text:
Nga vho 1890 kha mabulasi a Lowveld ho vha hu tshi tenda zwituku u fhira zwa u zwima na zwa ndimo, nga murahu vhaṋe vha mabulasi vha rengisa vha tshi khou todana na zwithu zwa mineral. Vhathu vhane vha amba tshi Tsonga vho vha vha tshi tou badela rennde kha vhathu vhane vha vha uri a vhaho; he vhashumi vhashuma kha shango, vhadzuli vha badela nga zwavhudi (kanzhi vha ya nga vhukati kha zwe vhalima) kana mushumo (minwedzi ya rathi nga nwaha). Musi badelo dza shango dzi tshi gonya, na zwipida zwinzhi zwa Lowveld ho no pfi ahuna malaria na vhulwadze, vhadzuli vho do kombetshedzea u tou vha vhashumi vha tshothe kana vha tuwe.
Vha tshi vha vha khou khakhiswa nga mulayo wa u tshimbila na basa ubva kha vhunwe vhupo uya kha vhunwe, vhathu vhanzhi vho do kombetshedzea u sokou dzula henefho. Fhedzi vha dovha vha pfuluswa sa berrement nga khunguwedzo dza 1940 hu tshi khou phadaladziwa midi mituku uri i vhe mihulwane vha tandavhudza dzi khura vha khethekanya vhathu na hune ha limelwa hone. Nga 1960 na 1970 tshitshavha tsha khethekanywa musi mita i tshi khou pfulutshela kha midi ya ma Tsonga, Gazankulu. Zwa u badeliswa u dzula na u dalesa zwo ita uri vhathu vha di dowelele mishumo.
Hezwi zwo ita uri vhanna vha sie midi yavho lwa tshifhinga tshilapfu, na namusi vhafumakadzi vha mahayani vha ya ditodela mishumo ya tshifhinganyana kha mabulasi atsini. Zwo tangana na vhutshilo ha mahayani hezwi zwithu zwo dzhenelela kha u dalesa ha malwadze: u nwesa halwa, AIDS, u dihwala ha vhaswa na u sa shuma ndi vhuthada vhuhulwane.
Musi wa sialala ya ma Tsonga, nzulelo ya hone, hu vha hu munna mufumakadzi kana vha tshi fhira muthihi na vhana na mita ya vhana vhavho vho malaho. Kufhatele kwa nndu, dzi vha dzi ranndavhula na mbondo dza mavu na thanga ya mahatsi, dzi vha dzo tshi khou su, bedza midi ya vho ya ma Tsonga. Vha na Mvumbo dzine dza fana, naho u dzula ha dzi nndu zwi tshifhambana ubva kha vhupo uya kha vhunwe.
Mudi nga ndowelo uvha u randavhula na luvhondo lwa perimeter kana luhura, zwo itwa nga matavhi a muri. Vhukati huna hune ha vhidziwa upfi byre (xivaya kana tshanga) ho lavhelesana na ha u dzhena huhulwane (vhathu vha nnda vha shumisa hone) kha dubo lwa east lwa mudi.
Dzinwe ndila dzine dza vha dzi tshi khou u isa tsimuni kana u ka madi dzi shumiswa nga vhaṋe vha mudi. Mudi wa mufumakadzi muhulwane (yindlu lonkulu) ivha i murahu ha xivaya nga 12, na vhanwe vhafumakadzi vha ya tama. Munwe na munwe uvha ana fhethu hawe ha u bikela, hu nga kha di vha tshitangani kana fhethu ho tou itwaho nga dzi thanda, matombo kana zwinwe. Mufumakadzi muhulwane una granary yawe yo imiswaho kha stilst. Vhana vha dzula nga tshavho zwi tshi khou bva kha mbeu dzavho-vhasidzana nga ngomu mudini, vhathannga tsini na khoro khulwane na xivaya. Huna fhethu hune havha uri ho khethea (huvo), hune kanzhi hu ya vha ho valiwa na nga matavhi a miri hu vha hu nga fhasi ha miri, hu vha hu fhethu ha u shumisa musi huna mitangano; vhunwe vhupo ndi (gandzelo) hune hu nga vha hunwe na hunwe henefho mudini ndi fhethu ha u ita zwithavhelo.
Havha na vandla. Hune hu nga vha hunwe na hunwe henefho mudini kana nga nnda, ndi hune vhanna vha tangana vha tshi khou amba nga zwine zwa kwama midi. Ahu tendelwi mufumakadzi kana nwana henefho. Vhanna vha vhahulwane vha mudi vha dzula na vho khotsi avho hune vha farwa nga thonifho nga vhafumakadzi na vhana. Na kha midi uya nga u phadalala hayo, zwiimo zwa vhafumakadzi zwi ya nga vhudifari ha he vha maliwa hone kana ndila ya kumalele kwavho. Mufumakadzi wa u thoma: ndi ene wa nnthesa nahone u fanela u thonifhiwa nga vhanwe.
U huliswa hunwe hu ya bva na kha uri una nwana na, na uri vho mme ahone vhoima ngafhi. Vhuimo na u talusa nga mbeu zwi amba vhushaka ha vhana vha muthu. U tshi nga engedza huna milayo ine ya tea u tevheliwa, zwine wa nga zwiliswa, mishumo, pfanelo na u huliswa zwi ya bva na kha matshilele avho a duvha linwe na linwe.Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


c: text/html

text:
41
Khosi Solomoni a fhaṱa aḽiṱari ya musinaseṱha ye ya vha i na vhunavha ha mitha dza fumi na vhuphara ha mitha dza fumi na vhulapfu ha mitha ṱhanu u ya nṱha. 2Solomoni a ita na thannge ya musinaseṱha ya tshitendeledzi, vhulapfu u ya nṱha yo vha i mitha mbili na hafu, u buḓekanya u bva kha lubomo u swika kha luṅwe i mitha ṱhanu, u mona nayo i mitha dza 15. 3Nga fhasi ha lubomo ho vha hu na makolo a mboho u mona nayo, hafu ya mitha iṅwe na iṅwe i na fumi ḽadzo. Mboho idzo dzo vha dzo fulwa dza ita miduba mivhili dzo momekana na thannge. 4Thannge yo vha yo ima kha miṱana ya mboho dza 12 dza musinaseṱha, zwikondo zwadzo zwo ela vhukati, tharu dzo lavhelesa devhula, tharu dzo lavhelesa vhukovhela, tharu dzo lavhelesa tshipembe, tharu dzo lavhelesa vhubvaḓuvha. 5Thannge kha matungo ayo yo vha i na vhudenya ha tshanḓa tsha muthu, lubomo lwayo lu tshi nga lwa tshinwelo, lu tshi nga dzuvha ḽa volenga. Thannge iyo yo vha i tshi kona u fara maḓi a ḽitha dza 60 000. 6Solomoni a ita na masambelo a fumi, maṱanu a vhewa thungo ya tshipembe ya thembele, maṱanu thungo ya devhula. Henefho ho vha hu tshi ṱukiswa miraḓo ya zwifuwo zwa zwiṱhavhelo zwi fhiswaho; vhotshifhe vhone vho vha vha tshi ṱamba nga maḓi a thannge khulwane.
7
Solomoni a ita zwivheambone zwa fumi zwa musuku zwi tshi ya nga he ha pfi zwi itwe ngaho, a zwi vhea thembeleni, zwiṱanu thungo ya tshipembe, zwiṱanu thungo ya devhula. 8
A ita na maḓafula a fumi a a vhea thembeleni, maṱanu thungo ya tshipembe, maṱanu thungo ya devhula. A ita na ndilo dza ḓana dza musuku dza u handulula.
9Solomoni a ita muṱa wa vhotshifhe, na muṱa muhulu na mahothi awo, a a fhoma musinaseṱha. 10Thannge a i vhea thungo ya tshipembe, khuḓani ya vhubvaḓuvhatshipembe ha thembele.
11Huramu a ita na dzikhali na dzifosholo na ndilo dza u handulula.
Ha vha hu hone Huramu o fhedza mushumo we a vha a tshi khou u shumela khosi Solomoni thembeleni ya Mudzimu:
12Phuphu mbili,
na ṱhoho mbili dza tshivhumbeo tsha ndilo nṱha ha dziphuphu, na makolo a geḓane mbili dzo lukwaho dza u nakisa idzo ṱhoho mbili dza tshivhumbeo tsha ndilo nṱha ha phuphu,
13na maḓana maṋa a maramba a musinaseṱha a geḓane idzo mbili dzo lukwaho, geḓane iṅwe na iṅwe yo lukwaho yo vha i na miduba mivhili ya maramba, a tshi nakisa idzo ṱhoho dza tshivhumbeo tsha ndilo nṱha ha idzo phuphu,
14na zwigoloi na masambelo azwo,
15na thannge,
na mboho dza 12 dzo hwalaho iyo thannge,
16na dzikhali na dzifosholo
na dziforogo na zwithu zwoṱhe zwi shumaho mushumo muthihi.
Zwithu zwoṱhe zwe Huramu a ita thembeleni ya Muṋe washu a tshi itela khosi Solomoni zwo vha zwi zwa musinaseṱha wo kulutedzwaho.
17Khosi ya ri zwi itwe milondoni mudavhini wa Jorodani vhukati ha Sukotho na Tserede. 18Zwoṱhe hezwo zwithu zwe Solomoni a zwi ita zwo vha zwo ḓala lwe muthu a si kone u ḓivha tshileme tsha musinaseṱha wazwo.
19Khosi Solomoni a ita na thundu yoṱhe ye ya vha i thembeleni ya Mudzimu: aḽiṱari ya musuku na maḓafula a vhurotho vhune ha ṋekedzwa Mudzimu, 20na zwivheambone zwa musuku u songo vangwaho na mbone dzazwo dzine dza duga phanḓa ha Hukhethwakhethwa zwi tshi ya nga he zwa dzudzanywa, 21na makolo a maluvha a musuku na mbone na zwiṱoṱomodzathambo zwa musuku wo dziaho 22na zwiṱunyathambo zwa musuku u songo vangiwaho na ndilo dza u handulula na ndongo dza u hwala masimbe na zwidongo zwa zwioro na mahothi a musuku a thembele: mahothi a nga ngomu a musi muthu a tshi ya Hukhethwakhethwa na mahothi a holo khulwane.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ndzo twa ku vulavuliwa hi yona.
Na mina ndza navela vuu.!
Yi hlanganisa mindyangu.
Yi hlohlotela hinkwenu.
I nkateko kuyi mbala.
Ntsako wu hundzuka munghana nkulu wa vandyangu.
N’winooo eka lava vangayi mbalangiku ku navela.
Hi tshweteni kunene n’wina miyi mbalaku kaaa!
Yi mbariwa ntsena loko I hlule mangava ya dyondzo.
Dyondzo!
Ha ku tika ka yona.
Van’wani va te:
Mina kwala!
Van’wani vaku:
Ya ala la ka mina
Van’wani vaku :
Mina ndzi ta hlula.
Hi lavaya va hluri vayi mbarini.
Nguvu leyi yo hlawuleka.
Minkulungwani
Swi vuvutani
Makhwela.
I vu hoyo-hoyo siku ra kona
NGUVU YA DYONDZO
Mina ndzi twa hi man’inin’ini va vulavula hi yona.
Va yi bombisa,va yi tata enon’weni bya jomela ra comela.
Va hi naveta na hinavu hi kala hi navela.
Mindyangu ya hlangana ni ku hlohloteriwa hi yona.
Va ni nkateko va voneke n’wemba wa yona vatlherisela va yi ambala.
van’wayitela lava va yi ambaleke.
va ni ntsako onge ya va divida.
Hi va vona hi kunyuka leswaku a yi hlohlonyi.
Mawaku nguvu ya dyondzo.
A yi fani ni swihakaboyi u ngo xisukela u ambala.
Leyi yi ni swikhedzakhedza swa milawu ni swipimelo.
Ya tika,a yi olovi yi va tikile lava vo tala.
Lava vo tala va phurile byi hola va pana sikisi.
Va humile hi lebya muphye va ku ya ala.
Kasi va kona va nga tiyisela joko vakala va boxa ndzima.
Va yi hiverile namuntlha va khankha.
Hilavaya vahlurile,va ambarile.
Yi va nyika ndzhuti loko va famba vanyarhulela.
Yi ni ntoto wo hlawuleka nguvu ya dyondzo.
Va hoyozeriwa va yi ambaleke namuntlha.
Swivuvutani ni mikhwela I ndzimi ya siku.
Va mihoni va yi komba hi rintiho.
Lava va migingiriko yi va pfulerile ni tinyangwa.
Mawaku nguvu ya dyondzo.


text: Eka mufambisi. Maskili* ya vana va Kora.+42 Ku fana ni mhunti leyi navelaka mati ya swinambyana,Na mina ndza ku navela wena Xikwembu.2 Ndzi ni torha ra Xikwembu, Xikwembu lexi hanyaka.+Ndzi ta ya rini emahlweni ka Xikwembu?+3 Mihloti ya mina i swakudya swa mina vusiku ni nhlikanhi;Siku hinkwaro vanhu va ndzi tlhontlha va ku: “Xi kwihi Xikwembu xa wena?”+4 Swilo leswi ndza swi tsundzuka naswona mbilu ya mina ya vavaHikuva ndzi tshame ndzi famba ni ntshungu;A ndzi tala ku famba katsongo emahlweni ka wona ndzi ya endlwini ya Xikwembu,Hi ri karhi hi yimbelela tinsimu ta ku khensa,Ta ntshungu lowu tlangelaka nkhuvo.+5 Hikwalaho ka yini ndzi ri ni gome?+Hikwalaho ka yini ndzi pfilunganyekile?Rindzela Xikwembu,+Hikuva ndza ha ta xi dzunisa hileswi xi nga Muponisi wa mina Lonkulu.+6 Xikwembu xanga, ndzi ni gome.+Hi yona mhaka ndzi ku tsundzukaka,+Ndzi ri etikweni ra Yordani ni le henhla ka tintshava ta Herimoni,Ndzi ri eNtshaveni ya Mizara.*7 Xidziva xa mati xi vitana xidziva xa matiHi mpfumawulo wa mati ya wena ya le riweni.Magandlati ya wena hinkwawo ma ndzi khubumetile.+8 Yehovha u ta ndzi komba rirhandzu rakwe ninhlikanhi,Nivusiku risimu rakwe ri ta va na mina, xikhongelo lexi yaka eka Xikwembu xa vutomi bya mina.+9 Ndzi ta byela Xikwembu, ribye ra mina, ndzi ku:“Hikwalaho ka yini u ndzi rivele?+Hikwalaho ka yini ndzi fanele ndzi fambafamba ndzi ri ni gome hikwalaho ko tshikileriwa hi nala wa mina?”+10 Valala va mina va ndzi tlhontlha hi tihanyi;*Siku hinkwaro va ndzi tlhontlha va ku: “Xi kwihi Xikwembu xa wena?”+11 Hikwalaho ka yini ndzi ri ni gome?Hikwalaho ka yini ndzi pfilunganyekile?Rindzela Xikwembu,+Hikuva ndza ha ta xi dzunisa hileswi xi nga Muponisi wa mina Lonkulu ni Xikwembu xa mina.+


text:
Vadyuhari va ta ya emahlweni va veka mihandzu (14)
Miloti. Risimu ra siku ra Savata.92 I swinene ku khensa Yehovha+Ni ku yimbelelela vito ra wena swidzuniso, wena La Nge Henhlahenhla,2 Ku vulavula hi rirhandzu ra wena+ nimixoNi hi ku tshembeka ka wena nivusiku,3 Ku ri karhi ku chayiwa xitende xa tintambhu ta khume,Ni mpfumawulo lowu nandzihaka wa haripa.+4 Hikuva Yehovha Xikwembu xanga, u ndzi tsakisile hikwalaho ka mitirho ya wena;Ndzi huwelela hi ku tsaka hikwalaho ka mitirho ya mavoko ya wena.5 Yehovha Xikwembu xanga, mitirho ya wena i yikulu swinene,+Miehleketo ya wena yi ente ngopfu!+6 A ku na munhu la nga anakanyiki la nga yi tivaka;Naswona a ku na xihunguki lexi nga twisisaka leswi:+7 Loko lavo homboloka va hluka ku fana ni byanyi*Ni loko hinkwavo lava endlaka leswo biha swi va fambela kahle,Swi va tano leswaku va ta loviseriwa makumu.+8 Kambe Yehovha, u tlakukile hilaha ku nga heriki.9 Yehovha Xikwembu xanga, vona ku hluriwa ka valala va wena,Vona ndlela leyi valala va wena va nga ta lovisiwa ha yona;Hinkwavo lava endlaka swo biha va ta hangalasiwa.+10 Kambe u ta endla leswaku ndzi va ni matimba ku fana ni nkuzi ya nhova;Ndzi ta tola mafurha lamantshwa.+11 Ndzi ta swi vona loko valala va mina va hluriwa;+Tindleve ta mina ti ta twa hi ta ku lovisiwa ka vanhu vo homboloka lava ndzi hlaselaka.12 Kambe lavo lulama va ta kula ku fana ni murhi wa ncindzuNaswona va ta kula ku fana ni mukedari wa le Lebanoni.+13 Va fana ni mirhi leyi byariweke endlwini ya Yehovha;Va kula eswivaveni* swa Xikwembu xa hina.+14 Va ta ya emahlweni va veka mihandzu hambiloko va dyuharile;*+Va ta tshama va ri ni matimba,* va hanye kahle,+15 Va vula leswaku Yehovha u lulamile.I Ribye ra mina,+ a nga endli swilo leswi nga lulamangiki.


text:
Vhadzimu vha vha San hu dzhiwa uri ndi vhone vhathu vha u tou thoma u dzula Afrika Tshipembe, nga tshifhinga tshine ho itwa zwa dzi ndingo dza vhathu ho waniwa uri havha vhathu vho dzula lwa minwaha ya zwigidi yo fhelaho. Kha vhupo ha vho ho wanala lwa minwaha ya 10 000 ya later stone age dzi tsumbo dza zwithu na dzi ndila zwine zwa vha tanganisa na divhazwakela ya centuary ya vhu 20 ya vhathu vha San.
Zwauri havha vhadzimu navhone vho vha vha vha San azwi divhei na luthihi sa vhunga vhathu vha tshi talusa vhathu vhane vha amba savho sa vhathu vha luambo lwa Khoisan, nahone fhethu ahu talusi dzi nyambo. Vhadzimu vha vha San vho vha vha tshi tshimbila nga u kuvhanganya zwimela, na u zwima zwipuka zwihulwane na dzine dza vha thukhu.
Tsini na madi vha dovha vha la zwiliwa zwine zwa wanala madini(khovhe, mangwangwa a hone na zwifuwo zwa madini). Avha na madzulo a tshothe vha vha tshi khou sokou tshimbila zwi tshi khou bva kha zwine vha khou toda, minwe minwaha ya 2000 yo fhiraho vhathu vha vha Khoekhoe (cgalsia vhane vho vha vha tshi tshimbila na zwifuwo zwavho kholomo na mbudzi).
Na vho rabulasi vhe vha vha vhana zwifuwo na zwimela ndi vhone vhe vha vha vha tshi toda madzulo a tshothe. Vha pfulutshela dubo lwa vhukovhela Afrika Tshipembe.
Ubva kha Khoekhoe, uya kha vhane vha vha uri vho á¹±umaniswa navho, vhadzimu vha San vho tumaniswa na zwithu zwa vhutsila zwa u ita dzi khali. Naho huna uri avha ngo kona maitele a u shumisa dzi tsimbi dzine dzo wanala musi hu tshi khou toliwa zwithu zwa kale, zwa ngudo dza vhathu zwo sumbedza uri ho vha huna u tangana ha vha zwimi na vhalimi.
Zwo sumbedza uri havha vhathu vhana ikonomi yo fhambanaho vho kona u tshila, kha tshifhinga tsha mutsiko, hu ya kona u vhonala dzi khakhathi (sa tsumbo Drakensberg, he vha San vha tou vha vho makone kha utswa zwifuwo na dzi donngi ubva kha vhafuwi vha vhathu vhatsu na vhatshena.
U vha hone ha vha San vha vhukovhela ndi zwa mvelo na zwigwada zwa ikonimi zwine zwo vha hone kha mi nwaha mituku ya 100 yo fhelaho, na u kona u dzhenelela ha vhatshena nga centuary ya vhu 17 uya phanda: vhathu vhane vha amba luambo lwa San vho tambudziwa, zwo vha zwo yesa. Vhanzhi vho vha vha shumi kha mabulasi avha tshena zwe zwa do tshinyadza zwithu zwavho zwa sialala mathomoni a centuary.
Nga nnda ha hezwo zwothe na namusi vha San vho kona u wana ndila ya zwa Ikonomi, mvelelo na u kona u tshila huna zwithu zwa polotiki.
Sa tsumbo, maduvha ano vha nga di dzula na zwifuwo zwa hayani u fana na dongi, mbudzi na kholomo vho no vha na maitele a u kona uvha na danga, vho no vha na matshilo avhudi. Vha ya langa vhunzhi ha lupfumo lwavho na mvelelo yavho, zwo vha konisaho uri vha kone u tshila Kalahari hune ha sa tou vha na mvula nnzhi na mufhiso wo kalulaho.Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Tangs/Surgeonfish
Dzina ḽa muṱa ḽo ḓoweleyaho
Tangs/Surgeonfish
Dzina ḽa tshi saitsi
Zebrasoma
Tshivhumbeo
U swika kha 30 cm, yo linganelaho ndi 18 cm.
Ṱhaluso
Ina muvhili wa tshivhumbeo tsha tshipulumbu ya dovha ya vha na ningo ya ndunduma. Ndi khulwane. Ya dovha ya vha na mutshila wa nga nnṱha na wa nga fhasi ine ya dzula i tshi khou hula. Ya vha na muṱodo muhulwane nga nnṱha ha mutshila. Mivhala iya fhambana u bva kha buraweni yo doweleyaho na kha wa tshitopi.
Nḓivho yo ḓoweleyaho
Hoyu ndi muta wa 7 fhedzi, iwela kha muta wa dzi Surgeonfish. Iya wanala kha zwikewara I yothe kana dzi nga tshivhili vhili. Iya kona u shumisa mutodo weayo uri I kone u di tsireledza musi I khomboni-zwipida zwza muvhili wayo zwi khombo. Musi dzi tshi kha di vha thukhu mitshila ya nga fhasi na ya nga nntha ivha yo hula u I fhira. Iya kudzela makumba.
Kuḽele
Iḽa dzi algae, detritus na plankton. I tshila nga ṋama.
U phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe hune havha na vhuḓalo ha maḓi.
Zwigwada zwo ḓoweleyaho
Spotted tang - Zebrasoma gemmatum
Yellow tang - Zebrasoma flavescens
Yellowtail tang - Zebrasoma xanthurum


text:
Khale, vutomi bya siku na siku emutini wa mu Zulu (umuzi) a byi landzelela maendlelo yokarhi lawa fanaka. Ku hambanyisiwa loku hambanyisekaka aku endliwa hikwalaho ka rimbewu, malembe na xiyimo. Vafana lavantsongo ava risa tihomu enhoveni; vanhwenyani, varivoxe kumbe nava mhani wa vona, avaya enanmbyeni kuya ka mati.
Leswi aswi endla leswaku vana va ma Zulu vava ekusuhi na ntumbuluko vahari vantsongo, laha vakumaka vutivi hi vuenti eka mbango lowu ava hanya eka wona. Endzhaku ka swakudya swani mixo, leswi aswi phameriwa rixile, vavasati ava kukula rivala, va hlantswa mapoto kutani va tirha mintirho yinwana yale kaya. Hi ximumu, loko dyambu rixa ringase hisa, vataya e masinwini kuya hlakula. Kutani majaha vata vuyisa tihomu leswaku tita sengiwa exivaleni.
Endzhaku ka kusengiwa, swakudya swosungula swa siku swa dyiwa. Ku sweka aswi endleriwa enzdilweni lowu tshiveriweke exitangeni hi poto lerikulu (ikhanzi). Kutani, kufikela sweswi, amasi (masi ya rivomba) akuri wona lawa aya dyiwa ngopfu: aya dyiwa yari woxe kumbe yakatsiwa na vuswa kumbe matsavu. Kufikela namuntlha, swakudya swa masiku hinkwawo, vuswa, byi endliwa eka muti wunwana na wunwana laha ku kadziwaka mavele hiku tirhisa maribye.
Vavanuna avanga hoxi xandla ngopfu eka mintirho yale kaya naswona ava heta nkarhi wotala swinene vari eka tinhlengeletano ta huvo ibandla (chief's court), ndzhawu leyi tekeriwaka enhlokweni yo hlanganela kona hixitalo yiva yiri e hansi ka mirhi emutini (umuzi), kumbe va endla ntirho wale kaya, kufana naku lulamisa xitlhangu kumbe ku tlhuvutsa dzovo. Vavasati, kufikela na sweswi, vaha luka switheve xakanwe naku endla vuhlalu, leswi vanga dyondzisiwa hi vamhani wa vona. Ku vumbiwa ka timbita i ntirho lowu lavaka vutshila swinene lowu kotiwaka hi vanhu vantsongo.
Mintirho hinkwayo yo vatla yi endliwa hi vavanuna, lava vangana vuswikoti byo vatla swilo swokarhi, kufana na minkombe, ndzelo na rileke ra masi, leswi vatliwaka kusuka eka mintsandza. Akahari na munhu loyi a endlaka swikhigelo hikuva masiku lawa kutirhisiwa swikhigelo leswi xaviwaka.
Ku endla swilo hi tinsimbi i ntirho lowu endliwaka hi vanhu lavangana ntokoto, hi xitalo wu endleriwa exihundleni naswona wu endliwa hi vavanuna ntsena endyangwini. Swilo leswi aswitala ku endliwa akuri swikomu leswaku vata rima hiswona masimu, ku endla tlharhi, tani hi xitlhavatlhavani xa nyimpi.
Kusukela kwalomuya kava 1830s, tinsimbi atikumeka ngopfu hikuva tixavisiwa hi valungu nama Portuguese. Vuhlalu, miceka, brass na swibalesa aswikumeka hikuva ku cincaniwa hi timhondzo ta ndlopfu, mintirho, madzovo kukatsa na tihomu. Leswi swiendle leswaku kuhatla kuhela vuswikoti byo n’okisa tinsimbhi, tani hileswi akuri na switirhisiwa swotala leswi aswita se swiendliwile naswona aswi kumeka hiku olova.Translated by Ike Ngobeni


text:
Hard Corals
Ligama lelatiwako lemndeni
Hard corals
Vito ra xi science
Scleractinia
Size
Ku fika eka ti square metres to karhi.
Nhlamuselo
Xivumbeko, vukulu na mihlovo ya hambana. Swivumbeko leswikumekaka hileswo bumbula, swinwani swiva na marhavi, swolala kufana na rintirho, xirhendzevutani hileswivonakaka ngopfu. Nhlonge ya kona ayitsindziyelanga kasi tinwana titiyile laha makumu ka nhloko. Mihlovo yayona yitala kusuka eka orenji, yotshuka, xitshopani kuya eka rihlaza, olive, mpunwa na buraweni.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona wu wela eka Hexacorallia lowu wunga xiave lexi katsaka ti anemones, zooanthids na black corals. Corals tikota kuva ti aka vuxaka bya kahle endzhawini yinwe laha tikatsaka na nkuxu kuva ti endla ndzhawu leyi tinga tshikelelaka kona matandza. Ku kurisa rixaka titshikela matandza
Swakudya
Yidya swihadyani leswinga fa se swibolaku.
Kuhangalaka
Yikumeka eka malwandle hinkwawo ya misava.
Common species
Cluster finger coral - Acropora digitifera
Mushroom coral - Fungia scutaria
False brain coral - Symphyllia sp.


text:
Seahorse
Dzina Ḽa Muṱa Ḽo Ḓoweleyaho
Seahorse
Dzina Ḽa Tshi Saitsi
Hippocampinae
Tshivhumbeo
U swika kha 18 cm, yo linganelaho ndi 8 cm.
Ṱhaluso
Muvhili wayo wo kuvhangana vhukuma, na marambo ane a konḓa vhukuma, kha lupendelo lwayo hu ya pfa. Ya vha na ningo ndapfu na mutshila mulapfu. Mutshila wa nga nnṱha ndi mupfufhi. Mivhala iya fhambana ubva kha mutsu, tshitopi tshinwe tshifhinga iya vha pinki na mavhala madala. Pygmy dzi ya hula dza swika 5 cm.
Nḓivho Yo Ḓoweleyaho
Ndi muṱa une wa katela na dzi Pipefish, dzine dza wanala mahatsini a lwanzheni na mathomoni a zwikwara. Ya vha na mavhala a vhuḓi o dzumbamaho. Iya kona u shandukisa muvhala wayo. Ya munna iya hwala makumba o kudzeliwaho kha thumbu yayo kana kha mutshila.
Kuḽele
Iḽa dzi plankton, crustaceans na khovhe.
U Phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe hune ha vha na vhuḓalo ha maḓi.
Zwigwada Wo Ḓoweleyaho
Spotted seahorse
Hippocampus kuda
Thorny seahorse
Hippocampus histrixa
Tigertail seahorse
Hippocampus comes


text:
Sunfish
Dzina ḽa muṱa ḽo ḓoweleyaho
Sunfish
Alias
Mola mola
Dzina ḽa tshi saitsi
Molidae
Tshivhumbeo
U swika kha 4 m.
Ṱhaluso
Ina tshivhumbeo tsha tshipulumbu, muvhili wa hone uya kona u langea. Mutshila wa nga hafha nga marahu na nga nnṱha ndi mihulwane. Mutshila wa nga matungo wo fhungudzea. Muvhala ndi buraweni yo dombilelaho na yo thanyaho, tshinwe tshifhinga iya vha zwi thoma thoma.
Nḓivho yo ḓoweleyaho
Muṱa hoyu ndi 3 wa vha na tshaka dza 5. Ndi yone yo no lemelesa kha khovhe dzoṱhe dza marambo kha ḽifhasi. I lemela 1 000 kg, iya kona u vhea maḓi kha gill uri I kone u rembuluwa. Dzina yo ḽi wana nga nḓowelo iya fhufha maḓini. Iya kudzela makumba.
Kuḽele
Iḽa dzi jellyfish na khovhe ṱhukhu na dzi crustaceans dzo no bammbela.
U phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe hune havha na vhuḓalo ha maḓi.


text:
161
Mat. 19:12
Luk. 23:29
1 Korint. 7:26
Muṋe washu a dovha a amba na nṋe a ri, 2“U songo vhinga wa vha na vhana fhano. 3Ndi ḓo u vhudza zwi no ḓo itea kha vhana vha no ḓo bebwa fhano shangoni ḽino na kha vhabebi vhavho. 4
Vha ḓo fa nga malwadze a ofhisaho. A hu na a no ḓo vha lilela, a vha nga swiṱwi nga muthu, zwitumbu zwavho zwi ḓo lala mavuni unga manyoro. Vha ḓo fhela nga pfumo na nḓala, zwitumbu zwavho zwi ḓo ḽiwa nga zwiṋoni na zwivhanda.
5“U songo dzhena nḓuni hune ha ḽiwa zwiḽiwa zwo bikelwaho vha no swiṱa mufu; u songo ya wa lila, u songo vha ima maṱoni, ngauri ndo fhedza mulalo wa havha vhathu, a thi tsha ḓo vha funa kana nda vha khathutshela. 6
Esek. 24:23
Jer. 47:5
48:37
Am. 8:10
Dot. 14:1
Vhoṱhe vhapfumi na vhashai vha ḓo fa shangoni heḽino. A vha nga swiṱwi, a vha nga lilelwi, a hu na ane a ḓo ḓigegenedzela vhone kana a palula ṱhoho a tshi vha lilela. 7
A hu na a no ḓo lilisa vhaṅwe nga u vha ḓisela zwiḽiwa; hu o felwaho nga khotsi, he o felwaho nga mme, a hu na a no ḓo mu khuthadza nga u mu ṋea tshinwiwa.
8
“U songo dzhena nḓuni hune vha khou ḓiphiṋa nga zwiḽiwa wa dzula fhasi wa ḽa, wa nwa. 9
Ipfa zwine Nṋe Yahavee Mulangazwoṱhe Mudzimu wa Israele nda amba: Ndi ḓo fhelisa mihuvho na dakalo u tshi zwi vhona, u tshi kha ḓi tshila, ha si tsha pfala nyimbo dza mukwasha na muselwa hafhano fhethu.
10
“Arali wa ri u tshi vhudza vhathu havha zwoṱhe hezwi vha u vhudzisa vha ri, ‘Ndi mini Yahavee a tshi amba khombo nngafha i no ḓo ri wela? Ro tshinyani? Yahavee Mudzimu washu ro mu khakhela ngafhi?’ 11
Iwe vha vhudze uri Yahavee u ri, ‘Ndi nge vhokhotsi aṋu vha ntshandukela, vha sala murahu ha miṅwe midzimu, vha i shumela, vha i luvha, vha shandukela Nṋe vha si tsha tevhedza mulayo wanga. 12
Huno inwi na dovha na ita vhuvhi vhu no fhira ha vhokhotsi aṋu; a no ngo nthetshelesa, muṅwe na muṅwe waṋu o tevhela zwine a funzedzwa nga mbilu yawe mmbi ya tshipimbi. 13Zwino vhonani, ndi ḓo ni thatha shangoni heḽino na ya shangoni ḽine he inwi he vhokhotsi aṋu ha si vhe na we a vhuya a ḽi ḓivha, henengei ndi hune na ḓo shumela miṅwe midzimu vhusiku na masiari, ngauri Nṋe a thi tsha ḓo ni pfela vhuṱungu.’ ”
14
Muṋe washu u ri, “Hu khou ḓa maḓuvha ane vhathu vha si tsha ḓo ri vha tshi ana vha ri, ‘Nga Yahavee a tshilaho, Ene we a pfulusa Vhaisraele Egipita.’ 15
24:6
Vha vho ḓo ri, ‘Nga Yahavee a tshilaho, we a pfulusa Vhaisraele shangoni ḽa devhula na mashangoni oṱhe he a vha o vha thathela hone.’ Ndi uri ndi ḓo vha humisela shangoni ḽe nda ḽi ṋea vhokhotsi avho. Ho amba Nṋe Yahavee.”
16
17:20
Am. 4:2
Hab. 1:14-16
Muṋe washu u ri, “Ndi ḓo ruma vharei vha khovhe vhanzhi vha ḓa vha fasha havha vhathu. Ngavhuya ndi ḓo ruma vhazwimi vhanzhi vha ḓa vha vha zwima dzithavhani dzoṱhe na mivhunduni na mapakoni vhukati ha nngwa. 17
Ps. 90:8
Maṱo anga o sedza nḓila dzavho dzoṱhe; a dzo ngo nnzumbama, na vhutshinyi havho a ho ngo nnzumbama. 18
Esek. 36:18
Jer. 2:7
Ndi ḓo thoma u vha lifhedzela milandu yavho na vhutshinyi havho nda dovha, nge vha kumadza shango ḽanga nga zwifanyiso zwi sa tshili vha ḽi ḓadza midzimu ya zwifanyiso i nengisaho!”
19
Jer. 3:1710:8
Muṋe washu, Iwe u maanḓa anga,
u vhukhudo hanga,
u vhushavhelo hanga musi zwo vhifha,
dzitshakha dzi ḓo ḓa ha Iwe
dzi tshi bva migumoni ya ḽifhasi dza ri,
“Vhokhotsi ashu vho vhe na midzimu
i si tshithu fhedzi,
midzimu i si na mushumo i sa tshidzi.
20
Nṋa muthu u tou ḓiitela midzimu?
Vhukuma iyo a si midzimu!”
21Muṋe washu u ri,
“Zwenezwo ndi ḓo vha funza –
zwino ndi ḓo vha funza u ḓivha maanḓa anga
na nungo dzanga.
Ndi hone vha tshi ḓo ḓivha uri ndi Nṋe Yahavee.”


text:
Etienne Penyisi Ndhambi
Etienne Penyisi Ndhambi (9 Hukuri 1912 - † 09 Ndzhati 1986) A ari mutsari wa tibuku ta xitsonga leti hlanganisaka swiphato, swithlokovetselo na tinovele to hlaya, naswona utiveka ngopfu hi novhele ya yena leyi ayitsheke "Mambuxu".[1] U tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Huvo ya ririmi ra Xitsonga ku sukela hi 1960 ku fikela 1972. U tekiwa tani hi un'wana wa vatswari va matsalwa ya xitsonga naswona u gingirikele matswalwa ya Xitsonga kuya fikela emakumu ka vutomi bya yena laha misaveni.[2] Ndhambi u hoxe xandla ekutsariweni ka matsalwa ya Xitsonga evuton'wini byakwe ku fikela loko ata hundza emisaveni.
Tavutomi byakwe[Lulamisa | edit source]
Malembe yosungula[Lulamisa | edit source]
Ndhambi u velekiwile hi ti 09 ta Hukuri hi 1912 e Tlangelani,[kulaveka vumbhoni] etikweni ra ka Mudabula. U dyondzile exikolweni xa Valdezia emelembeni ya va makume-nharhu, hi leswaku hi va (1930’s).[1]
Tidyondzo tale henhla na vudyondzisi: 1937 - 1975[Lulamisa | edit source]
Ku suka eValdezia, u yisile tidyondzo takwe ekhale ka Lemana Training Institution ku ya dyondzela ku va mudyondzisi. Xikolo lexi a xi fambisiwa hi kereke ya Swiss Mission eAfrika Dzonga. U hetile ku dyondzela vudyondzisi hi lembe ra 1937. U dyondzisile exikolweni xa Valdezia nkarhinyana. U tlakusiwile ku va nhloko ya xikolo xa Tlangelani eka Mudabula hi 1941. U yisiwile hi valawuri va swa dyondzo nkarhi wolowo ku ya va nhloko ya xikolo eka Mashamba ku sukela 1942 ku fikela 1944. Ku sukela 1945 ku fikela 1958 u vile nhloko ya xikolo xa Ribolla. Hi 1959 u tlakusiwile a va mukamberi wa swikolo (Kumbe wa dyondzo) hi 1959. U vile mukamberi ku sukela nkarhi walowo ku fikela loko a khumuka entirhweni hi 1975.[1]
Vukati na Vana[Lulamisa | edit source]
Tatana Ndhambi a a tekanile na Hendrika “N’wa Abel” Makaukau, naswona Vukati bya vona byi katekisiwile hi majaha ya ntlhanu: Isaiah Penyisi Etienne Ndhambi, Oscar Mahuntsi Ndhambi, Amos Ndhambi, Shisiwana Frank Ndhambi, Shibule Raymond Ndhambi na tintombhi timbirhi: Bihamhirhi Kate Ndhambi na Mihloti Marlene Mabasa . U hundzile emisaveni hi to 09 ta Ndzati 1986.[1]
Vutsari[Lulamisa | edit source]
Tatana Ndhambi tlakusile ta ririmi ra Xitsonga hi ku va xirho xa Xitsonga Langauge Board ku sukela hi 1960 ku fikela 1972[2] a thlela a va mutsari wa tibuku ta ririmi ra Xitsonga leti landzelaka.
- Swiphato Swa Xitsonga hi 1950. (Buku leyi yi vile yona yo sungula ya swiphato ya ririmi ra Xitsonga)
- Mambuxu (a novelette) hi 1953.
- Xitsonga xo Saseka.
- Switlhokovetselo swa Vana.
Masagwati lawa amakumeke[Lulamisa | edit source]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 "Preserving and Celebrating our literary heritage" (March 2011) - National Library of South Africa. Retrieved 22 February 2016
- ↑ 2.0 2.1 "History of the Xitsonga Language Board" (March 2011) - University of Pretoria. Retrieved 8 March 2016


text:
Ntivo-Vutomi
Ntivo-Vutomi i tidyondzo ta vutomi bya swivumbiwa leswi hanyaka, kuhlanganisa na vuvumbeki, ntirho na makulele ya swona.[1] Hi ku angarhela, ntivo-vutomi byi hlanganisa Swivumbiwa-Vutomi, Swihlawulekisi-Vutomi na kutekelela kuhlanganisa na ku tswala swivumbiwa swin'wana. Kupfumeriwa leswaku swivumbiwa leswi hanyaka, swi tihanyisa hi dya leswaku swi kuma matimba, na ku tolovela mbangu lowu swihanyaka eka wona.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Based on definition from: "Aquarena Wetlands Project glossary of terms". Texas State University at San Marcos. Archived from the original on 2004-06-08.


text:
121Samuele a vhudza Vhaisraele vhoṱhe a ri, “Ndo thetshelesa zwoṱhe zwe na mmbudza nda ni vhumbela khosi. 2Zwino ni na khosi, ndi ene murangaphanḓa waṋu. A vha nṋe, ndo kalaha, ndo tshena mmvi, nahone vhana vhanga ni navho fhano. Ndo vha murangaphanḓa waṋu u bva hanani hanga, na ṋamusi. 3
Nṋe ndi fhano, ṱanzilelani ni bule vhutshinyi hanga ni tshi pfiwa nga Muṋe washu na khosi ye a i nanga. Ndo vhuya nda dzhia phulu ya nnyi? Ndo vhuya nda dzhia donngi ya nnyi? Ndo vhuya nda fhura nnyi? Ndo vhuya nda kandeledza nnyi? Ndo vhuya nda ṱanganedza tshanḓanguvhoni kha nnyi uri ndi tsinye iṱo? Arali ndo vhuya nda ita tshiṅwe tsha zwenezwo, ndi ḓo tshi lifha.”
4Vhone vha fhindula vha ri, “Vhone a vho ngo vhuya vha ri fhura kana vha ri kandeledza. A vho ngo vhuya vha dzhiela muthu tshithu tshanḓani tshawe.”
5Samuele a vha vhudza a ri, “Muṋe washu ndi ṱhanzi ya uri inwi a no ngo wana tshe nṋe nda tshinya, na khosi ye a i nanga ndi ṱhanzi ṋamusi.”
Vhone vha ri, “Ngoho, Muṋe washu ndi ṱhanzi.”
6
6:26
Ndi hone Samuele a tshi amba na vhathu a ri, “Ndi Muṋe washu we a vhea Mushe na Aroni a pfulusa vhomakhulukuku waṋu Egipita. 7Zwino-ha, imani hafha, ndi ṱoḓa u hanedzana na inwi phanḓa ha Muṋe washu nga u ni humbudza mishumo mihulu yoṱhe ye Muṋe washu a itela inwi na vhomakhulukuku waṋu uri a ni tshidze.
8“Jakopo na muṱa wawe vho pfulutshela Egipita, Vhaegipita vha sala vha tshi vha kandeledza, vhomakhulukuku waṋu vha lilela Muṋe washu uri a vha farise, a ruma Mushe na Aroni, vhenevho vha pfulusa vhomakhulukuku waṋu Egipita, vha ḓa vha vha dzudza shangoni ḽino. 9
13:1
3:12
Huno vhone vha hangwa Muṋe washu Mudzimu wavho, ndi zwe a vha kumedza Sisera mulangammbi ya Hatsoro, na Vhafilista na khosi ya Muaba, vha lwa na vhomakhulukuku waṋu. 10
Vhone vha lilela Muṋe washu uri a vha farise vha ri, ‘Ro tshinya, ro ṱutshela Muṋe washu ra luvha zwifanyiso zwa Baali na Ashtharotho. Huno zwino ri lamulele kha maswina ashu, ri ḓo u luvha.’ 11
4:14-16
11:29
Ndi hone Muṋe washu a tshi ruma Jerubaali, ha tevhela Baraka, ha tevhela Jefutha, ha fhedza nga u ḓa nṋe Samuele, muṅwe na muṅwe washu a tshi ḓi ni lamukisa kha maswina aṋu o ni tangaho, na tshila no tsireledzea. 12
Hone no ri u vhona khosi Nahashi wa Vhaamoni a tshi ni ḓela, na mmbudza na ri, ‘Ri ṱoḓa khosi ine ya ḓo ri vhusa,’ naho Muṋe washu Mudzimu waṋu e Ene khosi yaṋu.
13“Zwino khosi ye na i nanga ngei, ndi yone ye na i humbela, vhonani, Muṋe washu o ni ṋea khosi uri i ni vhuse. 14
Arali na hulisa Muṋe washu Mudzimu waṋu, na mu shumela, na mu thetshelesa, na tevhedza ndayo dzawe, nahone arali inwi na khosi yaṋu na mu tevhela, zwi ḓo ni nakela. 15
Hone arali na sa thetshelesa Muṋe washu, arali na nyadza ndayo dzawe, u ḓo lwa na inwi unga o lwa na vhomakhulukuku waṋu.
16“Zwino-ha, imani ni khwaṱhe, ni vhone tshithu hetshi tshihulu tshine Muṋe washu a ḓo ni itela ni tshi zwi vhona! 17A si tshifhinga tsha u kaṋa zwino kani, tshi si na mvula? Hone ndi ḓo rabela Muṋe washu uri a ḓise mibvumo, a nise mvula. Ndi hone ni tshi ḓo zwi vhona uri no ita vhuvhi vhuhulu phanḓa ha Muṋe washu ni tshi humbela uri ni vhumbelwe khosi.”
18Ndi hone Samuele a tshi rabela Muṋe washu, musi wonoyo Muṋe washu a ḓisa mibvumo, a nisa mvula. Zwenezwo vhathu vhoṱhe vha ofha Muṋe washu na Samuele zwihulu. 19Vhathu vhoṱhe vha amba na Samuele vha ri, “Nga vha ri rabelele ha Muṋe washu Mudzimu wavho uri ri si fe, ngauri kha vhuvhi hashu hoṱhe he ra ita ro dovha ra phapha mbulu kha iṅwe nga u ita vhuvhi ha u humbela u vhumbelwa khosi.”
20Samuele a fhindula a ri, “Naho no ita vhuvhi hoṱhe honoho ni songo ofha tshithu, tenda na si shandukele Muṋe washu, tshaṋu nga hu vhe u mu shumela nga mbilu yoṱhe. 21
Yes. 41:29
Jer. 2:5,11
Ni songo pambuwa na tevhela midzimu i si tshithu. A hu na tshivhuya tshine ya nga ni itela, a i koni u ni lamulela, a i farisi tshithu. 22
27:9
29:11-14
2 Sam. 7:24
Muṋe washu a nga si landule vhathu vhawe, u ḓo ni lamulela a tshi itela dzina ḽawe ḽihulu, ngauri Muṋe washu o tou zwi takalela u ni ita vhawe. 23A vha nṋe, ndi nga si khakhele Muṋe washu nga u litsha u ni rabelela. Ndi ḓo ni funza u fara nḓila yavhuḓi i re yone. 24Hone ni ofhe Muṋe washu, ni mu shumele nga u fulufhedzea na nga mbilu yoṱhe. Elelwani zwihulu zwe a ni itela zwone. 25Hone arali na ḓi dzula ni tshi tshinya, inwi khathihi na khosi yaṋu ni ḓo fhedzwa noṱhe.”


text:
161
Ipfi ḽa Muṋe washu ḽa ḓa ha nṋe ḽa ri, 2“Iwe ṅwana wa muthu, sumbedza Jerusalema zwiito zwawo zwi nengisaho. 3
Esek. 16:45
Josh. 15:63
Rangap. 19:11-12
2 Sam. 5:6-9
Amba u ri: Muṋe wa zwoṱhe Yahavee u ri: Vhubvo hau he wa bebwa hone ndi Kanana. Khotsi au ndi Muamori,Vhakanana ndi ḽiṅwe davhi ḽa Vhaamori. Maitele o vha a tshi fana. mme au ndi Muhithi. 4U tshi bebwa, wonoyo musi we wa bebwa, ho vha hu si na ane a nga u tsheula, kana a u ṱanzwa, kana a u phupha nga muṋo, kana a u putela nga miṅwenda. 5A hu na we a vhuya a u londola a u tonda nga u u itela zwenezwo. Vho u nengwa vha u laṱa nnḓa, ḽeneḽo ḓuvha ḽe wa bebwa.
6“Ndi hone Nṋe ndi tshi fhira, nda vhona u tshi khou takanyea malofhani au, nda u vhudza wo shuvhama malofhani au nda ri, ‘Tshila, 7u aluwe unga zwimela zwa ḓaka!’ Nangoho wa vhumbea wa aluwa, wa vhuya wa swika murole wa u vhingwa. Wa tunga maḓamu, mavhudzi au a aluwa, hone wo vha u fhedzi u si na tshe wa ambara.
8“Ndi tshi fhira nda u vhona. Nda vhona tshifhinga tshau tshó swika, tshifhinga tsha uri u funwe. Nda ṱharamudza sia ḽiṅwe ḽa nguvho yanga nda u fukedza nda u vhinga nda u fukedza wa si tsha vhonala u fhedzi; nda ḓivhofha nga muano, nda vhofha mulanga na iwe – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee – iwe wa konou vha wanga. 9Nda u ṱanzwa nga maḓi, nda u ṱanzwa malofha, nda u ḓodza mapfura. 10Nda u ambadza tshiambaro tsha makolokolo na zwienda zwa mukumba wo sukwaho na dugu ya lukhaha na khanzu ya siliga. 11Nda u ṱama nga dzinungu, nda u ṋea vhukunda ha zwanḓani na vhulungu ha mukuloni, 12nda u ṋea tshiṅina tsha ningoni na zwiṅina zwa nḓevheni, nda u ambadza khare ya u naka ṱhohoni. 13Wo vha wo ṱamiwa nga musuku na siliva, wa ambadzwa lukhaha lwavhuḓi na siliga ya mivhalavhala. Zwiḽiwa zwau zwo vha zwi vhukhopfu vhutshenatshena na ṋotshi na mapfura. Wa ḓi naka u tshi ya, wa vhuya wa tea u vha mufumakadzi wa musanda. 14Bvumo ḽa lunako lwau ḽa pfala kha tshakha dzoṱhe nge lwa vha lwo khunyelela, ngauri ndo vha ndo u ambadza vhugala hanga – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee.
15
7:20Jer. 2:20Hos. 4:12-14
“Huno iwe wa ḓitika nga lunako lwau, bvumo ḽau ḽa u farisa u ita vhupombwe, wa ḓikumedza vhoṱhe vhafhiri vha nḓila vha u ita musadzi. 16Wo dzhia nguvho dzau wa ṱama aḽiṱari dza zwikwara zwau, henefho wa ita vhupombwe – zwithu zwi sa itwi. 17Wa dzhia zwifhiwa zwe Nṋe nda u ṱama ngazwo, zwa musuku na siliva, wa ḓivhumbela zwifanyiso zwa vhanna wa ita vhupombwe nazwo. 18
Wa dzhia nguvho dzau dza mivhalavhala wa ambadza izwo zwifanyiso, wa zwi ṋekedza nduvho yo teaho u ṋekedzwa Nṋe, ya mapfura na zwioro. 19Zwiḽiwa zwe nda u ṋea, vhukhopfu vhu si na madzhoro, na mapfura na ṋotshi zwe nda vha ndi tshi u fusha ngazwo, wo zwi ṋekedza midzimu ya zwifanyiso ya vha nduvho i nukhelelaho. Hezwo ndi zwone zwo iteaho, hu amba Muṋe wa zwoṱhe Yahavee. 20
Jer. 32:35
2 Mah. 16:3
21:6
Wo dzhia vhana vhau vha vhatuka na vha vhasidzana vhe wa mmbebela wa vha ita tshiṱhavhelo vha vha zwiḽiwa zwa midzimu isili. U vhuya wa ḓiita phombwe zwo vha zwi songo eḓana naa, 21u tshi dovha wa shidzha na vhana vhanga wa vha ita tshiṱhavhelo tsho fhiswaho tsha midzimu ya zwifanyiso? 22Kha zwiito zwau zwoṱhe zwi nengisaho na zwa vhupombwe hau a wo ngo vhuya wa elelwa zwa hanani hau kana zwa misi iḽa u tshi kha ḓi vha fhedzi, u tshi khou takanyea ngomu malofhani au.
23“Hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee, ndi ri: U ḓo zwi vhona! Wo phapha mbulu kha iṅwe 24wa ḓifhaṱela guvha na aḽiṱari mafhandeni oṱhe a magondo. 25Hoṱhe hune magondo a thoma hone wo ḓifhaṱela aḽiṱari, lunako lwau wa lu shata tshika henefho, muvhili wau wa u kumedza vhafhiri vha nḓila vhoṱhe, wa phapha vhupombwe kha vhuṅwe. 26
Yes. 30:1-7
Wa ita vhupombwe na Vhaegipita, vhone vhahura vhau vha na vhudzimu vhuhulu, u ralo ha vha u phapha vhupombwe kha vhuṅwe wa ntsinyusa. 27Nṋe nda angaladza tshanḓa tshanga nda u rwa, nda fhungudza shango ḽau, nda u kumedza maswina au vhananyana vha Vhafilista, uri vha ite tshine vha funa nga iwe; na vhenevho vha nengiswa nga zwiito zwau zwa mashika. 28
Wa dovha wa ita vhupombwe na Vhaashuru nga u pfa u songo pfelela, wa ri u ita vhupombwe wa ḓi pfa u songo pfelela. 29Wa phapha vhupombwe kha vhuṅwe na mushavhi wa Mubabele, naho zwo ralo wa ḓi pfa u songo pfelela.
30“U na nyemulo nngafhani!” – hu amba Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu – “Wo vha u tshi ḓifara unga phombwe ya dziphombwe! 31Musi u tshi ḓifhaṱela maguvha hoṱhe hune magondo a thoma hone, wa ḓifhaṱela dziaḽiṱari mafhandeni oṱhe a magondo, wo vha u sa ngi phombwe dziṅwe, wo tou landula na tshelede ya vhanna. 32U phombwe ine ya ṱanganedza vhatsinda, ya landula munna wayo. 33Phombwe i a badelwa, hone iwe u tshi ita vhupombwe, wo vha iwe we wa badela vhanna uri vha u dzhenise nḓuni; wo vha kunga nga zwifhiwa vha tshi bva hoṱhe-hoṱhe. 34Iwe u tshi ita vhupombwe wo ita zwi sa fani na zwa vhaṅwe vhasadzi; a hu na we a vha a tshi u tevhelela, ndi iwe we wa ya wa vha badela, vhone a vho ngo u fha tshithu. Ngauralo wo ita zwi no fhambana na zwa vhaṅwe, wa tou paṱa tshoṱhe.”
35Zwino-ha iwe phombwe, ipfa ipfi ḽa Muṋe washu. 36Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu u ri, “Wo bvula zwiambaro wa vhonwa u fhedzi u tshi khou ita vhupombwe na vhafunwa vhau midzimu yau ya zwifanyiso ya tshika, u tshi i ṋea malofha a vhana vhau – 37
zwenezwo ndi ḓo kuvhanganya vhafunwa vhau vhoṱhe vhe wa ḓiphiṋa navho, vhoṱhe vhe wa vha u tshi vha funa, na vhe wa vha u sa vha funi, ndi ḓo vha kuvhanganya vhoṱhe vha u vutshela vha u tingeledza vha tshi bva matungo oṱhe; ndi ḓo u ṱangula vha tshi zwi vhona, nda ita uri vha u vhonele. 38
Ndi ḓo u haṱulela ṱhamu ya vhasadzi vhane vha ita vhupombwe vha fhaladza malofha. Ndi ḓo u sinyutshela nda u lifhedzela malofha e wa a fhaladza, ndí na mbiti. 39Ndi ḓo u kumedza vhafunwa vhau, vha ḓo thutha maguvha au, vha pwasha aḽiṱari dze wa fhaṱa khadzo, iwe vha u bvula zwiambaro, vha u dzhiela nungu dzau vha u sia u fhedzi u si na tshe wa ambara. 40Vha ḓo u ḓisela gogo ḽa vhathu, vha u haṱula vha u kanḓa nga matombo vha u remekanya nga mapanga, 41
vha fhisa nnḓu dzau nga mulilo vha u lifhedza nga zwo u teaho gogo ḽa vhasadzi ḽi tshi zwi vhona. Ndi ḓo fhelisa vhupombwe hau nga u ralo, a u tsha ḓo badela vhanna vha ita vhupombwe na iwe. 42Mbiti dzanga dzi ḓo fhelela kha iwe. Ndi hone mbiti dzanga dzi tshi ḓo u ṱutshela, nda dzika nda si tsha sinyuwa. 43
Vhunga wo hangwa zwe nda u tonda hanani hau, iwe tshau ha vha u nṱunga nga zwoṱhe hezwo zwe wa ita, zwino Nṋe ndi ḓo ita uri zwe wa ita zwi u ḽe ṱhoho – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee. A thi ri wo vha u tshi khou nnengisa nga zwiito zwau zwoṱhe zwi shonisaho?
44“Zwino vhakoni vha mirero vhoṱhe vha ḓo ita murero nga iwe vha ri, ‘Ṅwana wa mbevha ha hangwi mukwita’. 45
Ee, wo tou mme au kokotolo, vho vha vha tshi nengwa munna wavho na vhana vhavho; wo tou vhakomana vhau kokotolo; na vhone vho vha vha tshi nengwa vhanna vhavho na vhana vhavho. Mme aṋu noṱhe o vha e Muhithi, khotsi aṋu e Muamori. 46Mukomana wau ndi Samaria, u dzula thungo ya devhula hau na vhananyana vhawe. Murathu wau ndi Sodoma, u dzula thungo ya tshipembe hau na vhananyana vhawe. 47U tshi tevhedza kutshilele kwavho ho vha hu si u tou edzisa lini; wo tou vha fhira kha vhuvhi havho hoṱhe. 48
Nga vhutshilo hanga – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee – vhutshinyi ha murathu wau Sodoma na vhananyana vhawe a ho ngo vhuya ha swika kha hau na ha vhananyana vhau. 49Vhutshinyi ha murathu wau Sodoma ho vha hu u ḓihudza na u ḽesa na u ḓiḓivha na u sa londa vha sa farisi vhashai na vhaheḓana. 50
Vho vha vha tshi ḓihudza vha tshi ita zwi nnengisaho, ndi zwe nda vha swielela kule, na iwe wo zwi vhona. 51
Hone Samaria ho ngo vhuya a swikisa na hafu ya vhuvhi he iwe wa ita. Iwe wo ita zwi nengisaho zwi no fhira zwavho, lwe mukomana wau na murathu wau vha tshi vhambedzwa na iwe vha vho nga a vha na tshe vha tshinya. 52Huno zwino u ḓo nyadzea wa tou niwa nga ṱhoni nge wa ita uri vhakomana vhau na vharathu vhau vha nge vho ṱamba mulandu wa vhutshinyi havho hoṱhe. Vhone vha vho nga ndi vhavhuya nge vhutshinyi hau ha vha ho hulela u fhira havho. Zwino-ha, shona u nyadzee nge wa ita uri vhakomana vhau na vharathu vhau vha nge a vha na tshe vha tshinya.
53“Ndi ḓo ita uri vhaḽa zwi dovhe zwi vha nakele. Ndi ḓo ita uri Sodoma na vhananyana vhawe zwi dovhe zwi vha nakele. Ndi ḓo ita uri Samaria na vhananyana vhawe zwi dovhe zwi vha nakele; musi ndo no fhedza ndi ḓo ita uri na iwe zwi dovhe zwi u nakele unga vhone, 54
16:61
uri u nyadzee u tou niwa nga ṱhoni nga zwe wa ita, u vha khuthadze. 55Murathu wau Sodoma na vhananyana vhawe zwi ḓo dovha zwa vha nakela vha nga zwe vha vha vhe zwone. Samaria na vhana vhawe zwi ḓo dovha zwa vha nakela vha vha zwe vha vha vhe zwone. Iwe na vhananyana vhau zwi ḓo dovha zwa ni nakela na vha zwe na vha ni zwone. 56A thi ri wo vha u tshi sola murathu wau Sodoma wa mu ita tsumbo ya vhuvhi zwiḽa u tshi kha ḓi ḓihudza, 57vhuvhi hau vhu sa athu dzumbululwa? Zwino vhasadzi vha Edomo na vhoṱhe vho u tangaho vha vho u nzhonzhowedza, vhasadzi vha Vhafilista na vhahura vhau vhoṱhe vha a u nyadza. 58Iwe muṋe wo tou ḓiovhela hezwo nga u sa shona hau na nga zwiito zwau zwi nengisaho – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee.”
59
37:26
Jer. 31:33
Muṋe wa zwoṱhe Muṋe washu u ri, “Ndi ḓo u ita zwenezwo zwe wa ita u tshi nyadza muano wau wa swika he wa tshinya mulanga. 60Hone Nṋe ndi ḓo elelwa mulanga we nda vhofha na iwe u tshi kha ḓi vha musidzana, nda khunyeledza mulanga na iwe une wa ḓo vha wa lini na lini. 61
20:42-44
Na iwe u ḓo elelwa maitele au a kale wa tou niwa nga ṱhoni musi ndi tshi dzhia mukomana wau na murathu wau nda vha ita vhananyana vhau, naho ndo vha ndi songo u fulufhedzisa hezwo zwiḽa ndi tshi vhofha mulanga na iwe. 62Ndi ḓo vusulusa mulanga we nda vhofha na iwe; ndi hone u tshi ḓo zwi ḓivha uri ndi Nṋe Yahavee, 63zwenezwo wa elelwa wa shona, wa niwa nga ṱhoni wa sokou tshete musi ndo pfumedzana na iwe nda u hangwela zwoṱhe zwe wa ita – hu amba Nṋe Muṋe wa zwoṱhe Yahavee.”


text:
Khomphyuta
Add "khomphyuta" in Tsonga to your vocabulary. khomphyuta Tsonga nom.1 khomphyuta wa wena Indefini
Nyamfowa 3:11
Xikwembu u rirhandzua lulamile. #xikwembu #rirhandzu #lulamile
Sesi
Add "sesi" in Tsonga to your vocabulary. sesi Tsonga nom n'wana xisati ya mutswari xa mina sesi akw
Rito Namuntlha: Nghala
Kudyondza rirhandzu, masiku hinkwawo.: "nghala" in Tsonga nghala Tsonga nom.1 nghala u na ncila In
Rito Namuntlha: Tinkawu
Kudyondza rirhandzu, masiku hinkwawo.: "tinkawu" in Tsonga tinkawu Tsonga nom.1 tinkawu u dya komp
Rito Namuntlha: Nkolombyana
Kudyondza rirhandzu, masiku hinkwawo.: "nkolombyana" in Tsonga nkolombyana Tsonga nom.1 nkolombyan
Rito Namuntlha: Tingwenya
Kudyondza rirhandzu, masiku hinkwawo.: "tingwenya" in Tsonga tingwenya Tsonga nom.1 tingwenya u fa


text:
Milayo ya Ndeme kha zwa Mafhi
Vho rabulasi vhaswa kha zwa mafhi vha fanela u ḓivha milayo ya ndeme nga zwa mafhi na kholomo. Hei milayo i ṱalutshedza uri ndi ngani hu tshi fanela uvha na u langa maitele uri hu koneu vha na u ima kha zwa masheleni kha bindu. Ngauri mafhi a kholomo avha atshi khou bva kha dangaḽa kholomo, dzine dza vha uri dzi khou mamisa ndi dzone dza u thoma u rengiswa kha zwa mafhi. Nga hei nḓila, hu a rengiswa mafhi hu tshi khou itelwa uri hu vhe na tshelede nga o rengiswaho. Danga ḽa kholomo ḽi vha ḽi na kholomo dzine dza vha dzo oma na dzine dza fhambana nga minwaha uri dzi dzule dzi tshi khou hula dzi tshi khou bveledza na u bveledza.
Kuḽele kha Kholomo dza Mafhi
Kholomo dza mafhi dzina kuḽele kwo fhambananaho (dzine dza gaya - e.g. kholomo, mmbudzi, nngu – u ḽa na u gaya zwimela – zwine zwa nga mahatsi.)
tsukanyo ya dzine dza ṱafuna zwiitea kha thumbu dzine dza vha nṋa. Hezwi zwi thusa uri dzi kone uḽa na zwithu zwine zwa nga furu, silages, pastures na straw, tsumbo zwiḽiwa zwine zwa sa ḽiwe nga vhathu.
Dzi thumbu dzine dza vha nṋa hu vha huna reticulum, rumen, omasum na abomasum. Hezwi zwithu zwiṋa zwi shuma kha tshithu tshithihi. Dzi rumen dzine dza swika 160 litres dzi ita 80% kha thumbu ine ha vha ho ṱafunelwa khayo. Ivha yo fara mbalo nnzhi ya anaerobic bacteria (zwitzhil zwine zwa tshila nga nnḓa ha mufemo), protozoa, na zwinwe zwithu zwi tshila kha symbiosis kha kholomo dza mafhi. (Symbiosis ndi yone ya tsinisa vhukati ha mbili dzo fhambanaho dza biology.) hezwi zwithu zwi ṱafuna zwiḽiwa zwine zwa vha zwo ḽiwa, zwine zwa ḓisa maanḓa na protein kha kholomo dza mafhi. Musi zwitzhili zwi tshi fa nga murahu kha abomasum, zwi mbo ḓi shuma sa zwitzhili zwa protein ya kholomo.
Rumen ine ya vha na mutakalo zwi vha zwi tshi khou bva kha uvha hone ha u kona u ḓipalela (mahatsi na dzi roughage) kha zwiḽiwa zwa ḓuvha na ḓuvha. Naho zworalo,ngauri maanḓa ane avha o fara protein ine ya vha ya u ḓipalela avha afhasi, yo lavhelesana na zwiḽiwa zwine zwa nga grains (maize, wheat, barley na oats), na tshiko tsha protein (fish meal, cottonseed-oil cake meal kana soybean meal) zwi ya ḽiwa zwa engedza u ḓala ha mafhi kha kholomo. Kanzhi hezwi zwiḽiwa zwi ṱanganiswa na mineral na muṋo kha zwiḽiwa zwa hone.
U Ḓala ha Mafhi a Kholomo dza Mafhi
Tshifhinga tsha u thoma u ita mafhi, dzi fanela u thoma dza beba. Dza tshinna na dza tsadzi dzi ya kona u bebiwa ubva hafha. Dza tshinna dzi ya londiwa dzi tshi kha ḓi tou vha ṱhukhu hu tshi khou itelwa ṋama yadzo (ṋama ya dzi ṋamana i vhidziwa upfi ‘veal’ musi mutumbu wa hone u tshi vho lemela 100 kg kana u fhasi) kana yo aluswa kha u bveledzwa ha nama ya kholomo arali dzi tshi khou aluselwa zwezwo.
Heifer calves dzi ya shuma kha u vala tshikhala tsha kholomo kha danga. Nahone dzi aluswa nga nḓila ya uri dzi kone u swikelela minwedzi ya 24. U fhungudza minwaha zwiita uri na u ḓura isa ḓurese. U ḓura ha heifers hu tumbulwa nga tshifhinga tsha u bva mafhi. Nahone dzi nga rengiswa u ḓura vhukuma.
U ḓala ha mafhi kha kholomo dza mafhi zwi ya bva na kha lushaka na hune dza khou hula hone sa zwiḽiwa zwine dza ḽa zwone- ndi zwone zwine zwa dzi kwamesa zwezwo. U ḓala ha mafhi a kholomo huna zwine avha atshi khou tevhela zwone. Nga murahu ha u beba nga murahu ha vhege dza rathi uya kha malo. Nga murahu ha hezwi u ḓala ya mafhi hu ya kona u ṱhogomelwa hune nga murahu ha kona u litshedzwa hu tshi khou lavhelelwa maḓuvha a musi yo beba. Zwa u fhungudzea ha mafhi nga murahu ha peak ndi yone tsumbo ya uri u bveledza ha mafhi zwi ya konḓelela. U konḓelela kha mafhi zwi vhidziwa ratio, sa tsumbo: mafhi ane abveledzwa nga ḓuvha ndi 240 (15 lt) zwo vhambedzwa na u bveledzwa ha mafhi nga ḓuvha 60 (20 lt)- sa tsumbo 15 liter/30 liter = 30% kana 20 liter/30 liter = 67%. Ratio ine ya vha nṱha (tsumbo 67%), zwa khwiṋe zwa u konḓelela zwa mafhi.
Zwa u sa vha na mafhi manzhi zwiitwa nga zwine kholomo dza vha dzi tshi khou ḽa zwone na u tevhela zwa lushaka. Mafhi ane abveledzwa nga tshifhinga tsha musi I tshi khou mamisa hu vha ho ṱanganiswa zwithu zwine zwa vha zwa peak na u konḓelela ha u bveledzwa ha mafhi nga murahu ha peak. Tshifhinga tsha u bveledza tsha kholomo ndi tshone tshine tsha amba vhutshilo hayo.
Tshikalo tsha mafhi ane abviswa nga murahu, a sumbedza tsumbo ya vhudi uri u kone u dzhia tsheo ya uri unga renga lini kholomo. Nga murahu ha u beba, kholomo dzi akona u bvisa mafhi lwa maduvha a 300, ubva hafho dza kona u oma u lugisela uvha na munwe nwana hafhu. Musi zwi tshi khou konḓa uri kholomo i ḓi hwale, dzi nga litshwa dza vha na mafhi lwa tshifhinga tshilapfu ono fhira 300, naho zwo ralo,dzi fanela u omiswa lwa maḓuvha 50-60 dzi saathu vha na vhanwe vhana.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
11Ndi nṋe Paulo we nda vha muapostola wa Khristo Yesu nge Mudzimu a zwi funa; ndi ṅwala ndi na Timoti wa hashu. 2Ri ṅwalela inwi ngeo Kolosa vhane ra vha vhathihi nga Khristo, vhakhethwa vha Mudzimu, Vhakhriste vha fulufhedzeaho. Ri a ni resha ri ri: Ngavhe Mudzimu Khotsi ashu a tshi ni itela vhuthu na vha na mulalo.
3
1 Korint. 1:4
Filip. 1:3
1 Thes. 1:2
2 Thes. 1:3
Filim. 4
Ri dzula ri tshi livhuha Mudzimu Khotsi a Muṋe washu Yesu Khristo thabeloni dzashu ri tshi livhuha zwine na vha zwone, 4
5:8
1 Korint. 13:13
Kol. 1:27
ngauri ro pfa zwa u fulufhela haṋu Khristo Yesu na u funa haṋu vhakhethwa vhoṱhe vha Mudzimu, 5zwi tshi bva kha zwe na lavhelela, zwe Mudzimu a ni vhulungela ngei ṱaḓulu – ndi amba iḽa ngoho ye na thoma u i pfa ni tshi ḓivhadzwa mafhungo maḓifha 6e a swika kha inwi. Tshee na a pfa na ṱalukanya vhukumakuma zwine vhuthu ha Mudzimu ha vha zwone, mafhungo maḓifha a ḓi aṋwa mitshelo na u bvela phanḓa henengeo unga mashangoni oṱhe. 7
Filim. 23
Ndi eneaḽa e na funzwa nga Ephafrasi mushumi nga riṋe – onoyo mushumeli wa Khristo ane a ni shumelaDziṅwe ṱhanzi dzi ri, “ane a ri shumela ...” lwa u fulufhedzea ri mu funa hani – 8ndi ene we a ri anetshela zwa lufuno lwaṋu lu bvaho ha Muya Mukhethwa.
9
Tshee ra pfa zwenezwo a ri tsha litsha u ni rabelela. Ri dzula ri tshi humbela Mudzimu uri a ni ṋee nḓivho ya u ṱalukanya zwine a zwi funa, ni vhe na vhuṱali vhuhulu na ṱhalukanyo zwine zwa bva kha Muya, 10ni tshile lwo fanelaho vhalanda vha Muṋe washu ni tshi mu takadza kha zwoṱhe, ni tshi aṋwa mitshelo ya mishumo mivhuya fhedzi, na aluwa kha nḓivho ya u ṱalukanya Mudzimu. 11
Ra dovha ra humbela Ene wa nungo na vhugala uri a ni khwaṱhise ni vhe na maanḓa a u konḓelela zwoṱhe no takala ni sa fheli mbilu, 12ni tshi livhuha Ene Khotsi we a ni ita vho fanelaho u vha na mukovhe wa ifa ḽe Mudzimu a vhulungela vhathu vhawe muvhusoni wa tshedza. 13
O ri lamulela maanḓani a swiswi a ri ḓisa muvhusoni wa Murwa wawe ane a mu funa. 14Ndi Ene Murwa we Mudzimu a ri rengulula ngae ra vho hangwelwa vhutshinyi.
15
Ps. 89:27
Mudzimu Ene muṋe ha vhonwi nga maṱo.
Murwa ndi lufayo lwo khunyelelaho lwa Mudzimu;
Murwa ndi Ene Tanzhe,
Tanzhe ḽi re nṱha ha tsiko yoṱhe.
16
1 Pit. 3:22Kol. 2:10,15
Ef. 1:10
Mudzimu o sika zwoṱhe khae –
zwi re ngei ṱaḓulu na zwa fhano fhasi,
zwine zwa vhonala na zwi sa vhonali –
vharuṅwa vha dzulaho kha khuluṋoni,
na vhavhusi na vhahulwane na vhalangi –
zwoṱhe Mudzimu o zwi sika nga Murwa,
a zwi sika a tshi itela Ene.
17
Nzumb. 1:1722:13
Na tshini tshi sa athu vha hone Ene o vha o no ḓi vha hone.
U vhofhekanya zwoṱhe.
18
1 Korint. 12:12-27
Rom. 12:4-5
Ndi Ene ṱhoho ya tshivhidzo,
muvhili tshi tshone tshivhidzo.
Tsho simuwa kha Ene,
Tanzhe ḽa vho vuwaho vhafuni;
vhuimo hawe vhu fhira ha zwoṱhe.
19
Heb. 1:3
Mudzimu o ḓitela u dzula khae,
zwoṱhe zwine a vha zwone zwa tou khunyelela kha Murwa.
20
Zwoṱhe o zwi pfumedzanya na Ene muṋe nga Murwa –
zwa fhano fhasi na zwa ngei ṱaḓulu,
lufu lwawe lwa ḓisa mulalo,
lufu lwa tshifhambano.
21Na inwi kale no vha no fhambana tshoṱhe na Mudzimu, vhuswina haṋu ha vhonala na nga zwiito zwaṋu.
22Hone zwino Khristo o ni fela nga lufu lwa muthu, a ni pfumedzanya na Mudzimu, a ni swikisa khae ni vhakhethwa ni sa nyadzisei ni sa solisei, 23tenda na ima kha lutendo lwonolwo no khwaṱha ni sa dzinginyei, ni si kwambatuluwe kha zwe na lavhelela, zwenezwo zwe na fulufhedziswa ni tshi pfa mafhungo maḓifha. Eneo mafhungo maḓifha o ḓivhadzwa vhathu vhoṱhe fhano shangoni. Ndi one ane nṋe Paulo nda vha muḓinḓa wa u a ḓivhadza.
24
Filip. 2:17
U tambula hohu hanga ha u tambudzelwa inwi ndi a hu takalela, ngauri u tambula ha Khristo ha u tambudzelwa muvhili wawe u re tshivhidzo a hu athu fhela. Nṋe muvhili wanga u tshi tambudzwa ndi u khunyeledza honohuḽa u tambula ha Khristo. 25Mudzimu o nkumedza mushumo wa u ni shumela nga u ni ḓivhadza ipfi ḽawe ḽa khunyelela. 26
Ḽine nda ḓivhadza ndi tshiphiri tshe tsha vha tsho dzumbiwa tsha kale na kale, mirafho na mirafho i tshi ḓi ṱanḓulukana; zwino tsho dzumbululelwa vhathu vha Mudzimu. 27Vhenevho Mudzimu o takalela u vha ḓivhadza vhuhulu ha vhugala hawe ho swikaho kha vhannḓa. Tshiphiri itsho ndi tsha uri Khristo u ngomu haṋu; ndi Ene ane ra fulufhela ngae vhugala he ra vhu lavhelela. 28Ndi Ene ane ra mu ḓivhadza kha vhathu vhoṱhe, ra vha laya ra vha funza nga vhuṱali hoṱhe, uri ri swikise muṅwe na muṅwe wavho ha Khristo, ó vhibva ó aluwa muyani. 29Ndi zwone zwine nda tou kakarika nga nungo dzoṱhe dze Mudzimu a mpha, dzine dza shuma kha nṋe.


text: Eka mufambisi. Pisalema ya vana va Kora.+ Miloti.49 Yingisani n’wina vanhu hinkwenu.Rhiyani ndleve, n’wina hinkwenu lava tshamaka emisaveni,2 N’wina vanhu va swiyimo swo hambanahambana,Swifumi ni swisiwana.3 Nomu wa mina wu ta vulavula swilo swa vutlhari,Ni leswi ndzi nga ta anakanyisisa+ ha swona swi ta kombisa ku twisisa.4 Ndzi ta yingiserisisa xivuriso;Ndzi ta hlamusela ntshayito wa mina ndzi ri karhi ndzi tlanga haripa.5 Hikwalaho ka yini ndzi fanele ndzi chava hi nkarhi wa maxangu,+Loko ndzi rhendzeriwe hi vubihi bya lava lavaka ku ndzi menula?6 Lava tshembaka xuma xa vona+Ni lava tibumaka hi rifuwo ra vona ro tala,+7 A nga kona eka vona la nga ponisaka makwavoKumbe ku nyika Xikwembu nkutsulo wo ponisa makwavo,+8 (Nkutsulo wa vutomi bya vona wu durha ngopfuLerova a va nge pfuki va swi kotile ku wu hakela);9 Leswaku a hanya hilaha ku nga heriki a nga voni sirha.+10 Wa swi vona leswaku ni tintlhari ta fa;Xiphukuphuku ni xihunguki na swona swa lova,+Ni leswaku va boheka ku siyela van’wana rifuwo ra vona.+11 Va navela onge tiyindlu ta vona ti nga tshama hilaha ku nga heriki,Matende ya vona na wona ma nga tshama hilaha ku nga heriki.Va thye ni tindhawu ta vona mavito ya vona.12 Kambe hambiloko munhu a xiximiwa, a nge hanyi hilaha ku nga heriki;+A nga swi tluli swiharhi leswi faka.+13 Leyi i ndlela ya swiphukuphuku+Ni ya lava va swi landzelaka, lava tsakisiwaka hi marito ya swona lama nga pfuniki nchumu. (Selah)14 Va ta ya eSirheni* ku fana ni tinyimpfu.Rifu ri ta va risa;Lavo lulama va ta va fuma+ nimixo.A va nge he kumeki;+Kaya ra vona ku ta va Sirha*+ ematshan’weni ya yindlu ya vuhosi.+15 Kambe Xikwembu xi ta ndzi ponisa ematimbeni ya Sirha,*+Hikuva xi ta ndzi koka xi ndzi humesa. (Selah)16 U nga chavisiwi hi munhu loko a ganya,Loko rifuwo ra yindlu yakwe ri ya ri tala,17 Hikuva loko a fa wa swi siya;+Rifuwo rakwe a ri nge fambi na yena esirheni.+18 Loko a ha hanya wa tibuma.+(Vanhu va ku dzunisa loko swi ku fambela kahle.)+19 Kambe u hetelela a lahliwe ni vakokwa wakwe.A va nge he pfuki va vone ku vonakala.20 Munhu la nga swi twisisiki leswi, hambiloko a xiximiwa,+A nga swi tluli swiharhi leswi faka.


text:
Gobies
Dzina ḽa muṱa ḽo ḓoweleyaho
Gobies/ Triplefins
Dzina ḽa tshi saitsi
Gobiidae
Tshivhumbeo
U swika kha 30cm yo linganelaho ndi 5cm.
Ṱhaluso
Ndi ṱhukhu ya vha na muvhili mulapfu na ṱhoho khulwane. Na mutshila une uya kwama fhasi. Na maṱo mahulwane ane avha nṱha ha ṱhoho. Dzinwe dzi na dzi barbels kha zwipiḓa zwinzhi zwa ḓhoho. Mivhala iya fhambana u bva kha buraweni, gireyi, tshitopi, wo no nga makole na silivhere.
Ndivho yo doweleyaho
Muṱa wa hone ndi 210 ya vha na zwigwada zwo no fhira 1 800. Ndi yone khulwanesa kha khovhe dza maḓini. Dzinwe dza dzi tshaka dzina fused pelvic fins zwine zwa thusa uri i kone u farelela kha coral. I wanala matomboni. Iya kudzela makumba ane alavheleswa nga ya munna. A thothonyiwa hu saathu fhela maḓuvha.
Kuḽele
Iḽa zwipuka zwiṱuku zwa maḓini na dzi plankton.
U phaḓaladziwa
Iya wanala hoṱhe hune ha vha na vhuḓalo ha maḓi.
Zwigwada zwo ḓoweleyaho
Fire goby - Nemateleotris magnifica
Seawhip goby - Bryaninops yongei
Pennant glider - Valenciennea strigata


text:
Exikarhi ka lava a va lwisana na mfumo wa xihlawuhlawu eAfrika-Dzonga na le misaveni hinkwayo, u vile mfungo wa ntshuxeko na ringana ka vanhu, hala tlhelo mfumo wa xihlawuhlawu na matiko lawa a ma wu seketela va nwi voneke yena na ANC tanihi mukhomanisi na mutherorisi.
Endzhaku ko tshunxiwa ekhotsweni hi 11 Nyenyenyani1990, ku cinca ka yena eku tirhiseni ndlela yo vuyelelana na burisana swi pfune ku hundzula Afrika-Dzonga leswaku yi va tiko ra tinxaka to hambanahambana. Ku sukela loko mfumo wa xihlawuhlawu wu herile, u bumabumeriwe ngopfu hi vanhu vo tala, ku hlanganisa na valala vakwe va nkarhi lowu hundzeke.
Mandela u amukele masagwadi lama tlulaka dzana endzeni ka makume-mune wa malembe, leyi tivekaka ngopfu eka tona i mbuyelo wa kurhula wa Nobel (Nobel Peace Prize) hi lembe ra 1993. Enkarhini wa sweswi u tlangeriwa tanihi mufumi loyi a dyuhaleke loyi a ha riki na rito etimhakeni to tala. EAfrika-Dzonga u tiveka ngopfu hi ra Madiba, Vito ro hlawuleka leri nyikiwaka vakulu/tihosi ta rixaka ra va ka Mandela. Vito leri ri sungule ku tirhisiwa ngopfu ku vulavula hi Nelson Mandela.
Mandela u kombe Mahatma Gandhi tanihi munhu loyi a veke na nhlohlotelo ngopfu evutonwini bya yena, hi ta Filosofi ya ku tirhisa kurhula no langutana na vuxanisi hi ndlela leyi xiximekaka.
Mandela uvelekiwa eka ri xaka ra vaThembu leri (hintolovelo) fumeka e migangeni ya Transkayi e hansi ka Phurovinci ya Kapa e ka nhlangano wa Afrika Dzonga. U bebuleriwe eka muganga lowu tsonga wa Mvezo e xifundzeni xa Umtata, Nstindza wa Transkayi. Kokwa wa yena akuri Ngubengcuka (Loyi a lovekeka hi lembe ra 1832), Hosi-leyi fumaka ya vaThembu, lava eku heteleleni va hluriweke mfumo wa vukolonyi wa manghezi. Unwe wa majaha ya hosi, leyi a yi tiviwa hi ra Mandela, u ve kokwana wa Nelson, loyi a veke xihlovo xa Xivongo. Leswi a veke nwana wa hosi hi nsati wa le ximatsini wa rixaka ra vaka Ixhiba, Swi hluke swa rhavi ra yena a swi nga faneleki ku teka vuhosi bya vaThembu. Tata wa kwe, Gadla Henry Mphakanyiswa (1880–1928), hambiswiritano u vekiwile tani hi ndhuna ya ximutana xa Mvezo. Endzaku ko papalata mfumo wa vukolonyi, u tekeriwe mfumo naswona a rhurisiwa aya e Qunu na muti wakwe. Hambiswiritano, Gadla a a hari unwana wa vandla ra hosi, naswona u hoxe xandla eku vekiweni ka Jongintaba Dalindyebo e vuhosini bya vaThembu, loyi a nwi hakeleke hi ku teka Mandela ehansi ka timpapa takwe, endzaku ka rifu ra Gadla. Tata wa Mandela a a ri na vasati va mune, lava va nwi velekeleke vana va khume-nharhu(mjaha ya mune na tintombhi ta nkaye). Mandela u tswariwe hi nsati wa wa vunharhu wa Gadla ('Wa vunharhu' hi kuya hi mpimo wa rixaka ra vuhosi), Nosekeni Fanny, nwana wa nhwana wa Nkedama loyi a a ri wa vaMpemvu va rixaka ra ma Xhosa, Yindlu ya xinene, laha Mandela a kuleleke e ximutanini xa kona.[2] Vito ro nyikiwa ra yena Rolihlahla ri vula leswaku "kukoka rhavi ra murhi", kumbe hi laha kutolovelekeke, "nwa-timholova".[3]


text:
Risimu ra Muyimbelerisi. Swiletelo swa Davhida, leswi a swi vuleke siku Dowege lowa Muedomu a teke a ta byela Sawulo a ku: “Davhida ú nghenile emutini wa Ahimeleke.”
521
We nhenha, wo tidzunisa ntsena hi mintirho ya wena leyo biha,
hikuva rirhandzu ra Xikwembu ri na mina masiku hinkwawo!Van'wana va ri: We nhenha, u tidzunisela yini leswo biha, u ku, Xikwembu xi na wena masiku hinkwawo, xana?
2We mukanganyisi, ririmi ra wena i mukwana lowo kariha,
ri kanela makungu yo herisa van'wana.
3U rhandza ngopfu leswo biha ku tlula leswinene,
ku vulavula mavunwa u swi tsakela ku tlula ntiyiso.
4Wena munhu wa ririmi ro kanganyisa,
u tsakela marito hinkwawo lama onhaka.
5Kambe Xikwembu xi ta ku herisela makumu,
xi ta ku wisa, xi ku humesa emutini wa wena,Kumbe: xi ku humesa eTempeleni
xi ta ku tsuvula u suka etikweni ra lava hanyaka.
6Lavo lulama va ta swi vona va tlhela va chava,
kutani va ta ku hleka va ku:
7“Vonani munhu loyi a nga ala leswaku Xikwembu xi va khokholo ra yena,
hikuva a a tshemba ku tala ka rifuwo ra yena, a ehleketa leswaku ri nga n'wi biyelela.”Van'wana va ri: a ehleketa leswaku a nga tibiyelela hi leswo biha
8Kambe mina ndzi fana ni murhi wa mutlhwari lowu milaka endlwini ya Xikwembu:
Minkarhi hinkwayo ndzi tshemba rirhandzu ra xona.
9Ndzi ta ku nkhensa hilaha ku nga heriki we Xikwembu,
hikuva u tirhile.
Ndzi ta twarisa vito ra wena,
hikuva ri lulamile emahlweni ka lava va ku khongelaka.


text:
21Ngavhuya Dafita a vhudzisa Muṋe washu a ri, “Ndi gonye ndi ye kha muṅwe wa miḓi ya Juda?”
Muṋe washu a fhindula a ri, “Ee, tshimbila.”
Dafita a vhudzisa a ri, “Ndi ye ngafhi?”
Muṋe washu a fhindula a ri, “Iya Hebroni.”
2Ndi hone Dafita a tshi ya Hebroni e na vhasadzi vhawe vhavhili, Ahinuamu wa Jesriele na Abigaili, tshilikadzi ya Nabali wa Kharamele. 3Dafita a dzhia na vhanna vhe a vha e navho, muṅwe na muṅwe e na muṱa wawe, vha yo dzula Hebroni na miḓini yaho. 4
Ndi hone vhanna vha Juda vha tshi ḓa Hebroni, henefho vha vhumba Dafita khosi ya tsinde ḽa Juda.
Musi Dafita a tshi zwi pfa uri vhanna vho swiṱaho Saulo ndi vha Jabeshe kha ḽa Giliadi, 5a ruma vhaḓinḓa vha ya khavho vha pfi vha vha vhudze vha ri, “Ngavhe Muṋe washu a tshi ni shudufhadza nge muṋe waṋu Saulo na mu ita nga vhuthu nga u mu swiṱa. 6Ngavhe Muṋe washu zwino a tshi ni ita-vho nga vhuthu a ni sumbedza u fulufhedzea hawe. Na nṋe ndi ḓo ni tonda nge na ita zwenezwo. 7Zwino-ha, ivhani na nungo na tshivhindi, ngauri muṋe waṋu Saulo o dzama, nahone vha tsinde ḽa Juda vho vhumba nṋe khosi uri ndi vha vhuse.”
8Mulangammbi ya Saulo, Abinere ṅwana wa Nere, o vha o dzhia Ishbaali ṅwana wa Saulo a mu isa Mahanaimi, 9a mu vhumba khosi ya Giliadi na Ashere na Jesriele na Efraimi na Benyamini na ḽoṱhe ḽa Israele. 10Ishbaali ṅwana wa Saulo o vha e na miṅwaha ya 40 musi a tshi vhumbwa khosi ya Israele, a vhusa a fhedza miṅwaha mivhili. Naho zwo ralo tsinde ḽa Juda ḽa ḓi vhuswa nga Dafita. 11Dafita o vhusa tsinde ḽa Juda e Hebroni a fhedza miṅwaha miṱanu na mivhili na hafu.
12Abinere ṅwana wa Nere, khathihi na vhanna vha Ishbaali ṅwana wa Saulo, vha ṱuwa Mahanaimi vha ya muḓini wa Gibioni. 13Juaba ṅwana wa Tseruya na vhanna vhe vha vha vhe na Dafita vha bva vha yo ṱanganedzana navho ishani ḽa Gibioni. Tshiṅwe tshigwada tsha dzula fhasi sia ḽiṅwe ḽa isha tshiṅwe tsha dzula kha ḽiṅwe sia.
14Abinere a amba na Juaba a ri, “Nga ri wane vhaṅwe vhaṱhannga vha masia oṱhe vha takuwe vha ṱaṱisane nga u lwa phanḓa hashu.”
Juaba a fhindula a ri, “Ndi zwone.”
15Ndi hone vha tshi takuwa vha vhaliwa, vha 12 vha sia ḽa Benyamini na Ishbaali na vha 12 vha sia ḽa Dafita. 16Hone muṅwe na muṅwe a fara swina ḽawe nga ṱhoho, a ḽi ṱhavha lurumbu nga banga, vha wa mafhuri. Ndi zwe afho fhethu tsini ha Gibioni ha pfi Fhethu ha Mapanga.
17Nndwa uyo musi ya mbo ṱangana i tshi ofhisa, Abinere na vhanna vha Israele vha kundwa nga vhanna vha Dafita.
18Vhana vhararu vha Tseruya vho vha vhe henefho: ndi Juaba na Abishai na Asaele. Asaele o vha e na luvhilo lu no nga lwa phala; 19a thoma u pandamedza Abinere a sa mu humeli. 20Abinere a sedza murahu a vhudzisa a ri, “Ndi inwi Asaele?”
Asaele a fhindula a ri, “Ndi nṋe!”
21Abinere a mu vhudza a ri, “Litshani u mpandamedza! Farani ḽiṅwe buḓo, ni pandamedze muṅwe wa vhaṱhannga ni mu ṱangule zwihali zwawe.” Hone Asaele a si mu humele.
22Abinere a dovha a vhudza Asaele a ri, “Litshani u mpandamedza! Ndi mini ni tshi nkombetshedza u ni vhulaha? Ndi ḓo dovha nda livhana hani zwifhaṱuwo na mukomana waṋu Juaba?”
23Hone Asaele a si mu humele. Zwenezwo Abinere a posa pfumo ḽawe murahu ḽa runga Asaele kha thumbu ḽa phuletshedza muṱanani. Asaele a wela fhasi a mbo ḓi fela henefho. Munna muṅwe na muṅwe a ima musi a tshi swika fhethu he Asaele a wela hone a fa.
24Hone Juaba na Abishai vha pandamedza Abinere, ḽa vhuya ḽa ṱoḓa u kovhela, vha swika muvhunduni wa Ama, tsini ha Gia nḓilani i yaho phangani ya Gibioni. 25Ndi hone vhanna vha tsinde ḽa Benyamini vha tshi mona Abinere nga murahu vha mu tanga. Vho ḓiita tshigwada vha ima muṱumbani wa muvhundu.
26Abinere a vhidzelela Juaba a ri, “Nndwa yashu a i fheli naa? A ni vhoni uri izwi zwi ḓo fhedza nga u ṱungufhadza naa? Khezwi ni sa vhudzi vhanna vhaṋu uri vha humele vhakomana vhavho?”
27Juaba a fhindula a ri, “Nga Mudzimu a tshilaho, ngavhe ni si luṱanye vhanna nga zwiḽa zwe na amba, vhanna avha vho vha vha tshi ḓo vha vho no humela vharathu vhavho nga matsheloni.”
28Ndi hone Juaba a tshi lidza phalaphala, vhanna vhoṱhe vha litsha u pandamedza Israele, nndwa ya fhela.
29Abinere na vhanna vhe a vha e navho vha lala vha tshi tshimbila vhusiku honoho hoṱhe vha buḓa govha ḽa Jorodani. Vha wela Jorodani vha tshimbila na phara yoṱhe ya Bithironi vha vhuya vha swika Mahanaimi.
30Juaba a vhuya a tshi bva u pandamedza Abinere, a kuvhanganya vhanna vhawe vhoṱhe, hu tshi vhaliwa vhahali vha Dafita ha wanala uri ho ṱahela vhanna vha 19, hu sa vhalwi Asaele. 31Hone vhanna vha Dafita vho vha vho vhulaha vhanna vha 360 vha tsinde ḽa Benyamini vhe vha vha vhe na Abinere. 32Vha dzhia Asaele vha mu swiṱa tshaloni tsha khotsi awe tshi re Betlehema. Ndi hone Juaba na vhanna vhe a vha e navho vha tshi tshimbila vhusiku hoṱhe, vha swika Hebroni ḽi tshi tsha.


text:
The Bushveld Complex na Vredefort Dome
Transvaal Supergroup
Nga murahu ha tshigwada tsha Transvaal Supergroup maḓaka ane o mela kha matombo a mupo, ane o sikwa musi hu tshi ḓa tombo ḽihulwane ḽo ḓiswa ḽi tshi khou bva Transvaal Supergroup. U ḓiswa ha tombo zwo mbo ḓi sika zwithu zwa u langea zwavhuḓi zwa Transvaal Supergroup zwa sika ḽeyara ya matombo ine ya vala fhethu hune ha nga 60 000 square km’s, zwa mbo ḓi hu ita uri huvhe hone huhulwane kha shango. Hafha fhethu hu ḓivhea ho fara platinum ya 80% kha lifhasi. Zwavhukuma zwashu!
Fhedzi azwo ngo tou vha zwithu zwa u tamba kana zwa u seisa. Minwaha ya 2 billion yo fhelaho ho mbo ḓi wa tombo ḽihulwane ḽine ḽa swika 120 km south-west ya Joburg. Ya rwa nga maanḓa zwe zwa ḓo ita uri tombo ḽi gonyele nnṱha. Ḽa ya nnṱha lwa 10 km kha nḓowelo ya hune ḽo vha ḽi hone. Hezwo zwo sia mvelelo dza Vredefort Dome, fhethu hune havha ha kalesa ha dovha ha vha hu hulwanesa kha shango (hune nga mvelo hovha hu tshi ri ho kaliwa ha vha 250 km ubva matungo oṱhe, naho huna uri vhunzhi ha hezwi zwa zwino ho no Ḽadziwa kha hoyu mulindi. Hafha fhethu ho mbo ḓi vhulunga na musuku nga henetshiḽa tshifhinga ngauri yo tou swika fhasi zwine zwa tsireledza uri zwi si tsha itea.
Vha Vredefort Dome ahu ngo dzhiiwa na tshivhumbeo tshine tsha vha na mushumo nahone lwa minwaha vhathu vho vha vha tshi humbulela zwavho vhone vhaṋe. Naho zwo ralo ngudo dza zwino dzo thusa nga maanḓa dzo ḓisa nḓivho nga ha vhubvo ha Dome, naho nṋe ndi saathu vha na vhuṱanzi uri ezwi zwithu zwi nga sika Dome hu si mulindi ndi khou fanela u tenda nḓivho ine nda vha nayo uri tombo ḽo zwiita ngoho!
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe
Lwa minwaha ya dzi million dzo fhelaho, shango ḽo thoma u dzika ḽa ima fhethu ho dzikaho fhedzi ha dzulela na u sokou vha hu tshi khou ṱhaselwa zwa vha zwi tshi khou ita uri hu dzule hu huṱuku...more
Nga 1950, bugu ine ya vhidziwa upfi ‘Target: Earth’ yo ganḓiswa ine khayo munwali o ḓo amba zwauri dzi dinosaurs adzo ngo tsha dovha dza vhonala nga murahu ha musi shango ḽi tshi welwa...more
Hu humbuliwa uri tshigwada tsha vhathu vhano swika 3.07 billion minwahani yo fhelaho, kha vhupo ha rift valley ho sikiwaho musi shango ḽi tshi thoma u vulea ḽa tatamuwa. Hoyu mutsiko...more
Musi u tshi lavhelesa kha tshikhala tshine ha vhusiku vhutsu, zwoṱhe zwi vhonala zwi na mulalo. Ṋaledzi dzi vha dzi tshi khou penya kha makole ane avha na muvhala mutsu na u sielisana...more
Murahu kha ḽa Afrika Tshipembe, naho zwo ralo, u bveledzwa uvha hone ha zwa saitsi zwosumbedza uri fhira. Nga 1916, S.J Shand o thoma u ṱalusa zwine zwa mangadza zwa u ṋoka ha...more
Sa Vredefort bolide i tshi ḓa shangoni, luvhilo lwa hone lunga vha lwo vha vhukati 40 000 na 270 000 kilometers nga awara. Musi i tshi rwa shango, ha vha na maanḓa mahulwane o bvaho fhasi ane...more
Zwine a zwo ngo ḓoweleya nga ha u ṱalusa geological ya Vredefort Dome zwo tumbulwa nga vho ra science mathomoni a nwaha wa1878. Huna zwithu zwine zwa mangadza zwine zwo...more
Minwaha ya 2 billion yo fhelaho, ho vha hu saaathu vha na zwimela kha shango, nahone tsumbo nthihi ya vhutshilo ho vha hu zwitzhili. Naho zwo ralo zwithu zwo vha zwi tsini na u tshinyala....more
Afrika tshipembe ndi fhethu hune havha na mashudu. Ro fhaṱutshedzwa nga miḓi ine ya vha ya vhukuma kha shango ḽine ḽa vha uri ndi ḽa kale, hune ha vha kule na midzinginyo na dzi volcano....more
Nga nnḓa ha crater ye ya vha hone Vredefort,zwithu zwihulwane zwe zwa vhuya zwa itea zwa sia nḓila ya u kona u zwitevhela, zwo nwalwa kha matombo. Hezwi zwithu zwo wanala zwi...more


text:
Devil Ray
Dzina ḽa muṱa ḽo ḓoweleyaho
Devil ray
Manwe madzina
Bonnet, Smooth-tail, Mobula,Bull, Cownose
Dzina ḽa tshisaitsi
Mobula kuhlii
Tshivhumbeo
U swika kha 5m
Ṱhaluso
Ina tshivhumbeo tsha mandible kha thoho, na tshivhumbeo tsho no nga tsha kite, na mutshila mulapfu musekene. Ina muvhala wo swifhalaho nga nnṱha na mutshena nga phanḓa. Mulomo ndi ventral, ṱhoho ndi tsekene.
Nḓivho yo ḓoweleyaho
Myliobatidae dzi vha dzi 7 na zwigwada zwa 42. Ndi ṱhukhu kha dzi manta ray. Kudzulele kwa mulomo kwo fhambana. Iya kona u ita zwigwada zwihulwane. Dzi ya vhonala kha breach. Mutshila ndi mupfufhi u fhirisa muvhili. Dzi zwimelwa lukanda lwadzo, ṋama, zwa u gera zwayo na gill filter plate dzayo. Ovoviviparous ṱhukhu dzi bebiwa dzo no hula.
Kuḽele
Dziḽa dzi filter. Zwiḽiwa zwi katela makumba a khovhe na zwinwe.
U phaḓaladziwa
Dzi ya wanala hoṱhe kha ḽifhasi.


text:
Serval
Dzina
Serval [Leptailurus serval]
Tshivhumbeo
Ndi phukha tsekene ine yo ima ya vha 500mm kha mahaḓa. Muṱana,thumbu na mutshila zwi na muvhala wa goḽidi na mavhala a buraweni uḓa nga hafha kha mutshilitshili wayo. Na zwithoma thoma zwitsu kha mutumbu na kha mutshila.
Ya vha na milenzhe milapfu ine vhulapfu hayo hu tshi khou yela nnṱha ndi 3m, ngeno kha mahaḓa yo ima 20 inches. Ya vha na ṱhoho ṱhukhu ine yo lapfa na nḓevhe dza tshipulumbu dzine dza vha na mavhala vhala matsu na matshena. Ho wanala uri iya kona u ita nyambedzano na dziwne dza hayo nga mavhala ine ya vha na o kha u kona u ḓivhana. I funesa u dzula fhethu hune ha vha na maḓaka o pinzanaho.
Kuḽele
I funesa zwikokovhi, nga maanḓa na mbevha, zwiṋoni, makumba, zwiḓula, zwikhokhonono, zwikokovhi zwiṱuku na khovhe dzi ḽelwa u fhedza kuḽele kana lutamo.
Kubebele
I beba vhana ubva kha vhararu uya kha vhaṋa, vhabebiwa vho kuvhatedziwa nga mahatsi kana fhasi ha mahatsi. I ḓi hwala lwa maḓuvha a 68-72. Dzi beba vhuria vhu tshifhela. Musi I tshi beba I ya pfulusa vhana u itela u vha tsireledza hezwo zwiita uri ku ṱhogomelele kwa vhana ku konḓe nga maanḓa.
Sa Didingwe mme u alusa vhana a eeṱhe, a tou ita atshi bva atshi ya u vha ṱoḓela zwiḽiwa. musi vhana vho no hula lune vha nga kona u ḓi zwimela mme uya pandela vha tshinna u thoma kha muṱa. Dza tshisadzi dzi ya dzula na mme u swikela zwi tshi vhibva lwa vhudzekani. Vha kona ha u pandeliwa uri na vho vha yu thoma yavho miṱa.
Kuitele
Dzi funa u tshila dzi dzoṱhe nga nnḓani ha zwifhinga zwa nzeo zwi ya kona u ṱangana. Nnzhi dzi ya kona u swaya hune dza dzula kana u zwima hone hune ha vha uri ndi 15-30square m. Musi dzi tshi zwima a dzi lavhelesani zwifhaṱuwo. Zwa u swaya zwiitiwa nga murundo. Dza tshinna dzi zwima fhethu huhulwane u fhira dza tsadzi. Dzo khethefhala dza dovha dza shona zwifhinga zwinzhi ui wana I yoṱhe. kha fhethu hune ha nga afrika hune hedzi phukha a dzi ngo tswenyiwa dzi ya kona u vhonala nga maḓautsha ḽi tshi khou tsha.
Ndi phukha ine ya pfa nga maanḓa, iya pfa na zwipondwa zwayo zwi tshi kha ḓi vha fhasi mavuni. Ya vhuya ya pfa zwiponda, I ḓo sendela I tshi khou thobila ya kona u tshi fhufhela, kanzhi dzi ya tamba nga zwiḽiwa zwazwo musi zwi saathu zwiḽa, heyi phukha ina maipfi manzhi o fhambananaho, tshinwe tshifhinga ndi ḽisekene, tshinwe tshifhinga ndi ḽi denya tshinwe tshifhinga I tou lila I tshi khou vhidza dzinwe. Musi yo tshuwiswa iya kona u khuduluwa ya vhidzelela vhukuma.
Ndowelo
I funesa fhethu hune ha vha na mahatsi malapfu, ho thabaho. Dzi funesa fhethu hune ha vha na nḓowelo yo ḓoweleyaho.
Hune dza wanala hone
Kha ḽa Afrika Tshipembe dzi wanalesa Northern Province, Mpumalanga,Kwazulu natal, Drakensberg na Lesotho. Dzi dzhiiwa sa phukha dzine dza konda u wanala uya nga ha South African Red Data Book.
Phondi
Maswina mahulu ayo ndi phele,mabwa a ḓaka na nngwe.
Tshitatisitiki
Dzina ḽa tshiLatini: Leptailurus serval
Tshileme (tshisadzi): 8,6-11,8 kg
Tshilemem (tshinna): 8,6-13,8 kg
Vhulapfu (tshisadzi): 110 cm
Vhulapfu (tshinna): 110 cm
Tshifhinga Tsha u ḓi Hwala: Minwedzi mivhili
Mbalo ya Vhana: 1-3
Nzudzanyo: Carnivore
Muṱa: Felidae
Kubebele: Ṅwana muthihi kha vhaṋa vha ya bebiwa nga ṅwedzi wa tshimedzi uya kha lambamai nga murahu ha u ḓi hwala lwa minwedzi miraru.
Magannḓisi
Ri tshi vhambedza na a Caracal, serval ayo o vulea, I tshi khou tshimbila uya kona u avhona maganḓisi o nombora. A phanḓa ha vhonalesi.


text: Eka mufambisi; hi mayimbelelelo ya risimu leri nge, “Mhunti ya Vurhonga.”* Miloti ya Davhida.22 Xikwembu xanga, Xikwembu xanga, u ndzi tshikele yini?+Hikwalaho ka yini u nga ti u ta ndzi ponisa,U nga xi twi xirilo xa mina?+2 Xikwembu xanga, ndzi tshamela ku ku vitana ninhlikanhi, kambe a wu ndzi hlamuli;+Ni nivusiku a ndzi miyeli.3 Kambe wa kwetsima,+U rhendzeriwe hi swidzuniso swa Israyele.4 Vatata wa hina a va tshembe wena;+A va ku tshemba naswona a wu tshamela ku va ponisa.+5 A va huwelela eka wena kutani u va ponisa;A va tshembe wena naswona a wu va khomisanga tingana.+6 Kambe mina ndzi xivungu, a ndzi munhu,Ndzi rhuketeriwa hi vanhu naswona va ndzi langutela ehansi.+7 Hinkwavo lava ndzi vonaka va ndzi hlekula;+Va menyula* va tlhela va hlakahla ni tinhloko va ku:+8 “U tinyiketele eka Yehovha. A a n’wi ponise!A a n’wi ponise hikuva Wa n’wi rhandza!”+9 Hi wena Loyi a ndzi humeseke ekhwirini,+Loyi a endleke leswaku ndzi titwa ndzi hlayisekile emaveleni ya manana.10 Ndzi hlayisiwe hi wena ku sukela loko ndzi velekiwile;U ve Xikwembu xanga ku sukela loko ndzi ri ekhwirini ra manana.11 U nga vi ekule na mina, hikuva khombo ri kwala kusuhi,+Naswona a ndzi na mupfuni un’wana.+12 Ndzi rhendzeriwe hi swinkuzana swo tala;+Tinkuzi ta le Baxani leti nga ni matimba ti ndzi rhendzerile.+13 Va ndzi ahlamisele milomu,+Ku fana ni nghala leyi bongaka leyi phatlulelaka xiharhi.+14 Ndzi chuluriwe ku fana ni mati;Marhambu ya mina hinkwawo a ma ha hlangananga.Mbilu ya mina yi fana ni mhula;*+Yi n’okile endzeni ka mina.+15 A ndza ha ri na matimba ndzi fana ni xibya xa vumba;+Ririmi ra mina ri namarhele malaka ya mina;+U ndzi yisa emugodini leswaku ndzi fa.+16 Hikuva timbyana ti ndzi rhendzerile;+Ti ndzi rhendzele ku fana ni vaendli va leswo biha,+Va le milengeni ya mina ni le mavokweni ya mina ku fana ni nghala.+17 Ndzi nga hlaya marhambu ya mina hinkwawo.+Va ndzi languta, va ndzi honolela.18 Va avelana swiambalo swa mina,Naswona va hoxa vuhlolotwana* leswaku va avelana swiambalo swa mina.+19 Kambe Yehovha Xikwembu xanga, u nga vi ekule.+U matimba ya mina; hatlisa u ta ndzi pfuna.+20 Ndzi ponise ebangeni,Ponisa vutomi bya mina eminwaleni* ya timbyana;+21 Ndzi ponise enon’wini wa nghala+ ni le timhondzweni ta tinkuzi ta nhova;Ndzi hlamule u ndzi ponisa.22 Ndzi ta vula vito ra wena eka vamakwerhu;+Ndzi ta ku dzunisa exikarhi ka nhlengeletano.+23 Dzunisani Yehovha n’wina lava n’wi chavaka!N’wina hinkwenu vana* va Yakobo, n’wi vangamiseni!+N’wi xiximeni n’wina vana* va Israyele.24 Hikuva a nga n’wi langutelanga ehansi kumbe a bakanya la tshikileriwaka;+Naswona a nga n’wi tumbetelanga xikandza xakwe.+Loko a kombela ku pfuniwa u n’wi twile.+25 Ndzi ta ku dzunisa enhlengeletanweni leyikulu;+Ndzi ta endla leswi ndzi swi tshembiseke emahlweni ka lava n’wi chavaka.26 Lavo rhula va ta dya va xurha;+Lava lavaka Yehovha va ta n’wi dzunisa.+Onge mi nga tiphina hi vutomi* hilaha ku nga heriki.27 Vanhu hinkwavo va ta tsundzuka Yehovha va tlhelela eka yena.Mindyangu hinkwayo ya matiko yi ta khinsama emahlweni ka wena.+28 Hikuva vuhosi i bya Yehovha;+U fuma matiko.29 Hinkwavo lava fuweke va ta dya va tlhela va khinsama;Hinkwavo lava yaka entshurini va ta khinsama emahlweni ka yena;A nga kona eka vona loyi a nga tiponisaka.30 Vatukulu va vona va ta n’wi tirhela;Vana va vona lava nga ta sala va va kona va ta twa hi ta Yehovha.31 Va ta ta va ta vulavula hi ku lulama ka yena.Leswi a swi endleke, va ta swi byela vanhu lava nga ta velekiwa.


text:
91Musi ho khunyeledzwa mushumo wa u vhumba vhotshifhe, hó fhela maḓuvha aḽa maṱanu na mavhili, nga matshelo Mushe a vhidza Aroni na vhana vhawe na vharangaphanḓa vha Israele. 2Mushe a vhudza Aroni a ri, “Kha vha dzhie mbohwana na thutha dzi si na luvhadzi vha dzi ṋekedze Muṋe washu, mboho i vhe nduvho ya tshipfumelo, thutha i vhe nduvho i fhiswaho. 3Vho no ralo vha vhudze vhathu vha Israele vha bvise mbokoṱo ya nduvho ya tshipfumelo na ṋamana ya ṅwaha muthihi na ngwana ya ṅwaha muthihi dzi si na badzi dza nduvho i fhiswaho, 4na mbohwana na thutha dza nduvho ya u konana na Mudzimu. Nga vha dzi ṋekedze Muṋe washu dzi na nduvho ya thoro yo vangiwaho mapfura. Vho fanela u ita nga u ralo, ngauri Muṋe washu u ḓo ḓisumbedza vhone ṋamusi.”
5Zwoṱhe zwe Mushe a vha vhudza vha zwi ḓisa phanḓa ha dennde ya u ṱangana na Mudzimu, tshivhidzo tshoṱhe tsha kuvhangana henefho uri tshi luvhe Muṋe washu. 6
Mushe a ri, “Muṋe washu o ni laya uri ni ite zwoṱhe hezwi, uri ni vhone vhugala hawe.” 7
Ndi hone a tshi vhudza Aroni a ri, “Nga vha ye aḽiṱarini vha ṋekedze nduvho ya tshipfumelo na nduvho i fhiswaho uri vha hangwelwe vhutshinyi havho vhone vhaṋe na ha vhathu. Nga vha ṋekedza nduvho heyo uri vhathu vha hangwelwe vhutshinyi havho, nga he Muṋe washu a laya.”
8Aroni a ya aḽiṱarini a ṱhavha mbohwana ya tshipfumelo tsha u ḓipfumelela. 9Vhana vhawe vha mu ḓisela malofha, a longa munwe wawe ngomu malofhani, a ḓodza ṋanga dzi re khuḓani dza aḽiṱari, o salaho a a shululela tsindeni ḽa aḽiṱari. 10Kha aḽiṱari a fhisa mapfura na tswio na phudwane ya tshivhindi nga he Muṋe washu a laya Mushe. 11Hone ṋama na mukumba a zwi fhisela nnḓa ha mishasha. 12Aroni a ṱhavha tshifuwo tshe tsha vha tshi tsha nduvho ya u fhiswa ya ene muṋe. Vhana vhawe vha mu ḓisela malofha, ene a handulula masia oṱhe maṋa a aḽiṱari ngao. 13Vha mu ṋekedza ṱhoho na miṅwe miraḓo ya itsho tshifuwo, a zwi fhisa kha aḽiṱari. 14Ndi hone a tshi ṱanzwa miraḓo ya nga ngomu na khwanḓa dza murahu a zwi fhisa kha aḽiṱari nṱha ha nduvho yoṱhe i fhiswaho.
15A ri o no ralo, a ṋekedza nduvho ya vhathu. A dzhia mbudzi ine ya vha nduvho ya tshipfumelo tsha vhathu a i ṱhavha, a i ṋekedza, sa zwe a ita a tshi ṋekedza nduvho ya tshipfumelo tsha u ḓipfumelela. 16A ḓisa na tshifuwo tsha nduvho i fhiswaho, a i ṋekedza a tshi tevhedza ndayo. 17A ṋekedza nduvho ya thoro, a ṱusa vhukhopfu nga tshanḓa a i fhisa kha aḽiṱari, ya engedza nduvho ya nga matsheloni i fhiswaho. 18A ṱhavha mboho na thutha dza vha nduvho ya vhathu ya u konana na Mudzimu. Vhana vhawe vha mu ḓisela malofha, ene a handulula masia oṱhe maṋa a aḽiṱari ngao. 19Aroni a dzhia miraḓo yo nonaho ya mboho na ya thutha, mapfura a mutshila na tswio na mapfura a dzi pilaho na phudwane ya tshivhindi, 20a zwi vhea nṱha ha zwiakha zwa izwo zwifuwo, a hwala zwoṱhe a isa kha aḽiṱari. A fhisa mapfura kha aḽiṱari, 21a ṋekedza Muṋe washu zwiakha na tshizwa tsha tshauḽa, nga he Mushe a mu laya.
22
Musi Aroni o no fhedza u ṋekedza nduvho ya tshipfumelo na ya u fhiswa na ya u konana na Mudzimu, a imisa zwanḓa a shudufhadza vhathu, a konou tsela fhasi. 23
Mushe na Aroni vha dzhena denndeni ya u ṱangana na Mudzimu, musi vha tshi bva, vha dovha vha shudufhadza vhathu. Ndi hone vhathu vhoṱhe vha tshi vhona vhugala ha Muṋe washu. 24
1 Koron. 21:26
2 Koron. 7:1
Muṋe washu a mbo posa mulilo kha aḽiṱari, wa fhisa nduvho i fhiswaho na miraḓo yo nonaho henefho kha aḽiṱari. Musi vhathu vha tshi zwi vhona, vha fhululedza, vha kotama vha wa nga zwifhaṱuwo.


text:
Eka rixaka ra Ntwana, mpfula ahi yo pfuxelela swibyariwa ntsena. Yi tlhela yiva xikombiso xaku kota ku andzisa xikan’we na xikombiso xaleswaku ntumbuluko na vaaki swina kurhula. Ku kota ku tiyisisa leswaku kuna kuhundzela emahlweni ka leswi, ku kombela mpfula swiendliwa lembe na lembe.
Loko kungaseva na ntirho lowu mpfula xikhongeleriwa hi xikombiso xa xinyenyani xa rihati (tladi). Lexi tshembiwaka ngopfu kuva kuri xinyenyani xa Cape fish eagle, xinyenyani lexi xihambanyiseka hikwalaho ka tisiva ta xona to tshuka, tobasa xikan’we na tantima. Kutshembiwa leswaku xinyenyani lexi xi phasiwa hi xilo lexi vange i lehadima, rimhondzo ra homu leri khavisiwaka kuva rifana na xinyenyani lexingana mihlovo ya swirhendzevutani swobasa, swo tshuka na swantima.
Xilo lexi xo phasa xa lehadima xitirhisiwa ngopfu hi tin’anga (ngaka or mapale) ta xisati kumbe ta xinuna ku kombela mpfula leyingata tiyisisa leswaku misava yonona ya pfuxeleleka xikan’we na vaaki. Rixaka ra Ntwana rina mavonelo yo hambana hambana loko swita eka ti simbulu taku tswarisa.
Xikombiso, muhlovo wotshuka wutekiwa tani hi xikombiso xaku kota kutswala ngopfu xikan’we na khombo. Ku hatima switekiwa tani hi xikombiso xa mpfula, hambi leswi rixaka ra Ntwana ritlhelaka ritshemba leswaku ringa tirhisiwa hi valoyi kutani ri cinciwa leswaku ntumbuluko wa kunona ka misava leswaku kuva na vutomi wungahavi kona.
Swifana hindlela yaleyo, vavasati, lava vangana vuswikoti byaku andzisa hi xitalo eka misava xikan’we na xivelekelo, vatlhela vatekiwa tani hi khombo swinene eka kuhumelela ka vaaki. Ku kanakana loku ku kombisiwa hi vuxaka lebyinga exikarhi ka vavasati na tihomu. Hinkwaswo swivoniwa hi xikan’we nakuva swikanetana.
Hivumbirhi kaswona switekiwa tani hi swikombiso swaku kota ku andzisa naswona hivumbirhi kaswona swiyimela khombo eka matimba yaku tisa vutomi byintshwa. Xikombiso, vavasati lava vanga e masikwini ava pfumeleriwi ku nghena exivaleni xa tihomu. Xivangelo xakona, hileswaku loko wansati loyi anga tswaleku a nghena exivaleni, uta tluleta tihomu xiyimo xa yena.
Vavasati vatekiwa mahlayisekile ntsena loko vangahayi emasikwini (menopause), loko va cukumeta vuhlalu bya vona bya le xisutini, ehandle ka vuhlalu byale hansi bya pink. Loko kuveku muhlovo wa pink wutekiwa tani hi nkatsakanyo wa muhlovo wobasa na wotshuka, muhlovo lowu wukombisa masangu, naswona hiku ehleketelela, mayelana naku titshuneta leswaku swifana kambe swinga tikeli e tlhelo rin’we.
Leswi swivula leswaku rixaka ra Ntwana ringa endla vuxaka lebyi nga twisisekeki, lebyi kanakanisaka hi xitalo, exikarhi ka mihlovo yokarhi, swilo xikan’we na swin’wana leswingana nkoka eka kuhanya ka vona eka leswi vaswihleketaka xikan’we na mimiri ya vona.
Mihlovo yifambelanisiwa naku hisa kumbe ku hola, ku basa kumbe nghozi, leswi ringetaka ku nyika rixaka ra Ntwana hi ririmi rati simbulu leti pfunaka leswaku va twisisa misava leyitalaka kuva yitekiwa yinga twisiseki, yingari na vunghana xikan’we nakuva yiri eka xiyimo lexi khulukaka.Translated by Ike Ngobeni


text:
Coelacanth
Vito Ra Ntolovelo Ra Xindyangu
Coelacanth
Vito Rinwana
Old Four Legs
Vito Ra Xi Science
Latimeriidae
Size
Ku fika eka 1,7m
Nhlamuselo
Miri wa yona wu bumburile wutlhela wukula yiva na magwaru lawa ya kulu swinene. Magwaru lawa yana xivumbeko xa meno. Yiva na ti pectoral fins na tale ndzhaku hambi leswi hinkwato tifanaka. Yitlhela yiva na caudal fin leyinga xirhendzevutani nyana. Yiva na muhlovo wo hatimela nyana wa wasi na swicoticoti.
Vuxokoxoko
Ndyangu wa yona i wunwe na tinxaka timbirhi. Ayivikiwe kuva yinwamalarile kambe yitlhela yiya humelela hivo 1938. Muxaka wosungula wuye wuya kumeka e East London laha lwandle ri cheletiwaka hi nambu wa Chalumna. Yikumeka laha kunga enta (100-400m) nale mabakwini Ti pectoral na ti fins tale ndzhaku hitona yiti tirhisaka kufamba no tlhela yi hlambela. Yi hlota swakudya swayona navusiku.
Swakudya
Yirhandza kudya tinhlampfi tinwana tale lwandle, yi rhandza no tirhisa nkarhi wunwana na wunwana wo dya swakudya. Mpfuvelo wa yona wu nonoka ngopfu leswi endlaka leswaku yinga dyi swakudya swotala.
Kuhangalaka
Tindhawu leti tivekaka hile Sodwana, Comoros nale Indonesia.


text: Eka mufambisi. Maskili* ya vana va Kora.+44 Hi swi twile hi tindleve ta hina wena Xikwembu,Vakokwa wa hina va hi rungulerile,+Mitirho leyi u yi endleke hi mikarhi ya vona,Khale ka khaleni.2 U hlongole matiko hi voko ra wena,+U teka tiko u ri nyika vakokwa wa hina.+U be vanhu va matiko u va hlongola.+3 A va tekanga tiko hikwalaho ka banga ra vona,+A va hlulanga hikwalaho ka voko ra vona.+Kambe va kote ku hlula hikwalaho ka voko ra wena ra xinene ni xandla xa wena,+ ni hikwalaho ka tintswalo ta wena,*Hikuva u va rhandzile.+4 U Hosi yanga, wena Xikwembu;+Pfuna Yakobo leswaku a hlula.5 Hi ta hlongola valala va hina hi matimba ya wena;+Hi ta kandziyela lava hi pfukelaka hi vito ra wena.+6 Hikuva a ndzi tshembelanga eka vurha bya mina,Ni banga ra mina a ri nge ndzi ponisi.+7 Hi wena u hi poniseke eka valala va hina,+Hi wena u nyumiseke lava hi vengaka.8 Hi ta dzunisa Xikwembu siku hinkwaro,Naswona hi ta khensa vito ra wena hilaha ku nga heriki. (Selah)9 Kambe sweswi u hi cukumetile u tlhela u hi khomisa tingana,A wa ha humi ni masocha ya hina.10 U tshamela ku endla leswaku hi baleka valala va hina;+Lava va hi vengaka va hi tekela swilo swa hina.11 U hi nyiketile leswaku hi dyiwa ku fana ni tinyimpfu;U hi hangalasile exikarhi ka matiko.+12 Vanhu va wena u va xavise hi nxavo wa le hansi swinene;+A wu vuyeriwanga hi nchumu loko u va xavisa.13 U endle leswaku vaakelani va hina va hi rhukana,Lava tshamaka ekusuhi na hina va hi hlekula va tlhela va hi sandza.14 U hi endle xihlekiso exikarhi ka matiko,+Nchumu lowu vanhu va wu hlakahlelaka tinhloko.15 Ndzi titwa ndzi susiwe xindzhuti siku hinkwaro,Naswona ndzi funengetiwe hi tingana,16 Hikwalaho ka huwa ya ku hlekula ka vona ni nhlambha ya vona,Hi mhaka ya nala wa hina loyi a nga eku rihiseleni.17 Hi weriwe hi swilo leswi hinkwaswo, kambe a hi ku rivalanga,Naswona a hi wu tlulanga ntwanano wa wena.+18 Timbilu ta hina a ti hambukanga;Mikondzo ya hina a yi humanga endleleni ya wena.19 Kambe u hi pfotlosile endhawini leyi ku tshamaka timhungubye;U hi funengete hi ndzhuti lowukulu.20 Loko hi rivale vito ra Xikwembu xa hina,Kumbe hi yimise mavoko hi khongela xikwembu xin’wana,21 Xana Xikwembu a xi nge swi voni?Xi tiva swihundla swa mbilu.+22 Ha dlayiwa siku hinkwaro hikwalaho ka wena;Hi fana ni tinyimpfu leti yaka eku tlhaviweni.+23 Yehovha, pfuka. Hikwalaho ka yini u ya emahlweni u etlela?+Pfuka. U nga hi cukumeteli makumu.+24 Hikwalaho ka yini u tumbeta xikandza xa wena?Hikwalaho ka yini u rivala maxangu ya hina ni ku tshikileriwa ka hina?25 Hikuva hi wisiwe ehansi;Hi jeketeriwe ehansi.+26 Pfuka tanihi leswi u nga mupfuni wa hina!+Hi ponise hikwalaho ka rirhandzu ra wena.+


text:
Wikipedia:Introduction
Xana wa xivona xikombo lexinge "lulamisa" ehenhla ka tluka ra wikipediya leyi? , Unga sungula ku lulamisa matluka sweswi, hambi unga pfulanga unghena laha wikipediyeni.
Wikipediya i yini?
Wikipediya i encyclopediya leyi tsariweke hi hlanganyeriwa hi vahlayi va yona. I tluka ro hlawuleka ra inthaneti, leri vuriwaka wiki, leri olovisaka ku hlanganyela ko tsala matluka eka inthaneti. Vanhu votala va karhi va antwsisa wikipediya, hiku endla mindzulamiso yo tala hi awara yinwana na yinwana, mindzulamiso leyi tsariweke yi hlayisiwa eka matimu ya matluka na le ka kucinca ka sweswinyana. Mundzulamiso leyi hoxeke hakanyingi ya suriwa hixihatla, naswona vadyohi lava hambetaka va pfaleriwa ku nghena laha eka wikipediya no endla mindzulamiso. Loko u tsala mhaka yokarhi eka wikipediya leyi, nyikela nkongomiso wa nthsaho wo sekela mhaka yaleyo. Timhka leti pfumalaka minthsaho ta suriwa eka wikipediya.
Xana ndzinga pfunisa kuyini? Unga chavi ku lulamisa matluka — unwana na unwana anga lulamisa tluka rihi na rihi, naswona haku bumabumela leswaku U tiya mbilu! lava matluka lama lavaka ku hlakarherisiwa, kumbe ku peletiwa u ma antwsisa.
Aswi koteki leswaku u thsova Wikipediya. Xinwana na xinwana xi ololoxeka no lunghisiwa endhzaku. Waha yimele yini?, sungula ku lulamisa matluka leswaku u pfuna ku endla wikipediya, xihlovo xa vutivi hi ririmi ra hina lexi enteke no tsakisa swonghasi eka inthaneti!
Endla ndzulamiso wa wena wo sungula sweswi:
- Thlava laha leswaka u endla ndzulamiso eka bokisi ra sava, ndzhawu yo ringeta mindzulamiso. ( Loko uka kutsariwile eka tluka rero, engetela e hansi ka marito walawo.)
- Tsala marito/ntila wokarhi.
- Tsundzuka leswaku, hambileswi wikipediya yinga encyclopediya ya mahala, a hi khefi ya mabulo!, nhlambha, kumbe kuhlasela munhu hi marito aswi nge tiyiseriwi laha.
- Sayina minyikelo na mindzulamiso ya wena loko uri eka matluka ya mbulavulo hi ku tsala leswi (~~~~) kumbe hiku thlava xi faniso lexi. leswi swi ta tsala vito ra vutirhisi ra wena na siku leri u endleka ndzulamiso wolowo hi rona.
- Thlava eka Komba ku cinca leswaku u ringeta ku cinca loku uku endlake, kumbe Hlayisa tluka loko u tsakela leswi u swi tsaleke.


text:
241Abrahamu o vha o no kalaha, o no vha wa maḓuvha. Muṋe washu o vha o mu shudufhadza kha zwoṱhe zwe a ita. 2A amba na phuli yawe khulwane muṱani wawe, ene mukoma wa zwoṱhe zwe a vha e nazwo, a ri, “Longa tshanḓa tshau tswaroni dzanga.Ndi uri Abrahamu o mu anisa o fara vhudzimu ha Abrahamu uri muano u vhe na vhuleme. Vhudzimu ndi tshisima tsha vhutshilo. 3
27:46
28:6-9
Dot. 7:3-4
2 Korint. 6:14-18
Esra 10
Neh. 13:23-27
Ndi ṱoḓa uri u ane nga Muṋe washu, Mudzimu wa ḽiṱaḓulu na ḽifhasi, uri a u nga ṱoḓeli ṅwananga musadzi kha vhananyana vha Vhakanana vhane nda dzula navho, 4
u ḓo ya shangoni ḽa hashu mashakani anga, wa yo ṱoḓela ṅwananga Isaka musadzi henengei.”
5Phuli ya vhudzisa ya ri, “Zwino arali uyo musadzi a sa funi u vhuya na nṋe fhano shangoni ḽino? Kani ndi humisele ṅwana wavho shangoni iḽo ḽine vha bva khaḽo?”
6Abrahamu a ri, “U vhone uri u songo humisela ṅwananga henengei. 7
Muṋe washu Mudzimu wa ṱaḓulu o mpfulusa muṱani wa khotsi anga, shangoni ḽe nda bebwa khaḽo, a amba na nṋe a mpfulufhedzisa nga muano a ri, ‘Vhana vhau ndi ḓo vha ṋea shango iḽi’; Ene u ḓo ruma muruṅwa wawe a u ranga phanḓa uri u kone u ṱoḓela ṅwananga musadzi a tshi bva henengei. 8Arali uyo musadzi a sa funi u vhuya na iwe, izwo u ḓo vha wo vhofhololwa kha uno muano une wa nnyanela. Tenda wa si humise ṅwananga a vhuelela henengei.” 9Ndi hone iyo phuli i tshi longa tshanḓa tswaroni dza muṋe wayo Abrahamu ya mu anela uri i ḓo ita nga u ralo.
10Zwenezwo phuli ya dzhia gamela dza fumi dza muṋe wayo ya dzhena nḓilani, ya ṱuwa na zwithu zwavhuḓi zwa tshakha-tshakha zwa muṋe wayo, ya fara lwendo ya ya Misopothamia, ya livha muḓini wa Nahoro.
11A tshi swika a ita uri gamela dzi gwadame tsini ha bidzi nnḓa ha muḓi; ho vha hu tshi vho ṱoḓou vha madekwana, tshifhinga tshine vhasadzi vha bva vha tshi yo ka maḓi. 12Ene a rabela a ri, “Muṋe washu, Mudzimu wa muṋe wanga Abrahamu, ita uri ṋamusi zwi nnakele, u itele muṋe wanga Abrahamu vhuthu. 13Vhona, ndo ima hafhano tsini ha bidzi hei; vhananyana vha vhathu vha no dzula muḓini uyu vha khou bva, vha ḓa u ka maḓi. 14Musidzana ane ndi tshi amba nae nda ri, ‘Rula mvuvhelo yau ndi nwe maḓi,’ ene a ri, ‘Kha vha nwe, ndi ḓo nwisa na gamela dzavho,’ ngavhe a tshi vha ene we wa mu khethela mulanda wau Isaka. Ndi ḓo ḓivha nga zwenezwo uri muṋe wanga wo mu itela vhuthu.”
15
A sa athu fhedza u rabela, ha swika Rabeka o vhea mvuvhelo kha shaḓa. Ndi uḽa ṅwananyana wa Bethuele ṅwana wa Milikha, we a vha e musadzi wa Nahoro murathu wa Abrahamu. 16Uyo musidzana o vha o nakesa, hu si na munna we a vha o no mu dzhenisa nḓuni. A tsela bidzini, a ḓadza mvuvhelo yawe, a huma. 17Phuli ya Abrahamu ya ṱavhanya u ya khae ya ri, “Nkeleni-vho maḓi mvuvheloni yaṋu.”
18Musidzana a ri, “Nga vha nwe muṋe wanga,” a ṱavhanya a rula mvuvhelo a i fara nga zwanḓa, a mu fha a nwa. 19Musi o no mu fha maḓi a nwa, a ri, “Na gamela dzavho ndi ḓo dzi kela maḓi a u nwa, dzi vhuye dzi dzimule ḓora.” 20Zwenezwo a mbo ḓi ṱavhanya u shululela mvuvhelo yawe kha mukungwa, a gidimela bidzini a ka maṅwe maḓi, a ka o eḓanaho gamela dzoṱhe. 21Uyo munna a sokou tshete, a mu lavhelesa nga vhusedzi a tshi ṱoḓa u ḓivha arali Muṋe washu o ita uri lwendo lwawe lu mu nakele.
22Musi gamela dzo no fhedza u nwa, uyo munna a bvisa tshiṅina tsha musuku tshi no ambarwa ningoni, tshi no lemela giramu ṱhanu na nthihi, na vhukunda vhuvhili ha musuku vhu no lemela giramu dza 110, a mu ambadza. 23Uyo munna a ri, “Ni ṅwana wa nnyi? Mmbudzeni nandi, hu na vhulalo nḓuni ya khotsi aṋu hune riṋe ra nga eḓela hone?”
24Musidzana a fhindula a ri, “Ndi nṋe ṅwana wa Bethuele, ṅwana wa Nahoro; mme a khotsi anga ndi Milikha.” 25A dovha a ri, “Ri na maṱanga manzhi na zwiḽiwa zwa zwifuwo, na vhulalo hune vha nga eḓela hone.”
26Ndi hone uyo munna a tshi kotamela fhasi a luvha Muṋe washu, 27a ri, “Nga hu rendwe Muṋe washu Mudzimu wa muṋe wanga Abrahamu; o ḓi fulufhedzea, muṋe wanga a si litshe u mu itela vhuthu. A vha nṋe, Muṋe washu o nnyendedza lwendoni lwanga nda swika muṱani wa mashaka a muṋe wanga.”
28Musidzana a gidima a yo vhudza vha muṱa wa mme awe zwithu hezwo. 29Zwino Rabeka o vha e na khaladzi a no pfi Labani, onoyo a gidimela ha uḽa munna a re ngei tshisimani. 30Ndi nge a ri a tshi tou vhona tshiṅina na vhukunda zwe zwa vha zwo ambarwa nga khaladzi awe, na u pfa khaladzi awe Rabeka a tshi anetshela zwe a vhudzwa nga uyo munna, a mbo ḓi takuwa a ya khae, a mu wana a tshee o ima tsini na gamela dzawe tshisimani, 31a ri, “Kha vha ḓe vhone vho shudufhadzwaho nga Muṋe washu! Vho imelani fhano nnḓa? Ndo vha lugisela nnḓu na vhulalo ha dzigamela.”
32Ndi hone uyo munna a tshi ya muṱani na Labani, gamela dza rulwa mihwalo, dza ḓiselwa maṱanga na zwiḽiwa, ha ḓiswa na maḓi awe na a vhanna vhe a ḓa navho, a u ṱamba milenzhe, 33ha vhewa zwiḽiwa phanḓa havho. Hone ene a ri, “A thi nga ḓo ḽa ndi sa athu amba zwine nda fanela u ni vhudza.”
Labani a ri, “Nga vha ri vhudze.”
34Ene a ri, “Nṋe ndi phuli ya Abrahamu. 35Muṋe washu o shudufhadza muṋe wanga zwihulu, a pfuma. O mu ṋea nngu na kholomo na siliva na musuku na phuli dza vhanna na dza vhasadzi na dzigamela na dzidonngi. 36Sara mufumakadzi wa muṋe wanga o mu bebela ṅwana wa mutuka ó no ḓi kegula, muṋe wanga a kumedza uyo ṅwana zwoṱhe zwine a vha nazwo. 37Muṋe wanga o nnyanisa a ri, ‘U songo vhuya wa ṱoḓela ṅwananga musadzi kha vhananyana vha Vhakanana, vhane nda dzula shangoni ḽavho, 38iwe iya muṱani wa khotsi anga, kha vha mutupo wa hashu, u ṱoḓele ṅwananga musadzi.’ 39Nṋe nda vhudzisa muṋe wanga nda ri, ‘Zwino arali uyo musadzi a sa funi u vhuya na nṋe?’ 40Ene a fhindula a ri, ‘Muṋe washu ane nda tshila ndi tshi konana nae u ḓo ruma muruṅwa wawe a tshimbila na iwe, a nakisa lwendo lwau uri u wanele ṅwananga musadzi kha mutupo wa hashu, kha muṱa wa khotsi anga. 41Huno arali wa ya ha vha mutupo wa hashu, vha hana u u ṋea uyo musidzana, u ḓo vha wo vhofhololwa kha muano uno une wa nnyanela, a u nga vhi na mafhanza.’
42“Ṋamusi ndi tshi swika tshisimani ndo ri, ‘Muṋe washu, Mudzimu wa muṋe wanga Abrahamu, arali u tshi zwi funa, ita uri lwendo lwanga lwe nda lu fara lu nake. 43Vhona, ndo ima tsini ha tshisima; ita uri musidzana ane a ḓo ri a tshi ḓa u ka maḓi, nda amba nae nda ri: Edzonu mpha maḓinyana a re mvuvheloni yaṋu ndi nwe, 44ene a mmbudza a ri: Kha vha nwe, ndi ḓo kela na gamela dzavho – nga a vhe ene we Muṋe washu a mu nangela ṅwana wa muṋe wanga.’ 45Huno ndi sa athu fhedza u rabela nga mbilu, Rabeka a mbo ḓi swika o vhea mvuvhelo yawe kha shaḓa. A tsela tshisimani u ka maḓi, nṋe nda amba nae nda ri, ‘Mpheni-vho maḓi ndi nwe.’ 46A ṱavhanya a rula mvuvhelo kha shaḓa a ri, ‘Kha vha nwe, ndi ḓo kela na gamela dzavho.’ Ndi hone ndi tshi nwa, a kela na dzigamela. 47Nda mu vhudzisa nda ri, ‘Ni ṅwana wa nnyi?’ Ene a ri, ‘Ndi ṅwana wa Bethuele ṅwana wa Nahoro; mme a khotsi anga ndi Milikha.’ Ndi hone nṋe ndi tshi mu ambadza tshiṅina ningoni na vhukunda zwanḓani, 48nda kotamela fhasi nda luvha Muṋe washu. Nda renda Muṋe washu Mudzimu wa muṋe wanga Abrahamu, we a nnyendedza a nnakisela lwendo, nda wanela ṅwana wa Abrahamu musadzi a re muḓuhulu wa murathu wa muṋe wanga. 49Zwino arali ni tshi ḓo fulufhedzea, muṋe wanga na vha itela vhuthu, mmbudzeni; arali ni tshi landula, ni mmbudze, uri ndi ṱoḓe huṅwe.”
50Labani na Bethuele vha fhindula vha ri, “Hezwo zwi bva kha Muṋe washu; a hu na tshine ra nga ni vhudza. 51Rabeka ngoyu; mu dzhieni ni ṱuwe, a vhe musadzi wa ṅwana wa muṋe waṋu, sa zwe Muṋe washu a amba.”
52Musi phuli ya Abrahamu i tshi pfa zwe vha amba, a kotamela fhasi a gwadamela Muṋe washu, 53a konou bvisa maṱeleṱele a siliva na musuku na nungu na zwifuko a ṋea Rabeka; a dzhia na zwifhiwa zwa mutengo muhulu a ṋea khaladzi a Rabeka na mme awe. 54Ndi hone iyo phuli na vhanna vhe ya vha i navho vha tshi ḽa vha nwa, vha eḓela henefho.
Musi vha tshi vuwa nga matshelo phuli ya Abrahamu ya ri, “Kha vha litshe ndi humele ha muṋe wanga.”
55Hone khaladzi a Rabeka na mme awe vha fhindula vha ri, “A ni litshi musidzana a dzula na riṋe maḓuvha ane a nga ḓi ita fumi, na konou ṱuwa?”
56Hone ene a vha fhindula a re, “Vha songo mpfareledza hezwino Muṋe washu ó ita uri lwendo lwanga lu nake. Kha vha litshe ndi humele ha muṋe wanga.”
57Vhone vha ri, “Litshani ri vhidze musidzana a ḓifhindulele ene muṋe.” 58Vha mbo ḓi vhidza Rabeka vha mu vhudzisa vha ri, “Ni ṱuwa na uyu munna naa?” Ene a fhindula a ri, “Ndi ṱuwa nae.”
59
Ndi hone vha tshi litsha khaladzi avho Rabeka a ṱuwa na phuli ya Abrahamu na vhaḽa vhanna vhe ya ḓa navho; na phuli ye ya mu lela ya ṱuwa nae. 60
Vha shudufhadza Rabeka vha ri, “Khaladzi ashu, ngavhe ni tshi vha mme a vhana vha zwigidi na zwigidi; ngavhe vhana vhaṋu vha tshi thuba miḓi ya maswina avho.” 61Ndi hone Rabeka na pheletshedzi dzawe vha tshi ḓilugisa, vha namela gamela dzavho, vha ṱuwa na uyo munna. Zwenezwo iyo phuli ya dzhia Rabeka ya ṱuwa.
62
Zwino Isaka o vha a tshi khou bva tshisimani tshi no pfi Lakhai Roi; o vha a tshi dzula Negeve. 63Muṅwe musi nga madekwana a vha a tshi khou ḓitshimbilela zwawe. A tshi posa maṱo a vhona gamela dzi tshi khou swika. 64Rabeka na ene a tshi posa maṱo a vhona Isaka. A tsa kha gamela yawe, 65a vhudzisa phuli a ri, “Uḽa munna henefho nnḓa a no khou ḓa u ri ṱanganedza ndi nnyi?” Phuli ya fhindula ya ri, “Ndi muṋe wanga.” Zwenezwo Rabeka a dzhia ṅwenda wawe a khurumela.
66Ndi hone phuli i tshi vhudza Isaka zwoṱhe zwe ya ita. 67Isaka a dzhenisa Rabeka denndeni ya mme awe Sara, a mu vhinga. A vha musadzi wawe, a mu funa; a pfa o khuthadzwa, a si tsha lilela mme awe.