text:
Matikhomele
Matikhomele kumbe Filosofi ya Matikhomele i rhavi ra Filosofi leri hlanganisaka kulongoloxa, kusirhelela, na ku hlohlotela matikhomele lamanene kumbe yobiha.[1] Rito Matikhomele kumbe (ethikos), risuka eka (ethos) leswi vulaka "ntolovelo".[2]
Tani hirhavi ra Filosofi, matikhomele mahlahluva swivutiso leswinge "Heyihi ndlela leyi antswaka kuhanya ha yona?" naswona "Hiswihi swi endlo leswi nene na leswo biha?" Hi kukongoma matikhomelo indlela yo tlantla swivutiso swo fana na vunene na vubhihi, vululami na vuhomboloki.
Marhavi lamanharhu eka matikhomele i:
- Masungulo ya Matikhomelo, mahlahluva nhlamuselo matikhomele na ntiyiso.
- Matikhomelo ya ntolovelo, mahlahluva ndlela yo langa matikhomele.
- Kutirhisa Matikhomele, mahlahluva ndlela leyi munhu a pfumelelaka ku tikhoma hayona.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Internet Encyclopedia of Philosophy "Ethics"
- ↑ Random House Unabridged Dictionary: Entry on Axiology.


c: text/html

text:
451HOSI Xikwembu xi vurisa sweswo hi tlhelo ra Korexe,
xi ri xi n'wi hlawurile, xi n'wi khoma hi voko,
leswaku xi ta n'wi hlurisa matiko,
a tekela tihosi matlhari ya tona;
xi ta n'wi pfulela timbanti ta miti,
leswaku tinyangwa ti tshama ti pfulekile.
2Eka Korexe, HOSI Xikwembu xi ri:
“Ndzi ta ku rhangela emahlweni,
ndzi mbundzumuxa tintshava;
timbanti ta koporo, ndzi ta ti faya,
ndzi tshovelela ni tinsimbhi to goga ha tona.
3Ndzi ta ku nyika xuma lexi tumbetiweke,
lexi fihliweke swinene,
kutani u ta tiva leswaku hi mina HOSI Xikwembu xa Israele,
lexi xi ku vitaneke hi vito.
4Ndzi ku vitanile hi vito ra wena,
leswaku u ta pfuna va ka Yakobo malandza ya mina,
ndzi vula Vaisraele vahlawuriwa vanga;
hambileswi u nga ndzi tiviki,
ndzi ku nyikile xivongo lexikulu.
5HOSI Xikwembu hi mina ntsena, a ku na un'wana,
ehandle ka mina, a ku na xikwembu xin'wana.
Ndzi ta ku nyika matimba, hambileswi u nga ndzi tiviki.
6Kutani ku sukela evuxeni ku ya fika evupeladyambu,
vanhu hinkwavo va ta swi tiva leswaku hi mina ntsena ndzi nga HOSI Xikwembu,
ku hava un'wana.
7Hi mina ndzi tisaka ku vonakala, ndzi vanga ni xinyami,
ndzi tisa minkateko, ndzi vanga ni mahlomulo,
leswi hinkwaswo swi endliwa hi mina HOSI.
8“N'wina matilo, nisani mberha ya leswo lulama,
mapapa a ma swi chululele ehansi.
Wena misava, pfuleka leswaku ku ta huma leswi ponisaka,
ni leswo lulama swi ta mila eka wena;
swilo leswi swi endliwile hi mina HOSI.”
9
Ú ni khombo, munhu loyi a kanetanaka ni muendli wa yena!
Mi tshama mi vona mbita yi kanetana ni muvumbi wa yona?Van'wana va ri: I mbita ntsena exikarhi ka swirhengele
Xana vumba byi nga vutisa loyi a byi pfuvaka, byi ku:
“U lava ku vumba yini?”
Xana mbita yi nga byela muvumbi wa yona leswaku a nga na vutivi ke?
10Xana n'wana a nga vutisa vatswari va yena,Van'wana va ri: Ú ni khombo, n'wana la vutisaka vatswari va yena a ku:
“Hikwalaho ka yini mi ndzi velekile ndzi ri leswi ndzi nga xiswona, xana?”
11HOSI Xikwembu, xona Muhlawuleki,
ni Muvumbi wa Israele, xi vurisa sweswo xi ri:
“Xana mi ndzi tengisela yini eka leswi khumbaka mina ni vana va mina,
naswona xana mi ni fanelo yo ndzi lerisa entirhweni wa mina, xana?
12Hi mina ndzi endleke misava,
ndzi tumbuluxa ni vanhu lava tshamaka eka yona,
matilo ndzi ma vambile hi mavoko ya mina,
hambi swi ri leswi nga tilweni, swi lawuriwa hi mina hinkwaswo.
13Korexe ú hlohleteriwile hi mina leswaku a ta tirha leswo lulama,
ndzi ta n'wi basisela tindlela hinkwato leti a nga ta famba ha tona;
hi yena la nga ta pfuxa muti wa mina wa Yerusalema,
a ntshunxa ni vanhu va mina evukhumbini;
a nga tirheli ku hakeriwa kumbe ku nkhensiwa.”
HOSI Xikwembu xa matimba hinkwawo xi vurisa sweswo.
14HOSI Xikwembu xi vurisa sweswo xi ri:
“Rifuwo ra tiko ra Egipta, ni mabindzu ya vanhu va le Etiyopiya,
ni ya vanhu lavo leha va le Seba,
swi ta tisiwa eka n'wina, swi va swa n'wina;
vanhu lava va ta mi landza,
va ta ta va bohiwile, va fika va mi nkhinsamela, va mi khongela va ku:
‘Xikwembu, hi lexi xi nga na n'wina, a ku na xin'wana,
ehandle ka xona, xikwembu xin'wana ku hava.’ ”
15Hakunene wena Xikwembu xa Vaisraele, wena muponisi wa vona,
u Xikwembu lexi titumbetaka!
16Hinkwavo lava endlaka swifaniso swa swikwembu,
va ta khomiwa hi tingana, va hlangana tinhloko;
va ta famba swin'we hinkwavo, va pfilunganile miehleketo.Van'wana va ri: valala hinkwavo va Xikwembu va ta famba va pfilunganile miehleketo
17Kambe HOSI Xikwembu xi ta ponisa Vaisraele hilaha ku nga heriki,
va nga ka va nga khomiwi hi tingana, kumbe ku hlanganisiwa tinhloko ni siku ni rin'we.
18HOSI Xikwembu xi tumbuluxile matilo,
hi xona xi nga Xikwembu hakunene!
Xi vumbile ni misava,
xi yi endla yi ri leyi tiyeke,
leyi vanhu va kotaka ku tshama eka yona:
A xi yi vumbelanga ku va leyi nga pfuniki nchumu.
Kutani xi vurisa sweswo xi ri:
“Hi mina HOSI Xikwembu, ku hava un'wana!
19A ndzi vulavulanga exihundleni,
kumbe exivandleni lexi nga ni xinyami;
a ndzi byelanga va ka Yakobo, ndzi ku:
‘Ndzi laveni laha ku nga riki na nchumu.’
Mina HOSI ndzi vulavula ntiyiso,
ndzi tivisa vanhu leswi nga swona.”
20HOSI Xikwembu xi ri:
“Hlengeletanani, n'wina mi poneke ematikweni,
tanani, mi tshinela kusuhi.
Vanhu lava famba-fambaka ni swifaniso swo vatliwa swa swikwembu swa vona,
lava khongelaka swikwembu leswi nga kotiki ku ponisa,
a va tivi nchumu!
21Boxani mhaka mi yi andlala,
kambe rhangani mi twanana swinene!
I mani la tiviseke khale leswi nga ta humelela,
i mani la swi vuleke swa ha ri kule, xana?
Xana a hi mina HOSI ke?
Ehandle ka mina, a ku na xikwembu xin'wana,
hi mina ntsena ndzi nga Xikwembu
xo lulama, lexi ponisaka.
22“Hundzulukelani eka mina leswaku mi ta ponisiwa,
n'wina mi akeke emisaveni hinkwayo,
hikuva Xikwembu hi mina ntsena, a ku na xin'wana.
23
Flp. 2:10-11
Leswi ndzi swi vulaka, swi tiyile,
swi nga ka swi nga hundzuluxiwi.
Ndzi tibohile hi ku hlambanya, ndzi ku:
‘Vanhu hinkwavo va ta ndzi nkhinsamela,
hinkwavo va ta tiboha ku ndzi tirhela.’
24Va ta vulavula hi mina, va ku:
‘La nyikaka matimba ni ku hlula, i HOSI Xikwembu ntsena!’ ”
Hinkwavo lava a va lwa na HOSI Xikwembu,
va ta ta eka xona va ri ni tingana.
25Loko va ri Vaisraele, xi ta va lwela hinkwavo,
kutani vona va ta xi dzunisa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
171Muṋe washu o laya vhathu vhoṱhe vha Israele uri vha takuwe phangani ya Sinai. Vha enda vha tshi ṱoka mishasha vha vhuya vha i ṱoka Rafidimu. Hone henefho ho vha hu si na maḓi ane vhathu vha nga nwa. 2Vha gungulela Mushe vha ri, “Nga vha ri fhe maḓi a u nwa.” Mushe a ri, “Khezwi ni tshi nngungulela? Ndi mini ni tshi linga Muṋe washu?”
3
Vhathu vha tshi pfa vho oma mikulo nga ḓora vha gungulela Mushe vha ri, “Ndi mini vho ri pfulusa Egipita? Vho vha vha tshi itela uri riṋe na vhana vhashu na zwifuwo zwashu ri fe nga ḓora?”
4Mushe a rabela Muṋe washu a ri, “Vhathu avha ndi ḓo vha ita hani? Vha ḓo ṱuwa vha tshi nkanḓa nga matombo!”
5Muṋe washu a fhindula Mushe a ri, “Dzhia vhaṅwe vha vharangaphanḓa vha Israele u fhire navho phanḓa ha vhathu, u ṱuwe na luḽa lubaḓa lwe wa rwa ngalwo maḓi a Nile, u mbo ḓi ṱuwa. 6
Ps. 78:15-16
105:41
1 Korint. 10:4
Ndi ḓo vha ndo ima phanḓa hau hafhaḽa nṱha ha tombo, thavhani ya Horebe. U rwe tombo, maḓi a ḓo gubunyea a tshi bva khaḽo uri vhathu vha nwe.”
Mushe a mbo ita zwenezwo vhahulwane vha Israele vha tshi zwi vhona. 7
95:8
106:32
Afho fhethu ho pfi Masa (Malingoni) na Miriba (Khanini) nga mulandu wa lugungulo lwa Vhaisraele na nge vha linga Muṋe washu vha tshi ri, “Muṋe washu u na riṋe kana ha na riṋe naa?”
8Vhaamaleke vho ḓa vha lwa na Vhaisraele henefho Rafidimu. 9Mushe a vhudza Joshua a ri, “Ḓinangele vhanna, matshelo ni bve ni yo lwa na Vhaameleke. Zwenezwo nṋe ndi ḓo vha ndo ima muṱumbani wa tshikwara ndo fara lubaḓa lwa Mudzimu.”
10Joshua a ita zwe Mushe a mu vhudza, a bva a yo lwa na Vhaameleke, Mushe na Aroni na Huru vhó gonya muṱumba wa tshikwara. 11
Hezwi Mushe o imisa zwanḓa zwawe, ho vha hu tshi kunda Vhaisraele, musi zwanḓa zwawe zwi tshi vhuela fhasi ha mbo kunda Vhaameleke. 12Hone zwanḓa zwa Mushe zwa neta, vha dzhia tombo vha ḽi vhea fhasi hawe, a dzula nṱha haḽo, Aroni na Huru vha tika zwanḓa zwawe, muṅwe o ima sia ḽino muṅwe o ima sia ḽiḽa; zwanḓa zwawe zwa khwaṱha ḽa vhuya ḽa kovhela.
13Joshua a kunda Vhaameleke tshoṱhe.
14
Dot. 25:17-19
Rangap. 6:3
1 Sam. 15:2-9
30:1-20
Ndi hone Muṋe washu a tshi vhudza Mushe a ri, “Hezwi zwine zwa khou itea zwi ṅwale buguni uri zwi si hangwiwe, u vhudze Joshua wo tou khwaṱhisa uri ndi ḓo lozwa Vhaameleke vha si tsha humbulwa fhano fhasi.” 15Ndi hone Mushe a tshi fhaṱa aḽiṱari a ri i pfi “Muṋe washu ndi tshiphuga tshanga”, 16nge a ri, “Anani no fara khuluṋoni ya Muṋe washu! Muṋe washu u ḓo lwa na Vhaameleke nga mirafho na mirafho!”


text:
Gawula Classic yi yima eka xiyimo xa vumbirhi
Hi: Solomon Mathebula
Xipano xa Gawula Classic FC lexi tlangaka eka ligi ya SAB xa ha tshamile eka xiyimo xa vumbirhi eka logo. Xipano xitshamile eka xiyimo lexi kusukela loko xinghunghumana xa COVID-19 xi kavanyetile hi mintlangu ya bolo ya milenge hi n’hweti ya Nyenyenkulu lembe leri.
Mufambisi tlhelo n’wini wa xipano Giyani Shivambu, u hlamusele Nthavela leswaku ku nghenelela ka papa ra ntima ra vuvabyi bya Corona swi onhile swotala eka xipano.Tlhandlakambirhi, Shivambu engete a vula leswaku swi ta tika loko ligi yo hlwela ku pfula hikuva vatlangi vo tala va hangalakile, kasi van’wana va vona vale ka ntanga khume eswikolweni. “Gawula Classic FC xikombisile matlangelo ya kahle eka ligi ya SAB naswona a xitshembisa leswaku xi nga teka ligi kumbe kuya emaninginingini ya logo loko onge a ku nga nghenelela ntungu wa COVID-19,” ku hlamusela Shivambu.
Xipano xina mikutlunya ya 50 eka logo, naswona xisalele endzhaku hi mintlangu yi mbirhi loko xipimanisiwa na xipano xa Emmanuel FC lexi rhangeke emahlweni eka ligi ya SAB hi 55 wa mikutlunya. A swi se va rivaleni leswaku ligi ya SAB yi ta pfula rini leswaku swipano swi ta kota ku hetisa ligi ya nguva leyi. Xipano xa Gawula Classic FC xi nangutele kuya tlanga mintlango yo nghena eka ligi ya ABC Mostepe loko xo hlula swipano hikwaswo leswi swi nga eka ligi ya SAB.
Hambiswiritano, xipano xi vula leswaku swi tava ntlimbo nyana loko ligi ya SAB yi pfula hikuva ku ta laveka mali yo kamberisa vatlangi vuvabyi bya COVID-19, naswona xipano xi hava mali kumbe xikhwama xa seketelo wa swa timali.
“Ha swilava ku pfula ligi leswaku hi ta hundzela emahlweni, kambe hi hava mali yo yisa vatlangi va hina eka vaongeri ku ya kambela ntungu wa vuvabyi bya Corona. Loko mfumo awo swikota ku pfuna hi tlhelo rero a switava kahle, naswona swipano swita tlanga switshuxekile,” ku gimeta Shivambu.


text:
Mavabyi
Vuvabyi i xiyimo xo kavanyeta rihanyo lerinene eka swivumbiwa leswi hanyaka. Tidyondzo ta swivangelo swa mavabyi ti vuriwa patholoji. Mavabyi ma fambisana na swikombiso leswi hlawulekeke.[1] Mangaha vangeriwa hi switsongwatsongwana kumbe ku karhala ka masocha ya miri. Mavabyi makhumba vanhu enyameni, mathlela makhumba matitwele ya vona, hikuva kukhomiwa hi mavabyi kungacinca mavonele ya munhu hi vutomi na mahanyele.
Rifu leri vangiwaka hi mavabyi, ri tala ku vuriwa rifu ra ntumbuluko. Kuna swiyenge swa mune swa mavabyi: Mavabyi laya tlelelaka, Mavabyi yotsona, Mavabyi ya xitswariwa, na mavabyi ya mihleketo. Mavabyi manga thlela ma hambanisiwa hi xitlulela na kupfumala xitlulela. Mavabyi laya ngana nhlayo yalehenhla yo dlaya i mavabyi ya kusiveka ka misiha yangati, malandzeriwa hi mavabyi ya misiha yangati ya nhloko na Mavabyi ya xifuva.[2]
Swiyelanisi[Lulamisa | edit source]
- ↑ "Disease" at Dorland's Medical Dictionary
- ↑ "What is the deadliest disease in the world?"


text:
Risimu ra lava teke enkhubyeni eYerusalema.
1291Vaisraele a va vule va ku:
“Valala va hi xanisile ngopfu ku sukela khale;
2va hi xanisile ku tlula mpimo hakunene,
kambe a va hi hlulanga.
3Va hi bile va hi handzulela minhlana,
onge va le ku rimeni ka nsimu!
4Kambe HOSI Xikwembu xa tshembeka:
Xi tsemile tintambhu leti lavo homboloka a va hi bohile ha tona.”
5Hinkwavo lava vengaka muti va Siyoni
a va khomiwe hi tingana va hlongoriwa.
6A va fane ni byanyi lebyi milaka elwangwini,
lebyi vunaka byi nga si vupfa:Kumbe: lebyi vunaka byi nga si tsuvuriwa
7Lava va byi kutlaka va nge kumi nchumu,
ni kenya rinene ri nge humi kona.
8Hambi va ri vahundzi va ndlela,
va nga tshuki va va navelela minkateko ya HOSI
kumbe ku va katekisa hi vito ra yona.


text:
91Loko ingi nhloko ya mina yi nga
tala mati,
ni mahlo ya mina ma nga va xihlovo xa mihloti:
Vusiku ni nhlekanhi a ndzi ta tlhava mukhosi,
ndzi rila vanhu va ka hina lava dlayiweke.
2Loko a ndzo va ni ntsonga le mananga,
a ndzi ta ya tshama ka wona kule ni varikwerhu, ndzi hambana na vona,
hikuva a ku na loyi a tshembekaka exikarhi ka vona,
hinkwavo i vakanganyisi.
3Ririmi ra vona ri fana ni vurha lebyi kongiweke,
etikweni ku tele vukanganyisi,
vanhu va tsakela byona ku tlula ntiyiso.Van'wana va ri: byi ni matimba ku tlula ntiyiso
HOSI Xikwembu xi ri:
“Vanhu va mina va tlhandleka leswo biha ehenhla ka leswo biha,
ni ku ndzi tiva a va ha ndzi tivi!”
4“Tivoneleni hinkwenu eka vaakelani va n'wina,
mi nga tshembani hambi mi ri vamakwavo,
hikuva un'wana ni un'wana i mukanganyisi eka makwavo wa yena,
hinkwavo va le ku lumbetaneni.
5Un'wana ni un'wana ú xisa munhu-kulobye,
ku hava la vulavulaka ntiyiso,
va titolovete ngopfu ku hembelana ni ku endla leswo homboloka;
a va ha koti ku hundzuka.
6Va tlhandleka tihanyi ehenhla ka tihanyi,
kutani va ala ku ndzi tiva; ndzi vula sweswo mina HOSI.”
7Hikokwalaho HOSI ya matimba hinkwawo yi vurisa sweswo yi ri:
“Ndzi ta kambela vanhu va mina ndzi va basisa hi ndzilo,
hikuva ku hava swin'wana leswi ndzi nga va endlaka swona.
8Tindzimi ta vona i miseve leyi dlayaka,
va vulavula mavunwa.
Un'wana ni un'wana ú tiendla munhu wo rhula loko a vulavula,
kambe embilwini ú luka mano yo dlaya muakelani.
9Mina HOSI ndzi ri, vanhu lava ndzi ta va ba,
ndzi ta tirihisela ehenhla ka rixaka leri.”
10Ndzi ta tlhava mukhosi ndzi rilela tintshava,Van'wana va ri: Tlhavani mukhosi mi rilela tintshava
ndzi rilela ni madyelo ya swifuwo
hikuva ma tshwile, a ka ha hundzi munhu hi le ka wona,
ni ku rila ka tihomu a ka ha twali eka wona;
tinyanyana ni swiharhi swi tsutsumile hinkwaswo.
11HOSI Xikwembu xi ri:
“Muti wa Yerusalema ndzi ta wu endla rhumbi,
wu ta hundzuka bako ra timhungubye;
miti ya tiko ra Yuda ndzi ta yi hundzula mananga,
a ku nga ha tshami munhu eka yona.”
12Xana i mani munhu wo tlhariha loyi a nga twisisaka swilo leswi xana? Xana i mani loyi HOSI Xikwembu xi vulavuleke na yena, la nga tivisaka leswi xi n'wi byeleke swona xana? Hikwalaho ka yini tiko ri onhakile ri tshwa ri hundzuka mananga, ku nga ha hundzi munhu eka rona, xana? 13HOSI Xikwembu xi hlamula xi ku: “Swi tano, hikuva va tshikile Nawu wa mina lowu ndzi va nyikeke wona. Va arile ku ndzi yingisa kumbe ku famba endleleni ya mina. 14Va tiomisile tinhloko, va endla leswi va swi rhandzaka, va tirhela swikwembu swa Baali hilaha vatata wa vona va va dyondziseke hakona. 15Hikokwalaho mina HOSI ya matimba hinkwawo, mina Xikwembu xa Israele, ndzi vurisa sweswo ndzi ri: Vanhu va mina ndzi ta va dyisa leswo bava, ndzi va nwisa ni vuxungu. 16Ndzi ta va hangalasa exikarhi ka vanhu lava va nga va tiviki, lava ni vatata wa vona va nga va tivangiki. Ndzi ta va heta hi tlhari va ku bì!”
17HOSI ya matimba hinkwawo yi vurisa sweswo yi ri:
“Yingisani! Vitanani vavasati lava tivaka marilele ya nkosi,
ndzi rhumeleni lava nga ni vutivi bya swona!”
18Vanhu va hlamula va ku:
“A va hatlise va ta va ta hi yimbelelela risimu ra xirilo,
leswaku mahlo ya hina ma ta tenga-tenga mihloti,
kutani yi xiririka emarhameni ya hina.”
19Ku twala huwa ya nkosi eSiyoni leyi nge:
“Hi dlawile! Hakunene hi khomiwe hi tingana;
hi fanele ku sukela tiko ra hina, hikuva valala va wisile tindlu ta hina.”
20N'wina vavasati, yingisani rito ra HOSI,
rhiyani tindleve mi twa leswi yi mi byelaka swona;
dyondzisani vana va n'wina va xisati risimu ra rifu,
na vona a va dyondzisane xirilo lexi nge:
21“Rifu ri nghenile endlwini ya hina hi fasitere,
ri fikile ni le tindlwini ta vuhosi;
ri lovisile swihlangi emagondzweni ya muti,
ri dlaya ni majaha etimbaleni ta wona!”
22HOSI Xikwembu xi ndzi lerisile ku vula rito ra xona leri nge:
“Mintsumbu yi to n'wálálálá ehansi,
yi fana ni vulongo lebyi cheriweke emasin'wini,
kumbe mavele lama nga tshikiwa hi vatshoveri,
ma nga hlengeletiwi hi munhu.”
23HOSI Xikwembu xi vula sweswo xi ri:
“Ntlhari yi nga tikurisi hi vutlhari bya yona,
ni nhenha hi vunhenha bya yona,
na yena la fumeke a nga tidzunisi hi rifuwo ra yena.
24
II Kor. 10:17
Loyi a lavaka ku tidzunisa,
a a tidzunise hileswi a ndzi tivaka ni ku ndzi twisisa,
hikuva laha misaveni mina HOSI ndzi tirha hi rirhandzu,
ni ku lulama, ni ku tshembeka;
mina HOSI ndzi ri,
swilo leswi hi swona ndzi swi tsakelaka!”
25HOSI Xikwembu xi ri: “Yingisani, ku nga ri khale ndzi ta ba vanhu hinkwavo lava yimbisiweke enyameni, kambe etimbilwini va nga ri na mhaka na mina. 26Ndzi vula lava akeke etikweni ra Egipta, ni ra Yuda, ni ra Edomu, ni ra va ka Amoni, ni ra Mowabu, ndzi ba ni hinkwavo lava tshamaka emananga lava byewulaka malebvu lomu matlhelo.Leswi, a swi yila exikarhi ka Vaisraele. Vonani Levhitika 19:27 Vanhu lava hinkwavo, swin'we ni Vaisraele hinkwavo, va fana ni lava nga yimbangiki, hikuva etimbilwini ta vona a va na mhaka na mina.”


text:
Xikhalavatlana
Xikhalavatlana i byalwa lebyi swekiwaka hi nkarhi wa ntshovelo emasin’wini hi ku hlanganisa khalavatla, chukele ro tshwuka na swivirisi. Muhlovo wa byalwa lebyi i wo tswhuka. Byalwa lebyi a byi vevukile ku fana na mati. Byalwa lebyi a byi rhandza hi vavhana na majaha ntiyela.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Xikhalavatlani xi swekiwa hi ku pandzelela makhalavatla lawa ya nga vupfa kutani u teka mahlobyi ya kona u cheletela ekhuwanini.U ta nusa chukele ro tshwuka hi xinkambana u chela endzeni ka khuwana kutani u hakasela hi nkombe.Tlhela u chela swivirisi endzeni ka khuwana u hakasela. Loko swi hlanganile u ta funengeta u swi veka ku fikela mundzuku. Loko ri xa u ta kuma swi ri karhi swi tlhutlha khuvi, kutani u teka sefo u hluta. Byalwa bya kona hi lebyo tshwuka byi ku juu! Kwalaho byi ta cheleteriwa endzeni ka majomela byi nwiwa.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
61Endzhaku ka malembe ya 480 loko Vaisraele va humile etikweni ra Egipta, Solomoni a sungula ku aka yindlu ya HOSI Xikwembu. A ri ri lembe ra vumune ra ku fuma ka yena etikweni ra Vaisraele, hi n'hweti ya Zifi yi nga ya vumbirhi elembeni ra Xiyuda. 2Yindlu ya Tempele leyi hosi Solomoni a yi akeleke HOSI Xikwembu, a yi lehile 30 m, yi anamile 10 m, ku ya henhla yi ri 15 m. 3Rikupakupa ra le mahlweni ka xivandla lexo Hlawuleka xa Tempele a ri lehile 10 m, ri ringana ni ku anama ka Tempele, kutani a ri humile 5 m emahlweni ka Tempele. 4Ekhumbini ra Tempele, Solomoni a boxa mafasitere lama anameke hi le ndzeni ku tlula ehandle ka wona.Kumbe: mafasitere yo sirheleriwa hi swipulangana 5Kutani a yimisa muako wa switheziswithezi, kumbe: swithisi lowu khomanaka ni khumbi ra Tempele, wu rhendzela khumbi ra le handle ka xivandla lexo hlawuleka ni ra xivandla lexo hlawuleka xa le mpfungwe, a aka eka wona makamarimakamari, kumbe: makwarutu, swilawu yo rhendzela Tempele. 6Makamari ya xithezi xa le hansi a ma anamile 2,50 m, ya le xikarhi 3 m, ni ya le henhla 3,50 m. Mhaka hileswaku makhumbi ya le handle ya Tempele a ma endliwile ma ri ni tinhla leti humelaka ehandle, leswaku timhandze leti rhwalaka swithezi ti seketela kunene etinhleni, ti nga ngheni ekhumbini ra Tempele.
7Eku akeni ka Tempele, a ku tirhisiwa maribye lama taka ma vatliwile lomu ma ceriwaka kona. A va endlela leswaku ku nga twali mpfumawulo wa tinyundzu kumbe wa swivatla-maribye, kumbe wa xitirho xihi ni xihi xa nsimbhi, loko Tempele yi ri karhi yi akiwa.
8Nyangwa yo nghena emakamarini ya xithezi xa le xikarhi a yi ri hi le tlhelo ra dzonga ra Tempele, kutani a ku ri ni swikhandziyo swo rhendzeleka swo khandziyela emakamarini ya xithezi xa le xikarhi ni xa le henhla. 9Solomoni a akisa sweswo makhumbi ya Tempele a ma heta. Kutani a pfala lwangu ra yona hi le ndzeniKumbe: a bela ceiling, furo hi timhandze ni mapulangi ya murhi wa kedari, swi endla mikhandlunyana. 10A yimisa vuako bya swithezi lebyi rhendzelaka yindlu hinkwayo ya Tempele. Xithezi xin'wana ni xin'wana a xi lehile 2,50 m ku ya ehenhla, xi khomanisiwile ni yindlu hi timhandze ta murhi wa kedari.
11Kutani rito ra HOSI Xikwembu ri ta eka Solomoni ri ku: 12“Emhakeni ya yindlu leyi u yi akaka, tiva leswaku loko u hanya hi swiletelo swa mina, ni loko u yingisa swileriso swa mina, ni loko u hlayisa milawu ya mina hinkwayo emahanyelweni ya wena, ndzi ta hetisa leswi ndzi swi tshembiseke Davhida tata wa wena, hi tlhelo ra wena. 13Ndzi ta tshama exikarhi ka Vaisraele, ndzi nga ka ndzi nga fularheli tiko ra mina ra Israele.”
14Solomoni a akisa sweswo makhumbi ya Tempele a ma heta. 15Kutani a pfala makhumbi lawa hi le ndzeni hi mapulangi ya murhi wa kedari, ku sukela ehansi ku ya fika etimhandzeni ta lwangu; ehansi a andlala mapulangi ya murhi wa kipresi. 16
Makhumbi ya xivandla xa le ndzeni ka Tempele, Solomoni a ma pfala hi mapulangi ya murhi wa kedari, ku ringana 10 m ku sukela ehansi ku ya fika etimhandzeni ta lwangu. Kona ndzeni, a lunghisa xivandla lexo hlawuleka xa le mpfungwe, xi nga lexo hlawuleka ngopfu. 17Xivandla lexo hlawuleka lexi rhangelaka xa le mpfungwe, a xi lehile 20 m ku ya endzeni. 18Emapulangwini ya kedari endzeni ka Tempele, a ku vatliwile swifaniso swa marhanga ni swa swiluva leswi balekeke; hinkwako endzeni a ko va murhi wa kedari ntsena, ku nga vonaki ni ribye ni rin'we. 19Xivandla lexo hlawuleka xa le mpfungwe, endzeni swinene ka Tempele, Solomoni a xi lunghisela ku veka Areka ya Ntwanano wa HOSI Xikwembu eka xona. 20Xivandla lexi xo hlawuleka xa le mpfungwe a xi lehile 10 m ku ya endzeni, xi anamile 10 m, ni ku ya ehenhla a xi ri 10 m. Solomoni a xi nameka nsuku lowo tenga, na yona alitari ya kedari a yi nameka nsuku. 21A nameka nsuku lowo tenga ekhumbini ra Tempele hi le ndzeni, kutani a hingakanyisa tinketani ta nsuku emahlweni ka xivandla lexo hlawuleka xa le mpfungwe, [a xi nameka nsuku].Van'wana a va tsalanga marito lawa 22
A nameka nsuku eTempeleni hinkwayo ku kondza yi helela. Na yona alitari leyi a yi ri exivandleni lexo hlawuleka xa le mpfungwe, a yi nameka nsuku hinkwayo.
23
Solomoni a vatla tikerubutikerubu: Vonani Nhlamuselo ya marito, eka “kerubu” timbirhi ta murhi wa mitlhwari, a ti veka exivandleni lexo hlawuleka xa le mpfungwe; yin'wana ni yin'wana a yi ri 5 m ku ya ehenhla. 24Ripapa rin'we ra kerubu leyo sungula a ri lehile 2,50 m, na lerin'wana a ri ri ni mpimo wolowo. Ku sukela emakumu ya ripapa rin'we ra kerubu ku ya fika emakumu ya ripapa lerin'wana, a swi endla 5 m. 25Mpimo wa timpapa ta kerubu leya vumbirhi na wona a wu ri 5 m. Hi vumbirhi bya tona tikerubu leti a ti ri ni mpimo wun'we ni xivumbeko xin'we. 26Kerubu yin'we a yi ri 5 m ku ya ehenhla, na yona leyin'wana a yi ri tano. 27Solomoni a veka tikerubu exivandleni xa le ndzeni ka Tempele. Timpapa ta tona a ti pfulekile: Ripapa ra kerubu yin'we a ri khumbana na khumbi ra tlhelo rin'we, kutani ripapa ra kerubu leyin'wana a ri khumbana na khumbi ra tlhelo lerin'wana. Letin'wana timpapa a ti hlangana exikarhi ka xivandla xa le ndzeni ka Tempele. 28Kutani tikerubu leti, Solomoni a ti nameka nsuku.
29Emakhumbini hinkwawo ya swivandla swimbirhi leswo hlawuleka swa Tempele,Kumbe: Emakhumbini hinkwawo ya Tempele, endzeni ni le handle Solomoni a vatla swifaniso swa tikerubu, a fanisa ni mirhi ya mincindzu ni swiluva leswi balekeke. 30Naswona, swivandla leswimbirhi leswi swa Tempele, Solomoni a swi nameka nsuku ehansi.
31Enyangweni ya xivandla lexo hlawuleka xa le mpfungwe, Solomoni a nghenisa timbanti leti vatliweke hi murhi wa mitlhwari. Rimba ra le henhla ni marimba ya le matlhelo a ma vatliwile ma ri ni tinhla ta ntlhanu. 32A khavisaA khavisa, kumbe: a bombisa, a sasekisa timbanti letimbirhi ta murhi wa mitlhwari hi swifaniso swo vatliwa swa tikerubu ni swa mincindzu, ni swa swiluva leswi balekeke, a swi nameka nsuku, a engeta a vekela nsuku lowo vevuka wonge xincekana eka tikerubu ni le mirhini ya mincindzu.
33Solomoni a endlisa sweswo ni le nyangweni ya xivandla lexo hlawuleka: A nghenisa marimba ya murhi wa mitlhwari, ya tinhla ta mune. 34Nyangwa leyi a yi ri ni timbanti timbirhi ta murhi wa kipresi; rivanti rin'wana ni rin'wana a ri ri ni swiphemu swimbirhi, ri kota ku petseriwa etlhelo hi le xikarhi. 35Etimbantini leti, a vatla swifaniso swa tikerubu ni swa mincindzu ni swa swiluva leswi balekeke, a swi nameka nsuku wo vevuka wonge xincekana, wu nghena hinkwako lomu ku kovotliweke. 36A biyela xivava xa le ndzeni ka Tempele hi tinxaxa tinharhu ta maribye lama vatliweke, a tlhandleka mintsandza ya murhi wa kedari.
37Masungulo ya yindlu ya HOSI Xikwembu ma vekiwile hi lembe ra vumune ra ku fuma ka Solomoni, hi n'hweti ya Zifi. 38Kutani hi lembe ra vu-11 ra ku fuma loku, hi n'hweti ya Bulu, yi nga ya vu-8 elembeni ra Xiyuda, Tempele yi hela hi matlhelo hinkwawo, hilaha makungu hinkwawo ya yona ma endliweke hakona eku sunguleni. Solomoni ú hetile malembe ya 7 a ri karhi a yi aka.


text:
Ku chava
Ku Chava i matitwele lama vangiwaka hi ku vona khombo ro karhi kumbe ku xungetiwa eka swivumbiwa, naswona swi vangela ku cinca emirini na matikhomele, kufana na ku baleka, ku titumbeta ku oma hikwalaho ka ku chavisiwa. Kuchava eka vanhu kunga vangiwa hileswi endlekaka sweswi kumbe ku langutela nxungeto wa nxupulo lowu ngavangaka khombo e mirini kumbe eka vutomi.
Eka vanhu na swiharhi, ku chava ku antswisiwa hi ku toloveta no dyondza. Hiswona leswi endlaka leswaku ku chava kunga nthlaveko lowu twisisekaka.
Van'wa Mihleketo vo fana na John B. Watson, Robert Plutchik, na Paul Ekman va hlamusela leswaku kuna minthlaveko yo karhi leyi hambanisekaka, naswona ku chava i yin'wana ya yona. Minthlaveko leyi yi hlanganisa gome, vukarhi, ku chuha, ntsako, na ku vaviseka. Ku chava ku fambisana kambe ku thlela ku hambana na Gome, hi kuya hi ku xungetiwa hi dzolonga leri nag papaletekiki.[1] Ku chava ku vangela leswaku munhu kumbe xiharhi xikota ku tisirhelela.[2]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Öhman, A. (2000). "Fear and anxiety: Evolutionary, cognitive, and clinical perspectives". In M. Lewis & J. M. Haviland-Jones (Eds.). Handbook of emotions. pp. 573–593. New York: The Guilford Press.
- ↑ Olsson, A.; Phelps, E. A. (2007). "Social learning of fear". Nature Neuroscience 10 (9): 1095–1102. PMID 17726475. doi:10.1038/nn1968.


text:
101
A vha nṋe vha hashu, zwine mbilu yanga ya tama na zwine nda dzula ndi tshi humbela Mudzimu ndi uri lushaka lwa hashu lwa Vhaisraele lu tshidzwe. 2Ndi a vha vhetshela vhuṱanzi ha uri Mudzimu vha a mu swela mbilu, vha ro sa vha na ṱhalukanyo. 3
U sa ṱalukanya havho ndi ha uri a vha ḓivhi nḓila ye Mudzimu a ri vulela ya u pfi vhavhuya, vha kha ḓi ṱoḓa yavho, ndi zwe vha lamba u pfi vhavhuya nga nḓila ya Mudzimu. 4
Matsina Mulayo wo livha kha Khristo, wo guma ngae; roṱhe ri vho pfi vhavhuya nga u fulufhela Ene.
5
Mushe a tshi amba zwa u pfi muvhuya nga u khunyeledza Mulayo u ṅwala a ri, “Ane a u khunyeledza u ḓo tshila ngazwo.” 6
Hone hu tshi ambiwa zwa u pfi muvhuya nga lutendo hu pfi, “U songo amba nga mbilu wa ri, ‘Hu ḓo gonya nnyi ṱaḓulu?’ ” – ndi uri: u yo dzhia Khristo – 7“kana wa ri, ‘Ndi nnyi ane a ḓo tsela dindini?’ ” – ndi uri: u yo bvisa Khristo henengei vhafuni. 8Mathina hu pfi mini? Hu pfi, “Ipfi ḽi henefho tsini-tsini na iwe; ḽi mulomoni wau na mbiluni yau.” Ndi ḽone ipfi ḽa lutendo ḽine ra ḓivhadza. 9
Ḽi ri arali u tshi bula nga mulomo uri Yesu ndi Muṋe washu, u tshi tenda mbiluni uri Mudzimu o mu vusa vhafuni, u ḓo tshidzwa. 10Ri tenda nga mbilu ra pfi vhavhuya; ri bula nga mulomo ra tshidzwa. 11
Rom. 9:33
Maṅwalo a ri, “Muṅwe na muṅwe ane a mu fulufhela ha nga shoni.” 12
Rom. 1:16
Mish. 10:34-35
Rom. 3:29
A hu na phambano, kana u Mujuda, kana u wannḓa; hufha vhoṱhe vhe vha Muṋe onoyo muthihi; vhoṱhe vha mu rabelaho u vha kovhela lupfumo lwawe. 13
Mish. 2:21
Na Maṅwaloni hu pfi, “Muṅwe na muṅwe ane a rabela Muṋe washu u ḓo tshidzwa.”
14Zwino-ha, vha nga rabela hani we vha si mu fulufhele? Vha nga fulufhela hani ane vha sa athu pfa a tshi ambiwa? Vha nga pfa hani vha songo ḓivhadzwa?15
“Zwi takadza hani hu tshi swika vhaḓinḓa
vha mafhungo maḓifha.”
16
Joh. 12:38
Hone a si uri vhoṱhe vho tenda mafhungo maḓifha. Hufha na Yesaya a tshi ri,
“Muṋe washu,
ndi nnyi we a tenda e a pfa kha riṋe?”
17Asizwi-ha, u tenda hu bva kha u pfa; a pfiwaho ndi mafhungo a Khristo.
18
Hone ndi ri kani a vho ngo ḽi pfa? Iina, vho ḽi pfa. Hufha hu tshi pfi,
“Ipfi ḽavho ḽo pfala thungo dzoṱhe,
maambiwa avho o ya migumoni ya ḽifhasi.”
19
Rom. 11:11
Tit. 3:3
Hone ndi dovha nda ri kani Vhaisraele a vho ngo zwi ṱalukanya? Hu thoma u fhindula Mushe a tshi ri,
“Ndi ḓo ita uri ni vhivhe vhathu vha si lushaka,
nda ni sinyusa nga vhathu vha matsilu.”
20
Rom. 9:30
Yesaya a zwi khwaṱhisa a sa tati a tshi ri,
“Ndo wanwa nga vhe vha si nṱoḓe,
vhe vha si nndonde nda ḓivhonadza khavho.”
21
Hone a tshi amba Israele u ri,
“Ndi ṱwa ndi tshi vhidza lushaka lu sa pfi, lwa tshipimbi.”


text:
121
Ps. 80:8
Jer. 2:21
Ndi hone Yesu a tshi thoma u amba navho nga zwifanyiso a ri, “Ho vhuya ha vha na muṅwe munna we a lima minḓirivhe, a fhaṱa luhura lwa mutsheṱo, a bwa na dindi ḽa bonḓelo, a fhaṱa na ḓingo ḽilapfu ḽa u linda tsimu. O no ralo a hirisa iyo tsimu, ene a pfulutshela kha ḽiṅwe shango. 2Musi tshifhinga tsha u fula nḓirivhe tshi tshi swika, muṋe wa tsimu a ruma mushumi kha vhalimi uri a yo mu dzhiela mukovhe wawe. 3Vhahiri vhone vha fara uyo muḓinḓa, vha mu likita, vha fhedza nga u mu pandela a huma fhedzi. 4Muṋe wa tsimu a ruma muḓinḓa wa vhuvhili. Na ene vhalimi vha mu kovhola, vha ita na u tamba ngae. 5
A tshi ruma wa vhuraru vha mu vhulaha. Na vhanzhi vhe vha tevhela vha ḓi vha ita zwenezwo, vhaṅwe vha tshi vha rwa, vhaṅwe vha tshi tou vha vhulaha, 6
ha vhuya ha sala ṅwana wawe muthihi fhedzi wa mutuka, ene mufunwa. A fhedza nga u ruma onoyo ṅwana ha vhalimi, nge a ri, ‘Ndi vhona uri ṅwananga vha ḓo mu teledza.’ 7Hone avho vhalimi vha amba nga tshavho vha ri, ‘Hoyu ndi ene muḽaifa. Iḓani ri mu vhulahe; ndi hone tsimu iyi i tshi ḓo vha ifa ḽashu!’ 8
Vha mu fara vha mu vhulaha, tshitumbu tshawe vha tshi kudza nnḓa ha tsimu ya minḓirivhe.”
9Yesu a vha vhudzisa a ri, “Zwino muṋe wa tsimu u ḓo itani? Ha nga ḓo ḓa a vha vhulaha, iyo tsimu a i ṋea vhaṅwe vhalimi naa? 10
Mish. 4:11
Yes. 28:16
Rom. 9:33
1 Pit. 2:4
Kani a ni athu vhala fhaḽa hune ha pfi,
“ ‘Tombo ḽe ḽa laṱwa nga vhafhaṱi ḽa pfi a ḽi na mushumo,
ḽo vha ḽone thikho ya tshifhaṱo.
11Hezwo zwo itwa nga Muṋe washu;
vhonani uri zwi kanukisa hani!’ ”
12
Vharangaphanḓa vha Majuda nga u ḓivha uri itshi tshifanyiso tshi amba vhone vha vho ṱoḓa nḓila ya u fara Yesu, hone nge vha ofha gogo ḽa vhathu vha mu litsha o ralo vha ṱuwa.
13Ha mbo ruṅwa vhaṅwe Vhafarisei na vhaṅwe vha ḽihoro ḽa Herude uri vha ye ha Yesu vha mu fashe nga zwine a amba. 14Vha swika khae vha ri, “Vhafunzi, ri a zwi ḓivha uri vhone vha munna a fulufhedzeaho; vha tshi amba a vha thomi u sedza uri hu na nnyi; a vha ṱaluli muthu; tshavho ndi u funza nḓila yone-yone ine Mudzimu a funa vhathu vha tshi tshila ngayo. Kha vha ri vhudze-vho: Nṋa zwo tendelwa u thela muthelo wa Khisara naa? Ro fanela u thela kana a ro ngo fanela naa?” 15Yesu a tshi zwi vhona uri hu khou itwa vhukwila a fhindula a ri, “Ni nndingelani? Edzonu ḓisa sheleniNga Tshigiriki hu pfi “denarion”; sedzani kha 6:37. ndi i vhone.” 16Vho no i ḓisa a vhudzisa a ri, “Nṋa iyi ṱhoho na dzina iḽi ndi zwa nnyi?” Vhone vha tshi fhindula vha ri, “Ndi zwa Khisara.” 17
1 Tim. 2:1-2
Tit. 3:1
1 Pit. 2:13-15
Ndi hone Yesu a tshi ri, “Ahaa, Khisara mu ṋeeni zwi re zwawe, na Mudzimu ni mu ṋee zwi re zwawe.” A tshi ralo vha kanuka.
18
23:6-8
Ha dovha ha ḓa Vhasadukei ha Yesu – ndi vhaḽa vha no ri u vuwa ha vhafu a huho – vha ri, 19
Gen. 38:8
“Vhafunzi, Mushe o ri siela mulayo une wa ri, ‘Arali munna a tshi fa a sia musadzi wawe a sa athu vha na ṅwana, murathu wawe u fanela u mu dzhia uri a bebele mukomana.’ 20Zwino ho vhuya ha vha na vhaṅwe vhaṱhannga vhaṱanu na vhavhili, vhana vha munna. Wa tanzhe a dzea hone a fa a sa athu vha na ṅwana; 21iyo tshilikadzi a dzhiwa nga a mu tevhelaho, na ene a ḓi fa a si na ṅwana. Na kha wa vhuraru zwa ḓi ralo, 22zwa ḓi vha wela-vho; vhoṱhe vhuṱanu na vhuvhili havho vha dzhia onoyo musadzi, vha fhedza nga u fa vha si na vhana. Tshilikadzi iyo na yone ya fhedza nga u fa. 23Zwino-ha musi vhafu vhoṱhe vha tshi vuwa nga ḓuvha ḽa u vuwa ha vhafu, u ḓo vha musadzi wa nnyi? Hufha vhoṱhe vhuṱanu na vhuvhili havho o vha musadzi wavho!”
24Yesu a vha fhindula a ri, “Nṋa no tou xela tshingafhani! Hone na tsho ni xedzaho ni a tshi ḓivha naa? Ndi uri hu Maṅwalo a ni a ḓivhi, hu maanḓa a Mudzimu a ni a ḓivhi, 25ngauri musi vhafu vha tshi vuwa vha ḓo nga vharuṅwa vha ngei ṱaḓulu; zwa u dzea na u dzewa a zwi nga vhi hone. 26
Kha zwa u vuwa ha vhafu ndi ri: A ni athu vhuya na vhala fhaḽa Buguni ya Mushe hune ha amba nga tshiṱaka tshi tshi duga? Ndi ralo nge henefho ha vha hone he ha ṅwalwa upfi, ‘Mudzimu o vhudza Mushe a ri: Ndi Nṋe Mudzimu wa Abrahamu, Mudzimu wa Isaka, Mudzimu wa Jakopo.’ 27Zwino hufha Mudzimu e si Mudzimu wa vho faho, e wa vha tshilaho.Yesu a tshi ralo o vha a tshi amba uri ndi tsumbedzo ya uri Abrahamu na Isaka na Jakopo vha khou tshila naho vho fa. Ni a zwi vhona-ha uri no tou xela tshoṱhe!”
28Henefho ho vha hu na muḓivhi wa Mulayo we a vha o ḓi thetshelesa zwiḽa Yesu a tshi khou amba na Vhasadukei. A tshi vhona uri Yesu o fhindula Vhasadukei zwavhuḓi, ene a ḓa-vho na yawe mbudziso a ri, “Nṋa mulayo u fhiraho yoṱhe ndi ufhio?” 29
Yesu a fhindula a ri, “Une wa fhira yoṱhe khoyu: ‘Thetshelesa Israele: Muṋe washu Mudzimu ndi Muṋe washu e eṱhe. 30Funa Mudzimu Muṋe wau nga mbilu yau yoṱhe, nga zwoṱhe zwine wa vha zwone, nga ṱhalukanyo yau yoṱhe, nga maanḓa au oṱhe!’ 31
Mat. 22:391 Tim. 1:5
Une wa tevhela asuyu: ‘Funa muṅwe unga iwe muṋe.’ A hu tshee na muṅwe mulayo une wa fhira yenei mivhili.” 32
Yes. 45:21
Luk. 20:39
Muḓivhi wa Mulayo a ri, “Izwo zwi a pfala Vhafunzi! Vho amba zwone vha tshi ri, ‘Mudzimu ndi muthihi, a hu na muṅwe.’ 33
Hos. 6:6
Mir. 21:3
Yes. 1:10-20
Zwenezwo-ha muthu u fanela u funa Mudzimu nga mbilu yawe yoṱhe, na nga ṱhalukanyo yawe yoṱhe, na nga maanḓa awe oṱhe, nahone u fanela u funa vhaṅwe unga ene muṋe. U tevhedza heyo milayo mivhili zwi fhira u ḓisa zwiṱhavhelo zwa u fhiswa na u ṋekedza Mudzimu nduvho.” 34Yesu a tshi vhona uri o fhindula tshihulwane a mu vhudza a ri, “Hu tshee ho tou salanyana uri ni dzhene muvhusoni wa Mudzimu.” Ho ri u itea zwenezwo ha sa tsha dovha ha vha na we a vhuya a linga u vhudzisa Yesu mbudziso.
35
Musi Yesu a tshi khou funza thembeleni a vhudzisa a ri, “Nṋa vhaḓivhi vha Mulayo vha amba mini vha tshi ri Mesia u ḓo vha muḓuhulu wa Dafita? 36
Mat. 22:44
Hufha Dafita o amba o ḓala Muya Mukhethwa a ri,
“ ‘Muṋe wa vhoṱhe o amba na Muṋe wanga a ri:
Dzula hafha thungo ya tshauḽa tshanga ri vhuse roṱhe,
ndi vhuye ndi ite maswina au vhukando ha milenzhe yau.’
37“Asizwo-ha, zwi nga ḓa hani uri Mesia a vhe muḓuhulu wa Dafita? Hufha Dafita ene muṋe a tshi mu amba a tshi tou ri ‘Muṋe wanga.’ ”
Vhathu vhanzhi-vhanzhi vho vha vha tshi khou ḓiphiṋa nga u thetshelesa Yesu. 38
A tshi khou vha funza a ri, “Ni thanyele vhaḓivhi vha Mulayo, vhane vha funesa u tshimbila vho ambara phuraphura, na u loshiwa vanḓani, 39vhadzia-u-nanga zwidzulo zwa phanḓa sinagogoni na vhuṱamboni. 40Vha lapfisa thabelo dzavho vha tshi itela u vhonwa nga vhathu, ngeno vha tshi ḽa thundu dza dzitshilikadzi vha fhedza. Ṱhamu ine vha ḓo i wana a i nga vhavhi zwone!”
41
Yesu a dzula thembeleni, tsini ha bogisi ḽa zwifhiwa, a tshi khou lavhelesa vhathu vha tshi khou longa tshelede dzavho. Ha ḓa vhanzhi vho pfumaho vha longa tshelede nnzhi. 42Ha swika na muthu wa tshilikadzi we a vha e mushai vhukuma; onoyo a longa-vho masente mavhili. 43Ndi hone Yesu a tshi vhidza vhafunziwa vhawe a vha vhudza a ri, “Thetshelesani ndi ni vhudze: Tshilikadzi iyi yo bvisa u fhira vhoṱhe. 44
Ndi uri vhaḽa vho ṱusa kha lupfumo lwavho, hu uri ene o bvisa zwoṱhe zwe a vha e nazwo – zwenezwo zwiṱukuṱuku zwe a vha a tshi ḓo ḽa.”


text:
31
Muṋe washu o sia dziṅwe tshakha afho shangoni a tshi itela u linga Vhaisraele vha sa athu bvaho pfumo kha ḽa Kanana. 2Hezwo a zwi itela u gudisa murafho muṅwe na muṅwe wa Vhaisraele zwa nndwa, zwihulu avho vha sa athu vhuya vha bva pfumo. 3
Vho salaho afho shangoni ndi vha miḓi miṱanu ya Vhafilista, na Vhakanana vhoṱhe na Vhasidoni na Vhahivi vhe vha vha vha tshi dzula thavhani dza Libanoni u bva thavhani ya Baali Heremoni u swika Pharani ya Hamathi. 4Vho vha vho sielwa u linga Vhaisraele, u vhona arali Vhaisraele vha tshi ḓo thetshelesa ndayo dze Muṋe washu a ṋea vhomakhulukuku wavho nga Mushe. 5Ndi hone Vhaisraele vha tshi dzula vhukati ha Vhakanana na Vhahithi na Vhaamori na Vhapherisi na Vhahivi na Vhajebusi, 6vha dzetshelana navho vha luvha midzimu yavho.
7Vhaisraele vha mbo ḓi hangwa Muṋe washu Mudzimu wavho, vha mu khakhela, vha luvha zwitungulo zwa Baali na zwa Ashera. 8Muṋe washu a sinyutshela Vhaisraele, a litsha Khushani Rishathaimi khosi ya Misopothamia-Devhula a vha kunda, a vha vhusa miṅwaha miṱanu na miraru. 9
Ndi hone Vhaisraele vha tshi lilela Muṋe washu, Ene a ruma munna wa u vha vhofholola. Hoyo munna ndi Othiniele, ṅwana wa Kenasi murathu wa Khalebe. 10
11:29
13:25
14:6,19
Muya wa Muṋe washu a ḓa khae, a vha murangaphanḓa wa Vhaisraele. Othiniele a bva pfumo, Muṋe washu a mu kumedza khosi ya Misopothamia. 11Shango ḽa lala miṅwaha ya 40, Othiniele ṅwana wa Kenasi a vhuya a fa.
12Vhaisraele vha dovha vha khakhela Muṋe washu. Nga zwenezwo Muṋe washu a ita uri Egiloni khosi ya Muaba a vhe na maanḓa a u kunda Vhaisraele. 13
7:12
10:12
Egiloni a baḓekana na Vhaamoni na Vhaameleke, vha kunda Vhaisraele vha thuba Jerikho, muḓi wa mitshevho. 14Vhaisraele vha vhuswa nga Egiloni miṅwaha ya 18.
15Vhaisraele vha lilela Muṋe washu, ene a ruma muṅwe munna uri a vha vhofholole. Hoyo munna ndi Ehudu, muḓuhulu wa Gera, wa tsinde ḽa Benyamini. O vha a tshi shuma nga tsha monde. Vhaisraele vha ruma Ehudu ha Egiloni khosi ya Muaba e na nduvho dza u mu ṋea. 16Ehudu o vha o ḓifulela banga ḽa mutsheahoṱhe ḽa vhulapfu he ha vha vhu tshi nga ita hafu ya mitha. O vha o ḽi vhofhelela thungo ya tshauḽa tshawe fhasi ha zwiambaro zwawe. 17Ehudu a dzhia idzo nduvho a dzi isa ha Egiloni. Egiloni o vha e muthu wa tshikikinini. 18Musi Ehudu o no mu ṋea idzo nduvho, a vhudza vhanna vhe vha vha vho zwi hwala uri vha humele hayani. 19Hone Ehudu ene muṋe a huma matomboni o vhaḓiwaho tsini ha Giligala, a vhuelela ha Egiloni, a mu vhudza a ri, “Thovhela, ndi na mafhungo a tshiphiri ane nda fanela u vha vhudza.”
Khosi ya vhudza vhalanda vhayo ya ri, “Ibvani ri sale ri roṱhe.” Vhone vha bvela nnḓa.
20Musi khosi i tshee yo dzula henefho i yoṱhe pfamoni yayo i rotholelaho nṱha ṱhangani, Ehudu a ya khae a ri, “Ndi na malaedzwa avho a no bva ha Mudzimu.” Khosi ya takuwa ya ima nga milenzhe. 21Ehudu a mbo ḓi ṱomola ḽiḽa banga siani ḽawe ḽa tshauḽa nga tshanḓa tshawe tsha monde, a mbo ḓi runga khosi thumbu ngaḽo. 22Banga ḽa dzhena ḽoṱhe ḽe mbwanda, khathihi na khaḓa dzaḽo, mapfura a mbo ḓi ḽi tibedza. Ehudu a si ḽi ṱomole thumbuni ya khosi, ḽa phuletshedza nga murahu, vhukati ha milenzhe yawe. 23Ndi hone Ehudu a tshi bvela nnḓa, a vala mahothi, a a khiela, 24a ṱuwa. Vhalanda vha tshi ḓa vha wana mahothi o khielwa, vha vhona unga khosi i ngomu, i khou ḓithusa. 25Vha lindela vha vhuya vha hanganea, vha vhona khosi i sa vuli vothi. Ndi hone vha tshi dzhia khii vha vula. Vha wana muṋe wavho o rambalala fhasi o fa.
26Ehudu a shavha vha tshee vho lindela. A fhira matombo aḽa o vhaḓiwaho, a shavhela Seira. 27Musi a tshi swika henefho mivhunduni ya Efraimi, a lidza phalaphala ya u ramba Vhaisraele uri vha bve pfumo, a vha ranga phanḓa vha tsa mivhundu. 28Ehudu a ri, “Ntevheleni! Muṋe washu o kumedza maswina aṋu Vhamuaba zwanḓani zwaṋu.” Vha tsa vha tevhela Ehudu, vha thuba maḓambuwo a Jorodani a u wetshela Muaba, vha si tende na muthihi a tshi wetshela seli. 29Musi wonoyo vha vhulaha 10 000 zwa vhahali vhahulu vha Muaba; a hu na na muthihi wavho we a ponyoka a shavha. 30Ndi hone he Vhaisraele vha kunda Vhamuaba, ḽa lala ha vhuya ha fhela miṅwaha ya 80.
31Murangaphanḓa o tevhelaho uyo o vha Shamugara ṅwana na Anathi. Na ene o lamukisa Vhaisraele; o vhulaha Vhafilista vha 600 nga muphidzho wa phulu.


text:
431Uyo munna a nnzhia a nnyisa khoroni yo lavhelesaho vhubvaḓuvha. 2
Yes. 60:1-3
Hab. 3:3-4
Nda vhona vhugala ha Mudzimu wa Israele vhu tshi ḓa vhu tshi bva vhubvaḓuvha. Ha pfala mubvumo u no nga mubvumo wa maguvhukuvhu manzhi, ḽifhasi ḽa penya nga vhugala hawe. 3Bono heḽo ḽo vha ḽi tshi nga ḽe nda ḽi vhona musi ndo ḓela zwa u phusukanywa ha muḓi, na ḽe nda ḽi vhona tsini ha mulambo wa Khebara. Zwenezwo nda wa nga tshifhaṱuwo.
4Vhugala ha Muṋe washu ha dzhena thembeleni nga khoro ya vhubvaḓuvha. 5
1 Mah. 8:10-11
Muya a ntakulela nṱha, a mmbea muṱani wa ngomu; nda vhona vhugala ha Muṋe washu ho tou ḓadza thembele. 6Nda pfa muṅwe a tshi amba na nṋe e thembeleni, uyo munna a tshee o ima tsini hanga. 7
Jer. 3:17
17:12
Ps. 99:5
132:7
2 Mah. 23:7
Ipfi ḽa ri, “Iwe ṅwana wa muthu, hafhano ndi fhethu ha khuluṋoni yanga, ndi hune nda kanda nda awedza milenzhe yanga. Ndi ḓo dzula henefha vhukati ha Vhaisraele lini na lini; nahone vhathu vha Israele, vhone na mahosi avho, a vha tsha ḓo dovha vha shata dzina ḽanga ḽikhethwa tshika nga vhupombwe havho na zwitumbu zwa mahosi avho vha tshi vha swiṱa fhano 8nga u vhandekanya zwiukhuvha zwavho na zwanga, vha vhandekanya mihangammbwa yanga na yavho, ha tou sala mutsheṱo fhedzi wa u fhandekanya Nṋe na vhone. Vho vha vha tshi ṱolou shata dzina ḽanga ḽikhethwa tshika nga zwiito zwavho zwi nengisaho, ndi zwe nda vha lozwa ndo sinyuwa. 9U bva zwino vha ḓo laṱa vhupombwe na zwitumbu zwa mahosi avho nda si tsha zwi vhona, Nṋe nda ḓo konou dzula vhukati havho lini na lini.
10
“Iwe ṅwana wa muthu, vhudza vhathu vha Israele nga thembele hei vha sedze nzudzanyo yayo, uri vha shone vha tshi elelwa zwe vha tshinya. 11Zwino arali vha tshi shona nga u elelwa maitele avho, vha sumbedze nzudzanyo ya thembele: kufhaṱelwe kwayo, miṋango yayo ya u bva na ya u dzhena, tshivhumbeo tshayo, milayo yayo yoṱhe na ndaela dzayo. Hezwo zwoṱhe itou vha ṅwalela zwone uri vha kone u zwi vhona vha tevhedze nzudzanyo yayo na ndaela dzayo dzoṱhe. 12Hoyu ndi mulayo wa thembele: U mona hoṱhe nṱha ha thavha ndi hukhethwakhethwa. Mulayo wa thembele wo tou ralo.”
13
2 Koron. 4:1
Mielo ya aḽiṱari ngei, hu tshi eliwa nga muelo wonouḽa we wa ela thembele. Hoṱhe u mona na muteo wa aḽiṱari ho vha hu na gathara ine ya ita ḽiga ḽithihi u tsa fhasi na ḽiga ḽithihi u aṱama, na lubomo lumemeni lwa nnḓa lu tshi ita hafu ya ḽiga. 14U bva lubomoni lwa gathara u swika nṱha ha muteo, ho vha hu maga mavhili u lapfela nṱha. Sia ḽi tevhelaho ḽo vha ḽo humela murahu ha lumeme nga ḽiga ḽithihi u mona hoṱhe ḽa gonya nga maga maṋa. Sia ḽi tevhelaho iḽo na ḽone ḽo vha ḽo humela murahu u bva lumemeni nga ḽiga ḽithihi u mona hoṱhe. 15
Tombo ḽa nṱha hune ha fhiswa zwiṱhavhelo, na ḽone ḽo vha ḽi maga maṋa u ya nṱha. Nga nṱha ḽo guma nga ṋanga dza aḽiṱari. 16Iḽo tombo ḽa nṱha ḽo vha ḽi tshi eḓana masia oṱhe maṋa, sia ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽi maga a 12. 17Tombo ḽa vhukati na ḽone ḽo vha ḽi tshi eḓana masia oṱhe maṋa, sia ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽi maga a 14, na lubomo lwa lumemeni lwa nnḓa lu tshi ita hafu ya ḽiga u ya nṱha. (Gathara yo vha i ḽiga ḽithihi u aṱama.) Zwiṱepisi zwi no gonya aḽiṱarini zwo vha zwi sia ḽa vhubvaḓuvha.
18Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu a mmbudza a ri, “Iwe ṅwana wa muthu, Nṋe ndi ri: Musi aḽiṱari yo fhela u fhaṱwa, milayo ya zwiṱhavhelo zwi fhiswaho na u handulula nga malofha nṱha ha aḽiṱari ndi heino: 19
Vhotshifhe vha Vhalivi, vha lutsinga lwa Tsadoko vhane vha sendela tsini hanga uri vha ntshumele – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee – no fanela u vha ṋea mbohwana i vhe tshiṱhavhelo tsha tshipfumelo. 20Ni dzhie malofha ayo ni a vhee kha ṋanga nṋa na khuḓani nṋa dza tombo ḽa vhukati ḽa aḽiṱari na lumemeni lwo monaho hoṱhe. U ralo hu ḓo vha u kumulula aḽiṱari ya sa tsha hwala vhutshinyi. 21
Ni kone-ha u dzhia mboho ya tshiṱhavhelo tsha tshipfumelo ni i fhise nnḓa ha thembele kule na hukhethwa. 22Nga ḓuvha ḽi tevhelaho ni ṋekedze mbokoṱo i si na badzi, na i ita tshiṱhavhelo tsha tshipfumelo, aḽiṱari ya dovha ya kumululwa unga zwiḽa i tshi kumululwa nga mboho. 23Musi no no fhedza u kumulula ni ṋekedze mbohwana i si na badzi na thutha i si na luvhadzi yó nangwa kha sambi ḽa nngu. 24
Mar. 9:49
Zwenezwo ni zwi ṋekedze Nṋe Yahavee, vhotshifhe vha zwi shele muṋo vha zwi ṋekedze Nṋe tshi vhe tshiṱhavhelo tshi fhiswaho. 25Ni ṋekedze mbokoṱo na mboho na thutha i si na luvhadzi i no bva kha sambi ḽa nngu, tshi vhe tshiṱhavhelo tsha tshipfumelo, musi muṅwe na muṅwe zwi vhuye zwi ite maḓuvha maṱanu na mavhili 26
hu vhuye hu fhele vhege. Ngauralo aḽiṱari i ḓo vha yo kumululwa ya sa tsha hwala vhutshinyi, yo hangulwa. 27Maḓuvha eneo o no fhela, u thoma nga ḓuvha ḽa vhuṱanu na vhuraru u ya phanḓa, vhotshifhe vha ṋekedze zwiṱhavhelo zwaṋu zwi fhiswaho na nduvho dza vhukonani nṱha ha aḽiṱari, ndi hone ndi tshi ḓo ni takalela – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee.”


text:
Tshiwo tsha lushaka
Tshiwo tsha lushaka (Pandemic, u bva kha Tshigiriki pan, ‘zwothe’ na demos, ‘vhathu’) hu tou vha u bvelela ha vhulwadze ha pfuko hune ho “swika” kha mashango a fhiraho lithihi. Luvhilo lune vhulwadze ha phadalala ngawo kha vhathu kana kha vundu nga tshifhinga tshituku zwi vhidzwa upfi tshiwo tsha vundu (Ephidemiki).[1] vhulwadze vhu phadalalaho nga mbalo i divheyaho ya vhathu vho kavhiwaho ndi “endemiki”, hu si phandemiki. U phadalala ha vhulwadze ha pfuko nga nomboro nkene sa duda la no vha hone nga u shanduka ha khalanwaha zwi anzelwa u thudzelwa kule sa izwi u tshi vha hone kha mavundu a tshi vhalo nga u tevhekana.
Thalutshedzo na zwitenwa[edit | edit source]
Tshiwo tsha lushaka ndi tshiwo tsha vundu(ephidemiki) tshi velelaho nga ndila ine ya pfukhela na mashango a nnda.[2] Vhulwadze kana tshiimo tsha vhulwadze asi tshiwo tsha lushaka nga nthani ha u phadalala kana nga mabulayo o vhangwaho nga vhulwadze uvhu; vhu tea u vha vhulwadze hu pfukhelaho. Sa tsumbo, khentsa ndi vhulwadze ho dzhiaho malwadze a vhathu vhanzhi fhedzi a si tshiwo tsha lushaka nga uri asi vhulwadze vhu pfukhelaho.[3]
Luvhilo lwa u pfukhelana ha tshiwo tsha vundu(zwi fhedzaho zwi tshi vha tshiwo tsha lushaka ) zwi tevhedzela khebve ingaho bele I tshi oliwa kha girafu I sumbedzaho nombor ya vhathu vho kavhiwaho zwi tshi badekanwa na tshifhinga. Khebve ya tshiwo tsha lushaka asi tshifhinga tshothe ya tevhedzela khebve yo doweleaho musi tshiwo tsha vundu tshi tshi phadalala. Vhulwadze ha pfuko vhu phadalala nga zwitenwa zwiraru zwo sumbedzwaho kha girafu I tevhelaho.
U langa[edit | edit source]
Huna maga manzhi ane muvhuso unga ita u langa tshiwo tsha lushaka. Nga nwaha wa 2005 vha World Health Organisation vho do shumisana na vha International Health Regulation sa vho ramilayo vha no shumana na u thivhela, u langa na u thogomela khombo kha mutakalo wa vhadzulapo ine inga phadalala nga mashango.[4] hafhu, vha World Health Organisation vho da na kushumele ku sedzana na tshiwo tsha lushaka tshi daho nga duda. Manyuwala wo bveledzwa lwa u tou thoma nga nwaha wa 1999 wa sedzuluswa wa lugiswa fhala na fhala nga nwaha wa 2005 na 2009.[5] [vii] Maga o shumiswaho ulwa na tshiwo tsha lushaka Covid-19 o wanala kha vha International Health Regulations 2005 na kha World Health Organisation kha gaidilani ya u di lugisa ulwa na duda la tshiwo tsha lushaka.
Hovha na u saukanya hu lapfu kha 3T's (u linga, u alafha, u tola) zwine zwa tendela mashango uri a kone u wanulusa kana u divha mivhigo nga tshihadu hu saathu swika tshifhinga tsha u di fhandekana na u onga.[6] Maitele aya a katela u toda vhathu vhothe vhe vha vha na vhukwamani na muthu o kavhiwaho, vha vha fhandekana na lushaka. Maitele haya o sumbedza u fhulufhedzea zwi tshi bva kha u shumiswa fhethu ho nonga South Korea na Singapore, fhedzi haya mashango o sumbedzisa u vha a khwine kha u di lugisela nga murahu ha u lwa na SARS.
U di fhandekana na tshi tshavha, nga u sa di badekana na vhathu, ndi maitele a shumiswaho nga vha zwa mutakalo zwi tshi itelwa u fhungudza u pfukhelalana ha vhulwadze nga u thivhela vhathu vha sa kwamane na vhanwe u fhungudza u pfukhiselana ha vhulwadze. Mudzula tshidulo muhulwane vho Dr Michael J Ryan vha u bva kha World Health Organisation vhari, kha u tsivhudza lushaka nga Thafamuhwe 2019 vhari “u di fhandekana na lushaka ndi maga a tshifhinga tshituku u fhungudza u phadalala ha tshitzhili, fhedzi asi u fhelisa tshitzhili. Zwi a vhidza, na hafhu zwi tea u tanganya na manwe maga u tandulula thaidzo.”[7] Vho Dr Ryan vho khwathisedza uri u di fhandekana a zwi nga fhedzi vhulwadze.
Zwiwo zwa lushaka zwire hone[edit | edit source]
HIV/AIDS[edit | edit source]
Naho vha WHO vho shumisa ipfi ‘tshiwo tsha lifhasi’ u talusa HIV,[8] ndi tshiwo tsha lushaka ri tshi lavhelesa thalutshedzo. U bva nga 2018, mbalo ya vho kavhiwaho nga tshitzhili tsha HIV lifhasi nga vhuphara I hanefho kha 37,9 million.[9] Ha lovha vhathu vha linganaho 770,000 vho vhulawa nga AIDS nga 2018.[10] Sub-saharan Africa ndi shango lo kwameaho nga maanda. Nga 2018, nga u tou humbulela 61% ya vhathu vhaswa vho kavhiwaho nga HIV ndi vha shango lo bulwaho [11]
Zwitzhili Zwa Corona[edit | edit source]
Zwitzhili zwa Corona (Cov) ndi lushaka luhulwane lwa zwitzhili zwi vhangaho vhulwadze u bva kha duda li vhangwaho nga murotholo u swika kha vhulwadze vhungaho sa Middle East Respiratory Syndrome ( MERS-CoV) na Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS-CoV). Tshi tzhili tshi swa tsha corona (SARS-CoV-2) tsho vhanga vhulwadze ha coronavirus 2019, kana COVID-19.[12] Zwinwe zwa zwitzhili zwa corona zwi zoonotic, zwi tshi tou amba uri ndi vhulwadze vhu pfukhelaho vhukati ha zwipuka na vhathu. Thodisiso dzo itwaho dzi sumbedza uri SARS-CoV vho pfukhela u sthi bva kha zwikadzi zwa civet uya kha vhathu, na MERS-CoV u bva kha dzi gamela uya kha vhathu. Zwitzhili zwo vhalaho zwa corona zwi kha divha kha zwipuka, a zwathu u pfukhela kha vhathu.
Tshitzhili tshiswa tsha corona tshe tsha thoma u wanala Wuhan, kha vundu la Hubei, China, mafheleloni a 2019 Nyendavhusiku,[13] tsho disa mivhigo miswa ya vhulwadze ha u balelwa u fema, une wa divhea sa vhulwadze ha coronavirus 2019 (COVID-19). Uya nga vha Yunivesithi ya John Hopkins[14], mashango a swikaho 200 o kwamea nga COVID-19, na u bvelela hu shushaho ngei United states, central china, western Europe, na Iran. Nga 11 Thafamuhwe 2020, vha World Health Organisation vho divhadza u phadalala ha COVID-19 sa tshiwo tsha lushaka. U bva nga 23 Lambamai 2020, nomboro ya vhathu vho kavhiwaho nga COVID-19 yo swika kha 2.63 million lifhasi nga vhuphara, vhathu vho lovhaho vho vha 184,249 na nomboro ya vhalwadze vho fholaho ndi 722,055.
U bvelela ho thogomeliwaho[edit | edit source]
Dali[edit | edit source]
Dali ndi vhulwadze ho dalaho kha dzi rigini dza thirophikhala, zwi tshi katela na zwipida zwa America, Asia na Afurika. Nwaha munwe na munwe, hu vha na mivhigo ya dali I swikaho kha 350-500 million. U sa shuma ha mushonga zwovha thaidzo I aluwaho kha u alafha vhulwadze ha dali kha 21 sentshuari, sa izwo u sa shuma ha mushonga zwo dowelea kha u lwisana na dali, nga nndani kha artemisinins.[15]
Vhulwadze ha dali ho vha hu vhulwadze ho doweleaho Europe na North America, lune zwino a u tsha wanalea.[16] Vhulwadze vha dali u ngavha wo dzhenisa tshanda kha u wisa Roman Empire.[17] Vhulwadze uvhu vho swika hune ha divhea sa “duda la Rome”.[18] Plasmodium falciparum wo vha khombo kha vha kholonisi na vhathu vha kale u fana na musi u tshi divhazwa America khathihi na u renga dziphuli.
Fuluu ya Sipeini[edit | edit source]
Fuluu ya Sipeini (1918-1920) yo kavha vhathu vha 500 million u mona na lifhasi.[19] zwi tshikatela na vhathu vhare kha zwi tangadzime na kha Arctic, ya vhulaya vhathu vha 20 u swika kha 100 million. Malwadze manzhi a duda a vha khombo kha vhana vhatuku na vha aluwa vhahulwane, hu tshi tshila vhare kha minwaha ya vhukati. Fhedzi fuluu ya Sipeini yo da ya vhulaesa thanga thukhu. [xxx] Fuluu ya Sipeini yo vhulaesa vhathu u fhira nndwa ya u thoma ya lifhasi ya dovha ya vhulaya vhathu vhanzhi nga dzi vhege dza 25 u fhira AIDS I tshi vhulaya vhathu kha minwaha ya u thoma ya 25. Guvhangano la masole na u tshimbila-tshimbila nga tshifhinga tsha nndwa ya u thoma ya lifhasi zwo ita uri vhu phadalale na u shanduka nga luvhilo, na u engedza mbalo ya masole are na fuluu ya Sipeini zwo engedzezwa na nga mutsiko wa muhumbulo, u sa la zwiliwa zwa fushi na u thaselwa nga dzi khemikhali. Uvha na zwiendedzi zwo leludza u kha u phadalala ha vhulwadze.
Mbilaelo nga ha zwitzhili zwa matshelo[edit | edit source]
U sa shuma ha mishonga[edit | edit source]
U sa shuma ha mushonga kanzhi vha zwi vhidza uri ndi dzi “superbugs”. Zwi a shela mulenzhe kha u vuwa ha vhulwadze vhune vha langulea zwavhudi. Sa tsumbo, mivhigo ya vhulwadze ha TB ine mushonga wa sa I lange I di dzula u vha thaidzo kha vha zwa mutakalo. U swika hanefho kha 500 000 mivhigo miswa iya vhigwa ya multidrug-resistance tuberculosis (MDR-TB) u mona na lifhasi nga nwaha. China na India vha na mivhigo ya nntha ya multidrug-resistance TB. [xxxvii] Vha World Health Organisation (WHO) vha nea muvhigo wa uri kha vhathu vha 50 million lifhasi nga vhuphara vha kavhiwa nga MDR-TB, 79% ya muvhigo uyo hu tshi vha na u sa shuma ha mishonga. Nga 2005, mivhigo ya 124 ya MDR-TB yo vhigiwa America. Extensively drug-resistant tuberculosis (XDR-TB) yo divhadzwa Afurika nga 2006, zwa wanuluswa uri I kha mashango a 49, zwi tshi katela na Amerika. Huna 40 000 ha mivhigo miswa ya XDR-TB nga nwaha, vha WHO vha tshi humbulela.
Kha minwaha ya 20 yo fhiraho, bakhitheria I katelaho staphylococcus aureus, serratia marcescens na Enterococcus, dzo do sa tendela mushonga I tshi shuma khayo, unga na mushonga u lwaho na dzi bakhitheria wa vancomycin, na minwe mishonga I lwaho na dzi bakhitheria ya nonga sa aminoglycosides na cephalosporins. Antibiotic resistance organisms dzo no vha dza vhuthogwa kha vha zwa healthcare-associated (nosocomial) infections (HAI). Nga u dadzisa, u kavhiwa ho vhangiwaho nga metchicillin-resitant staphylococcus aureus (MRSA) kha vhathu vhare na mutakalo wa vhudi zwo no tou vha dzema kha minwaha ya zwino.
Viral hemorrhagic fevers[edit | edit source]
Viral hemorrhagic fevers ndi vhulwadze ha khombo vhu pfukhelaho nga luvhilo. Tsumbo dzi katela Ebola virus disease, Lassa fever, Rift valley fever, Marburg virus disease na Bolivian hemorrhagic fever. Viral hemorrhagic fevers ndi vhulwadze vhu ne vhu nga kona u vha tshiwo tsha lushaka. [xxxix] Maanda a uri vhu phadalale nga luvhilo uri vhu vhe tshiwo tsha lushaka zwo fhungudzea vhunga vhu tshi phadalala nga musi hu na u kwamana na munwe muthu lwa tsini, na muthu o kavhiwaho una tshifinga tshipfufhi tsha u lovha kana u lwala lu shushaho. Tshifhinga ndi tshipfufhi vhukati ha uri muthu o kavhiwaho uri a pfukhisele vhulwadze nga uri tsumba dwadze ndi zwone zwiitaho madoketala vha tavhanye u fhandekana muthu are na vhulwadze, zwa thivhela u pfukhisela vhulwadze hunwe.
Tshitzhili tsha Zika[edit | edit source]
Athikili ya vhukuma: 2015-16 Zika virus epidemic, Zika virus and Zika fever U bvelela ha tshitzhili tsha Zika zwo thoma nga 2015 zwa hulela zwitshiya mathomoni a 2016, hu na mbalo ya u swika 1.5 million ya mivhigo yo khwathisedzwaho kha shango la America. Vha World Health Organisation vho tsivhudza nga ha Zika uri I na maanda a u vha tshiwo tsha lifhasi kharali vha balelwa u langa vhulwadze.
U khwathisedza vhutanzi[edit | edit source]
- ↑ "Centers for Disease Control and Prevention". Wikipedia (in English). 2020-06-30.
- ↑ A dictionary of epidemiology.. Porta, Miquel S., International Epidemiological Association. (5th ed. ed.). Oxford: Oxford University Press. 2008. ISBN 978-0-19-933893-1. OCLC 610974909.
- ↑ Dumar, A. M. (2009). Swine flu : what you need to know. [Place of publication not identified]: Brownstone Books. ISBN 1-4344-5832-6. OCLC 401165992.
- ↑ "WHO | International Health Regulations (2005)". WHO. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ "WHO | International Health Regulations (2005)". WHO. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ "The 3 T’s model: Hitting the nail on the head". Jordan Times (in English). 2020-04-08. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ Inc, Twitter. "Reuters Top News @Reuters". Periscope. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ "WHO | Data and statistics". WHO. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ Horton, Richard (2019-07). "Offline: Who should lead UNAIDS?". The Lancet 394 (10192): 12. ISSN 0140-6736. doi:10.1016/s0140-6736(19)31563-6.
- ↑ Knowledge is Power. 2019-02-06. doi:10.18356/c54bbf5f-en.
- ↑ Steele, Russell W. (2016-03-21). "Zika Virus". Clinical Pediatrics 55 (8): 698–700. ISSN 0009-9228. doi:10.1177/0009922816638660.
- ↑ "ABC News/Washington Post Poll of Public Opinion on Aging, March 1982". ICPSR Data Holdings. 1984-03-18. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ "Boyle, Sir Edward, (12 June 1878–31 March 1945)". Who Was Who (Oxford University Press). 2007-12-01.
- ↑ JOAO, BELMIRO N (2020-03-03). "Geographic Information Systems and COVID-19: The Johns Hopkins University Dashboard". dx.doi.org. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ "CDC - Malaria - Page Not Found". web.archive.org. 2012-12-29. Retrieved 2020-07-04.
- ↑ Gratz, Norman G. "Tick-borne diseases of Europe". The vector- and rodent-borne diseases of Europe and North America (Cambridge: Cambridge University Press): 89–148. ISBN 978-0-511-54189-6.
- ↑ Bower, Bruce (2001-10-20). "Lemurs Reveal Clues to Ancient Asian Roots". Science News 160 (16): 245. ISSN 0036-8423. doi:10.2307/4012974.
- ↑ Sallares, Robert (2002-09-05). Malaria and Rome. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-924850-6.
- ↑ Taubenberger, Jeffery K.; Morens, David M. (2006-01). "Influenza Revisited". Emerging Infectious Diseases 12 (1): 1–2. ISSN 1080-6040. doi:10.3201/eid1201.051442.


text:
Mishonga ya zwithu zwa sialala kha tshitshavha tsha ma Zulu iya kona uvha na vhubvo vhukati ha hezwi zwothe; na mishumo ya u dodza ine zwa zwino zwo no fhungudzea nga mulandu wa uri zwithu zwi khou shanduka na tshifhinga.
Vha ya kona u talusa mishonga vhukati ha ha vhalafhi (inyanga yokwelapha), ane mushumo wawe havha u lavhelesa mishonga a i ita ubva kha zwimela na zwifuwo, mushumo wa muvhoni (inyanga yokubhula), ane uya kona u vhona kana u fembedza zwithu nga u tou posa marambo, na makwanga na dzi mbeu na zwinwe.
Muvhoni u vhea hezwi zwithu zwothe kha tshigodelo zwine uya kona u zwi posa kha methe ha tou ngau khou posa ma dice, zwino ubva nga ndila ine zwa do wa ngayo fhasi uya kona u vhona vhuthada ha muthu ane a khou muthusa.
Huna tshaka mbili dza vhathu vhane vha vha uri ndi vha vhoni: huna isangoa ndi ene ane anga ita vhukwamani ha vhathu vhane vha vha uri vha khou tshila na vhane vha vha uri vho fa akona na u divha mushonga a i amba uya nga hune vha do vha vho muvhudza ngayo ine iya kona u wanala kha inyanga yokubhula; ha vha na isanusi ndi muvhoni uya kona u vumba u vhona zwithu zwivhi zwine zwa khou da kha vhathu.
Inyanga (vhanzhi izinyanga) na nanga (isangoma) vha ya kona u divha ndivho na zwithu zwine vha kona nga murahu ha musi vho thoma vha ita zwithu zwinzhi zwa sialala zwine zwi nga kha di dzhia na minwaha ya 20.
Uya nga ha sialala vhanna na vhafumakadzi vhane vha kona zwa u vhona vha na vhuimo vhuhulwane kha tshitshavha, vha dzhiwa sa vha vhuvhili kha tshitshavha ubva kha khosi. Kha tshitshavha tsha zwino zwiimo zwo no shanduka zwi vho dzhiwa sa lupfumo.
Vhunzhi vha dzi nanga dzina mavhengele ane vha vha na hune vha kona u thusa vhathu vhavho, kha vhengele vha ya kona u rengisa mishonga.Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Munwali Jo-Anne Smetherham u amba nga ha zwine zwa amba khae nga murahu ha musi o vha na nyambedzano na vho makhulou vha no bva Khayalitsha cape Town vhane vha vha bva kha zwiimisea zwine zwa sa vhe zwa muvhuso zwine zwa vha zwi tshi khou lwa na vhusiwana na AIDS ( GABA), kha bugu ‘ the nevergiups’ kha heyi bugu ho fodiwa zwiṱori zwavho ubva vha tshi kha ḓi vha vhasidzana vhaṱuku kha kusi kwa Khayalitsha u swika kha minwaha ine vha vha vho no vha vha aluwa.
U ṱhogomelwa ha vhathu vhahulwane ndi ṱhuṱhuwedzo
Maanḓa a u shumisana
Wo sedza u konḓelwa ha vhutshilo ha vho makhulu, ndi nga kha u vha na maanḓa a shumisana na u pfelana ha hangei kha tshiimiswa tshavho tsha GAPA zwine zwa ita uri vha kone u konḓelela. Na kha zwinwe zwiimiswa zwa u vha thusa u ita minwe ya mishumo.
Zwo vha na mbuyelo u amba na havha vho makhulu. Ngauri zwoṱhe zwe havha vhakegulu vha ṱangana nazwo vho vha na u kona u ḓiimisa na u ṱuṱuwedza kha vhanwe vhathu vha no nga sa nṋe, ane avha na vhathu vhanzhi vhane vha muḓisela mafhungo. Zwiṱori zwavho zwina maanḓa na u kona u sumbedaz uri ndi vho makhulu vha mihaga.
Vho nṱuṱuwedza nṋe nga ha zwine zwa amba zwone uri u kone uvha muthu wa vhukuma. Musi ndi tshi khou ṅwala zwinwe zwa zwiṱori zwavho ndo vha ndo hwelwa ndi tshi swika hune nda ima nda sokou fhumula lwa mithethe yo vhalaho uri ndi kone u dzhia maanḓa uri ndi vhone uri na vho vha vha tshi khou ri mini vho makhulu. Vho tsumbudza uri u tambula zwi nga u ita muholefhali, fhedzi arali ra kona u swenda ra kokovha ra kona u gidimela phanḓa ri ḓo kona u swikelela zwoṱhe.
Alicia Mdaka u amba nga ha tshiṱori tsha u sikwa ha tshigwada tsha GAPA na nga uri tsho muthusa hani kha vhutshilo hawe....more
Goldie Qyayiya na munna wawe Otto, vha no bva Khayalitsha vho vha vha sa pfesesi uri HIV ndi mini. Naho zwo ralo ya dzhia vhutshilo ha vhana vhavho vhavhili,...more
Tenjiwe Tutu u amba nga tshenzhemo yawe sa mushumi wa nḓuni nga miṅwaha ya muvhuso wa tshiṱalula. U shavhana na mapholisa na u shavha uya dzhele....more
Goldie Qayiya na Felicia Mfamana vha amba zwiṱori zwavho zwo fhambanaho nga ha lwendo lwa mbingano Goldie mbingano yawe yo vha iya u tou ṱoḓelwa munna, ngeno Felicia...more


text:
171Nga ṅwaha wa 12 wa muvhuso wa Ahasi khosi ya Juda, Hoshia ṅwana wa Ela a vha khosi ya Israele, a vhusa e Samaria a fhedza miṅwaha miṱanu na miṋa. 2Hoshia a ita zwi sa takadzi Muṋe washu, naho vhuvhi hawe vhu songo swika kha ha mahosi a Israele o mu rangaho phanḓa. 3Shalamanesere khosi ya Ashuru a ḓa a dia Hoshia. Hoshia a vha gota ḽawe a thela muthelo wa Shalamanesere. 4Hone khosi ya Ashuru ya sala i tshi zwi wana uri Hoshia o i shandukela; o vha o ruma vhaḓinḓa ha Suu khosi ya Egipita uri vha vhofhe mulanga, a litsha na u thela muthelo wa khosi ya Ashuru we a vha a tshi u thela ṅwaha na ṅwaha. Ndi zwe Shalamanesere a mu fara a mu hoṋela dzhele.
5
Shalamanesere khosi ya Ashuru a mbo dia shango ḽoṱhe ḽa Israele, a govhela muḓi wa Samaria a fhedza miṅwaha miraru. 6
Nga ṅwaha wa vhuṱanu na vhuṋa wa muvhuso wa Hoshia, khosi ya Ashuru ya thuba Samaria, ya kumba Vhaisraele ya vha isa Ashuru vha vha mathubwa, vhaṅwe ya vha vhea muḓini wa Hala, vhaṅwe ya vha vhea tsini ha mulambo wa Haboro dzinguni ḽa Gozani, vhaṅwe ya vha vhea miḓini ya Mede.
7
Liv. 18:3
Zwoṱhe hezwo zwo itea nge Vhaisraele vha khakhela Muṋe washu Mudzimu wavho we a vha pfulusa Egipita vha tshi khou kandeledzwa nga Farao khosi ya Egipita. Vho luvha miṅwe midzimu, 8vha tshi edzisa maitele a tshakha dze Muṋe washu a dzi thatha vhone vha tshi swika, vha edzisa na maitele o ḓiswaho nga mahosi a Israele. 9Vhaisraele vha endela u nyefula Muṋe washu Mudzimu wavho nga zwo bvaho nḓilani. Vha ḓifhaṱela zwitembele zwa u luvha midzimu miḓini yavho yoṱhe, kha ine ya tou vha na tshiingamo fhedzi, na kha yo tangeledzwaho nga mitsheṱo. 10Vha imisa matombo a zwitungulo na thanda dza Ashera mudzimu wa musadzi tshikwarani tshiṅwe na tshiṅwe na fhasi ha muri muṅwe na muṅwe wo bvukaho. 11Vha fhisa zwioro hoṱhe hune ha luvhiwa midzimu, unga tshakha dze Muṋe washu a dzi thatha vha tshi swika. Vha ita zwithu zwo vhifhaho zwe zwa sinyusa Muṋe washu. 12Vha luvha midzimu i nengisaho, naho Muṋe washu o vha o ri, “Ni songo vhuya na ita zwi no nga zwenezwo.”
13Muṋe washu o kaidza Vhaisraele na Vhajuda nga milomo ya vhaporofita vhawe na vhaḓinḓa vhawe vhoṱhe a ri, “Laṱani nḓila dzaṋu mmbi. Vhulungani ndayo dzanga, ni tshi tevhedza mulayo woṱhe we nda laya vhomakhulukuku waṋu uri vha u tevhedze, nda u swikisa kha inwi nga vhaḓinḓa vhanga vhaporofita.”
14Hone vha si thetshelese, vha ita tshipimbi unga vhomakhulukuku wavho vhe vha si fulufhele Muṋe washu Mudzimu wavho. 15
Vha landula ndayo dzawe na mulanga we a vhofha na vhomakhulukuku wavho na zwe a vha laya. Vha luvha zwitungulo zwi si na mushumo, na vhone vhaṋe vha fhedza vhe si tshithu. Vha edzisa tshakha dzi dzulaho tsini navho, naho Muṋe washu o vha laya a ri, “Ni songo vha edzisa.” 16Vha ṱutshela ndayo dzoṱhe dza Muṋe washu Mudzimu wavho, vha ḓiitela zwitungulo zwivhili nga tshivhumbeo tsha mbohwana, na thanda ya Ashera mudzimu wa musadzi. Vha gwadamela masambi oṱhe a dziṋaledzi, vha luvha na Baali. 17
Vha ṋekedza vhana vhavho vha vhatuka na vha vhasidzana vha vha ita zwiṱhavhelo zwi fhiswaho. Vha edzisa zwa u tungula na zwa manditi, vha tou ḓikumedza kha u ita zwi sa takadzi Muṋe washu, u ralo ha vha u mu sinyusa. 18
Ndi zwe Muṋe washu a sinyutshela Vhaisraele, a si tsha funa u vha vhona, ha sala tsinde ḽa Juda fhedzi.
19Hone na tsinde ḽa Juda vha si tevhedze ndayo dza Muṋe washu Mudzimu wavho. Vho edzisa zwo ḓiswaho nga Vhaisraele. 20Ndi zwe Muṋe washu a landula lushaka lwoṱhe lwa Israele, a vha pfisa vhuṱungu, a vha kumedza vhaṱanguli u vhuya u swika a si tsha funa na u vha vhona.
21
Musi Muṋe washu o no tumula Vhaisraele kha nnḓu ya Dafita, vha dzhia Jerobiamu ṅwana wa Nebati vha mu vhumba khosi yavho. Jerobiamu a xedza Vhaisraele vha ṱutshela Muṋe washu, a vha itisa vhutshinyi vhuhulu. 22Vhaisraele vha ḓi omelela vhuvhi hoṱhe ha Jerobiamu, vha si vhu laṱe, 23Muṋe washu a vhuya a vha sudzulusa a si tsha vha vhona, nga he a dzula o vha vhudza nga milomo ya vhaporofita vhoṱhe vhaḓinḓa vhawe. Ndi zwe Vhaisraele vha hwaliwa shangoni ḽavho vha iswa vhuthubwani Ashuru, na zwino vha henengei.
24Khosi ya Ashuru ya dzhia vhathu miḓini ya Babele na Khutha na Iva na Hamathi na Sefaravaimi, ya vha dzudza miḓini ya Samaria vhudzuloni ha Vhaisraele vho iswaho vhuthubwani. Vha dzhia shango ḽa Samaria vha dzula miḓini yaḽo. 25
Musi vha tshi thoma u dzula henefho, vho vha vha sa luvhi Muṋe washu, zwenezwo a vha rumela ndau dza vhulaha vhaṅwe vhavho. 26Mafhungo ayo a swikiswa ha khosi ya Ashuru ha pfi, “Vhathu vhe vha vha pfulusa vha vha dzudza miḓini ya Samaria a vha ḓivhi milayo ya mudzimu wa iḽo shango. O vha rumela ndau dzine dza khou vha fhedza ngauri a vha ḓivhi milayo yawe.”
27Khosi ya Ashuru ya ri hu dzhiwe muṅwe wa vhotshifhe o iswaho vhuthubwani, a vhuye, a dzule shangoni ḽa Samaria a laye vhathu milayo ya mudzimu wa shango ḽeneḽo. 28Ndi hone muṅwe wa vhotshifhe vhe vha kumbiwa Samaria vha iswa vhuthubwani a tshi ḓa a dzula Bethele, a vha funza u luvha Muṋe washu.
29Naho zwo ralo, lushaka luṅwe na luṅwe lwa ḓiitela midzimu yalwo miḓini yalwo, vha i vhea zwitembeleni zwa zwikwarani zwo fhaṱwaho nga vhathu vha Samaria. 30Vhathu vha Babele vha ita tshitungulo tsha mudzimu Sukotho Benotho, vha Khutha vha ita tshitungulo tsha Neregala, vha Hamathi vha ita tshitungulo tsha Ashima, 31vha Iva vha ita tshitungulo tsha Nibahasi na Tharathaka, vha Sefaravaimi vha dzhia vhana vhavho vha vha fhisela Adiramelekhe na Anamelekhe midzimu ya Vhasefaravaimi. 32Vhathu havho vho vha vha tshi luvha Muṋe washu, vha dovha vha ita na u nanga vhathu vha havho uri vha vhe vhotshifhe vhavho vha zwikwarani. 33Vho vha vha tshi luvha Muṋe washu, vha dovha vha shumela na midzimu yavho vha tshi tevhedza maitele a tshakha dze vha ḓiswa vha tshi bva khadzo.
34
Na ṋamusi vha tshee vho nambatela maitele avho eneaḽa a kale. A vha luvhi Muṋe washu, a vha tevhedzi milayo na ndaela na pfunzo na ndayo dze Muṋe washu a ṋea vhaḓuhulu vha Jakopo, we a ri u pfi Israele. 35
Musi Muṋe washu a tshi vhofha mulanga na Vhaisraele, o vha laya a ri, “Ni songo luvha miṅwe midzimu kana na i gwadamela kana na i shumela kana na i ṋekedza nduvho. 36Ni fanela u luvha Yahavee fhedzi. Ndi Ene we a ni pfulusa Egipita nga maanḓa mahulu o imisa tshanḓa, luvhani Ene ni mu gwadamele, ni mu ṋekedze nduvho. 37Ni vhone uri nga misi ni vhulunge milayo na ndaela na ndayo na pfunzo ye a ni ṅwalela. Ni songo vhuya na luvha miṅwe midzimu. 38Ni songo hangwa mulanga we a vhofha na inwi, ni songo luvha miṅwe midzimu. 39Tshaṋu nga hu vhe u luvha Yahavee Mudzimu waṋu, ndi Ene ane a ḓo ni lamulela kha maswina aṋu oṱhe.”
40Naho zwo ralo vhathu avho vha si thetshelese, vha ḓi omelela maitele avho a kale. 41Na musi avho vhathu vha tshi khou luvha Muṋe washu, vho vha vha tshi ḓi shumela zwitungulo zwavho. Vhana vhavho na vhaḓuhulu vhavho vha kha ḓi edzisa vhomakhulukuku wavho na ṋamusi.


text:
31Mufana Samiele a a tirhela HOSI Xikwembu a ri hansi ka Heli. Eminkarhini yoleyo, rito ra HOSI a ri kala ngopfu; swivono a swi nga tali ku va kona.
2Siku rin'wana, Heli a a etlele endlwini ya yena. Mahlo ya yena a ma sungula ku phuma, a nga ha koti ku vona swinene. 3Rivoni ra Xikwembu a ri nga si timiwa mpundzu wolowo, naswona Samiele a a etlele eTempeleni ya HOSI Xikwembu, laha Areka ya xona a yi ri kona. 4Kutani HOSI Xikwembu xi vitana Samiele; yena a hlamula a ku: “Ndza ta!” 5kutani a tsutsumela eka Heli, a ya ku: “Hi mina loyi, hikuva u ndzi vitanile!” Kambe Heli a ku ka yena: “Mina a ndzi ku vitananga, tlhela u ya etlela.” Kutani Samiele a tlhela a ya etlela.
6HOSI Xikwembu xi engeta xi vitana Samiele, kutani yena a pfuka, a ya eka Heli, a ku: “Hi mina loyi, hikuva ndzi twe u ndzi vitana.” Kambe Heli a ku: “A ndzi ku vitananga n'wananga, tlhela u ya etlela.” 7Samiele a a nga twisisi leswaku ú vitaniwa hi HOSI Xikwembu,Kumbe: Samiele a a nga si tiva HOSI Xikwembu hikuva a a nga si tshama a twa rito ra xona.
8HOSI Xikwembu xi vitana Samiele ra vunharhu, kutani yena a pfuka, a ya eka Heli, a ku: “Hi mina loyi, hikuva u ndzi vitanile!” Ku va kona Heli a twisisaka leswaku loyi a vitanaka Samiele, hi yona HOSI. 9Kutani a ku ka Samiele: “Tlhela u ya etlela. Loko u vitaniwa nakambe, hlamula u ku: ‘Vulavula HOSI, hikuva mina nandza wa wena ndza yingisa.’ ” Hiloko Samiele a tlhela a ya etlela eTempeleni.
10Kutani HOSI Xikwembu xi fika xi yima kwalaho, xi vitana ku fana ni le ku sunguleni, xi ku: “Samiele, Samiele!” Samiele a hlamula a ku: “Vulavula HOSI, hikuva mina nandza wa wena ndza yingisa.” 11Kavaloko HOSI Xikwembu xi ku ka Samiele: “Yingisa, ndzi ta endla mhaka exikarhi ka Vaisraele, leyi nga ta chavisa vanhu hinkwavo swinene loko va yi twa. 12Hi siku rero, ndzi ta vangela Heli hinkwaswo leswi ndzi swi vuleke hi tlhelo ra rixaka ra yena, ndzi nga siyi nchumu. 13Ndzi n'wi tivisa leswaku ndzi lava ku avanyisela makumu rixaka ra yena, hikwalaho ka swidyoho swa vana va yena leswi a swi tivaka: Va vulavurile swo biha hi mina Xikwembu, kambe a nga va tshinyanga. 14Sweswi ke, ndzi tiyisa hi ku hlambanya eka va rixaka ra Heli, ndzi ri: Swidyoho swa vona swi nga ka swi nga rivaleriwi ni siku ni rin'we, hambi hi magandzelo, hambi hi timhamba!”
15Samiele a ya etlela ri kondza ri xa, kutani a pfuka a ya pfula timbanti ta Tempele ya HOSI; kambe ú chavile ku ya hlamusela Heli timhaka ta xivono. 16Kavaloko Heli a vitana Samiele, a ku: “Samiele n'wananga!” Yena a ku: “Hi mina loyi!” 17Heli a ku: “Xana Xikwembu xi ku byerile yini xana? U nga ndzi fihleli nchumu. Ndza tiyisa hi ku hlambanya emahlweni ka xona leswaku u ta va ni nandzu lowukulu, loko u ndzi fihlela mhaka yihi na yihi leyi xi nga ku tivisa yona.” 18Hiloko Samiele a n'wi byela hinkwaswo, a nga n'wi fihleli nchumu. Kutani Heli a ku: “HOSI yi vulavurile, a yi endle leswi yi swi vonisaka swona.”
19Kutani Samiele a kula, HOSI Xikwembu xi ri na yena, xi nga tshiki marito ya xona ma wela hansi. 20Kutani Vaisraele hinkwavo, ku suka eDani ku ya fika eBerexeba,Kumbe: ku suka eDani en'walungwini ku ya fika eBerexeba edzongeni, hileswaku etikweni hinkwaro. Vonani Vaavanyisi 20:1; II Sam. 17:11 va swi tiva leswaku hakunene Samiele i muprofeta wa HOSI Xikwembu. 21HOSI Xikwembu xi tlhela xi humelela emutini wa Xilo, hikuva hi kona laha xi tshamaka xi tikomba eka Samiele, hi rito ra xona.


text:
Nawu
Nawu i mafambisele ya milawu leyi vekiweke naswona yi landzelerisiwa hi kutirhisa mindzawulo ya ximunhu kumbe Hulumendhe leswaku ku lawuli mahanyele.[2] Nawu tani hi xiyimiso, wu pfuna ku lawula no tiyisisa leswaku va aka tiko va komba ku xiximana, naswona ku kondloteriwa kuringana eka vanhu hinkwavo. Milawu leyi landzelerisiwaka hi Mfumo yi nga vekiwa hi huvo leyi hlanganeke, kumbe muveki nawu ku ya hi xitiviso xa mfumo. Mavekele ya milawu manga hlohloteriwa hi Vumbiwa, leri tsariweke ku hlanganisa na ti mfanelo leti nga endzeni ka Vumbiwa. Nawu wu vumba swa Tipolitiki, ku xaviselana, Matimu na nhlangano wa vanhu hi tindela to hambana na swona wu thelal wutirha tani hi mulamuleri exikarhi ka vuxaka bya vanhu.
Kuna ku hambana exikarhi ka (a) Milawu ya Ximfumo, leyi landzeleriwaka hi tindzawulo to karhi ta ximfumo, naswona (b) Nawu wa Xintu, lowu landzelelaka ku avanyisa ka huvo. Kuya hi matimu, Milawu ya vukhongeri a yilandzelerisiwa ngopfu ku tlula milawu yin'wana, ngopfu ngopfu eka vukhongeri bya Xiyuda na Xisurumani. Nawu wa Xisurumani wa Xariya, wutirhisiwa ngopfu e misaveni naswona wutekiwa tani hi nawu wa tiko ematikweni yo fana na Irani na Arabhiya ya le Dzongeni.[3]
Nawu wu thlela wu pfuxa mintlimbo leyi rharhanganeke loko swita eka ti mhaka ta Kuringana, Vunene, na Vululami. Kuna xivulavuri lexi nge 'Vanhu hinkwavo va ringana emahlweni ka Nawu', hambi leswi Jonathan Swift a anguleke leswaku 'Milawu yixana na mapume, lama phasaka switsotswana, kambe ma pfumela timimpfi ti hundza.' Hi lembe ra 1894, matsalana Anatole France u tsarile hiku monya leswaku, "Enhlohlorhini ya vuringani bya wona, nawu wu sivela vafumi na swisiwana hi ku ringana leswaku vanga tshuki va etlela e handle, va kombela e mapatwini, na ku yiva xinkwa."[4] loko a tsala hi malembe ya 350 BC, N'wa filosofi wa mugriki Aristoka u hlamusele leswaku, "Mfumo wa nawu wu antswa ngopfu kutlula nawu wa munhu un'we."[5] Mikhail Bakunin uteri: "Milawu hinkwayo leyi simekiweke, i ya ku tikirheta na ku tlakusela eka xiyimiso, kutshikeleriwa ka vatirhi hi ntlawa lowu fumaka".[6] kasi Cicero yena ute "Ku tala ka milawu, iku tsongahala ka vululami".[7] Tidyondzo ta VuMaksi ti hlamusela leswaku Nawu wu ngehe laveki loko Mfumo wu herisiwile.[8] Kunga khatariseki mavonele ya vanhu, Nawu hi wona xihlovo ya mindzawulo hinkwayo ya ximfumo.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Luban, Law's Blindfold, 23.
- ↑ Robertson, Crimes against humanity, 90.
- ↑ "What is sharia law?". brightknowledge.org.
- ↑ (France, The Red Lily, Chapter VII).
- ↑ Aristotle.
- ↑ Stewart and Burgess.
- ↑ Cicero, De Officiis, I, 10, 33.
- ↑ "Withering away of the state".


text:
Ku Byala Cauliflower
Mabyalelo
Cauliflower yi byariwa hi mbewu.
Ndlela yo Byala
Mbewu yinga byariwa xikan’we emisaveni leswaku kuta mila cauliflower, hambi leswi leswi swingariki maendlelo yantolovelo ya van’wamapurasi lavakulu hikuva leswi swi endla leswaku kuva na kuhambana eka swimilani leswi humaka naswona xiyimo xa maxelo yale handle xinga hambana leswinga hlwerisaka ku tlhava ka swimilani. Byala mbewu eka 12 mm kuya eka 15 mm hiku enta kutani u ringeta kuva swiri eka ku enta loku ringanaka leswaku na swimilani swita huma swirikarhi swiringana.
Ndlela leyinga tala ngopfu ya mabyalelo ya swimilani leswi iku byalela eka nursery kutani u simula swimilani swa cauliflower. Mbewu ya cauliflower yibyariwa eka ti seed trays kutani yitshikiwa laha kunga pfaleka kutani yi hlayisiwa eka ti greenhouses eka 20°C na relative humidity yale henhlakutani yisimuriwa endzhaku ka 30 kuya eka 35 wa masiku endzhaku ko byariwa laha swingatava swiri eka 15 cm hiku leha naswona swihume 5 kuya eka 6 wa matluka. Ku byala cauliflower switala ku endliwa hi voko kambe van’wana va van’wamapurasi lavakulu vatirhisa michini.
Xipesi
Swimilani swifanele kuva swivekiwe eka xipesi xa 50 cm hiku hambana eka mintila leyinga 60 cm hiku hambana. Ringeta kuva na kwalomu ka 30 000 wa swimilani hi hectare.
Van’wamapurasi vatlhela vabyala cauliflower eka ti tram lines laha kungana ku fikeleriwa ko anama eka mintila yimbirhi yin’wana na yin’wana. Ti tram lines tingava eka 40 cm exikarhi ka swimilani eka ntila na 50 cm exikarhi ka mintila na 60 cm kuya eka 100 cm wa mintila yotirhela eka yona exikarhi ka ti tram lines.
Nkarhi woByala Mbewu
Hambi leswi swingariki ndlela yo duma yaku byala, mbewu ya cauliflower yinga byariwa emisaveni nkarhi wihi na wihi wa lembe ntsena loko mahiselo ya famba kwalomuya kale henhla ka 15°C. Unga byali eka maxelo lawa ya titimelaka yava e hansi ka 10°C hikuva leswi swiendla leswaku mbewu yitikeriwa ku mila.
Nkarhi woByala
Ku byariwa ka swimilani swa cauliflower swi endliwa nkarhi wihi na wihi wa lembe handle kaloko kuhisa ngopfu kumbe kutitimela ngopfu eka tindzhawu teto. Se eka tindzhawu totala ta Afrika Dzonga unga byali exikarhi ka May nale xikarhi ka August tani hileswi kuvaka kuri nkarhi wa xixika. Byala ntsena swimilani leswi ringanaka leswaku loko swikula switava swirikarhi swiringana nakuva na minkarhi yokoma yantshovelo.
Nkarhi woKula
Kuya hi swibyariwa na maxelo kukula kusuka eka kusimuriwa ka swimilani swa cauliflower kukula switeka exikarhi ka 8 na 12 wa mavhiki. Swibyariwa swinwana swa Cauliflower swingava swilulamerile hinkarhi wokoma swinene wotani hi 6 wa mavhiki kusukela eka kubyariwa ka swimilani leswinga tiyela loko xiyimo xiringanerile.
Ku Nonisa Misava
Maendlelo ya kahle swinene iku landzelela swiletelo leswi nyikiweke hi mutsundzuxi kuya hi mbuyelo wa misava na swiletelo swa muxaka wa swibyariwa lowu faneleke ku byariwa. Swimilani swa cauliflower switsakela mphakelo wakahle swinene wa swakudya naswona swilaveka eka nkarhi lowuntsongo waku mila laha ku lavekaka kucheriwa manyoro yoringanela.
Loko unga se byala chela kwalomu ka 250 kg kuya eka 300 kg hi hectare ya nkatsakanyo wa NPK kufana na 3:1:5 (35) kutani u rimela eka misava yale henhla laha ungata byalela kona. Loko swimilani switshamisekile, kwalomu ka 10 wa masiku endzhaku ko byala, chela hile tlhelo 200 kg kuya eka 250 kg hi hectare ya 3:1:5 (35) etlhelo ka mintila ya swimilani kutani u cheleta misava. Engeta leswi eka 18 kuya eka 21 wa masiku endzhaku ko byala nakambe eka 30 kuya eka 35 wa masiku endzhaku ko byala.
Leswi swifanele kuva swiringanerile kuva swibyariwa swikula. Matluka ya cauliflower yafanele kuva ya hanye kahle yari rihlaza rodzwihala naswona lokokuri na swikoweto swaku basuluka ka matluka kumbe yava xitshopani swivula leswaku waha fanele ku nonisa nakambe misava.
Ku Cheleta
Tiyisisa leswaku misava ya cheletiwa loko kunga se byariwa cauliflower nakambe endzhaku ko byala swimilani leswintsongo leswaku swita tshamiseka kahle. Unga cheleti kutlula mpimo hikuva sweswo swinga herisa swakudya swo sungula leswinga cheriwa etimintswini ta swimilani leswi.
Hikokwalaho ka sweswo kwalomu ka 10 mm siku loko kungase byariwa nakambe 10 mm endzhaku ko byala switava swiringanerile. Kusukela kwalano 15 mm kuya eka 20 mm hi vhiki eka mavhiki yambirhi yosungula kutani kwalomu ka 25 mm kuya eka 30 mm hi vhiki handle kaloko mahiselo yari e henhla, kutani swinga tlakusiwa kuya eka 35 mm kuya eka 45 mm hi vhiki.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Va tolo va te ri xihlovo a xi dungiwi
Xi tima torha ra lava ku tshama va ri endleleni
Maphisa loko ya karhale ku hlota ya tima torha eka xona
Xana i mani yena wa ku xi dunga?
Ku xi dunga hi nenge a pfindlusa mati?
Namuntlha xi omile bya ribye ra ntshava
Leswaku a ku ri na mati a swi tikombi!
Rixaka ri lahlekeriwile hi ku nyenya ndhavuko
Namuntlha mati ku hava etikweni
Swi tsandza na vativi va swa vurimi.
Ntumbuluko wu tekile swa wona
Swifuwo a swi nga omeriwi
Kambe namutlha swi hanya hikokwalaho ka munhu
Va vurisile vaku: “tolo anga ha vuyi”
Loko a famba u fambile.
Loko mpfula yi na a yi boxa minthevele
Kambe namutlha yona yixa
Mithevele ku boxeka dho!
Swi tsandza na lebyo tlhariha
Na byona xivangelo a byi xitivi
Tumbuluku a wu chacheriwi marhonge
Ku tlula xinawana xin’we wa lan’wa
Wu lan’wa bya tuva loko u khoma mandza ya rona
Namuntlha hi salela ku hlambanyisa
Xihlovo xi omile.


text:
Eland
Dzina
Eland (taurotragus oryx)
Tshivhumbeo
Ya tshinna inga kona u hula u lapfa u bva kha mahaḓa 1,7m ya lemela 900 kg. naho huna uri ndi inwe ya phukha khulwane nga maanḓa heyi phukha iya kona u fhufha ḓirata, ina thunda. Dzoṱhe ya tshisadzi naya tshiduna dzi na maṋaga ano lemela o yelaho murahu a dovha a lapfa uya henefha kha mithara muthihi. Dza tshifumakadzi ndi ṱhukhu dzi lemela henefha uḓa kha 450k. ya tshinna ina mavhudzi a muvhala matsu hafha kha phanḓa yayo ane o vala lukanda. ya dovha ya vha na mavhala o rambalalaho hafha kha mutumbu.
Kubebele
Yone vho a i tou vha na tshifhinga tshine ya tou beba nga tsho, kha la Africa tshipembe vho wana uri huna minwedzi ine ya vha ngayo na vhana u fhirisa kha minwe minwedzi. Ṅwana muthihi uya bebiwa nga murahu ha musi yo ḓi hwala lwa minwedzi ya ṱahe. ya tshinna iya tshimbila na ya tshisadzi lwa awara dzi si gathi musi I saathu beba.
Kuitele
Tshinwe tsha zwithu zwo no takadza nga ha heyi phuka ndi uri ndi phukha ine ya kona nga maanḓa u ṱhogomela vhana vhayo ya vha itela na ha u dzula. musi I tshi tshuwiswa nga zwipuka zwine zwa iḽa dzi ya ita danga hedzi khulwane dza ima phanḓa ngeno dza murahu hu vhana, dza tshisadzi na zwisadzi zwo dzumbiwa nga murahu. vhunzhi hadzo dzo pfuluwa nga vhunzhi dzi tshi khou itela pfulo. Dza tshinna adzi funi zwa u levha naho dzo ralo dzi ya vhonala nga zwinwe zwifhinga dzi tshi khou tambudza dza tshisadzi arali huna zwine dza khou ṱoḓa.
Dzi na nḓowelo dzo fhambananaho zwi tshi bva kha zwine dza funa zwone sa fhethu hu no nga sogani,mahatsini fhethu ho dalaho matanda sa north ya mulamboni wa orange, na matandani a kwazulu natal. Heyi ndi phukha ine ya funa nga maanḓa u tshimbila vhusiku I wana maanḓa ayo kha lu muya lwo no fhefheḓa vhusiku maanḓa ano I maanḓafhadza kha zwithu zwo no iita uri I tou gidima vhukuma.
Hune ya wanala hone
Iya wanala dzi game reserve dzi re Afrika tshipembe. kha vhupo hune dzo vha dzi si tsha wanala zwavhuḓi, dzo isiwa nga vhunzhi.
Zwine zwa iḽa
Dzi ḽiwa nga maanḓa nga ndau na mmbwa ya ḓaka na zwinwe zwono nga dzi nngwe, cheetah na maṱarelo.


text:
Risimu ra Muyimbelerisi, leri hlaveleriwaka hi switende.Kumbe: hi mayimbelelele ya risimu leri nge “Ra makhon'wa” Switsundzuxo swa Asafa. Pisalema.
801
We murisi wa Israele, yingisa,
rhiya ndleve wena u fambisaka va ka Yosefa kukota ntlhambi;
wena u tshameke exiluvelweni ehenhla ka tikerubu,
komba ku vonakala ka wena.
2Hlavutela matimba ya wena emahlweni ka va ka Efrayimi ni va ka Benjamini ni va ka Manase,
tana u ta hi ponisa.
3Tlhela u hi pfuxa we Xikwembu,
u hi amukela hi tintswalo, kutani hi ta ponisiwa.
4We HOSI Xikwembu xa matimba hinkwawo,
xana u ta hlundzuka ku fikela rini,
u ala ku yingisa swikhongelo swa hina vanhu va wena xana?
5Mahlomulo i swakudya leswi u hi phamelaka swona,
u hi nwisile mihloti hi xinwelo lexi khapaka.
6Vaakelani va hina va lwetana hi tiko ra hina,
valala va hina va le ku sandzeni.
7Xikwembu xa matimba hinkwawo, tlhela u hi pfuxa,
u hi amukela hi tintswalo, leswaku hi pona.
8U tsuvurile murhi wa vhinya etikweni ra Egipta,
u ya wu byala etikweni leri u hlongoleke vamatiko va suka eka rona.
9U khulerile xivandla u wu byala eka xona,
kutani wu mila timitsu, wu kula wu funengeta tiko hinkwaro.
10Tintshava a ti ri endzhutini wa wona;
a wu namarhela mirhi leyikulu ya mikedari,
11wu phaka marhavi ma fika eLwandle ra Mediteraniya,
man'wana ma fika enambyeni wa Yufrata.
12U tshovele yini rihlampfu ra nsimu leyi ya vhinya ke?
Vahundzi va ndlela hinkwavo va yiva mihandzu ya kona.
13Tinguluve ta nhova ta wu kandziyela,
swiharhi swa le mananga swi dya eka wona.
14We Xikwembu xa matimba hinkwawo, ha kombela, vuya!
Languta u ri etilweni, u vona leswi humelelaka;
sirhelela murhi lowu wa vhinya,
15ximila lexi u xi byaleke hi voko ra wena,Van'wana va ri: u wu lwela hikuva hi wena u wu byaleke
a nga n'wana loyi u nga tiwundlela yena.
16Valala va hina lava tsemeke ni ku hisa murhi lowu,
va tshinye u va herisa hi vukari bya wena,
17kambe u katekisa hosi ya tiko leyi u yi hlawuleke,
leyi u yi tiyiseke hi matimba ya wena,
18kutani hi nga ka hi nga ku fularheli;
tlhela u hi nyika vutomi, kutani hina hi ta gandzela wena ntsena.
19Tlhela u hi pfuxa, we HOSI Xikwembu xa matimba hinkwawo,
u hi amukela hi tintswalo, kutani hi ta ponisiwa.


text:
Pisalema ya Davhida.
231We HOSI, u murisi wanga,Kumbe: HOSI Xikwembu i murisi wanga
ndzi nga ka ndzi nga pfumali nchumu.
2
U ndzi fikisa emadyelweni ya rihlaza,
u ndzi yisa ematini layo tenga.
3U hlayisa moya wa mina,
u ndzi fambisa etindleleni leto lulama hikwalaho ka vito ra wena.
4Ni loko ndzi nga famba enkoveni wa xinyami xo chavisa,Kumbe: enkoveni wa xinyami xa rifu
a ndzi chavi nchumu xo biha,
hikuva u na mina:
Wa ndzi lwela ni ku ndzi hlayisa.Kumbe: Nhonga ya wena ni nxongotelo wa wena hi swona swi ndzi tiyisaka
5U ndzi endlela nkhuvo
valala va mina va langutile;
u ndzi chela mafurha yo nun'hwela enhlokweni,
ni ndzheko wa mina wa khapa.
6Ina, vunene ni rirhandzu ra wena swi ta ndzi sirhelela
masiku hinkwawo ya ku hanya ka mina,
kutani ndzi ta tshama endlwini ya wenaVan'wana va ri: kutani ndzi ta vuyela endlwini ya wena
vutomi bya mina hinkwabyo.


text:
U maliwa nga muthu ane atou vha muḓivhalea kha u lwa na muvhuso wa tshiṱalula a zwo ngo leluwa, vho-Mandela vho vha vha tshi dzulela uvha vha kha zwithu zwa ANC, na muḓi wa vho- Winnie wo vha u tshi dzula wo tingwa nga mapholisa.
Vho-Winnie vho vha vha tshi dzulela u lwa na muvhuso wa tshiṱalula nga vhone vhaṋe na musi vho ḓi hwala. Nga 1958 vho dzhenela kha zwa ulwa na u tshimbila wo fara basa zwi tshi tevhelwa nga zwine zwa ḓivhea vhukuma zwa u gwalaba zwo iteaho nga Ṱhangule 1956, musi vhafumakadzi vha tshi gwalabela honoyo mulayo.
Vho vha munwe wa vha 1000 vho fariwaho. Vhone na vhanwe vho vhona uri ndi khwiṋe vha dzule vha lindele tsengo u fhirisa u humbela beili. Ndi henefha he vha ḓo ṱangana na zwithu zwi vhavhaho vhukuma zwa khotho ya Afrika Tshipembe. Nga murahu ha musi vho no bviswa khothoni vhathu na mapholisa vha ḓa vhadivha uri ene u khou itiswa ngauri munna wawe ndi muḓivhalea, hu si kale vha mbo ḓi fhelelwa nga mushumo sibadela tsha Baragwanath.
Nwana wa Nelson wa musidzana Zenani o bebiwa nga 1959 zwi tshi khou tevhela hezwi zwiwo.
Winnie o wana ṱhuṱhuwedzo na thikhedzo kha vhanwe vhafumakadzi vhane vha mangadza vhe vha vha vha tshi khou ḓi lwa na muvhuso wa tshiṱalula. Vhanwe vha havha vhafumakadzi ndi Lillian Ngoyi, Helen Joseph, Albertina Sisulu, Florence Matomela, Frances Baard, Kate Molale, Ruth Mompati, Hilda Bernstein na Ruth First.
Havha vhathu vho vha vhathu vhe Winnie aḓi thembela vhone, vhanwe vho vha vha sa vhonali nga hetsho tshifhinga, havha vhe vha ḓo fhedza vha tshi khou ita vhutama na vhanwe vho rapolotiki nga murahu ho mbo ḓi pfi ndi vhone dzi pimpi sa vho-Winnie. Zwo vha zwi tshi konḓa khavho uri vha fulufhele muthu. Ha mbo ḓi takuwa dzi khuḓano vhukati ha Winnie na vhathu vha muṱa wa hawe murahu hangei Transkei nga murahu ha u ambiwa uri hu khou ḓa pfunzo ya Bantu.
Khosi vho Kaizer Matanzima, munwe we avha atshi ḓivhea we avha amushumeli wa khotsiawe, a ima na muvhuso atshi khou tikedza hezwi. Vho liswa nga tshigwada tsha Pondo tsha vhadzulapo vhane vha ḓivhidza uri Intaba, vhe vha ḓo ṱhasela muḓi wa ha Winnie vhusiku vhunwe, vha tambudza mufumakadzi wa khotsiawe vha fhisa na nnḓu, hezwi zwithu zwa sia huna muthu we a ḓo vha muholefhali mufumakadzi we aḓo dzhena avha mme a Winnie we aḓo xelelwa nga mme atshi kha ḓi vha mutuku.
Vha mbo ḓi lovha nga murahu. Naho zwo ralo khotsi a Winnie vha isa phanḓa na u ima na vha Matanzima, vha ita na u fara na miṱangano henefho hayani havho. Dzi khakhathi dzo kwashekanya muṱa.Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
321Vonani, ku ta hosi leyi nga ta fuma hi ku lulama,
tindhuna ta yona ti ta avanyisa timhaka hi ndlela leyinene.
2Varhangeri lava hinkwavo va ta fana ni xivava xo sivela moya,
ni ndhawu yo tumbela ka yona sikwini ra xidzedze;
va ta fana ni swinambyana swa mati endhawini leyi omeke,
ni ndzhuti wa ribye lerikulu etikweni ra mumu.
3Lava vonaka va nga ka va nga ha pfali mahlo ya vona,
ni lava twaka va nga ka va nga ha tisivi tindleve.
4Vanhu vo tsutsumela timhaka va ta rhanga va ehleketa va nga si vulavula;
lava manghanghamila, va ta vulavula leswi twalaka.
5Swiphukuphuku a swi nga ha endliwi vachaviseki,
ni vakanganyisi a va nga ha xiximiwi.
6Munhu wa xiphukuphuku ú anakanya leswo ka swi nga pfuni nchumu,
makungu ya yena i ku endla leswo homboloka ntsena;
ú endla leswi lwaka ni ku rhandza ka Xikwembu,
a tlhela a xi hembela;
a nga chavi ku tshika munhu a fa hi ndlala,
kumbe ku tsona la nga ni torha emati.
7Miehleketo ya mukanganyisi yi bihile,
ú endla makungu layo homboloka,
leswaku a ta onha timhaka ta swisiwana hi mavunwa,
a swi kaneta hambiloko swi nga ri na nandzu.
8Kasi munhu lonene ú endla makungu lamanene,
mintirho ya yena hi leyinene ntsena.
9Sukani mi yima mi twa leswi ndzi swi vulaka, n'wina vavasati lava titwaka va tshamisekile;
rhiyani ndleve mi ndzi yingisa, n'wina vavasati lava nga vileriki hi nchumu.
10Nkarhi wo tlulanyana lembe wu nga si hela,
mi ta rhurhumela n'wina vavasati vo ka va nga vileli hi nchumu,
hikuva emasin'wini ya vhinya a mi nga tshoveri nchumu,
hambi wu ri ntshovelo wa mihandzu, a mi nga vi na wona.
11Rhurhumelani, n'wina vavasati lava titwaka va tshamisekile,
n'wina mi nga vileriki ha nchumu,
hluvulani swiambalo hinkwaswo, mi teka leswo khwaxa mi ambala swona.
12Kalakalani mi rilela masimu ya n'wina layo saseka,
ni mirhi ya vhinya leyi a yi tswala ngopfu;
13rilelani masimu ya va ka hina
lama tlhumeke hi mitwa ni swigatlu,
rilelani mindyangu hinkwayo leyi a ku tsakiwa ka yona,
emutini lowu wa ntsako.
14Entsindza a ku nga ha vi na munhu,
muti lowu a wu tshama vanhu lavo tala wu ta hundzuka rhumbi;
xintshabyana ni xihondzo xa varindzi,
swi ta hundzuka kaya ra swiharhi hilaha ku nga heriki,
timangwa ti ta tlalamba-tlalamba kona,
ni tinyimpfu ti ta dyela kona.
15Kambe ku ta fika siku leri hi nga ta chululeriwa Moya lowu humaka ehenhla,
kutani mananga ma ta hundzuka nsimu ya misava yo nona,
kasi nsimu leyi nga ni misava leyo nona
yi ta tlhuma hi mirhi ya mihandzu.
16Hikokwalaho mananga ma ta hundzuka kaya ra leswo lulama,
emasin'wini ya misava leyo nona ku ta kumeka leswo lulama ntsena.
17Ku lulama loku nga ta va kona, ku ta tswala ku rhula,
mihandzu ya kona yi ta va vanhu vo miyela lava nga ta tshembeka hilaha ku nga heriki.
18Vanhu va ka hina va ta tshama endhawini leyi rhuleke,
va ta aka miti leyi tiyeke, va wisa laha ku miyeleke.
19Xihangu xi ta wa loko xihlahla xi herisiwa,Van'wana va ri: Xihlahla xi ta wa xi nyamalala
kutani muti wu ta wisiwa wu nyamalalela makumu.
20Mi katekile, hikuva mi ta rima mitanga eribuweni ra nambu wun'wana ni wun'wana;
tihomu ta n'wina ni timbhongolo ta n'wina, mi to ti lathela kunene.


text:
Vukanyi
Vukanyi i muxaka wa byala bya xintu lebyi endliwaka hi makanyi. Kuna tinxaka ta mune ta vukanyi, kunga Dzova; Nyatshani; Mpahlwa na Phipha[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Muendli wa vukanyi u fanele a rhwalela makanyi kutani u ma hlengeleta ya vupfa. Loko ya vupfile, u ta teka mbita u teka na foroko a tlhava kanyi hi rin’werin’we, a cheletela embiteni. Loko u ri karhi u chela embiteni, u kama mati lawa ya vuriwaka leswaku i nhlowa, u kamela kwale mbiteni, u ri karhi u chela na tinyungu kwale ndzeni ka mbita. Loko a hetile u ta teka khuwana u susa tinyungu endzeni ka mbita u ti chela endzeni ka khuwana u siya nhlowa ntsena endzeni ka mbita.[1]
Muendli wa vukanyi u teka rifetho u dludla endzeni ka khuwana leri nga ni tinyungu, kutani a chela mati hi katsongotsongo qa dludla, endzhaku u hoxa mavoko endzeni ka khuwana, u pfuvapfuva tinyungu, leswi vuriwaka leswaku i ku phosa. Phosa ku kondza tinyungu ti sala ti nga ha ri na nchumu. Leswi swi ta va swi vula leswaku se ti vupfile. Loko byi vupfile, kama tinyungu u ti veka etlhelo ku sala mati.[1]
Kutani muendli wa vukanyi a teka nhlowa luwa le ndzeni ka mbita a chela endzeni ka khuwana kutani u funengeta u swi veka ku fikela mundzuku. Loko ri xa u ta kuma swi humese khuvi, kutani u ri wungula laha henhla u cukumeta ku sala vukanyi byo tsokombela lebyi vuriwaka dzova. Loko vukanyi lebyi byi nga vekiwa ku fikela mundzuku byi sungula ku bava, vukanyi lebyi bavaka byi vuriwa nyatshani, kasi hi siku ra vunharhu vukanyi byi va byi bava ngopfu, kutani byona lebyi byi vitaniwa leswaku i mpahlwa.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.