hi khomekile entirhweni wo chumayela hi ri karhi hi tiva leswaku ntirho lowu wu tiyisa ntshembo wa hina hi vumundzuku. Makwerhu un’wana wa xisati u te: “Loko u vulavula ni vanhu hi mikateko ya Mfumo wa Xikwembu, u xiya leswaku vo tala a va na ntshembo naswona va anakanya leswaku swiphiqo wa vona a swi nge heli.” I ntiyiso leswaku ku chumayela swi endla leswaku hi va ni langutelo lerinene hi vumundzuku ni ku endla leswaku hi tiyisela emphikizanweni wa vutomi.—1 Kor. 9:24.
LOKO HI DYOHA
10. Hlamusela xiyimo lexi Davhida a langutaneke na xona.
10 Yehovha u vule leswaku Hosi Davhida i “wanuna la amukelekaka embilwini [yakwe.]” (Mint. 13:22) Davhida u tshame a tshembekile. Hambiswiritano, u endle xidyoho lexikulu. U endle vuoswi na Bati-xeba. Kasi xo biha ngopfu u ringete ku tumbeta xidyoho xakwe hi ku endla leswaku Uriya nuna wa Bati-xeba a dlayiwa enyimpini. Davhida u tlhele a rhuma Uriya leswaku a yisa papila leri a ri ri ni swiletelo leswi a swi kombisa leswaku u fanele a dlayiwa njhani! (2 Sam. 11:1-21) Hambiswiritano, swidyoho swa Davhida swi hetelele swi humele erivaleni. (Mar. 4:22) Loko sweswo swi endleka, Davhida u endle yini?
11, 12. (a) Endzhaku ka loko a dyohile, i yini leswi Davhida a a nga ta kota ku swi endla? (b) Loko hi hundzuka endzhaku ka loko hi endle swidyoho leswikulu, i yini leswi hi faneleke hi tshemba leswaku Yehovha u ta hi endlela swona?
11 Leswi Davhida a a nga ta kota ku swi endla: Davhida a a nga ta swi kota ku herisa xidyoho xakwe. Nakambe a a nga ta swi kota ku balekela vuyelo bya xidyoho xakwe. Kahlekahle Davhida a ta boheka ku tshovela leswi a swi byaleke vutomi byakwe hinkwabyo. (2 Sam. 12:10-12, 14) Kutani a swi lava leswaku a va ni ripfumelo. A a fanele a tiyiseka leswaku loko a hundzuka, Yehovha a ta n’wi rivalela ni ku n’wi pfuna leswaku a kota ku langutana ni vuyelo bya xidyoho xakwe.
12 Leswi hi nga hetisekangiki hinkwerhu ha dyoha. Swidyoho swin’wana i swikulu ku tlula swin’wana. Minkarhi yin’wana a hi nge swi koti ku herisa swidyoho leswi hi swi endleke. Hi nga ha boheka ku tshovela leswi hi swi byaleke. (Gal. 6:7) Kambe hi titshega hi Xikwembu hi ku tirhisa Rito ra xona, hi ku tshemba leswaku loko hi hundzuka xi ta hi seketela eswiyin’weni swo tika hambiloko hi lo tivangela swona.—Hlaya Esaya 1:18, 19; Mintirho 3:19.
13. I yini leswi Davhida a swi endleke leswaku a tlhela a va ni vuxaka lebyinene ni Xikwembu?
13 Leswi Davhida a ta kota ku swi endla: Davhida u pfumelele Yehovha leswaku a n’wi pfuna ku tlhela a va ni vuxaka lebyinene na yena. Ndlela yin’wana leyi a yi tirhiseke, i ku pfumela ku lulamisiwa hi Yehovha hi ku tirhisa muprofeta Natani. (2 Sam. 12:13) Davhida u tlhele a khongela eka Yehovha, a phofula swidyoho ni ku navela kakwe ko tlhela a tsakeriwa hi yena. (Ps. 51:1-17) Ematshan’weni yo tshamela ku tivona nandzu, Davhida u dyondze eka swihoxo swakwe. Entiyisweni, a nga ha tlhelanga a endla swidyoho sweswo leswikulu. Endzhaku ka malembe yo tala u fe a tshembekile, naswona Yehovha wa ku tsundzuka ku tshembeka kakwe.—Hev. 11:32-34.
14. Hi nga dyondza yini eka xikombiso xa Davhida?
14 Hi nga dyondza yini eka Xikombiso xa Davhida? Loko ho tshuka hi endle xidyoho lexikulu hi fanele hi hundzuka kutani hi kombela Yehovha leswaku a hi rivalela. Hi fanele hi phofula swidyoho swa hina eka yena. (1 Yoh. 1:9) Nakambe hi fanele hi ya eka vakulu, lava nga ta hi pfuna leswaku hi tlhela hi va ni vuxaka lebyinene ni Xikwembu. (Hlaya Yakobo 5:14-16.) Loko hi amukela mpfuno wa Yehovha hi kombisa leswaku hi xi tshemba hi ku helela xitshembiso xakwe xa leswaku u ta hi rivalela. Kutani hi ta va hi endla kahle loko hi dyondza eka swihoxo swa hina, kutani hi ya emahlweni hi tirhela Yehovha ni ku langutela vumundzuku hi ri ni ntshembo.—Hev. 12:12, 13.
EKA SWIYIMO SWIN’WANA
15. Hi dyondza yini eka xikombiso xa Hana?
15 Kumbexana u nga anakanya hi malandza man’wana yo tshembeka ya khale lama tshembeke Yehovha ni ku tlhela ma endla swilo hi ndlela leyi faneleke hambiloko ma langutane ni swiyimo swo tika. Hi xikombiso, Hana a nga ta swi kota ku hlula xiphiqo xo ka a nga veleki. Kambe a a tshemba leswaku Yehovha u ta n’wi chavelela, kutani u ye emahlweni a gandzela etabernakeleni ni ku byela Yehovha xiphiqo xakwe. (1 Sam. 1:9-11) Xana lexi a hi xikombiso lexinene lexi hi faneleke hi xi tekelela? Loko hi langutane ni swiphiqo swa rihanyo kumbe swiyimo swin’wana leswi hi tsandzekaka ku swi lawula, hi fanele hi lahlela ku vilela ka hina eka Yehovha hi tshemba leswaku u ta hi khathalela. (1 Pet. 5:6, 7) Nakambe hi endla leswi hi nga swi kotaka leswaku hi vuyeriwa eminhlanganweni ni le ka malunghiselelo man’wana lama endleriweke ku hi dyondzisa.—Hev. 10:24, 25.
16. Vatswari va nga dyondza yini eka Samuwele?
16 Ku vuriwa yini hi vatswari vo tshembeka lava vana va vona va tshikeke ku tirhela Yehovha? Samuwele loyi a dyuharile a a nga ta va sindzisa vana vakwe leswaku va hanya hi milawu ya Yehovha leyi a va dyondziseke yona. (1 Sam. 8:1-3) A a fanele a swi tshikela Yehovha. Hambiswiritano, Samuwele u tshame a tshembekile ni ku tsakisa Yehovha, Tata wakwe wa le tilweni. (Swiv. 27:11) Namuntlha, Vakreste vo tala va langutana ni xiyimo lexi fanaka. Va tshemba leswaku ku fana ni tatana wa le xifanisweni xa n’wana wa vusopfa, Yehovha u tiyimisele ku amukela vadyohi lava tlhelelaka eka yena. (Luka 15:20) Hambiswiritano, vatswari volavo va endla leswi va nga swi kotaka leswaku va tshama va tshembekile eka Yehovha, va ri karhi va tshemba leswaku xikombiso lexinene lexi va xi vekelaka vana va vona xi ta va susumetela ku tlhelela eka Yehovha.
17. Ha yini xikombiso xa noni leyi a yi ri xisiwana xi khutaza swinene?
17 Nakambe anakanya hi noni leyi a yi ri xisiwana ya le nkarhini wa Yesu. (Hlaya Luka 21:1-4.) A yi nga ta endla nchumu hi swilo swo biha leswi a swi endleka etempeleni. (Mat. 21:12, 13) Nakambe a yi nga ta swi kota ku herisa vusweti bya yona. Kambe yi nyikele hi “swimalana swimbirhi swa nsimbi” hi ku swi rhandza, leswi a ku ri “hinkwaswo leswi a a [yi] ri na swona swa ku tihanyisa”. Wansati loyi wo tshembeka u kombise leswaku a a tshemba Yehovha hi mbilu hinkwayo. Nakambe a a swi tiva leswaku loko a rhangisa Yehovha evuton’wini byakwe, Yehovha u ta n’wi nyika swilo leswi a swi lavaka leswaku a kota ku hanya. Leswi noni leyi a yi tshemba Yehovha swi endle leswaku yi seketela lunghiselelo leri a ri ri kona ra vugandzeri bya ntiyiso hi ku nyikela swi huma embilwini. Hilaha ku fanaka, na hina ha tshemba leswaku loko hi rhangisa Mfumo ku sungula, Yehovha u ta khathalela swilaveko swa hina.—Mat. 6:33.
18. Nyika xikombiso xa nandza wa Yehovha wa manguva lawa loyi a veke ni langutelo lerinene.
18 Vamakwerhu vo tala namuntlha na vona va kombisa leswaku va tshemba Yehovha hi ku endla leswi va nga swi kotaka, kutani va tshika ku anakanya hi swilo leswi va nga ta ka va nga swi koti ku swi cinca. Anakanya hi makwerhu loyi a vuriwaka Malcolm, loyi a tshameke a tshembekile ku fikela loko a fa hi 2015. Eka malembe yo tala lawa yena ni nsati wakwe va ma heteke va ri karhi va tirhela Yehovha va langutane ni swiyimo swo tika. U te: “A hi nge swi koti ku tiva leswi nga ta endleka evuton’wini bya hina enkarhini lowu taka naswona minkarhi yin’wana vutomi bya tika. Kambe Yehovha u katekisa lava titshegaka hi yena.” I yini leswi a hi tsundzuxaka swona? U te: “Khongelela ku endla swo tala ni ku hiseka hilaha u nga kotaka hakona entirhweni wa Yehovha. Anakanya hi leswi u kotaka ku swi endla, ku nga ri leswi u nga kotiki ku swi endla.” *
19. (a) Ha yini ndzimana ya hina ya lembe ya 2017 yi fanela? (b) U ta yi tirhisa njhani ndzimana ya lembe ya 2017 evuton’wini bya wena?
19 Tanihi leswi swilo swi yaka “emahlweni [swi] nyanya [ku biha]” hi nga langutela ku langutana ni swiyimo swo tika swinene. (2 Tim. 3:1, 13) Kutani i swa nkoka swinene leswaku hi nga pfumeleli swiyimo sweswo swi hi heta matimba. Ku ri na sweswo, hi fanele hi tikarhatela ku tshemba Yehovha loko hi ri karhi hi endla leswi hi kotaka ku swi endla. Kutani swa fanela leswi ndzimana ya hina ya lembe ya 2017 yi nge: “Tshemba Yehovha u endla leswinene”!—Ps. 37:3.
Ndzimana ya hina ya lembe ya 2017 yi ri: “Tshemba Yehovha u endla leswinene.”


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Nhlavutelo 1:1-20
1 Nhlavutelo+ ya Yesu Kreste, leyi a yi nyikiweke hi Xikwembu,+ leswaku a komba mahlonga+ yakwe swilo leswi faneleke ku endleka hi ku hatlisa.+ Kutani u rhume ntsumi+ yakwe, a yi nyikela yi ri swikombiso+ eka hlonga ra yena Yohane,+2 loyi a nyikeleke vumbhoni malunghana ni rito leri Xikwembu xi ri humeseke+ ni le ka vumbhoni lebyi Yesu Kreste a byi nyikeleke,+ ku nga eka swilo hinkwaswo leswi a swi voneke.3 Wa tsaka+ loyi a hlayaka swi twakala+ ni lava twaka marito ya vuprofeta+ lebyi, kutani va hlayisa swilo leswi tsariweke eka byona;+ hikuva nkarhi lowu vekiweke wu kusuhi.+4 Yohane, emavandlheni+ ya nkombo lama nge mugangeni wa Asiya:Onge mi nga va ni musa lowu nga faneriwiki ni ku rhula, leswi humaka eka “Loyi a nga kona ni loyi a a ri kona ni loyi a taka,”+ ni leswi humaka emimoyeni+ ya nkombo leyi nga emahlweni ka xiluvelo xa yena,5 ni le ka Yesu Kreste, “Mbhoni yo Tshembeka,”+ “Mativula eka lava feke,”+ ni “Mufumi wa tihosi ta misava.”+Eka yena loyi a hi rhandzaka+ naswona a hi ntshunxeke eswidyohweni swa hina hi ngati yakwe+—6 loyi a hi endleke mfumo+ wa vaprista+ eka Xikwembu tlhelo Tata wa yena—ina, ku vangama ni matimba a swi ve eka yena hi masiku.+ Amen.7 Maswivo! Wa ta hi mapapa,+ naswona tihlo rin’wana ni rin’wana ri ta n’wi vona,+ swin’we ni lava va n’wi tlhaveke;+ kutani tinyimba hinkwato ta misava ti ta tiba hi gome hikwalaho ka yena.+ Ina, Amen.8 “Hi mina Alfa na Omega,”+ ku vula Yehovha Xikwembu, “Loyi a nga kona ni loyi a a ri kona ni loyi a taka,+ wa Matimba Hinkwawo.”+9 Mina Yohane, makwenu ni loyi a nga swin’we na n’wina enhlomulweni,+ emfun’weni+ ni le ku tiyiseleni+ swin’we na Yesu,+ ndzi ve exihlengeni lexi vuriwaka Patmosi hikwalaho ka ku vulavula hi Xikwembu ni ku nyikela vumbhoni mayelana na Yesu.+10 Ndzi ve+ esikwini ra Hosi+ hi ku huhuteriwa,+ kutani ndzi twa rito+ ra matimba endzhaku ka mina ri fana ni ra mhalamhala,11 ri ku: “Leswi u swi vonaka swi tsale+ eka buku-nsongwa kutani u yi rhumela emavandlheni ya nkombo,+ le Efesa+ ni le Smirna+ ni le Pergamo+ ni le Tiyatira+ ni le Sarda+ ni le Filadelfiya+ ni le Lawodikiya.”+12 Hiloko ndzi hundzuluka leswaku ndzi vona rito leri a ri vulavula na mina, loko ndzi hundzulukile, ndzi vona swo tlhoma timboni swa nsuku swa nkombo,+13 naswona exikarhi ka swo tlhoma timboni a ku ri ni un’wana wo fana ni n’wana wa munhu,+ a ambale nguvu leyi fikaka ehansi emilengeni, a tikhame xifuva hi vamba ra nsuku.14 Ku tlula kwalaho, nhloko ya yena ni misisi ya yena a swi basile+ wonge i voya byo basa, wonge i gamboko, naswona mahlo ya yena wonge i langavi leri pfurhaka;+15 milenge ya yena a yi fana ni koporo+ yo tenga loko yi hisiwa ekheleni ra ndzilo; rito+ ra yena a ri kotisa mpfumawulo wa mati yo tala.16 Kutani evokweni ra yena ra xinene a a tamele tinyeleti ta nkombo,+ enon’wini wa yena a ku huma banga ro leha ro kariha,+ leri tsemaka matlhelo mambirhi, nghohe yakwe a yi kotisa dyambu loko ri voninga hi matimba ya rona.+17 Kuteloko ndzi n’wi vona, ndzi wela emilengeni ya yena onge ndzi lo fa.Hiloko a veka voko ra yena ra xinene ehenhla ka mina, a ku: “U nga chavi.+ Ndzi wo Sungula+ ni wo Hetelela,+18 ni loyi a hanyaka;+ a ndzi file,+ kambe, waswivo, ndza hanya hi masiku ni masiku,+ naswona ndzi ni swilotlelo swa rifu+ ni swa Hayidesi.+19 Hikokwalaho, tsala swilo leswi u swi voneke, ni swilo leswi endlekaka ni swilo leswi nga ta endleka endzhaku ka leswi.+20 Loko ku ri xihundla xo kwetsima xa tinyeleti ta nkombo+ leti u ti voneke ti ri evokweni ra mina ra xinene, ni xa swo tlhoma timboni swa nsuku swa nkombo:+ Tinyeleti ta nkombo ti vula tintsumi ta mavandlha ya nkombo, kasi swo tlhoma timbhoni swa nkombo swi vula mavandlha ya nkombo.+


text:
Goza 3—Hlakahla Miri Wa Wena
“Loko vutiolori a ku ri philisi, a ku ta va ku ri philisi leri tirhisiwaka ngopfu emisaveni.” (Emory University School of Medicine) Eka swilo hinkwaswo leswi hi nga swi endlaka leswaku hi antswisa rihanyo ra hina, a swi talanga swilo leswi nga hi pfunaka ku tlula ku endla vutiolori.
Tinyiketele. Ku endla vutiolori swi ta hi pfuna leswaku hi titwa hi tsakile swinene, hi ehleketa kahle, hi va ni matimba lama engetelekeke hi tlhela hi hiteka naswona ku dya swakudya leswi faneleke swi ta endla leswaku hi lawula mimiri ya hina. Leswaku vutiolori byi va lebyi vuyerisaka, a byi fanelanga byi vava kumbe byi endliwa ku tlula mpimo. Ku tshamela ku endla vutiolori hi ku ringanisela minkarhi yo hlayanyana hi vhiki swi nga va leswi vuyerisaka swinene.
Ku tsutsumanyana, ku ganyula, ku gada xikanyakanya ni ku tlanga mintlango yo karhi—swilo leswi hinkwaswo swi ta endla leswaku mbilu ya wena yi ba hi ku hatlisa naswona u juluka—swi nga endla leswaku u va ni matimba ni ku ku pfuna leswaku u nga khomiwi hi vuvabyi bya mbilu ni vuvabyi byo oma swirho. Ku endla vutiolori lebyi hinkwabyo ku katsa ni ku tlakula tinsimbi hi ndlela leyi ringaniseriweke ni ku endla vutiolori byin’wana swi ta ku pfuna leswaku u tiyisa marhambu, misiha, mavoko ni milenge. Vutiolori lebyi byi endla leswaku swakudya swi kota ku tirha kahle emirini, leswi nga ta ku pfuna leswaku u lawula ntiko wa miri wa wena.
Vutiolori byi nga va lebyi tsakisaka
Famba hi milenge. Vutiolori byi pfuna vanhu hinkwavo naswona a swi lavi leswaku u ya endhawini leyi byi endleriwaka eka yona leswaku u byi endla. Ku famba hi milenge ematshan’weni yo tirhisa movha, bazi kumbe khexe i masungulo lamanene. Hikwalaho ka yini u yimela xo famba, kasi u nga swi kota ku famba hi milenge ku ya fika laha u yaka kona, hambi ku ri ku fika hi ku hatlisa? Vatswari, khutazani vana va n’wina leswaku va tlanga ntlangu lowu fambisanaka ni ku endla vutiolori, kumbexana loko swi koteka va tlanga ntlangu lowu va nga ta wu tlangela ehandle. Mintlango yoleyo yi tiyisa mimiri ya vona naswona yi va pfuna leswaku mimiri ya vona yi tirha kahle ku tlula ku tshamela ku tihungasa hi mintlango ya tivhidiyo.
Ku nga khathariseki leswaku u sungula ku endla vutiolori u ri ni malembe mangani, u nga vuyeriwa loko u endla vutiolori lebyi ringaneleke. Loko u dyuharile kumbe u ri ni swiphiqo swa rihanyo naswona u nga si tshama u endla vutiolori, i swinene ku rhanga u kamberiwa hi dokodela u nga si byi sungula. Kambe u nga pfa u byi endla! Vutiolori lebyi sunguriwaka hakatsongo-tsongo naswona byi nga endliwiki ku tlula mpimo byi nga pfuna hambi ku ri vadyuhari leswaku va tiyisa misiha ni ntiko wa marhambu ya vona. Naswona byi nga tlhela byi sirhelela vadyuhari leswaku va papalata ku wa.
Vutiolori hi byona lebyi pfuneke Rustam loyi a boxiweke eka xihloko xo sungula xa swihloko leswi swa nxaxamelo. Eka malembe ya nkombo lama nga hundza, yena ni nsati wakwe va sungule ku tsutsumanyana mpundzu wun’wana ni wun’wana ka ntlhanu hi vhiki. Wa vika: “Eku sunguleni, a hi nga byi endli hikwalaho ka swivangelo swo karhi. Kambe ku va ni mupfuni swi endla leswaku hi pfunana. Sweswi byi hundzuke mukhuva lowu tsakisaka.”


text:
“Ku Kutsuriwa Ka N’wina Ka Tshinela”!
“Yimani mi ololoka ivi mi tlakusa tinhloko ta n’wina, hikuva ku kutsuriwa ka n’wina ka tshinela.”
TINSIMU: 133, 43
1. Ku humelele yini hi lembe ra 66? (Vona xifaniso lexi nga eku sunguleni ka xihloko lexi.)
TIANAKANYE u ri Mukreste loyi a a tshama eYerusalema hi lembe ra 66. A ku ri ni swilo swo tala leswi a swi endleka. Ndhunankulu ya Murhoma leyi vuriwaka Florus a yi yive 17 wa titalenta exumeni xa tempele. Vayuda va nambe va hlundzuka. Va dlaye masocha yo tala ya Varhoma kutani va vula leswaku va ntshunxekile eka mfumo wa Rhoma. Kambe mfumo wa Rhoma wu hatle wu teka goza. Ku nga si hela tin’hweti tinharhu, masocha ya 30 000 lawa a ma rhangeriwe hi Cestius Gallus ma rhendzele Yerusalema. Vapfukeri va Vayuda va tumbele etempeleni, kambe masocha ya Varhoma ma hetelele ma fike ekhumbini ra le handle ra tempele kutani ma ringeta ku nghena. Vanhu hinkwavo lava a va ri emutini va sungule ku chava. Xana a wu ta va u titwe njhani loko u vona swilo leswi hinkwaswo?
2. Vakreste a va fanele va endla yini loko va vona masocha ya Varhoma ma rhendzele muti wa vona, naswona va swi kotise ku yini ku endla sweswo?
2 Malembe yo hlayanyana emahlweni ka kwalaho, Yesu a a lemuxe vadyondzisiwa vakwe malunghana ni xiendlakalo lexi kutani a va lerisa a ku: “Loko mi vona Yerusalema wu rhendzeriwa hi mavuthu lama goveke, swi tiveni leswaku ku lovisiwa ka wona ku tshinele. Kutani lava nga eYudiya a va balekele etintshaveni, lava nga exikarhi ka wona a va suke, lava nga etindhawini ta le handle va nga tshuki va nghena emutini.” (Luka 21:20, 21) Xana a va ta swi kotisa ku yini ku yingisa xileriso xa Yesu xa leswaku va baleka eYerusalema kasi a ku ri ni masocha lama rhendzeleke muti? Ku humelele nchumu wun’wana lowu hlamarisaka. Vuthu ra Varhoma ri lo na swi pfuketana ri suka emutini wa Yerusalema. Nhlaselo wolowo a wu ‘hungutiwile,’ hilaha Yesu a vuleke hakona. (Matewu 24:22) Leswi vuthu rolero a ri fambile, a ku ri nkarhi wa leswaku Vakreste lava tshembekaka va yingisa Yesu hi ku namba va balekela etintshaveni. * (Vona nhlamuselo ya le hansi.) Hi lembe ra 70, vuthu rin’wana ra Varhoma ri tlhele ri vuya ri ta rhendzela Yerusalema. Ri fike ri lovisa muti wolowo. Kambe vanhu hinkwavo lava yingiseke swileriso swa Yesu va ponile.
3. Hi xihi xiyimo lexi fanaka ni lexi nga tshama xi humelela lexi Vakreste va nga ta langutana na xona ku nga ri khale, naswona hi ta bula hi yini exihlokweni lexi?
3 Xitsundzuxo ni swilemukiso swa Yesu swa tirha ni le nkarhini wa hina. Ku nga ri khale, na hina hi ta va hi ri exiyin’weni lexi fanaka. Yesu u tirhise swiendlakalo swa le nkarhini wa vaapostola leswaku a hlamusela leswi nga ta endleka loko “nhlomulo lowukulu” wu sungula hi xitshuketa. (Matewu 24:3, 21, 29) Tanihi leswi Vakreste vo tshembeka va poneke loko ku lovisiwa Yerusalema, ku ta va ni “ntshungu lowukulu” lowu nga ta pona khombo leri nga ta wela misava hinkwayo. (Hlaya Nhlavutelo 7:9, 13, 14.) I swa nkoka swinene leswaku hi twisisa leswi Bibele yi hi byelaka swona malunghana ni swiendlakalo leswi swa le nkarhini lowu taka. Ha yini? Hikuva ku ponisiwa ka hina ka katseka. Hikwalaho a hi buleni hi ndlela leyi swiendlakalo leswi swi nga ta n’wi khumba ha yona un’wana ni un’wana wa hina.
NHLOMULO LOWUKULU WU SUNGULA
4. Nhlomulo lowukulu wu ta sungula njhani?
4 Nhlomulo lowukulu wu ta sungula njhani? Wu ta sungula hi ku lovisiwa ka vukhongeri hinkwabyo bya mavunwa. EBibeleni, vukhongeri bya mavunwa byi vitaniwa “Babilona Lonkulu, mana wa tinghwavava.” (Nhlavutelo 17:5-7) Ha yini vukhongeri bya mavunwa byi vitaniwa nghwavava? Hikuva vafundhisi va byona a va tshembekanga eka Xikwembu. Ematshan’weni ya leswaku va seketela Yesu ni Mfumo wakwe hi ku tshembeka, va seketele mimfumo ya vanhu va tlhela va honisa tidyondzo ta le Bibeleni leswaku va ta va ni vulawuri lebyi engetelekeke eka tipolitiki ni le ka vanhu. Vugandzeri bya vona a byi fani ni vugandzeri lebyi baseke bya vatotiwa. (2 Vakorinto 11:2; Yakobo 1:27; Nhlavutelo 14:4) Kambe i mani la nga ta lovisa Babilona Lonkulu? Yehovha u ta susumetela “timhondzo ta khume” ta “xivandzana xa muvala wa ribungu” leswaku ti “endla miehleketo ya [yena].” “Xivandzana xa muvala wa ribungu” xi fanekisela Nhlangano wa Matiko, kasi “timhondzo ta khume” ti fanekisela mimfumo hinkwayo ya tipolitiki leyi xi seketelaka.—Hlaya Nhlavutelo 17:3, 16-18.
5, 6. Ha yini hi vula leswaku loko ku lovisiwa Babilona Lonkulu a ku nge lovisiwi swirho swa yena hinkwaswo?
5 Xana swirho hinkwaswo swa vukhongeri bya mavunwa swi ta dlayiwa loko ku lovisiwa Babilona Lonkulu? Doo! Yehovha u huhutele muprofeta Zakariya ku tsala hi leswi swi nga ta humelela. Hi nkarhi wolowo, munhu un’wana la tshameke a va xirho xa vukhongeri bya mavunwa u ta ku: “‘A ndzi muprofeta. Ndzi munhu la rimaka misava, hikuva ndzi kumiwe hi munhu wa la misaveni ku sukela evuntshweni ku fikela sweswi.’ Munhu u fanele a ku eka yena, ‘I ta yini timbanga leti ti nga eka wena exikarhi ka mavoko?’ Yena u ta vula a ku, ‘Ndzi biwe tona endlwini ya varhandziwa va mina lavakulu.’” (Zakariya 13:4-6) Hikwalaho ni vafundhisi va ta endla onge a va hisekeli vukhongeri naswona va ta landzula leswaku va tshame va va swirho swa vukhongeri byolebyo bya mavunwa.
6 Ku ta humelela yini hi vanhu va Xikwembu hi nkarhi wolowo? Yesu u ri: “Entiyisweni, loko masiku wolawo a ma nga hungutiwanga, ku hava nyama leyi a yi ta ponisiwa; kambe hikwalaho ka vahlawuriwa, masiku wolawo ma ta hungutiwa.” (Matewu 24:22) Nhlomulo eYerusalema wu ‘hungutiwile’ enkarhini wa vaapostola. Sweswo swi endle leswaku “vahlawuriwa,” ku nga Vakreste lava totiweke va kota ku baleka. Hilaha ku fanaka, xiyenge xo sungula xa nhlomulo lowukulu xi ta ‘hungutiwa’ hikwalaho ka “vahlawuriwa.” Mimfumo ya tipolitiki leyi fanekiselaka “timhondzo ta khume,” a yi nge pfumeleriwi ku lovisa vanhu va Xikwembu. Ku ri na sweswo, ku ta va ni nkarhi wo koma laha ku nga ta va ku rhurile loko ku hele nhlaselo wo sungula.
NKARHI WA KU KAMBERIWA NI WA KU AVANYISIWA
7, 8. Ku ta va ni nkarhi wo endla yini endzhaku ka ku lovisiwa ka vukhongeri bya mavunwa, naswona vanhu va Xikwembu va ta va va hambane njhani ni vanhu van’wana hi nkarhi wolowo?
7 Ku ta endleka yini endzhaku ka ku lovisiwa ka vukhongeri bya mavunwa? Ku ta va nkarhi wo kombisa leswi nga etimbilwini ta hina. Hi nkarhi wolowo, vanhu vo tala va ta ringeta ku kuma nsirhelelo ni mpfuno eka minhlangano ya vanhu, leyi fanaka ni “[maribye] lamakulu ya tintshava.” (Nhlavutelo 6:15-17) Kambe vanhu va Yehovha va ta lava nsirhelelo eka yena. Loko nhlaselo wu ‘hungutiwile’ enkarhini wa vaapostola, a ku nga ri nkarhi wa leswaku Vayuda hinkwavo va hundzuka hi xitshuketa va va Vakreste. Ku ri na sweswo, a ku ri nkarhi wa leswaku lava se a va ri Vakreste va baleka eYerusalema hilaha Yesu a leriseke hakona. Hilaha ku fanaka enkarhini lowu taka, loko nkarhi wa ku hlaseriwa ka Babilona Lonkulu wu ‘hungutiwa,’ a hi nge languteli leswaku vanhu vo tala va ta hundzuka hi xitshuketa va va Vakreste va ntiyiso. Ku ri na sweswo, ku ta va nkarhi wa leswaku vagandzeri hinkwavo va ntiyiso va kombisa leswaku va n’wi rhandza Yehovha va tlhela va seketela vatotiwa.—Matewu 25:34-40.
Ku ta va nkarhi wo kombisa ndlela leyi hi n’wi rhandzaka ha yona Yehovha ni wo seketela vatotiwa
8 A hi swi tivi kahle leswi nga ta endleka hi nkarhi wolowo wo kamberiwa. Hambiswiritano, ha swi tiva leswaku vutomi byi ta va byi nga olovi ni leswaku hi ta boheka ku titsona swo karhi. Enkarhini wa vaapostola, Vakreste va boheke ku siya makaya ya vona ni ku tiyisela swiyimo swo tika leswaku va ta pona. (Marka 13:15-18) Hi fanele hi tivutisa swivutiso leswi: ‘Xana ndzi tiyimiserile ku sukela swilo leswi ndzi nga na swona? Xana ndzi tiyimiserile ku endla xin’wana ni xin’wana leswaku ndzi ta tshama ndzi tshembekile eka Yehovha?’ Anakanya hi mhaka leyi! Hi nkarhi wolowo, ku ta va ku ri hina ntsena lava nga ta va va gandzela Xikwembu xa hina ku nga khathariseki leswaku ku humelela yini, hilaha Daniyele a endleke hakona.—Daniyele 6:10, 11.
“Makumu” ma ta va ma fikile!
9, 10. (a) Hi rihi rungula leri vanhu va Xikwembu va nga ta ri twarisa hi nkarhi wa nhlomulo lowukulu? (b) Valala va vanhu va Xikwembu va ta endla yini?
9 Hi nkarhi wa nhlomulo lowukulu ku ta va ku nga ri nkarhi wo chumayela “mahungu lamanene . . . ya mfumo.” Nkarhi wo chumayela rungula rolero wu ta va wu hundzile. “Makumu” ma ta va ma fikile! (Matewu 24:14) Vanhu va Xikwembu va ta ri twarisa hi xivindzi rungula leri tsemaka nhlana ra ku avanyisiwa leri nga ta khumba vanhu hinkwavo. Rungula rolero ku nga ha va ra leswaku misava yo homboloka ya Sathana yi le kusuhi ni ku loviseriwa makumu. Bibele yi fanisa rungula rolero ni xihangu loko yi ku: “Xihangu lexikulu lexi ribye rin’wana ni rin’wana ra xona ri nga ni ntiko wa kwalomu ka talenta xi xikela evanhwini hi le tilweni, hiloko vanhu va sandza Xikwembu hikwalaho ka khombo ra xihangu, hikuva khombo ra xona a ri ri rikulu hi ndlela leyi nga tolovelekangiki.”—Nhlavutelo 16:21.
10 Valala va hina va ta ri twa rungula leri leri tsemaka nhlana. Yehovha u huhutele muprofeta Ezekiyele ku hlamusela leswi ntlawa wa matiko lowu eBibeleni wu vuriwaka Gogo wa Magogo wu nga ta swi endla: “Yehovha, Hosi leyi Lawulaka u te, ‘Esikwini rero, ku ta ta swilo embilwini ya wena, kunene u ta anakanya makungu yo biha; u fanele u ku: “Ndzi ta tlhandluka ndzi ya lwa ni tiko-xikaya. Ndzi ta fika eka lava va nga kavanyetekiki, lava tshamaka va sirhelelekile, hinkwavo va tshama va nga ri na rirhangu, hambi ku ri swigogo ni tinyangwa a va na swona.” Hi xikongomelo xo teka swilo swo tala ni ku phanga lokukulu, leswaku u tlherisa voko ra wena ehenhla ka tindhawu leti onhakeke leti tlheleke ti akiwa ni le henhla ka vanhu lava va hlengeletiweke ematikweni, lava va hlengeletaka rifuwo ni nhundzu, lava va tshamaka exikarhi ka misava.’” (Ezekiyele 38:10-12) Vanhu va Xikwembu va ta va va hambanile ni vanhu lavan’wana, onge hi loko “va [tshama] exikarhi ka misava.” Matiko ma ta tsandzeka ku tikhoma. Ma ta va ma tiyimisele ku hlasela vatotiwa va Yehovha ni lava va va seketelaka.
11. (a) I yini leswi hi faneleke hi swi tsundzuka malunghana ni ndlela leyi swiendlakalo leswi nga ta endleka hi nkarhi wa nhlomulo lowukulu swi nga ta landzelana ha yona? (b) Vanhu va ta endla yini loko va vona swikombiso leswi nga ta va kona?
11 Ku ta endleka yini endzhaku ka sweswo? Bibele a yi hi hlamuseli ndlela leyi swiendlakalo swi nga ta landzelana ha yona, kambe swi nga ha endleka leswaku swiendlakalo swin’wana swi ta endleka hi nkarhi wun’we. Eka vuprofeta byakwe lebyi vulavulaka hi makumu ya mafambiselo ya swilo, Yesu u te: “Ku ta va ni swikombiso edyambyini ni le n’wetini ni le tinyeletini, matiko ma ta kayakaya emisaveni, ma nga tivi leswaku ma ta endla yini hikwalaho ka ku pfuma ka lwandle ni vukarhi bya rona, kasi vanhu va ta titivala hikwalaho ka ku chava ni ku langutela swilo leswi taka ehenhla ka misava leyi akiweke; hikuva matimba ya matilo ma ta ninginisiwa. Endzhaku ka sweswo va ta vona N’wana wa munhu a ta a ri epapeni hi matimba ni ku vangama lokukulu.” (Luka 21:25-27; hlaya Marka 13:24-26.) Xana loko vuprofeta lebyi byi hetiseka ku ta va ni swikombiso ni swiendlakalo leswi chavisaka exibakabakeni? Hi fanele hi rindza hi ta vona hi swona. Hambiswiritano, ha swi tiva leswaku loko valala va Xikwembu va vona swikombiso swoleswo, va ta chuha va tlhela va chava.
12, 13. (a) Ku ta endleka yini loko Yesu a ta “hi matimba ni ku vangama lokukulu”? (b) Malandza ya Xikwembu ma ta endla yini hi nkarhi wolowo?
12 Ku ta humelela yini loko Yesu a ta “hi matimba ni ku vangama lokukulu”? U ta hakela lava tshembekaka ivi a xupula lava nga tshembekiki. (Matewu 24:46, 47, 50, 51; 25:19, 28-30) Yesu u tirhise xifaniso leswaku a hlamusela mhaka leyi hi vuenti. U te: “Loko N’wana wa munhu a fika hi ku vangama kakwe, tintsumi hinkwato ti ri na yena, u ta tshama exiluvelweni xakwe xo vangama. Naswona matiko hinkwawo ma ta hlengeletiwa emahlweni kakwe, kutani u ta hambanisa vanhu van’wana eka van’wana, ku fana ni loko murisi a hambanisa tinyimpfu eka timbuti. Naswona u ta veka tinyimpfu evokweni rakwe ra xinene, kambe timbuti eka lera ximatsi.” (Matewu 25:31-33) Ku ta endleka yini hi tinyimpfu ni timbuti? Ti ta avanyisiwa. Timbuti kumbe vanhu lava nga tshembekiki “va ta loviseriwa makumu.” Kambe tinyimpfu kumbe vanhu lava tshembekaka va ta kuma vutomi lebyi nga heriki.—Matewu 25:46.
13 Xana timbuti ti ta endla yini loko ti swi vona leswaku ti ta lovisiwa? Ti ta “tiba hi xirilo.” (Matewu 24:30) Kambe vatotiwa ni lava va va seketelaka va ta endla yini? Va ta endla leswi Yesu a swi vuleke: “Loko swilo leswi swi sungula ku humelela, yimani mi ololoka ivi mi tlakusa tinhloko ta n’wina, hikuva ku kutsuriwa ka n’wina ka tshinela.”—Luka 21:28.
KU VONINGA SWINENE EMFUN’WENI
14, 15. I ntirho wihi wo hlengeleta lowu nga ta endleka endzhaku ka loko Gogo wa Magogo a sungule ku hlasela vanhu va Yehovha, naswona sweswo swi ta endlekisa ku yini?
14 Ku ta humelela yini endzhaku ka loko Gogo wa Magogo a sungule ku hlasela vanhu va Xikwembu? Bibele yi vula leswaku N’wana wa munhu “u ta rhuma tintsumi takwe, ku ya hlengeleta vahlawuriwa va yena va huma etimhehweni ta mune, ku suka emakun’wini ya misava ku ya emakun’wini ya matilo.” (Marka 13:27; Matewu 24:31) Ntirho lowu wo hlengeleta a wu kombeteli eka nkarhi lowu Vakreste lava totiweke va hlawuriwaka ha wona ro sungula. Naswona a wu kombeteli eka ku funghiwa ko hetelela ka vatotiwa lava ha riki laha misaveni. (Matewu 13:37, 38) Va ta funghiwa ro hetelela emahlweninyana ka ku va ku sungula nhlomulo lowukulu. (Nhlavutelo 7:1-4) Hikwalaho, i yini ntirho lowu wa ku hlengeleta? I nkarhi lowu vatotiwa lava ha riki laha misaveni va nga ta kuma hakelo ya vona kutani va ya etilweni. (1 Vatesalonika 4:15-17; Nhlavutelo 14:1) Xiendlakalo lexi xi ta humelela endzhaku ka loko Gogo wa Magogo a sungule ku hlasela vanhu va Yehovha. (Ezekiyele 38:11) Kutani, hilaha Yesu a vuleke hakona, “lava va lulameke va ta voninga ngopfu kukota dyambu emfun’weni wa Tata wa vona.”—Matewu 13:43. * (Vona nhlamuselo ya le hansi.)
15 Xana leswi swi vula leswaku vatotiwa va ta “wutleriwa etilweni”? Vanhu vo tala eVujaganini va pfumela leswaku Vakreste va ta tekeriwa etilweni hi mimiri ya vona ya nyama. Va tlhela va pfumela leswaku va ta vona Yesu hi mahlo ya nyama a vuya a ta fuma misava. Hambiswiritano, Bibele yi swi kombisa kahle leswaku Yesu u ta vuya hi ndlela leyi nga vonakiki loko yi ku: “Xikombiso xa N’wana wa munhu xi ta humelela etilweni” naswona Yesu u ta ta “a ri emapapeni ya tilo.” (Matewu 24:30) Bibele yi tlhela yi vula leswaku “nyama ni ngati a swi nge yi dyi ndzhaka ya mfumo wa Xikwembu.” Hikwalaho lava nga ta tekeriwa etilweni va fanele va rhanga va “hundzuriwa, hi nkarhinyana, hi ku tsopeta ka tihlo, hi nkarhi wa nanga yo hetelela.” * (Vona nhlamuselo ya le hansi.) (Hlaya 1 Vakorinto 15:50-53.) A hi xi tirhisi xiga lexi nge “ku wutleriwa etilweni” laha leswaku hi hlamusela xiendlakalo lexi, hikuva xiga lexi xi fambisana ni dyondzo ya mavunwa ya Vujagana. Hambiswiritano, vatotiwa vo tshembeka lava ha riki laha misaveni va ta hlengeletiwa hi nkarhinyana.
16, 17. I yini leswi faneleke swi endleka loko ku nga si va ni nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana?
16 Loko vatotiwa hinkwavo va 144 000 se va ri etilweni, malunghiselelo yo hetelela ya nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana ma nga sungula. (Nhlavutelo 19:9) Kambe emahlweni ka ku va ku humelela xiendlakalo xolexo lexi tsakisaka, ku ni nchumu wun’wana lowu faneleke wu rhanga wu endleka. Tsundzuka leswaku Gogo u ta hlasela vanhu va Xikwembu hi nkarhi lowu masalela ya vatotiwa ma ha riki kona laha misaveni. (Ezekiyele 38:16) Xana vanhu va Xikwembu va ta endla yini? Va ta yingisa swileriso leswi landzelaka: “Sweswi a mi nge lwi. Yimani, mi nga tsekatseki, mi vona loko Yehovha a mi ponisa. . . . Mi nga tshuki mi chava kumbe ku tshukisiwa.” (2 Tikronika 20:17) Endzhaku ka loko Gogo a sungule ku hlasela vanhu va Yehovha, masalela hinkwawo ya vatotiwa lama nga ta va ma ha ri laha misaveni ma ta tekeriwa etilweni. Kutani Nhlavutelo 17:14 yi hi byela hi leswi lava nga le tilweni va nga ta swi endla loko Gogo a hlasela vanhu va Yehovha. Valala va vanhu va Xikwembu va “ta lwa ni Xinyimpfana, kambe, leswi xi nga Hosi ya tihosi ni Mufumi wa vafumi, Xinyimpfana xi ta [va] hlula. Nakambe, lava vitaniweke, lava hlawuriweke naswona va tshembekeke, lava nga na xona, va ta [va] hlula na vona.” Hikwalaho, Yesu swin’we ni tihosi leti totiweke ta le tilweni ta 144 000 leti nga ta fuma na yena, va ta ponisa vanhu va Xikwembu lava nga ta va va ri laha misaveni.
17 Ku ponisiwa koloko ku ta endla leswaku ku va ni nyimpi ya Armagedoni, leyi nga ta endla leswaku vito ra Yehovha ro kwetsima ri dzunisiwa. (Nhlavutelo 16:16) Vanhu hinkwavo lava nga ta avanyisiwa tanihi timbuti kumbe lava nga tshembekiki, va ta lovisiwa. Ku ta va ku nga ha ri na vuhomboloki laha misaveni, naswona “ntshungu lowukulu” wu ta pona Armagedoni. Eku heteleleni, makumu lama tsakisaka lama hlamuseriweke ebukwini ya Nhlavutelo ma nga endleka, ku nga nkhuvo wa vukati bya Xinyimpfana. (Nhlavutelo 21:1-4) * (Vona nhlamuselo ya le hansi.) Vanhu hinkwavo lava nga ta pona laha misaveni va ta amukeleka eka Xikwembu naswona xi ta va kombisa rirhandzu lerikulu ni malwandla. Hi wu langutele hi mahlongati nkarhi wolowo. Hakunene wolowo wu ta va wu ri nkhuvo wa vukati lowu tsakisaka swinene!—Hlaya 2 Petro 3:13.
18. Leswi ku nga profetiwa leswaku ku ta va ni swiendlakalo leswi tsakisaka ku nga ri khale, hi fanele hi tiyimisela ku endla yini?
18 Leswi swiendlakalo leswi swo tsakisa swi nga ta endleka ku nga ri khale, i yini leswi un’wana ni un’wana wa hina a faneleke a swi endla sweswi? Yehovha u huhutele muapostola Petro ku tsala a ku: “Leswi swilo leswi hinkwaswo swi nga ta n’oka, n’wina mi fanele mi va vanhu va muxaka muni hi tlhelo ra swiendlo swo kwetsima swa ku tikhoma ni swiendlo swa ku tinyiketela loku nga ni vukwembu, mi ri karhi mi rindzela ni ku hamba mi tsundzuka vukona bya siku ra Yehovha . . . Hikwalaho, varhandziwa, leswi mi rindzeleke swilo leswi, endlani hinkwaswo leswi mi nga swi kotaka leswaku emakumu a mi kuma mi ri lava pfumalaka xivati, lava nga solekiki ni lava nga ni ku rhula.” (2 Petro 3:11, 12, 14) Hikwalaho, a hi tiyimiseleni ku hlayisa vugandzeri bya hina byi ri lebyi tengeke, hi nga byi pfanganisi ni vukhongeri bya mavunwa, naswona hi seketela Hosi ya Ku Rhula, Yesu Kreste.
^ ndzim. 2 Vona Xihondzo xo Rindza xa April 15, 2012, matluka 25-26.
^ ndzim. 15 Mimiri ya nyama ya vatotiwa lava nga ta va va ha hanya hi nkarhi wolowo a yi nge tekeriwi etilweni. (1 Vakorinto 15:48, 49) Swi nga ha endleka leswaku mimiri ya vona yi ta nyamalala hi ndlela leyi miri wa Yesu wu nyamalaleke ha yona.
^ ndzim. 17 Pisalema 45 yi tlhela yi hlamusela vuxokoxoko byin’wana bya ndlela leyi swiendlakalo swoleswo swi nga ta landzelana ha yona. Xo sungula, Hosi yi ta lwa nyimpi, ivi endzhaku ku va ni nkhuvo wa vukati.


text:
Dyondzo 74: Wanuna La Nga Chaviki
Vona vanhu lava va hleka jaha leri. Xana wa ri tiva? I Yeremiya. I muprofeta wa nkoka swinene wa Xikwembu.
Endzhakunyana ka loko Hosi Yosiya a sungule ku herisa swifaniso swa hava etikweni, Yehovha u byele Yeremiya leswaku a va muprofeta Wakwe. Hambiswiritano, Yeremiya a a anakanya leswaku wa ha ri ntsongo ku va muprofeta. Kambe Yehovha u vule leswaku Yena u ta n’wi pfuna.
Yeremiya u byele Vaisrayele leswaku va tshika ku endla swilo swo biha. U te: ‘Vanhu va matiko va gandzela swikwembu swa mavunwa.’ Kambe Vaisrayele vo tala a va hlawula ku gandzela swifaniso swa hava ematshan’weni yo gandzela Yehovha Xikwembu xa ntiyiso. Loko Yeremiya a byela vanhu leswaku Xikwembu xi ta va xupula hikwalaho ka vubihi bya vona, va lo n’wi hleka.
Ku hundze malembe. Yosiya a fa, endzhaku ka tin’hweti tinharhu n’wana wakwe Yoyakimi a va hosi. Yeremiya a a hambeta a byela vanhu a ku: ‘Yerusalema ri ta lovisiwa loko mi nga hundzuki etindleleni ta n’wina to homboloka.’ Vaprista va bvunga Yeremiya kutani va huwelela va ku: ‘U fanele ku dlawa hikwalaho ko vula swilo leswi.’ Kutani va byela tihosana ta Israyele va ku: ‘Yeremiya u fanele a dlawa hikuva u rhukane muti wa hina.’
Xana Yeremiya a a ta endla yini hi nkarhi wolowo? A a nga chavi! U va byele hinkwavo a ku: ‘Yehovha u ndzi rhumile leswaku ndzi ta mi byela timhaka leti. Loko mi nga hundzuki etindleleni ta n’wina to homboloka, Yehovha u ta lovisa Yerusalema. Kambe tivani leswi: Loko mi ndzi dlaya, mi ta va mi dlaya munhu la nga riki na nandzu.’
Tihosana ti tshike Yeremiya a ya emahlweni a hanya, kambe Vaisrayele a va hundzukanga. Endzhakunyana, Nebukadnetsara hosi ya le Babilona u tile a ta hlasela Yerusalema. Eku heteleleni Nebukadnetsara u endle Vaisrayele va va malandza yakwe. U teke vo tala a va yisa eBabilona. Anakanya leswaku a swi ta va njhani loko vanhu lava u nga va tiviki va ku teka va ku yisa etikweni leri u nga ri tiviki!
Yeremiya 1:1-8; 10:1-5; 26:1-16; 2 Tihosi 24:1-17.
Swivutiso
- I mani jaha leri nga exifanisweni lexi?
- Xana Yeremiya u anakanya yini hi ku va muprofeta, kambe Yehovha u te yini eka yena?
- Hi rihi rungula leri Yeremiya a tshamelaka ku ri byela vanhu?
- Xana vaprista va ringete njhani ku miyeta Yeremiya, kambe u kombise njhani leswaku a nga chavi?
- Xana ku humelele yini loko Vaisrayele va nga cinci tindlela ta vona to homboloka?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Yeremiya 1:1-8.
Hi ku ya hi xikombiso xa Yeremiya, i yini lexi endlaka leswaku munhu a faneleka entirhweni wa Yehovha?
Xikombiso xa Yeremiya xi va khutaza njhani vantshwa lava nga Vakreste namuntlha?
- Hlaya Yeremiya 10:1-5.
Hi xihi xikombiso lexi pfunaka swinene lexi Yeremiya a xi tirhiseke ku kombisa vuhava bya ku tshembela eka swifaniso?
- Hlaya Yeremiya 26:1-16.
Loko ma twarisiwa rungula ra xitsundzuxo namuntlha, xana masalela lama totiweke ma xi tekele njhani enhlokweni xileriso lexi Yehovha a xi nyikeke Yeremiya xa ku ka ‘a nga susi rito ni rin’we’?
Hi xihi xikombiso lexinene lexi Yeremiya a xi vekeleke Timbhoni ta Yehovha namuntlha xa ku twarisa xilemukiso xa Yehovha etinxakeni ta vanhu?
- Hlaya 2 Tihosi 24:1-17.
Hi byihi vuyelo byo biha lebyi kumiweke hi Vayuda lava nga tshembekangiki eka Yehovha?
DYONDZA SWO TALA
Khadi Ra Bibele Ra Yeremiya
Yeremiya u hlawuriwe rini ku va muprofeta? Tirhisa khadi leri ra Bibele leswaku u kuma nhlamulo.


text:
JW Library
JW Library i progreme ya le nawini leyi endliweke hi Timbhoni ta Yehovha. Yi katsa vuhundzuluxeri byo tala bya Bibele swin’we ni tibuku ni tibroxara to dyondza Bibele ha tona.
Swiyenge Swa Bibele
Hlawula eka vuhundzuluxeri byo hambanahambana bya Bibele.
Ringanisa vuhundzuluxeri hinkwabyo lebyi nga kona bya Tibibele hi ku tlhava nomboro ya ndzimana.
Vona rungula leri fambisanaka hi ku tlhava mfungho lowu kombaka nhlamuselo ya le hansi kumbe xikombo.
Navigation
Swapela eximatsini kumbe exineneni leswaku u tlhelela eka nkandziyiso lowu a wu wu pfurile.
U nga fungha eka ndzimana yin’wana ni yin’wana kumbe ndzima leswaku u ta hatla u tlhelela laha a wu hlaya kona.
Tirhisa xiyenge xa history leswaku u hatla u kuma leswi a wu swi hlaya.
Kuma marito kumbe swivulwa eka nkandziyiso lowu u wu hlayaka hi ku tirhisa xiyenge xo secha.


text:
DOMINICAN REPUBLIC
“Ndzi Lwe Ku Fana Ni Nghala”
Luis Eduardo Montás
U VELEKIWE HI 1906
U KHUVURIWE HI 1947
MATIMU YAKWE HI KU KOMISA Khale ka mutirhela-mfumo eka vandla ra tipolitiki ra Rafael Trujillo. U dyondze ntiyiso wa le Bibeleni naswona u tirhele Yehovha hi ku tshembeka ku fikela loko a fa hi 2000.
LUIS loyi a nga xaka ra Trujillo, a a ri n’watinkota evandleni leri fumaka ra politiki leri vuriwaka Partido Dominicano (ku nga Vandla ra Dominican). Hambiswiritano, xikongomelo-nkulu xa vandla ra Trujillo a ku ri ku chavisa Luis naswona hambiloko a tshamela ku ringeta ku tshika ntirho, murhangeri a a nga pfumeli.
Loko Trujillo a endle leswaku vabuti wa Luis vambirhi va dlayiwa, Luis u ringete kambirhi ku dlaya murhangeri loyi. Hambiswiritano, kungu rakwe a ri humelelanga. Luis u kale a endzela ni swingomatanda leswaku swi ta n’wi pfuna ku dlaya munhu loyi, loyi a vuleke leswi landzelaka malunghana na yena: “U hanya ku fana ni xivandzana naswona u ti teka a ri wa nkoka ku tlula vanhu hinkwavo.” Loko a ri endlwini ya xingomantanda xin’wana, u vone buku leyi nge, “The Truth Shall Make You Free” leyi a yi ri etafuleni ivi a sungula ku yi hlaya. Luis u yi tsakele swinene buku yoleyo lerova u fambe na yona ekaya naswona hi ku famba ka nkarhi u gimete hi ku vula leswaku lebyi hi byona vukhongeri bya ntiyiso lebyi a a ri karhi a byi lava.
Loko Luis a endzele le Ciudad Trujillo, u ye eminhlanganweni ya Timbhoni ta Yehovha laha a nga kuma tibuku ni timagazini to hlayanyana. U hete vusiku hinkwabyo a ri karhi a hlaya minkandziyiso leyi naswona endzhakunyana u kombele ku dyondzeriwa Bibele. Loko a ri karhi a endla nhluvuko, Luis u teke xiboho xa ku tshika vandla ra Trujillo. Loko murhangeri a twa sweswo, u nyike Luis xikhundlha xa ku va muyimeri wa tiko ra Dominican le Puerto Rico. Kambe Luis u arile, hambileswi a a swi tiva leswaku sweswo a swi ta endla leswaku a xanisiwa.
Luis u te: “Ndzi xanisiwe hi tindlela to hambana-hambana naswona mfumo wu ndzi rhiyele mintlhamu yo tala. Kambe ndzi endle xiboho xo ka ndzi nga titsakisi hi swa misava leyi.” Luis u ve muhuweleri la hisekaka wa mahungu lamanene lerova vafundhisi va Khatoliki va n’wi thye vito va ku, “i muchumayeri.” Luis u khuvuriwe hi October 5, 1947, endzhaku ka tin’hweti ta tsevu loko a ta ve a ye eminhlanganweni ro sungula.
Endzhaku ka loko a khuvuriwile Luis u hlotiwile ivi a khomiwa ni ku pfaleriwa a ri yexe. U khomiwe ko hlaya evuton’wini byakwe. Kambe, nkarhi ni nkarhi loko a khomiwa ni ku yisiwa ehubyeni, a a tirhisa nkarhi wolowo ku chumayela. Luis u te: “Ndzi lwe ku fana ni nghala leswaku ndzi sirhelela ripfumelo ra mina, naswona ndzi khapakhapa mihloti ya ntsako loko ndzi tsundzuka xiyimo xexo.”
Ndhuma ya Luis tanihi nandza wo tshembeka wa Xikwembu yi xiyiwile hi vanhu va tiko. Hi 1994, phepha-hungu ra le Dominican leri vuriwaka El Siglo ri vule leswi landzelaka malunghana na Luis: “Nkulukumba Luis Eduardo Montás u tiviwa eSan Cristobal a ri munhu la hlutekeke emianakanyweni. I munhu la nga ni nyiko, la twelaka van’wana vusiwana naswona i munhu la rhuleke. Hinkwaswo leswi tiviwaka hi yena eka matimu ya le San Cristobal swi fambisana ni ntirho wakwe tanihi Mukreste.”


text:
Xana Hi Fanele Hi Khongela Eka Yesu?
MUENDLI un’wana wa ndzavisiso u vutise vantshwa lava tlulaka 800 va vukhongeri byo hambana-hambana loko va pfumela leswaku Yesu yi yena muhlamuri wa swikhongelo. Vantshwa lava tlulaka tiphesente ta 60, va vule leswaku va tshemba leswaku Yesu wa hlamula. Kambe eka ndzavisiso wolowo muntshwa un’wana u suse vito leri nge Yesu ivi a tsala Xikwembu.
U anakanya yini? Xana hi fanele hi khongela eka Yesu kumbe eka Xikwembu? * Leswaku u kuma nhlamulo, a hi sunguleni hi kambisisa ndlela leyi Yesu a dyondziseke vadyondzisiwa va yena ku khongela ha yona.
YESU U HI DYONDZISE LESWAKU HI KHONGELA EKA MANI?
Yesu u hi dyondzisile a tlhela a hi kombisa leswaku hi fanele hi khongela eka mani.
TIDYONDZO TAKWE: Loko un’wana wa vadyondzisiwa vakwe a kombela Yesu a ku: “Hosi, hi dyondzise ndlela ya ku khongela,” u hlamule a ku: “Loko mi khongela, vulani leswi, ‘Tatana.’” (Luka 11:1, 2) Ku engetela kwalaho, eka Dyondzo ya le Ntshaveni leyi dumeke, Yesu u khutaze vayingiseri vakwe ku khongela. U te: ‘Khongelani eka Tata wa n’wina.’ U tlhele a va tiyisekisa a ku: “Tata wa n’wina [wa] swi tiva swilo leswi mi swi lavaka mi nga si swi kombela eka [yena].” (Matewu 6:6, 8) Hi vusiku byakwe byo hetelela a ri munhu wa nyama, Yesu u byele vadyondzisiwa vakwe a ku: “Loko mi kombela xin’wana ni xin’wana eka Tatana, u ta mi nyika xona hi vito ra mina.” (Yohane 16:23) Xisweswo Yesu u hi dyondzise ku va hi khongela eka loyi a nga Tata wakwe ni wa hina ku nga Yehovha Xikwembu.—Yohane 20:17.
XIKOMBISO XA YENA: Loko Yesu a endla hilaha a dyondziseke van’wana ha kona ku khongela, u khongele a ku: “Ndza ku dzunisa erivaleni, Tatana, Hosi ya tilo ni misava.” (Luka 10:21) Siku rin’wana, “Yesu [u tlakusele] mahlo yakwe etilweni a ku: ‘Tatana, ndza nkhensa hikuva u ndzi twile.’” (Yohane 11:41) Loko a ri karhi a fa Yesu u khongele a ku: “Tatana, moya wa mina ndzi wu veka emavokweni ya wena.” (Luka 23:46) Loko Yesu a khongela eka Tata wakwe wa le tilweni, la nga “Hosi ya tilo ni misava,” u veke xikombiso lexi nga erivaleni lexi faneleke xi landzeriwa. (Matewu 11:25; 26:41, 42; 1 Yohane 2:6) Xana valandzeri va Yesu vo sungula a va swi twisisa hi ndlela yoleyo?
VAKRESTE VO SUNGULA A VA KHONGELA EKA MANI?
Loko ka ha sele mavhiki leswaku Yesu a tlhandlukela etilweni, valandzeri vakwe a va xanisiwa ni ku xungetiwa hi vakaneti va vona. (Mintirho 4:18) I ntiyiso leswaku va khongerile va kombela mpfuno—kambe, va khongele eka mani? ‘Va tlakusele marito ya vona eka Xikwembu hi mianakanyo yin’we,’ va khongela leswaku xi hambeta xi va pfuna “hi vito ra nandza wa [xona] wo kwetsima Yesu.” (Mintirho 4:24, 30) Hikwalaho, vadyondzisiwa va Yesu va landzele nkongomiso wakwe emhakeni ya xikhongelo. Va khongele eka Xikwembu ku nga ri eka Yesu.
Endzhaku ka malembe, muapostola Pawulo u hlamusele ndlela leyi yena ni vanghana vakwe va khongeleke ha yona. U tsalele Vakreste-kulobye a ku: “Hi nkhensa Xikwembu Tata wa Hosi ya hina Yesu Kreste minkarhi hinkwayo loko hi mi khongelela.” (Vakolosa 1:3) Nakambe Pawulo u tsalele vapfumeri-kulobye leswaku “evitweni ra Hosi ya hina Yesu Kreste [va] nkhensa nkarhi hinkwawo hi swilo hinkwaswo eka Xikwembu tlhelo Tata wa hina.” (Vaefesa 5:20) Eka marito lawa, ha swi vona leswaku Pawulo a a khutaza van’wana leswaku va khongela eka ‘Xikwembu tlhelo Tata wakwe eka hinkwaswo’ kambe va khongela hi vito ra Yesu.—Vakolosa 3:17.
Ku fana ni Vakreste vo sungula, hi nga kombisa rirhandzu ra hina eka Yesu hi ku va hi yingisa ndzayo yakwe emhakeni yo khongela. (Yohane 14:15) Loko hi ri karhi hi khongela eka Tata wa hina wa le tilweni ntsena, ma ta va ya xiviri eka hina marito ya Pisalema 116:1, 2 lama nge: “Ndzi rhandza Yehovha hikuva wa ri twa rito ra mina . . . ndzi ta vitana emasikwini ya mina hinkwawo.” *
^ ndzim. 3 Hi ku ya hi Matsalwa, Xikwembu na Yesu a va ringani. Leswaku u kuma rungula leri engetelekeke, hlaya ndzima 4 ya buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.
^ ndzim. 11 Leswaku swikhongelo swa hina swi amukeleka eka Xikwembu, hi fanele hi tiyimisela ku hanya hi milawu ya xona. Loko u lava rungula leri engetelekeke, hlaya ndzima 17 ya buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?
DYONDZA SWO TALA
Xana Xikwembu Xi Ta Ndzi Pfuna Loko Ndzi Khongela?
Xana Xikwembu xa khathala hi swiphiqo swa hina?
Tshinela Eka Xikwembu Hi Xikhongelo
Xana Xikwembu xa yingisa loko u khongela? Leswaku u hlamula xivutiso xexo, u fanele u twisisa leswi Bibele yi swi dyondzisaka hi xikhongelo.


text:
1Khu matshigu yale, tengo nya vathu va nga dzumela gu khodwa, wu di gu engedzelana tshigu ni tshigu. Gu di manega gisolo tsawani nya Vagreki va gu phela gu wugela tsawa nya Vaheberu. Kholu sifurugadzi nya tsawa nya Vagreki si di gu divadwa gikhatini nya gukabaniswe silo nya siphasedzelo. 2Khavbo avbo, vale nya likhumi na vavili, na va rambile libandla nya vapizane va di va embela khavo: "Kha hi faneli ethu gu diga thumo nya gutshumayele mahungu ya Nungungulu hi gu phara thumo nya gukavedzele guhodza. 3Khu kharato, vandruye, hathani vbakari gwanu livbandre na vavili vama nya ndruda nya gutale khu Liphuvbo ni guti, hi na va ninga avo thumo yoyo, 4gasi ethu hi na simama ni nombelo ni thumo nya gutshumayele Mahungu ya Nungungulu." 5Mawonelo yoyo ma di tsakisa vathu vatshavbo. Va di hatha Sitefane, mwama nya gutale khu gukhodwa ni Liphuvbo nya gu Age; Filipi, Prokoro, ni Nakonori, Timoni, Parmenasi ni Nikolawu, mukhodwa wa Antiyokiya. 6Na va va resile ga Vapostoli, avo, na va girile nombelo, va di va handzega mandza. 7Magana ya Nungungulu ma di phalalega. Tengo nya vapizane wu di gu engedzelana khu tshivba Jerusalema. Vathu nya vangi ngudzu nya tsawa nya vaphasi nya mbamba va di dzumela gukhodwa. 8Sitefane, na tade khu gukhodwa ni tshivba ya Nungungulu a di gu gira siliwugiso ni siwonegiso vbakari nya vathu. 9Va dita vathu nya gukari khu Nyumbani nya nombelo yi ranwago pwani khya va nya gutshulega, ni va nya guta khu Kirene, Alexandriya, ni Silisiya ni Asiya, va dita ganedzana ni Sitefane. 10Aholu, va di si dugeleli khu kota nya guti gwaye ni Liphuvbo nya gu Age li nga mu ninga tshivba nya guganele. 11Va di renga vathu nya gukari va gu va livba dzitsapawu, va va ruma gu mu singedza khavo va di mupwa na gu hembulula Mosi ni Nungungulu. 12Va di kutsedzela vathu, madhota ni vahevbudzi nya Nayo, va ta mu mola va mu yisa Phathani. 13Va di mu singedza malipha khavo: "Oyu mwama kha garali khu gu hembulula Nyumba ya Nungungulu ni Nayo. 14Kholu hi mu pwide na gu ganela khuye Jesu wule wa Nazareta a na fuvisa wulanga wowu, a vbindrugedza tumbunuko hi nga tshiyedwago khu Mosi." 15Na va mu khedzisile gwadi, vatshavbo va di wona khovbe yaye na yi gu ngangamela nga girumwa gya Nungungulu.
Copyright
Learn More


text:
Landzela Magoza Yo Antswisa Rihanyo Ra Wena
XANA wa n’wi tsundzuka Ram loyi a boxiweke eka xihloko xo sungula xa swihloko leswi swa nxaxamelo? Ku fana ni vanhu vo tala emisaveni hinkwayo, Ram a a nga yi xiyi ndlela leyi swi nga swa nkoka ha yona ku dya swakudya leswi nga ni rihanyo swin’we ni mikhuva yin’wana ya siku ni siku leswaku ya vuyerisa. Wa hlamusela: “Xalamuka! ya May 8, 2002 leyi nga ni xihloko lexi nge, ‘Swakudya Swo Xawula Leswi Hi Nga Swi Kumaka’ yi ndzi pfunile ku twisisa leswaku ha yini swi ri swa nkoka ku hlawula swakudya leswi hi faneleke hi swi dya.”
Ram u ri: “Tanihi ndyangu, hi ringete ku tirhisa swilo leswi hi swi dyondzeke exihlokweni xexo. Endzhaku ka nkarhi, hi xiye leswaku masocha ya hina ya miri ma tirha kahle. Loko hi nga si sungula ku hlawula-hlawula swakudya, a hi tshamela ku khomiwa hi mukhuhlwana kambe sweswi a wa ha hi khomi nkarhi na nkarhi. Hi tlhele hi dyondza tindlela leti nga dyeki mali leti hi hala tlhelo ti olovaka to kuma mati yo tenga, ha xi tlangela xihloko xa Xalamuka! lexi nge ‘Tindlela Ta Ntsevu Ta Ku Hlayisa Rihanyo Ra Wena.’”—September 22, 2003.
“Xihloko xin’wana xa Xalamuka! lexi ndzi pfuneke leswaku ndzi antswisa rihanyo ra ndyangu wa mina. Hi lexi a xi ri ni nhloko-mhaka leyi nge, ‘Xisibi—“Murhi Lowu Sivelaka Mavabyi,”’ eka nkandziyiso wa December 8, 2003. Hi sungule ku tirhisa swiringanyeto leswi nga exihlokweni lexi endzhaku ko xi hlaya. Sweswi vuvabyi bya mahlo a bya ha hi karhati ku fana ni le ku sunguleni.
“Endhawini leyi hi tshamaka eka yona, vanhu a va na mhaka ni tinhonghana ni tinsuna leti nga lo mphaa! Kambe ndyangu wa hina wu dyondze eka vhidiyo leyi nge, The Bible—Its Power in Your Life, * leswaku hi fanele hi tisirhelela eka switsotswana sweswo. Vutivi lebyi na byona byi hi pfunile leswaku hi tshama hi ri ni rihanyo lerinene.”
U nga lahli thawula! Ku nga khathariseki mindzulamiso leyi u lavaka ku yi endla, u nga vona vuyelo bya kona loko u sungula hakatsongo-tsongo naswona u nga tivekile tipakani leti u nga ta ka u nga tifikeleli. Hi xikombiso, ringeta ku hunguta swakudya leswi nga riki na rihanyo ro tala ematshan’weni yo swi tshika hi ku helela. Ringeta ku etlela ka ha ri na nkarhi naswona u endlanyana vutiolori. Swa antswa ku endla swo karhi ku ri ni ku tshama u ku mbaa! Hakanyingi swi teka nkarhi—mavhiki kumbe tinh’weti—u nga si tolovela mukhuva lowuntshwa. Loko u nga byi voni hi ku hatlisa vuyelo bya matshalatshala ya wena, u nga wi mapa. Loko u phikelela, ku nga khathariseki swilo leswi nga ku hetaka matimba, rihanyo ra wena ri nga va exiyin’weni lexinene.
Emisaveni leyi leyi nga hetisekangiki, a swi koteki leswaku munhu a va ni rihanyo leri hetisekeke. Minkarhi yin’wana swi nga ha endleka leswaku a wu vabyi hileswi u nga riki na mhaka ni rihanyo ra wena, kambe u vabya hikwalaho ka leswi u nga hetisekangiki. Hikokwalaho, u nga pfumeleli rihanyo ra wena ri ku vilerisa kumbe nchumu wihi ni wihi wu ku endla u va ni ntshikilelo. Yesu u vutise a ku: “Xana i mani eka n’wina loyi hi ku vilela a nga engetelaka xisungunu xin’we empin’weni wa vutomi byakwe?” (Luka 12:25) Ematshan’weni ya sweswo, ringeta ku papalata swilo leswi nga pfuniki nchumu leswi nga endlaka leswaku u hanya nkarhi wo koma naswona swi ku vangela mavabyi. Ku endla tano swi ta ku pfuna leswaku u va ni rihanyo lerinene sweswi, kukondza ku fika misava leyintshwa ya Xikwembu leyi eka yona ‘ku nga riki na munhu la nga ta ku: “Ndza vabya.’”—Esaya 33:24.
^ ndzim. 5 Yi kandziyisiwe hi Timbhoni ta Yehovha.


text:
LANGUTELO RA BIBELE
Mali
Xana mali i rimitsu ra vubihi hinkwabyo?
“Ku rhandza mali i rimitsu ra mixaka hinkwayo ya swilo swo biha.”—1 Timotiya 6:10.
LESWI VANHU VAN’WANA VA SWI VULAKA
Mali i rimitsu ra vubihi hinkwabyo.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“Ku rhandza mali”—ku nga ri mali hi yoxe—swi vanga “swilo swo biha.” EBibeleni, Hosi Solomoni loyi a a fuwile u hlamusele mixaka yinharhu ya swilo swo biha leswi hakanyingi swi humelelaka vanhu lava rhandzaka mali. Ku vilela: “Swo tala swa loyi a fuweke a swi n’wi pfumeleli leswaku a etlela.” (Eklesiasta 5:12) Ku nga eneriseki: “La rhandzaka silivhere ntsena a nge enerisiwi hi silivhere, hambi ku ri la rhandzaka rifuwo a nge enerisiwi hi vuyelo.” (Eklesiasta 5:10) Ku ringeka leswaku u tlula nawu: “Loyi a hatliselaka ku kuma rifuwo a nge tshami a nga ri na nandzu.”—Swivuriso 28:20.
Hi xihi xikongomelo xa mali?
“Mali [i] xisirhelelo.”—Eklesiasta 7:12.
LESWI VANHU VAN’WANA VA SWI VULAKA
Mali yi endla leswaku u sirheleleka u tlhela u tsaka.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Mhaka ya leswaku mali yi xava ntsako ni nsirhelelo i xiphemu xa “matimba ya vuxisi bya rifuwo.” (Marka 4:19) Nilokoswiritano, “mali yi fikelela swilo hinkwaswo.” (Eklesiasta 10:19) Hi xikombiso, mali yi nga xava swilo leswi u swi lavaka leswaku u kota ku hanya—swo tanihi swakudya ni mirhi.—2 Vatesalonika 3:12.
Mali yi tlhela yi ku pfuna ku hlayisa ndyangu wa wena. Phela Bibele yi ri: “Loko munhu a nga va wundli lava nga va ka vona, ngopfu-ngopfu lava nga swirho swa ndyangu wakwe, u landzule ripfumelo.”—1 Timotiya 5:8.
U nga yi tirhisa njhani mali hi vutlhari?
‘Rhanga u tshama ehansi u hlayela ntsengo.’—Luka 14:28.
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
Tirhisa mali hi ndlela leyi amukelekaka eka Xikwembu. (Luka 16:9) I vutlhari ku tirhisa mali hi ndlela leyinene ni hi ku tshembeka. (Vaheveru 13:18) Leswaku u papalata ku tivangela ndzhwalo hi ku tirhisa mali yo tlula leyi u nga na yona, “mukhuva wa [wena] wa vutomi a wu pfumale rirhandzu ra mali.”—Vaheveru 13:5.
Hambileswi Bibele yi nga swi soliki ku va ni swikweleti, kambe ya lemuxa: “Mulombi i nandza wa mulombisi.” (Swivuriso 22:7) Papalata ku xava swilo u nga tiyimiselanga hikuva “un’wana ni un’wana la hatlisaka ngopfu, hakunene u ta wela eku pfumaleni.” (Swivuriso 21:5) Ematshan’weni ya sweswo, ‘veka swo karhi etlhelo hi ku ya hilaha u fuweke hakona’ u tlhela u veka mali leswaku u ta xava swilo leswi nga swa nkoka eka wena.—1 Vakorinto 16:2.
Bibele yi hi khutaza ku “[hanya] hi ku nyika.” (Luka 6:38) Vanhu lava lavaka ku tsakisa Xikwembu va ni xivangelo lexi twalaka xo hanana, hikuva “Xikwembu xi rhandza munyiki la tsakeke.” (2 Vakorinto 9:7) Hikwalaho, “mi nga rivali ku endla leswinene ni ku avelana swilo ni van’wana, hikuva Xikwembu xi tsakisiwa swinene hi switlhavelo swo tano.”—Vaheveru 13:16.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Tinhlayo 21:1-35
21 Kutani Mukanana, hosi ya Aradi+ loyi a a tshama eNegebu+ a twa leswaku Israyele u te hi ndlela ya Atarimi, hiloko a lwa na Israyele naswona a teka van’wana a va endla makhumbi.2 Hikwalaho Israyele a endla xitshembiso lexi hlambanyiweke eka Yehovha a ku:+ “Loko hakunene wo nyikela vanhu lava evokweni ra mina, kunene na mina ndzi ta nyikela miti ya vona endzovisweni.”+3 Kutani Yehovha a yingisa rito ra Israyele, a nyiketa Vakanana; hiloko va va nyikela swin’we ni miti ya vona endzovisweni. Hikwalaho va thya ndhawu yoleyo vito ra Horma.+4 Loko va ri karhi va famba va suka eNtshaveni ya Hore+ hi ndlela ya Lwandle ro Tshwuka va rhendzeleka ni tiko ra Edomu,+ moya-xiviri wa vanhu wu sungula ku karhala hikwalaho ka ndlela.5 Kutani vanhu va hambeta va pfukela Xikwembu+ na Muxe+ va ku: “Ha yini mi hi humese aEgipta leswaku hi ta fela emananga?+ Hikuva a ku na xinkwa ni mati,+ naswona moya-xiviri wa hina se wa xi nyenya xinkwa lexi solekaka.”+6 Hiloko Yehovha a rhuma tinyoka+ leti nga ni vuxungu exikarhi ka vanhu, kutani ti lumetela vanhu lerova vanhu vo tala va Israyele va fa.+7 Eku heteleleni vanhu va ta eka Muxe va ku: “Hi dyohile,+ hikuva hi vulavule hi pfukela Yehovha na wena. Hi vulavulele na Yehovha leswaku a susa tinyoka leti eka hina.”+ Hiloko Muxe a ya vulavulela vanhu.+8 Kutani Yehovha a byela Muxe a ku: “Tiendlele nyoka leyi fanaka ni ndzilo u yi hayeka emhandzini ya mfungho. Kutaku loko munhu un’wana ni un’wana a lumiwile, u ta yi languta kutani a hambeta a hanya.”+9 Xikan’we-kan’we Muxe a endla nyoka ya koporo+ a yi hayeka emhandzini ya mfungho;+ loko nyoka yi lume munhu kutani a honolela+ nyoka ya koporo, a hambeta a hanya.+10 Endzhaku ka sweswo vana va Israyele va suka va ya dzima mixaxa eOboti.+11 Kutani va suka eOboti va ya dzima mixaxa eIye-abarima,+ emananga lama nga etlhelo leri nga emahlweni ka Mowabu, etlhelo ra le vuhuma-dyambu.12 Ku suka kwalaho va ya dzima mixaxa enkoveni wa Serede.+13 Ku suka kwalaho va ya dzima mixaxa exifundzheni xa Arinoni,+ lexi nga emananga lama sukelaka endzilakaneni wa Vaamori; hikuva Arinoni i ndzilakana wa Mowabu exikarhi ka Mowabu ni Vaamori.14 Hi yona mhaka leyi ku vuriwaka leswi ebukwini ya Tinyimpi ta Yehovha:“Vhahebe eSufa ni minkova ya Arinoni15 ni masungulo ya minkova leyi jikeke yi kongoma etlhelo ra laha Ara+ yi nga kona, naswona yi titshege hi ndzilakana wa Mowabu.”16 Ku suka kwalaho va ye eBeyera.+ Lexi i xihlovo lexi eka xona Yehovha a byeleke Muxe a ku: “Hlengeleta vanhu leswaku ndzi ta va nyika mati.”+17 Hi nkarhi wolowo Israyele a yimbelela risimu a ku:+“Pfelela, Wena xihlovo! Pfumelelanani na xona!18 Xihlovo lexi ceriweke hi tihosana. Xi handziwe hi vanhu va xiyimo xa le henhla eka vanhu,Va xi cele hi nhonga ya ndhuna,+ hi tinhonga ta vona.”Kutani ku suka emananga va ye eMatana.19 Ku suka eMatana va ya eNahaliyele, ku suka eNahaliyele va ya eBamoti.+20 Ku suka eBamoti va ya enkoveni lowu nga etikweni ra Mowabu,+ emasungulweni ya Pisiga,+ leyi naveke emahlweni ka Yeximoni.+21 Hiloko Israyele a rhuma varhumiwa eka Sihoni+ hosi ya Vaamori a ku:22 “Ndzi pfumelele ndzi hundza etikweni ra wena. A hi nge hambukeli ensin’wini kumbe entangeni wa vhinya. A hi nge ma nwi mati ya xihlovo. Hi ta famba egondzweni ra hosi kukondza hi hundza endhawini ya wena.”+23 Sihoni a nga n’wi pfumelelanga Israyele leswaku a hundza endhawini yakwe,+ kambe Sihoni a hlengeleta vanhu vakwe hinkwavo a huma ku ya hlangana na Israyele emananga, kutani a fika eYahasa+ a sungula ku lwa na Israyele.24 Hiloko Israyele a n’wi tlhava hi banga+ naswona a teka ndzhaka ya tiko+ ra yena, ku sukela eArinoni+ ku ya eYaboko,+ ekusuhi ni vana va Amone; hikuva Yazere+ i ndzilakana wa vana va Amone.+25 Kutani Israyele a teka miti leyi hinkwayo, naswona Israyele a sungula ku tshama emitini leyi ya Vaamori+ hinkwayo, eHexiboni+ ni le ka swimitana hinkwaswo leswi titshegeke ha wona.26 Hikuva Hexiboni a wu ri muti wa Sihoni.+ Yena a a ri hosi ya Vaamori,+ naswona hi yena la nga lwa ni hosi ya Mowabu eku sunguleni, a teka tiko ra yena hinkwaro evokweni ra yena ku fika eArinoni.+27 Hi yona mhaka leyi vaphati va swivuriso swa ku vungunya va nga ta vula va ku:“Tanani eHexiboni.Muti wa Sihoni a wu akiwe naswona a wu yimisiwe wu tiya.28 Hikuva ndzilo wu hume eHexiboni,+ langavi ri hume emutini wa Sihoni.Wu herise Ara+ wa le Mowabu, vini va tindhawu leti tlakukeke ta Arinoni.29 Khombo eka wena Mowabu! Kunene mi ta lova N’wina vanhu va Kemoxi!+Kunene u ta nyiketa vana vakwe va majaha va ri lava balekeke ni vana vakwe va vanhwanyana evukhumbini bya hosi ya Vaamori, Sihoni.30 Kutani a hi va copeni.Kunene Hexiboni u ta lova ku ya fika eDiboni,+Ni vavasati ku ya fika eNofa, vavanuna ku ya fika eMedeba.”+31 Kutani Israyele a sungula ku tshama etikweni ra Vaamori.+32 Hiloko Muxe a rhuma vanhu van’wana ku ya kambela Yazere.+ Kutani va teka swimitana swa rona leswi titshegeke ha rona naswona va hlongola Vaamori lava a va tshama kwalaho.+33 Endzhaku ka sweswo va hundzuluka va tlhandluka hi ndlela leyi yaka eBaxani.+ Hiloko Ogo+ hosi ya Baxani a huma ku ta hlangana na vona, yena ni vanhu vakwe hinkwavo, exivandleni xa nyimpi xa Edireyi.+34 Kutani Yehovha a byela Muxe a ku: “U nga n’wi chavi,+ hikuva kunene yena ni vanhu vakwe hinkwavo ni tiko+ rakwe ndzi ta swi nyikela evokweni ra wena; u fanele u n’wi endla hilaha u endleke Sihoni hosi ya Vaamori hakona, loyi a a tshama eHexiboni.”+35 Hiloko va n’wi dlaya, yena ni vana vakwe ni vanhu vakwe hinkwavo, kukondza ku nga ha ri na loyi a poneke la seleke eka yena;+ kutani va teka ndzhaka ya tiko rakwe.+


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
1 Samuwele 16:1-23
16 Eku heteleleni Yehovha a vutisa Samuwele a ku: “Xana u ta rilela Sawulo+ ku fikela rini, loko mina hi tlhelo lerin’wana ndzi n’wi bakanyile leswaku a nga vi hosi ya Israyele?+ Tata rimhondzo ra wena hi mafurha+ u famba. Ndzi ta ku rhuma eka Yese+ lowa le Betlehema, hikuva ndzi tihlawulele hosi exikarhi ka vana vakwe.”+2 Kambe Samuwele a ku: “Xana ndzi ta fambisa ku yini? Xikan’we-kan’we loko Sawulo a swi twa, kunene u ta ndzi dlaya.”+ Yehovha a ya emahlweni a ku: “U fanele u teka xihon’wana xa ntlhambi u famba na xona, u ku, ‘Ndzi tele ku ta endlela Yehovha xitlhavelo.’+3 U fanele u vitanela Yese exitlhavelweni; kutani loko ku ri mina, ndzi ta ku tivisa leswi u faneleke u swi endla,+ u fanele u ndzi totela+ loyi ndzi nga ta ku komba yena.”4 Samuwele a endla leswi Yehovha a swi vuleke. Loko a fika eBetlehema,+ vakulukumba va muti va sungula ku rhurhumela+ loko va hlangana na yena, kutani va ku: “Xana ku ta ka wena ku vula ku rhula?”+5 Hiloko a ku: “Ku vula ku rhula. Ndzi tele ku ta endlela Yehovha xitlhavelo. Tihlawulekiseni,+ mi ya na mina exitlhavelweni.” Kutani a hlawulekisa Yese ni vana vakwe, endzhaku ka sweswo a va vitanela exitlhavelweni.6 Kuteloko va nghena naswona a vone Eliyabu,+ xikan’we-kan’we a ku: “Hakunene mutotiwa wakwe u le mahlweni ka Yehovha.”7 Kambe Yehovha a ku eka Samuwele: “U nga languti ku languteka kakwe ni ku tlakuka ka xiyimo xakwe,+ hikuva ndzi n’wi bakanyile. Hikuva [Xikwembu a xi voni] hi ndlela leyi munhu a vonaka ha yona,+ hikuva munhu u vona ntsena leswi vonakaka ematihlweni;+ kambe loko ku ri Yehovha, u vona leswi mbilu+ yi nga swona.”8 Hiloko Yese a vitana Abinadaba,+ a n’wi hundzisa emahlweni ka Samuwele, kambe yena a ku: “Hambi ku ri loyi, Yehovha a nga n’wi hlawulanga.”9 Endzhaku ka sweswo, Yese a hundzisa Xamaha,+ kambe yena a ku: “Hambi ku ri loyi, Yehovha a nga n’wi hlawulanga.”10 Kutani Yese a hundzisa vana vakwe va nkombo emahlweni ka Samuwele; Samuwele a byela Yese nakambe a ku: “Yehovha a nga va hlawulanga lava.”11 Eku heteleleni Samuwele a byela Yese a ku: “Xana hi vona vafana hinkwavo lava?” Hiloko a ku: “Lontsongo eka hinkwavo u sele ku ta fikela sweswi,+ kutani waswivo, u byisa tinyimpfu.”+ Samuwele a byela Yese a ku: “Rhumela rito leswaku va ya n’wi landza, hikuva a hi nge tshami ehansi hi dya a nga si fika laha.”12 Hiloko a rhumela rito leswaku a landziwa. Yena a a ri wa ribungwana,+ jaha leri nga ni mahlo yo saseka, ri sasekile. Kutani Yehovha a ku: “Suka u yima, n’wi tote, hikuva loyi hi yena!”+13 Hikwalaho Samuwele a teka rimhondzo ra mafurha,+ a n’wi tota exikarhi ka vamakwavo. Kutani moya wa Yehovha wu sungula ku tirha ehenhla ka Davhida ku sukela esikwini rero ku ya emahlweni.+ Endzhaku Samuwele a pfuka a khoma ndlela a ya eRhama.+14 Moya wa Yehovha wu suka+ eka Sawulo, kutani moya wo biha+ lowu humaka eka Yehovha wu n’wi hlasela.15 Malandza ya Sawulo ma ku eka yena: “Waswivo, sweswi moya wo biha wa Xikwembu wa ku hlasela.16 Hi kombela leswaku hosi ya hina yi lerisa malandza ya wena emahlweni ka wena leswaku va lava munhu la nga ni vuswikoti+ bya ku chaya haripa.+ Kutaku loko moya wo biha wa Xikwembu wu va ehenhla ka wena, yena u ta yi chaya hi voko, kunene swi ta ku fambela kahle.”17 Kutani Sawulo a byela malandza yakwe a ku: “Ndzi kombela mi ndzi nyika munhu la tivaka ku chaya kahle, mi fanele mi n’wi tisa eka mina.”+18 Un’wana wa vatirhi a hlamula a ku: “Waswivo, ndzi vone ndlela leyi n’wana wa Yese lowa le Betlehema a nga ni vuswikoti bya ku chaya ha yona,+ i wanuna wa vurhena ni matimba+ naswona i wanuna wa nyimpi+ ni xivulavuri xo tlhariha,+ wanuna la vumbekeke kahle,+ naswona Yehovha u na yena.”+19 Hiloko Sawulo a rhuma varhumiwa eka Yese, a ku: “Ndzi rhumelele Davhida n’wana wa wena, loyi a risaka ntlhambi.”+20 Kutani Yese a teka mbhongolo, xinkwa, gula ra dzovo+ ra vhinyo ni ximbutana, a swi rhumela eka Sawulo hi voko ra Davhida n’wana wakwe.+21 Hiloko Davhida a fika eka Sawulo a n’wi tirhela;+ kutani a n’wi rhandza swinene, naswona a n’wi endla murhwali wa swihlomo swakwe swa nyimpi.+22 Kutani Sawulo a rhumela rito eka Yese, a ku: “Ndzi kombela leswaku Davhida a ya emahlweni a ndzi tirhela, hikuva u kume tintswalo ematihlweni ya mina.”23 Kutani, loko moya wa Xikwembu wu va ehenhla ka Sawulo, Davhida a teka haripa, a yi chaya; Sawulo a kuma ku wisa naswona a swi n’wi fambela kahle, moya wo biha wu suka ehenhla ka yena.+


text:
1Ngu kugwitisa, vanathu, athu hi mi kombela ni ku mi laya ngu ka Mkoma Jesu. Anu mi gondile kwathu ati mi fanelako kuhanyisa tona, kasiku mi txi tsakisa Txizimu. Se, ngu toneto mi fanelako ku hanyisa tona, simamisani mi anda ka toneto. 2Nguko ma yi ziva milayo yi hi nga mi ninga ngu ditina da Mkoma Jesu. 3Kuranda ka Txizimu ngu kuwa: Ti to mi hanya kusawulekani, mi txi tshuralela txiwonho txa wugango. 4Mthu ni mthu kwanu a na zive kuxayisa mmidi wakwe ngu wusawuleki ni txithavo. 5I singa kulondetela minavelo yo hisa, nga vamatiko va va si ziviko Txizimu. 6Ka yiya mhaka, mthu a nga thuke a txi dyelela mkwawe, nguko Mkoma wa ziva kupharela ka sotshe siya, kota nga ti hi nga mi gela, hi txi tshumela hi mi xambanyela. 7Ngukusa, Txizimu kha txa hi dhanela kuta hanya nzambwani, aniko txi hi dhanete kuta hanya kusawulekani. 8Ngu toneto, awu a nyenyako gondo yiya, kha nyenyi mthu, aniko a nyenya Txizimu, txona txi kha ditshuri, txi mi ningako Moya wa txona wo Sawuleka. 9Ngu mhaka ya kurandana ni vananu, kha mi faneli kubhalelwa ngukusa, anu mipune mi gondisilwe kurandana ngu Txizimu. 10Kha ditshuri, ngu toneto mi hanyisako tona ni votshe vanathu va va ku ka dotshe ditiko da Makhedhoniya. Aniko, vanathu, ha mi laya ti to mi txi ya masoni ngutu ka toneto. 11Khutalani ngu kuhanya ngu kuthutha, mi txi ti karata ngu kuthuma ti ti mi lumbako, mi txi thuma ngu manza anu, nga ti hi nga mi layisa tona. 12Mahanyelo anu ma na va i di a lisima masoni ka vathu va hahanze, kasi mi na va mi si vileli kuvhunwa ngu mthu. 13Kha hi ti lavi ku mi sisela timhaka ta vale va nga otela wukohe wa lifo, ti to mi si zumbi mi txi xaniseka, nga vale va ku singa ni txithembo. 14Ngukusa, akuwa mi kholwako ti to Jesu a fite e tshumela a txi wuka, ngu toneto hi fanela kukholwa ti to ni vale va nga otela ngu maotelelo a Jesu, Txizimu txi na va teka kumweko nayo Jesu. 15Ha mi gela ngu ka Mkoma, ti taku: Athu hi no ta maneka hi txi hanya, athu hi no salela kuwuya ka Mkoma, kha hi na mbi va thangela ava va nga ti fela; 16ngukusa ene Mkoma ngu wutumbu wakwe, ngu kudhana ka ngelozi ya hombe, ngu kuvetwa ka mpundu wa Txizimu, a na txhika ngu nzumani, se avale va nga fela ka Kristu, va na thanga vona ve wuka. 17Konako, athu hi no ta maneka hi txi hanya, athu hi nga sala hi na ta gulwa kumweko navo hi txi yiswa marefuni, hi txi ya hingeta Mkoma txitimwi. Se ngu toneto, hi na ya zumba nayo yotshe mbimo. 18Se, zumbani mi txi thavelelana ngu mapswi onayo.
Copyright
Learn More


text:
Vativi Va Khale Va Swa Vutshunguri
SWILO swo tala swa vutshunguri swa manguva lawa i khale swi ri kona. Entiyisweni, tindlela to tala leti tolovelekeke namuntlha to tshungula mavabyi a ti tirhisiwa eka malembe-xidzana lama hundzeke ematikweni man’wana. Hi xikombiso, kambisisa matimu ya swa vutshunguri ya le Vuxa Xikarhi eMalembeni ya le Xikarhi. *
Hi 805 C.E., CALIPH HARUN AR-RASHID u ake xibedlhele entsindza wakwe wa Baghdad. Ku sukela hi lembe-xidzana ra vu-9 ku ya eka ra vu-13, vafumi van’wana va ake ni ku langutela swibedlhele leswi a swi ri ehansi ka Mfumo wa Vuislam, lowu a wu sukela eSpain wu ya fika eIndia.
Swibedlhele sweswo a swi tshungula swigwili ni swisiwana swa le ka vukhongeri hinkwabyo. Kwalaho madokodela lama nga ni ntokoto a ma nga tshunguli vanhu lava vabyaka ntsena kambe a ma tlhela ma endla ndzavisiso ni ku letela madokodela lamantshwa. A ku ri ni tiwadi leti a ti endleriwe ku tshungula mavabyi yo hambana-hambana yo tanihi vuvabyi bya le ndzeni ka miri, vuvabyi bya mahlo, vuvabyi bya marhambu, vuvabyi lebyi tlulelaka ni vuvabyi bya miehleketo ni to endlela eka tona vuhandzuri. Madokodela lawa a ma famba ni swichudeni swa wona, a ma kambela vavabyi mixo wun’wana ni wun’wana ni ku va byela mixaka ya swakudya leswi va faneleke va swi dya ni ku va nyika mirhi. Nakambe a ku ri ni vativi va mirhi lava a va tirha exibedlhele va tlhela va nyika vavabyi mirhi. Vakongomisi va xibedlhele a va hlayisa tirhekhodo, va langutela ku tirhisiwa ka mali, va kongomisa ntirho wo lunghiselela swakudya swin’we ni mintirho yin’wana yo hlela swilo hilaha swi endliwaka hakona ninamuntlha.
Van’wamatimu va vula leswaku swibedlhele sweswo “i swin’wana swa swilo leswikulu leswi fikeleriweke emfun’weni wa Vuislam wa le Malembeni ya le Xikarhi.” Howard R. Tuner, mutsari wa tibuku tlhelo n’wamatimu, u vule leswaku emfun’weni hinkwawo wa Vuislam, “a ku akiwa swibedlhele leswi a swi ta yi hluvukisa swinene sayense ya swa vutshunguri ni ku tshunguriwa ka vanhu ku fikela eminkarhini ya manguva lawa.”
RHAZES, u velekiwe exikarhi ka lembe-xidzana ra vukaye edorobeni ra khale ra Rayy, leri sweswi ri vuriwaka Tehran. U thyiwe vito leri nge “dokodela tlhelo mukamberi lonkulu wa mavabyi wa le mfun’weni wa Vuislam ni wa le Malembeni ya le Xikarhi.” Leswaku a pfuna madokodela man’wana, u tsale hi maendlelo lawa a a ma tirhisa loko a kambela mavabyi, swiyimo leswi a a ma kambela ehansi ka swona, switirhisiwa leswi a a swi tirhisa ni vuyelo bya kona. Nakambe u khutaze madokodela hinkwawo leswaku ma tshama ma ri karhi ma tiva swilo leswintshwa leswi endlekaka emintirhweni ya vona.
Rhazes u kote ku fikelela swilo swo tala. Hi xikombiso, matsalwa yakwe ya swa vutshunguri ma katsiwe ebukwini leyi nga ni tivholumo ta 23 leyi vuriwaka Al-Hawi (Comprehensive Book), leyi fambaka emahlweni eka tibuku ta nkoka swinene ta swa vutshunguri. Ku vuriwa leswaku buku leyi hi yona yo sungula ku vulavula hi ku tika ka vavasati, mavabyi ya xivelekelo ni vuhandzuri bya tihlo. Yin’wana ya tibuku takwe eka leta 56 ta swa vutshunguri yi ni tinhlamuselo leti pakanisaka swinene ta vuvabyi bya mpondzo ni bya swimungwa-mungwana ku tlula tibuku hinkwato ta khale ta swa vutshunguri. Rhazes u tlhele a tshubula leswaku ku hisa ka miri i ndlela yin’wana leyi miri wu lwaka ha yona ni mavabyi.
Ku tlula kwalaho, u kongomise swibedlhele edorobeni ra Rayy ni ra Baghdad, laha ndlela leyi a tshunguleke ha yona vanhu lava nga ni vuvabyi bya miehleketo yi susumeteleke vanhu ku n’wi vitana nghwazi ya vutivi bya miehleketo ni ya vutshunguri bya yona. Ku engetela eka tibuku ta swa vutshunguri, u tlhele a tsala tibuku leti vulavulaka hi tikhemikhali, tinyeleti, tinhlayo, filosofi ni vukhongeri.
AVICENNA, i un’wana wa vativi va ta swa vutshunguri loyi a a huma edorobeni ra Bukhara, leri nga endhawini leyi sweswi yi nga tiko ra Uzbekistan. U ve un’wana wa madokodela, vativi va filosofi, vativi va tinyeleti ni vativi va tinhlayo lava dumeke va lembe-xidzana ra vu-11. U tsale nsonga-vutivi leyi vuriwaka The Canon of Medicine, leyi vulavulaka hi timhaka hinkwato leti khumbaka swa vutshunguri.
Eka nsonga-vutivi yoleyo Avicenna u vule leswaku vuvabyi bya rifuva bya tlulela naswona byi nga hangalasiwa hi mati ni hi misava, mintlhaveko ya munhu yi nga khumba rihanyo rakwe nileswaku emisiheni ya switwi ku hundza switlhavi ni rungula leri byelaka tinyama leswaku ti khwanyana. Nsonga-vutivi yoleyo yi hlamusela tindlela ta kwalomu ka 760 to endla mirhi—swiaki swa yona, leswi yi swi endlaka emirini ni vuvabyi lebyi yi byi tshungulaka—swin’we ni tindlela to kambela mirhi leyintshwa. Leswi nsonga-vutivi leyi yi hundzuluxeriweke hi Xilatini yi hambete yi tirhisiwa eswikolweni swa ta vutshunguri swa le Yuropa ku ringana malembe ya madzana.
ALBUCASIS na yena i un’wana wa vativi lava dumeke ematin’wini ya swa vutshunguri. Mutivi loyi, loyi a huma endhawini ya le Andalusia, leyi sweswi ku nga tiko ra Spain, u tsale buku leyi nga ni tivholumo ta 30, ku katsa ni buku ya matluka ya 300 leyi vulavulaka hi vuhandzuri. Ebukwini yoleyo, u hlamusele maendlelo ya xiyimo xa le henhla yo tanihi ku tirhisa ntambhu yo tsindziyela, leyi endliwaka hi marhumbu ya nyimpfu ku rhunga ha yona nyama ya le ndzeni ka munhu, ku humesiwa ka swiribyana eka thundhela hi ku tirhisa xitirhisiwa lexi nghenisiwaka laha ku fambaka kona mitsakamiso, ku susiwa ka nxorhonxorho ya kholokholo ni mapapa ya le tihlweni.
Albucasis u tirhise tindlela leti hlamuseriwaka tanihi “maendlelo lama fanaka ni ya manguva lawa” to pfuna wansati loyi swi n’wi tikelaka ku veleka ni ku tlherisela katla leri sulekeke. Hi yena loyi a sunguleke ku tirhisa vutiyi ku pfala mbanga leyi rhungiweke naswona u tirhise semendhe ku hlanganisa marhambu lama tshovekeke. U tlhele a hlamusela tindlela to tlherisela meno lama susiweke eka rihlaya, ku endla meno yo vekeriwa, ku hlanganisa meno lama nga yimangiki kahle ni ku susa thyaka leri pakelanaka eka wona.
Buku ya Albucasis leyi vulavulaka hi vuhandzuri hi yona yo sungula ku kombisa switirhisiwa swo endla vuhandzuri. A yi ri ni swifaniso leswi mpfampfarhutiweke swa switirhisiwa swa kwalomu ka 200 swo endla ha swona vuhandzuri naswona yi hlamusele leswaku swi nga tirhisiwa njhani niloko swi te yini. Swin’wana swa switirhisiwa swakwe swi lo cinciwanyana eka malembe ya gidi lama hundzeke.
Vutivi Bya Swa Vutshunguri Byi Hundzele Ni Le Yuropa
Hi lembe-xidzana ra vu-11 ni ra vu-12, swidyondzeki swi sungule ku dyondza tibuku ta Xilatini leti hundzuluxeriweke ti suka etibukwini ta swa vutshunguri ta Xiarabu, ngopfu-ngopfu exifundzheni xa Toledo eSpain ni le Monte Cassino swin’we na Salerno le Italy. Kutani madokodela ma dyondze tibuku teto leti hundzuluxeriweke etiyunivhesiti leti nga ematikweni ya le Yuropa lama tirhisaka Xilatini. Ehsan Masood, mutsari wa tibuku ta sayense, u vule leswaku hi ndlela yoleyo vutivi bya swa vutshunguri bya le Vuxa Xikarhi byi “nghene byi twelela eYuropa eka malembe-xidzana lama landzeleke, kumbexana ku tlula tibuku tin’wana ta sayense ya Vuislam.”
Kutani swa fanela ku vula leswaku swilo leswi tshuburiweke ni leswi endliweke hi vativi va khale vo fana na Rhazes, Avicenna, Albucasis ni vativi van’wana lava hanyeke enkarhini wa vona i masungulo ya vutshunguri lebyi namuntlha hi byi vitanaka vutshunguri bya manguva lawa.
[Nhlamuselo ya le hansi]
^ ndzim. 2 Malembe ya le Xikarhi i nkarhi lowu sukelaka eka lembe-xidzana ra vuntlhanu ku ya eka lembe-xidzana ra vu-15 C.E.


text:
VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Eklesiasta 4:1-16
4 Kutani mina yoloyi ndzi vuyile leswaku ndzi ta vona swiendlo hinkwaswo swa ku tshikilela+ leswi endliwaka ehansi ka dyambu, kutani waswivo, mihloti ya lava va tshikileriwaka,+ kambe a va nga ri na muchaveleri;+ naswona lava va va tshikilelaka a va ri ni matimba, lerova a va nga ri na muchaveleri.2 Kutani ndzi nkhensise lava feke lava ana se va feke ku ri ni lava va hanyaka lava a va ha hanya.+3 Loyi a antswaka ku tlula lava vambirhi hi loyi a nga si vaka kona,+ loyi a nga wu vonangiki ntirho lowu nga ni khombo lowu endliwaka ehansi ka dyambu.+4 Mina ndzi wu vonile ntirho hinkwawo wa matimba ni vutshila hinkwabyo entirhweni,+ leswaku swi vula ku kwetlembetana exikarhi ka vanhu;+ leswi na swona i vuhava ni ku hlongorisa mheho.5 Xihunguki xi khondla mavoko+ kutani xi dya nyama ya xona.+6 Voko leri teleke ku wisa ra antswa ku ri ni mavoko mambirhi lama teleke ntirho wa matimba ni ku hlongorisa mheho.+7 Mina ndzi vuya leswaku ndzi ta vona vuhava ehansi ka dyambu:8 Ku ni wun’we, hayi wa vumbirhi;+ naswona a nga na n’wana kumbe makwavo,+ kambe ntirho wakwe hinkwawo wa matimba a wu na makumu. Ni mahlo yakwe a ma kolwi hi rifuwo:+ “Xana ndzi tirhela vamani hi matimba ni ku pfumata moya-xiviri wa mina swilo leswinene?”+ Leswi na swona i vuhava, i ntirho lowu nga ni khombo.+9 Vambirhi va antswa ku tlula un’we,+ hikuva va ni hakelo leyinene ya ku tikarhata ka vona.+10 Hikuva loko un’we wa vona o wa, loyi un’wana a nga pfuxa munghana wakwe.+ Kambe ku ta endleka yini hi loyi a nga un’we loko o wa ku nga ri na loyi a nga ta n’wi pfuxa?+11 Ku tlula kwalaho, loko vambirhi va etlela swin’we, kunene va ta kufumela; kambe un’we ntsena a nga kufumerisa ku yini?+12 Loko munhu wo karhi o hlula un’we a ri yexe, vambirhi va nga n’wi hlula.+ Naswona ntambhu ya miluko yinharhu a yi nge tsemeki hi le xikarhi hi ku hatlisa.13 N’wana la pfumalaka kambe a tlharihile+ wa antswa ku ri ni hosi leyi kuleke kambe yi ri xihunguki,+ leyi nga tiviki hilaha ku ringaneke leswaku yi ta lemukisiwa.+14 Hikuva yi hume endlwini leyi nga khotso leswaku yi ta va hosi,+ hambileswi yi velekiweke yi pfumala evuhosini bya yona.+15 Ndzi va vonile hinkwavo lava hanyaka lava famba-fambaka ehansi ka dyambu, ndlela leyi swi n’wi fambelaka ha yona n’wana wa vumbirhi, loyi a yimaka endhawini ya un’wana.+16 A ku na makumu eka vanhu hinkwavo, lava a yi ri emahlweni ka vona;+ hambi ku ri vanhu a va nge tsaki endzhaku ka sweswo,+ hikuva leswi na swona i vuhava ni ku hlongorisa mheho.+