text:
XIPIMO XA WUKHUME NI XINWE
Hikuyini Nungungulu A Vumelelako Kuxaniseka?
Xana hi Nungungulu a vangako kuxaniseka lomu tikweni?
I mhaka muni yi vuxilweko le sinwini ga Edeni?
Xana Nungungulu i ta fuvisisa kuyini a kuxaniseka ka vanhu?
ANZHAKO ka kulwa ka hombe loku ku ngave kona tikweni go kari gi nga xaniswa nguvu hi yimpi, makume ya mazana ya vavasati ni vanana lava va nga delwe va lo lahliwa lomu ka khele ginwe laha ku nga tlhela ku zimekelwa zihambano za zi tsongwani zi ranzela xilahla. A xihambano xinwe ni xinwani xi wa hi ni mutsalo lowu: “Hikuyini?” Ka zikhati zo kari a xiwutiso lexo xi bayisa nguvu a ku hunza zontlhe. A vanhu va wutisa xiwutiso lexo na va hi kubayisekeni a xikhati lexi a yimpi, timhango, mababyi, kutani wugevenga zi dayako varanzekako vabye va nga hiko na nanzu, zi hahlulako tiyindlu tabye, kutani zi va nehelako kuxaniseka ka hombe nguvu hi tinwani tindlela. Vona va lava ku tiva a ku hikuyini va welwako hi makhombo lawo.
2 Hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka? Loku Jehova Nungungulu a hi nyamintamu, a hi wa liranzo, a hi wa wutlhari, ni loku a hi wa kululama, hikuyini a tiko gi teleko hi livengo ni kubiha ke? Xana wa tshuka u ti wutisa hi zilo lezo?
3 Xana zi bihile a ku wutisa ku ngalo hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka? Vo kari va chava lezaku a ku wutisa a xiwutiso lexo zi wula a ku ngave ni kukholwa ko enela kutani ku ngalo va komba kukanyisa Nungungulu. Hambulezo, loku u gonza a Biblia, u ta kuma lezaku a vanhu vo tsumbeka va chavako Nungungulu vave ni ziwutiso zo fana. Hi xikombiso, muprofeti Habakuka i wutisile Jehova aku ngalo: “Hiyini u nzi kombisako kubiha, u nzi wonisa hlokiselelo? Hakuva a kuphanga ni tihanyi zi le mahlweni ka mina; ku na ni timholova, ku vuka ni kukanetisana.”—Habakuka 1:3.
4 Xana Jehova i bhongele muprofeti Habakuka hi ku mu wutisa a ziwutiso lezo? Ahihi. Wutshanwini ga lezo, Nungungulu i patsile magezu yo tsumbeka ya Habakuka lomu mitsalweni yi pimisilweko ya Biblia. Nungungulu kambe i mu vunile a ku zwisisa khwatsi a timhaka leto ni ku tlhela a kuma a kukholwa ka hombe nguvu. Jehova i lava ku ku mahela zo fana ni lezo. Alakanya, a Biblia gi gonzisa lezaku yena “wa mu khatalela.” (1 Pedro 5:7) Nungungulu i venga kubiha ni kuxaniseka loku kona ku ku vangako a ku hunza lezi vanhu va ku vengisako zona. (Isaya 55:8, 9) Makunu ke, hikuyini ku nga kona kuxaniseka kunyingi tikweni?
HIKUYINI KU NGA KONA KUXANISEKA KUNYINGI?
5 A vanhu va wukhongeli go hambanahambana vaya ka varangeli vabye va wukhongeli zinwe ni ka vagonzisi vabye lezaku va ya wutisa a ku hikuyini ku nga kona kuxaniseka kunyingi. A kutala ka zikhati va hlamuliwa lezaku a kuxaniseka ku kona hi kuranza ka Nungungulu niku kusukela ka kale yena i sina a yimisile zilo zontlhe lezi zi humelelako, a ku patsa ni timhango. Vo tala va byeliwa lezaku a tindlela ta Nungungulu a ti tlhamuseleki kutani ku ngalo yena i daya vanhu—hambu ni vanana—lezaku a zi kota ku tshama navo le tilweni. Kanilezi, kota lezi u zi gonzileko, Jehova Nungungulu cima a nga vangi kubiha. A Biblia gi ngalo: “A kubiha ku le kule na Nungungulu, ni kugoha a ku kona ka Nyamintamu.”—Joba 34:10.
6 Wa zi tiva a ku hikuyini a vanhu va mahako xihoxo xa ku lumbeta Nungungulu hikwalaho ka kuxaniseka kontlhe loku ku nga kona tikweni? Ka zikhati zinyingi, vona va lumbeta Nungungulu wa Ntamu-wontlhe hakuva va alakanya lezaku hi yena a nga mufumeli wa lisine wa tiko legi. Vona a va tivi a lisine la li tsongwani kanilezi na li hi la lisima leli a Biblia gi li gonzisako. Wena u gonzile a lisine lelo ka Xipimo 3 xa bhuku legi. A mufumeli wa lisine wa tiko legi hi Satani Diyabu.
7 A Biblia gi wula zi ku dlunya giku: “A tiko gontlhe gi le ntanwini wa loyi wa kubiha.” (1 Johani 5:19) Loku u alakanyela lezo, xana a wu zi woni a ku lisine? A tiko legi gi kombisa matshamela ya xivangwa xa moya xi nga wonekiko lexi xi nga “mukhohlisi wa tiko gontlhe.” (Kuvululelwa 12:9) Satani munhu wa livengo, mukhohlisi, niku i na ni tihanyi. Hikwalaho a tiko gi tele hi livengo, kukhohlisa, ni tihanyi hi kota ya kucetelo wakwe. Lexo xinwe xa zigelo lezi zi mahako lezaku kuva kona kuxaniseka kunyingi.
8 A xigelo xa wumbiri xaku hikuyini ku nga kona kuxaniseka kunyingi hi lezaku, kota lezi zi wulilweko lomu ka Xipimo 3, a vanhu a va mbhelelangi niku vaonhi kusukela kuhluwukeni ka le sinwini ga Edeni. A vanhu va vaonhi va na ni kubyekelela ka ku lwela ku fuma, hikwalaho ka lezo zona zi gumesa hi tiyimpi, kutsimbeketwa, ni kuxaniseka. (Mutshawuteli 4:1; 8:9) A xigelo xa wunharu xa kuvakona ka kuxaniseka hi lezaku a vanhu va “chikelelwa hi xikhati, zi dzuka zi va humelela.” (Mutshawuteli 9:11) Ka tiko legi Jehova a nga hiko Mufumeli a vikelako, a vanhu va zi kota ku xaniseka hi kota ya ku tshuka va hi ka wutshamu gi nga faneliko hi xikhati xi nga faneliko.
9 Za hi tangalisa a ku tiva lezaku Nungungulu a nga vangi kuxaniseka. A hi yena a vangako tiyimpi, wugevenga, kutsimbeketwa, hambu a timhango ta ntumbuluko leti ti vangako a kuxaniseka ka vanhu. Hambulezo, hi na ni xilaveko xa ku tiva lezaku Hikuyini Jehova a vumelelako a kuxaniseka kontlhe loku? Loku yena a hi wa Ntamu-wontlhe, i na ni ntamu wa ku ku mbheta. Makunu, hikuyini a nga tirisiko a ntamu lowo? Za koteka ku ngha Nungungulu wa liranzo loyi hi mu tivako khwatsi a hi ni xigelo xa xi nene xa ku maha lezo.—1 Johani 4:8.
KU VUXIWA MHAKA YA LISIMA
10 Kasi ku tiva a ku hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka, hi fanele ku alakanyela a xikhati lexi a kuxaniseka ku sangulileko ha xona. A xikhati lexi Satani a kucileko Adamu na Eva a ku nga ingisi Jehova, ku lo vuxiwa a mhaka ya lisima. Satani a nga vuxangi kukanakana xungetano hi ntamu wa Jehova. Yenawu wa zi tiva lezaku a ntamu wa Jehova a wu gumelwi. Kanilezi, Satani i lo vuxa kukanakana xungetano hi fanelo ya Jehova ya ku fuma. Hi ku wula ku ngalo Nungungulu muhembi loyi a tsonako vafumelwi vakwe a zilo za zi nene, Satani i lo lumbeta Jehova lezaku mufumeli wo biha. (Genesisi 3:2-5) Satani i wa wula hi yinwani ndlela lezaku a vanhu va wa ta tizwa khwatsi loku va nga fumelwi hi Nungungulu. Loko ku wa hi kuvukelwa ka wuhosi ga Jehova, a fanelo yakwe ya ku fuma.
11 Adamu na Eva va hluwukile mahlweni ka Jehova. Hakunene, vona va te ngalo: “A hi mu lavi Jehova kota Mufumeli wa hina. Ha zi kota ku ti hlawulela lezi zi nga zi nene ni lezi za kubiha.” Xana Jehova i wa ta zi kotisa kuyini ku lulamisa mhaka leyo? I wa ta zi kotisa kuyini ku gonzisa a zivangwa zontlhe zo tlhariha lezaku a vahluwuki va wa hoxisile niku a ndlela yakwe hi yona yi nga yi nene? A munhu wo kari a nga ha wula lezaku Nungungulu i wa fanele ku ngha a lovisile a vahluwuki lavo a tlhela a vanga vanwani vanhu. Kanilezi Jehova i wa wulile khungo gakwe go tata misava hi pswalo wa Adamu na Eva, niku yena i wa lava lezaku va hanya ka paradise misaveni. (Genesisi 1:28) Xontlhe xikhati Jehova i tatisa makhungo yakwe. (Isaya 55:10, 11) Ahandle ka lezo, a ku daya vahluwuki lavo le Edeni ku wa nga tava ku hlamulile a mhaka leyi yi nga vuxilwe xungetano hi fanelo ya Jehova ya ku fuma.
12 A hi zi tlhamuseleni hi mufananiso. Hi nga alakanyela mugonzisi wo kari a gonzisako zigonzani zakwe a ndlela ya ku maha khwatsi a konta yo karata. Zonake a xigonzani xo kari xo tlhariha na xi hi muhluwuki xi wula lezaku mugonzisi a nga mahi a konta leyo hi ndlela ya yi nene. Kasi ku komba lezaku mugonzisi a nga yi koti, a muhluwuki loye i phikelela lezaku wa tiva ndlela ya chukwana ya ku maha a konta leyo. A zigonzani zo kari zi alakanya ku ngalo yena i wula lisine, hikwalaho zonawu zi maha vahluwuki. I ta ku yini mugonzisi makunu? Loku a hlongola a vahluwuki lavo, zi ta alakanya yini a zigonzani zinwani? Xana zi nga ta kholwa lezaku a munghana wabye zinwe ni lava va ti patsileko naye va wula lisine? Zontlhe zinwani zigonzani zi wa ta luza xichawo ka mugonzisi, na zi alakanya lezaku yena i chava ku poliwa lezaku a nga zi koti. Kanilezi hi nga ha ku ngalo mugonzisi i vumelela muhluwuki loye lezaku a komba ka zigonzani zontlhe a ndlela leyi yena a to maha ha yona a konta.
13 Jehova i maha nchumu wo fanana ni lowu a mahako mugonzisi loye. Alakanya lezaku a vahluwuki va le Edeni a hi vona voce va nga patsekile mhakeni. Timiliyoni ta tingelosi ti wa kari ti hlalela. (Joba 38:7; Danieli 7:10) A ndlela leyi Jehova a lulamisileko ha yona a wuhluwuki yi wa ta khumba nguvu a tingelosi tontlhe leto, niku hi magumo yi wa ta khumbawu a zivangwa zontlhe zi pimisako. Makunu ke, zini lezi Jehova a zi mahako? Yena i vumelela Satani lezaku a komba a ndlela leyi yena a nga wa ta fumela ha yona vanhu. Nungungulu kambe wa vumelela vanhu lezaku va ti fumela na va rangelwa hi Satani.
14 A mugonzisi wa lomu ka mufananiso wa hina wa zi tiva lezaku a muhluwuki loye ni zigonzani lezi zi nga ka tlhelo gakwe va phazamile. Kanilezi yena kambe wa zi tiva lezaku a ku va nyika xikhati xa kuva va zama ku komba lezaku a mhaka yabye lisine zi ta vuna a zigonzani zontlhe. Loku a vahluwuki va nga zi koti, a zigonzani zontlhe zo tsumbeka zi ta wona lezaku mugonzisi hi yena yece a nga ni wutivi ga ku rangela zigonzani. Zona zi ta zi tiva lezaku hikuyini mugonzisi a hlongolako muhluwuki wihi ni wihi anzhako ka lezo. Hi kufanana, Jehova wa zi tiva ku ngalo a vanhu vontlhe va mbilu ya yi nene zinwe ni tingelosi va ta vuneka hi ku wona lezaku Satani ni vahluwuki-kulobye va tsanzekile niku a vanhu a va nge zi koti ku ti fumela. A ku fana na Jeremia wa kale, vona va ta gonza a lisine leli la lisima: “O Jehova, nza zi tiva lezaku a ndlela ya munhu a yi le ntanwini wakwe, kambe a munhu a nga zi koti ku lulamisa a mazambo yakwe.”—Jeremia 10:23.
HIKUYINI JEHOVA A VUMELELAKO KUXANISEKA HI XIKHATI XO LEHA?
15 Hambulezo, hikuyini Jehova a vumelelako kuxaniseka lezaku ku simama hi xikhati xo leha? Niku hikuyini yena a nga mahiko lezaku a zilo zo biha zi nga humeleli? Ranga hi ku wona a zilo zimbiri lezi a mugonzisi wa mufananiso wa hina a nga fanele ku nga zi mahi. Xo sangula, yena i wa nga ta nyimisa a xigonzani lexo xo hluwuka lezaku xi kombisa a konta ya xona. Xa wumbiri, mugonzisi i wa nga ta vuna muhluwuki a ku maha a konta yakwe. Hi kufanana, wona a zilo zimbiri lezi Jehova a bohileko ku nga zi mahi. Xo sangula, yena a nga valeli Satani ni lava va nga tlhelweni gakwe lezaku va nga zami ku komba a ku hi vona va nga ni lisine. Hikwalaho ku laveka lezaku ku hunza xikhati. Nzeni ka makume ya mazana ya malembe ya kusukela kuvangiweni ka munhu, a vanhu va zi kotile ku zama tixaka tontlhe ta kutifumela, kutani mufumo wa vanhu. Vona va anzile hi tlhelo ga wutivi ga siensia ni ga zinwani, kanilezi a kubiha, a wusiwana, a wugevenga, ni yimpi zi engetele nguvu. A kufuma ka vanhu makunu ku ti komba na ku nga humeleli.
16 Xa wumbiri, Jehova a nga vuni Satani a ku fumela tiko legi. Hi xikombiso, loku ku wo khwatsi Nungungulu i wa valele wugevenga go tshisa, xana i wa nga ta ngha a kombisa lezaku a vahluwuki va wa hi ni lisine? Xana Nungungulu i wa nga ta ngha a maha vanhu va alakanya lezaku kuzilava vona va zi kota ku ti fumela hi ndlela yi nene? Loku ku wo khwatsi Jehova i wa maha zilo hi ndlela leyo, i wa ta hlengela kuhembeni ka wunwa. Kanilezi, yena i “Nungungulu a nga zi kotiko ku hemba.”—Maheberu 6:18.
17 Kasike, hi nga kuyini xungetano hi kontlhe a kubayisa loku ku nga kona xikhatini xontlhe xa kuvukelwa ka Nungungulu? Hina hi fanele ku alakanya lezaku Jehova ngwa ntamu-wontlhe. Hikwalaho, wa zi kota niku i ta fuvisa kuxaniseka ka vanhu. Kota lezi hi sinako hi zi gonzile, a kuonhiwa ka xirenzelekwani xa misava ya hina ku ta fuviswa hi kuhunzulwa ka misava yiva Paradise. Lezi zi vangilweko hi xionho zi ta susiwa hi kukholwa ka vanhu vo lulama muphahlweni wa Jesu lowu wu tirulako, niku a kufa ku ta fuviswa hi kuvuxiwa ka vafileko. Hizalezo Nungungulu i ta tirisa Jesu “lezaku a fela ku mbhetisa a mitiro ya Satani.” (1 Johani 3:8) Jehova i ta tatisa zontlhe lezi ka xikhati xi faneleko. Ha zi kota ku tsaka hi lezi a nga kala ku maha lezo ka xikhati xi hunzileko, hakuva a kutimisela kakwe ku hi nyika xikhati xa ku gonza a zinene ni ku tlhela hi mu tirela. (2 Pedro 3:9, 10) Ka xikhati lexi, Nungungulu i hlota hi ntamu a vakhozeli vo tsumbeka a tlhela a va vuna a ku timisela a kuxaniseka kwihi ni kwihi loku ku zi kotako ku va humelela ka tiko legi gi teleko hi zikarato.—Johani 4:23; 1 Va Le Korinte 10:13.
18 A vo kari va nga ha ti wutisa, Xana a kuxaniseka kontlhe loku ku wa ta ngha ku valelwe loku ku wo khwatsi Nungungulu i wa vangile Adamu na Eva hi ndlela ya ku va nga zi koti ku hluwuka? Kasi ku hlamula xiwutiso lexo, ku laveka lezaku u alakanya a xinyikiwo xa lisima lexi Jehova a ku nyikileko.
U TA XI TIRISA HI NDLELA MUNI A XINYIKIWO XA NUNGUNGULU?
19 Kota lezi zi wonilweko lomu ka Xipimo 5, a vanhu va vangilwe na va hi ni kutihlawulela. Wa zi tiva a ku xinyikiwo xa lisima lexo? Nungungulu i vangile zihari za tsanza-vahlayi, kanilezi zona zi fambisiwa nguvu hi ntumbuluko. (Mavingu 30:24) A vanhu va maha michini yo kari leyi yi zi kotako ku fambisiwa ntsena hi ku rumiwa. Xana hi wa ta tsaka loku ku wo khwatsi Nungungulu i wa hi mahile hi ndlela leyo? Ahihi, ha tsaka hi lezi hi tlhatlhekileko ku hlawula lezi hi lavako kuva zona, a mahanyela lawa hi lavako kuva nawo, a vanghana lava hi ranzako kuva navo, ni zinwani. Hi ranza kuva ni kutlhatlheka ko kari, niku hi zalezo lezi Nungungulu a lavako lezaku hiva nazo.
20 Jehova a nga tsakiswi hi ntiro wa ku mahiwa hi kukurumetwa. (2 Va Le Korinte 9:7) Kasi ku kombisa: Xana mupswali wa tsakiswa hi loku nwanana a ku ngalo “Nza ku ranza” hi lezi a byeliwako ku zi wula kutani i tsakiswa hi loku nwanana a zi wula hi mbilu, na a tlhatlhekile? Hikwalaho za lisima a ku tiva lezi, U ta ku tirisa hi ndlela muni a kutihlawulela loku Jehova a ku nyikileko? Satani, Adamu, na Eva va tirisile a kutihlawulela hi ndlela ya ku biha nguvu. Va lo ala Jehova Nungungulu. Zini u to maha wena?
21 Wena u na ni xikhati xi faneleko xa ku tirisa a xinyikiwo xo hlamalisa xa kutihlawulela hi ndlela yi vunako nguvu. Wa zi kota ku patsana ni timiliyoni ta vanhu lava va ti yimisileko tlhelweni ga Jehova. Va tsakisa Nungungulu hakuva va pinyamela ku komba lezaku Satani muhembi niku yena mufumeli a nga vuniko nchumu. (Mavingu 27:11) Wena kambe u nga zi kota ku maha lezo hi ku hlawula a mahanyela ma nene. Lezo zi ta tlhamuselwa lomu ka xipimo lexi xi lanzelako.
LEZI A BIBLIA GI ZI GONZISAKO
- Nungungulu a nga vangi matshamela ya kubiha lomu tikweni.—Joba 34:10.
- Hi ku wula lezaku Nungungulu muhembi ni lezaku Yena i tsona za zi nene vafumelwi Vakwe, Satani i vuxile kukanakana hi fanelo ya Jehova ya ku fuma.—Genesisi 3:2-5.
- Jehova i ta tirisa N’wana wakwe, a Mufumeli wa Mufumo wa wuMessia, kasi ku fuvisa a kuxaniseka kontlhe ka vanhu.—1 Johani 3:8.
Ziwutiso Za Xigonzo
1, 2. Kuxaniseka muni loku a vanhu va welwako hi kona inyamutlha, niku xana zona zi maha a ku a vo tala va wutisa ziwutiso zihi?
3, 4. (a) Zini zi kombako lezaku a zi bihangi ku wutisa a ku hikuyini Nungungulu a vumelelako kuxaniseka? (b) I ti zwisa kuyini Jehova xungetano hi kubiha ni kuxaniseka?
5. Kasi ku tlhamusela a kuxaniseka ka vanhu, zigelo zihi lezi zi wuliwako ka zikhati zo kari, kanilezi zini lezi a Biblia gi zi gonzisako?
6. Hikuyini a vanhu vanyingi va mahako xihoxo xa ku lumbeta Nungungulu hikwalaho ka kuxaniseka loku ku nga kona tikweni?
7, 8. (a) Xana a tiko gi kombisisa kuyini a matshamela ya mufumeli wa gona? (b) Xana a kungambheleli ka vanhu zinwe ni ku “chikelelwa hi xikhati, zi dzuka zi va humelela” zi tisisa kuyini kuxaniseka?
9. Hikuyini hi zi kotako ku tiyiseka lezaku Jehova i na ni xigelo xa xi nene xa ku vumelela a ku a kuxaniseka ku simama?
10. Xana Satani i vuxile kukanakana xungetano hi yini, niku xana i zi mahile hi ndlela muni?
11. Hikuyini Jehova a nga kala ku lovisa a vahluwuki lavo ka xikhati xalexo le Edeni?
12, 13. Tlhamusela hi mufananiso a ku hikuyini Jehova a vumelelako Satani lezaku a maha mufumeli wa tiko legi niku hikuyini Nungungulu a vumeleleko vanhu lezaku va ti fumela.
14. Hi xihi xivuno xi tota hi kota ya xiboho xa Jehova xa ku vumelela vanhu akuva va ti fumela?
15, 16. (a) Hikuyini Jehova a vumelelako lezaku a kuxaniseka ku simama hi xikhati xo leha? (b) Hikuyini Jehova a nga valeliko zilo zo khwatsi wugevenga go tshisa akuva zi nga humeleli?
17, 18. Zini lezi Jehova a to zi maha xungetano hi kontlhe kubayisa loku ku vangilweko hi kufuma ka vanhu ni kucetelo wa Satani?
19. Xinyikiwo xihi xa lisima lexi Jehova a hi nyikileko, niku hikuyini hi faneleko ku xi nyika lisima?
20, 21. Hi nga zi kotisa kuyini ku tirisa a xinyikiwo xa kutihlawulela hi ndlela ya wuchukwana, niku hikuyini hi faneleko ku xuva ku maha lezo?


c: text/html

text:
Xini a Mufumo wa Nungungulu?
Xana u taku . . .
i nchumu wu nga mbilwini ya wena?
mawulawulela yo fananisa?
mufumo wa le tilweni?
LEZI A BIBLIA GI ZI WULAKO
“Nungungulu wa le tilweni i ta vuxa a mufumo wu to kala wu nga lobyiswi.” — Danieli 2:44.
“Hi nyikilwe a nisanyana, a wuhosi gi vekilwe makatleni yakwe.” — Isaya 9:6.
LEZI U ZI BHINZULAKO HI KU KHOLWA LEZO
U ta fumelwa hi mufumo wo lulama lowu wu zi kotako ku ku vuna wena wutsumbu. — Isaya 48:17, 18.
Misaveni yiswa yi tako, u ta kuma wutomi go mbhelela ni litsako. — Kuvululelwa 21:3, 4.
XANA LEZI A BIBLIA GI ZI WULAKO ZA TSUMBEKA HAKUNENE?
Ina, hi zigelo zimbiri hi wutsongwani ga kona:
Jesu i kombile lezi a Mufumo wa Nungungulu wo to zi maha. Jesu i gonzisile a valanzeli vakwe a ku khongela va kombela lezaku a Mufumo wa Nungungulu wuta ni lezaku a kuranza ka Nungungulu ku mahiwa laha misaveni. (Mateu 6:9, 10) Jesu i kombile lezi a mukhongelo lowu wu to hlamuliswa zona.
A xikhati lexi a nga hi laha misaveni, Jesu i gisile lava va nga hi ni ndlala, a hanyisa vababyi a tlhela a vuxa lava va nga file! (Mateu 15:29-38; Johani 11:38-44) Kota Hosi yi nga wa ta yimiswa ya Mufumo wa Nungungulu, Jesu i kombile lezi a Mufumo wu to zi mahela a vafumelwi va wona. — Kuvululelwa 11:15.
Lezi zi mahekako misaveni zi komba lezaku a Mufumo wa Nungungulu wu tata lokuloku. Jesu i profetile lezaku xikhatanyana mahlweni ka ku a Mufumo wu tisa kurula misaveni, a misava ya hina yi wa ta tala hi tiyimpi, tindlala ni kutsekatseka ka misava. — Mateu 24:3, 7.
Ha zi wona a zilo lezi zontlhe na zi maheka inyamutlha. Hikwalaho, ha zi kota ku tsumba lezaku lokuloku a Mufumo wa Nungungulu wu ta fuvisa a zikarato zontlhe lezi.
ALAKANYELA LEZI
Xana a wutomi gi ta tshamisa kuyini a xikhati lexi a Mufumo wa Nungungulu wu to ngha na wu fuma?
A Biblia ga hlamula a xiwutiso lexi ka TISIMU 37:29 ni ka ISAYA 65:21-23.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Magumo
Xana wa xuva a zikhati zo tsakisa lezi u vileko nazo ni vanhu va Jehova, zo kota mutlhangano wa bandla wu tiyisako, gotsovanyano wo tsakisa nguvu, tshango go tsakisa nguvu ntirweni wa simu, kutani mabhulo ntsena yo tsakisa ni mukholwa-kuloni? Lezo zi komba lezaku wena a wu mu rivalangi Jehova; niku yenawu a nga ku rivalangi. Wa ha wu alakanya hi litsako a ntiro wa wena wo tsumbeka. Niku i xuva nguvu ku ku vuna lezaku u wuya kakwe.
“Mina wutsumbu nzi ta lava tiyivu ta mina, nzi ti hlotisisa” ku wula Jehova. “Nzi ta lava a tiyivu ta mina kota lezi a murisi a lavako a [ntlhambi] wakwe laha a nga xikari ka tiyivu takwe ti hangalakileko; nzi ti humesa matshanwini wontlhe lawa ti hangalakileko ka wona.” — Ezekieli 34:11, 12.


text:
HLOKO YA MHAKA YA KAPA | A BHIBHILIYA GI GONDZISA YINI HI WUTOMI NI KUFA?
A munhu wa simama a hanya hambu loku a file?
KU NA ni mawonela yo tala xungetano hi wutomi ni kufa. A vokari va alakanya lezvaku loku vafa, va ta simama va hanya ni miri wun’wani kutani ka wutshamu gin’wani. A van’wani va alakanya lezvaku va ta pswaliwa luswa va hanya hi hanyela gin’wani. Ni van’wani va le a kufa magumo ya zvontlhe.
Kuzvilava lezvi u gondzisilweko lomu u nga kulela kona ni mahanyela ya kona zvi ku mahile u kholwa zvokari hi mhaka leyi. Kota lezvi a mawonela xungetano hi lezvi zvi humelelako loku hifa ma teleko nguvhu, xana ku ni wokari kutani wutshamu go kari hi nga kumako mihlamulo yo tsumbeka ni ya lisine hi mhaka leyi?
Kusukela kale, a vafundisa va gondzisa lezvaku a muhefemulo wa munhu a wufi. A vakhongeli va tichechi to tala, va wuKristu, vaHindu, vaJudha, vaMwinyi ni van’wani — va kholwa lezvaku ku na ni muhefemulo wu nga fiko, lowu ku wuliwako lezvaku wu pona kufa ka miri wu ya hanya lomu ku tshamako zvivangwa zva moya. Hi tlhelo gin’wani a vaBhuda, va kholwa lezvaku hi ku pswaliwa luswa a makhati yo tala a ntamu wu nga ndzeni ka munhu wa zvi kota kuya ka wutshamu go saseka ga moya gi vitaniwako ku i Nirvana.
A mawonela lawa ma maha a vanhu vo tala misaveni yontlhe va kholwa lezvaku a kufa ku va vhululela ndlela ya ku hanya ka tiko gin’wani. Ka votala, a kufa cipandze cigava ca lisima wutomini niku ku woneka na ku hi kurandza ka Nungungulu. Kanilezvi, zvini lezvi a Bhibhiliya gi zvi gondzisako? Gondza ndzima yi landzelako. Kuzvilava lezvi u to zvi kuma zvi ta ku hlamalisa.


text:
Dyondzo 28: Ndlela Leyi Muxe A Ponisiweke Ha Yona
Xana wa n’wi vona n’wana loyi a rilaka, a khome rintiho ra wansati loyi? N’wana loyi i Muxe. Xana wa n’wi tiva nhwanyana loyi wo saseka? I n’wana wa Faro, hosi ya le Egipta.
Mana wa Muxe u tumbete n’wana wakwe kukondza a va ni tin’hweti tinharhu hikuva a a nga lavi leswaku a dlayiwa hi Vaegipta. Kambe a a swi tiva leswaku Muxe a nga ha kumiwa, kutani u endle leswi landzelaka leswaku a n’wi ponisa.
U teke xirhundzu kutani a xi lema kahle leswaku mati ma nga ngheni endzeni ka xona. Hiloko a hoxa Muxe endzeni ka xona kutani a xi veka etinhlangeni to leha ta le Nambyeni wa Nayili. Meriyamu, sesi wa Muxe a a byeriwe leswaku a nga fambeli ekule leswaku a ta kota ku vona leswi nga ta humelela.
Ku nga ri kungani n’wana wa Faro wa nhwanyana u rhelele eNambyeni wa Nayili leswaku a ya hlamba. Hiloko a vona xirhundzu exikarhi ka tinhlanga leto leha. U vitane nhwanyana un’wana wa malandza yakwe, a ku: ‘Famba u ya ndzi tekela xirhundzu lexiya.’ Loko n’wana wa hosi a pfula xirhundzu xa kona, u vone n’wana wo saseka swinene! Muxe a a ri karhi a rila kutani n’wana wa hosi a n’wi twela vusiwana. A a nga swi lavi leswaku a dlayiwa.
Kutani Meriyamu u tshinerile. Hi yena loyi u n’wi vonaka exifanisweni lexi. Meriyamu u vutise n’wana wa Faro a ku: ‘Xana ndzi nga famba ndzi ya ku vitanela wansati wa Muisrayele leswaku a ta ku mamisela n’wana loyi?’
N’wana wa hosi u te: ‘Famba.’
Hiloko Meriyamu a tsutsuma a ya byela mana wa yena. Loko mana wa Muxe a fika, n’wana wa hosi u te: ‘Teka n’wana loyi u ndzi mamisela yena, mina ndzi ta ku hakela.’
Kutani mana wa Muxe u teke n’wana wa yena a ya n’wi khathalela. Hi ku famba ka nkarhi loko Muxe a kurilenyana, u n’wi yise eka n’wana wa Faro loyi a n’wi tekeke tanihi n’wana wakwe. Muxe u kulele endlwini ya Faro hi ndlela yoleyo.
Eksoda 2:1-10.
Swivutiso
- I mani n’wana loyi a nga exifanisweni, naswona i rintiho ra mani leri a ri khomeke?
- Xana mana wa Muxe u endle yini ku n’wi ponisa leswaku a nga dlayiwi?
- I mani xinhwanyatana lexi nga laha xifanisweni, naswona xi endle yini?
- Loko n’wana Faro a thumba n’wana, xana Meriyamu u vule yini?
- Xana n’wana Faro u te yini eka mana wa Muxe?
Xivutiso xo engetela
- Hlaya Eksoda 2:1-10.
Hi rihi lunghelo leri mana wa Muxe a ri kumeke ro letela ni ku dyondzisa Muxe loko a ha ri ricece, naswona xikombiso lexi xi va pfuna njhani namuntlha vatswari?


text:
XIGONZO 15
Xana a madota ma vunisa kuyini a bandla?
A hi na vafundisa kutani vapaderi va holelwako hlengeletanweni ya hina. Kanilezi, a ku fana ni lezi zi nga mahiwa kusanguleni ka bandla ga wuKristu, ka yimisiwa vawoneleli va ringanelwako kasi ‘ku risa a bandla ga Nungungulu.’ (Mitiro 20:28) A madota lawo vavanuna va buvileko hi tlhelo ga moya lava va rangelako ni ku risa a bandla, na ku nga hi “hi kukurumetwa kanilezi hi ku zi ranza; na ku nga hi ku tirela bhinzu, kanilezi hi matsenya.” (1 Pedro 5:1-3) I ntiro muni ma hi mahelako?
Ma hi hlayisa ni ku hi vikela. A madota ma rangela ma tlhela ma vikela a bandla hi tlhelo ga moya. Na ma tiva lezaku Nungungulu i ma nyikile a ntiro lowu wa lisima, a madota a ma fumeli vanhu vakwe, kanilezi ma hi vuna a kuva ni kutshamiseka ni litsako. (2 Va Le Korinte 1:24) A ku fana ni lezi a murisi a khatalelako khwatsi a yivu yinwe ni yinwani yakwe, a madota ma ti karatela ku tiva khwatsi a xiro xinwe ni xinwani xa bandla. — Mavingu 27:23.
Ma hi gonzisa a mamahela ya kuranza ka Nungungulu. Viki ni viki, a madota ma rangela a mitlhangano ya bandla kasi ku tiyisa a kukholwa ka hina. (Mitiro 15:32) A vavanuna lavo vo pinyama va rangela a ntiro wa kuxumayela, hi ku tira na hina ni ku hi gonzisa a matshamela wontlhe ya wutireli.
Ma tiyisa a munwe ni munwani wa hina. Kasi ku khatalela a zilaveko za hina za moya, a madota ya bandla ma nga ha hi enzela kaya ka hina kutani laha Salawini ya Mufumo kasi ku hi vuna ni ku hi chavelela hi ku tirisa Mitsalo. — Jakobe 5:14, 15.
Ahandle ka ntiro lowu ma wu mahako laha bandleni, a kutala ka madota ma na ni mitiro ya kutihanyisa ni wutihlamuleli ga ngango, lezi zi tekako xikhati xabye kasi ku zi khatalela. A vamakabye lavo va xinuna va tirako hi kutikarata va ringanelwa hi xichawo xa hina. — 1 Va Le Tesalonika 5:12, 13.
Hi wihi a ntiro wa madota ya bandla?
Xana a madota ma kombisisa kuyini kukhatala hi hina?


text:
I Yini Dyondzo Ya Bibele?
Timbhoni ta Yehovha ti ni nongonoko wa dyondzo ya Bibele leyi hlamulaka swivutiso swo tala swo katsa leswi:
Xikwembu i mani?
Xana Xikwembu xa khathala hakunene ha mina?
Ndzi nga byi antswisa njhani vukati bya mina?
Ndzi nga wu kuma njhani ntsako evuton’wini?
Laha hansi u ta kuma tinhlamulo ta swivutiso leswi vanhu va tshamelaka ku swi vutisa malunghana ni nongonoko wa hina wa dyondzo ya Bibele.
Yi fambisiwa njhani dyondzo ya Bibele? Hi hlawula nhloko-mhaka yo tanihi leyi nge “Xikwembu” kumbe “vukati” kutani hi kambisisa matsalwa yo hambana-hambana ya Bibele lama vulavulaka hi mhaka yoleyo. Kutani loko hi ma fananisa, hi xiya leswi Bibele hinkwayo yi swi vulaka malunghana ni mhaka yoleyo, xisweswo hi tshika Bibele yi tihlamusela.
Leswaku hi pfuna vanhu va dyondza Bibele, hi tirhisa buku leyi nge Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene? Buku leyi yi swi hlamusela hi vuenti leswi Bibele yi swi vulaka hi Xikwembu, hi Yesu ni hi vumundzuku bya hina swin’we ni tinhloko-mhaka tin’wana.
Dyondzo ya Bibele yi koxa mali muni? Dyondzo ya Bibele ni minkandziyiso ya kona i mahala.
Dyondzo ha yin’we yi teka nkarhi wo tanihi kwihi? Vanhu vo tala va tinyika awara kumbe ku tlula leswaku vhiki rin’wana ni rin’wana va dyondza Bibele na hina. Kambe swi ya hi wena leswaku u lava leswaku dyondzo ya wena yi teka nkarhi wo tanihi kwihi. Hina hi ta pfumelelana ni xiyimo xa wena.
Ku endleka yini loko ndzi kombela ku fambiseriwa dyondzo ya Bibele? Loko u kombela ku fambiseriwa dyondzo ya Bibele, un’wana wa Timbhoni ta Yehovha u ta ku endzela laha u lavaka leswaku a ku endzela kona ni hi nkarhi lowu u wu lavaka. U teka timinete ti nga ri tingani leswaku a ku komba ndlela leyi dyondzo yi fambisiwaka ha yona. Loko u swi tsakela, mi ta sungula ku dyondza.
Loko ndzi pfumela ku dyondza Bibele, xana ndzi fanele ku va Mbhoni ya Yehovha? E-e. Hina Timbhoni ta Yehovha ha swi rhandza ku dyondzisa vanhu Bibele, kambe a hi sindzisi munhu ku va xirho xa vukhongeri bya hina. Ematshan’weni ya sweswo, hi xichavo hi komba munhu leswi Bibele yi swi vulaka hikuva ha swi tiva leswaku munhu un’wana ni un’wana u ni mfanelo yo tihlawulela leswi a lavaka ku pfumela eka swona.—1 Petro 3:15.
DYONDZA SWO TALA
DYONDZO YA BIBELE
Ha Yini U Fanele U Dyondza Bibele?
Bibele yi le ku pfuneni ka vanhu va timiliyoni emisaveni hinkwayo leswaku va kuma tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka evuton’wini. Xana na wena u nge tsakeli leswaku yi ku pfuna?
DYONDZO YA BIBELE
Leswi Endlekaka Eka Dyondzo Ya Bibele
Emisaveni hinkwayo, Timbhoni ta Yehovha ti tiviwa hi ku fambisela vanhu dyondzo ya Bibele ya mahala. Hlalela ndlela leyi yi fambisiwaka ha yona.
MALUNGHANA NA HINA
Kombela Dyondzo Ya Bibele
Dyondza Bibele hi nkarhi ni le ndhawini leyi u yi tsakelaka.


text:
Xivangelo Xo Tshemba Tibuku Ta Mune Ta Bibele Ta Matewu, Marka, Luka Na Yohane
“Tibuku leti ta Tievhangheli ti tiveka emisaveni hinkwayo. Ku endliwe tifilimi leti dyaka timiliyoni . . . ni tibuku leti xaviwaka ngopfu . . . vanhu lava tivulaka Vakreste va ti rhandza swinene. Tibuku leti ti endla leswaku vukhongeri byi ya byi andza naswona byo tala byi sekeriwe eka swilo leswi ngo anakanyiwa kunene.”—SUPER INTERESSANTE, MAGAZINI WA MAHUNGU WA LE BRAZIL.
HA YINI magazini wolowo wu vule sweswo? Magazini wolowo a wu vulavula hi mintirho ya sweswinyana leyi dumeke ya ku hlengeletiwa ka matsalwa ya vuxisi, tibuku ta mune ni mapapila lama nga tshuburiwa exikarhi ka lembe-xidzana ra vu-20 le Nag Hammadi ni le tindhawini tin’wana ta le Egipta. Tibuku teto ta mune ni tin’wana leti nga kumiwa a ti vuriwa matsalwa ya Gnostic ni ya Apocrypha. *
Xana Ku Lo Endliwa Xikungu?
Loko ku ri ni leswi vanhu va nga swi twisisiki hi Bibele ni vukhongeri bya orthodox, vo tala va tsutsumela ematsalweni ya Gnostic kumbe ya Apocrypha leswaku va kuma tinhlamuselo. Matsalwa wolawo ma ve ni nkucetelo lowukulu eka ndlela leyi vanhu vo tala va ti langutaka ha yona tidyondzo ta Yesu Kreste ni Vukreste hi byoxe. Swi hilaha magazini wun’wana wu nga vula hakona, wu ku: “Buku ya Tomasi ni tibuku tin’wana ta Apocrypha ti vulavula hi mintlawa ya vanhu lava hambetaka va andza eminkarhini ya hina: lava hisekelaka timhaka ta moya kambe va nga byi tshembiki vukhongeri.” Ndzavisiso lowu nga endliwa wu kombisa leswaku eBrazil ntsena “ku ni mintlawa ya kwalomu ka 30 leyi ripfumelo ra yona ri sekeriweke eka matsalwa ya Apocrypha.”
Ku kumeka ka matsalwa wolawo swi hangalase mhaka ya leswaku hi lembe-xidzana ra vumune C.E., Kereke ya Khatoliki yi endle xikungu xa leswaku ntiyiso malunghana na Yesu wu nga tiviwi hi ku vula leswaku rungula rin’wana ra vutomi byakwe leri nga ematsalweni ya Apocrypha ri tumbetiwile nileswaku tibuku ta mune ta Tievhangheli leti nga eBibeleni leyi hi yi tirhisaka namuntlha ti cinciwile. Elaine Pagels profesa wa ta vukhongeri, u swi veka hi ndlela leyi: “Sweswi se hi sungula ku swi xiya leswaku vanhu lava tivulaka Vakreste i ntlawa wutsongo, lowu nga exikarhi ka mintlawa yo tala leyi tivulaka Vakreste.”
Hi ku ya hi mavonelo ya swidyondzi swo tanihi Pagels, Bibele a hi yona ntsena buku leyi ripfumelo ra Vakreste ri sekeriweke eka yona; ku ni tibuku tin’wana to tanihi matsalwa ya Apocrypha. Hi xikombiso, nongonoko wa BBC lowu nga ni nhloko-mhaka leyi nge Bible Mysteries, “The Real Mary Magdalene” wu vula leswaku matsalwa ya Apocrypha ma kombetela eka Mariya wa Magadala tanihi “mudyondzisi tlhelo munhu loyi a kongomisaka vadyondzisiwa lavan’wana hi tlhelo ra moya. A ngo va mudyondzisiwa ntsena; kambe i un’wana wa vaapostola.” Loko a vulavula hi xiphemu xa Mariya wa Magadala, Juan Arias u tsale leswi landzelaka eka phepha-hungu ra le Brazil leri vuriwaka O Estado de S. Paulo: “Namuntlha swilo hinkwaswo swi hi endla hi pfumela leswaku eka fambiselo ra Vakreste vo sungula leri simekiweke hi Yesu, vavanuna ni vavasati va kona a va ri ni malunghelo yo ringana, tanihi leswi tikereke to tala ta le nkarhini wolowo a ti ri etindlwini ta vavasati, laha van’wana va vavasati volavo a va ri vaprista ni vabixopo.”
Vanhu vo tala va vona onge matsalwa ya Apocrypha i ya nkoka ku tlula Bibele. Leswi swi tlakusa swivutiso swin’wana swa nkoka: Xana matsalwa ya Apocrypha hi wona xihlovo-nkulu xa ripfumelo ra Vukreste? Loko ma kanetana ni tidyondzo ta Bibele leti nga erivaleni, i yini leswi hi faneleke hi swi tshemba—Bibele kumbe tibuku ta Apocrypha? Xana hakunene eka lembe-xidzana ra vumune a ku endliwe xikungu xo susa tibuku teto kutani ti siviwa hi tibuku ta mune ta Tievhangheli leswaku ku susiwa rungula ra nkoka malunghana na Yesu, Mariya wa Magadala ni van’wana? Leswaku hi kuma tinhlamulo ta swivutiso leswi, a hi kambisiseni yin’wana ya tibuku ta mune ta Bibele, ku nga buku ya Yohane.
Vumbhoni Lebyi Humaka eBukwini Ya Yohane
Xipetlu xa nkoka xa buku ya Yohane xi kumiwe aEgipta eku sunguleni ka lembe-xidzana ra vu-20 naswona sweswi xi tiviwa tanihi Papyrus Rylands 457 (P52). Xi tamele leswi nga eka Yohane 18:31-33, 37, 38 eBibeleni ya manguva lawa naswona xi hlayisiwe eLayiburari ya John Rylands le Manchester eNghilandhi. Lexi hi xona xipetlu xa tsalwa leri tsariweke hi voko xa Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki lexi nga kona namuntlha. Swidyondzi swo tala swi vula leswaku xi tsariwe kwalomu ka va-125 C.E., ku nga nkarhi lowu lavaka ku endla kotara ya lembe-xidzana kumbe endzhaku ka rifu ra Yohane. Lexi hlamarisaka hileswaku tsalwa leri nga eka xipetlu xexo ri pfumelelana swinene ni leswi nga eka matsalwa lama tsariweke hi voko. Ntiyiso wa mhaka hileswaku kwalomu ka 125 C.E. buku ya Yohane se a yi yisiwe aEgipta, laha ku nga fika ku tshuburiwa xipetlu xa yona, leswi seketelaka mhaka ya leswaku mahungu lamanene hi ku ya hi Yohane ma tsariwe hi lembe-xidzana ro sungula C.E. nileswaku ma tsariwe hi Yohane hi byakwe, hilaha Bibele yi kombisaka hakona. Buku leyi ya Yohane yi tsariwe hi munhu loyi a swi voneke hi mahlo swiendlakalo leswi a tsaleke ha swona.
Hi hala tlhelo, masiku ya matsalwa hinkwawo ya Apocrypha ma sungula eka lembe-xidzana ra vumbirhi ku ya emahlweni, ku nga malembe ya dzana kumbe ku tlula, swiendlakalo sweswo swi endlekile. Vakambisisi van’wana va ringete ku kanetana hi mhaka ya leswaku matsalwa ya Apocrypha ma sekeriwe eka matsalwa yo sungula kumbe ya ndhavuko kambe a ku na vumbhoni lebyi seketelaka mhaka yoleyo. Xisweswo, swa fanela ku vutisa xivutiso lexi nge, Xana hi yihi buku leyi u nga ta yi tshemba, i vumbhoni lebyi voniweke hi mahlo kumbe bya vanhu lava hanyeke eka madzana ya malembe endzhaku ka loko swiendlakalo sweswo swi endlekile? Nhlamulo yi le rivaleni. *
Papyrus Rylands 457 (P52) i xipetlu xa buku ya Yohane lexi nga ni siku leri welaka eka lembe-xidzana ra vumbirhi C.E. naswona xi tsariwe endzhaku ka makume ya malembe tsalwa ro sungula ri tsariwile
Kambe ku vuriwa yini hi mhaka ya leswaku tibuku ta Bibele ta Tievhangeli ti cinciwile ku endlela leswaku ku susiwa timhaka to karhi ta vutomi bya Yesu? Hi xikombiso, xana ku ni vumbhoni lebyi kombisaka leswaku buku ya Yohane yi cinciwile hi lembe-xidzana ra vumune leswaku ku soholotiwa ntiyiso? Leswaku hi hlamula xivutiso lexi, hi fanele hi tsundzuka leswaku Bibele ya manguva lawa yi tiyisekisiwa hi tsalwa leri tsariweke hi voko ra lembe-xidzana ra vumune leri tiviwaka tanihi Vatican 1209. Loko ku ri ni swilo leswi cinciweke eTibibeleni ta hina hi lembe-xidzana ra vumune, swilo sweswo leswi cinciweke a swi ta vonaka etsalweni leri tsariweke hi voko. Lexi tsakisaka hileswaku tsalwa rin’wana leri nga ni buku ya Luka ni ya Yohane ri tiviwa tanihi Bodmer 14, 15 (P75), ku nga masiku lama sukelaka eka 175 C.E. ku ya eka 225 C.E. Hi ku ya hi vakambisisi, matsalwa wolowo ma fana ni ya Vatican 1209. Hi marito man’wana, a xi kona lexi kombisaka leswaku ku ni ku cinca loku endliweke eka tibuku ta Tievhangheli ta Bibele naswona buku ya Vatican 1209, yi tiyisekisa mhaka leyi.
Ku hava vumbhoni kumbe rungula leri kombisaka leswaku buku ya Yohane kumbe Tievhangheli letin’wana ti cinciwile hi lembe-xidzana ra vumune. Endzhaku ko kambisisa swipetlu swa matsalwa lama tsariweke hi voko, leswi yimburiweke eOxyrhynchus le Egipta, Dok. Peter M. Head wa le Yunivhesiti ya le Cambridge, u tsale a ku: “Hi ku komisa leswi tsariweke eka [matsalwa lawa ma nga tsariwa hi voko swa fana ni leswi nga eka matsalwa lawa wona ma tsariweke hi maletere lamakulu ku sukela hi lembe-xidzana ra vumune,] ku nga matsalwa lama tirhisiwaka ku kambela leswi tsariweke eka Tibibele ta manguva lawa. A swi bohi leswaku munhu a rhanga a twisisa ndlela leyi matsalwa yo sungula lama nga eka Testamente Leyintshwa a ma tsariwe ha yona.”
I Yini Leswi Hi Nga Gimetaka Ha Swona?
Tievhangeli ta mune, leti ku nga Matewu, Marka, Luka na Yohane, a ti amukeriwa hi Vakreste hinkwavo exikarhi ka lembe-xidzana ra vumbirhi. Tatian u tirhise Diatessaron (ku nga rito ra Xigriki leri vulaka “tibuku ta mune”) leti hlengeletiweke kwalomu ka 160 na 175 C.E., leti a ti sekeriwe eka Tievhangeli ta mune ntsena ku nga ri eka tievhangheli ta Gnostic. (Vona bokisi leri nge “Ku Sirheleriwa Ka Tibuku To Sungula Ta Tievhangeli.”) Nakambe lexi xiyekaka i marito lama vuriweke hi Irenaeus la hanyeke eku heleni ka lembe-xidzana ra vumbirhi C.E. U seketele mhaka ya leswaku ku fanele ku va ni Tievhangeli ta mune tanihi leswi ku nga ni tinguva ta mune ni timheho ta mune emisaveni. Hambileswi vonelo rakwe ri nga ha kanakanisaka, leswi a swi vuleke swi seketela mhaka ya leswaku hi nkarhi wolowo a ku ri ni Tievhangeli ta mune.
Xana leswi hinkwaswo swi kombisa yini? Swi kombisa leswaku Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki lawa hi nga na wona namuntlha—ku katsa ni tibuku ta mune ta Tievhangeli—a ma cincanga ku sukela hi lembe-xidzana ra vumbirhi ku ya emahlweni. A ku na vumbhoni lebyi kombisaka leswaku hi lembe-xidzana ra vumune ku ve ni xikungu xo cinca kumbe ku siva xiphemu xin’wana xa Matsalwa lama huhuteriweke hi Xikwembu. Ku hambana ni sweswo, xidyondzi xa Bibele lexi vuriwaka Bruce Metzger xi tsale xi ku: “Eku heleni ka lembe-xidzana ra vumbirhi, . . . ku kanetana malunghana ni xiphemu xa Testamente Leyintshwa leyi ku nga yona yo sungula ku hele loko swiphemu swin’wana swa yona swi ya kumeka emavandlheni lama hangalakeke ya vapfumeri ku nga ri leswi nga kumeka ematikweni ya le Mediteraniya ntsena, kambe ni leswi nga kumiwa ku suka eBritain ku ya eMesopotamiya.”
Muapostola Pawulo na Petro a va wu seketela swinene ntiyiso lowu nga eRitweni ra Xikwembu. Havumbirhi bya vona va lemukise Vakreste-kulobye leswaku va nga amukeli kumbe ku pfumela swilo swin’wana handle ka leswi va dyondzisiweke swona. Hi xikombiso, Pawulo u tsalele Timotiya a ku: “Wena Timotiya, hlayisa leswi u tamerisiweke swona, u fularhela ku vulavula ka hava loku lwisanaka ni leswo kwetsima ni ku kanetana hi leswi vuriwaka ‘vutivi’ hi mavunwa. Hi ku bombisa vutivi byo tano van’wana va hambukile eripfumelweni.” Petro na yena u tiyisekise mhaka leyi hi ku vula a ku: “E-e, a hi landzelanga timhaka ta mavunwa leti kunguhatiweke hi mano leswaku hi mi tivisa matimba swin’we ni vukona bya Hosi ya hina Yesu Kreste, kambe a ku ri hi leswi hi veke timbhoni ta ku vona hi mahlo ku vangama kakwe lokukulukumba.”—1 Timotiya 6:20, 21; 2 Petro 1:16.
Eka malembe-xidzana lama hundzeke, muprofeta Esaya u huhuteriwe ku vula a ku: “Byanyi bya rihlaza byi omile, ku rhumbuka ku vunile; kambe loko ku ri rito ra Xikwembu xa hina, ri ta tshama hilaha ku nga riki na makumu.” (Esaya 40:8) Hi nga va ni ntshembo lowu fanaka wa leswaku Loyi a huhuteleke Matsalwa yo Kwetsima, u tlhele a ma hlayisa ku ringana malembe yo tala leswaku “vanhu va mixaka hinkwayo va ponisiwa naswona va fikelela vutivi lebyi kongomeke bya ntiyiso.”—1 Timotiya 2:4.
^ ndzim. 3 Rito leri nge “Gnostic” ni leri nge “Apocrypha” i marito ya Xigriki lama nga ha vulaka “xihundla xo kwetsima” ni “swilo leswi tumbetiweke hi vukheta.” Swiga leswimbirhi swi vula matsalwa lama tekiwaka ma ri ya xiviri kambe ku nga ri wona, naswona leswi nga tsariwa eka wona swi lava ku fana ni leswi nga tsariwa eka tibuku ta mune ta Tievhangheli, ebukwini ya Mintirho, emapapileni ni le ka tinhlavutelo tin’wana ta tibuku leti nga eka Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki.
^ ndzim. 11 Mhaka yin’wana leyi endleke leswaku ku va ni nkwetlembetano malunghana ni matsalwa ya Apocrypha, hileswi ku saleke tikopi ti nga ri tingani ta matsalwa lawa. Buku leyi vuriwaka Gospel of Mary Magdalene yi kombisa leswaku ku sale swipetlu swimbirhi naswona lexikulu xa kona a xi na wona matsalwa yo sungula. Ku tlula kwalaho, ku ni ku hambana lokukulu exikarhi ka matsalwa lawa ni lama tsariweke hi voko.


text:
Ziwutiso zi hlamuliwako hi Biblia
Zini lezi a Biblia gi zi gonzisako hakunene? Ka ziwutiso lezi lahasi, hlawula lexi xi ku tsakisako.
Nungungulu
Wutomi ni kufa
Mahanyela
Gondza a Bhibhiliya ni Timboni ta Jehovha
Hikuyini u faneleko ku gonza a Biblia?
A vanhu vo tala misaveni yontlhe va kuma mihlamulo ya ziwutiso za lisima wutomini — lomu ka Biblia. Wenawu wa zi lava ku yi kuma?
Xi mahisiwa kuyini a xigonzo xa Biblia?
Misaveni yontlhe, a Timboni ta Jehova ta tiveka hi ku fambisa a zigonzo za Biblia. Wona lezi ti mahisako zona.
Kombela ku gonza a Biblia mahala
Gonza a Biblia mahala ka wutshamu ni xikhati xa xi nene ka wena.


text:
NTIRO WA HINA NI MAHANYELA YA WUKRISTU – CIBHUKWANA CA MUTLHANGANO Dezembro wa 2016
Zingheniso
Zingheniso za revista Despertai! ni za lisine xungetano hi lexi xi hi vangelako kuxaniseka. Wumba zingheniso hi magezu ya wena na u lanzela lezi zi nga tshamisa zona laha hehla.
TITSHOMBA TI NGA KA MHAKA YA NUNGUNGULU
“A hi kanziheni hiya xitsungeni xa ka Jehova”
Isaya i wulawula hi ku a zibhamu zi hunzuluswa ziva zilo zo tira hi zona lomu masinwini. Lezo zi komba lezaku a vanhu va Jehova va wa ta ti karatela ku hanya hi kurula. (Isaya 2:4)
MAHANYELA YA WUKRISTU
Khumba mbilu hi bhuku ‘Tshamani liranzweni la Nungungulu’
A bhuku ‘Liranzo la Nungungulu’ — gi nga bhuku ga wumbiri hi gi tirisako kasi ku fambisa xigonzo xa Biblia — gi vuna zigonzani ku tiva lezi va nga ma tirisisako zona matshinya ya milayo ya Nungungulu wutomini gabye.
TITSHOMBA TI NGA KA MHAKA YA NUNGUNGULU
Messia i tatisile ziprofeto
Isaya i profetile lezaku Messia i wa ta xumayela le Galilea. Jesu i tatisile xiprofeto lexi a xikhati lexi a nga fambafamba a xumayela mahungu yo saseka.
TITSHOMBA TI NGA KA MHAKA YA NUNGUNGULU
“Hi mina, ruma mina!”
Hi nga xi pimanyisisa kuyini a xikombiso xa Isaya xa ku tshama a longile ku tira? Gonza ka xikombiso xa ngango wo kari wu nga rura wu ya tira lomu ku nga ni xialaveko xa hombe xa vaxumayeli.
TITSHOMBA TI NGA KA MHAKA YA NUNGUNGULU
A ku tiva Jehova ku ta eneta misava
A xiprofeto xa Isaya xi tatisekisile kuyini xikhatini xi nga hunza, xi tatisekisa kuyini nyamutlha, niku xi ta tatisekisa kuyini xikhatini xi tako?
MAHANYELA YA WUKRISTU
A gonziselelo ya Nungungulu ya hlula xihlawulela
Vanhu vambiri va nga hi valala, va lo maha vamakabye hi tlhelo ga moya — lezo zi kotekile hi ku vuniwa hi ntamu wa gonziselelo ya Nungungulu.
TITSHOMBA TI NGA KA MHAKA YA NUNGUNGULU
A ku nga gi tirisi khwatsi wuhosana, zi maha lezaku hi gi luza
Xebna na a gi tirisisile kuyini a wuhosana gakwe? Hikuyini Jehova a nga valeta hi Eliakimu?


text:
Tiholo Ta Mfumo Ta 3000 Ti Akiwile eNigeria
Hi Mugqivela March 1, 2014, ntshungu wa vanhu lava tsakeke va 823 a wu hlengeletanile eHolweni ya Tinhlengeletano ya Timbhoni ta Yehovha le Dorobeni ra Benin, leswaku wu tlangela ntirho lowu fikeleriweke eNigeria. Ku sukela hi 1999, loko ku ta va ku endliwe lunghiselelo ro aka Tiholo ta Mfumo ematikweni lama nga evuswetini, Timbhoni ta Yehovha ti ake Tiholo ta Mfumo ta 3000 eNigeria.
Enhlengeletanweni leyi ku vulavuriwe hi matimu yo koma lama katsaka ntirho wo aka tiholo ta Timbhoni ta Yehovha leti a ti ta hlanganyela eka tona eNigeria ku sukela hi 1920. Eku sunguleni, a ti hlangana emakaya ni le tiholweni leti hirhiweke. Holo ya le dorobeni ra Ilesa, leyi akiweke kwalomu ka va-1935, hi yona yo sungula leyi Timbhoni ta Yehovha a ti khomela minhlangano eka yona. Exikarhi ka 1938 na 1990, nhlayo ya mavandlha yi andzile swinene yi andze hi kwalomu ka 200, ku suka eka 14 ku ya eka 2 681 naswona mavandlha yo tala a swi ma tikela ku kuma ndhawu yo hlangana eka yona. Mavandlha man’wana a ma tirhisa Holo ya Mfumo ma ri tsevu. Etindhawini tin’wana, vanhu lava a va va kona eminhlanganweni a va tele swinene lerova van’wana a va yima ehandle va yingisela nongonoko hi mafasitere. Ni sweswi, mavandlha yo tala ma hlangana emakaya ni le swikolweni.
Hi 1990, rhavi ra Timbhoni ta Yehovha ri sungule ku seketela ntirho wo aka tiholo hi ku lombisa mali leyi humaka eka Nkwama wo Aka Tiholo ta Mfumo. Hi 1997, Tikomiti to Aka ta Xifundzha se a ti pfune mavandlha ya 105 leswaku ma aka ni ku pfuxeta tiholo ta wona. Hi 1997 ku fikela hi 1999, ku akiwe tiholo ta 13 hi masiku ya nkombo ku ya eka 15.
Hambileswi ntirho wo aka a wu endliwa hi xihatla, a wu nga swi koti ku fambisana ni ku andza ka Timbhoni ta Yehovha eNigeria. Hi April 1998, rhavi ri ringanyete leswaku ku nga ha laveka Tiholo ta Mfumo ta kwalomu ka 1 114 eNigeria.
Loko Don Trost xirho xa Komiti ya Rhavi, a ri karhi a vulavula ni vayingiseri enhlengeletanweni leyi yo hlawuleka edorobeni ra Benin, u te: “Lowu a ku nga ri ntirho wo olova! A hi tivutisa leswaku, ‘Xana hi ta kala hi wu heta?’” Ku sukela hi 1999, xivutiso xexo xi hlamuriwile loko Mintlawa yo Aka Tiholo ta Mfumo leyi vumbiwaka hi swirho swa tsevu ku ya eka nhungu swi sungule ku pfuneta mavandlha etikweni hinkwaro. Hi xiringaniso, emalembeni ya 14 lama hundzeke, mintlawa leyi yi kote ku aka tiholo ta 17 n’hweti ni n’hweti hi ku tirhisa tipulani to olova.
Endzhaku ko bumabumela vayingiseri hileswi va koteke ku swi fikelela, Makwerhu Trost u vule leswaku ka ha ri ni ntirho wo tala lowu faneleke ku endliwa. Hi 2013, avhareji ya Timbhoni ta Yehovha eNigeria yi tlakuke hi nhlayo yo tlula 8 000. U tlhele a ku: “Lembe ni lembe ku fanele ku akiwa Tiholo Ta Mfumo ta 100 tanihi leswi nhlayo ya vamakwerhu yi andzaka.” Hi 2013, a ku ri ni vamakwerhu vo ringana 351 000 emavandlheni yo tlula 5 700 eNigeria.
DYONDZA SWO TALA
I VAMANI LAVA ENDLAKA KU RHANDZA KA YEHOVHA NAMUNTLHA?
Ha Yini Ku Akiwa Tiholo Ta Mfumo Ta Timbhoni Ta Yehovha Naswona Ti Akiwa Njhani?
Ha yini miako ya hina ya vugandzeri yi vitaniwa Tiholo ta Mfumo? Kuma leswi engetelekeke malunghana ni ndlela leyi miako leyi, leyi nga durhiki yi ma pfunaka ha yona mavandlha ya hina.
SWIVUTISO LESWI TALAKA KU VUTISIWA
Ha Yini Timbhoni Ta Yehovha Ti Nga Wu Vitani Kereke Muako Wa Tona Wa Vugandzeri?
Kuma leswaku vito leri nge “Holo ya Mfumo ya Timbhoni ta Yehovha” ri huma kwihi naswona ha yini hi ri tirhisa.


text:
XIPIMO 8
Xini a Mufumo wa Nungungulu?
1. Mukombelo muni wo tiveka nguvu lowu hi to bhula hi wona zezi?
A VANHU vo tala va wu tiva a mukombelo lowu a vanyingi va wu vitanako ku i Dadani wa Hina, kutani ku Mukombelo wa Hosi. Jesu i tirisile a mukombelo lowu kasi ku gonzisa a vapizani vakwe lezi va nga fanele ku mahisa zona mukombelo. Zini lezi a nga wulawula hi zona ka mukombelo lowo? Kona hikuyini a mukombelo lowu wu nga wa lisima ka hina?
2. Zilo muni za zinharu lezi Jesu a hi gonzisileko ku hi zi kombelela?
2 Jesu i te: “Hikwalaho khongelani kota lezi: Dadani wa hina wa le tilweni, a vito ga wena a gi hlawuliwe [kutani ku, a gi basiswe]. A wute mufumo wa wena. A kuranza ka wena a ku mahiwe le tilweni ni laha misaveni.” (Gonza Mateu 6:9-13.) Hikuyini Jesu a nga hi gonzisa ku kombelela a zilo lezo za zinharu? — Wona Tlhamuselo wa wu 20.
3. Zini hi to zi tiva xungetano hi Mufumo wa Nungungulu?
3 Hi sina hi gonzile lezaku a vito ga Nungungulu hi Jehova. Hi wulawulile kambe hi kuranza ka Nungungulu xungetano hi vanhu ni misava. Hambulezo, kasi Jesu i wa wula yini a xikhati lexi a ngaku: “A wute mufumo wa wena”? Ka xipimo lexi, hi ta tiva lezaku xini a Mufumo wa Nungungulu, zini lezi wu to zi maha, ni lezi wu to gi basisisa zona a vito ga Nungungulu.
XINI A MUFUMO WA NUNGUNGULU?
4. Xini a Mufumo wa Nungungulu, niku himani Hosi ya kona?
4 Hi kuya hi Biblia, a Mufumo wa Nungungulu mufumo wa le tilweni wu yimisilweko hi Jehova, lowu a hlawulileko Jesu kota Hosi ya kona. Jesu i Hosi ya hombe ku hunza tihosi tontlhe, i “Hosi ya tihosi, ni Mufumeli wa vafumeli.” (1 Timote 6:15) Jesu wa zi kota ku maha zilo za zi nene a ku hunza tihosi tontlhe ta misava; niku hambu ho patsa tontlhe, a ntamu wa tona a wu chikeli ka lowu wa Jesu.
5. A Mufumo wa Nungungulu wu ta fuma na wu hi kwihi, kona wu ta fumela yini?
5 Loku ku hunzile a 40 wa masiku Jesu na a vuxilwe, i lo tlhelela tilweni. Jehova i lo gumesa a mu yimisa kota Hosi ya Mufumo wakwe. (Mitiro 2:33) Hikwalaho, a Mufumo wa Nungungulu wu ta fumela misava na wu hi kwale tilweni. (Kuvululelwa 11:15) Hi zalezo zi mahako lezaku a Biblia gi wu vitana ku ‘Mufumo wa le tilweni.’ — 2 Timote 4:18.
6, 7. Xini xi mahako Jesu ava Hosi ya yi nene ku hunza a tihosi tontlhe ta misava?
6 A Biblia gi wula lezaku Jesu wa hombe ku hunza tihosi tontlhe hakuva hi “yena yece loyi a nga hiko na kufa, loyi a tshamileko kuwonekeleni loku ku nga hiko na kutshinelelwa.” (1 Timote 6:16) A tihosi tontlhe ti gumesa tifa, kanilezi Jesu a nga ta tshuka afa. Zontlhe zilo za zi nene lezi Jesu a to hi mahela, zi ta tshama kala kupinzuka.
7 A ziprofeto za Biblia zi komba lezaku Jesu i tava Hosi yo kala xihlawulela ni yo zwela wusiwana. Zi wula lezi: “A moya wa Jehova wu ta tshama hehla ka yena, a moya wa wutlhari ni kupima, a moya wa wusungukati ni wa ntamu. A moya wa ku tiva ni wa ku chava Jehova. I ta tsakela ku chava Jehova. A nga ta lamula hi lezi a mahlo yakwe ma zi wonako, ge hambu ku kona [kutani ku nyika wusungukati] hi kuzwa ka tindleve takwe. Kanilezi lava va vumalako [kutani, zisiwana] i ta va lamula hi kululama.” (Isaya 11:2-4) A magezu lawa ma komba lezaku Jesu i tava Hosi yo lulama ni ya ku zwela wusiwana, leyi yi to fumela vanhu. U wa nga ta tsaka hi kuva ni hosi yo fana ni leyo ke?
8. Hi zi tivisa kuyini lezaku Jesu a nga ta fuma yece?
8 Nungungulu i hlawulile vanhu vo kari kasi va ya fuma na Jesu le tilweni. Hi xikombiso, mupostoli Paule i byelile Timote aku: “Loku hi timisela, hi ta fuma” naye kota tihosi. (2 Timote 2:12) Vanhu vangani va to ya fuma na Jesu?
9. a) Vanhu vangani va to fuma na Jesu? b) Nungungulu i sangulile rini a ku va hlawula?
9 Kota lezi hi zi gonzileko lomu ka Xipimo 7 xa bhuku legi, mupostoli Johani ive ni muwoniso lowu a nga wona Jesu kota Hosi le tilweni, na a hi ni tihosi tinwani ta 144.000 wa tona. Hi vamani valavo va 144.000? Johani i tlhamusela lezaku hi lava ‘va tsalilweko a vito ga [Jesu] ni ga Dadani wakwe laha zimombyeni zabye.’ I gumesa a engetela lezi: “Hi lava va lanzako Yivana [ku nga Jesu] ni kwihi laha yi yako kona. Va xabyilwe vanhwini.” (Gonza Kuvululelwa 14:1, 4.) Lava va 144.000, maKristu yo tsumbeka lawa Nungungulu a ma hlawulileko lezaku ma ‘fumela misava’ na ma hi na Jesu. Loku vafa, va vuxiwa va ya hanya le tilweni. (Kuvululelwa 5:10) Kusukela masikwini ya vapostoli, Jehova i kari a hlawula maKristu yo tsumbeka lezaku ma wumba a ntlawa lowo wa 144.000 wa tihosi.
10. Hikuyini a kuva Jehova a hlawulile lava va 144.000 kasi va fumela vanhu, zi kombisako ku wa hi ranza?
10 Jehova i kombisile kukhatala ka hombe hi hina hi kuva a hlawulile vanhu laha misaveni lezaku va ya fuma na Jesu. Jesu i tava hosi ya yi nene nguvu hakuva wa hi tiva khwatsi. I hanyile kota munhu wa nyama a tlhela a xaniseka. Paule i wulile lezaku Jesu wa hi “zwela wusiwana hi kota ya gome ga hina,” niku i ‘ringilwe hi matlhelo wontlhe khwatsi hi hina.’ (Maheberu 4:15; 5:8) Lava va 144.000 vonawu va wa hi vanhu va nyama, niku va lwisene ni kungambheleli va tlhela va xaniseka hi mababyi. Hikwalaho, hi nga tiyiseka lezaku Jesu ni lava va 144.000 va ta zi zwisisa khwatsi lezi hi ti zwisako zona ni zikarato lezi hi lwisanako nazo.
ZINI LEZI A MUFUMO WA NUNGUNGULU WU TO ZI MAHA?
11. Hikuyini Jesu a nga gonzisa a vapizani vakwe a ku kombelela lezaku a kuranza ka Nungungulu ku mahiwa le tilweni?
11 Jesu i gonzisile a vapizani vakwe a ku va kombela ku a Mufumo wa Nungungulu wu maha lezaku a kuranza ka Nungungulu ku mahiwa le tilweni. Hikuyini? Lomu ka Xipimo 3, hi gonzile lezaku Satani i tsikile ku maha kuranza ka Jehova. Anzhako ka loku Satani a tsikile ku ingisa, Jehova i lo mu tsika zinwe ni madimoni yakwe va tshama le tilweni hi xikhati xo kari. Hikwalaho, a hi vontlhe va nga kari va maha kuranza ka Nungungulu le tilweni xikhatini lexo. Lomu ka Xipimo 10, hi ta gonza zinwani xungetano hi Satani ni madimoni.
12. Zimaho muni za zimbiri za lisima lezi zi kumbukiwako ka Kuvululelwa 12:10?
12 A Biblia gi gonzisa lezaku anzhako ka loku Jesu a yimisilwe kota Hosi ya Mufumo wa Nungungulu, i wa talwa yimpi na Satani. (Gonza Kuvululelwa 12:7-10.) A vesi 10 gi wulawula hi zimaho zimbiri za lisima. Zi nga lezi: Jesu i sangula ku fuma kota hosi ya Mufumo wa Nungungulu. Satani i hlongoliwa le tilweni ata laha misaveni. Kota lezi hi to zi gonza, a zilo lezi zi mahekile.
13. Zini zi humeleleko le tilweni loku Satani a hlongolilwe?
13 A Biblia gi tlhamusela lezi a tingelosi to tsumbeka ti nga tsakisa zona anzhako ka loku Satani ni madimoni yakwe va hlongolilwe le tilweni. Ku wuliwa lezi: “Tsakani nwina matilo, na nwina lava mu tshamako ka wona.” (Kuvululelwa 12:12) Ka xikhati lexi, le tilweni ku na ni kurula ni kuzwanana ka hombe hakuva vontlhe va nga seyo va maha kuranza ka Nungungulu.
14. Zini zi humelelako laha misaveni hi kota ya lezi Satani a hlongolilweko le tilweni?
14 Kanilezi, a wutomi laha misaveni ga karata nguvu. A vanhu va humelelwa hi zilo zo biha “hakuva Satani i relele” laha misaveni niku i “zangarile nguvu, hakuva wa zi tiva lezaku a xikhati lexi xi mu saleleko xi tsongwanyani.” (Kuvululelwa 12:12) Satani i zangarile nguvu. I hlongolilwe le tilweni niku wa zi tiva lezaku na ku nga hi kale, i ta loviswa a ku bhi. I maha zontlhe a zi kotako kasi ku hi vangela zikarato, kubayisa ni ku xanisa vanhu misaveni yontlhe.
15. Hi kwihi a kuranza ka Nungungulu xungetano hi misava?
15 Hambulezo, a kuranza ka Nungungulu xungetano hi misava a ku cicangi. Wa ha lava lezaku laha misaveni ku hanya vanhu vo mbhelela kala kupinzuka. (Tisimu 37:29) Makunu, a Mufumo wa Nungungulu wu ta zi mahisa kuyini?
16, 17. Zini lezi a bhuku ga Danieli 2:44 gi hi byelako xungetano hi Mufumo wa Nungungulu?
16 A xiprofeto xi nga ka Danieli 2:44 xi ngalo: “A masikwini ya tihosi leto, Nungungulu wa le tilweni i ta vuxa a mufumo wu to kala wu nga lobyiswi, ni wuhosi ga wona cima gi nga ta nyikelwa ka ginwani tiko. Wu ta panza wu lovisa yontlhe mifumo leyi, wona wu ku tsonzoma kala kupinzuka.” A xiprofeto lexi xi hi gonzisa yini xungetano hi Mufumo wa Nungungulu ke?
17 Xo sangula, xi hi byela lezaku a Mufumo wa Nungungulu wu ta sangula ku fuma “masikwini ya tihosi leto.” Lezo zi wula lezaku a Mufumo wa Nungungulu wu wa ta sangula ku fuma na ka ha hi ni mifumo yinwani laha misaveni. Xa wumbiri, a Mufumo wa Nungungulu wu ta tshama kala kupinzuka, niku wu nga ta tshuka wu valetiwa hi wunwani. Xa wunharu, a Mufumo wa Nungungulu wu talwa yimpi ni mifumo ya tiko legi. A Mufumo wa Nungungulu wu ta hlula zonake wuva wona woce wu to fumela misava. Ka xikhati lexo, a vanhu va ta fumelwa hi Mufumo wa wu nene nguvu a ku hunza yontlhe yi vileko kona.
18. Wula a vito ga yimpi yo gumesa yi to lwiwa hi Mufumo wa Nungungulu ni mifumo ya tiko legi.
18 A Mufumo wa Nungungulu wu ta tekisa kuyini wuhosi wu sangula ku fumela misava ke? Na ku nga se sangula a yimpi yo gumesa, yi vitaniwako ku i Har–Magedoni, a madimoni ma ta kalavela ‘tihosi ta misava yontlhe ma ti tsombanyisela a kulwa ka siku lego ga hombe ga Nungungulu wa Ntamu-wontlhe.’ Kunene, a mifumo ya vanhu yi talwa ni Mufumo wa Nungungulu. — Kuvululelwa 16:14, 16; wona Tlhamuselo wa wu 10.
19, 20. Hikuyini a Mufumo wa Nungungulu wu lavekako lezaku wu fumela misava?
19 Hikuyini ku lavekako a Mufumo wa Nungungulu? Hi kutsongwani ka kona, wu laveka hi zigelo zinharu. Xo sangula: Hina vanhu hi vaonhi, hikwalaho ha babya niku hafa. Kanilezi, a Biblia gi wula lezaku a xikhati lexi a Mufumo wa Nungungulu wu to fuma, hi ta hanya kala kupinzuka. Kunene, a bhuku ga Johani 3:16, gi ngalo: “Nungungulu i lo ranza tiko kota lezi, a kala a nyikela a N’wana wakwe a belekilweko yece, kasi ni wihi loyi a kholwako kakwe a nga lovi, kanilezi ave ni wutomi ga pinzukelwa.”
20 A xigelo xa wumbiri hi lezaku a vanhu vo tala va maha zilo zo biha. A vanyingi va hemba, va kanganyisa, ni ku maha zilo za manyala. A xi kona hi nga mahako kasi va nga ha kumeki. Kanilezi, Nungungulu i ta va fuvisa. Lava va simamako ku maha zilo za kubiha va ta loviswa xikhatini xa yimpi ya Har–Magedoni. (Gonza Tisimu 37:10.) A xigelo xa wunharu xi mahako lezaku hi lava a Mufumo wa Nungungulu hi lezaku a mifumo leyi yi nga kona a yi na ntamu, yi na ni tihanyi niku ya kanganyisa. A yi zi lavi ku vuna vanhu lezaku va ingisa Nungungulu. A Biblia gi ngalo: “Munwe a fumela munwani a mu yisa khombyeni.” — Mutshawuteli 8:9.
21. Zini lezi a Mufumo wa Nungungulu wu to maha kasi a kuranza kakwe ku maheka laha misaveni?
21 Anzhako ka yimpi ya Har–Magedoni, a Mufumo wa Nungungulu wu ta lulamisa zilo kasi a kuranza ka Nungungulu ku mahiwa laha misaveni. Hi xikombiso, wu ta lovisa Satani ni madimoni yakwe. (Kuvululelwa 20:1-3) Hi magumo, a vanhu va nga ta ha babya ne kufa. Hi kota ya muphahlo wa Jesu, a vanhu vontlhe vo tsumbeka va ta hanya kala kupinzuka Paradiseni. (Kuvululelwa 22:1-3) A Mufumo lowu kambe wu ta basisa vito ga Nungungulu. Xana lezo zi wula yini? Zi wula ku hi magumo, vontlhe lava va to hanya a xikhati lexi a Mufumo wa Nungungulu wu to fumela misava, va ta dzunza a vito ga Jehova. — Wona Tlhamuselo wa wu 21.
JESU I SANGULILE RINI KU FUMA?
22. Hi zi tivisa kuyini lezaku Jesu a nga mahangi Hosi a xikhati lexi a nga hi laha misaveni ne zalezi a nga vuxiwa hi ka vafileko?
22 Jesu i gonzisile a vapizani vakwe a ku kombela vaku: “A wute mufumo wa wena.” Makunu, za dlunyateka lezaku a Mufumo wa Nungungulu wu wa ta sangula ku fuma xikhatini xi nga hata. A ku sangula, Jehova i wa ta yimisa mufumo wakwe a tlhela a yimisa Jesu kota Hosi ya kona. Xana Jesu i tekele ku yimiswa kota Hosi zalezi a nga tlhela tilweni? Ahihi, i wa fanele ku tshama a rinzela. Anzhako ka kuva Jesu a vuxilwe hi ka vafileko, Pedro na Paule va dlunyatisile a mhaka leyi ya ku Jesu i wa fanele ku tshama a rinzela, a xikhati lexi va nga komba lezaku a xiprofeto xi nga ka bhuku ga Tisimu 110:1 xi wa wula yena. Ka xiprofeto lexo, Jehova i ngalo: “Tshama hi le reveni ga mina ga xinene, kala nzi veka a valala va wena a kuva xikhegetelo xa mikonzo ya wena.” (Mitiro 2:32-35; Maheberu 10:12, 13) Xana Jesu i wa fanele ku tshama a rinzela kala ku hunza xikhati xo kota kwihi?
A Mufumo wa Nungungulu wu ta maha lezaku a kuranza kakwe ku mahiwa laha misaveni
23. a) Jesu i sangulile rini ku fuma kota Hosi ya Mufumo wa Nungungulu? b) Zini hi to gonza ka xipimo xi lanzelako?
23 Na ka ha kiyela malembe yo tala kasi ku chikela 1914, a ntlawa wo kari wa maKristu yo tsumbeka wu zwisisile lezaku a lembe lego ga 1914, gi wa tava ga lisima nguvu lomu ka ziprofeto za Biblia. A zilo zi humelelako laha misaveni kusukela hi 1914, zi komba lezaku a maKristu lawo ma wa wula lisine. Jesu i sangulile ku fuma hi 1914 futsi. (Tisimu 110:2) Loku ku hunzile xikhatanyana, Satani i lo hlongoliwa le tilweni ata laha misaveni. Zezi, “a xikhati lexi xi mu saleleko xi tsongwanyani.” (Kuvululelwa 12:12) Ka xipimo xi lanzelako, hi ta wona zikombiso zinwani zi tiyisekisako lezaku hakunene zezi hi hanya ka xikhati lexo. Hi ta gonza kambe lezaku na ku nga hi kale, a Mufumo wa Nungungulu wu ta maha lezaku a kuranza kakwe ku mahiwa laha misaveni. — Wona Tlhamuselo wa wu 22.


text:
Xivambu
Muti waka Xivambu i muti lowu vulavulaka Xichangana. Matsalele ma n'wana ya xivongo i Xibambu kumbe Shibambo.
Leswinga ndzeni
Matimu ya Muti[Lulamisa | edit source]
Xithopo xa muti[Lulamisa | edit source]
Ndhonga...
Xivambu...
Ndhonga wa mamba,
wa ntsunga na kuxa
A mbingwanini...
A ka xihunguhungu xo ba madonga lamakulu
N'wanyanchomu, otlakula a mbeya
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Xivambu loko swiri karhi swi thopa xivongo lexi.
Rhavi e ka swiyenge swa rixaka ra machangana[Lulamisa | edit source]
Hi ku ya hi Henri Junod va ka Xivambu, va hlayiwa eka rhavi ra Va N'walungu e ka rixaka ra machangana.[1]
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Henry Junod - Life of a South African Tribe - Vol 1, Pages 16 - 19


text:
Ku Valanga eRhavini Ra Le Jarimani
Emisaveni hinkwayo, Timbhoni ta Yehovha ti ni marhavi ya 15 lama ti kandziyisaka eka wona. Rin’wana ra wona hi leri nga eYuropa Xikarhi, eSelters, le Jarimani, endhawini leyi vuriwaka Steinfels, leswi hi Xijarimani swi vulaka “Ribye.”
Hi May 23-25, 2014, rhavi ra le Yuropa Xikarhi ri rhambe vaakelani va rona, van’wamabindzu ni vatirhelamfumo va kwalaho leswaku va ta valanga. Xiendlakalo xexo a xi ri ni nhlokomhaka leyi nge, “Malembe Ya 30 Hi Ri eSelters” hikuva rhavi ri pfuriwe ximfumo hi April 21, 1984.
Hi nkarhi wa xiendlakalo xexo, a ku ri ni vaendzi vo tlula 3 000 lava a va valanga. Meyara wa ndhawu yoleyo, loyi a nga ni malembe ya kwalomu ka 30 a ri karhi a tirha eka mfumo wa kwalaho, u te: “Minkarhi hinkwayo ku endzela rhavi ra Timbhoni ta Yehovha swa tsakisa. Ndza ha hlamarisiwe hi ndlela leyi rhavi ra laha Steinfels ri akiweke ha yona hi ku hatlisa, ku sukela hi 1979 ku ya fika hi 1984.”
Leswi Endlekeke Hi Nkarhi Wo Valanga
Ndhawu yo sungula ya nkombiso a yi ri ni nhlokomhaka leyi nge “Vanhu Va Yehovha eYuropa Xikarhi.” Vaendzi va dyondze hi matimu ya Timbhoni lama endlekeke emalembeni ya 120 ti ri exifundzheni lexi. Nkombiso lowu wu ta tshama wu ri kona erhavini.
Nkombiso wun’wana a wu katsa Tibibele ta khale swinene. Hi xikombiso, wu katse Bibele ya Xijarimani leyi heleleke leyi kandziyisiweke ro sungula hi 1534 ni xiphemu xa Bibele ya Elias Hutter’s Polyglot leyi kandziyisiweke hi 1599, leyi ndzimana ha yin’we yi hundzuluxeriweke hi tindzimi ta 12. Ku engetela kwalaho, minkombiso, tichati ni tivhidiyo swi kombise ndlela leyi milawu ya Bibele yi nga hi pfunaka ha yona evuton’wini bya hina.
Eka tindhawu timbirhi laha munhu a tivalangelaka hi yexe, vaendzi va dyondze hi ntirho wa siku ni siku wa vavanuna ni vavasati vo tlula 1 000 lava tshamaka ni ku tirha erhavini. Eka ndhawu yo sungula, leyi nga ni nhlokomhaka leyi nge “Ndlela Leyi Hi Hanyaka Ha Yona,” vaendzi va vone ndlela leyi makamara ya vanhu lava tshamaka kwalaho ma langutekaka ha yona. Va tlhele va dya ekamareni ro dyela eka rona ni ku valanga ndhawu yoleyo yo saseka. Un’wana wa vaendzi u te: “Ndhawu leyi yi sasekile swinene.”
Ndhawu ya vumbirhi, leyi nga ni nhlokomhaka leyi nge “Minkandziyiso,” a yi katsa ntirho wo Kandziyisa, wo Hlanganisa ni ndzawulo yo Rhumela Minkandziyiso. Vaendzi va vone ndlela leyi minkandziyiso leyi sekeriweke eBibeleni yi kandziyisiwaka ha yona, yi hlanganisiwa ni ndlela leyi yi rhumeriwaka ha yona ematikweni yo tlula 50. Wanuna un’wana u te: “A ndzi nga ehleketi leswaku Timbhoni ta Yehovha i nhlengeletano ya misava hinkwayo. Minkandziyiso ya tona yi kumeka etindhawini hinkwato. Swa hlamarisa leswi mintirho leyi hinkwayo yi endliwaka hi vatirhi va ku tirhandzela.”
Xiendlakalo xa nkoka lexi veke kona siku rero a ku ri ku kombisiwa ka website ya le nawini ya Timbhoni ta Yehovha ya jw.org. Lavatsongo ni lavakulu va vone minkombiso ni ku hlalela tivhidiyo naswona va kume tinhlamulo ta swivutiso swo tala leswi a va ri na swona.
Leswi se vaendzi va tivaka ntirho lowu Timbhoni ta Yehovha ti wu endlaka emisaveni hinkwayo, vo tala va hete ku valanga va tsakile va tlhela va ti bumabumela. Wanuna un’wana u te: “A ndzi ri ni langutelo leri hoxeke hi Timbhoni. Ndzi fanele ndzi cinca langutelo ra mina.” Wansati un’wana u vule leswi hi ku phindhaphindha: “Ndzi xiye leswaku vanhu lava a va na xihlawuhlawu.”
^ ndzim. 17 Tinhlayo ta 2014
^ ndzim. 21 Tinhlayo ta 2014
^ ndzim. 24 Tinhlayo ta 2014
DYONDZA SWO TALA
I VAMANI LAVA ENDLAKA KU RHANDZA KA YEHOVHA NAMUNTLHA?
Bethele I Yini?
Bethele i ndhawu yo hlawuleka leyi nga ni xikongomelo xa nkoka. Dyondza leswi engetelekeke malunghana ni lava tirhaka kona.
I VAMANI LAVA ENDLAKA KU RHANDZA KA YEHOVHA NAMUNTLHA?
Ku Endliwa Yini eRhavini Ra Timbhoni Ta Yehovha?
Vaendzi va amukelekile ku ta valangisiwa erhavini rin’wana ni rin’wana ra hina. Na wena ha ku rhamba!


text:
XIPHEMU 12
I Yini Leswi U Nga Swi Endlaka Leswaku U Va Ni Ndyangu Lowu Tsakeke?
Rirhandzu hi rona ri endlaka leswaku ku va ni ntsako endyangwini. Vaefesa 5:33
Xikwembu xi lava leswaku vukati byi vumbiwa hi wanuna un’we ni wansati un’we.
Wanuna la nga ni rirhandzu u n’wi khoma kahle nsati wakwe naswona wa n’wi twisisa.
Wansati u fanele a tirhisana ni nuna wakwe.
Vana va fanele va yingisa vatswari va vona.
Kombisa musa naswona u tshembeka, u nga vi ni tihanyi. Vakolosa 3:5, 8-10
Rito ra Xikwembu ri vula leswaku wanuna u fanele a rhandza nsati wakwe hi ndlela leyi a wu rhandzaka ha yona miri wakwe naswona wansati u fanele a va ni xichavo lexi enteke eka nuna wakwe.
Swi hoxile ku va ni vuxaka bya rimbewu ni munhu loyi u nga tekanangiki na yena. Hi hala tlhelo, ku teka tshengwe na swona a hi swinene.
Rito ra Yehovha ri dyondzisa mindyangu ndlela yo va ni ntsako.
DYONDZA SWO TALA
MAHUNGU LAMANENE LAMA HUMAKA EKA XIKWEMBU!
Ndyangu Wa Wena Wu Nga Va Ni Ntsako Hi Ndlela Yihi?
Yehovha ku nga Xikwembu lexi tsakeke u lava leswaku mindyangu yi va ni ntsako. Kuma ndzayo ya Bibele leyi pfunaka leyi yaka eka vavanuna, vavasati, vatswari ni vana.


text:
Dyondzo 15: Nsati Wa Lota U Langute eNdzhaku
Lota ni ndyangu wakwe a va tshama na Abrahama etikweni ra Kanana. Siku rin’wana Abrahama u byele Lota a ku: ‘A ku na ndhawu leyi ringaneke ya swifuwo swa hina hinkwaswo. Ndzi kombela hi hambana. Loko u ya etlhelo leri, mina ndzi ta ya eka leriya.’
Lota u langute tiko. U vone xiphemu xo saseka swinene xa tiko lexi nga ni mati ni madyelo yo tala lamanene ya swifuwo swakwe. Xiphemu xexo a ku ri Muganga wa Yordani. Kutani Lota u rhurhisele ndyangu ni swifuwo swakwe kwalaho. Va hetelele va ake emutini wa Sodoma.
Vanhu va le Sodoma a va bihe ngopfu. Sweswo a swi karhata Lota, hikuva a a ri munhu wo lulama. Hambi ku ri Xikwembu a xi karhatekile. Eku heteleleni, Xikwembu xi rhumele tintsumi timbirhi ku tsundzuxa Lota leswaku xi ta lovisa Sodoma ni muti wa le kusuhi wa Gomora hikwalaho ka vubihi bya yona.
Tintsumi ti byele Lota ti ku: ‘Hatlisa! Teka nsati ni vana va wena vambirhi va vanhwanyana mi huma laha!’ Lota ni ndyangu wakwe a va nonoka, hiloko tintsumi ti va khoma hi voko ti va humesa emutini. Hiloko ntsumi yin’wana yi ku: ‘Balekani! Mi nga languti endzhaku. Balekelani etintshaveni leswaku mi nga fi.’
Lota ni vana vakwe va vanhwanyana va yingisile kutani va tsutsuma va huma eSodoma. A va yimanga naswona a va langutanga endzhaku. Kambe nsati wa Lota a nga yingisanga. Endzhaku ka loko va fambe mpfhukanyana ku suka eSodoma, u yimile kutani a languta endzhaku. Hiloko nsati wa Lota a hundzuka tshuka ra munyu. Xana wa n’wi vona laha xifanisweni?
Hi nga kuma dyondzo leyinene emhakeni leyi. Yi hi kombisa leswaku Xikwembu xi ponisa lava xi yingisaka kambe lava nga xi yingisiki va ta lahlekeriwa hi vutomi bya vona.
Genesa 13:5-13; 18:20-33; 19:1-29; Luka 17:28-32; 2 Petro 2:6-8.
Swivutiso
- Ha yini Abrahama na Lota va hambanile?
- Ha yini Lota a hlawule ku ya tshama eSodoma?
- Vanhu va le Sodoma a va ri vanhu va njhani?
- Xana tintsumi timbirhi ti n’wi tsundzuxe yini Lota?
- Ha yini nsati wa Lota a hundzuke tshuka ra munyu?
- Xana hi dyondza yini eka mhaka ya nsati wa Lota?
Swivutiso swo engetela
- Hlaya Genesa 13:5-13.
Hi dyondza yini eka Abrahama emhakeni yo lulamisa swiphiqo exikarhi ka vanhu?
- Hlaya Genesa 18:20-33.
Xana ndlela leyi Yehovha a tirhisaneke ha yona na Abrahama yi hi tiyisekisa njhani leswaku Yehovha na Yesu va ta avanyisa hi vululami?
- Hlaya Genesa 19:1-29.
Xana mhaka leyi ya Bibele yi ri kombisa njhani langutelo ra Xikwembu hi vusodoma?
Hi kwihi ku hambana loku nga kona eka tindlela leti Lota na Abrahama va anguleke ha tona eka nkongomiso wa Xikwembu naswona hi nga dyondza yini eka swona?
- Hlaya Luka 17:28-32.
Xana nsati wa Lota a a ri ni langutelo rihi hi swilo leswi vonakaka naswona leswi swi hi lemukisa yini?
- Hlaya 2 Petro 2:6-8.
Ku fana na Lota, xana hi fanele hi va ni langutelo rihi hi misava leyi hi hanyaka exikarhi ka yona leyi nga xi xiximiki Xikwembu?


text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO | MAVUNWA YA LESWAKU A SWI KOTEKI KU RHANDZA XIKWEMBU
Mavunwa Ya Leswaku Xikwembu A Xi Na Vito
LESWI VO TALA VA PFUMELAKA EKA SWONA
“A hi fikelelanga makumu ya loko swi fanerile ku vulavula hi vito ra Xikwembu naswona loko ku ri hileswaku swi fanerile, ku nga va ku ri mani vito ra xona.”—Profesa David Cunningham, Theological Studies.
NTIYISO LOWU HUMAKA EBIBELENI
Xikwembu xi te: “Hi mina Yehovha. Rero i vito ra mina.” (Esaya 42:8) Yehovha i vito ra Xiheveru leri vulaka leswaku U Endla Leswaku Swi Va Kona.—Genesa 2:4.
Yehovha u lava leswaku hi tirhisa vito rakwe. Bibele yi ri: “Vitanani vito rakwe. Tivisani vanhu swiendlo swakwe. Vulani leswaku vito rakwe ri yisiwa ehenhla.”—Esaya 12:4.
Yesu u tirhise vito ra Xikwembu. Loko Yesu a khongela u byele Yehovha a ku: “Ndzi va tivise vito ra wena [vadyondzisiwa va Yesu] naswona ndzi ta ri tivisa.” Ha yini Yesu a tivise vadyondzisiwa vakwe vito ra Xikwembu? U ye emahlweni a ku: “Leswaku rirhandzu leri u ndzi rhandzeke ha rona ri va eka vona kutani mina ndzi va ni vun’we na vona.”—Yohane 17:26.
LESWI ENDLAKA LESWAKU WU VA WA NKOKA
Walter Lowrie loyi a nga mutivi wa vukhongeri u tsale leswaku “munhu loyi a nga xi tiviki Xikwembu hi vito a nga xi tivi hilaha ku heleleke tanihi munhu naswona a nge xi rhandzi tanihi leswi xi nga riki munhu wa xiviri eka yena.”
Wanuna loyi a vuriwaka Victor a a ya kerekeni vhiki ni vhiki, kambe a a vona onge a nga xi tivi kahle Xikwembu. U ri: “Kutani ndzi dyondze leswaku vito ra Xikwembu i Yehovha naswona a swi fana ni loko ndzi tivisiwa rona ximfumo. Ndzi titwe onge ndzi hetelele ndzi hlangane ni Loyi ndzi tweke swo tala ha yena. Ndzi sungule ku n’wi teka tanihi Munhu wa xiviri naswona ndzi hlakulele xinghana na yena.”
Ku tumbeta kumbe ku siva vito ra Xikwembu swi fana ni ku ri susa eBibeleni
Hilaha ku fanaka, Yehovha u tshinela eka vanhu lava tirhisaka vito rakwe. Malunghana ni “lava va anakanyaka hi vito ra xona,” Xikwembu xi tshembisa leswi: “Ndzi ta va komba ntsetselelo, ku fana ni loko munhu a komba ntsetselelo eka n’wana wakwe loyi a n’wi tirhelaka.” (Malakiya 3:16, 17) Nakambe Xikwembu xi katekisa lava vitanaka vito ra xona. Bibele yi ri: “Un’wana ni un’wana loyi a vitanaka vito ra Yehovha u ta ponisiwa.”—Varhoma 10:13.


text:
SWIDYONDZO 17
Valanguteli Ve Muganga Va Hi Pfuna Njhani?
Ko tala matsalwa eXikreste eXigriki a valavula hehleni ka Barnaba na muapostola Pawulo. Vevanuna lava a va tirha enge valanguteli ve muganga, ka va fambela mabandla ke dzana le ku sungula le malembe. Njhani? A va khatala swinene hehleni ka vamakwerhu van’wani ve Xikreste. Pawulo u vulile eku a a lava ku ‘tlhela ka a fambela vamakwerhu’ ku ya va vona eku va njhani. A a tiyimisela ku famba tikhilomitara te madzana eku a ya va tiyisa. (Mintirho 15:36) Loku hi kona ku navela valanguteli ve muganga va nga na kona nyamutlha.
Va ta ku ta hi kucetela. Mulanguteli mun’wani ne mun’wani we muganga u fambela mabandla a ringanako kwalomu ke 20 kumbe ku hindza, u heta vhiki a hi ke bandla lin’wani ne lin’wani kambirhi hi lembe. Hi nga pfuniwa swinene hi litivo la vamakwerhu lava ne litivo le vasati va vona loko va hi ne vasati. Va yendla migingiriko ye ku tiva vatsongwani ne vahombe nakambe va ti yimisela ku famba na hina tirhweni we ku chumayila ne ke lava hi dyondzako na vona Bibele. Valanguteli lava va kucetela vahombe nakambe eku va hi tiyisa, va nyika tichumayilo ti kucetelako mihlanganweni ne le tihlengeletanweni.—Mintirho 15:35.
Va komba eku va hi rhandza hikwerhu. Valanguteli ve muganga va khatala swinene hi xiyimo xe mabandla hi tlhelo le ku khongela. Va hlangana ne vahombe ne malandza evutirheli eku va valavula ku fambela mahlweni ku to va ku hi yendliwe ne ku va nyika litivo le ku va pfuna ku yendleni ke tirho wa vona. Va pfuna maphayona eku a kota ku humelela ku chumayileni nakambe va tsakela ku tiva vanhu vatshwa la va ngenako mihlangano ne bandla ne ku twa ku kula loku va yendlako hi tlhelo le ku khongela. Mun’wani ne mun’wani wa vamakwerhu lava wa tinyikela hi ku tilavela eku a va “mutirhi kulorhi eku [hi] vuyeliwa.” (2 Vakorinto 8:23) Hi fanele hi tekelela lipfumelo le ku tinyikela ka vona ke Xikwembu.—Vaheveru 13:7.
Hi xihi xikongomelo xe valanguteli ve muganga xe ku fambela mabandla?
U nga pfuniwa njhani hi ku fambela ka vona?


text:
Ngudo 11
Maitele A Bivhili A Ri Vhuyedza Hani?
1. Ndi ngani ri tshi fanela u livhiswa?
Musiki washu o ṱalifha u ri fhira. Samusi e Khotsi wa lufuno, u a ri londa. Zwiṅwe hafhu, o vha a songo dzudzanya uri ri ḓilange. (Yeremia 10:23) Samusi ṅwana muṱuku a tshi tea u livhiswa nga vhabebi, roṱhe ri fanela u livhiswa nga Mudzimu. (Yesaya 48:17, 18) Maitele a Bivhili a ṋea vhulivhisi vhune ha vha tshifhiwa tshi bvaho ha Mudzimu.—Vhalani 2 Timotheo 3:16.
Milayo na maitele a Yehova zwi ri gudisa nḓila ya khwine ya u tshila zwino na u ri sumbedza nḓila ine ra nga wana ngayo malamba a tshoṱhe tshifhingani tshi ḓaho. Samusi ro sikwa nga Mudzimu, zwo tea uri ri ṱanganedze vhulivhisi hawe.—Vhalani Psalme ya 19:7, 11; Nzumbululo 4:11.
2. Maitele a Bivhili ndi mini?
Maitele a Bivhili ndi mafhungo-ngoho a mutheo. Kha ḽiṅwe sia, milayo i nga kha ḓi shumiselwa kha zwiṅwe zwiimo zwo livhaho. (Doiteronomio 22:8) Ri fanela u shumisa vhukoni hashu ha u elekanya u itela uri ri pfesese nḓila ine maitele a shuma ngayo kha vhuṅwe vhuimo. (Mirero 2:10-12) Sa tsumbo, Bivhili i funza uri vhutshilo ndi tshifhiwa tshi bvaho ha Mudzimu. Eneo maitele a mutheo a nga ri livhisa mushumoni, hayani na musi ri lwendoni. A ri ita uri ri tevhele milayo ine ya ita uri ri tsireledzee.—Vhalani Mishumo 17:28.
3. Ndi afhio maitele mavhili a ndeme?
Yesu o amba nga ha maitele mavhili a ndeme vhukuma. A u thoma a dzumbulula ndivho khulwane ya vhutshilo ha vhathu—u ḓivha Mudzimu, u mu funa na u mu shumela nga u fulufhedzea. Ri tea u humbula nga enea maitele a u thoma musi ri tshi ita phetho dzashu dzoṱhe. (Mirero 3:6) Vhane vha tshila u tendelana na enea maitele vha vhumba vhukonani na Mudzimu, vha wana dakalo ḽa ngoho na vhutshilo vhu sa fheli.—Vhalani Mateo 22:36-38.
Maitele a vhuvhili a nga ri livhisa uri ri vhe na vhushaka havhuḓi na vhaṅwe. (1 Vha-Korinta 13:4-7) U shumisa maitele a vhuvhili zwi katela u edzisa nḓila ine Mudzimu a fara ngayo vhathu.—Vhalani Mateo 7:12; 22:39, 40.
4. Maitele a Bivhili a ri vhuyedza hani?
Maitele a Bivhili a gudisa miṱa nḓila ine ya nga ṱanganywa ngayo nga lufuno. (Vha-Kolosa 3:12-14) Ipfi ḽa Mudzimu ḽi dovha ḽa tsireledza miṱa nga u i gudisa muṅwe mulayo u livhisaho—mulayo wa uri mbingano i tea u vha ya tshoṱhe.—Vhalani Genesi 2:24.
Arali ra tevhela pfunzo dza Bivhili, zwithu zwi nga kha ḓi ri tshimbilela zwavhuḓi siani ḽa zwithu zwa ṋama nahone ra na mutakalo wavhuḓi. Sa tsumbo, kanzhi vhatholi vha ṱoḓa vhashumi vhane vha tshila nga maitele a Bivhili, ane a katela u fulufhedzea na u shuma nga mafulufulu. (Mirero 10:4, 26; Vha-Heberu 13:18) Ipfi ḽa Mudzimu ḽi ri funza uri ri fushee nga u vha na zwithu zwine ra zwi shaya na u dzhiela nṱha vhushaka na Mudzimu u fhira zwithu zwi vhonalaho.—Vhalani Mateo 6:24, 25, 33; 1 Timotheo 6:8-10.
U shumisa maitele a Bivhili zwi nga tsireledza mutakalo washu. (Mirero 14:30; 22:24, 25) Sa tsumbo, u tevhela mulayo wa Mudzimu nga ha vhudakwa zwi ri tsireledza kha malwadze a vhulayaho na kha dzikhombo. (Mirero 23:20) Yehova u a ri tendela uri ri nwe halwa nga nḓila yo linganyiselwaho. (Psalme ya 104:15; 1 Vha-Korinta 6:10) Maitele a Mudzimu a ri vhuyedza nga u ri funza uri ri lange zwine ra zwi ita na u zwi elekanya. (Psalme ya 119:97-100) Naho zwo ralo, Vhakriste vha ngoho a vha ṱhonifhi zwilinganyo zwa Mudzimu u itela u sokou ḓivhuyedza. Vha zwi ṱhonifha u itela u hulisa Yehova.—Vhalani Mateo 5:14-16.
Gudani Zwo Engedzeaho
Bivhili I Funza Mini zwa Vhukuma?
U Tshila nga Nḓila Ine ya Takadza Mudzimu
Zwi a konadze u tshila vhutshilo hune ha takadza Yehova. Nga zwenezwo, ni nga vha khonani yawe.
Bivhili I Funza Mini zwa Vhukuma?
Nḓila Ine Mudzimu a Dzhia Ngayo Vhutshilo
Mudzimu u dzhia hani u reḓula thumbu, u shelwa malofha, na vhutshilo ha tshipuka?
NGA HA RIṊE
Humbelani Pfunzo ya Bivhili
Ni nga wana ngudo dza Bivhili dza mahala nga tshifhinga na fhethu zwo ni teaho.


text:
MBULAVURISANO | FAN YU
Muendli Wa Tiprogreme Ta Khompyuta U Hlamusela Hi Ripfumelo Rakwe
DOK. FAN YU u sungule ntirho wakwe wo endla ndzavisiso etimhakeni ta tinhlayo le China Institute of Atomic Energy, ekusuhi ni le Beijing. Hi nkarhi wolowo a a nga pfumeli leswaku Xikwembu xi kona naswona a a tshemba dyondzo ya ku tiendlekela ka swilo. Kambe sweswi Dok. Yu u pfumela leswaku vutomi byi tumbuluxiwe hi Xikwembu. Vatsari va Xalamuka! va n’wi vutise hi ta ripfumelo rakwe.
Hi kombela u hi hlamusela hi vutomi bya wena.
Ndzi velekiwe hi 1959 eDorobeni ra Fuzhou, eXifundzheni xa Jiangxi le Chayina. Loko ndzi ri ni malembe ya nhungu, etikweni hinkwaro a ku ri ni hasahasa leyi vangiweke hi vanhu lava a va lwisana ni mfumo. Tatana, loyi a ri munjhiniyara wa swa ku aka, u byeriwe ku aka xiporo endhawini ya le kule. Ku ringana malembe yo tala a hi endzela kan’we hi lembe. Hi nkarhi wolowo a ndzi tshama na manana, loyi a a dyondzisa exikolweni xa le hansi naswona a hi tshama exikolweni lexi a dyondzisa eka xona. Hi 1970, hi boheke ku rhurhela eLiufang, ku nga ximutana lexi a xi swerile eXifundzheni xa Linchuan naswona swakudya a swi kala.
Xana ndyangu wa ka n’wina a wu pfumela eka yini?
Tatana a a nga ri munhu wa tipolitiki kumbe wa vukhongeri. Manana a a ri Mubudha. Exikolweni, ndzi dyondzisiwe leswaku swilo hinkwaswo leswi hanyaka swi lo tiendlekela naswona a ndzi swi tshemba leswi vadyondzisi va mina a va swi vula.
I yini lexi nga endla leswaku u rhandza tinhlayo?
Lexi nga endla leswaku ndzi rhandza tinhlayo hileswi ku nga ni ku fambisana eka magoza lawa u nga ta ma landzelela ni nhlamulo leyi u nga ta yi kuma. Ndzi ye eyunivhesiti endzhaku ka loko murhangeri wa vanhu lava a va lwisana ni mfumo, Mao Tse-tung, a file hi 1976. Ndzi hlawule dyondzo ya tinhlayo tanihi dyondzonkulu ya mina. Endzhaku ka loko ndzi kume digri ya le henhla (master’s degree), ntirho wa mina wo sungula a wu katsa ku endla ndzavisiso wa tinhlayo leswaku ku endliwa muchini lowu humesaka tinyutliya.
A wu yi teka njhani Bibele eku sunguleni?
Hi 1987, ndzi ye eUnited States leswaku ndzi ya dyondzela digri ya le henhla swinene (doctorate) eYunivhesiti ya le Texas A&M. A ndzi swi xiya leswaku vanhu vo tala eAmerika va pfumela eka Xikwembu naswona va hlaya Bibele. Nakambe a ndzi swi twile leswaku Bibele yi ni vutlhari lebyi pfunaka swinene kutani ndzi endle xiboho xo yi hlaya.
Leswi ndzi swi hlayeke eBibeleni a swi twala. Kambe a ku ri ni rungula rin’wana leri a ndzi nga ri twisisi eBibeleni kutani xikan’wekan’we ndzi tshike ku yi hlaya.
U pfuniwe njhani leswaku u tlhela u tsakela ku hlaya Bibele?
Hi 1990, ndzi endzeriwe hi Mbhoni ya Yehovha ekaya kutani yi ndzi komba leswi Bibele yi swi vulaka hi vumundzuku lebyinene lebyi Xikwembu xi hi tshembisaka byona. Yi hlele leswaku ndzi endzeriwa hi vatekani van’wana leswaku va ta ndzi dyondzisa Bibele. Hi ku famba ka nkarhi, nsati wa mina Liping, loyi a a dyondzisa sayense exikolweni xa le henhla eChayina naswona a nga pfumeli leswaku Xikwembu xi kona, na yena u sungule ku dyondza Bibele. Hi dyondze leswi Bibele yi swi vulaka hi ndlela leyi vutomi byi sunguleke ha yona. A ndzo sungula ku twa leswaku ku ni Muvumbi, kutani ndzi endle xiboho xo tiendlela ndzavisiso.
U kume yini loko u ri karhi u endla ndzavisiso?
Leswi ndzi nga mutivi wa tinhlayo, ndzi dyondzisiwe ku hlayela mbuyelo lowu nga ha vaka kona eku heteleleni. Ndzi tlhele ndzi dyondza leswaku loko vutomi byi fanele byi tiendlekela, tiphrotheyini ti fanele ti va ti ri kona. Kutani ndzi ringete ku hlayelela vuyelo lebyi nga ha va vaka kona loko phrotheyini yi tiendlekela. Tiphrotheyini i yin’wana ya timolekhuli to rharhangana swinene naswona tisele ti nga va ni tiphrotheyini ta magidi to hambanahambana leti tirhisanaka hi tindlela letikulu swinene. Ndzi xiye leswaku a swi koteki leswaku tiphrotheyini ti tiendlekela. Nakambe a ndzi si tshama ndzi hlaya rungula ro karhi eka dyondzo ya ku tiendlekela ka swilo leri hlamuselaka ndlela leyi timolekhuli teto leti rharhanganeke ti tiendlekeleke ha yona, ndzi nga ha vuli ndlela leyi swilo hinkwaswo leswi hanyaka swi vumbekaka ha yona. Sweswo hinkwaswo swi endle leswaku ndzi kholwa leswaku ku ni Muvumbi.
I yini lexi endleke u tshemba leswaku Bibele yi huma eka Xikwembu?
Loko ndzi ri karhi ndzi dyondza Bibele ni Timbhoni ta Yehovha, ndzi xiye leswaku Bibele yi ni vuprofeta byo tala lebyi se byi hetisekeke. Ndzi tlhele ndzi vona vuyelo byo tirhisa milawu ya Bibele. Ndzi tivutise ndzi ku, ‘Swi endlekisa ku yini leswaku vatsari va Bibele lava hanyeke eka malembe ya magidi lama hundzeke va tsala hi vutlhari lebyi ninamuntlha bya ha pfunaka?’ Hakatsongotsongo, ndzi xiye leswaku Bibele i Rito ra Xikwembu.
I yini lexi yaka emahlweni xi ku tiyisekisa leswaku ku ni Muvumbi?
Loko ndzi anakanyisisa hi swilo swo tala swa ntumbuluko, ndza tshemba leswaku ku ni Muvumbi. Sweswi ndzi tirha ku endla tiprogreme ta khompyuta naswona hakanyingi ndzi hlamarisiwa hi ndlela leyi byongo bya hina byi ti tlulelaka ekule ha yona tikhompyuta. Hi xikombiso, vuswikoti bya byongo bya hina byo kota ku tiva marito bya hlamarisa swinene. Vo tala va hina swa hi olovela ku twisisa leswi munhu un’wana a swi vulaka hambiloko a vulavula a tsema marito, a hleka, a khohlola, a nghanghamela, a vula marito hi ndlela leyi nga tolovelekangiki, ku twakala ngulumelo, ku twakala pongo ra ndhawu leyi a nga le ka yona kumbe loko riqingho ri tsematsema. U nga anakanya leswaku leswi a swi hlamarisi. Kambe vaendli va tiprogreme ta khompyuta va swi tiva leswaku sweswo swa hlamarisa. Hambi ku ri progreme leyi kotaka ku tiva leswi munhu a swi vulaka a hi nchumu loko yi pimanisiwa hi byongo bya munhu.
Ku hambana ni tikhompyuta to rharhangana, byongo bya hina byi kota ku tiva ndlela leyi munhu a titwaka ha yona, ku tiva leswaku munhu u huma kwihi hi ku yingisela ntsena ndlela leyi a vulavulaka ha yona ni ku tiva xivulavuri hi mavulavulelo ya xona. Vaendli va tiprogreme ta khompyuta va le ku laveni ka tindlela leti tikhompyuta ti nga tekelelaka ha yona vuswikoti bya byongo byo tiva marito. Ndza tiyiseka leswaku hi ku endla tano va le ku dyondzeni hi ntumbuluko wa Xikwembu.
A ndzo sungula ku twa leswaku ku ni Muvumbi, kutani ndzi endle xiboho xo tiendlela ndzavisiso
DYONDZA SWO TALA
TIBUKU NI TIBROXARA
Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa?
I swa nkoka leswi u swi pfumelaka malunghana ni masungulo ya vutomi.


text:
I Yini Leswi Bibele Yi Swi Vulaka?
Xana hi hanya “emasikwini yo hetelela”?
A wu ta hlamula njhani?
Ina
E-e
Kumbexana
Leswi Bibele yi swi vulaka
“Emasikwini yo hetelela ku ta fika minkarhi ya mangava leyi swi nonon’hwaka ku langutana na yona.” (2 Timotiya 3:1) Vuprofeta bya Bibele ku katsa ni swilo leswi endlekaka namuntlha, swi kombisa leswaku hi hanya “emasikwini yo hetelela.”
I yini swin’wana hi nga swi dyondzaka eBibeleni?
Masiku yo hetelela ma ta vonaka hi tinyimpi, ku kayivela ka swakudya, ku tsekatseka ka misava ni mintungu leyi nga ni khombo swinene. —Matewu 24:3, 7; Luka 21:11.
Emasikwini yo hetelela mahanyelo ya vanhu ma ta hohloka naswona vanhu a va nge vi na mhaka ni vuxaka bya vona ni Xikwembu. —2 Timotiya 3:2-5.
Xana vumundzuku byi va khomele yini vanhu?
Vanhu van’wana va tshemba . . .
leswaku masiku yo hetelela ma ta hela loko ku lovisiwa misava leyi hi hanyaka eka yona swin’we ni vanhu hinkwavo, kasi van’wana va tshemba leswaku xiyimo xa misava xi ta antswa. Wena u ri yini?
Leswi Bibele yi swi vulaka
“Lavo lulama va ta dya ndzhaka ya misava, va ta tshama eka yona hi masiku.”—Pisalema 37:29.
I yini swin’wana leswi hi nga swi dyondzaka eBibeleni?
Loko masiku yo hetelela ma hela lavo homboloka va ta herisiwa.—1 Yohane 2:17.
Misava yi ta hundzuriwa yi va paradeyisi.—Esaya 35:1, 6.


text:
Ha Yini Mi Nga Xi Tirhisi Xihambano eVugandzerini Bya N’wina?
Vanhu vo tala emisaveni hinkwayo va teka xihambano tanihi mfungho lowu yimelaka Vukreste. Hambileswi Timbhoni ta Yehovha ti nga Vakreste, a hi xi tirhisi xihambano evugandzerini bya hina. Ha yini?
Xivangelo xin’wana hileswaku Bibele yi vula leswaku Yesu a nga felanga exihambanweni kambe emhandzini. Ku engetela kwalaho, Bibele yi lemukisa Vakreste leswaku va ‘balekela ku gandzela swifaniso swa hava,’ leswi vulaka ku nga tirhisi xihambano evugandzerini.—1 Vakorinto 10:14; 1 Yohane 5:21.
Yesu u te: “Hinkwavo va ta tiva leswaku mi vadyondzisiwa va mina, loko mi rhandzana.” (Yohane 13:34, 35) Laha Yesu u vule leswaku rirhandzu ra xiviri i mfungho wa valandzeri va yena va ntiyiso—ku nga ri xihambano kumbe xifaniso xin’wana.
DYONDZA SWO TALA
SWIVUTISO LESWI HLAMURIWAKA HI BIBELE
Xana Ndzi Fanele Ndzi Khongela Eka Vakwetsimi?
Dyondza leswaku Bibele yi ri hi fanele hi khongela eka mani.
XALAMUKA!
Xana Wa Byi Lava Vukhongeri?
Ha yini vanhu vo tala va tshika vukhongeri? Xana Xikwembu xi lava ku gandzeriwa?


text:
Nganea 22: Yosefa u Dzheniswa Dzhele
Yosefa o vha e na miṅwaha ya 17 musi a tshi iswa Egipita. Henengei a rengiselwa munna a no pfi Potifara. Potifara o vha a tshi shumela khosi ya Egipita, i vhidzwaho Farao.
Yosefa a shumela muṋe wawe, Potifara. Musi Yosefa a tshi aluwa, Potifara a mu vhea muhulwane wa nnḓu yawe. Ndi ngani-ha, Yosefa e afha dzhele? Ndi nga mulandu wa musadzi wa Potifara.
Yosefa o aluwa a vha munna wa u naka, nahone musadzi wa Potifara a mu ṱoḓa uri a lale nae. Fhedzi Yosefa a hana. Musadzi wa Potifara a sinyuwa zwihulu. Musi munna wawe a tshi vhuya, a mu zwifhela a ri: ‘Houḽa Yosefa muvhi o lingedza u lala na nṋe!’ Potifara a tenda musadzi wawe, a sinyutshela Yosefa. Ngauralo a ita uri a dzheniswe dzhele.
Muhulwane wa dzhele a ṱavhanya a zwi vhona uri Yosefa ndi munna wavhuḓi. A mu vhea muhulwane wa zwiṅwe zwivhotshwa. Nga murahu Farao a sinyutshela mufareli wawe wa tshinwelo na mubikeli wawe, a vha dzhenisa dzhele. Vhuṅwe vhusiku vhoṱhe vha vha na miḽoro yo khetheaho, fhedzi vha si ḓivhe zwine ya amba. Ḓuvha ḽi tevhelaho Yosefa a ri: ‘Mmbudzeni miḽoro ya vhoinwi.’ Vha tshi mu vhudza, Yosefa a thuswa nga Yehova a ṱalutshedza miloro yavho.
Kha mufari wa tshinwelo, Yosefa a ri: ‘Murahu ha maḓuvha mararu u ḓo bviswa dzhele, wa dovha wa vha mufari wa tshinwelo tsha Farao.’ Yosefa a engedza: ‘Musi u tshi bva, u vhudze Farao nga ha nṋe, u nthuse u bva fhano.’ Fhedzi kha mubiki Yosefa a ri: ‘Murahu ha maḓuvha mararu Farao u ḓo u tumula ṱhoho.’
Murahu ha maḓuvha mararu zwa itea samusi Yosefa o amba. Farao a ita uri ṱhoho ya mubiki i tumulwe. Mufari wa tshinwelo, na ene a bviswa dzhele a dovha a shumela khosi. Fhedzi mufari wa tshinwelo a hangwa zwoṱhe nga ha Yosefa! A si vhudze Farao nga hae, nahone Yosefa a fanela u dzula dzhele.
Genesi 39:1-23; 40:1-23
Mbudziso
- Yosefa o vha e na miṅwaha mingana musi a tshi iswa Egipita, nahone ho itea mini musi a tshi swika henengei?
- Ndi ngani Yosefa o dzheniswa dzhele?
- Yosefa o ṋewa vhuḓifhinduleli vhufhio dzhele?
- Musi e dzhele, Yosefa o ita mini kha mufari wa tshinwelo wa Farao na mubiki?
- Ho itea mini nga murahu ha musi mufari wa tshinwelo o bviswa dzhele?
Mbudziso dzo engedzeaho
- Vhalani Genesi 39:1-23.
Samusi ho vha hu si na mulayo wo ṅwalwaho wa Mudzimu we wa vha u tshi sasaladza vhupombwe misini ya Yosefa
- Vhalani Genesi 40:1-23.
Nga u tou pfufhifhadza ṱalusani muḽoro wa mufari wa tshinwelo na ṱhalutshedzelo ye Yehova a i ṋea Yosefa. (Gen. 40:9-13)
Mubiki o ḽora mini, nahone zwo vha zwi tshi amba mini? (Gen. 40:16-19)
Ṋamusi mukoma a fulufhedzeaho na wa vhuṱali o edzisa hani mavhonele a Yosefa? (Gen. 40:8; Ps. 36:9; Yoh. 17:17; Mish. 17:2, 3)
Genesi 40:20 i ri ṋea hani luvhonela malugana na mavhonele a Vhakriste a u pembelela maḓuvha a mabebo? (Muh. 7:1; Marko 6:21-28)


text:
ṰHUMETSHEDZO
Mikaele, Muruṅwa Muhulwane ndi Nnyi?
BIVHILI a i anzeli u amba nga ha tshivhumbiwa tsha muya tshine tsha pfi Mikaele. Naho zwo ralo, musi i tshi amba nga hatsho, tshi vha tshi tshi khou ita zwiṅwe zwithu. Kha bugu ya Daniele, Mikaele u vha a tshi khou lwa na vharuṅwa vhavhi; kha luṅwalo lwa Yuda, u vha a tshi khou hanedzana na Sathane; nahone kha Ndzumbululo, u vha a tshi khou lwa na Diabolo na madimoni awe. Nga u lwela vhuvhusi ha Yehova na u lwa na maswina a Mudzimu, Mikaele u tshila u tendelana na zwine dzina ḽawe ḽa amba zwone—“Ndi Nnyi ane a Fana na Mudzimu?” Fhedzi Mikaele ndi nnyi?
Nga zwiṅwe zwifhinga, vhathu vha a ḓivhiwa nga maṅwe madzina. Sa tsumbo, musimulalushaka Yakobo u dovha a ḓivhiwa nga ḽa Isiraele, nahone Petro u dovha a ḓivhiwa sa Simoni. (Genesi 49:1, 2; Mateo 10:2) Nga hu fanaho, Bivhili i sumbedza uri ḽiṅwe dzina ḽa Mikaele ndi Yesu Kristo, musi a sa athu u bebiwa sa muthu wa ṋama na musi o no fa kha ḽifhasi. Kha ri ṱhogomele zwiitisi zwa Maṅwalo zwine zwa ita uri ri swikelele kha yeneyo phetho.
Muruṅwa muhulwane. Ipfi ḽa Mudzimu ḽi amba nga ha Mikaele uri ndi “muruṅwa muhulwane.” (Yuda 9) Ṱhogomelani uri Mikaele u vhidzwa muruṅwa muhulwane. Zwenezwi zwi sumbedza uri hu na muruṅwa muthihi fhedzi o raloho. Zwi re zwone ndi uri ipfi “muruṅwa muhulwane” Bivhilini ḽi bvelela ḽi kha vhuthihi, hu si kha vhunzhi. Zwiṅwe-hafhu, Yesu u ṱumanywa na vhuimo ha u vha muruṅwa muhulwane. Malugana na Murena Yesu Kristo o vuswaho, 1 Vha-Thesalonika 4:16 i ri: “Ene muṋe Murena, musi hu tshi pfala mukosi wa u khura na ipfi ḽa muruṅwa muhulu.” Ngauralo ipfi ḽa Yesu ḽi ṱaluswa sa ḽa muruṅwa muhulu. Nga zwenezwo lwonolu luṅwalo lu sumbedza uri Yesu ene muṋe ndi muruṅwa muhulwane ane a vha Mikaele.
Murangaphanḓa wa Mmbi. Bivhili i amba uri “Mikaele na vharuṅwa vhawe vha tshi lwa na ḽiḽa ḽigweṋa. . . . na vharuṅwa vhaḽo.” (Ndzumbululo 12:7, maḽeḓeretsendama ndi ashu.) Ngauralo, Mikaele ndi Murangaphanḓa wa mmbi ya vharuṅwa vha fulufhedzeaho. Ndzumbululo i dovha ya ṱalusa Yesu sa Murangaphanḓa wa mmbi ya vharuṅwa vha fulufhedzeaho. (Ndzumbululo 19:14-16) Nahone muapostola Paulo o amba nga ho livhaho nga ha “Murena Yesu” na “vharuṅwa [vhawe] vha maanḓa.” (2 Vha-Thesalonika 1:7) Ngauralo Bivhili i amba nga ha Mikaele na “vharuṅwa vhawe” na Yesu na “vharuṅwa vhawe.” (Mateo 13:41; 16:27; 24:31; 1 Petro 3:22) Samusi hu si na fhethu hune Ipfi ḽa Mudzimu ḽa sumbedza uri hu na mmbi mbili dza vharuṅwa vha fulufhedzeaho ṱaḓulu—iṅwe ine ya rangwa phanḓa nga Mikaele na iṅwe ine ya rangwa phanḓa nga Yesu—zwi tou pfala uri ri nga phetha nga ḽa uri Mikaele ndi Yesu Kristo vhuimoni hawe ṱaḓulu. *
^ par. 1 Maṅwe mafhungo o engedzeaho ane a sumbedza uri dzina Mikaele ḽi ambela kha Murwa wa Mudzimu, a wanala kha Volumu 2, masiaṱari 393-4, a Insight on the Scriptures, yo gandiswaho nga Ṱhanzi dza Yehova.