text:
Ma xewetiwa,
Tani hi un’wani wa lava lavisisaka matimu ya Vatsonga no lavisisa timhaka ta ririmi, ni kombela eku hoxa rito.
Eka tsalwa leri, mi ta hlayiwa tani hi “Tihosi”, hi ku katsakanya, swi nga ri na mhaka ku ma hambana hi ku ringana ka vuhosi bya n’wina.
Tihosi, ma ala ku tshinyiwa no tsundzuxiwa hi lavatsongo, ngopfu loko va ri “commoners”.
Vulavulelo ra n’wina ri siya rixaka ra Vatsonga na ku vilela ngopfu, ku vilela ko katsa na mpfilunganyo wa mihleketo. Xana mi dyondzisiwe hi mani ku rito “Ndhavezitha” ri vula Hosi? Rito Ndhavezitha (Ndabezita) i rito leri ku nga xithopo xa munhu un’wani na un’wani wa xivongo xa ka Zulu, Mageba, Malandlela, Sibiya, Ndaba etc. Rito “Ndhavezitha” a ri vuli Hosi, ri vula Zulu, tani hi xivongo. Hambi Tihosi letin’wani le Kwazulu-Natal Province, leti vulavulaka ririmi ra Xizulu, a ti tirhisi rito Ndhabezita, hi mhaka ku i rito ro vula, kumbe ku duvulela xivongo xa ka Zulu ntsena, na marhavi ma xona. Hambi Tihosi leto vulavula Xiswati, Xindhevele na Xiqhosa, a ti ri tirhisi rito leri.
Handle ka n’wina, mi tshama mi twa mani a tivula Ndhabezitha kwalomuya mi hlanganaka kona tani hi Tihosi? Hikokwalaho ka yini Vatsonga na Tihosi ta Vatsonga va tirhiselana rito leri? Xivutiso lexi xi humesa swivutiso leswi landzelaka:
- Swi vula ku Tihosi leti ti fumaka Vatsonga, i ta ka Zulu? Hi fumiwa hi Mazulu?
- Swi vula ku Tihosi leti, ti luva ka hosi ya Mazulu, Ndabezita Goodwill?
Na swi tiva ku ku na lava nga ta rilela vuzulu, va yimilela mhaka yo rito Ndhavezitha i Xitsonga. Fambani KZN sweswi, ku hava munhu loyi a vuriwaka Ndabezita na a nga ri wa xivongo xa ka Zulu. Ndhavezitha swi fana na ku N’wanati for Maluleke, Mondlani, Makwakwa, Xivambu etc. Kumbe Barhule for Khosa, Rikhotso, Masuluke, Masiya etc. Kumbe Khalanga for Valoyi, Mukansi, Makaringi, Xirindza etc. Kumbe ku vula Muhlave na u vula Mavunda, Makamu, Marindzi, Novela, Nkwinika etc. Se leswo Tihosi ta Vatsonga, hambi va swi tiva ku vona a hi va ka Zulu, kambe va tivula ku Ndavezitha, kasi swi sukela kwi? Tihosi, tshikani ku rilela xivongo xa ka Zulu. Ma hi poyila tani hi rixaka. Mi poyila na ririmi rerhu. Siku na siku, mi ri malandza ya n’wina a ya mi xiximi. Mi ta xiximiwa hi mani na n’wina mi nga tixiximi? Hi swona swi endlaka malandza ya n’wina ya rilela Vuzulu vusiku na nhlikanhi, va swi dyondza ka n’wina. N’wina Tihosikati, eka munhu wa xisati, hi Xitsonga, ku rhangisiwa N’WA-, na hi nga se nghenisa xivongo; N’waKhosa, N’waMavasa, N’waZulu. Hi ririmi ra Xizulu, ku tirhisiwa xirhangi MA-; MaDalmini, MaZulu, MaGumede. Se hikokwalaho ka yini n’wina Tihosikati ta Vatsonga mi nga lavi ku vuriwa N’waNdhavezitha? Leswi mi lavaka ku vitaniwa hi xivongo xa ka Zulu, hikokwalaho ka yini mi nga swi yisi ka Xizulu swi va MaNdhavezitha?
Xithopo lexa Ndabezita, xi sukela la ka ku va ka Zulu va fuma vanhu hi nkanu, hi laha hosi yi vengiwaka; Ndabezita hi leswo “Hungu ra Valala”. Se n’wina mi hungu ra valala? Valala mi vula vanhu lava mi va fumaka? Xitsonga xi ri Hosi i Hosi hi vanhu, Hosi i Hosi hi tiko. N’wina se mi vula vanhu va tiko ku i valala? Kumbe mi la ku vula ku mi fuma Vatsonga hi swileriso swa Hosi Ndhabezitha Goodwill?? Loko mi tivitana hi xivongo xa ka Zulu, swi ta tsandza kwi ku mundzuku mi nyikela Vatsonga eka Zulu? Eka n’wina ku rito lera Ndhavezitha ri vula yini, swi tiviwa hi n’wina. Kumbe se hi to mi xeweta hi ku Ahee Zulu, Mageba, Malandlela, wena ndaba yezitha, mi ta nyoxa mi tlhe mi khana. Hosi ya ntiyiso, ya xiviri, yi nge pfuki na siku rin’we yi tivitane hi xivongo xa wanuna un’wani. A swi kona sweswo. Wanuna, hambi a nga ri hosi, a nge tivitani hi xivongo xa wanuna un’wani. Na swona, ku hava Hosi ya ntiyiso yo tsandzeka ku tiva no twisisa ririmi ra yona. Phe Hosi yi tiva kahle ririmi leri yi fumaka vanhu va yona hi rona, handle ka loko munhu wo ta hi ku famba a fika a fuma vanhu. Phe;
- Hosi yi fanele yi ri na munhu wo yi dyondzisa ririmi leri yi fumaka vanhu hi rona.
- Hosi yi fanele ku va na ntivi ya matimu ya xivongo xa Hosi, na rixaka, na tiko rero.
- Hosi yi fanele yi tiva marito lawa yi ma tirhisaka.
- Hosi yi nge pfuki na kan’we yi tivitana hi xivongo xa wanuna un’wani, handle ka loko Hosi yaleyo yi pfumela ku luva eka wanuna yaloye.
Tihosi, na swi tiva ku swa tika ku mi langutisa mongo na rimintsu ra rito lera Ndhavezitha. Un’wani u ta ta ku; “HI BEBURIWE HI KUMA SWI RI SO” kasi i ndlela yo yimelela ku rilela xithopo xa ka Ndaba. Ririmi hi rona ri khomaka nhlana ya rixaka. A swi hlamarisi kuri Tihosi ti tshika munhu wo fana na tona, a ku ku hava Vatsonga, n’wina mi ta thyiwa vito ra kokwa wa mina, ti tlhe ti nga hlamuli on national radio. Phe Eric Nxumalo has no historical argument. He just says it. Mi tlhe mi pfumela ku mi hluriwini, kasi mi hluriwe kwi? Hi byeleni, kumbe hi nga kombela rematch. Leswo rilela Vuzulu, a swi hambanangi na mhaka yo munhu wa ka Hlungwani a phahla gandzelo ra ka Ngoveni.
Tihosi, hi hala tlhelo mi lava ku vanhu va mi teka tani hi varhangeri, tani hi vamakomba-ndlela, na mi tivitana hi xivongo xa ka Zulu?
Tihosi ta Vatsonga mi na nandzu eka mhaka yo lahlekisa rixaka na mhaka yo seketela ku pfinyiwa ka ririmi ra Xitsonga, na mhaka yo nyefurisa Vatsonga hi tinxaka timbe. Ma ha rilela ku vuriwa Ndhabezitha, Zulu, Malandlela… Swivongo swa n’wina swo va na nhlokonho mpela? Hosi, byela malandza xivongo xenu. Dyondzisa vanhu xivongo xa n’wina, mi tshika ku tivitana hi xivongo xa Zwelithini, a karhi a vula ku a nga swi lavi sweswo. Hosi Goodwill Zwelithini u vurile ku “vanhu” va fanele va tshika leswo vula tihosi ta vona ku i va Ndabezitha hi mhaka ku, Ndabezitha i vito ra kokwa wa yena. Se n’wina mi xi kuma kwi xivindzi xo mi lava ku vitaniwa hi vito ra ka Zulu? Tihosi, mo lava Vungoni hinkwabyo? Loko ri xa mi va ka Ndwandwe, loko ri tlakuka se mi va ka Zulu. Hambi Hosi ya Amashangaan, Mr. Eric Nxumalo hi yexe, loyi a nga wa ka Ndwandwe, a nga ringani hi vito ra Ndabezitha, hi mhaka i Zwide. Kambe loko yena a ri rilela, a swi na mhaka. Se n’wina ke? Mi fuma Vatsonga hi vito ra ka Mageba? Tihosi, ha swi tiva ku mi ta hlundzuka, kambe ku hava Hosi leyi nga tivitanaka hi vito ra xivongo xa wanuna un’wani.
Tihosi ta Vatsonga, HINKWENU mi pfumelaka no rilelala ku vuriwa Ndavezitha, mi swi tiva mi hoxa xandla ngopfu eka ku lahlekisa rixaka leri mi nge i ra n’wina. Hosi Zwelithini a nge pfuki a tivula ku Ripanga, Mubarhule because xexo i xithopo xa Vakhosa. A nge pfuki a tivitana ku i Zwide, Mkatshwa, hi mhaka ku xexo i xa ka Nxumalo. Se n’wina mi lava yini eka xithopo xa Zwelithini? Mi lahlekisa na vahaxi, vatsari, na swiyimbeleri. Vahaxi, vambuyangwani, hi nge vuli nchumu, loko va lerisiwa ku: “Ndzi vitani Ndavezitha” ku hava lexi va nga xi endlaka. Kambe, vahaxi lava tsakelaka ku vona ku xiximiwa ka ririmi ra Xitsonga na Vatsonga, va nge vuli Hosi ku i Ndavezitha.
Tihosi, tshikani ku nyika vanhu xivangelo xo rhuketela Vatsonga.
Image source: hubpages.com


c: text/html

text:
VANTSHWA VA VUTISA
Ndzi Nga Swi Hisekela Njhani Ku Endla Vutiolori?
Bibele yi ri: “
Ku letela miri swa pfuna.” (1 Timotiya 4:8) Kambe vantshwa vo tala a va swi rhandzi ku endla vutiolori.
“A wu nge kholwi leswaku ku feyile swichudeni swo tarisa ku yini eka dyondzo ya vutiolori loko ndza ha ri exikolweni xa sekondari. A yi olova ku fana ni ku dya swakudya!”—Richard, wa malembe ya 21.
“Van’wana va ri, ‘Ha yini u fanele u tsutsuma edyambyini leri vavulaka kukondza u dzuka nyuku u tlhela u karhala kasi u nga tlanga ntlangu wa vhidiyo lowu nga ku endlaka u tsutsumisa munhu un’wana onge hiloko ku tsutsuma wena?’”
—Ruth, wa malembe ya 22.
Loko u titwa hi ndlela leyi fanaka, anakanya hi vuyelo byinharhu lebyi u nga byi kumaka hi ku endla vutiolori nkarhi ni nkarhi.
Vuyelo byo sungula. Vutiolori byi endla leswaku miri wa wena wu kota ku lwisana ni mavabyi. Rachel wa malembe ya 19 u ri: “
Minkarhi hinkwayo Tatana a a tshamela ku vula a ku, ‘Loko u tsandzeka ku endla vutiolori u ta vabya naswona ku vabya swi ta ku dyela nkarhi lowu a wu ta wu tirhisela swin’wana.’”
Vuyelo bya vumbirhi. Vutiolori byi endla leswaku byongo byi humesa tikhemikhali leti ku endlaka u va la rhuleke. Emily wa malembe ya 16 u ri: “
Ku tsutsuma swi ndzi endla ndzi nga karhateki loko ndzi ri ni swilo swo tala emiehleketweni.
Ndzi titwa ndzi phyuphyile emirini naswona sweswo swi susa ku karhateka hinkwako embilwini ya mina.”
Vuyelo bya vunharhu. Vutiolori byi nga ku tisela ntsako lowukulu. Ruth wa malembe ya 22 u ri: “
Ndzi rhandza vutiolori lebyi endliwaka ehandle
byo fana ni ku famba mpfhuka wo leha enhoveni, ku hlambela, ku rheta eayisini ni ku khandziya xikanyakanya.”
Leswi Nga Ku Pfunaka: Tivekele timinete ta kwalomu ka 20 kanharhu hi vhiki leswaku u endla ntirho lowu u wu tsakelaka lowu lavaka matimba.
Tsundzuka leswi: Hambileswi xitekela xi hoxaka xandla na xona, hakanyingi xiyimo xa miri wa wena xi titshege hi ndlela leyi u hlawulaka ku hanya ha yona. Loko u lava ku endla vutiolori, xiboho i xa wena naswona u nga endla hilaha u nga kotaka hakona.
DYONDZA SWO TALA
XALAMUKA!
Magoza Yo Va Ni Rihanyo Lerinene—Hlakahla Miri Wa Wena
Vutiolori byi pfuna vanhu hinkwavo naswona a swi lavi leswaku u ya endhawini leyi byi endleriwaka eka yona leswaku u byi endla.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
VANTSHWA VA VUTISA
Xana Ndzi Swi Lunghekerile Ku Rhandzana?
I yini ku rhandzana?
Loko u ri nhwanyana ku ni mufana loyi u n’wi toloveleke naswona loko u ri mufana ku ni nhwanyana loyi u n’wi toloveleke naswona nkarhi ni nkarhi mi va swin’we. Xana leswi swi vula leswaku ma rhandzana?
Ku ni jaha kumbe ntombhi yo karhi leyi mi tsakelanaka. Hi siku mi rhumelelana ti-SMS kumbe mi vulavula hi riqingho. Xana leswi swi vula leswaku ma rhandzana?
Nkarhi na nkarhi loko mi hlangana ni vanghana va wena, ku ni ntombhi kumbe jaha leri nga sukiki ekusuhi na wena. Xana leswi swi vula leswaku ma rhandzana?
Kumbexana a wu kalanga u tipfinyinga loko u hlamula xivutiso xo sungula. Kambe, swi nga endleka u rhange hi ku dya marhambu ya nhloko loko u fanele u hlamula xivutiso xa vumbirhi ni xa vunharhu. Kahle-kahle i yini ku rhandzana?
Vanhu lava rhandzanaka hi lava va talaka ku va swin’we.
Kutani nhlamulo ya swivutiso leswinharhu leswi nga laha henhla i ina. Swi nga khathariseki leswaku u vulavula ni ntombhi kumbe jaha hi riqingho kumbe mi vulavula mi langutanile, mi nga ha va mi voniwa hi mani na mani kumbe mi ri exihundleni, loko ntombhi kumbe jaha rolero ri ri munghana wa wena naswona mi endlelana swilo ku fana ni vanhu lava rhandzanaka naswona mi hamba mi vulavula, sweswo swi vula leswaku ma rhandzana.
Hi xihi xikongomelo xo rhandzana?
Ku rhandzana ku fanele ku va ni xikongomelo lexinene—ku nga ku pfuna jaha ni ntombhi leswaku va vona loko va fanelana ku va va tekana.
I ntiyiso leswaku tintangha ta wena tin’wana ti nga ha teka ku rhandzana tanihi ndlela yo hungasa. Kumbexana ti tsakela ku va swin’we ni tintombhi kumbe majaha lama tirhandzaka kambe ti nga tiyimiselanga ku teka kumbe ku tekiwa. Tin’wana ti nga ha teka tintombhi kumbe majaha yo tano tanihi nchumu wo tibuma hi wona kumbe ku komba van’wana leswaku na wena u na yena wa ka wena.
Kambe, hi xitalo vunghana byo tano a byi tlhaveriwi hi dyambu. Nhwanyana la vuriwaka Heather u ri: “Vantshwa vo tala lava rhandzanaka va tshikana ku nga si hela ni vhiki kumbe mambirhi. Va teka vuxaka byo tano byi ri bya xinkarhana—ku ri ndlela yo tilunghiselela ku dlaya vukati, ku nga ri ku tshama evukatini.”
Swi le rivaleni leswaku loko u rhandzana ni munhu wo karhi, u khumba ni ndlela leyi a titwaka ha yona. Kutani tiyiseka leswaku u swi endla hi xikongomelo lexinene.—Luka 6:31.
Anakanya: Xana u nga rhandza leswaku munhu a tlanga hi wena onge u thoyi leyi n’wana a yi tlakulaka ivi loko a karhele hi yona a yi lahlela ehansi? Hikwalaho, u nga swi endli sweswo eka munhu un’wana! Bibele yi vula leswaku rirhandzu “a ri tikhomi hi ndlela leyi nga tengangiki.”—1 Vakorinto 13:4, 5.
Ntombhi yin’wana leyi vuriwaka Chelsea yi ri: “Minkarhi yin’wana ndzi vona swi nga bihanga ku rhandzana ni jaha hi xikongomelo xo tihungasa ntsena, kambe timhaka ti onhaka loko jaha rero ri yi tekela enhlokweni mhaka leyi.”
Xitsundzuxo: Leswaku u lunghekela ku rhandzana ni munhu leswaku mi ta tekana, hlaya 2 Petro 1:5-7 ivi u hlawula mfanelo yin’we leyi u faneleke u tirhela eka yona. Endzhaku ka n’hweti, tikambele u vona loko u endle nhluvuko eka yona, loko ku ri ni laha swi lavaka u antswisa kona, endla tano.
Xana ndzi kule hilaha ku ringaneke leswaku ndzi nga sungula ku rhandzana?
Xana u ehleketa leswaku muntshwa u fanele ku sungula ku rhandzana loko a ri ni malembe mangani?
Kutani vutisa un’we wa vatswari va wena xivutiso lexi fanaka.
Swi nga endleka leswaku nhlamulo ya wena yi nga fani ni ya mutswari wa wena. Kumbexana a swi tano! Swi nga ha endleka u ri un’wana wa vantshwa vo tala vo tlhariha, lava rindzaka kukondza va kula hilaha ku ringaneke leswaku va titwisisa vona vini va nga si sungula ku rhandzana.
Danielle la nga ni malembe ya 17, u endle tano. U ri: “Loko ndzi ehleketa ndlela leyi a ndzi vona swilo ha yona emalembeni mambirhi lama hundzeke, leswi a ndzi swi lava eka loyi ndzi ehleketaka ku nghenela vukati na yena swi hambanile ni leswi ndzi swi lavaka sweswi. Kahle-kahle, nisweswi a ndzi si titshemba kahle ku va ndzi nga endla xiboho xexo. Loko se ndzi vona leswaku ku hundze malembe yo hlayanyana vumunhu bya mina byi nga si cinca-cinca, ndzi ta lava loyi ndzi nga rhandzanaka na yena.”
Ku ni xivangelo xin’wana lexi endlaka leswaku ku rindza ku va mhaka ya kahle swinene. Bibele yi tirhisa xiga lexi nge “vurhumbuki bya vuntshwa” ku hlamusela nkarhi lowu muntshwa a titwaka a navela ngopfu ku etlela ni ntombhi kumbe jaha kumbe ku va ni munhu loyi a rhandzanaka na yena. (1 Vakorinto 7:36) Hi nkarhi lowu, ku va ekusuhi swinene ni munhu wo karhi loyi u tifelaka hi yena swi nga nyanyisa ku navela koloko ivi swi ku hoxa ekhombyeni.
I ntiyiso leswaku swi nga endleka leswaku mhaka leyi yi nga vuli nchumu eka tintangha ta wena. To tala ti swi lava hi mahlo-ngati ku twa leswaku swi njhani ku va jaha ri etlela ni ntombhi kumbe ntombhi yi etlela ni jaha. Kambe u nga swi kota—u fanele —ku hlula mianakanyo yo tano! (Varhoma 12:2) Phela, Bibele yi ku khutaza leswaku u ‘balekela vumbisa.’ (1 Vakorinto 6:18) Loko wo rindza kukondza u hundza nkarhi lowu wa ku rhumbuka ka vuntshwa, u ta ‘balekela khombo.’—Eklesiasta 11:10.
Ha yini u fanele u rindza?
Ku sindzisiwa ku rhandzana u nga si swi lunghekela, swi nga fana ni ku sindzisiwa ku tsala xikambelo kambe u nga si dyondzisiwa nchumu hi dyondzo ya kona. Swi le rivaleni leswaku u nge swi tsakeli sweswo! U fanele u kuma nkarhi wo dyondza dyondzo leyi u nga ta tsala xikambelo ha yona kutani u swi tiva kahle leswi u nga ta vutisiwa swona.
Swa fana ni ku rhandzana.
Ku rhandzana a hi ku tlanga matshopetana. U nga si anakanyisisa hi munhu wo karhi hi ku kongoma, u fanele u kuma nkarhi lowu ringaneke wo kambisisa mhaka ya nkoka swinene, ku nga ndlela yo aka vuxaka lebyinene ni van’wana.
Loko se u kuma munhu la fanelekaka, u ta kota ku aka vuxaka lebyi tiyeke. Phela, vukati byi akiwa hi vanhu vambirhi lava va nga vanghana lavakulu.
Ku rindza nkarhi lowu faneleke u nga si rhandzana a swi nge wu kavanyeti ntshunxeko wa wena. Kambe, u ta kuma ntshunxeko lowu engetelekeke wo “tsaka evuntshweni bya wena.” (Eklesiasta 11:9) Nakambe u ta kuma nkarhi wo tilunghiselela hi ku antswisa vumunhu bya wena naswona xa nkoka swinene u ta kota ku aka vuxaka bya wena ni Xikwembu.—Swirilo 3:27.
Loko wa ha rindzele nkarhi wolowo, tiphine hi ku tolovelana ni majaha ni tintombhi tin’wana. Xana u nga swi endlisa ku yini sweswo hi ndlela leyinene? Dzumba hi mintlawa leyi ku katsekaka ni vanhu kumbe munhu lonkulu la nga ta mi nyika nkongomiso lowu faneleke. Nhwanyana la vuriwaka Tammy u ri: “Hi ku ya hi mina wa tiphina swinene loko u endla tano. Swa antswa ku va ni vanghana vo tala.” Monica u pfumelelana na yena. U ri: “Ku hlangana hi ntlawa i swinene hikuva u kota ku dzumba ni vanhu lava nga ni vumunhu byo hambana-hambana .”
Kambe, loko u tshamela ku vona munhu un’we u nga si lungheka, u tivitanela nhlomulo wu ri kule na wena. Kutani u nga hatliseli. Tirhisa nkarhi lowu wa vutomi bya wena ku hlakulela vunghana lebyinene ni ku byi tiyisa. Hi ku famba ka nkarhi loko u sungula ku nghenela timhaka ta rirhandzu, u ta va u titiva kahle wena n’wini nileswi u swi lavaka eka loyi u lavaka ku heta vutomi bya wena mi hanya swin’we.
DYONDZA SWO TALA
VANTSHWA VA VUTISA
Xana Ndzi Nga Aka Muti Ni Munhu Loyi?
U nga swi kotisa ku yini ku vona mbilu ya munghana wa wena leswaku i munhu wa muxaka muni?


text:
Dyondzo 11
Milawu Ya Xikwembu Yi Hi Pfuna Njhani?
1. Ha yini hi lava nkongomiso?
Muvumbi wa hina u tlharihe ku hi tlula. Tanihi Tatana wa rirhandzu, wa hi khathalela. Nakambe a a nga lavi leswaku hi tikongomisa. (Yeremiya 10:23) Tanihi leswi n’wana lontsongo a lavaka nkongomiso wa vatswari, na hina hinkwerhu hi lava nkongomiso wa Xikwembu. (Esaya 48:17, 18) Milawu ya le Bibeleni yi hi nyika nkongomiso lowu ku nga nyiko leyi humaka eka Xikwembu.—Hlaya 2 Timotiya 3:16.
Milawu ya Yehovha yi hi dyondzisa ndlela leyi hi nga hanyaka vutomi lebyinene ha yona sweswi ni ku hi kombisa leswaku hi nga byi kumisa ku yini vutomi lebyi nga heriki enkarhini lowu taka. Leswi hi vumbiweke hi Xikwembu, hi fanele hi amukela nkongomiso wa xona.—Hlaya Pisalema 19:7, 11; Nhlavutelo 4:11.
2. Rito ra Xikwembu ri hi kongomisa njhani?
Ntiyiso wun’wana wa nkoka wa le Bibeleni wu hi kombisa leswi Xikwembu xi lavaka leswaku hi swi endla eswiyin’weni swo tala. Milawu yin’wana yi tirha eka swiyimo swo karhi. (Deteronoma 22:8) Hi fanele hi tirhisa vuswikoti byo anakanya leswaku hi twisisa ndlela leyi ntiyiso wa le Bibeleni wu hi byelaka ha yona leswi hi faneleke hi swi endla. (Swivuriso 2:10-12) Hi xikombiso, Bibele yi dyondzisa leswaku vutomi i nyiko leyi humaka eka Xikwembu. Ntiyiso wolowo wa nkoka wu nga hi kongomisa.—Hlaya Mintirho 17:28.
3. Hi swihi swileriso swimbirhi swa nkoka?
Yesu u vulavule hi swileriso swimbirhi leswi nga swa nkoka swinene. Xo sungula xi kombisa xikongomelo xa vutomi bya vanhu, ku nga ku tiva Xikwembu, ku xi rhandza ni ku xi tirhela hi ku tshembeka. Hi fanele hi anakanyisisa hi xileriso lexi xo sungula loko hi nga si endla swiboho swa hina hinkwaswo. (Swivuriso 3:6) Lava hanyaka hi ku pfumelelana ni xileriso lexi va ta va vanghana va Xikwembu, va kuma ntsako wa xiviri ni vutomi lebyi nga heriki.—Hlaya Matewu 22:36-38.
Xileriso xa vumbirhi xi nga hi kongomisa leswaku hi va ni vuxaka lebyinene ni vanhu van’wana. (1 Vakorinto 13:4-7) Ku tirhisa xileriso lexi xa vumbirhi swi katsa ku tekelela ndlela leyi Xikwembu xi khomaka vanhu ha yona.—Hlaya Matewu 7:12; 22:39, 40.
4. Milawu ya Xikwembu yi hi pfuna njhani?
Milawu ya Xikwembu yi dyondzisa mindyangu ndlela leyi rirhandzu ri nga yi endlaka yi va ni vun’we ha yona. (Vakolosa 3:12-14) Rito ra Xikwembu ri tlhela ri sirhelela mindyangu hi ku hi dyondzisa ntiyiso wa nkoka lowu hi kongomisaka wa leswaku vatekani va fanele va tshama swin’we vutomi hinkwabyo.—Hlaya Genesa 2:24.
Loko hi landzela tidyondzo ta le Bibeleni hi nga sirheleleka hi tlhelo ra nyama ni le mintlhavekweni ya hina. Hi xikombiso, hakanyingi vathori va tsakela vatirhi lava hanyaka hi milawu ya le Bibeleni, ku nga ku tshembeka ni ku tirha hi matimba. (Swivuriso 10:4, 26; Vaheveru 13:18) Rito ra Xikwembu ri tlhela ri hi dyondzisa leswaku hi fanele hi eneriseka loko hi kuma swilo leswi hi swi pfumalaka hi tlhela hi teka ku va ni vuxaka ni Xikwembu swi ri swa risima ku tlula swilo leswi vonakaka.—Hlaya Matewu 6:24, 25, 33; 1 Timotiya 6:8-10.
Loko hi hanya hi milawu ya Xikwembu hi nga sirhelela rihanyo ra hina. (Swivuriso 14:30; 22:24, 25) Hi xikombiso, loko hi namarhela milawu ya Xikwembu leyi yirisaka ku dakwa yi ta hi sirhelela eka mavabyi lama dlayaka ni le ka timhangu. (Swivuriso 23:20) Yehovha wa hi pfumelela leswaku hi nwa swakunwa swa xihoko hi ndlela leyi ringaniseriweke. (Pisalema 104:15; 1 Vakorinto 6:10) Milawu ya Xikwembu ya hi pfuna hi ku hi dyondzisa leswaku hi nga kongomisi leswi hi swi endlaka ntsena kambe ni leswi hi swi anakanyaka. (Pisalema 119:97-100) Kambe, Vakreste va ntiyiso a va xiximi milawu ya Xikwembu hileswi va lavaka ku vuyeriwa. Va endla tano leswaku va dzunisa Yehovha.—Hlaya Matewu 5:14-16.
DYONDZA SWO TALA
Ku Hanya Hi Ndlela Leyi Tsakisaka Xikwembu
Swa koteka ku hanya hi ndlela leyi tsakisaka Yehovha. Entiyisweni, u nga va munghana wakwe.
Langutelo Ra Xikwembu Hi Vutomi
Hi rihi langutelo ra Xikwembu hi ku humesa khwiri, ku pomperiwa ngati ni ku dya ngati ya swiharhi?
Kombela Dyondzo Ya Bibele
Dyondza Bibele hi nkarhi ni le ndhawini leyi u yi tsakelaka.


text:
Tshivenda short story and poems by Mbodi Khorombi.
[ Lushaka lwo senwaho | Zwanda zwi a tanzwana | Tshilamba u vhudzwa ndi tshilila u vhona ]
LUSHAKA LWO SENWAHO
“Ndi khou pfa tshithavhi nandi, ndi hone ndo lovha. A huna ane a nga thusa-vho naa? Vhannga-we, a nidi na nthusa na wee!. Thamusi mudzimu o vha a tshi do mmbavhalela nda fhola. A thi khou lwala lwa u fa lini”. A vha ndi mukalaha Vho-Manugu vhane vha khou gungula hu sina ane a vha lavhelesa kha vha vhavho vha vhathannga. Avha vhanwe a ri vha ambi vhunga vho vhingwa. Vhothe vha sokouri kha iye ya ha masonganalo ndi kale vho tshila. Munwe na munwe o lavhelesa uri u do wana mukovhe kha kholomo dza mukalaha vha tshi tsiruwa. Zwenezwi zwa kholomo zwo vha balelisa na u shuma.
Mukalaha vho ngomela ha vhuya ha fhela maduvha mavhili othe vha sa iswi vhuongeloni naho hu ha tshigoma-mutanda zwatsho. U vhona zwo ralo vha vho di ruma na u fhira fhano shangoni. Vha vho vhona vha tshi khou lenga ufa vha fhambana nazwo. Ndi hone vho salaho vha tshi do sala vha tshidi phina vhunga vha sa koni u di phina zwino.
Mukalaha Vho-Manungu vha khou dzula kha uyu muta wavho muhulu we vha u fhata musi vha tshi kha di dipfa. Muthu a nga di ndi musanda a tshi sedza kudzulele kwa nndu dza hone. Zwino ho no tangana na edzi dza vhana vhavho i tou vha thavhani vhukukuma.
Nga duvha la vhuraru vha elekanya uya ha nwana wavho wa musidzana. Huno ndi kule vhunga Tshisahulu hu kule na Nzhelele naho hu na zwi namelwa. Kha muthu wa mukalaha a dovha avha atshi khou lwala a si fhano. Naho zwo ralo vha sokou dzhena ndilani na vhulwadze havho. Vha sa ralo vha do tou vhuya vha fela henfha nduni vhathu vho lavhelesa. U tshimbila ha mukalaha, muthu u di pfa unga u khou kona ngeno o tuwesa. Afho zwo vha zwi songo ralo vhunga na masheleni ovha a tshi ndi bva vhubvo. Mafhungo a uri mukalaha vho dzhena ndilani ya uya Nzhelele a swika ndevheni dza Mathsaya na Tshikonelo. Vha humbula vha guma nga la uri mukalaha a vho ngo fanelwa nga u swika hune vha khou ya hone vhunga vha tshi nga kha di fhola. Naho zwo ralo a vho ngo toda u to di dzhenisa nga vhone vhane kha vhuvhi. Vho rididzana mbilu nge vhari a vha nga swiki vhunga vha tshi khou lwala nahone vho kalaha. Vhunga na masheleni vhatshi nga a vhana vha do tou tshimbila nga milinzhe.
Mukalaha vha tshimbila vho tshimbila lwe duvha lori li tshi sala li tshi kovhela vha vha vho no swika kha la Khalavha. U gonya thavha na mivhudu ya la Duthuni ni songo hu vhona. He vha vha vha tshi khou ya hone ha vha hu tshe kule lu sa vhuiho fhano. Swiswi li tshi vho thoma uri mbo vha khonela tshitakani tsha muunguri vha dzula fhasi. Vha nahana nga vhana vhavho vhavhili vha vhathannga fhedzi. Malofha avho o shashataho. Vha humbulesa vha vhona khwine vho lovha. Ngoho vhana a vhana zwivhuya. I tou vha zwivhuya zwa mmbwa:
Zwivhuya zwa mmbwa a zwiho. Naho wa fhata nwavho wa adza na thovho. Wa i fha othe are madzanga kha iwe. Othe madzanga ane wa kona u swikela Wa shengela u tshi na yone i wane zwivhuya. Duvha lithihi fhedzi, Sia u songo vala nwavho. Mmbwa vukululu nga ngomu nwavhoni Daledaleni fhelele- Yo vhona zwivhuya zwayo zwe iwe u si ifhe, Yo tongolela iwe wo honela. Vhidzelela uri zwivhuya zwau khezwi! U vhone u pata ha mmbwa. I da kha iwe yo u semela mano. Wa sa shavha i fhedza nga iwe. Yo vhona zwivhuya zwayo zwe wa sa ifhe, Yo tongolela iwe wo honela.
Mukalaha vhori u gungula na u semana vha tshinga vha khou too rambela. Vha tshi humbela na uri ngavhe na vhenevha vhana zwi sa vha nakeli. Vha vhuya vha tou shingidzhela na mitodzi sa lutshetshe vha tshi humbula bebo yavho yo shashataho. Vha vhona vho beba malavhathu. Nga murahu vhe kha tshenetsho tshililo vha vhofholola thai yavho kha khundu vha vhofha kha mukulo vho di dzula henefho fhaasi a vha maele.
Zwauri mukalaha vho swika he vha vha vhatshi khou ya hone a ho ngo tsha vha na we a zwi tevhelela. Vha Khalavha vho vhuya vha tou u vha vhulunga vhunga hu songo vha na we a vha a tshi khou zwi tovhela. Vho ita iyo ntodiseni zwa sa vhuye zwa thusa vhunga ho vha hu sina we a vha a tshi khou vha toda. Mahosi a kale sa vhathu vha vhulenda vhe ndi mulanda wanga muawedzeni henefha.
Nwana wa musidzana wa Vho-Manugu o vho do tou vhona nga matula a sa fheliho afha mutani. A takuwa a tshi ndi yo tolela mukala Tshisahulu. A tshi swika a wana Matshaya o no bva tshawe tshitentsi. Mudi wo sala na Tshikonelo. U vhudzisa uri mukalaha vha ngafhi a vha o tou tunga mabu. A vho tou di sola uri o vhuya a delani. O fhedza o humiswa na lenelo duvha vhunga ho vha hu sina tshine a khou toda. Tshikonelo ene o vha a tshi khou sokou di posa-vho kha aya mafhungo vhunga vho mu ita dabadaba nga uyu Matshaya. Ri de a si lone ngani vhunga vho mu tutshela na kholomo dzothe o lavhelesa.
Tshikonelo u vhona zwi tshinga zwi do konda afha mutani a namela a tshiri u yo shuma. Ho vha hu hone u shambila tshikalahelo vhunga o vha a sa athu u kanda tshikhuwani tshi tshe tsho tshe a bebwa. Zwe Matshaya a mu ita zwone a si nga ndila ye vha vha vho langanisa yone. Naho zwo ralo a nga si munage, nge a mu divha zwavhudi. Munna hoyu u tou vha notshi dza phahela. Zwa sa ralo muthu u a tuwa masiari. Munna ano vhualaha nguluvhe ya daka nga mbado ni mu shavhe.
Tshikonelo u swika tshikhuwani e mashudu awe a phele. A wana mushumo na vhudzulo hu songo fhela tshifhinga tshingana. Hu si kale nwana wawe wa tanzhe o vha a tshi vho dzula nae henengei hositele. Nwaha u sa athu na u fhela murathu na ene o vha a tshi khou tovhela. Mune wanga a vhongo vhuya vha zwi ita mafhungo. Vhe ndi vhana vha khou di lugisela vhumatshelo havho.
Tshikonelo o vho do vha muthu wa tshikhuwani. Hayani havha tshiila khae, zwauri o sia mudi na vhana khae wo tou vha muloro. Vhana vhawe havha vhenevha vhe vha vha vhe tsini nae.
Matshaya ngeno hayani o pfuma tshivenda, vhasadzi, vhana na kholomo. Vhana vha uyu musadzi wa vhuraru a vhathu na u faedzwa u thoma tshikolo. A vha vha hulwane na vhone vho lavhelesa dzone kholomo, a vha vhuyi vhari tshithu nga tshikolo. Vhuvhili havho vho no di vha na vhasadzi vha tshi khou di dzula fhethu huthihi na mune wavho. A vha vhuyi vhe tsuku nga a todana na mushumo. Vha divha uri zwifuwo zwi hone zwi do vha tundela. Vha vuwa vha tshiya malisoni la vha la maladze.
Mafhungo o vho do vhifha zwi tshi da kha vharathu vhe vha vha vha sina ane anga vha wanela zwa tshikolo kana malinga. Afha ha ndi tou fa Matshaya a tshi ita a tshi wisa lunanga uri vha kone u ya tshikoloni. Izwi zwa u thavha kholomo zwo vha zwi zwone zwine zwa ita luambo nge vhalisa vha vhona vha sa tsha wana tshithu. Vha di kondelela nge vha ndivha uri na vhone ndi dzavho na hone dzinwe dzi khou dzhwala.
Vho-Matshaya vho vha tshi khou dzula nduni ya uyu musadzi mutuku. Vhunga tavhi liswa li tshi tikwa nga lilala vho vha vha sa nengwi avha vhanwe vha tshi di vha itela pfanelo dzalo. Vha di vha muthu wa u dzangela uyu mutanuni wavho nga misi.
Murathu na mukomana Thinavhuyo na Avhurengwi vhana vha uyu Matshaya vha khou gungula uri ndi ngani mukalaha vha tshi kona u renga vha siedza mita minwe. Vhone a vha khou vhilela nga masheleni ane a khou renga vha vhiledzhwa nge vhe kani uyu matshaya u nyanga u fhedza uvhu vhukolomo as athu fa. Tshidinaho ndi nge vha si sumbwe dzine dza vha dzavho uri vha di lodote. Zwothe zwi kha divha mahadani a Matshaya. Ndi hone vha tshi thoma u vha ruma lufu uri vha kone u sala vha tshi ita nga u kona havho. Khavho u lisa hoyu hu sa badeliwi ndi hone ifa lavho line vha fanela u liwana vha tshi kha di tshila. Vhone vho vha vha tshi ambela zwikumbuni vhuga arali Matshaya a vha pfa ndi musi a tshi do nea muthu lufhanga ari a mu fhedzise uri a sale a tshi diphina. Matshaya ene o vha o tou di beba na vhuhali hothe ho fhirela na kha vhana. Kha Avhurengwi zwa vuwa zwavhudi vha a vhudzisiwa uri minwaha yanga yothe ya ulisa ndi wana mini khayo. Thinavhuyo ha khou vhona hu na inwe ndila ine vha nga itwa uri vha si tsha fhedza ifa ili vha sa athu u dzama. U vhona ndila ya khwine na hone ya tsini i ya u milisa tshivhindi, zwa uri hani kha ene a si thaidzo.
Tshikonelo o di dzulela lo sina midzi na vhana vhawe vhavhili. Hori nndu dzi tshi bva Vho-Tshikonelo vha vha na mashudu a u wana yavho. Vha thutha na vhana vhavho vha you fhelela kha nndu ntswa. Naho ho vha hu sina vhudzulo ho linganaho ha u vhea thoho ho vha hu hone.
Vho-Tshikonelo sa munna vho vho do mala mukhada wavho wa ngeno tshikhuwani vha khou dzula nae afho nduni ntswa. Kha vhone mafhungo a u ya hayani a tsha vhuya a vha swikela. A vha vhoni hu na tsho salaho hayani tshine vha fanela u ya u dzhia.
Zwino hu vuwa kikiri-kiriri ngeno tshikhuwani mukhada a tshi vho nyango uri na ene a dzheniswe hafha kha pumethe. Muthu o nwaliswaho ndi uyu muthanga muhulwane. Vhathannga-vho vhe vhathanga zwiito zwa hone a zwi dadzi mudzio. Tshikungwi na ene u vuwa nga linwe duvha u vho toda kamara yawe a e ethe. Vhunga Tshikonelo o vha a tshi khou dzula kha nndu ya kamara nna zwo vha zwi sa nga si konadzei uri a mu fhe inwe kamara. Vho-Tshikonelo vha di ita zwa muhulwane ane a kanada mupfa a tshi u vhona vha sa zwi ise thohoni. Na u kununda hawe a sa vhe na ndevhe ya u thetshelsa.
Tshikonelo u vhona luambo lwa hone lu sa fheli a ya a yo u tshintsha madzina a phumula la Tshikungwi kha phumethe. Ndi fhala a tshi amba na uri ha tsha funa u dzula nae vhunga a tshi nga mu vhulaha. Tshikonelo o vha a tshiri nga u tshintsha vhudzulo Pandelani u do vha o sala e ethe.
Tshikungwi o vhuyelela hositele vhunga hayani vho mu lamba. Na ho e henegei o vha a tshi kona u tangana na murathu wawe vha peta lithihi. Ndi hone fhala vha tshilangana u lifhedza tshikha ye a itelwa yone nga mmane wawe, vhe vha kombetshedza mukalaha u mu lata nnda ha nndu. Mafhungo othe zwi khou dzhiwa a tshi khou itwa nga hoyu mukhada. Vhari ndi kale vha tshi khou dzula na khotsi avho a vha athu u vhuya vha vha lata.
Mmane wa Pandelani a si vha vha tshi khou thoma manwe mafhungo. A vha vhuyi vha zwi humbula uri kha Pandelani vha khou tunga mabu mbudzi o di edetshela. Vha khou di hangwisa uri ndi ene we a to dzimela mulilo musi Thikungwi a tshi nyangou ritha misevhe yawe. Zwino ha tsha do ima navho, u do tou tatedza na yawe musi zwi tshi thoma. Vha khou vhilela uri Pandelani na ene u fanela u badela rende vhunga na ene a tshi khou dzula afho nduni. Pandelani ene o di vhudza uri u do badela musi a tshi vho dzula hositele kana nndu i tshi vho vha yawe. A fha hunwe ha i dzheni. U nakisa mafhungo vha tshi vho vhudza Vho-Tshikonelo vhari u khou vha rambela vhatukana vha twa vho dadza nndu nga masiari. Mafhungo a luambo o ndina Tshikonelo lu sa vhuiho fhano tsini.
Pandelani a mbo di swikisa mafhungo kha Tshikungwi ngei hositele. Uri ene ha tsha la ludifhaho hayani. O tou fara ludongo nga hu fhisaho. A thoma nga u rovhedzhwa uri ndi kale ndo amba uri ari dzime kulilo hoku ku sa athu u ri fhisa, zwino no swa. Ndi fhala Pandelani na Thikungwi vha tshi vhofha lithihi. Vhone a vha khou nyanga u vhaisa mune wavho lini, hone-ha arali vha ima ndilani a hu nga do vha na mbavhalelo. Muthu ane vha khou mu nyanga nga mato matswuku ndi havha vho daho nga fhedzi vhunga hu songo ya kholomo vha tshi malwa. Zwino vha vho vhona unga vho da nga lunanga lwa ndou. Vha khou nyangwa u bvulwa vhuthu hothe vha sale vha tshi di vhenga. Khamusi-vho ndi hone muthu munwe na munwe atshi do vha muthu matoni avho ha savhe na nwana na munna vhothe vhapfi vhathu. Vho vhona ndila ine vha khou vha fara ngayo i tshi nga a si you u fara muthu. Khamusi vha vhona uri a ri vhana vhavho.
Pandelani linwe duvha u vhuya kamarani na Tshikungwi sa munwe wa dzi khonani dzawe vho lindela u phetha zwe vha langana. Vholindela uri vha do wana kuboli vha do kona u yela mmane. Vha tshe vho dzula ha vha hu bvelela mune wavho Vho-Tshikonelo. Vhone vha fhirela kamarani yavho vha di ganamela. Naho vha vha vha songo zwi lavhelela uri mukalaha vha do tavhanya u vhuya nga u ralo a zwo ngo vha bvisa kha pulane dzavho. Hu si kale Vho-Tshikonelo vha pfa ho vuwa kakara-kakara nga ngei khishini. Vha tshi sedza vha vhona hu vhana vhavho na musadzi wavho dzo ombana. Vha humbula uri vha a vha litsha vha fhambaba nazwo, inwe mbilu ye lamulela musadzi wau are ethe. Ndi fhala vha tshi fara Pandelani. Vha tshe vho mu fara Thikungwi na mmane vha gomba-gomba vha tshi ya kha goboza li na madi a fhisaho e kha baula. Vha li omelelana vha tshi nga vha sa lumana nga mano, naho madi o vha a tshi khou di ita a tshi vha tevhutshela a huna we a vha a tshi nga u khou pfa u swa. Vho-Tshikonelo vha elekanya uri khwine vha litshe uyu Pandelani vha lamule ya madi. Ndi fhala Vho-Tshikonelo vha tshi litshedza Pandlelani vha gidima uri vha fare musadzi wavho. Vha sa athu na u mu fara inwe mbilu ye Tshikungwi u do ri shela nga madi ano fhisa rothe khathihi vhunga a tshi ri vhenga rothe. Vha humbula u fara Tshikungwi vha vhona musadzi a tshi do di ita zwino fana na zwa Tshikungwi. Zwino vho no sokou tshokhea vho ima mafhadeni. Ndi fhala vha tshi huma vha fara Pandelani uri a sa tsha i dzhena ya havhala vhavhili. Vha muluvhelela uri a sa tsha i sa phanda mafhungo a khakhathi na uri a ambe na uyo mukomana wawe vhadi tutshele. Vho-Tshikonelo vho vha vha tshi khou sokou amba hu sina ane a khou vha thetshelesa. U vhona zwo ralo Vho-Tshikonelo ndi u lela muri gwalani vha sia yo tangana. Pandelani u vhona khotsi vha tshi fhambana nazwo a domba ludonono a fhungula madi vhala vhatshe vho di omelela goboza. Ndi fhala a tshi shela mmane wawe khofheni vha di sokou sala vho omelela vha sa tsha litshedza. Vhone u bva tshe vhafara tshigoboza vho bo di dzidzivhala. Tshikungwi ha ngo nyanga u zwi themba zwavhudi o di vhona unga vha nyanga uri a litshe vha mulifhedze. U fhedza ezwo vha mbo di dzena ndilani ya uya hositele vha si tsha dovha vha kanda murahu.
Vho-Tshikonleo vho vho do ya u edela hu sa divhei na namusi. Nga tsha matshelo vha tshi swika mushumoni ho mbo divha u saina livi uri vhaye u awela hayani Venda. U bva mushumoni ha mbo di vha maele vhatshi livha Tshisaulu.
Nga tsha matshelo vha vuwa vha tshiri vha khou ya u vhona mukomana wavho a vha o no fhata hone khala Tswinga. Vha tshi swika vha vha vho kanda vhathu. Ho vha hu sina muthu we a vha a tshi khou vha takalela. Muthu we vha vha vha tshi khou ya u vhona ene o tshuwa uri kani vho da u dzhiulula vhula vhukolomo ho salaho. Ala madukana na one zwia fana a di vhona vho da u dzhiulua ifa lao. Vho-Tshikonelo vho vho do soku dzula henefho nnda uri vhadzhie muya vha kona u huma husina we a vha swielela. Matshaya ene nduni a nga si vhadzhenise vhunga a sa divhi zwe vha hwala, Na linwe na linwe vho vhuya ndi garaba. Muthu naho e murathu wau ri tshi da kha lupfumo, lupfumo lwa ifa le u si li wane nga pfanelo ha thembiwi. Mbiluni yau u di dzula u tshi zwi divha uri u na mukovhe.
“Hu ita hani murathu? Na no vhuya lini? Zwino ro tshinyani ni tshi tou ri bubela nga matsheloni mangafha?” Ndi Vho-Matshaya ipfi li sa bvi zwavhudi. Mbudziso dzi khou tevhekana ha divhi na uri a nga tou vha lumelisa hani.
“Ndi mini mukomana ni tshi tou amba ni tshi tou fhihamelwa. Ni a lwala kani?” Vho-Tshikonelo vha kho vhudzisa muthu o sinyalalaho vhukuma sa muthu a no khou pfa zwithavhi. Naho zwo ralo ha nyagi na u fhindula.
“Hai murathu. U a divha zwithu a zwi khou vhuya zwa tshimbila zwavhudi fhano hayani. Ndi khou tou humbula na uri ndi mu nee dzinwe kholomo nyana a dzule nadzo nga ngeo ha hawe. Vhana havha vha khou nterekela” Matshaya u kho rangela Tshikonelo uri a sa tshavhuya e munyu a zwifuwo na uri u do pfa uri u khou ya u mu nea dzinwe a sa tsha vhilela.
“Vha a divha a thongo dela hayo mafhungo. Nne ndo da nga anga a no khou ndina. A si khwine nda thoma u vha vhudza anga a no khou ndina vha do kona u mbudza avho nga murahu”.
“Ni a divha murathu, havha vhana ri sokou beba a vha tsha vhuya vha ri thanngela. Henefha hune vha tounga vha sa ri ifa ri sale ri tshi di phina. Nne ndi vho tou di ruma ufa ndi tevhele mune wanga. Henefha hune wa tou tshila nga u tinya”. Ndi Matshaya ano khou isa phanda na u vhovhola. Ene u nga o no pfa muya u re na vhana vhawe. A vhana ndavha na zwine a ita zwone vha khou nyaga ifa la kholomo fhedzi. A nga ita zwothe zwine a funa tenda a sa le a fhedza ifa lavho. Na no no vhona ngafhi vhathu vha tshi vhanga ifa mune walo a kha di tshila.
Matshaya na Tshikonelo vha fhedza vho dzhena nduni. Vha dzula ho vuwa ala na ala vha khou hanelelana. Vha tshe vho dzula vha tshi khou ita mihani yavho ndi musi ndevhe inwe i henegei i tshi khou thetshelesa uri vha amba nga mini. Hupfi arali vha tshi khou u humbula u rengisa kana ula hovho vhukolomo ri fhedza ngavho zwino, nahone a zwi vhuyi zwa dina vhunga vhe nga ngomu nduni, ndi u sokou vala wa vota. Zwi do vha zwo tuwa zwavhudi vhana vha khotsi muthihi.
Thinavhuyo u pfa zwine zwa khou ambiwa zwi sa khou tou pfala zwavhudi ndi u takuwa a ya henengei vho dzulaho hone. A tshi dzhena khotsi awe vha pfa mbilu i tshi tou fhaduwa. Ene u khou tshuwisa vhukuma vhunga e si muthu wa u sema mano naho a a sema e a mmbwa. U dzula fhasi a vha resha a vhudzisa na uri lwendo lwo vha lwa hani. Vho-Tshikonelo vho fhindula zwothe naho vho vha vha sa khou pfesesa uri u khou todani vhunga vha tshi khou nyanga u amba mafhungo avho. Thinavhuyo ndi fhala a tshi vhudzisa uri mulandu ndi mini vho vhuya hu si nga dzikhwisimusi. Mare a tou xwatu othe mulomoni wa Vho-Tshikonelo. Phindulo a vha khou nyanga u amba ngayo vha sa athu u amba na khotsi awe. Mulomo wa sokou atama vha sa ambe tshithu. Thinavhuyo a thoma u akhamala uri vha nga vha vha tshi khou shavhelani u mu vhudza. Nga murahu ndi hone vha tshi ri “ndi enea mafhungo anu, hai nandi ndi amba mafhungo a vhana, vhana vhanga. Ndi vho mpandela ngei nduni ya tshikhuwani. A vha tsha nyaga na u mbona. Ndo da uri ndi vhonisane na mukomana nga haya mafhungo, ndi amba avha khotsi anu. Ndi ri funzane maano nne ndi sa athu u fhira”. Vho-Tshikonelo vha khou fhindula u ngari vha dzhele.
“Vha khou amba uri vho vha pandela afho Tshisaulu kana ngafhi?. Vha mbo di amba zwine vha khou toda zwone na maano a hone ri sa athu u fhedzelana tshifhinga. Vha songo vha vha tshi khou humbula uri vha do wana tshifuwo na tshithihi kha zwazwo. Zwi hezwo ro dzula ro khakhelana zwi sa athu u thoma. Vha khou vha vhona mukalaha a vha shuni vha khouri ri la mini?” Thinavhuyo o amba sa muthu ane a khou renda zwitshi bva mbiluni. Vho-Matshaya a vhongo tsha vha na le vha amba nge vha vha vho no fariwa hanwani nga nwana. Muvhudziwa ha ngo vhuya e tshithu munyu. Na uri zwe nda dela zwone a si malugana na zwifuwo a vhongo tsha vhuya vha zwibula. Vha vho sokou sedzana mukomana vha vhona zwo tou vhuya zwi zwavho zwa mulovha zwo tou kokotolo.
Avhurengwi u vhona Thinavhuyo a sa vhuyi na ene a vha u fhelele henengei nduni. U nzhena u sokou runda mato o vha sedza sa muthu a no divha zwe zwa vha zwi tshi khou ambiwa. Ha ngo tsha kona na u vha lumelisa vhunga ori a tshi dzhena vha soukou hari vhothe. Ndi fhala Thinavhuyo a tshi mu talutshedza zwe khotsimunene vha dela zwone. Ene ha ngo zwi tanganedza uri ndi tshikwekwe tsha uri a sa divhe zwine zwa khou songiwa. Ndi fhala a tshi humbela uri vha ise phanda na mafhuno avho ene o thetshelesa. Matshaya na Tshikonelo vha sokou fhumula vho zikulana.
“Vhathu kha vha ambe zwe vha vha vha tshi kho amba zwone, nne a thi dabankherere. Vha vhone a hu nga vhi na ane a do bva nga hoyu munango arali vha tshi khou vhona unga ndi khou ita zwa matambavhana. Vhathu vha khou ri a thi zwi vhoni uri vho nndangana. Arali zwi si hezwo kha vhaye phanda na mafhungo a hone ndo thetshelesa. Ndo neta nga u dodzhwa museto matoni”. Avhurengwi namusi ndi hone a tshi khou nyanga u vha sumbedza uri o vhu renga.
“Nne khari ndi tuwe nwananga, u vhona ungauri ndi nga tou da u lutanya vhathu. Khari ndi di lere muri gwalani ndi ye hayani. Ndi do di da maduvha ha fheli”. Vho-Tshikonelo nga mbilu vha tou uri zwi a fana na zwanga hezwi.
“Vhone mukalaha a vha zwi vhoni uri ndi vhone vhane vha khouri lutanya naa? U bva tshe vhone vha swika ro no tangana dzithoho. A ri nga do vhuya ra vha nea tshifhinga na zwe vhada vho humbula zwone a vha nga zwi wani. Vha do ri sumbedza uri tsho laho Manugu ndi mini?” Avhurengwi u amba a tshi ya munangoni wa nndu u hona munango. Vho-Tshikonelo vho khakhedzea na Matshaya a hu tshena hune vha nga bva ngaho.
Ndi fhala hu tshi vuwa kakara-kakara Vho-Tshikonelo na Vho-Matshaya vha tshi lwela u bva munagoni. Vothi lo fhedza lo tou wela nnda na muhangwanngwa lone li songo vulea. Ndi hone Vho-Tshikonela vha tshi wana ndila ya u nenga vha imela nga fhala kulenyana.
“He vhone mukalaha, ari khou nyanga u di rambela vhaloi, kha vha vhuye ngeno. Na kani na zwino vho vha vha songo da fhano. Muthu a nga vha doba nga lubadzhi a vha posa badani hangei”. Ndi Thinavhuyo o no ima nnda na ene. Vho-Tshikonelo vho nenga nge vha vhona vhana vho livhana na Matshaya vha tshiri a vha vhudze uri ene o vha o tendelana zwifhio na murathu wawe. Vho ima fhala kule vha khou lavhelesa zwine zwa khou bvelela kha mukomana wavho. Vha khou vhudziswa uri vha khou u vha fha zwifuwo kana a vha nga vha fhi naa? Matshaya a tshi kha di ndi a fhindula Avhurengwi a vha o mu domba nga mukulo a muimisela ntha. Ndi hone Vho-Tshikonelo vha tshi nenga uri vha sa do vha thanzi musi Matshaya o no fhira. Na zwa uri vho pfukisa hani luhura a huna ane a nga zwi talutshedza. Matshaya u khou sala a tshi talutshedza zwe avha a tshi khou amba na Vho-Tshikonelo o no vha e ethe na vhana wawe. Tshikonelo u takuwa afho a dzo ngo vha dzone dzidzambo. Vhone vho vha vha songo ya u vhona vhathu vhane vha fhedzisa muthu arali o kalaha kana a si tshena mushumo nga nnda ha u fhedza lupfumo lune lwa fanela u salela vhana. Vha tshimbila vha tshi ramblela uri mukomana ngavhe a sa tangani na zwihulu. Zwauri ifa line la khou lwelwa na ene o vha o fanelwa nga u wana tshipinda khalo a zwo ngo vhuya zwada muhumbuloni ilo duvha.
Mbulungo ya mufumakadzi i tshi itwa tshikhuwani Vho-Tshikonelo a vho ngo tsha vhuya vha ya. Tshitaka tshe wa vhona nowa u diri i tshe ngomu. U vhona Vho-Tshikonelo vha songo di vhonadza mbulungoni malavhathu o halifha zwihulu vhukuma. Zwi tshe zwo vha ofhisa lwe vha vhona unga ndi bono tshifhinga tshotshe vha tshi zwi humbula. A vha divhi uri khotsi kana vha dzhele kana vho ya Venda naa? Ngauri arali vhe dzhele na vhone vha do tevhela. A zwi nga konadzei uri vha sa ambulule.
Vho-Tshikonelo u nenga fhala vha kombetshedza vha edela lenelo duvha fhedzi ngeno mato a tshi dzula e khoroni. Nga elo duvha a vho ngo tsha bvela na nnda. Nga li tevhelaho vha di funga uri ndi ye murahu u tangana na mulilo. U swika tshikhuwani Vho-Tshikonelo a vho ngo tsha vhuya vha dzhena nduni. Vho mbo di rembuluwa vha livha hositele hune vha divha uri Tshikungwi u dzula hone. Vhe ndi khwine vha tshi thoma vha amba nae uri vha vhonisane.
Vho-Tshikonelo mafhungo a uri mukomana o ri sia hango swika ndevheni dzavho, naho arali o vha o swika vhovha vha sa nga luvhei. Vha di rindidza nga la uri muthu a nga si tou nala nndu yawe a tshi khou shavha swiswi li sina phele. Naho i hone vhari ndi khwine vha tshi thoma vha tangana nayo ndi hone vha tshi ndo kona u shavha. Vho-Tshikonelo vha luma mbilu vha namela. Zwa phanda zwi do vhonwa nga a tshilaho. Vha sa athu u dzhena mudini vho thoma vha todzimela vhe nga nnda. Vha khou ofha u wela sa thunzi i tshi wela mafhini. Vha ya nga nduni ya tsini uri vha wane vhutanzi uri ho sala hu tshi bvelela mini nga murahu ha u tuwa havho. Ndi hone vha tshi talutshedzhwa uri ho vha huna mbulungo nga mugivhela wo fhiraho. Ho tou thusa vha sosaithi vhunga vhone na vhana vho vha vha siho. Na zwino mapholisa a dzulele u da u sedza uri hu na muthu na kana vhone vho no vhuya naa afho he vha shavhela hone. Muthu ane a khou todea ndi vhone uri vha nee vhutanzi. Vho-Tshikonelo na u swika nduni vha sa athu zwo no vha kela matari.
“Khombo dzi da kha muthu dzi thoma dza rambana. Ndi tshi ya hayani ndo fhambana na khombo ngeno ndi tshi khou ya u tangana nadzo. Zwino ndi vho tondiwa. A thina vhushavhelo. Zwanga nne zwi fhira na zwa khotsi anga. Henefha hune tshinwe na tshinwe tshi sa nakele. Khamusi nda langana na vhananga ri nga vhofha lithihi ra vhudza lone mapholisa ra ponya. Ri do tou hana re a ro ngo zwi vhona. A ngavha nne ndi do tou hana nde ndo vha ndi livini” Vho-Tshikonelo vha khou rudza mbilu na u vhamba maano uri vha do tou zwi ita hani zwo no ralo.
“Vhone munna, afho hune vha khou dzhena hone vha khou toda mini? Ria vha thusa na?” Ndi Thikungwi we a vha o dzula mahatsini musi khotsi awe vha tshi vhuya. Ene o vha a tshi khou vha divha vhone vha sa mu vhoni khofheni vhunga o vha o ambara khopahede dza hone.
“Ndi khou tonda Thikungwi nwanaga. Ndi pfa upfi u dzula fhano.”
“O ya mushumoni. Kha vha de ri dzule ngeno ri mulindele a ho ngo tsha sala tshifhinga tshingana uri a vhuye. Hone vha a zwi divha uri u khou dzula na Pandelani”. Ndi Tshikungwi we a fhindula nga uralo.
“Hai lini. A thi zwi divhi. Ungafhi ene Pandelani”
“Pandelani ndi nne ano khou amba fhano”. U khou di shandukisa nge a divha uri khotsi awe na Pandelani vho vha vhe madele mapfani. Pandelani ndi ene we a vha o ya mushumoni. “Vho vuwa hani mukalaha. Vho vha vhe ngafhi maduvha aya o fhiraho”.
“Ndo vha ndo tsela hayani. Nne ndi vhudzisa vhowe uri no sala hani?”
“Vha songo nyango u nkhumbudza, na hone vha do amba zwavhudi o no vhuya Tshikungwi. Vha vhona vhone vha re na haya vha songo ita. Rine ri sina haya ri fela henefha. Vha vhone hafho hayani ha hone vha songo huya lwa u fhedza”. Pandelani u isa phanda na u amba mukalaha vha tshi tou u tetemela naga nyofho.
“Kha vha ndariye ri dzhene nnduni. Khamusi a nga vha o no vhuya. A thi khou nyaga u twa ndi tshi khou vha sala murahu”.
“Khari tshimbile Pandelani nwanaga. Ni divhe uri naho na tou ita hani ni malofha anga.”
“Zwothe zwine vha khou amba a zwi nga do vha thusa tshithu. Vha di lugisele na u badela haya maduvha e vha ri sia ri kha mafhungo avho vhone vho ya nalo. Dzhena mukalaha ndi iwe.”
Vha tshi dzena fhala vha wana Tshikungwi o ganama kha mbete. Ndi hone Thikungwi (Pandelani) a tshi bvisa linadzi khofheni vha kona u vhona uri ndi ene Pandelani. Mukomana, ndo mu disela khotsi awe uri a vha onese hu sa athu u tshinyala zwinzhi.” Ndi pandelani u khou amba a tshi khou tou nekedza na zwanda khotsi awe kha Tshikungwi. Zwithu zwa hone u nga touri ndi muloro hone zwi tshi khou itea.
“Ni a divha vhananga ndo da hafha nga mafhungo a lufuno. Ni khavhe ndi tshi ni vhenga ndi musi ndi songo nenga nda ya mapholisani. Ndo da uri ri ambe mafhungo a tshitangani. Ndo no di zwipfa uri mapholisa vha murahu hashu.”
“Tsha u thoma a vha khou amba na rine na hayo madithu ane vha khou amba a murahu havho vhe vhothe. U fhedza mafhungo na u thutha vhutala hothe hune vhone vha vha naho ndi u fhedza ngavho. Tsha kale na kale vhone vha sa athu u vhuya khezwi o vha a siho murahu hashu. Vho vhuyela zwone u ri dzhenisa mashikani avho.” Tshikungwi u amba ezwi a tshi nga a sala muthu nga mato.
“Ndi nne nwana wavho Pandelani mimuya mivhi yothe hu sale mivhuya, zwa sa ralo vha pandela wau. Zwinzhi vha do tou vhona nga avho mato. Vha songo vhuya vha ita mafhungo a u luvheledza a huna o di imiselaho u vha pfa. Vha humbule uri a vho ngo vhuya vha ri vhudza uri mukalaha vho tuwisa hani na he vha vhulungwa hone a ri hu divhi. Hu divha nnyi? Zwi nga di vha vho tou vha fhedzisa, zwino namusi vha a vha tovhela”. Pandelani u khou amba ezwo muthu a tshi nga vhuya e o dzhenwa nga muya.
Vho-Tshikonelo vho ri u shunwa vha si wa hu tshi pfi vho fhira. Vhone a vhongo longelwa lunzhi. Vho tou sidwa vhukuma. Zwithu zwa hositele naho wa vhidzelela a huna ane a dou phalala. Vho vho do hwalelwa sibadela hu tshi pfi vho sia vhathu vho no posa henefho nnda. Vha ngei sibadela vha dzivhuluwa vha vhuya vha fhola tshothe. Vho vha vho no tou kalaha tshothe vhunga mato o vha a sa tsha vhona na u tshimbila i mitsutsu. Vha talutshedza avho vha sibadela hayani hune vha bva hone. Vha sibadela vho vho do tou u vha posa hayani Venda vhunga hu songo vha na we a vhonala a thi da u vha tolela.
A sivha Vho-Tshikonelo vha khou tsa Tshisahulu kha goloi yo ima khoroni ya mudi wavho. Vha tshi vho fara na thonga nga u tou u ongolowa vhukuma. Vho farwa tshanda nga munwe we a tsa navho goloini vha livha mutani.
“Yowee nne mayo! Mukalaha wanga iwe vhathu. Nga ngoho hu khou bvelela mini fhano mudini” ndi mufumakadzi wa Vho-Tshikonelo a tshi khou mangala tshivhumbeo tshe vha vhuya vhe kha tsho. Nga ngoho zwo vha zwi sa tendisei uri ndi muthu we a tou fhedza minwedzi i sigathi o tuwa a tshi tou ravhula nga ene mune.
Nwedzi u tshi dzula vha ya u folela mudede vha tholiwa. Ho vha hu si tshena mushumo we vha vha vha tshi nga u ita vhunga vho vha vha sa tsha vhona zwavhudi. Mbilu zwino ndi mbili inwe iri ndi ya u vula mulandu wa uri mukomana o shavha na thakha yothe. Zwonwe zwi nga zwi nga si tshimbile vhunga e si tsheho. Inwe iri ndi khwine ndi tshi di ye la nga nne mune nda amba na haya madana awe o salaho nadzo. Vha tshi humbula duvha la u fhedza vhe vha vha vhe henengei a vha tsha nyaga na u tangayisa mato avho na avho vhathu. Vha di vhofha vha isa mulandu khoroni. Nduvha la u senga mulandu ha pfi vhade na avho vho salaho na thakha. Mudida wa musanda a isa lunwalo ha vho kwameaho uri vha khou vhidzwa musada Tshisaulu. Hu tshi sengiwa ha wanala zwo tea uri kholomo sa ifa dzi fhandwe nga vhukati dzinwe dzi iswe kha Vho-Tshikonelo dzinwe kha munna wa vhane Matshaya. Tshivhalo tsha dzine vha fanela u dziwana tsha swikiswa tshandani tshavho. Vhone a vho ngo dzi vhona nga avho mato vhunga vho vha vha sa tsha vhona zwavhudi. Mafhungo o ambiwa munwe na munwe wa avho vhana vha Matshaya vha tshi nga a vhana tshine vha tshi hanedza. Tsho takadzaho avha vhana ndi nge kholomo dzone dzo vha dzi siho afho khoroni nga duvha la u tshea mulandu. Zwi ambaho uri Vho-Tshikonelo vha do fanela u ya vha dzi dzhia ha vhana vha mukomana wavho. Vho-Tshikonelo ayo ndi one mafhungo e a vha a tshi khou vha tanganya thoho. A vha i vhoni ndila ine dza do wela ngayo Dzindi arali vho dzi tovhela.
Kha nnyi naa! Vha dzhia kholomo dzawe, vha khou amba uri hu itee mulingo. Kha vha do linga vhari vha khou dzi tovhela. Ndi hone hu tshi do bvelela khombo. Thinavhuyo na Avhurengwi vho dzula vho vha lindela uri vha vhone arali vha na tshivhindi tshine vha nga kona u da u dzia edzo kholomo. Avhurengwi o no dinalea lune ha tsha kona na u lumelisa muthu naho a u fhio na ufhio. U vhona maduvha a tshi khou di ya a tshiya vha sa vhonali uri vha khou da u dzhia thakha yavho vha vho tou todiwa uri vha tavhanye vha kaidzwe. Vhathada vha khou shavha uri khamusi vha khou luka maano a u do da vha vha tangula ngao.
Zwithu zwi khou konda u swika vhukati sa unga Vho-Tshikonelo vha sa vhonali hune vha tshimbilela hone. Tshikonelo wanga ndi khou balelwa u bva hayani nga u sa vhona, a thi khou tou dzumbama. Hune vha tshimbila hone vho vha vha tshi vha vhe na muthu ane a khou vha sumbedza ndila. Ezwi zwo tou nanisa u tangana thoho ya Thinavhuyo. Avhurengi naho a sa vhonali kha la Tshisahulu nga masiri vhusiku o vha a tshi twa hone uri a vhone vha tshi tou nnda kwata u do vha runga nga pfumo zwa ya na vhusula.
Ndi hone u sina hu tshi khou guma nga shambo kha mukalaha Tshikonelo. Ri do ri a si ezwo ngani i tshi khou dala matemba kha ya avha vhavhili ngeno tshikhuwani. Vha vho tuwa nga u shavha mapholisa a vhutalani havho. Vho no di dzhenisa kha minwe milandu lune vha vhona u sudzuluwa zwi tshi nga thivha vhutala. Milandu ya hone kha mapholisa a i athu u tumekanywa uri i vhe ya fhethu huthihi. Hupfi wa u thoma vho fhisa muthu nga madi u swikela a tshi lovha ngeno wa vhuvhili vho rwa muthu lu isaho lufuni. Vha tshi vhuya ngeno hayani a vha khou vhuya vhe mukalaha vha hone. Kha vhone hupfi ndi kale vho nala mugayo. Vho vho do tou mangala vha tshi vha vhona vha tshi khou tshila naho vhone vha songo vha vhona. Pandelani zwa hayani zwo vha zwi sa tsha vhuya zwa mufha thoho.
U swika hayani na khakhathi na mukalaha uri yo fhelela ngafhi a hongo tsha vha na we a zwi divha. Ndi fhala mukalaha vha tshi hwesa mafhungo a ifa lavho na tsheo yo dzhiwaho musada, vha inga nga u humbela thuso ya u yo dzhiulula zwi re zwavho. Kha matswotswi a mujzhondolo ho vha hu tshi tou vha muladza u ita hezwo. U bva luthihi fhedzi vha vha vha tshi khou vhuya nadzo hu songo vhuya ha vha na vhukondi. Na u vho tou zwi itisa hani a ho ngo vha na mutalutshedzi. Dza vha dzi a dzhena dzothe dzo fhelea sa zwe tsheo ya amba thavhani.
Maduvha a si mangana ri pfa hu tshi pfi Vho-Tshikonelo vho sia vhathu. Zwauri vho lovha hani a huna we a zwi tandavhudza. Mavhevhee o di sumba henevha vha u dzhielwa thakha uri vho longa tshanda. Zwino naho mukalaha vho tuwa kholomo dzo no sala zwandani zwa vhana vhavho vhunga hu vhone vho dzi tevhelaho. Na u lisa zwino ho no vha vhone.
Munna wa vhane na u vhulungwa vha sa athu u vhulunwa ha vha ho no bvelela tshinwe tshimetshe hu tshi pfi hu khou lifhedzwa lufu lwa mukalaha. Tshe tsha vha tshi tshi vho magadza ndi u vho vha vha tshi nyaga u vha vhulaha zwino vho no lovha a vha takali vhari zwe vha lila zwo phethea. Pandelani na Tshikungwi vha takuwa nga matsheloni sa vhathu vhane vha khou ya u divhadza lufu lwa mukalaha. Vhone vho vha vho shoma vha tshi ya nndwani. Vho swika nga matavhelo nga tshikhathi tsha u vula kholomo lwe vha wana mudi u tshi di a pfumelwa.
Avhurengwi na Thinavhuyo vhunga vhe vha lisa vho vha vha tshi dzula vho lavhelela nndwa musi yothe. Ri de a vho ngo i lavhela hani vha tshi tshimbila na makhavha na thonga hothe hune vhaya. Ano maduvha vha vhobva vha fara na vhura ha vhutulu vha tshiya malisoni. Zwanamusi ndi zwinwe-vho, ungari a huna ane a do lalama kha havha vhuna havho. Vhura vhune ha vhulaha na nngwe muthu vhu nga musia khani. Lufhanga-vho ri sa lungadze vhunga ri a divha madembe alwo.
Avhurengewi na Thinavhuyo a si vha vha khou nwisa kholomo madi munwe u nga ngeno munwe u nga ngei. Vho lindela uri dzi thome dzinwe vha kone u dzi fhirisela pfuloni. Avhurengwi u vhona vhanna vhavhili vho tou vukeka vha tshi dela khae. Kha ene u vha todou fhira. A huna tshine ene a nga vha itela tshone vha fanela u thoma u ima u swika kholomo dzi thi pfelela vha kona u fhira.
“He vhone mukalaha. Zwila dzina lavho ndi vhone vho nnyi?” Pandelani u vhudzisa o donolelana mato na Avhurengwi o no tou vha tsini tsini nae.
“Nne ndi pfi Avhurengwi, ndi khou lisa hedzi kholomo dzire hafa madini” Na zwauri lufhanga lwo bva ngafhi Avhurengi ha ngo tsha zwi vhona. O vho do tavha mukosi luwe lu kha thumbu lunwe lu kha mutsinga. Dzi tevhelaho dzo sokou mu ita bodzhe ene o vha o no di tuwa nga dzedzo mbili fhedzi.
Kholomo dzo vha dzone dzo vha kundelisaho u wela seli na lula uri vha tangane na Thinavhuyo. Musi ezwi vhe vhukati ha mishumo yavho vha khou vhonala kha Thinavhuyo. O wana zwo mukela matari a tshi vhona a tshi wa a songo vhuya a di lwela. Ndi hone a tshi bvisa vhura hawe a thoma u rea. Zwenezwo vha vhukati na u khada kholomo uri vha wane ndila ene u khou korola. Ndi hone atshi thetshela kha Pandelani nga musevhe. Pandelani ho ngo vhuya a pfa unga o itwa tshithu vhunga o thavhiwa kha tshanda na Tshikungwi ho ngo vhuya a mu vhudza zwo bvelelaho. O tomola a endela u fheduludza ndila yawe yau wetshela seli. Vhori vha tshi tou wetshela seli ha mulambo a dovha Thinavhuyo e kha Tshikungwi kha dzithumbu pfu! Tshikungwi a dala fhasi. Thinavhuyo ene a rembuluwa e wi siwa zwi tshi vhonwa. Pandelani a vha o sala murahu. Marukhu aya a u vulea milenzheni ndi one o mu farisaho. O vho do hakiwa fhala e fhasi phalakasha! Pandelani a vha o mu wela nga ntha. U posa mbili fhedzi u a ndivha hu re na vhutshilo. A tshi humela murahu kha murathu a wana o no tou dzula zwi tshi khou konda vhukuma. A u tendi u bva musevhe. Vha tshe vha khadiri ri vhamba maano vhutungu ha vha hu tshi na nne ndi fhano. Vha vho sokou phukula bulo a mbo di vha maele.


text:
Ni khou ṱoḓa thuso ya masheleni a u guda kha tshiimiswa tsha theshiari? Itani khumbelo ya khadzimo ya u guda ya NSFAS kana bazari nga kha Ofisi ya Thuso ya Masheleni kha tshiimiswa tshaṋu tsha theshiari.
NSFAS ndi tshikimu tsha khadzimo na bazari tshi lambedzwaho nga Muhasho wa Pfunzo ya Nṱha na Vhugudisi kha avho vha si na masheleni a u badela ngudo dzavho /kana vha sa swikeleliho ndambedzo ya bannga, khadzimo ya u guda kana dzibazari.
Dzhielani nṱha izwi:
- Khumbelo ya khadzimo ya u guda dzi tea u itwa kha tshiimiswa tshine na khou ṱoḓa u guda khatsho, hu si kha NSFAS.
- Khadzimo dzi ḓo ṋetshedzwa zwi tshi bva kha masheleni ane avha hone
- Khadzimo a dzi garanthiwi
Wanani zwinzhi ngaha u ita khumbelo ya thuso ya masheleni kha Tshikimu tsha Lushaka tsha Thuso ya Masheleni ya Matshudeni (NSFAS) kana ni kwame NSFAS kha 021 763 3232.


text:
MATERIAL MAY BE DOWNLOADED FREE OF CHARGE FOR PERSONAL USE
I. EVHANGELI YA NTSHUXA E KA NAWU
4.1-19
- Paulo i paluxa xiyimo xavona loko vahari e hansi ka Nawu.
- A va fana na ticece le ti feriweke hi va tswari, kutani va sala na ndzhaka hinkwayo leyi tsariweke ( e ka ntwanano ), kambe hambileswi va nga vinyi xindzi va ndzhaka, va pfumeleriwa ku yi lawula ntsena loko va kurile.
- Xiyimo xa n’wana loko a hari ntsongo , a xi hambananga ni xa nandza, hikuva i lawuriwa hi va hlayisi va yena , o byeleteriwa leswi a fanelaka ku swiendla kumbe ku nga swiendli.
- E ka nkarhi wolowo va vile e ka masungulo ya (swiletelo) swiletelo swa vutomi leswi katsaka ku “Endla na Unga Endli”.
- Vunyingi bya vona a va zanga va gandzela Yehovha Xikwembu a ri yexe kambe swifaniso.
- Va Israeel va ve la va kuleke loko hinkarhi lowu faneleke, Kreste afile atlhela apfuka e sirheni, hiwona nkarhi lowu va nga kutsuriwa ha wona e ku fumiweni hi Nawu, va amukela e ka Kreste hi ri pfumelo vulawuri bya ndzhaka ya vona e ka Abrahamu himhaka ya ntwanano wa yena na Xikwembu.
- Sweswi ke se va kurile , lavanga amukela Kreste hiripfumelo , va kutsuriwile hi rifu na ku pfuka ka Yena, va amukerile Moya wa Yena lowu hawona va huwelelaka va ku “ Abba Tatana”, naswona va tekile hi ku hetiseka ndzaka ya vona.
- Hikwalaho kayini va Galantia, va tlhelela e ka swiletelo swo sungula swa vusweti navuhlonga, hi ku xixima masiku ya vu khongeri, tin’wheti, mawara na malembe leswi laviwaka hi Nawu wa Muxe.
- Hi ku endla tano, va le ku landzuleni ka ku ponisiwa ka vona ha Kreste, ku nga ku landzula Kreste hi byakwe , va hundzula swa hava matshala-tshala ya Paulo yo ringeta ku va yisa e ntshuxekweni.
- Na a hari exikarhi ka vona, va vile na vudyelwani bya nkoka swinene exikarhi ka vona, i vile a vabya va n’wi ongola , va khumbekile ngopfu, va veka matihlo ya vona ekayena nkarhi hinkwawo, va n’wi khoma tani ntsumi hambi hi Kreste wa vona; hikwalaho kayini sweswi, hi ku copeta ka tihlo va nwi komba xikosi hikuva i na vona hi mhaka ya ntiyiso wa Evhangeli leyi a nga yi simeka e ka vona?
- Malwandla lawa va kombiwaka hi va dyondzisi va vona va ma vunwa, a hi ya ku va vuyerisa, vo lava ku va hambanisa na yena leswaku va lumba vona.
- Hambiswiritano, mbilu ya Paulo e ka vona yi fana na ya mutswari loyi a nyikaka n’wana wayena mpadzwa hambi a nga kombelanga: i twa ku vava ku fana na manana loyi a nga ku velakeni, i tirhisa matimba ya yena hinkwawo leswaku Kreste a va munhu wa xiviri loyi a hanyaka e ka vona, i pangela mivono ya vona leswaku va nga ha ngheni e ndzingweni wo tlhelela e ka edlelo ra khale ra Nawu leringa tsandzeka ku va ponisa.
J. KU LWISANA KA NTWANANO WA SARA NA WA HAGARA
4.20-31
- Na a nga se nghena e ka njhekanjhekisano wa yena lowu landzelaka, Paulo i humesa matitwele ya yena mayena yo hetiwa matimba hikuva a tsandzeka kuya vulavula na vona hi xiviri, endlelo leri ro nonoka, ro rhanga hi ku ehleketa rito, kutani i tsala e hansi rito hi rito, kutani se i rhumela hi voko ra munhu loyi a fambaka hi manukusi kumbe ngalava switeka nhlwelelo.
- (Hi nga vona hi laha na hina hi helaka mbilu himakungu ya vutlhari bya Hosi leyi nga nawo e ka hina:Ku va Paulo a nyiketa mianakanyo ya yena eswikhongelweni, swi endle leswaku Hosi matsalwa ya yena mahlayiseka maghidhi ghidhi ya malembe ndzhaku ka yena, leswaku mahlayiwa no londzovotiwa hi maghidhighidhi ya malandza ya Hosi. A ku dzunisiwi Hosi hikuva hi le tlhelweni ra va hluri hi masiku, swingari na mhaka na ku tsana ka switirho swa ntirho wa hina!)
- Paulo i tirhisa nakambe xiphemu xa matimu ya Testamente yakhale ku paluxa swimbirhi leswi swo hambana: eka tlhelo lerin’wana Nawu wu nyika kuponisa munhu hi mintirho ya yena, ekalerin’wana Evhangeli yi nyika kuponisa hi ku pfumela e ka mintirho ya Kreste.
- Matimu lawa a matirhisaka i ya Sara, hlonga ra yena Hagara, na vana va vona Isaka na Ismaele, kambe i sungula hi Abrahamu tatana wa rixaka ra Mayuda.
- I vile ni vana va mbirhi: Isaka na Ismaele.
- Xikwembu ayitshembhisile Abrahamu na nkosikazi ya yena mudya ndzhaka wa hinkwaswo swa Abrahamu tani hi xitshembhiso na ntwanano lowu tiyeke.
- Kuva va languterile malembe yo tala xitshembhiso xa n’wana xi nga hetiseki, Abrahamu na nghamu Sara va lukile mano ya vona yo tikumela mudya ndzhaka hikuva Abrahamu a tshama na hlonga ra Sara Hagara. Hagara i velekile Ismaele, loyi na yena a a ri hlonga tani hi mana wa yena na rixaka ra yena hinkwaro. Paulo i fananisa matimu lawa na Nawu lowu nga nyikiwa vana va Israele entshaveni ya Sinai, kutani va famba nawo e ntsindza wa vona e Yerusalema. Nawu wu veleka mahlonga tani hi Hagara, un’wana na un’wana loyi a ringetaka ku ponisiwa kumbe ku tsakisa Hosi hi ku hlayisa Nawu, i le ku “ endleni ka timhaka ta masangu na Nawu” i ta va hlonga ra Nawu, a veleka na mahlonga ya Nawu.
- Endzhaku ka nkarhi wo leha swinene, Hosi yi hetisile xitshembhiso xa yona e ka Abrahamu na nghamu Sara muntshunxiwa , va veleka Isaka. Tani hileswi Isaka a velekiweke hi va ntshunxiwa, I muntshunxiwa ku sukela e ku velekiweni. A nga velekiwanga hi vuswikoti na matimba ya Abrahamu na Sara ya ntumbunuku, kambe i velekiwile hi masingita ni mahlori ya Xikwembu, hikuva hi vumbirhi bya vona va vekile ripfumelo ra vona hi ku hetiseka e ka Xikwembu, kutani Isaka a tikiwa. Hi nga ha vula leswaku Isaka i velekiwile a huma e tilweni, ku suka e ka Yerusalema lontswha e matitlwni.
- Hi ku famba ka nkarhi Ismaele i rhukanile Isaka laha Hosi yi nga lerisa leswaku hlonga ri hlongoriwa na n’wana wa rona, Hosi a yi nga ta pfumelela hlonga Ismaele a kuma xiphemu xa ndzhaka leyi tshembhisiweke muntshunxiwa Isaka loyi a nga velekiwa hi ripfumelo.
- Paulo i ri switano, a kuna munhu a nga ringetaka ku tiponisa himatimba ya yena ya vuswikoti byo hlayisa Nawu wa Muxe, kambe hi ku veka ku tshembha ka yena e ka Yesu leswaku a pona hi musa. Switano, i nga va i ri n’wana wa Hagara ( hlonga le ri ringetaka ku kuma vutomi lebyi nga heriki himatimba na vuswikoti bya rona byo hlayisa Nawu ), kumbe i ri n’wana wa Sara ( n’wana wa Xikwembu loyi a amukelaka vutomi lebyi nga heriki hi ku pfumela no amukela Kreste hamdle ko byi tirhela. )
- Mukreste un’wana na un’wana i tikiwile a velekiwa a huma hile Yerusalema wa le henhla henhla e tilweni laha Moya wa ntshunxeko wu khulukaka wu huma kona, ku ngari e Yerusalema wa laha misaveni laha ku fumaka Nawu wavuhlonga.
K. YIMA U TIYA E KA NTSHUXEKO WA KRESTE
5:1-12
- Loko a hetile ku hlamusela swivangelo swo va va nga ha faneri ku tlhelela e ka swiletelo swa Nawu, Paulo i khutaza no laya va Galantiya ku fuwa ntshuxeko wa vona e ka Kreste, va nga tlheri va korhama va pfumela ku tlhandlekiwa joko ro tika ra Nawu ku fana na havi loko yi la ku rimisiwa.
- Loko munhu a lava ku thelela ka ku hlayisa yin’wana ya milawu tani hi ya ku yimba, a swi nga n’wi vuyeriseri nchumu e ka Kreste, hikuva i ta boheka ku landzelela no hlayisa naleyin’wana hinkwayo leswaku a ta ponisiwa.
- Munhu loyi a lavaka ku lulama no hetiseka hi ku namarhela no hlayisa Nawu, i ti ntshuxa e ka Kreste xiviri xa yena hinkwaxo ku nga ri xirho xin’we ntsena; i dukile e hansi ka tintswalo ta Hosi Xikwembu.
- Loko u za u ri e ka Kreste, a swa ha ku pfuni nchumu ku yimba kumbe ku va khuna, kambe ripfumelo ra wena na Moya leswi nga ndzeni ka wena swi ta humesa migingiriko ya rirhandzu tani hi mihandzu. Isaka a fanele a hanya tani hi tata wayena Abrahamu, ku ngari ku xava ndzaka, kambe tani hi n’wana wa Abrahamu a fanele ku va na xivono na ntumbunuku wa yena.
- Va vile na mfambo wa kahle wa vululami hi ku pfumela,leswi va pfilunganiseke miehleketo: Kambe ku nga ri Xikwembu le xi nga va vitanela e ntshuxekweni.
- Dyondzo yo homboloka hambi yo va yi ntsongo, yisoholota no gombonyokisa mianakanyo ya munhu hinkwayo, tani hi comela xi ntsongo endzeni ka mbila, xivirisa, xi dzungisa no bavisa mbila hinkwayo, yi susa vudyelwani byo tsokombela bya munhu na Kreste, yiendla munhu a bava a tlhela a khalakhasa, a va nandza ni hlonga ra Nawu leri ringetaka ku ti ponisa hi matimba ya rona.
- Onge loyi a chochelaka comela lexo biha swongasi mianakanyweni ya vona, a nga heleli ka ku va yimbisa ntsena, kambe a tlheri a va phahula leswaku a ta avanyiseriwa xo xi tiva.
- Loko Paulo hi byakwe a nga ti ahlukanisangi na swilaveko hinkwaswo swo namarhela Nawu, a amukela nyiko ya mahala ya ku ponisiwa yo huma ka Kreste, xana hikwalaho kayini se a langutanile ni va kaneti hinkwavo va ma Yuda (va fularheli va Kreste) na va xi Yuda ( vadyondzisi la va nge swi kahle ku amukela Kreste kambe na u hlayisa milawu ya xi Yuda)
- Nyiko ya mahala yo ponisiwa ha Kreste, hi yona leyi Paulo a cinisiwaka rhuvurhuvu ha yona.
L. KU HANYA HI MOYA
5:13-26
- Loko a hetile ku hlamusela vubihi bya vuhlonga, Paulo i hlamusela vunene bya ntshuxeko lowu humaka ka ku famba hi Moya.
- Loko vuhlonga kuri ku ringeta ku tsakisa Xikwembu himintirho yo ti karhata ka wena hi ku hlayisa milawu ya ntsandza va hlayi, xana Ntshuxeko wo famba hi Moya swivula yini?
- Xosungula ntshuxeko lowu a swi vuri ku nghena e xidyohweni hi nhoko .
- Kambe wu ku ntshuxa e ka ku navela ka wena ko biha, ku nga rivengo no ti tlherisela, wu ku pfuna ku rhandza no tirhela van’wana tani hi wena n’winyi.
- A wu ku ntshuxi leswaku u kavatlula , u phatlulela no helha muakelani, leswaku na yena a ti rihisela e ka wena, e-e!
- Tshinya ra mhaka hileswaku u fanele ku leteriwa hi Moya lowo Kwetsima, i pfumela ku tsundzuxiwa no kawukiwa hi wona (ku hlevetela ka wona) kwalaho a wu nga phasiwi hi ku navela ka nyama.
- Nyama yi lwisana ni ku navela ka Moya na swikongomelo swa wona, swa kokelana leswaku u ti kuma u phasekile exikarhi no tikeriwa: nyama yi nga ku rhuma ku rwhala mpingou wa Nawu, kumbe i phaseka hi ku navela kun’wana ka yona; Moya hitlhelo rin’wana wu ta ku nyika matimaba wu ku letela ku rhandza no famba e ku tengeni ka mbilu ni vudyelwani na Hosi.
- Se, tani hiloko i ti hlawula ku famba hi ku leteriwa hi Moya lowo kwetsima, a wu nge pfuki i werile e vuhlongeni bya Nawu.
- Swin’wana swidyoho swa ntumbunuku wo navela ka nyama hi le swi landzelaka: vuoswi, matyhaka kunavela ka nyama, ku gandzela swikwembu swa hava, vungoma, kutiarisa, timholovo,mavondzo, kukariha, makwanga, mahlevo, ku avana, vukwele, vudakwa, minkhuvo ya va matiko na swotano.
- Hilaha swi vuriweke hakona e ku sunguleni, lava endlaka no hanya vutomi byotano va ngaka vangadyi ndzhaka ya mfumo wa Xikwmbu.
- Kasi mihandzu ya Moya lowo kwetsima i rirhandzu, kutsaka, kurhula, tintswalo, vunene, ku tshembheka, ku olova na ku tikhoma, ku hava Nawu lowu lwisanaka na swona.
- Lavanga e ka Kreste va vambile nyama na ku navela ka yona.
- Loko hakunene hiri na vutomi bya Hosi Xikwembu, lebyi nga ghenisiwa hi Moya wa Xona, ahiveni na mapfalo yo navela ku leteriwa no fambisiwa hi Moya, hi ti seketela no nyikiwa matimba hi wona , leswaku wu hi nyika vuswikoti byo landza ntila wo kwetsima ka Hosi.
- Hi nga teki ku dzuneka ku va ka hina no rilela ndhuma, hambi ku vondzoka lava hi tlulaka, kumbe ku naveta no kandziyela va mbuyanguana.
M. KUFAMBA MFAMBO WA XIMOYA
6:1-10
- Paulo i nyika swiletelo leswaku va nga famba njhani hi Moya.
- Kutiva ntiyiso aswivuri leswaku awunge he phasiwi hambi ku wela e ndzhopeni ya vudyoho.
- Lava nga gondzweni roya tilweni, lava fambaka hi Moya, vafanele ku hoxa xandla ku pfuna la va nga sika endzhopeni na va tivonela leswaku navona va nga rhetemukeri kona.
- Nawu wa Kreste wa rirhandzu wu sindzisa leswaku hi rhuala mpingu wa lava weke e makatleni ya hina ku kondza vatlhela va kuma matimba yo kota ku ti rhualela hi voxe hi laha swifaneleke, hikuva a va fanelanga ku tiseketela hi mukreste un’wana, va fanele ku rhuala vu tihlamuri bya vona hi voxe.
- U nga ti bumabumeri kumbe ku ti kurisa himatimba ya wena ya Moya ya vuswikoti byo khokhela no khongelela van’wana, watixavisa wena n’winyi, hi ku tivona ku kwetsima ku tlula van’wana
- Langutisa no hisekela ku hetisisa ntirho lowu u nga vitaniwa no vekeriwa wona hi matimba yawena hinkwawo, tshiketa ku xopela no sandza van’wana ka mintirho yavona leyi va nga vitaniwa no vekeriwa yona leyi hambaneke kule na ya wena.
- Loko un’wanyana a ku pfuna hi tlhelo ra swa ximoya, n’wi hanani hinkwaswo leswinene leswi wena u nga naswona swa nyama.
- Minga tshuki mi ti xisa, mi ti kanganyisa hambhi ku ti vungunya miku mitumberile emahlweni ka Hosi Xikwembu, Xikwembu a xi vungunyiwi, xi tiva mintirho ya swihundla swa n’wina hinkwaswo, leswi u swi byalaka hiswona leswi u nga ta tshovela swona.
- Loyi a byalaka mbewu ( miehleketo, matitwelo, marito na swiendlo ) yo huma e ka nyama ya yena (ya ntumbunuku wa xidyoho ) i ta tshovela vubihi ku nga ku bola na ku onhaka ka vutomi bya yena, kambe loyi a byalaka mbewu ya Moya, i ta tshovela vutomi lebyi nga heriki.
- Hikokwalaho, hi nga karhaleni ku byala, hambi ku byala hi vulolo kumbe ku yima ku endla leswinene, hikuva loko hi tiyisela, hinkarhi wa Hosi lowu faneleke, mbewu leyi hi yi byalaka yi ta mila, yi kula yi va mbewu ya minkateko, hi ta tshovela.
- Loko hi endla mintirho leyinene, a yi haxeni nale ka va Kreste kulobye, hikuva hinkwerhu hi va makwerhu endlwini ya Hosi.
N. RITO RA PAULO RO TSUNDZUXA NO
6:11-18
- Swikomba leswaku ku ta fikela laha hi nga kona , papila leri ri tsariwile hi munhu un’wana hi ku byeleteriwa hi Paulo, kambe sweswi i khoma xitsalo hi voko rayena leswaku a tsala hi byakwe, leswaku a tiyisa vun’wini na ntikelo wa papila leswaku ri va khumba.
- Loko a nga se na lelana na vona, i tshikelela nambe nhloko-mhaka nkulu ya papila leri a ku, minga ha tlheleri nakambe e ka mpingu wa joko ramilawu, kambe hlayisani ntshuxeko wan’wina e ka Kreste.
- Hikwalaho, i vulavula hi ku kongoma mhaka ya ntshima-ntshima ya xi Yuda ku nga ya xikhongolotani xa nsindziso xa ku sindzisa va Kreste va va Galantiya leswaku va yimba.
- I paluxa no veka erivaleni vubihi bya vona a ku:
- Balekani ku xanisewa no cinisiwa cava hi ma Yuda.
- Vani nhlayo ya va Kreste va va Galantiya lava va nga va xanisa hi ku va yimbisa, se va famba va tiba swifuva hikuva va fikelerile swikongomelo swa vona.
- Khombo ra kona hileswaku vona vinyi va tsandzeka ku endla leswi va langutelaka van’wana ku swiendla, ku nga ku landzelela no hlayisa milawu hinkwayo.
- Ku dzunisa swi sasekile, kambe ku fanele ku kongomisiwa lomu ku lumbaka kona, kunga e Xihambanweni xa Kreste laha hingafa kona hitlhelo ro navela vudyoho bya misava, na vudyoho bya misava byi file hitlhelo ra hina , leswi hiswona Paulo a ngo hifanele kutiba xifuva hiswona.
- Hikuva ku yimba kumbe vu khuna a swi vuyerisi nchumu e ka munhu, kambe leswi vuyerisaka hileswi ku yimba a ku yimela swona, ku nga ku yimba ka ximoya ka le mbilwini ya munhu, hi ku hundzuka a va xivumbiwa lexintspha xa ximoya.
- E ku ghimeteni ka yena Paulo i vulavula hi ku rhula ka Hosi, ni tintswalo ta yona leswaku swiva henhla ka hinkwavo la va fambaka hiku yingisa dyondzo leyi, no va henhla ka hinkwavo lava hiku pfumela e ka Kreste va nga hundzuka swirho swa Israele lowa ximoya wa Xikwembu.
- Tani hi njhekanjhekisano wamakumu, Paulo i va khongotela leswaku va languta swivati swa timbhoma emirini wa yena leswi a nga swikuma himhaka yo haxa Evhangeli yona yo leyi, hiswona swivati swi nga ta vakomba ku tiyimisela ka yena e ka yona, leswaku va nga hayi mahlweni va tshova moya wa yena hi ku chavela leswaku va ta tlhela va lahlekeriwa hi ku ponisewa ka vona.
- I sungurile papilla ra yena hi ku vulavula minkateko ya Hosi e henhla ka vona, nakambe i pfala hi ku vulavula marito yo thova yo huma ka Moya hi nomo wa yena la ma nge: Tintswalo ta Hosi ya hina Yeso Kreste a tive e henhla ka n’wina vama kwerhu, ”
PLEASE GO TO “CONTACT US“ TO SEND US YOUR REQUEST, QUERY OR COMMENT.


text:
Ḽo vha ḽi ḓuvha ḽa mmawe ḽa mabebo. Neo o vha o vha rengela bogisi ḽa tshokoḽeithi nga tshelede yawe ye a vhulunga ya uḽa tshikoloni. Baba vhone vho vha vho vha rengala zwiṅina zwa pinki ngeno Mbali o ola tshifanyiso tsha u naka kha garaṱa.
“Ndo livhuwa, vhafunwa vhanga,” Mmawe vho ralo, vha tshi khou vhea zwiṅina fhethu ho tsireledzeaho kha bogisi ḽa u vhea dzhuweḽe ḽi re kha raga ya u ambarela. “Ndi khou fanela u ṱavhanya zwa sa ralo ndi ḓo lenga u ya ha muiti wa mavhudzi. Ndi khou ya u nakisa mavhudzi anga uri ndi vhonale ndi wa ndeme vhukuma phathini yanga madekwana.
Nga murahu ha tshifhinga nyana Makhulu vho vhidza Neo. “Ndi khou bika zwiḽiwa zwa phathi ya mabebo ya Mmawe,” vho ralo. “Ndi khou humbela uri ni nṱhogomelele Mbali.”
“Zwo luga, Makhulu, Neo o ralo. Fhedzi o vha a sa khou thetshelesa. O vha e na bugu ntswa u bva ḽaiburari i no khou amba nga vhatukana vhavhili vhane vha tshimbila lwanzheni nga tshikepe tsha mavemu.
“Neo”, ho vhidzelela makhulu nga murahu ha tshifhinga nyana, “Mbali u khou ita mini?”
Neo o mbo ḓi fhufhela nṱha. O vha o hangwa zwoṱhe nga ha khaladzi awe muṱuku. A nga vha a ngafhi? O vha a tshi khou mu pfa a tshi khou ḓi imbelela. O vha o vula bogisi ḽa mmawe ḽa dzinekiḽeisi na dzirinngi na dzibureisiḽethe.
“Hai Mbali!” Neo o ralo. “A no ngo tendelwa u fara hezwo zwithu.
Mbali o mbo ḓi thoma u lila, ngauralo Neo o mbo ḓi paka na u vhea kule dzinekiḽeisi, dzirinngi na dzibureisiḽethe dzoṱhe. O mbo ḓi takula ṅwana wa hawe a ṱuwa nae khishini.
Makhulu vho vha vha tshi khou shuma nga maanḓa. Vho vha vha tshi khou vhona muṅwe mufumakadzi wa lunako a no vhidzwa Siba kha TV. Siba o vha a tshi khou ita tshiṅwe tshithu tshi no vhidzwa saḽadi ya mivhala ya sumbe.
“Ndi ngani i tshi vhidzwa saḽadi ya mivhala ya sumbe?”Ho vhudzisa Neo.
“Sedzani,” Vho ralo Makhulu, vha tshi khou sumba thimbanywa kha ṱafula. “I na raisi tshena, phepha dala, phepha tsuku, phepha ya muvhala wa swiri, bekhoni ya buraweni na phepha ntswu.”
“Ndi funesa muvhala mutswuku”, Neo o ralo.
“ “Ndi funesa muvhala tshitopana”, Gogo vho ralo.
. “Ngeno Bella a tshi funesa muvhala mudala”, Neo o ralo.
. “Pinki. Pinki,” Mbali o ralo.
“Fhedzi Makhulu, mivhala ndi rathi fhedzi,” Neo o ralo.
“Ee, ndi khou ya u engedza luvhanda lwa khere, Makhulu vho ralo. “ Mbali, khere i na muvhala ufhio?
“Pinki,” Mbali o ralo.
Makhulu na Neo vho mbo ḓi sea.
“Haai”, Neo o ṅwethuwa, “ndi tshitopi.”
Saḽadi yo ḓo fhedza u itiwa nga murahu ha tshifhinga nyana. Makhulu vho mbo ḓi i vhea kha ṱafula vha i tiba nga labi. “Ndi khou gidimela ha muhura Vho Mthembu u humbela arali vha tshi nga nkhadzima khaphu ya swigiri. Neo, ṱhogomelani ṅwana wa haṋu. Ni ṱhogomele uri a si fare na tshithu na tshithihi.”
“Ḓisani mipopi yaṋu yoṱhe hafha” Neo o ralo kha Mbali. “Ni ḓo i tambisa musi ndi tshi khou vhala bugu yanga.”
Mbali o mbo ḓi gidimela kamarani yawe ya u eḓela a dzhia mipopi yawe yoṱhe. Neo o mu thusa u i tembisa sofani na u i fukedza nga nguvho uri a i eḓedze. O mbo ḓi dzhia bugu yawe a thoma u vhala.
“La, la, la, la,” Mbali o vha a tshi khou imbela mipopi yawe. Neo o vula siaṱari. Bugu yo vha i tshi khou takadzesa. “La, la, la, la,” Mbali o vha a tshi khou imbilela.
Neo o sedza nṱha nga u ṱavhanyedza. Mbali o vha a sa tsha imbelela. O no vha ngafhi? O sedza kamarani dzoṱhe. O mbo ḓi mu wana khishini, o ima nṱha ha tshiṅwe tsha zwidulo. O vha a tshi khou ḽa saḽadi ya Gogo ya mivhala ya sumbe.
“HAI!” Neo o huwelela. “Ndi ya phathi ya mmawe.”
O mbo ḓi dzhia lebula a swaledzela saḽadi nga nṱha a dovha a tiba zwavhuḓi. I vhonala sa ntswa. Eish! Ndo ṱoḓou vha khomboni.
Nga awara ya vhuṱanu tshiṅwe na tshiṅwe tsho vha tsho no luga. Mmawe vho vha vho no vhuya saḽuni nahone mavhudzi avho o vha o naka. Neo o ḓo thusa khotsi awe u vhasa mulilo wa burai ngeno makhulu vho ṱanzwa Mbali na u mu ambadza rokho yawe ya vhuḓisa ya phathi.
Ho mbo ḓi pfala mukosi u bva kamarani ya u eḓela ya vhabebi vha Neo. “Zwiṅina zwanga zwiswa zwo ngalangala!”
Neo o mbo ḓi gidimela kamarani. Mmawe vho vha vha tshi khou ṱoḓa u lila. “Ndo zwi vhea hafha, vho vha vha tshi khou tswimila. “Ndo zwi vhea kha bogisi ḽa dzhuweḽe matsheloni. Zwino a zwiho! Ri nga vha ro tsweliwa!”
“Hai mmawe,” Neo o ralo. “Mbali o vha a tshi khou tambisa dzi rinngi na dzi nekiḽesi matsheloni, fhedzi ndo vhea tshiṅwe na tshiṅwe zwavhuḓi, ndi a fulufhedzisa.”
“Mbali,” ho vhidzelela mmawe. “I ḓani hafha.”
Meme ya mulomo wa Mbali ya fhasi yo mbo ḓi thoma u tetemela nahone a sedza fhasi.
“Zwiṅina zwanga zwi ngafhi?” ho vhudzisa Mmawe. Mbali o mbo ḓi thoma u lila.
“Ndo ni vhudza uri ni ṱhogomele ṅwana, Neo,” Makhulu vho ralo. Ni a zwi ḓivha uri hongo tea u tambisa zwithu zwa mme aṋu.”
Neo o vhaisala vhukuma muyani. Ombo ḓi dzengamisa ṱhoho. “Ndi khou humbela pfarelo, Mmawe,” o vha a tshi khou tou ṅuṅuna. Ḓuvha ḽa mabebo ḽa mmawe ḽo tshinyala nga mulandu wanga.
O vhona mini? Ho vha hu na tshithu tshi no khou penya penya fhasi ha raga ya u ambarela. Neo o mbo ḓi kokovha nga fhasi ha raga ya u ambarela a tshi doba. “Tshiṅina tshavho khetshi, mmawe!”
O sedza tshiṅina tsha pinki tshiṅwe hoṱhe- fhasi ha raga ya u ambarela, fhasi ha mmbete na kha ḓirowara ya mmawe. O sedza na kha mmbete wa Mbali na kha phureme ya mipopi yawe, fhedzi a si tshi wane fhethu. Mmawe vho vha vho vhaisala vhukuma- vho vha vha si nga si ambare tshiṅina tshithihi fhedzi.
Nga tshenetsho tshifhinga bele ya vothini yo mbo ḓi lila. Khonani dzavho dzo vha dzo no mbo ḓi swika phathini. Mmawe vho mbo ḓi ambara zwiṅina zwavho zwa kale zwa muvhala wa lutombo vha sumba u takala tshifhaṱuwoni, vha ya vha lumelisa muthu muṅwe na muṅwe o ḓaho u vha tamela ḓuvha ḽavhuḓi ḽa mabebo. Baba vho mbo ḓi gotsha vorosi hu si kale muṅwe na muṅwe o vha a tshi vho amba na u sea.
Neo o vha a tshi khou zwi vhona uri mmawe vha kha ḓi vha vho vhaisala. “Ndi tama arali ndo vha ndo ṱhogomela Mbali zwavhuḓi,” O vha a tshi khou humbula ngauralo musi a tshi khou thusa Makhulu u isa saḽadi ṱafulani khulwane i re nnḓa.
“Kha ri ḽe,” Baba vho ralo. “I vhonala i tshi ḓifha. Ri a livhuwa, Makhulu vho ita zwiḽiwa zwavhuḓi ngaurali.”
“Vho guda u ita saḽadi ya mivhala ya sumbe kha muṅwe mufumakadzi kha thelevishini. Neo o ralo. “Hu na raisi tshena, na phepha dala na tswuku, na ya muvhala wa swiri, na bekhoni ya buraweni, luvhanda lwa ṱaḓa lwa khere, na phepha ntswu nga ngomu.”
“Pinki, pinki, Mbali ombo ḓi huwelela, a tshi khou mbombonya ṱafula nga lebula yawe.
“MMMM,” vho ralo mme. “A thi koni u lindela uri ndi i thetshele.”
Vho mbo ḓi avhela tshipiḓa tshihulwane tsha saḽadi kha phulethi yavho vha i panga mulomoni, mulomo wa ḓala. Vha mbo ḓi ima u ṱafuna nga u ṱavhanya. Maṱo avho o mbo ḓi rondolowa. Hu na tshithu tsho khakheaho!
“ Ndi mini?” Ho vhudzisa Khotsi.
“A vha i funi?” Makhulu vho vhudzisa. “Ndo i shelasa luvhanda lwa khere?”
Mmawe vho mbo ḓi panga tshanḓa mulomoni vha bvisa tshiṅwe tshithu. “Tshiṅina tshanga!”. Tshiṅina tshanga tsho xelaho khetshi.”
“Pinki,” Mbali o ralo a tshi khou sea zwihulu. “Pinki.”
“Mbali o dzenisa tshiṅina tshavho kha saḽadi, hu ṅwethuwa Neo. O vha o vhaisala ngauri saḽadi yo vha i si na muvhala une a u funesa.”
“ Madekwana ano ndi vhona uri ri i vhidze saḽadi ya mivhala ya malo,” Makhulu vho setshelela.
Muṅwe na muṅwe o mbo ḓi fa nga zwiseo, khathihi na Mbali we a vha o fara tshiṅina tsha Mmawe tsha pinki.


text:
Ngudo 9
Ni Nga Vha Hani Na Dakalo Muṱani Waṋu?
1. Ndi ngani u vhingana zwi zwa ndeme u itela uri hu vhe na dakalo muṱani?
Mafhungo maḓifha a bva ha Yehova, Mudzimu o takalaho, ane a ṱoḓa uri hu vhe na dakalo muṱani. (1 Timotheo 1:11) Ndi ene muthomi wa mbingano. U vhingana nga lwa mulayo ndi zwa ndeme u itela uri hu vhe na dakalo muṱani ngauri zwi ita uri vhana vha aluswe fhethu ho tsireledzeaho.
Mudzimu u dzhia hani mbingano? U ṱoḓa uri i vhe mbofho ya tshoṱhe vhukati ha munna na mufumakadzi. Vhakriste vha fanela u ṱhonifha milayo ya shango malugana na u ṅwalisa mbingano. (Luka 2:1, 4, 5) Yehova u ṱoḓa uri munna na mufumakadzi vha fulufhedzane. (Vha-Heberu 13:4) U vhenga u ṱalana. (Maleaxi 2:16) Fhedzi u a tendela Vhakriste vha tshi ṱalana nahone vha dovha vha dzhenela mbingano arali vhafarisi vhavho vha ita vhuṱonḓolo.—Vhalani Mateo 19:3-6, 9.
2. Munna na mufumakadzi vha fanela u farana hani?
Yehova o sika munna na mufumakadzi uri vha farisane mbinganoni. (Genesi 2:18) Samusi munna e ṱhoho ya muṱa, u fanela u ranga phanḓa kha u ṱunḓela vha muṱa wawe na u vha funza nga ha Mudzimu. U fanela u sumbedza uri u funa mufumakadzi wawe nga u ḓidzima zwiṅwe zwithu. Munna na mufumakadzi vha fanela u funana na u ṱhonifhana. Samusi munna kana mufumakadzi vha tshi khakha, u guda u hangwelana ndi zwa ndeme u itela uri vha dzule vho takala mbinganoni yavho.—Vhalani Vha-Efesa 4:31, 32; 5:22-25, 33; 1 Petro 3:7.
3. Naa ni tea u ṱutshela mufarisi waṋu arali ni songo takala mbinganoni yaṋu?
Arali inwi na mufarisi waṋu na vha na vhuleme mbinganoni yaṋu, lwelani u sumbedzana lufuno. (1 Vha-Korinta 13:4, 5) Ipfi ḽa Mudzimu a ḽi themendeli u fhandekana sa yone nḓila ya u piringulula thaidzo dzo ḓoweleaho mbinganoni.—Vhalani 1 Vha-Korinta 7:10-13.
4. Vhana, Mudzimu u ṱoḓa uri ni ite mini?
Yehova u ṱoḓa uri ni takale. U ni ṋea nyeletshedzo ya khwine ya nḓila ine na nga ḓiphina ngayo nga vhuswa haṋu. U ṱoḓa uri ni vhuyelwe nga vhuṱali na tshenzhelo zwa vhabebi vhaṋu. (Vha-Kolosa 3:20) Yehova ane a vha Musiki waṋu u dovha a ṱoḓa uri ni takale musi ni tshi mu shumela na musi ni tshi shumela Murwa wawe.—Vhalani Muhuweleli 11:9–12:1; Mateo 19:13-15; 21:15, 16.
5. Vhabebi, ni nga ita mini uri vhana vhaṋu vha takale?
Ni fanela u shuma nga maanḓa u itela u ṱunḓela vhana vhaṋu, u vha wanela vhudzulo na u vha shavhedza. (1 Timotheo 5:8) Fhedzi u itela uri vhana vhaṋu vha takale, ni tea u dovha na vha funza uri vha fune Mudzimu na u guda khae. (Vha-Efesa 6:4) Arali na vhetshela ṅwana waṋu tsumbo nga u sumbedza uri ni funa Mudzimu, ni nga ṱuṱuwedza mbilu yawe nga ho dzikaho. Arali na eletshedza ṅwana waṋu u ya nga zwo thewaho Ipfini ḽa Mudzimu, ni nga mu ita uri a elekanye nga nḓila yavhuḓi.—Vhalani Doiteronomio 6:4-7; Mirero 22:6.
Vhana vha a vhuyelwa musi ni tshi vha ṱuṱuwedza na u vha khoḓa. Vha dovha vha ṱoḓa u khakhululwa na u laiwa. U vha gudisa nga yeneyo nḓila zwi a vha tsireledza u itela uri vha sa ḓifare nga nḓila ine ya nga ita uri vha fheleledze vha songo tsha takala. (Mirero 22:15) Fhedzi ni songo vhuya na vha laya no halifha kana u vha fara nga tshiṱuhu.—Vhalani Vha-Kolosa 3:21.
Ṱhanzi dza Yehova vha gandisa bugu dzo vhalaho dze dza ṅwalelwa zwihuluhulu u thusa vhabebi na vhana. Dzenedzi bugu dzo thewa Bivhilini.—Vhalani Psalme ya 19:7, 11.
Gudani Zwo Engedzeaho
Ḓitikeni Nga Mudzimu Uri Ni Vhe Na Dakalo Mbinganoni
U shumisa mbudziso mbili dzi leluwaho zwi nga ni thusa uri ni khwinise mbingano yaṋu.
Nḓila Ya U Tandulula Thaidzo
U amba zwavhuḓi zwi nga ita uri mbingano i vhe yo khwaṱhaho na yo takalaho kana i kulaho nungo na i ṱungufhadzaho.
Nḓila ya u Ita uri Vhutshilo ha Muṱa Waṋu vhu Takadze
Lufuno lwa Yesu lwo vha tsumbo kha vhanna, vhafumakadzi, vhabebi, na vhana uri vha lu edzise. Ndi mini zwine ra zwi guda khae?


text:
XIPANZE XA WUNHARU
Kukhunguvanyiswa — Loku u “hi ni xisolo”
A makabye wo kari wa xisati wa bandla ga mina i lo nzi lumbeta ku ngha nzi mu yivele mali. A vanwani lomu bandleni va lo tiva a mhaka leyo zonake va sangula ku yima ni munwe wa hina. Hi kugumesa, a makabye loyi a nga nzi lumbetile i lo nzi byela lezaku i byelilwe mahungu maswa ma kombako lezaku a nzi yivangi mali yakwe. A xikhati lexi a nga kombela kutsetselelwa, nzi ti zwisile ku khwatsi nzi wa nga ta tshuka nzi mu tsetselela hi kota ya zontlhe lezi a nga wa nzi mahele.” — Linda.
XANA wenawu u tshuka u humelelwa hi lezi zi nga humelela Linda, loyi a nga khunguvanyiswa nguvu hi zimaho za muKristu-kuloni? Lexi xi nga tsakisiko hi lezaku a vokari va khunguvanyisilwe nguvu hi mahanyela ya vanwani laha ka kuza va lahlekelwa hi ntamu wa ku maha mitiro ya moya. Xana wenawu zi ku mahekele lezo?
Xana i kona loyi a nga zi kotako “ku hi hambanyisa ni liranzo la Nungungulu”?
Kasi ku wula lisine, zi nga ha hi karatela nguvu ku tsetselela mukholwa-kulori loyi a hi khunguvanyisileko. Hakuva a maKristu ma fanele ku ranzana. (Johani 13:34, 35) Loku hi onhelwa hi muKristu-kulori, a kukhunguvanyeka ni kubayisa loku hi ku zwako ku ngava ka hombe nguvu. — Tisimu 55:12.
Kunene, a Biblia ga vumela lezaku ku na ni zikhati lezi a maKristu ma nga “ni xisolo” ka manwani. (Va Le Kolosi 3:13) Kanilezi, loku lezo zi humelela hina wutsumbu zi nga ha hi karatela nguvu a ku yimisana nazo. Xana ku na ni xokari xi nga hi vunako mhakeni leyi? Wona a matshinya manharu ya milayo ya Biblia lawa ma nga hi vunako:
A Papai wa hina wa le tilweni wa zi wona zontlhe. Jehova wa zi wona zontlhe lezi zi hi humelelako, a ku patsa ni wubihi legi hi mahelwako ni kuxaniseka ku tako hi kota ya wubihi lego. (Maheberu 4:13) Tlhatakumbiri, Jehova wa bayisekawu a xikhati lexi hi xanisekako. (Isaya 63:9) A nga tshuki a vumelela a “kukarateka, kutani hlomulo” kutani nchumu wunwani — ge hambu a nanza go kari gakwe — lezaku zi “hi hambanyisa ni liranzo la Nungungulu.” (Va Le Roma 8:35, 38, 39) Xana a hi kuceki ku maha zo fana ni lezo, hi nga vumeleli nchumu ge hambu munhu lezaku a hi hambanyisa na Jehova?
A ku tsetselela a zi wuli lezaku wa tsakiswa hi zilo za kubiha. A ku tsetselela lava va hi onheleko a zi wuli lezaku ho kalala a zihoxo zabye, ho zi yimelela kutani ku ho tsakiswa hi lezi va zi mahileko. Alakanya lezaku Jehova a nga xalaliswi hi xionho hambulezo wa tsetselela loku ku hi ni xigelo xo zwala xa ku maha lezo. (Tisimu 103:12, 13; Habakuka 1:13) A xikhati lexi Jehova a hi kucako lezaku hi tsetselela vanwani, hi lisine o hi kombela lezaku hi mu pimanyisa. Hakuva yena a nga ‘zangari kala kupinzuka’. — Tisimu 103:9; Mateu 6:14.
A ku nga veki xiviti za hi vuna hina wutsumbu. Hi ndlela muni? Hi nga alakanyela a mufananiso lowu: U rola ribye, kuzilava gi binzako a tikilo titsongwani ntsena, u gi khoma hi mandla. Kuzilava zi nga ta ku karatela ku gi welela hi xikhatanyana. Kanilezi, ahati loku u lava ku simama xikhati xo leha na u gi welele? Xana u ta gi welela hi xikhati xo chikela kwihi — xana u ta gi welela hi timeneti to kari ntsena? hora? kutani ni ku hunza? Handle ko kanakana a woko ga wena gi ta karala nguvu! Lisine lezaku a kubinza ka ribye a ku cicangi, kanilezi a ku gi welela hi xikhati xo leha hi zona zi ku mahako uzwa nguvu a kubinza ka gona. Lezo hi zona zi humelelako loku a munhu a vekela munwani xiviti. Loku hi simama ku vekela vanwani xiviti — hambu loku xi hi xitsongwani — hi ta ti vangela kubayisa ka hombe nguvu. Hikwalaho, a zi hlamalisi lezi Jehova a hi kucako a ku nga vekeli vanwani xiviti. Kunene, a ku nga vekeli vanwani xiviti zi vuna hina wutsumbu. — Mavingu 11:17.
Nzi ti zwisile ku khwatsi Jehova o wulawula na mina hi kukongoma”
Xini xi vunileko Linda a ku nga vekeli xiviti a mukholwa-kulobye? A xinwe xa zilo zi mu vunileko ku ehleketa hi zigelo za mitsalo kasi ku rivalela vanwani. (Tisimu 130:3, 4) Linda i khumbilwe nguvu hi ku tiva lezaku loku hi tsetselela vanwani Jehova yenawu i ta hi tsetselela. (Va Le Efesusi 4:32–5:2) Na a wulawula hi lezi a timhaka leti ti nga mu khumbisa zona, Linda i ngalo: “Nzi ti zwisile ku khwatsi Jehova o wulawula na mina hi kukongoma.”
Laha a xikhati xi ngaya xi hunza a xiviti lexi Linda a nga hi naxo xi lo mbhela. I lo rivalela a makabye wakwe na zi sukela mbilwini, niku zezi vona vambiri vanghana va hombe. Linda i simama ku tirela Jehova. Tiyiseka lezaku Jehova wa zi lava ku ku vunawu.


text:
For an Afrikaans version of this page click
HERE
For an English version of this page click
HERE
VANA LA VA TSONIWEKE VA LAVA RIRHANDZU- TRANSLATED BY VONGANI FUNGENE
Tshepo Dube, xichudeni xa makume- ntlhanu wa malembe hi vukhale, xa le
xikolweni xa majarimani e Johannesburg xi tshame mavhiki mambirhi e ntirheni wa
Children of Fire. Tshepo u navela ku va mumpfapfarhuti wa miako siku rinwani.
Leswi hi leswi a swi tsaleke.
KU MPFAPFARHUTIWA KA YINDLU YA VATSONIWA
Loko Bronwen Jones a ri karhi
a fambisa ntirho wa vanhu lava va tshweke u pfumerile ku ndzi nyika nkarhi wo
dyonda ku mpfapfarhuta. Dyondzo leyi yi endlile leswaku ndzi languta vutomi hi
ndlela yinwana. E ka mavhiki mambirhi lawa a ndzi ri e ku mpfapfarhuteni yindlu
ya Dorah, nwana loyi a nga tsoniwa a ndzi fanele ndzi tlhela ndzi tshama na
yena leswaku ndzi ta dyondza leswi a kotaka ku swi endla na leswi a tsandzekaka
ku swi endla. Hi wavumune wa ti 25 ta Mudyaxihi ndzi pfukile na mpundzu swinene
ndzi tsakele ku ya e ntirhweni. Loko ndzi fika a ndzi fanele ndzi pima yindlu
ya Bronwen. Wolowo I ntirho wo tala wo wu endla hi nhungu wa tiawara. Masiku
mambirhi lawa ya nga landzela a ya ri na ntirho wo tala ku fana na siku ro
sungula. A ndzi fanele ndzi kuma nhlayo ya switina leswi swi nga akaku yindlu.
Ndzi kume leswaku yindlu ya tikamara tinharhu yi nga akiwa hi 18,000 wa
switina. Andzi fanele ndzi famba famba e xidorobanini ndzi languta mafasitere
yo hambana-hambana ndzi tlhela ndzi mpfapfarhuta ya mina. Siku ra Vumune a ri
hambanile na lawa ya nwanyani hikuva a ndzi fanele ndzi vona no dyondza leswi
Dorah a kotaka ku swi endla na leswi a tsandzekaka ku swi endla. Leswi ndzi
endleke na yena swi katsa ku nwu pfuna ku dya no famba na yena e posweni hi
milenge. Siku lero rivile rinwana ra masiku yo tsakisa hikuva a ndzi endlile
swilo swa kahle, kungari Dorah ntsena kambe na le ka mina nwinyi. Ku nwu yisa
xiyindlwanini a swo lava ku nwu komba ndlela no vona leswaku u endla swinwana.
Dorah u tshwe hi ndzilo e dlhadleni. U sale a nga ri na mavoko a tlhela a tshwa
matihlo, nhompfu na milomo. U na tsevu wa malembe a ri ku hanyeni na swivati na
xikandza xo tshwa. U tshama na Bronwen. U endliwile makume-mbirhi mune(24) wa
vuhandzuri lebyi a byi vava no durha e Britain na kona byi hakeleriwile hi
vanhu va kona. Milomo ya Dorah leyi yinwu pfumelelaka ku dya swakudya swo
tsakama yi endliwile hi nyama ya yena ya le nhlaneni. Dorah swa nwu tikela ku
vumba marito. Matihlo ya yena ya pfariwile hi nyama ya le nkolweni. Dorah u na
tinhompfu timbirhi to hambana leti a ti ambalaka mpundzu wunwana ni wunwana a
nga siya e xikolweni xa vana lava nga tsoniwa eHillbrow. Dorah u ambala xihuku
xo tshwuka masiku hinkwawo loko a ya e xikolweni hikuva xipalapala xa yena xi
n'wokisiwe hi ndzilo. Nghozi leyi yi endlile leswaku Dorah anga koti ku endla
swilo swo tala leswi endliwaka hi vana vo ringana na yena.
Hi mavhiki mambirhi ndzi dyondze leswaku munhu wunwana ni wunwana u lava
rirhandziwa ngopfu-ngopfu vana lava tsoniweke. Loko ho va komba rirhandzu hi
tlhela hi va pfuna Afrika Dzonga a yinga ta va na vana vo tala lava va
chukumetiweke.
A ndzi fanele ndzi mpfapfarhuta yindlu leyi a yi tava ndhawu ya ntsako
ya Dorah i.e leyi yinga ta va na swilo leswi a kotaka ku swi tirhisa tani hi
nwana na leswi a nga swi tirhisaka loko a kurile. A ndzi ehleketa na leswaku
Dorah u ta tshama eka yindlu leyi tani hi nwana ku fikela loko a titshemba
leswaku a nga tshama kunwana.
NOMBORO YA TIKAMARA
Loko ndzi ri karhi ndzi mpfapfarhuta yindlu leyi a ndzi ehleketa leswaku
Dorah a nga faneriwa hi tikamara tingani kuva a kota ku tolovela ndhawu
leyintshwa. Yindlu leyi a yi fanele yi kota ku amukela vanhu vo hundza unwe.
Endzhaku ko languta swilo leswi hinkwaswo ndzi ehlekete ku mpfapfarhuta yindlu
ya tikamara timbirhi to etlela eka tona, xitanga, ndhawu yo hlambela eka yona
na yo dyela eka yona. Tikamara leti timbirhi ti ta va na mafasitere ya Bay ti
tlhela ti va na nyangwa lowu wu kongomaka e ntangeni. Kamara leyi yi ta va yona
yo tsakisa hikuva yi ta va na mihlovo-hlovo yo saseka ku pfuna Dorah ku kota ku
vona swilo leswi swinga eka yona ku katsa na kamara hi yoxe.
E hansi ku ta endliwa hi timhandzi/ mapulanga leswaku Dorah a kota ku
twa swigingi swa yena loko a famba. Kamara ya Dorah yi ta va na mete lowu wunga
ta endla mimpfumawulo yo hambana hambana loko Dorah a kandziya ehansi.
Xitanga xi ta va na mihlovo-hlovo yo tala na makhumbi yo tala.
MINYANGWA
Leswi swi fanelaka ku tekeriwa e nhlokweni hi leswaku ndzilo wunga
sungula nkarhi wunwana ni wunwana. Hikokwalaho ka sweswo ku ta nghenisiwa
mavanti lawa yanga endla leswaku munhu a kota ku hatlisa a baleka ndzilo.
MANGHENELO
Yindlu leyi yina minyangwa leyikulu leyi pfumelelaka swilo swo fana na
swigolonyana ku nghena endlwini yi tlhela yi va na switepisi leswi yaka eka
mavanti mambirhi ya le handle. Tikamara leti timbirhi ti ta endliwa hi mihlovo
yo koka mahlo.
XIRHAPA
Ku ta va na xirhapa e handle na le ndzeni ka yindlu leswaku Dorah a ta
kota ku xi tirhisa a tlhela a va a hlayisekile. Xirhapa xa le ndzeni xi ta
rhendzeriwa hi mavanti yo pfulekela e matlhelo lawa ya kongomaka e tikamareni
timbirhi.
LWANGU
Xirhapa xa la ndlwini xi ta va na lwangu ro pfumelela dyambu na mpfula
ku nghena. E makumu ka lwangu ku ta va na swicheleti swimbirhi.Mati ya mpfula
ya ta tirhisiwa ku cheleta, ku hlantswa no n'wa.
XITANGA
Kutava na mihlovo hlovo leswaku nwana wo fana na Dorah a kota ku vona
swilo. Switirhisi swa le xitangeni swi ta va na swikhomo leswikulu swa
xirhendzevutana leswi Dorah a nga swi tirhisaka.
GHEZI
Yindlu leyi yi ta va na Photovoltaic solar ponels e lwangwini. Timboni
ta le henhla ti nga lumekiwa hi le hansi. Timboni leti ti ta durha swinene
kambe ti hlwela ku onheka.
TIKAMARA TO ETLELA KA TONA
Yindlu leyi yi ta va na tikamara timbirhi. Yinwe ya tona yi ta va ya
Dorah. Nyangwa wa yona wu ta kongoma e xiyindlwanini leswaku Dorah a ta kota ku
hatlisa a fika. Yi ta va na rivanti leri ri nga ta kongoma e xirhapeni. Kamara
leyinwana yi ta va yikulu eka ya Dorah.
Ku ta va na mathini ya ntlhanu yo chela thyaka. Rinwana ni rinwana ri na
ntirho wa rona.Swikombiso:rochela ti plastic, maphepha, swilo swo fayeka na
swilo leswi swinga kotiku ku tlhela swi tirhisiwa.
MALI (MUDYAXIHI 2000)
Ndhawu yo akela yindlu e ka yona i25 square metres. Ku aka yindlu e ka
ndhawu yo ringana na leyi swinga teka 25000 wa switina leswi swinga ringanaka
R25000. -Minyangwa ya le handle-R500.00 ku fikela eka R900.00 kumbe ku tlurisa.
-Minyangwa ya le ndzeni- R168.00 -Semende- R20.00 xikatsa xinwe. -Misava yo aka
hi yona hi cubic metre- R75.00.
Switele leswi ndzi nga swi siya hiku pfumala nkarhi. Loko u lava ku tiva
leswaku yindlu yinga akiwa hi mali muni u nga ti hlanganisela hi wexe.
A ndzi fanele ndzi bela vaxavisi va swilo swo aka hi swona ku kuma
leswaku yindlu yinga akiwa hi mali muni na kona hi yini.
BIBLIOGRAPHY
TITLE: Designing for the Disabled
AUTHOR: Selwyn Goldsmith
PUBLISHED BY: RIBA Publications Limited in the UK.
FULLY REVISED THIRD
EDITION PUBLISHED IN 1976
Magazines and brochures about the building industry and the UK's Royal
National Institute for the Blind Certificate in Multiple Disability course unit
4 "The environment and multiply disabled people".


text:
XIDYONDZO 5
Xikongomelo Xe Xikwembu Hehleni Ke Misava I Yini?
1. Njhani Xikwembu xi hi tumbuluxile misava?
Yehovha u nyikile misava ke vevanuna ne vevasati. Musava i muti wa hina. Vanhu vo sungula Adamu na Evha, va tumbuluxiwe ku tata misava, Xikwembu xi tumbuluxile titsume ku tshama matilweni. (Yobo 38:4, 7) Kambe Xikwembu xi tekile wanuna wo sungula xi muvekela ke tanga wo saseka u nga Edeni. (Genesa 2:15-17) Yehovha u nyikile munhu ne vana va yena ku hanya ku nga heliko ka va tsaka misaveni.—Hlaya Pisalema 37:29; 115:16.
Masungulweni, tanga we Edeni a wu hi paradiso. Vanhu vo sungula a va fanele va tata misava ne vana va vona. Hi ku famba ke karhi, a va fanele va yendla misava hikwayo eparadiso. (Genesa 1:28) Misava a yi nga ta lovisiwa. Yi ta ala u hi muti we vanhu.—Hlaya Pisalema 104:5.
2. Njhani misava yi nga hi paradiso?
Adamu na Evha a va yengisangi Xikwembu, se Yehovha u va humesile tangeni we paradiso. Paradiso a ka hi hava nakambe ku hava munhu a nga kota ku yi tlherhisela. Bibele ye: “Misava yi vekiwe evokweni le lowo biha.”—Yobo 9:24.— Hlaya Genesa 3:23, 24.
Xana Yehovha u cicile mihleketo ya yena hehleni ke vanhu? Hayi! Hi yena we matimba. A nga tsandzeki. (Esaya 45:18) U ta yendla eku vanhu va hanya enge ma sunguleni.—Hlaya Pisalema 37:11, 34.
3. Paradiso yi ta tlheriseliwa njhani?
Paradiso yi ta tlheriseliwa misaveni karhi Yesu a nga to rhangela a hi Hosi ye Xikwembu. Ke nyipi yi nge wa Armagedoni, Yesu u ta rhangela titsume te Xikwembu a lovisa hikwavo lava va nga seketelangiko Xikwembu. Yesu u ta boha Sathani ke malembe a rhinganako 1 000. Vanhu ve Xikwembu va ta hanya va nga lovisiwi hikusa Yesu u ta va rhangela a tlhela a va sivelela. Va ta tsakiseliwa hi lihanyo li nga heliko ke Paradiso misaveni.—Hlaya Nhlavutelo 20:1-3; 21:3, 4.
4. Ku hlupheka ku ta hela rini?
Xikwembu xi ta helisa ku hlupheka misaveni rini? Yesu u vulavulile hehleni ke “xikombiso” xi kombetako masiku eku hetisela. Xiyimo xe masikwana lawa xi tikako xi kotako ku lovisa vanhu hikwavo xi komba eku hi hanya “makumo ya mafambiselo ya swilo.”—Hlaya Matewu 24:3, 7-14, 21, 22.
Karhi Yesu a nga to rhangela misaveni a hi matilweni ke malembe 1 000, u ta heta tihlupho hikwako. (Esaya 9:6, 7; 11:9) Handle ke ku va Hosi, Yesu u ta va Muprista wa Hombe nakambe u ta rhivalela swidyoho hikwaswo swe lava va sandzako Xikwembu. Hi ku tirhisa Yesu, Xikwembu xi ta susa vuvabyi, ku khosohala ne lufu.—Hlaya Esaya 25:8; 33:24.
5. Ni va mani va nga to hanya ke Paradiso yi tako?
Vanhu va yengisako Xikwembu va ta tshama ke Paradiso. (1 Yohane 2:17) Yesu u rhumile valandzeleli va yena eku va lava vanhu va nga olova va va dyondzisa eku va nga mikeliwa njhani hi Xikwembu. Nyamutlha, Yehovha u pfuna vanhu vo tala eku va tshama ke Paradiso misaveni. (Sofaniya 2:3) Ke Yindlo ye Timbhoni ta Yehovha ne laha ti hlanganako kona, vanhu va dyondza swo tala swe ku yendla vevanuna eku vava vabava ve kahle ne ku yendla vevasati na vamhani va kahle. Vana ne vatswali va khongela xi kun’we ne ku dyondza mahungo manene.—Hlaya Mikiya 4:1-4.


text:
Monday, 10 March 2014
hello world
00:36 | Posted by Shaswat Shah | | Edit Post
this is a test post hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi hi
Subscribe to: Post Comments (Atom)