text:
NHLOKO-MHAKA YA XIFUNENGETO
Tirhisa Nkarhi Wa Wena Hi Vutlhari
“Loko a ndzi ri ni nkarhi lowu engetelekeke!” U ma vule kangani marito wolawo? Hi marito man’wana, nkarhi wu endla leswaku vanhu hinkwavo va ringana, hikuva vanhu lava nga ni vulawuri ni swigwili a va na nkarhi wo tala ku tlula wa vanhu va le xiyin’weni xa le hansi ni swisiwana. Ku tlula kwalaho, swigwili kumbe swisiwana a swi swi koti ku hlengeleta nkarhi. Loko wu kala wu hundza, wu hundzele makumu. Hikwalaho, i swa nkoka ku tirhisa nkarhi lowu hi nga na wona hi vutlhari. Njhani? Xiya magoza ya mune lama nga pfuna vanhu vo tala leswaku va tirhisa nkarhi wa vona hi vutlhari.
Goza 1: Hleleka
Rhangisa swilo swa nkoka. Bibele yi tsundzuxa yi ku: “Tiyiseka hi swilo swa nkoka swinene.” (Vafilipiya 1:10) Endla nxaxamelo wa swilo swa nkoka kumbe leswi nga swa xihatla leswi u lavaka ku swi endla, u ri karhi u tsundzuka leswaku swilo swa nkoka—hi xikombiso, ku xava swakudya swo lalela—swi nga ha endleka swi nga ri swa xihatla. Hi hala tlhelo swilo leswi nga ha vonakaka swi ri swa xihatla—ku hlalela nongonoko wa TV lowu u wu rhandzaka—swi nga ha endleka swi nga ri swa nkoka. *
Anakanya ka ha ri emahlweni. Eklesiasta 10:10 yi ri: “Loko xitirhisiwa xa nsimbi xi bvinyekile naswona munhu a nga xi lotanga, u ta tirhisa ntamu wakwe lowukulu. Hi ndlela yoleyo ku tirhisa vutlhari hi mukhuva lowu humelelaka swa pfuna.” Hi dyondza yini? Lota xitirhisiwa xa wena xa nsimbi, hi ndlela yo fanekisela, hi ku kunguhata ka ha ri emahlweni leswaku u ta kota ku tirhisa nkarhi wa wena hi ndlela leyi humelelaka. Yi vekele etlhelo kumbe u nga yi endli mintirho leyi nga riki ya nkoka leyi ku dyelaka nkarhi yi tlhela yi ku heta matimba. Loko u tikuma u ri ni nkarhi hikwalaho ka leswi u nga hatlisa u heta ntirho wa wena, ha yini u nga endli ntirho lowu wu nga ta laveka enkarhini lowu taka? Loko u anakanya ka ha ri emahlweni u ta endla swilo swo tala, ku fana ni mutirhi wo tlhariha la lotaka xitirhisiwa xakwe xa nsimbi.
Olovisa vutomi bya wena. Dyondza ku ala ku endla swilo leswi nga riki swa nkoka kumbe leswi ku dyelaka nkarhi. Ku endla swilo swo tala ni ku tshamela ku pfumela ku rhambiwa swi nga ku vangela ntshikilelo lowu nga bohiki swi tlhela swi ku hetela ntsako.
Goza 2: Papalata Swilo Leswi Dyaka Nkarhi
Ku va ni xinamu ni ku tikeriwa ku endla xiboho. “Loyi a langutaka mheho a nge byali mbewu; naswona loyi a langutaka mapapa a nge tshoveli.” (Eklesiasta 11:4) Hi dyondza yini? Ku va ni xinamu swi dya nkarhi naswona swi endla leswaku munhu a nga endli swilo swo tala. Murimi loyi a rindzaka xiyimo lexi faneleke swi nga ha endleka a nga byali mbewu kumbe a nga tshoveli. Hilaha ku fanaka, hi nga ha pfumelela ku vilela hi vutomi swi endla swi hi tikela ku endla xiboho. Kumbe hi nga ha vona onge hi fanele hi rindza kukondza hi va ni rungula hinkwaro ra nkoka hi nga si endla xiboho. Entiyisweni, loko hi nga si endla swiboho swa nkoka hi fanele hi rhanga hi endla ndzavisiso hi tlhela hi anakanyisisa. Swivuriso 14:15 yi ri: “Lowo tlhariha u xiyisisa magoza yakwe.” Kambe ntiyiso wa mhaka hileswaku swiboho swo tala leswi vanhu va swi endlaka, va swi endla va ri karhi va kanakana.—Eklesiasta 11:6.
Ku lava ku endla swilo hi ndlela leyi hetisekeke. Yakobo 3:17 yi ri: “Vutlhari lebyi humaka ehenhla [kumbe eka Xikwembu bya] anakanyela.” I ntiyiso leswaku i swinene ku navela ku endla swilo hi ndlela leyinene. Kambe, minkarhi yin’wana hi nga ha tivekela mimpimanyeto leyi tlakukeke swinene lerova hi tivangela ku khomiwa hi tingana hambi ku ri ku tsandzeka ku yi fikelela. Hi xikombiso, munhu la dyondzaka ririmi rin’wana u fanele a lunghekela ku endla swihoxo, a swi tiva leswaku u ta dyondza eka swona. Kambe munhu la lavaka ku endla swilo hi ndlela leyi hetisekeke u ta chava ku vula swilo leswi hoxeke, ku nga langutelo leri nga ta n’wi sivela ku endla nhluvuko. I swa nkoka ku va ni langutelo leri ringaniseriweke hi swilo leswi hi nga kotaka ku swi endla! Swivuriso 11:2 yi ri: “Vutlhari byi ni lava va titsongahataka.” Ku engetela kwalaho, lava titsongahataka a va titeki va ri va nkoka naswona loko va endla swihoxo va nga ha tihleka.
“Entiyisweni swilo a wu swi hakeleli hi mali. U swi hakela hi nkarhi.”—Buku leyi nge, What to Do Between Birth and Death
Goza 3: Ringanisela Naswona Vana Ni Ntiyiso
Ringanisela entirhweni ni le ka vuhungasi. “Voko leri teleke ku wisa ra antswa ku ri ni mavoko mambirhi lama teleke ntirho wa matimba ni ku hlongorisa mheho.” (Eklesiasta 4:6) Vanhu lava godzomberiweke hi ntirho hakanyingi a va tiphini hi mihandzu ya “mavoko [ya vona] mambirhi lama teleke ntirho wa matimba.” Va tshama va nga ri na nkarhi kumbe matimba. Hi hala tlhelo, lolo ri hlawula ku va ni “mavoko mambirhi” ya ku wisa ivi ri tlanga hi nkarhi wa rona wa risima. Bibele yi hi khutaza ku ringanisela: Tirha hi matimba kutani u tsakela vuyelo bya kona. Ntsako wo tano i “nyiko ya Xikwembu.”—Eklesiasta 5:19.
Vana ni nkarhi lowu eneleke wo etlela. Mutsari un’wana wa Bibele u te: “Ndzi ta pavalala ni ku etlela hi ku rhula.” (Pisalema 4:8) Vanhu vo tala lavakulu va fanele va etlela kwalomu ka nhungu wa tiawara vusiku byin’wana ni byin’wana leswaku va va lava hanyeke kahle emirini va tlhela va va ni mianakanyo leyi hlutekeke. Malunghana ni ku va ni mianakanyo leyi hlutekeke, ku etlela i ndlela leyinene yo tirhisa nkarhi hikuva swi pfuna munhu leswaku a tshama a xalamukile naswona swi endla leswaku mianakanyo yi tirha hi ndlela leyinene, xisweswo swi endla leswaku munhu a susumeteleka ku dyondza. Hambiswiritano, loko munhu a nga etleli swi n’wi kavanyeta ku dyondza naswona swi hoxa xandla eka timhangu, swihoxo ni ku hela mbilu hi ku hatlisa.
Veka tipakani leti u nga ta ti fikelela. “Ku vona ka mahlo ka antswa ku ri ni ku famba-famba ka moya-xiviri.” (Eklesiasta 6:9) Hi dyondza yini emhakeni leyi? Munhu wo tlhariha a nga pfumeli ku lawuriwa hi ku navela, ngopfu-ngopfu ku navela swilo leswi nga riki swa xiviri kumbe ku navela loku a nga taka a nga ku enerisi. Hikwalaho, a nga xisiwi hi swinavetisi swa vutlhari kumbe a teka swilo hi xikweleti hi ku olova. Ematshan’weni ya sweswo, wa eneriseka hi swilo leswi a kotaka ku swi fikelela—‘leswi mahlo ya yena ma swi vonaka.’
Goza 4: Kongomisiwa Hi Mahanyelo Lamanene
Kambisisa ndlela leyi u lavaka ku hanya ha yona. Milawu ya mahanyelo leyi u lavaka ku hanya ha yona ya ku kongomisa ku vona loko nchumu wu ri lowunene, wu ri wa nkoka ni loko wu vuyerisa. Loko vutomi bya wena a byi fana ni nseve, milawu ya wena ya mahanyelo a yi ta kongoma nseve wolowo. Hikwalaho, milawu ya mahanyelo lamanene yi ku pfuna ku rhangisa swilo swa nkoka evuton’wini ni ku wu tirhisa kahle nkarhi wa wena siku ni siku. Hi kwihi laha u nga kumaka milawu yoleyo? Vanhu vo tala va kambisisa Bibele, va xiya vutlhari bya yona lebyi tlakukeke.—Swivuriso 2:6, 7.
Rirhandzu a ri ve mfanelo ya wena ya nkoka swinene. Vakolosa 3:14 yi vula leswaku rirhandzu “i xiboho lexi hetisekeke xa vun’we.” A hi nge vi na wona ntsako wa xiviri naswona hi ta titwa hi nga sirhelelekanga loko hi nga rhandziwi, ngopfu-ngopfu endyangwini. Vanhu lava honisaka mhaka yoleyo, kumbexana va hlongorisa rifuwo kumbe ntirho, entiyisweni a va nge tsaki. Hakunene ku ni xivangelo lexinene xo va Bibele yi vulavula hi rirhandzu minkarhi ya madzana, yi vula leswaku i mfanelo ya nkoka swinene.—1 Vakorinto 13:1-3; 1 Yohane 4:8.
Tivekele nkarhi wo dyondza hi Xikwembu. Wanuna la vuriwaka Geoff, la tirhaka eka xilamulela-mhangu a a ri ni nsati loyi a n’wi rhandzaka, vana vambirhi lava tsakeke, vanghana lavanene ni ntirho lowu hakelaka. Hambiswiritano, ntirho wakwe a wu endla leswaku a vona vanhu va xaniseka va tlhela va fa. U tivutise a ku: “Xana leyi hi yona ndlela leyi vutomi a byi fanele byi va ha yona?” Kutani siku rin’wana u hlaye minkandziyiso yo karhi leyi sekeriweke eBibeleni leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha ivi a kuma tinhlamulo leti enerisaka.
Geoff u byele nsati wakwe ni vana vakwe leswi a a ri ku swi dyondzeni, kutani na vona va sungule ku swi tsakela. Ndyangu wolowo wu sungule ku dyondza Bibele, leswi antswiseke vutomi bya wona swi tlhela swi wu pfuna ku tirhisa nkarhi wa wona hi vutlhari. Ku dyondza Bibele swi tlhele swi endla leswaku va va ni ntshembo lowu tsakisaka wo hanya hilaha ku nga heriki emisaveni leyi vanhu va kona va nga ta va va ri ni xikongomelo naswona ku nga ha ri na ku xaniseka.—Nhlavutelo 21:3, 4.
Leswi nga humelela eka Geoff swi hi tsundzuxa marito ya Yesu Kreste loko a ku: “Va tsaka lava khathalaka hi xilaveko xa vona xa moya.” (Matewu 5:3) Xana u tiyimiserile ku tivekela nkarhinyana wutsongo wo dyondza hi Xikwembu? Entiyisweni, ku tirhisa nkarhi wa wena hi ndlela yoleyo swi ta ku nyika vutlhari byo wu tirhisa kahle nkarhi wa wena, ku nga ri siku ni siku ntsena, kambe vutomi bya wena hinkwabyo.
^ ndzim. 5 Vona xihloko lexi nge, “Tindlela Ta 20 To Tixavela Nkarhi Lowu Engetelekeke,” eka Xalamuka! ya April 2010.


c: text/html

text:
- Professional and friendly staff
- Top-notch Services!
- Most Reputable Company
- Residential Propane Generator service
Cities we serve
Aiea, HI Anahola, HI Barbers Point N A S, HI Camp H M Smith, HI Captain Cook, HI Eleele, HI Ewa Beach, HI Fort Shafter, HI Haiku, HI Hakalau, HI Haleiwa, HI Hana, HI Hanalei, HI Hanamaulu, HI Hanapepe, HI Hauula, HI Hawaii National Park, HI Hawi, HI Hickam Afb, HI Hilo, HI Holualoa, HI Honaunau, HI Honokaa, HI Honolulu, HI Honomu, HI Hoolehua, HI J B P H H, HI Kaaawa, HI Kahuku, HI Kahului, HI Kailua, HI Kailua Kona, HI Kalaheo, HI Kalaupapa, HI Kamuela, HI Kaneohe, HI Kapaa, HI Kapaau, HI Kapolei, HI Kaumakani, HI Kaunakakai, HI Keaau, HI Kealakekua, HI Kealia, HI Keauhou, HI Kekaha, HI Kihei, HI Kilauea, HI Koloa, HI Kualapuu, HI Kula, HI Kunia, HI Kurtistown, HI Lahaina, HI Laie, HI Lanai City, HI Laupahoehoe, HI Lawai, HI Lihue, HI M C B H Kaneohe Bay, HI Makawao, HI Makaweli, HI Maunaloa, HI Mililani, HI Mountain View, HI Naalehu, HI Ninole, HI Ocean View, HI Ookala, HI Paauhau, HI Paauilo, HI Pahala, HI Pahoa, HI Paia, HI Papaaloa, HI Papaikou, HI Pearl City, HI Pearl Harbor, HI Pepeekeo, HI Princeville, HI Pukalani, HI Puunene, HI Schofield Barracks, HI Tripler Army Medical Center, HI Tripler Army Medical Ctr, HI Volcano, HI Wahiawa, HI Waialua, HI Waianae, HI Waikoloa, HI Wailuku, HI Waimanalo, HI Waimea, HI Waipahu, HI Wake Island, HI

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mhaka yo vavasati loko va ri na mali a va gelezi, ahi ntiyiso. Ni la ta mi komba hi vavanuna va ntlhanu lava va nga na mali hinkwayo, kambe vasati va vona, va gelezini.
King Mswati III
Mswati i na kwalomuya ka 13 wa vavasati. Ku hava na xibihela, hosi leyi yi teka timbhuri ntsena, a ni yo hlawula kunene lembe na lembe loko yi swi lava. Nothando Dube, wife #12 ya King Mswati, i dyiwe hi Justice Minister, Ndumiso Mamba… And a swi sunguli swa Mswati. LaDube i swi vone ka va katikulobye va yena. Hi 2004, vasati vambirhi va Mswati; Delisa Magwaza (LaMagwaza) na Putsoana Hwala (LaHwala) va gelezini, swi tlhe swi tiveka. Minister Ndumiso Mamba i vuye a khomiwa, a hehliwa hi nandzu wo tsan’wa no onha vito ra Ndhavezita.
Jacob Zuma
Nkulukumba Zuma, na yena i munhu wa tshengwe. Un’wani wa vasati va yena, Nompumelelo Ntuli, loyi a tivekaka tani hi MaNtuli, ku vuriwa ku i endle vugangu na murindzi wa yena (Bodyguard n’wana madala), Phinda Thomo, loyi a nga hetelela a tisunga. Ku vuriwa leswaku vugangu lebyi, byi fikele na le tindleveni ta va ndyangu hinkwavo, leswi nga endla va kananakana ku ndzwalo wa le mirini wa MaNtuli wu nga va wu ri wa #1.
Nelson Mandela
Well, swa Mandela swi technical. Winnie i tshame malembe nuna na a ri ekhotsweni. Loko nuna a hume ejele, i vuyelane na nsati. Mhaka i ku nsati se a a ri na vugangu na Ben 10, Dali Mpofu. Mandela i ringetile hi matimba ku herisa mhaka ya Ben 10, maar swi tsandza! Lava nga va kusuhi na mhaka, va ri hi swona swi nga endla ku Mandela a hoxa xikoxo xo herisa vukati bya Winnie.
Frederick Chiluba
President Chiluba i hanye a tlhe a fa na mbitsi yo nsati wa yena, Madam First lady Vera Chiluba, a geleza na n’wamabindzu wa ndhuma wa le Zambia, Archie Mactribouy; leswi nga endla ku ku va na ku divhosana. Mhaka ya madam Vera na Archie, se a yi endliwa onge ko va rirhandzu ra jaha na nhwana lava navelaka ku tekana.
Robert Mugabe
Uncle Bob i wanuna loyi loko a vulavula, ku rhurhumela vavanuna. Kambe, hambi swi ri tano, ku na vavanuna lava va nga na xivindzi. Ku vuriwa ku madam Grace Mugabe i khale va geleza na Gideon Gono, khale ka nhloko ya Reserve Bank ya Zimbabwe loyi hi hala tlhelo ku nga un’wani wa vanhu vo tshembeka eka Robert Mugabe. Xivandza-nyongeni. Makwavo wa Mugabe, Sabina, i ringetile ku byela Bob ku Gono i n’u dya swirhendze. Kambe lexi nga humelela i ku Cain Chademana, bodyguard leyi a yi rindza Sabina yi kumani na rifu, hi ndlela yo kanakanisa. Grace i hehliwa na hi mhaka yo pfa a tihumesa na khale ka swigango swa yena.
Mfo, be strong! Awu wexe, ku dyeriwa I vutomi!
Image: newsworldindia


text:
Hi siku ra 18 Hukuri 2016, a ku ri na ntirho wa masagwadi ma swa vuyimbeleri le ka Maputsu. Lembe leri, a ku ri lembe ra vumakumenharu na ku simekiwe mphikizano wa masagwadi wa xiyenge xa le henhla wa le Musambiki, lowu vuriwaka TOP NGOMA MOÇAMBIQUE. Lembe leri, kwalomuya ka madzana-nharu (300) wa tinsini na swiyimbeleri va nghenelele mphikizano wa Ngoma 2016, laha huvo ya vahlawuri yi nga hlawula ntsena makume-ntsevu (60) ku ya eka xiyenge xi phikizana.
Tani hi leswi a swi rindzerisiwe xiswona, nyankatlambe ya vuyimbeleri ya ndhuma, Mr Bow, ku ve un’wana wa vahluri, loko a teke sagwadi ra Risimu Ra Ndhuma (Popular Song), hi risimu ra yena ra ku “Ni Ta Fa Na Wena“. Mr Bow u tiyisise xiyimo xa yena tani hi matsune wa vamatsune, hi ku teka sagwadi leri, lembe ra vumune hi ku landzelelana, ku nga matimu eka Ngoma Moçambique.
Nyankatambe un’wani loyi a nga kuma sagwadi ra xiyimo xa le henhla, i Jimmy Dludlu, loyi a nga hlula eka xiyenge xa Risimu Ra Lembe, hi njamba ya yena ya ku “Ha Devha”.
Handle ka vayimbeleri va vunanga bya ximanguva-lawa, eka Ngoma 2016, a ku ri na xieyenge xo phikizana ka va makomba-ndlela, laha Xidimingwana a nga kota ku hlula.
Vahluri eka Top Ngoma Moçambique 2016:
Mr Bow – Ni Ta Fa Na Wena
Popular Song of the Year
Cambezo – Ndinaenda Kupi
Male Newcomer of the Year
Tânia Quim – Khale Ka Vatolo
Female Newcomer of the Year
Filó – Se Ndza Famba
Female Artist of the Year
Deltino – Eparaka
Male Artist of the year
Anibalzinho – Ma Ouve Dizer
Most Voted Song of the Year
Xidimingwana – Dlawanini
Veteran of the Year
Rádio Moçambique, ku nga vona vahumelerisi va Ngoma, va tiyisisa ku vuyimbeleri lebyi fikelelaka eka xiyenge xo hetelela xa mphikizano, ku va ku ri vuyimbeleri byo saseka, byo aka, byo hluvukisa byi tlhe byi koka rinoko, tani hi ku, handle ka timali leti vahluri va ti kumaka, vahumelerisi va tiyisisa vupaluxi bya vuyimbeleri byebyo etikweni ra Musambiki, na le handle.
Images source: facebook.com/Ngoma-Moçambique


text:
Avuxeni!
Hi katekini tlhelo ra vunanga, tinsini ta Vutsonga ti tshamela ku tumbuluxa tindlela tintshwa to hlawuleka to bombisa Xitsonga no nyanyula Vatsonga. Dee Michaels, hi un’wani wa tinsini leti, hi ye murhangi wa ndlela eka vunanga byintshwa bya Tsonga Trap Soul.
“A new genre of soul that was created in the 21st century, it infuses soul, rap and R&B” – va BET loko va hlamuseta Trap Soul
Ndumo wa Dee Michael wu ve kona hi vuhumeso bya KU TSHIKIWA SWA VAVA. Risimu leri ri koka rinoko, i risimu ro vava, kambe ri na fenya ro tumbela exikhari. KU TSHIKIWA SWA VAVA i risimu leri ri nga ta rhandiwa hi Vatsonga na va tinxaka timbe, ku suka exitandini ku fika e North of Jozi hi ku famba ka nkarhi.
Hi lowu mbhurisano wa hina wa WhatsApp na xiyimbeleri xa KU TSHIKIWA SWA VAVA ya Tsonga Trap Soul;
VIVMAG: XANA I MANI DEE MICHAELS?
DEE MICHAELS: “Dee Michaels i muyimbeleri wa Tsonga Trap Soul kumbe Hiphop ya Xitsonga. Dee Michaels i Readick Michael ku suka eLimpopo, Giyani Section E… Dee Michaels u endla vunanga bya Xitsonga ehansi ka DJ Giftoz, loyi a nga producer kumbe muhumelerisi.”
VIVMAG: I YINI KU HAMBANA KA TSONGA TRAP SOUL NA RNB?
DEE MICHAELS: “Well, ku hlamula hi vuenti, ku hambana ka Trapsoul na Rnb; xo sungula hi nga languta ngopfu eka ti instrumentals. Eka Trapsoul, xo sungula hi kota ku ta hi ti soulful keys ta piano, xa vumbirhi hi ta langutisisa eka lyrics; eka Trapsoul since ku ri Trap hi yoxe, ku ni marito yo karhi kumbe ma-term lawa ya tirhisiswaka ku yimbelela hi wona. Kasi eka RnB a swi tani, va tirhisa marito ya ntolovelo, leswi hi fanaka hi swona i ku tinghoma hi xitalo ti vulavula hi ti break-ups, relationships na ti crush leti hi va ku na tona eka va xisati.”
VIVMAG: XANA HI WENA NTSENA I YIMBELELAKU TSONGA TRAP SOUL?
DEE MICHAELS: “Well, a ndzi tivi hi vuenti ku ndzi nexe kumbe njhani, mara loko ni languta around most artist they are into Trap than Trapsoul. So ni tshame hansi ni hlaya ku ku xota Trapsoul ka Tsonga rap, so that’s when I came with the idea of making it big out here!”
VIVMAG: I SUNGULI RINI KU ENDLA TRAP SOUL?
DEE MICHAELS: “Trapsoul i khale yi ri ngatini ya mina, mara kuva ni sungula ku yi endla yi twala kahle a ku ri lembe ra 2016. I worked on so much music and it never got to see a light of day, but KU TSHIKIWA SWAVAVA had that sauce.”
VIVMAG: SE I ENDLI TINSIMU TINGANI TA TSONGA TRAP SOUL?
DEE MICHAELS: “Ni endle about 5 wa tona then ni katsa na dancehall na Trap hi yoxe, entlek mina I’m an artist, any beat is a go! A ni hlawuli ku lebyi i vunanga bya njhani. I fuse music wa tinxaka hinkwato.”
VIVMAG: ANY RADIO PLAY THUS FAR?
DEE MICHAELS: “Radio paly yes, ni ve na 2 interviews ka GCR FM about the song KU TSHIKIWA SWA VAVA. hala ku n’wani I just did the submissions ka ti SABC, and it had a good review a ka TheDopeSpotSA hosted by Freed Davids; ka 31st episode, same episode la ku nga na ti track ta vo Cassper Nyovest ta new. It was really nice seeing my song yi va ka same category na vo diman swi ni nyike power blind.”
VIVMAG: VUNANGA BYA WENA BYI KUMEKA KWIHI?
DEE MICHAELS: Vunanga bya mina byi kumeka ka www.jarbeatz.com, na le ka page ra mina ra audiomack, Dee Michaels. Na le ka Facebook ya mina, Readick Dee Michaels, na le Twitter, handle @GYConfidential.
“I grew up around Tsonga music lovers; we used to bump true Tsonga music… When it comes to inspiration, honestly I look up to myself…” – Dee Michaels


text:
Afrika-Dzonga
Riphabliki ya Afrika Dzonga (leyi tiviwaka na mavito-ximfumo manwana) i tiko leri nge Dzongeni ra tiko-nkulu ra Afrika. Ribuwa ra Afrika Dzonga ri fikela kwalomu ka 2798 km[1][2] hi kuleha naswona ri hambanisa malwandle ya Atlantic na Indian Ocean.[3] Kuya e nwalungu wa Afrika Dzonga kuni Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mozambhiki na Swaziland, kasi Mfumo wa Lesotho i tiko leri ti yimeleka leri rhendzeriweke hi Afrika Dzonga.[4]
Vanhu va ake e Afrika Dzonga ku ringana kwalomu ka malembe ya Dzana ra magidi yamalembe (100,000).[5] Hambiswiritano, ku thumbhiwa ka ntila wa le lwandle lowu hundzaka hi le Kapa, Nkomponi ya Madachi na le vuxeni bya Indiya ma akile xitichi xo wisa endzhawini leyi nga hetelela yi vitiwa Kapa (Cape Town) hi lembe ra 1652.[6] Kapa rivile e hansi ka vukolonyi bya manghezi hi lembe ra 1806. Vu vutla-tiko by matiko ya yuropa byi sungule ku ndlandlamuka kwalomu ka malembe ya 1820 loko Mabunu (lava akuri Madachi, Majarimani na Mafurhwa) na manghezi Vavutli va 1820 va koxa tiko ra le nwalungu na le vuxa-dyambu by tiko. Minkwetlembetano e xikarhi ka vaakatiko vosungula, maXhosa na maZulu, na va vutla-tiko va yuropa hi loko yi sungula. Hambiswiritano ku thumbhiwa, ka Dayimani endzhaku nsuku hiswona leswi sunguleke Nyimpi ya mabunu na manghezi laha va lweleke ku lawula mfuwo wa swi celwa swa tiko ra Afrika Dzonga. Hambileswi mabunu ma hluriweke, Afrika Dzonga yi kumile vutiyimeri byo ringanisela e hansi ka Britaniya hi lembe ra 1910. Mafambisele ya mfumo lawa ama ala manghezi, ma tiyisise vonele ra ku ti yimela loku heleleke loku fikeleriweke hi lembe ra 1961 loko Afrika Dzonga yi endliwa Rhiphabliki. Ntlawa lowu rhangeleke wa National Party wu yimise nawu wo yisa emahlweni ku hlawula hi rixaka lowu sunguriweke hi ma Dachi (lowu tiviweke hi ra apartheid), e henhla ka nkaneto lowu veke kona endzeni na le handle ka tiko. Hilembe ra 1990 phresidenti ya nkarhi wolowo F.W. de Klerk yi sungule ku herisa nawu lowu, naswona hi lembe ra 1994 nhlawulo wo sungula wa xi Demokrasi wu endliwile e Afrika Dzonga. Nhlawulo wolowo wu nyikile Nelson Mandela na ntlawa lowu fumaka, African National Congress matimba yo fuma.
Afrika Dzonga yi tiveka hi ku hambana-hambana ka tinxaka, tindzimi ta khume-nwe ta ximfumo leti tivekaka na Nawu-nkulu wa tiko.[3] Xinghezi xi vulavuriwa ngopfu e Afrika Dzonga eka timhaka ta ximfumo na mabinzu, hambiswiri tano i ririmi ra vunthlanu leri vulavuriwaka e mindyangwini.[3] Afrika Dzonga ri ni ku hambana-hambana ka tinxaka, laha kungani miganga yo tala Basa, Makula, na Makhaladi e Afrika hinkwayo. Hambi leswi kwalomu ka 79.6% wa xithsungu xa vanhu e Afrika Dzonga kunga vanhu va ntima, Exikarhi ka lembe ra 2015, nstengo wa xitshungu xa Afrika Dzonga a wuri kwalomu ka 54.9 wa timilliyoni.
Matimu[Lulamisa | edit source]
hina matsonga -machangani hi tsakile ngopfu loko hi nghena laha ka internet hi kuma leswaku, ririmi ra hina na rona ri kona laha. futhi ku tirha na valungu man ,man,man, harhedzi.marha leswi ti group ta kona ti tirhisaka xiswona, a swi twisiseki
Namina Nitsake ngopfu ku kuma ririmi ramina laha ka internet. natinyungubyisa hikuva mustonga wa xiviri
Swikombo swa le handle[Lulamisa | edit source]
Mintsaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "South African Maritime Safety Authority". South African Maritime Safety Authority. Retrieved 2008-06-16.
- ↑ "World Factbook - Coastline". CIA. Retrieved 2008-06-16.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 "South Africa Fast Facts". SouthAfrica.info. April 2007. Retrieved 2008-06-14.
- ↑ "Encyclopædia Britannica Online". Encyclopædia Britannica, Inc.
- ↑ "A Short History of South Africa". SouthAfrica.info. Retrieved 2008-06-14.
- ↑ "African History Timeline". West Chester University of Pennsylvania.


text:
Tsalwa ra Timfanelo na Vutihlamuleri bya Vatekaxiave eku sunguleni ri tsariwiele hi Xinghezi hi 2003. Ri pfuxetiwile hi 2007. Ri hundzuluxeriwile eka tindzimi to hlayanyana, hilaha ti longoloxiweke hakona laha hansi. Loko u lava ku teka xiave eka ndzavisiso wa Netiweke ya Mikambelo ya Nsawuto wa HIV (HIV Vaccine Trials Network (HVTN)), u ta nyikiwa khopi ya tsalwa leri hi rin’wana ra tindzimi leti, hi ku leteriwa hi hlawulo wa wena. Marito lama tirhisiweke eka tsalwa leri ya nga hambana switsongo na marito lama tirhisiweke laha hansi.
Timfanelo
Tanihi hi mungheneri wa ndzavisiso wa HVTN, u na mfanelo yo:
- Kuma mahungu hinkwawo lama tivekaka, ku katsa na mixungeto leyi nga vaka kona na mivuyelo yo nghenela ndzavisiso, u swi hlamuseriwa hi ndlela leyi u nga ta yi twisisa. U ta hlamuseriwa hi mahungu man'wana na man'wana mantswa lama nga ta kumeka hi nkarhi wa ndzavisiso.
- Ala ku joyina ndzavisiso kumbe ku tshika ndzavisiso nkarhi wun'wana na wun'wana. U nga tlhela u ala ku joyina milavisiso yo landzelerisa leyi u byeriwaka hayona. A wu nga lahlekeriwi hi timfanelo ta wena leti hlamuseriweke eka tsalwa leri loko u ala ku joyina ndzavisiso kumbe loko u wu tshika.
- Mbango wa ndzavisiso wo pfumala xihlawuhlawu. Leswi u swi hlawulaka, nkoka, ripfumelo, na ndhavuko swi ta hloniphiwa hi vanhu lava fambisaka ndzavisiso.
- Ku hundzisiwa ku ya kuma vukorhokeri bya switsundzuxo na nseketelo lowu nga kumekaka eka timhaka leti fambelanaka na ndzavisiso na ku sivela HIV.
- Ku hundzisiwa ku ya kuma vukorhokeri bya switsundzuxo, nseketelo, na vutshunguri bya mavabyi lawa u vaka na wona hi nkarhi wa ndzavisiso.
- Ku pfuniwa ku lulamisa swiphiqo leswi fambelanaka na ndzavisiso na/kumbe xihlawuhlawu. Loko hi ri na mpfumelelo wa wena, hi nga vulavula na vanhu lava u hi kombeleke leswaku hi tihlanganisa na vona ku hi hlamusela hi xitalo hi ku nghenela ka wena ndzavisiso.
- Mitshungulo ya ku vaviska miri, loko yo tshuka yi ve kona, kumbe ya ku vaviseka loku fambelanaka ntsena na switirhisiwa kumbe maendlelo ya ndzavisiso, ku ya hilaha swi tsariweke hakona eka fomo leyi ya mpfumelo hi ku twisisa. Ku na mali yo hakela mitshungulo ya ku vaviseka loku. Ntlawa lowu langutisisaka timhaka ta vuhlayiseki hi nkarhi wa ndzavisiso wu teka xiboho xa ku fambelana ka ku vaviseka na ndzavisiso. U nga kombela leswaku xiboho xi langutiwa nakambe loko u nga pfumeleleni na xona. Eka timhangu tin'wana, swi nga endleka mali yi nga ringani ku hakelela vutshunguri hi ku hetiseka. Mitlawa leyi khumbekaka eka ndzavisiso yi nga kombela mali yin'wana loko swi fanerile, kambe a hi tshembisi leswaku va ta yi kuma. Mutirhi wa wena wa ndzavisiso u ta ku nyika vuxokoxoko byo tala hi mhaka leyi naswona u ta hlamula swivutiso leswi u nga vaka naswona kumbe ku ku hlanganisa na munhu loyi a nga swi thwasela leswaku a hlamula swivutiso swa wena.
- Ku kamberiwa HIV ka mahala no pfumala swihoxo hi nkarhi wa ndzavisiso. Loko emakumu ka ndzavisiso wo kumeka leswaku u na HIV leyi vangiweke hi ndzavisiso ku nga ri hi ku tluleriwa, u nga kuma mikambelo yo landzelerisa etliliniki ya ndzavisiso ku fikela loko mikambelo ya wena yi komba leswaku a wa ha ri na HIV.
- Ku pfuniwa hi ku fikelela ku tinyiketela eka ndzavisiso. Swilo leswi u faneleke ku swi kuma u ta swi nyikiwa eka ndhawu leyi u nga ta va u nghenele ndzavisiso eka yona.
- Vuhundla. Mivulavurisano na tirhekhodo ta wena na ku nghenela ka wena eka ndzavisiso swi ta avelaniwa ntsena loko swi lavekela ku endla ndzavisiso, kumbe hilaha swi lavekaka hakona hi nawu. Ku kuma mahungu hi xitalo, vona fomo ya mpfumelo hi ku tiyimisela.
- Ku nyikiwa khadi ra vutitivisi ra ndzavisiso leri kombaka leswaku u nghenele ndzavisiso. Khadi leri ri ta va ri ri na nomboro ya riqingho na/kumbe adirese ya munhu loyi a nga nyikaka mahungu man’wana lama nga lavekaka.
- Hlayisa timfanelo ta wena ta xinawu. Tanihi mungheneri wa ndzingeto, a wu nga lahlekeriwi hi timfanelo ta wena.
- Ku hlamuseriwa loko u kumile pulakhebo kumbe nsawutiso loko ndzavisiso wu hela, kumbe loko swi laveka eka vutshunguri.
- Kuma mahungu ya ku humelela ka ndzavisiso, u byeriwa leswaku mivuyelo ya ndzavisiso yi ta va kona rini, na ku byeriwa hi mivuyelo.
Vutihlamuleri
Tanihi mungheneleriwa ndzavisiso wa HVTN, u na vutihlamuleri byo:
- Languta nakambe na ku kombisa ku twisisa switirhisiwa hinkwaswo leswi u nyikiweke swona, ku katsa na matswalwa ya mpfumelo hi ku twisisa. Kombela ku hlamuseriwa mahungu waha kumbe waha lama u nga ma twisisiki u nga si nghenela ndzavisiso. Vutisa swivutiso hi nkarhi wa ndzavisiso.
- Endla makungu ya loko u lava ku nghenela ndzavisiso endzaku ka ku languta swixungeto na mivuyelo. I swa nkoka ku tiva leswaku ndzavisiso i wa yini na leswaku wu ta endlisiwa ku yini. Vatirhi va ndzavisiso va ta ku pfuna hi vuxokoxoko lebyi. Loko u vona swi ta ku pfuna ku teka xiboho, vulavula na vanhu lava u va tshembakana ku va hlonipha hi loko ku joyina ndzavisiso swi ta va kahle eka wena.
- Byela mutirhi wa ndzavisiso hi xihatla loko u va na xiphiqo xa xihlawuhlawu na/kumbe ku vavisiwa emoyeni hi vanhu van’wana loku u ehleketelelaka leswaku swi nga va swi fambelana na ku nghenela ka wena ndzavisiso.
- U nga nyikeli ngati, swirho kumbe swihalaki swin'wana swa mirhi hi nkarhi wa ndzavisiso.
- Endla swikambelo swa wena swa HIV eka ndhawu ya ndzavisiso ntsena loko ndzavisiso wu nga si hela. Loko u lava ku kamberiwa eka ndhawu yin'wana, vulavula na mutirhi wa ndzavisiso.
- Loko ku ri leswaku u nga tika, papalata ku va muyimani hi nkarhi wa ndzavisiso hi ku tirhisa swisivelambeleko. Vatirhi va ta ku hlamusela hi swisivelambeleko leswi nga ku lulamela.
- Landzelela tiapoyitimente ta wena ta ndzavisiso. loko u lava ku cinca siku ra apoyitimente, byela mutirhi wa ndzavisiso hi xihatla.
- Hloniphani vatirhi va ndzavisiso
- Vonaleswaku u hlayisa ku nghenela ka vanhu van’wana eka ndzavisiso tanihi hi.
- Byela mutirhi wa ndzavisiso mahungu ya ntiyiso no helela lama fambelanaka na ndzavisiso. Byela mutirhi wa ndzavisiso hi ku cinca kun'wana na kun'wana ka vuxokoxoko bya vutihlanganisi kumbe rihanyo ra wena.
- Landzelela swileriso swa mutirhi wa ndzavisiso swinene hilaha u kotaka hakona. Tirhisana na mutirhi wa ndzavisiso ku endlela leswaku rihanyo na vuhlayiseki bya wena swi tshama swi ri kahle hi nkarhi wa ndzavisiso.
- Loko u nga ha koti ku ya emahlweni kumbe u kunguhata ku tshika ku nghenela ndzavisiso, byela mutirhi wa ndzavisiso hi xihatla.


text:
Below is a poetic narration of what happened e #WitsFeesMustFall hi Xitsonga xidzi.
Hi nge pfuki hi byi rivele vurhena bya N’wa-Mukhavele.
GARINGANI WA GARINGANI;
Xikandza xa hulukati* xa voneka
Nkati ya Xinkankaka* ya ngwingwa
Holoxi yi xi sale ndzhaku
Swigingi swa twala
Hi ngulumelo wa ku hima ka nkondzo
Evembeni ra ribye na nhlaka wa ntima
Minkulungwana! Swivuvutana!
Exidziveni xa nkitsikitsi, matoya ma nwela
Tinhenha ti languta emahlweni.
Varindzi va khokholo
Va hoxetela musi wo humesa mihloti
Nkati ya xinkankaka yi va languta
Yi hima hansi bya hulukati, yi cinisa tingula ta mafi
Varindzi va rhurhumela
N’waBaxani xi va tshinelela
Ku fana na ntsandze wa ximuwu
Ku va na nsiva-sivani, ntlangu wa varisi
Varindzi va khokholo, va hayeka minseve
va wa mapa.
Phuuu Choyoyoyo! Xa hina i Vutsonga.
- Hulukati* – Female Elephant
- Nkati ya Xinkankaka* – She Wolf
Image credit: Leeroy Jason / marieclaire.co.za / Sarah Mokwebo


text:
Eix!
He n’wina
A timhaka ta ku loko wanuna
A lava ku teka nsati
Maxaka ni vanghana va nghenelela
Va ku lweyi a nga kahle
Lweyi a kahle
Ti endla vanhu va ku tala
Va tshama va li tinghwendza
Hi xileswo mina Hosi ya Muganga
Muvulavuli wa timhaka
A ni nga ta swi tshika swi te tani
Yingisani
Ni ri Avuxeni! maxaka ya mina
Phela ni na “news” ni nga nayo
Swi lava mu ni yingisa vab’ava
Ni kombela mi ni pfunisa ku rila
Ni ri Avuxeni! vavanuna
Ni na “news” ni nga nayo
Swi lava mu ni pfulela tindleve
Futhi swi lava mi ni pfunisa ku rila
Ni vula ka timhaka ta ku teka
Loko se u yingisa ngopfu maxaka
Phela u ta tshama u li nghwendza
Mina maxaka ma ni nghenise vusiwana
Ni vula ka timhaka ta ku chada
Loko se u yingisa ngopfu maxaka
B’ava u ta tshama u ri nghwendza
Mina maxaka ma ni nghenise vusiwana
A swi nga bihanga ku va ni va yingisa
I vatswali va mina
Kambe ku landzela milawu ya vona
Namutlha swi ni tshamise ni li nghwendza
Ni ngo mina
Ni suke ni ya teka Muchangani
Hi loko se ni vuya na yena
Hi loko va ni nghenisa roniyawu
Va ku Machangani ma dlawa hi vuntunga
Ni tlhelise Muchangani
Ni landza Murhonga
Se ni vuya na yena
Na swonavo va ni nghenise roniyawu
Va ku Varhonga va dlawa hi ku yiva
Ni tlhelise Murhonga
Ni landza Mukatembe
Se ni vuya na yena
Na swonavo va ni nghenise roniyawu
Va ku Vakatembe va dlawa hi ku loya
Ni tshike Mukatembe
Ni landza Munyembani
Se ni vuya na yena
Na swonavo va ni nghenise roniyawu
Va ku Vanyembani ni ta dlawa hi ndlala
Va tsona n’wana mamani
Va hanya hi rhali
A muntini wa vona
Hi ta dlawa hi ndlala
Ni tshike Munyembani
Ni landza Mucopi
Se ni vuya na yena
Na swonavo va ni nghenisa roniyawu
Va ku Vacopi va dlawa hi vuntunga
La muntini wa wena
Ku ta tala hi mavhandab’arwa
He n’wana mama
A wu xi vutisisi xolexo
Ni tshike Mucopi
Ni landza Muzimbabwe
Se ni vuya na yena
Na swonavo mhe ni nghenile “meeting”
Va ku Mazimbabwe va loya n’wananga
Va ni swipoko
Hi ta dlawa hi midliwa
Ni vatukulu va mina
Va ta fana na makala hi ku biha
Ni tshike Muzimbabwe
Ni landza Mudlamariyani
Ni vuya na yena
Na swonavo va ni nghenise roniyawu
Va ku a wu yi twangi ya Vadlamariyani
Se va loya n’wananga
Va tirhisa timfenhe
Va famba va landza mavele ya vona
Hi ta dlawa hi xikweneti la kaya
Ni tsukule Mudlamariyani
Ni suka ni ya landza Mulungu
Na swonavo va ni nghenisa roniyawu
Va ku Valungu va ta balekisa Minkwembu
Ni vula a Mintimu
A wu tlhelisi swoleswo
A yi swi lavi n’wananga
Swa antswa u ya landza mun’wanyani
Ni suke ni ya landza wa ti “Curve”
Ni vula wa ma “Anca”
Kambe loko va n’wi vona nayenavo
Vo n’wananga wo hi landzela tintunga
Va ku namutlha n’wana loyi
A ku tshuka a hi landzela gele-gele
A wu tlhelise xolexo
A Mintimu a yi xi lavi la kaya
Namutlha ni tekile Julinha
Va sungule ku khuluma hi matlhelo
Kambe ka Julinha mi ta dzeta maxaka
Lwe wansati
Ni n’wi chade hi ku n’wi rhandza
Va tlhavile liqunga va ni fonela
A maxaka ya mina
Va ku loko u rhandzana na Julinha
Vuxaka li helile la muntini
Maar maxaka na ma rhandza
Na yhe Julinha na n’wi rhandza
A mu ni pfuni he vab’ava
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni vula maxaka na Julinha
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni vula ka maxaka ni lwe wansati
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Hikuva lwe wansati na n’wi rhandza
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Na wona maxaka na ma rhandza
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Kasi mina ni ya langa mani na?
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni vula ka Julinha ni maxaka
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni kombela mi ni pfuna vavanuna
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Hikuva hinkwavo na va rhandza
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni kombela mi ni pfuna he vab’ava
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni vula ka maxaka na Julinha
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Phela a ni swi tivi va b’ava
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Kumbe swo lava ni tshama ni li nghwendza
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni kombela mi ni pfuna vavanuna
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni kombela mi ni langisa ka maxaka
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Ni vula Julinha ni maxaka
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani
Phela a ni swi tivi va b’ava
Lava mbirhi
Ni ya tshama na mani


text:
Nkuhlu
Nkuhlu, (Trichilia dregeana, Hi kuya hi xi Griki) i nsinya lowu kumekaka e dzongeni ra Afrika, e vupela-dyambu bya Afrika, na le Madagascar. Nsinya lowu wu tirhisiwa ngopfu ku endla mafurha. Nsinya lowu wu rhandziwa ngopfu hi vanhu lava a va ake e tinzhawini ta le kusuhi ni mati.[1]
Mbhanzu wa nkuhlu wuvuriwa Huhlu naswona wuna rikampfi ra muvala warihlaza-rozwihala naswona rabhava rithlela ripfelela mafurha. Mbhazu lowu vupfeke wuna bululu ramuvala wobhasa lerirhendeleke rikampfi, naswona rinadzika ngopfu. Bululu leri ri funengetiwe hi xikhumba xa muvala wamulamula. Mbhanzu lowu wutshoveriwa hitinhweti ta Hukuri na N'wendzamhala.[2]
Leswinga ndzeni
Matimu la ma yelanaka[Lulamisa | edit source]
Eka buku yayena Henri Junoid uhlamale leswilandzelaka hintshovelo watihuhlu eMozambhiki:
- Vinyi vatiko vakhaya tihuhlu exikarhi ka Hukuri na N'wendzamhala naswona vatata milomo yavona kukondza swihlaya swavona swindlandlamuka. Marhi ya olovusa bululu ra tihuhlu naswona risungula ku nyunguluka no nandzika hiswintsanana kufikela laha rihelaka ivi kusala rikampfi. Swatala kukuma kusukela eka swihlangi kuyafika eka vadyuhari, vakukumuke swihlaya hitihuhlu naswona minkolo yavona yirikarhi yipyompya bululu ratihuhlu lerinandzikaka swonghasi kufikela loko kusala rikampfi ntsena. Makampfi ma hlengeletiwa hivukheta naswona matirhiseriwa ku endla mafurha, kumbe maxaviseriwa valungu lava navona vahundziselaka eMarseilles laha kuendliwaka mafurha ya michini[2]
Matirhisele ya nkuhlu[Lulamisa | edit source]
Mulumulo wa nkuhlu[Lulamisa | edit source]
Matirhisele ya nsinya lowu hi Xilungu[Lulamisa | edit source]
Minkombo[Lulamisa | edit source]
- ↑ Elsa Pooley (1993) The complete field guide to trees of Natal, Zululand & Transkei, Durban: Natal Flora Publications Trust. ISBN 0-620-17697-0.
- ↑ 2.0 2.1 Henri-Alexandre Junod, The life of a South African tribe - Vol 2, - Page 19


text:
Ma xewetiwa,
Tani hi un’wani wa lava lavisisaka matimu ya Vatsonga no lavisisa timhaka ta ririmi, ni kombela eku hoxa rito.
Eka tsalwa leri, mi ta hlayiwa tani hi “Tihosi”, hi ku katsakanya, swi nga ri na mhaka ku ma hambana hi ku ringana ka vuhosi bya n’wina.
Tihosi, ma ala ku tshinyiwa no tsundzuxiwa hi lavatsongo, ngopfu loko va ri “commoners”.
Vulavulelo ra n’wina ri siya rixaka ra Vatsonga na ku vilela ngopfu, ku vilela ko katsa na mpfilunganyo wa mihleketo. Xana mi dyondzisiwe hi mani ku rito “Ndhavezitha” ri vula Hosi? Rito Ndhavezitha (Ndabezita) i rito leri ku nga xithopo xa munhu un’wani na un’wani wa xivongo xa ka Zulu, Mageba, Malandlela, Sibiya, Ndaba etc. Rito “Ndhavezitha” a ri vuli Hosi, ri vula Zulu, tani hi xivongo. Hambi Tihosi letin’wani le Kwazulu-Natal Province, leti vulavulaka ririmi ra Xizulu, a ti tirhisi rito Ndhabezita, hi mhaka ku i rito ro vula, kumbe ku duvulela xivongo xa ka Zulu ntsena, na marhavi ma xona. Hambi Tihosi leto vulavula Xiswati, Xindhevele na Xiqhosa, a ti ri tirhisi rito leri.
Handle ka n’wina, mi tshama mi twa mani a tivula Ndhabezitha kwalomuya mi hlanganaka kona tani hi Tihosi? Hikokwalaho ka yini Vatsonga na Tihosi ta Vatsonga va tirhiselana rito leri? Xivutiso lexi xi humesa swivutiso leswi landzelaka:
- Swi vula ku Tihosi leti ti fumaka Vatsonga, i ta ka Zulu? Hi fumiwa hi Mazulu?
- Swi vula ku Tihosi leti, ti luva ka hosi ya Mazulu, Ndabezita Goodwill?
Na swi tiva ku ku na lava nga ta rilela vuzulu, va yimilela mhaka yo rito Ndhavezitha i Xitsonga. Fambani KZN sweswi, ku hava munhu loyi a vuriwaka Ndabezita na a nga ri wa xivongo xa ka Zulu. Ndhavezitha swi fana na ku N’wanati for Maluleke, Mondlani, Makwakwa, Xivambu etc. Kumbe Barhule for Khosa, Rikhotso, Masuluke, Masiya etc. Kumbe Khalanga for Valoyi, Mukansi, Makaringi, Xirindza etc. Kumbe ku vula Muhlave na u vula Mavunda, Makamu, Marindzi, Novela, Nkwinika etc. Se leswo Tihosi ta Vatsonga, hambi va swi tiva ku vona a hi va ka Zulu, kambe va tivula ku Ndavezitha, kasi swi sukela kwi? Tihosi, tshikani ku rilela xivongo xa ka Zulu. Ma hi poyila tani hi rixaka. Mi poyila na ririmi rerhu. Siku na siku, mi ri malandza ya n’wina a ya mi xiximi. Mi ta xiximiwa hi mani na n’wina mi nga tixiximi? Hi swona swi endlaka malandza ya n’wina ya rilela Vuzulu vusiku na nhlikanhi, va swi dyondza ka n’wina. N’wina Tihosikati, eka munhu wa xisati, hi Xitsonga, ku rhangisiwa N’WA-, na hi nga se nghenisa xivongo; N’waKhosa, N’waMavasa, N’waZulu. Hi ririmi ra Xizulu, ku tirhisiwa xirhangi MA-; MaDalmini, MaZulu, MaGumede. Se hikokwalaho ka yini n’wina Tihosikati ta Vatsonga mi nga lavi ku vuriwa N’waNdhavezitha? Leswi mi lavaka ku vitaniwa hi xivongo xa ka Zulu, hikokwalaho ka yini mi nga swi yisi ka Xizulu swi va MaNdhavezitha?
Xithopo lexa Ndabezita, xi sukela la ka ku va ka Zulu va fuma vanhu hi nkanu, hi laha hosi yi vengiwaka; Ndabezita hi leswo “Hungu ra Valala”. Se n’wina mi hungu ra valala? Valala mi vula vanhu lava mi va fumaka? Xitsonga xi ri Hosi i Hosi hi vanhu, Hosi i Hosi hi tiko. N’wina se mi vula vanhu va tiko ku i valala? Kumbe mi la ku vula ku mi fuma Vatsonga hi swileriso swa Hosi Ndhabezitha Goodwill?? Loko mi tivitana hi xivongo xa ka Zulu, swi ta tsandza kwi ku mundzuku mi nyikela Vatsonga eka Zulu? Eka n’wina ku rito lera Ndhavezitha ri vula yini, swi tiviwa hi n’wina. Kumbe se hi to mi xeweta hi ku Ahee Zulu, Mageba, Malandlela, wena ndaba yezitha, mi ta nyoxa mi tlhe mi khana. Hosi ya ntiyiso, ya xiviri, yi nge pfuki na siku rin’we yi tivitane hi xivongo xa wanuna un’wani. A swi kona sweswo. Wanuna, hambi a nga ri hosi, a nge tivitani hi xivongo xa wanuna un’wani. Na swona, ku hava Hosi ya ntiyiso yo tsandzeka ku tiva no twisisa ririmi ra yona. Phe Hosi yi tiva kahle ririmi leri yi fumaka vanhu va yona hi rona, handle ka loko munhu wo ta hi ku famba a fika a fuma vanhu. Phe;
- Hosi yi fanele yi ri na munhu wo yi dyondzisa ririmi leri yi fumaka vanhu hi rona.
- Hosi yi fanele ku va na ntivi ya matimu ya xivongo xa Hosi, na rixaka, na tiko rero.
- Hosi yi fanele yi tiva marito lawa yi ma tirhisaka.
- Hosi yi nge pfuki na kan’we yi tivitana hi xivongo xa wanuna un’wani, handle ka loko Hosi yaleyo yi pfumela ku luva eka wanuna yaloye.
Tihosi, na swi tiva ku swa tika ku mi langutisa mongo na rimintsu ra rito lera Ndhavezitha. Un’wani u ta ta ku; “HI BEBURIWE HI KUMA SWI RI SO” kasi i ndlela yo yimelela ku rilela xithopo xa ka Ndaba. Ririmi hi rona ri khomaka nhlana ya rixaka. A swi hlamarisi kuri Tihosi ti tshika munhu wo fana na tona, a ku ku hava Vatsonga, n’wina mi ta thyiwa vito ra kokwa wa mina, ti tlhe ti nga hlamuli on national radio. Phe Eric Nxumalo has no historical argument. He just says it. Mi tlhe mi pfumela ku mi hluriwini, kasi mi hluriwe kwi? Hi byeleni, kumbe hi nga kombela rematch. Leswo rilela Vuzulu, a swi hambanangi na mhaka yo munhu wa ka Hlungwani a phahla gandzelo ra ka Ngoveni.
Tihosi, hi hala tlhelo mi lava ku vanhu va mi teka tani hi varhangeri, tani hi vamakomba-ndlela, na mi tivitana hi xivongo xa ka Zulu?
Tihosi ta Vatsonga mi na nandzu eka mhaka yo lahlekisa rixaka na mhaka yo seketela ku pfinyiwa ka ririmi ra Xitsonga, na mhaka yo nyefurisa Vatsonga hi tinxaka timbe. Ma ha rilela ku vuriwa Ndhabezitha, Zulu, Malandlela… Swivongo swa n’wina swo va na nhlokonho mpela? Hosi, byela malandza xivongo xenu. Dyondzisa vanhu xivongo xa n’wina, mi tshika ku tivitana hi xivongo xa Zwelithini, a karhi a vula ku a nga swi lavi sweswo. Hosi Goodwill Zwelithini u vurile ku “vanhu” va fanele va tshika leswo vula tihosi ta vona ku i va Ndabezitha hi mhaka ku, Ndabezitha i vito ra kokwa wa yena. Se n’wina mi xi kuma kwi xivindzi xo mi lava ku vitaniwa hi vito ra ka Zulu? Tihosi, mo lava Vungoni hinkwabyo? Loko ri xa mi va ka Ndwandwe, loko ri tlakuka se mi va ka Zulu. Hambi Hosi ya Amashangaan, Mr. Eric Nxumalo hi yexe, loyi a nga wa ka Ndwandwe, a nga ringani hi vito ra Ndabezitha, hi mhaka i Zwide. Kambe loko yena a ri rilela, a swi na mhaka. Se n’wina ke? Mi fuma Vatsonga hi vito ra ka Mageba? Tihosi, ha swi tiva ku mi ta hlundzuka, kambe ku hava Hosi leyi nga tivitanaka hi vito ra xivongo xa wanuna un’wani.
Tihosi ta Vatsonga, HINKWENU mi pfumelaka no rilelala ku vuriwa Ndavezitha, mi swi tiva mi hoxa xandla ngopfu eka ku lahlekisa rixaka leri mi nge i ra n’wina. Hosi Zwelithini a nge pfuki a tivula ku Ripanga, Mubarhule because xexo i xithopo xa Vakhosa. A nge pfuki a tivitana ku i Zwide, Mkatshwa, hi mhaka ku xexo i xa ka Nxumalo. Se n’wina mi lava yini eka xithopo xa Zwelithini? Mi lahlekisa na vahaxi, vatsari, na swiyimbeleri. Vahaxi, vambuyangwani, hi nge vuli nchumu, loko va lerisiwa ku: “Ndzi vitani Ndavezitha” ku hava lexi va nga xi endlaka. Kambe, vahaxi lava tsakelaka ku vona ku xiximiwa ka ririmi ra Xitsonga na Vatsonga, va nge vuli Hosi ku i Ndavezitha.
Tihosi, tshikani ku nyika vanhu xivangelo xo rhuketela Vatsonga.
Image source: hubpages.com


text:
U komberiwa ku lemuka: Vuhundzuluxeri lebyi bya Xitsonga byi tekiwa ku suka eka nkandziyiso wa ximfumo wa Ndzawulo ya Vululami. Ha swi tiva leswaku byi katsa swihoxo swo tala swa vuhundzuluxeri, naswona hi le ku endleni ka vuhundzuluxeri lebyintshwa byo antswa.
Please note: This Xitsonga translation is taken directly from the official Department of Justice edition. We are aware that it includes many translation errors, and we are working towards a new, better translation.
Kavanyisa ka 9: Swivandla swa Mfumo Leswi Seketelaka Vumbiwa ra Xidemokirasi (181-194)
181. Ku Simekiwa na milawu ya mafumelo
- Mavandla lama ya landzelaka ya mfumo ya tiyisa xidemokrasi xa vumbiwa eRiphabliki -
- Musirheleri wa Vanhu.
- Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga.
- Khomixini yo Tlakusa no Sirhelela Timfanelo ta ximunhu hi swa Mfuwo, Vugandzeri na Ririmi leri tirhisiwaka.
- Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu.
- Jenerali wa Tinkota.
- Khomixini ya Nhlawulo.
- Mavandla lama ya tiyimele hi woxe, ma lawuriwa hi Vumbiwa na nawu ntsena, kutani a ma fanelanga ku voyamela tlhelo ro karhi naswona ya fanele ku tirhisa matimba ya wona no tirha mitirho ya wona handle ko chava, ku hlawula matlhelo kumbe ku ya hi nghohe.
- Swirho leswin’wana swa mfumo, hi ku tirhisa milawu na tindlela tin’wana, swi fanele ku pfuneta no sirhelela mavandla lawa ku tiyisisa ku tiyimela, ku ka ma nga voyameli tlhelo, ndzhuti na ku tirha hi ku nyawula ka mavandla lama.
- Ku hava munhu kumbe xirho xa mfumo lexi xi nga ha nghenelelaka eka matirhelo ya mavandla lama.
- Mavandla lama ya na vutihlamuleri eka Palamende ya Rixaka, naswona ma fanele ku vika migingiriko na maendlelo ya wona eka nhlengeletano ya Milawu kan’we kumbe ku tlula hi lembe.
Musirheleri wa vanhu
182. Mitirho ya musirheleri wa vanhu
- Musirheleri wa Vanhu u na matimba tanihi laha swi lawuriwaka hi milawu ya tiko -
- ya ku kambisisa matikhomelo wahi na wahi eka timhaka ta mfumo, kumbe ta mafambiselo yo ka ya nga lulamangi kumbe xi nga vangaka vubihi byihi na byihi kumbe ku tirha hi nghohe;
- ku vika hi matikhomelo walawo; no
- ku teka goza leri ri faneleke ro ololoxa.
- Musirheleri wa Vanhu u na matimba yo tlhandlekela na mitirho leyi vekiweke hi milawu ya tiko
- Musirheleri wa Vanhu a nga endli vulavisisi ehenhla ka swiboho swa khoto.
- Musirheleri wa Vanhu u fanele ku kota ku fikeleriwa hi vanhu hinkwavo na vaakatiko.
- Xiviko xihi na xihi lexi humesiwaka hi Musirheleli wa Vanhu xi voniwa hi mani na mani, handle ka loko matshamelo ya timhaka lama ya vekiwaka hi milawu ya tiko ya lava leswaku xiviko xelexo xi va xihundla.
183. Nkarhi wo va entirhweni
Musirheleri wa Vanhu u thoriwa nkarhi wo ringana nkombo wa malembe laha a nga ta ka a nga thoriwi ra vumbirhi.
Khomixini ya Timfanelo wa Vanhu ya Afrika Dzonga
184. Mitirho ya Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga ya Afrika Dzonga
- Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga yi fanele –
- ku tlakusa ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu na mfuwo wa timfanelo ta ximunhu;
- tlakusa ku sirheleriwa, ku hluvukisiwa, na ku fikeleriwa ka timfanelo ta ximunhu; na
- ku xiyaxiya na ku kambela ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu laha Riphabliki.
- Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga yi na matimba, tanihi leswi ya lawuriwaka hi milawu ya rixaka, leyi faneleke ku endla mitirho, ku katsa matimba –
- yo lavisisa no nyiketa xiviko hi ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu;
- ku teka magoza ku lulamisa laha timfanelo ta ximunhu ti onhiweke kona;
- ku endla ndzavisiso; no
- dyondzisa.
- Lembe na lembe, Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga yi fanele ku lava leswaku swiyenge leswi swi faneleke swa mfumo swi nyika Khomixini mahungu hi magoza lama tekiweke yo tiyisisa ku kuma tiyindlo, Rihanyo, swakudya, mati, minongonoko ya nhlayiso wa vanhu, dyondzo na mbangu.
- Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga yi tlhela yi va na matimba yo tlhandlekela na mitirho leyi nga vekiwa hi milawu ya tiko.
Khomixini yo Tlakusa no Sirhelela Timfanelo ta Mfuwo, Vukhongeri na Miganga ya Tindzimi
185. Mitirho ya Khomixini
- Swikongomelonkulu swa Khomixini yo Tlakusa no Sirhelela Timfanelo ta Mfuwo, Vukhongeri na Miganga ya Tindzimi leri tirhisiwaka i –
- ku tlakusa nhlonipho wa timfanelo ta mfuwo, vukhongeri na miganga ya tindzimi;
- ku tlakusa no vumba ku rhula, vunghana, ku tiyiselana ka vumunhu na vun’we bya rixaka exikarhi ka mfuwo, vukhongeri na miganga ya tindzimi, hi ku langutisa ndzingano, mpfumaleko wa xihlawuhlawu no tihlanganisa na van’wana hi ku ntshunxeka; na
- ku ringanyeta ku simekiweke ku amukeriwa, hi ku landza milawu ya tiko, huvo ya mfuwo kumbe huvo yin’wana kumbe tihuvo ta vanhu vo karhi kumbe vanhu lava nga laha Afrika Dzonga.
- Khomixini yi na matimba, tanihi laha ma lawuriwaka hi milawu ya tiko, lama lavekaka ku fikelela swikongomelonkulu swa wona, ku katsa na matimba yo xiyaxiya, ku lavisisa, ku endla musecho, ku dyondzisa, ku khongotela, ku tsundzuxa no endla swiviko mayelana na timfanelo ta ximunhu hi swa mfuwo, vukhongeri na miganga ya tindzimi.
- Khomixini yi nga ha vika mhaka yihi na yihi leyi welaka endzeni ka matimba na mitirho ya yona eka Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga leswaku yi lavisisiwa.
- Khomixini yi na matimba yo tlhandlekela na mitirho leyi vekiweke hi milawu ya tiko.
186. Mavumbiwelo ya Khomixini
- Nhlayo ya swirho swa Khomixini yo Tlakusa no Sirhelela Timfanelo ta ximunhu hi swa Mfuwo, Vukhongeri na miganga ya tindzimi na ku thoriwa ka vona na nkarhi wa vona wo tirha ku fanele ku vekiwa hi milawu ya tiko.
- Mavumbiwelo ya Khomixini ya fanele –
- ku va vuyimeri byo anama bya vanhu va Afrika Dzonga hi tlhelo ra mfuwo, vugandzeri na ririmi leri tirhisiwaka; na
- ku kombisa hi ku angarhela hi tlhelo ra mavumbelo ya rimbewu ya Afrika Dzonga.
Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu
187. Mitirho ya Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu
- Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu yi fanele ku yisa emahlweni ku xiximiwa ka Ndzingano wa Rimbewu ku hluvukisiwa, ku sirheleriwa na ku fikeleriwa ka ku ringanana ka rimbewu.
- Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu yi na matimba, tanihi laha swi lawuriwaka hi milawu ya tiko, lama ya faneleke leswaku yi kota ku tirha mitirho ya yona, ku katsa na matimba yo xiyisisa, ku lavisisa, ku endla ndzavisiso wa dyondzisa, ku khongotela ku tsundzuxa na ku nyika swiviko hi timhaka leti ti khumbhaka Ndzingano wa Rimbewu.
- Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu yi na matimba yo engetela na mitirho leyi yi vekiweke hi milawu ya tiko.
Mukambelatinkota wa Swin’wana na swin’wana
188. Mitirho ya Mukambelatinkota wa Swin’wana na swin’wana
- Mukambelatinkota wa Swin’wana na swin’wana u fanele ku kambela no nyika swiviko hi tinkonta, swikomba-tinkonta swa timali, malawuriwele ya timali ya –
- tindzawulo hinkwato ta mfumo wa rixaka na ta Swifundzankulu na mafambiselo;
- timasipala hinkwavo; na
- vandla rihi na rihi rin’wana kumbe Nhlangano lowu tirhaka na tinkonta leri swi laviwaka hi milawu ya tiko kumbe ya Swifundzankulu leswaku wu oditiwa hi Mukambelatinkota wa Swin’wana na swin’wana.
- Ku tlhandlekela eka mitirho; leyi vekiweke hi xiyengentsongo xa (1), na hi ku landza milawu yihi na yihi, Mukambelatinkota wa Swin’wana na swin’wana a nga odita no endla xiviko hi tinkonta, swikomba-tinkonta na mafambiselo ya timali ya –
- vandla rihi na rihi leri hakeleriwaka hi timali to huma eka Nkwama wa Timali ta Tiko wa Rixaka kumbe Nkwama wa Timali ta Tiko wa xifundzankulu kumbe hi masipala; kumbe
- vandla rihi na rihi leri pfumeleriweke hi ku landza nawu wihi na wihi ku amukela timali ta swikongomelo swa vanhu va tiko.
- Mukambelatinkota wa Swin’wana na swin’wana u fanele ku yisa swiviko swo kambisisa eka mfumo wa milawu wihi na wihi leri khumbekaka hi ku kongoma hi ku kamberiwa kwaloko, na le ka vulawuri byihi na byihi byin’wana lebyi vekiweke hi milawu ya tiko. Swiviko hinkwaswo swi fanele ku fikeleriwa hi mani na mani.
- Mukambelatikonta wa Swin’wana na swin’wana u na matimba na mitirho yo tlhandlekela leyi vekiwaka hi milawu ya tiko.
189. Nkarhi wo va entirhweni
Mukambelatinkota wa Swin’wana na swin’wana u thoriwa ku tirha nkarhi lowu nga cinciwiki, wu nga pfuxetiweki wa le xikarhi ka malembe ya ntlhanu na khume.
Khomixini ya Nhlawulo
190. Mitirho ya Khomixini ya Nhlawulo
- Khomixini ya Nhlawulo yi fanele –
- ku fambisa hi ku landza milawu ya tiko minhlawulo ya tihuvo to endla milawu ta tiko, ta Swifundzankulu na ta timasipala;
- ku tiyisisa leswaku minhlawulo yeleyo yi ntshunxekile no lulama; na
- ku hlamusela mbuyelo wa nhlawulo hi nkarhi lowu faneleke ku va wo koma hi laha swi kotekaka na hi laha swi vekiweke hakona hi milawu ya tiko.
- Khomixini ya Nhlawulo yi na matimba na mitirho yo tlhandlekela, leyi vekiweke hi milawu ya tiko.
191. Mavumbiwelo ya Khomixini ya Nhlawulo
Khomixini ya Nhlawulo yi fanele ku vumbiwa hi vanhu vanharhu kumbe ku tlula. Nhlayo ya swirho na minkarhi ya ku tirha ka vona swi fanele ku vekiwa hi milawu ya tiko.
Matimba lawa ya Tiyimeleke yo Lawula Vuhaxi
192. Vulawuri bya Vuhaxi
Milawu ya tiko yi fanele ku simeka vulawuri lebyi tiyimeleke byo lawula vuhaxi ku endlela swilaveko swa vanhu, na ku tiyisisa ku lulama na ku hambana-hambana ka mavonele lama hi ku anama ya yimelaka vanhu va Afrika Dzonga.
Makungu ya tin’wana na tin’wana
193. Matholelo
- Musirheleri wa Vanhu na swirho swa Khomixini yihi na yihi leyi simekiwaka hi Kavanyisa loku ku fanele ku va vavasati kumbe vavanuna lava va nga –
- vaaka-tiko va Afrika Dzonga;
- lava un’wana na un’wana wa vona a ringaneke no fanela ku khoma ntirho wo karhi wa tiko;
- naswona a enetaka swilaveko swihi na swihi swin’wana leswi vekiweke hi milawu ya tiko.
- Xilaveko xo va tikhomixini leti simekiwaka hi Kavanyisa loku ti kombisa hi ku anama mavumbiwelo ya Afrika Dzonga ya tinxaka na rimbewu xi fanele ku tekeriwa enhlokweni loko ku thoriwa swirho
- Jenerali wa Tinkota u fanele ku va wansati kumbe wanuna la nga muaka-tiko wa Afrika Dzonga no va munhu la ringaneke no fanela ku khoma ntirho wolowo. Vutivi byo hlawuleka bya, kumbe ntokoto eku kambeni tinkonta, timali ta tiko na mafambiselo ya tiko swi fanele ku tekeriwa enhlokweni loko ku thoriwa Jenerali wa Tinkota.
- Presidente, hi xibumabumelo xa Palamende ya Rixaka, u fanele ku thola Musirheleri wa Vanhu, Jenerali wa Tinkota na swirho swa –
- Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ya Afrika Dzonga;
- Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu; na
- Khomixini ya Nhlawulo.
- Nhlengeletano y Tiko yi fanele ku ringanyeta vanhu –
- lava langiweke hi Komiti ya Nhlengeletano ya Milawu leyi vumbiweke hi mpimo wa ndzinganelano wa swirho swa Minhlangano hinkwayo leyi yimeriweke eka nhlengeletano ya Milawu; na
- ku pfumeleriwa hi Nhlengeletano ya Milawu hi xiboho lexi amukeriweke hi nseketelo wa vhoti –
- lava nga riki ehansi ka 60 wa tiphesente ta swirho swa Nhlengeletano ya Milawu, loko swipfumelelo swi khumbha ku thoriwa ka Musirheleri wa Vanhu na Jenerali wa Tinkota; kumbe
- ntalo wa swirho swa Nhlengeletano ya Milawu, loko swipfumelelo swi khumbha xirho xa Khomixini.
- Ku tinghenisa ka vanhu ntsena eka endlelo ro endla swibumabumelo swi nga ha endleriwa makungu tanihi laha swi languteriwaka eka xiyenge lexi languteriwaka xa 59(1)(a).
194. Ku susiwa entirhweni
- Musirheleri wa Vanhu, Jenerali wa Tinkota, kumbe xirho xa Khomixini leyi simekiweke hi Kavanyisa loku a nga ha susiwa entirhweni ntsena –
- hi swivangelo swa matikhomelo yo ka ya nga nkhenseki, vutsandzeki kumbe ku pfumala vuswikoti;
- hi xiboho lexi vulaka sweswo xa Komiti ya Palamende ya Rixaka; na
- ku amukeriwa ka xiboho hi Nhlengeletano ya Milawu lexi koxaka ku susiwa ka munhu yoloye entirhweni.
- Swiboho swa Nhlengeletano ya Milawu ya Tiko leswi khumbhaka ku susiwa entirhweni ka –
- Musirheleli wa Vanhu kumbe Jenerali wa Tinkota swi fanele swi tirhisiwe hi nseketelo wa vhoti leyi nga riki hansi ka mbirhi xa nharhu wa swirho swa Nhlengeletano ya Milawu; kumbe
- xirho xa Khomixini xi fanele xi tirhisiwa hi ku landza nseketo wa ntalo wa swirho swa Nhlengeletano ya Milawu.
- Presidente –
- a nga yimisa munhu ku tirha hi nkarhi wihi na wihi endzhaku ka ku sunguriwa ka endlelo ra Komiti ya Palamende ya Rixaka ro susa munhu yoloye; naswona
- u fanele ku susa munhu entirhweni loko ku amukeriwa xiboho hi Nhlengeletano ya Milawu lexi koxaka ku susiwa ka munhu yoloye.


text:
Portal:Contents/Overviews
Ulandzele xikhwekerisi lexi kombaka tluka leringasi tsariwaka. Leswaku u tumbuluxa tluka leri, tsala eka bokisi leringa e hansi (Nkambe unga ye eka tluka ra mpfuno kukuma vuxokoxoko lebyi engetelekeke). Loko ufike eka tluka leri hixihoxo, thlava bhatheni leyinge thlelela.
NDZULAMISO
U landzele xikhwekerisi lexi kombaka tluka leri nga si tsariwaka. Leswaku u tumbuluxa tluka leri, tsala eka bokisi leri nga ehansi (kambe u nga ya eka tluka ra mpfuno ku kuma vuxokoxoko lebyi engetelekeke). Loko u fike eka tluka leri hi xihoxo, tlhava batheni leyi nge tlhelela.


text:
Hi ve na nkateko wo burisana na Lady Shiks, na a nga se dhuma a nga ha fikeleleki.
VIVMAG: Xana Lady Shiks i mani?
LADY SHIKS: Lady Shicks i Dyondzo Gift Shikwambane, wansati wa malembe ya 25. Ndzi manana eka jaha rin’we leri nga na malembe mambirhi. Ndzi n’wana wa vu24 eka 26 wa vana va Tatana, ndzi n’wana wa vumbirhi eka manana wa vana vanharhu.
VIVMAG: Vutshila lebyi, bya ku va N’watinjamba (DJ), u byi dyondze kwi?
LADY SHIKS: Vutshila lebyi, ndzi byi dyondze eSoul Candy Institution of Music, hi lembe ra 2013.
VIVMAG: Xana i va mani vanhu lava nga va na nkucetelo, kumbe nhlohlotelo eka wena tani hi DJ waxisati?
LADY SHIKS: Ndzi kulele eka munti lowu a hi hanya hi vunanga, Tata wa mina a ku ri n’wamabindzu loyi a ri na bindzu ra vuhungaselo, mana wa mina a yimbelela eka ntlawa wa nsini ya ndhuma ya vunanga bya Xitsonga, ndzi vula nkulukumba H.W. Makhuvele. Swin’wani swa kona swi nga va swi huma eka yena. Nakambe ndzi munhu wo rhandza xiya-ni-moya, swo tala ndzi swi dyondze hi ku swi yingisela, loko ndzi ri eUniversity, i swilo leswi a hi hungasa hi swona lero i ntolovelo lowu wu nga kusuhi na mbilu.
VIVMAG: U tlanga ngopfu vunanga bya njhani?
LADY SHIKS: Ndzi tlanga vunanga bya House
VIVMAG: Ku nga ri khale, a wu rhambiwe ku ya tlanga le Coconuts, club leyikulu ngopfu eMaputo, wa nga hi byela ku ku humelele yini?
LADY SHIKS: Rirhandzu ri tele ngopfu eka varikwerhu va tiko ra Mozambique, rirhandzu leri va nga ndzi komba rona ri kule ku tlula leri ndzi nga suka ndzi ri siya tani hi DJ, swo tala leswi nga humelela hi leswi a ndzi nga swi ehleketelelangi. Ndzi kume nseketelo wu kulu ngopfu ku suka eka varikwerhu eMozambique.
VIVMAG: A swi ri njhani ku tikuma u tlanga le Coconuts? Na swona, vanhu a va hlamula njhani loko u ri ka Deck?
LADY SHIKS: A swi tsakisa swinene ku tikuma ndzi ri un’wani wa vanhu lava a va tsakisa ntshungu, ku hlamala ku tshama ku ri kona vo tala a va tsakela ku teka swifaniso na mina, na ku ndzi vutisa leswaku ndzi swi kota njhani ku endla vutshila byo tani ndzi ri wansati.
VIVMAG: Ku na vunanga lebyi u nga byi kandziyisa?
LADY SHIKS: E-e, a byi kona kambe i swilo leswi ndzi nga ku swi endleni hinkarhi lowu.
VIVMAG: Norho wa wena, tani hi DJ wa xisati, hi wihi?
LADY SHIKS: Norho wa mina, i ku tikuma ndzi ri un’wani wa vanhu lava va nga ta vulavuriwa hi munhu un’wani na un’wani eka misava hinkwayo, ku nga ri na xivutiso exikarhi, xikombiso hambi no byela n’wana ntsongo ku ku na Beyonce a nge hlamali, hikuva Beyonce i munhu loyi a tivakaku emisaveni. Xin’wani i ku tikuma ndzi ri wansati loyi a fambaku matiko hi ku hambana hambana ndzi ri karhi ndzi ya tlanga vunanga. Hi ku vunanga byi vulavula ku tlula marito.
VIVMAG: Wa swi veketela nganakati. Ina ka, handle ka le Coconuts, u tshama u tlanga ehandle ka tiko ra Afrika Dzonga?
LADY SHIKS: Ina, lembe ra ku hundza ndzi tlange eLesotho, Maseru, eka Club leyi vitaniwaku Ha-Pita
VIVMAG: Byi njhani vumundzuku bya vunanga bya Xitsonga, hi ku angarhela?
LADY SHIKS: Ndza tinyungubyisa ku famba tindzhawo to hambana ndzi twa vanhu va tlanga vunanga bya Xitsonga hinkwako, Xitsonga xi na ntikelo, hi xona xi twalaku tindzhawo to tala. Hikwalaho, ndzi nga vula handle ko kanakana ku, vumundzuku bya vunanga bya Xitsonga bya vangama.
VIVMAG: Loko u nga ri e xitikweni (deck), u endla yini?
LADY SHIKS: Ndzi va ndzi ya entirhweni eka yin’wani ya tifeme to endla gezi, ndzi un’wani loyi a nga dyondzela vubasisi bya mati (BSc Water and Sanitation) eka Univhesithi ya N’walungu (University of Limpopo)
VIVMAG: Mubasisi wa mati, a tlhe a basisa vunanga, ku xonga ka swona. Mhaka ya ku va DJ, yi toloveleke ngopfu ku va yi endliwa hi vaxinuna, xana eka wena a swi ku tikiseli eka vuxaka bya wena na murhandzani wa wena?
LADY SHIKS: E-e rendzo ra mina ra vutomi ri fambisana na munhu loyi a twisiseka ntirho wa mina.
VIVMAG: Xana u yingisela vunanga bya va mani?
LADY SHIKS: Ndzi yingisela vunanga bya Russian Army, Hlamalani, Hangalasa, Sinach (Gospel), Lady Zamar, Alicia Keys, Beyonce, The Soil, Zonke na van’wani vo tala.
VIVMAG: Lady Shiks, u nga va byela yini vantshwa lava nga varhandzi kumbe valendzeri va wena?
LADY SHIKS: Varhandzi, Valandzeri, na Vaseketeri va mina, ndzi ri eka n’wina:
Dyondzo i xithlangu xa vutomi. Rhangisani Dyondzo, Nyiko ya ntiyiso a yi tsutsumi, yi ta ku kuma u dyondzekini.
VIVMAG: U nga vula yini hi vantshwa lava weriweke hi ndzingo wo va mahlonga ma swidzidziharisi?
LADY SHIKS: Swidzidziharisi swi teka swivumbiwa swa Xikwembu, hikuva Xikwembu xi hi vumbile ku fana na xona, lero wena u onha xivumbiwa xa Xikwembu.
VIVMAG: Hi nga rindzela yini eka Lady Shiks lembe leri?
LADY SHIKS: Mi nga rindzela nkandziyiso wa vunanga, na ku ya tlanga eka tiko ra Botswana hi September.
VIVMAG: Hi kombela rito ro hetelela.
LADY SHIKS: Rendzo ranga ra vutomi, i dyondzo…


text:
Ka tsakisa eVutsonga, tinsini ta hina ti ti yimiserini
Hi leyi miehluto ya vhiki;
- PERCY MFANA – VO NDZI RHANDZA
“Mi ni kuma mhe ni tshame na va manane,
mi ku mina ni rhandza vavasate.
A ni na njhovo no mi byela vo makwerhu,
Vo ni rhandza va ka mhane.”
Finally, Chavani yi vuyini; Percy Mfana loyi hi n’wu rhandaku is back. Hi ku ya hi leswi VO NI RHANDZA yi bisaku xi swona, album ya NI RHUME MFANA no.13 yi ti komba nga ku yi ta ku veni swilo (tsakiseni). Hambi vo hupa on the upcoming album, this single can hold the entire album. Sound ya VO NI RHANDZA is nostalgic, ri ni tsunduxa sound ya MHANINTSONGO, but lighter ka bass. Percy Mfana u tirhi na Mr Piano Man, Prince Rhangani, eka VO NI RHANDZA.
Ntumani wo Ehluta (Download Link)
- MASH SARILA – THIXO SOMANDLA
Ina, this is a Tsonga song, a beautiful one at that. THIXO SOMANDLA yi yimbeleliwi hi Xitsonga, Xingoni xo va kwala na kwalano; risimu ri thyiwe vito leri hi xikongomelo xo kurisa rhendzeleko wa risimu. Vito ra risimu ri na matimba yo koka rinoko ra Vatsonga na va tinxaka timbe hi nkarhi wun’we. I have been playing the song on repeat; Mash is smart in how he uses Nguni to get attention of Non-Tsongas. Mash Sarila is definitely someone to pay attention to this year and going forth, watch THIXO SOMANDLA make rounds. Loko swilo swo famba kahle, kumbe hi nga vona THIXO SOMANDLA yi endla matimu ku fana na KHANIMAMBA ya Themba Nyathi. THIXO SOMANDLA yi ni tsunduxa machayelo ya Chicco Twala, i Afro-soul ya Gospel ya sing-along; i nkatsakanyo wa machayelo ya tinxaka ta vunanga to hambana. Marito ma risimu leri a wa olovi ku wa rivala, i tinsimu letiya u nga ta ti kuma u kha u ti yimbelela u nga ri ku titweni.
- HENNY C – VA VONA GOLIDE
Henny C is leading a new wave ya Tsonga Afro-beat sound in a very calculated style. VA VONA GOLIDE i follow-up ya matimba, yi fikelela xiyimo xa LOVOLA MONEY, Henny C u le ku toloveteni vanhu vunanga bya yena one hit at a time.
Hi languteli ku Henny C ku a hlula e 15th Xitsonga Music Awards.
“Kasi a va vuli mina
[Va vona Golide]
Kasi a va vuli mina
[Va vona Golide]”


text:
Mhlavendina Omhle!
Ribuyandlela!
Nhlava!
Let’s be clear in regard to Vahlave va ka Mavundza, va ka Mavundza i va nyimba ya Zivuko. Secondly, Gazankulu’s corrupt history promoted a wrong Nhlave identity, va ka Mavundza va anakanya leswaku hi vona Vahlave va ri voxe; kasi Vahlave i tinxaka ta ku yirisa Nhlava, ku nga;
- Nkanyani,
- Novela,
- Makamu,
- Twala,
- Maswanganyi,
- Mthombeni,
- Zitha,
- Nkwinika,
- Ntsumele,
- Shikweni and others.
Va ka Zivuko lava nga dyiwa va wela eka rixaka ra amaSwati, va tivula Mazibuko, kambe vona hi timbuluko wa vona i Vatsonga. Va ka Mazivuko va fambile na ndyangu wa ka Ncayi Ncayi (Xai Xai), lowu tiviwaka hi Leswaku i Maswati namutlha. Remember that Isiwati is a combination of Xitsonga (Rhonga dialect) and isiLala (Nguni). So during the immigration when the House of Dlamini occupied the land that belongs to house of Kubayi (Ngomani) and Mnisi, the Zivuko were part of their servants. The Zivuko have always been submissive, hence, when Soshangani came to Vutsonga (East); they became Mabuyandlela (slave front-line soldiers).
The Nhlave of Mavundza have over the years adopted a Nguni way of reciting their surnames. They were subjects of a Nguni (Ndwandwe) Chiefdom and were forced to abandon their language, va ka Mavundza va ve va thopa xivongo xa vona hi Xingoni hikuva va sindzisiwile ku tirhisa Xitsonga. Leswi swi kona na le ka van’wana va ka Valoyi; van’wana hikokwalaho ko Khonzisiwa va tiviwa leswaku i va Matsebula, loko va tiphata va ku i vantuli wa Mungoni.
Ku tiphata swa va Mhlavendina i hlambha yikulu swinene, hikuva hi direct translation ya Xitsonga swi vula ku Mihlave ndzi wena (its demeaning).
Va ka Mavundza i va Ka Mhangani yo bavela mavundzeni,
Va ka Xifaki a va tshovelani; va tshovelani timba ri nga na titinghu.
“… Vunwa rin’wani ri dyondzisiwaka, hi lero Vahlave i Vangoni, vunwa leri ri seketeriwa hi “Xithathalapha” (Xingoni xo phewa) lexi vulavuriwaka hi ntlawanyana wa ka Mavunda, lowu nga tsutsumela eTransvaal na Gija Nxumalo, van’wani va tsutsuma na Mpisani Nxumalo loko Maputukezi ma hlule Amashangaan eka nyimpi ya 1895. Kutani ke, rito ra ndzhukano leri Amashangaan a ma rhuketela Vahlave hi rona, lera “Muhlavendina” (Swi vulaka ku Muhlave-ndziwena, hi xikongomelo xo phutisa) ri hundzuke rito ro tinyungubyisa hi rona, ivi, tani hi leswi a va ri Mabulandlela, va tlhandlekela hi Xithathalapha lexiya xa ku:
“Muhlavendhina!
A nga bheki muntu, i bheka loyi a mu qalaka”
– Abstract from Tinxaka Ta Vutsonga: Vanhlave
Vatsonga, tshikani swo tithopa hi Xizulu na Xingoni.
Be proud hi Vutsonga bya n’wina, hikuva Vutsonga i Vukosi!


text:
Loko wansati wa Mutsonga a loveriwe hi nuna; vandyangu va hlengeletana ku endliwa tshamo wa muti. Laha hi kona a byeriwa leswaku emutini ya kona Majaha loko alava ku yisa emahlweni xivongo kumbe a vula leswaku i huma hi pangu. Endzhaku ka sweswo hi loko a byeriwa milawu na leswaku u ta tshama khume na mbirhi wa tin’hweti a nga se vona rhambu ra wanuna. U nyikiwa xibinya xisuti lexi a faneleke ku ambexiwa ku kondza a fikisa nkarhi lowu a nga pimeriwa.
Loko nkarhi wu fikile; u yisiwa le nkoveni a ya hluvuriwa tingoma na leswaku a nyikiwa mpfumelelo wa leswaku a nga hleka na vavanuna.
Loko a nga landzeli milawu leyi a nyikiwaka, khombo hi leswaku u ta khuma. Makhuma ya munhu wo loveriwa ya endla leswaku a kukumuka milenge na kwirhi. Ku hava Nyamusoro kumbe Mungoma loyi a nga kotaka ku tshungula makhuma. Munhu wa makhuma u khohlola a nga heti na swona Madokodela ya Xilungu ya tsandeka ku vona chumu; va to ku nyika maphilisi guma u kondza u fa.
Image Credit: AGENCE FRANCE-PRESSE/GETTY IMAGES/ODD ANDERSEN


text:
Xitsundzuxo: Tiva leswaku eka tsalwa leri a ku tirhisiwangi masivi, u hlaya hi ku rhanda!
Jaha leri va nge i Peta, ri endla va ka mhani va tsakama va nga tiyimiselangi… Laha Peta a kandiyaku kona, u suka a yivi vanhu va vanhu… Peta i jaha ra ntima wo saseka, ri na body ya mutlangi wa bolo, ri yimeki kahle na mpahla ya ri fanela…
Ku fika ka Peta eka Malamulele, mumu a wu honokeli misava, nyuku wu kha wu lwa na xihembani xa jaha ra le Joni ra Researcher. Peta i famba matiko ya Vatsonga a ri ku hlengeleteni matimu ya Tihosi, Tinxaka na Tinhena ta Vatsonga… Hi luyaaa! A kondelela a kongoma ka Nghala, laha a nga ta va a tshama kona ku fika hi wa vunharu wa vhiki leritaku. Endleleni, Peta u hlangani na nhwana va nge i Angela hi le xiphayiphanini. Angela xi sasametiwi hi vanghana va xona kuri xi heleketa muyeni, xi tlhe xi khoma na beke…
“Mi vhaki kwihi ka Boti?” Angela a sungula bulu,
“Ni vhaki ka Nghala!” Peta a hlamula a kha a sula nyuku egon’weni,
“Eeh!”
“I yini?”
“Ve va phungela la mi ya ku kona?” hi loko xi sungula ku fafada Angela, Peta u lo hlamula hi xihleko xo phuntisa, kambe hambi leswi Angela xi swi nyumelaku, xa nya (a vula e miehleketweni).
“Ni tshemba leswi u nga ni tlulela, u la ku ni pfuna ku hunguta xivunda?” Peta a vula leswi a kha a pfula foyini,
“Ni mi pfuna hi ndlela yihi?” Angela xi sungula ku ti dadisa, arrgh!
“Chela your tenz, ni ta ku vona loko ri pela…” Angela a xi hlwelangi ku javula foyini, xi tlhe xi khavisa na vito ra xona xi ku; Angela-Tonight!
‘NI DYINI!’ Peta u vula leswi, a ha heta ku hambana hi ndlela na Angela. Xihuzani lexi va nge i Angela, xi rivele no vutisa vito ra muyeni, xi kavanyetiwa hi ku tsakama mathangeni, CHAVA! Peta u fiki a xeweta Mkhegulu na Mkhalabya, a va vikela ta riendzo ra yena. Loko a heta ku dya vuswa, u vitani ntukulu wa kwalaya mutini ku a ya veka tibeke ivi a vuya na tingilazi timbirhi. Peta na ntukulu wa Nghala va rhurheli hi le gedeni, va fika va dzumba va nwa Jameson va fambisa nkarhi…
“He ntukulu, wa xi tiva Angela?”
“He Uncle xi blind lexiya, hi xona top ya kwala kasi”
“Owk…”
“Mo xi lava he Uncle?”
“Huma kwalano!” Peta a hlamula a kha a hleka, ntukulu phe se yi le pulakeni, swa tikomba ku a xi ri na torha masaka lexi.
Hi ya vunarhu ngilazi, nsiha wa Peta wu vi wu sungula ku navela mbita ya vulombe – ni vula puca, xinathi, pyetlepyetle, bubutsa, xilamulani, mbhakatani, xikhekheni, ndaskanani… Hi loko a tlakula foyini kuri a ta vikela “Tour Guide” ya ka Malamulele kuri se i nkarhi wo vamba ngoma…
“Angela… Ni le ndleleni…”
“I mani?”
“U hi rindi hi ri vangani kasi?”
“Haye! i sorry… hi n’wina lavaya va ka Nghala?”
“Hi swona… kahle kahle, se ni le handle… hatlisa u huma!”
“Huh?”
Tuuu!
Peta u jahi Angela hi xikongomelo xo vona kuri xi na nkani ku fika kwihi, na swona Peta u chava ku khomisiwa pala. Loko Peta a ha rindi Angela, hi lowu nsiha se wu sungula ku olola buruku, HEYI! Leswi ku nga vusiku, a swi na mhaka, hi ku ku hava loyi a nga ta vona tende. Peta u teki xiboho xo yi lata ehenhla ka nkava ivi a tshika buruku ri pfukelinyana… “Mi endla yini?” Angela a vutisa hi ku hlamala, a swi tikomba nga ku Peta u le ku chokocheni,
“Tshinela ni ku komba” loko Angela xi fika kusuhi ka Peta, hi loko a xi nyika hug ivi a xi hlevela ku xi peta voko ra xona endzeka xikipa xa yena. Angela xi hlanganisiwa hi mbolo yo kufumela no bumbula, loko ku ve a wu hleketa kuri xi ta tlula, u bi hansi. Angela xi khomi nhlungu ya mbolo ya Peta xi yi tshikelela swintsongo hi rintiho, ivi a hefumeteka muyisa – “Haaa!”
“A hi jiki halaya stadium” Angela xi rhanga ndlela…
Hi nkarhi lowu, ka ha ri hava ku kanakana, ku ya ku dyananiweni… Peta u rhangi a nghena garage a xava 6-pack ya majezi (condoms). Ivi va kongoma xinyamini, Peta u ve a teliwa hi ku chuwa, phe va vhiya hala kaya. Kambe ku pfukeriwa swi nyika matimba na nyanyuko wukulu, ku hava ku Peta u ta tlhela, swa antswa a vhiyiwa… Va fiki va yima nsinyeni, ivi Angela a khoma Peta hala phambeni a n’wu tshineta kusuhi. Hi loko xi n’wu zipunula ivi xi sungula ku yi chokocha xi nga jahangi. Peta a tsipa matihlo, ivi a phendla milenge ya Angela a kha a nghenisa voko exikarhi ka mathanga. Hi loko Angela xi nakatsela tintiho ta xona ivi xi tota nhlungu ya Peta marha, ivi xi sungula ku tlanga hi yona. Hi loko yi sungula ku bonga tsotsi, ivi yi phendla xiphenthani xa Angela yi kuma xi tsakamini xi kha xi rhetela… Ku a va gomelisa ku yini, ku tiva xinyami xa le Malamulele Sports Grounds… Hi loko Peta a khinsama a koka xiphentani xa Angela hi mavoko mambirhi, ivi a teka xiphentani a panga xikhwameni xa yena.
“Mi endla yini?” Ku twala rito ra n’wanuna hi le xinyamini, Peta a nga hetangi nkarhi, u hunduluxi Angela hi tihanyi a yi peta, ndzwaa! Angela xi sungula ku vhuma xi xanda matihlo, xi rhurhumela mathanga xi heleliwa na hi moya hi ku twa mbolo. N’wanuna loyi a ri nhoveni u hlanganisiwi hi ku keta ka Angela, a vheta a tlhela hi rivilo, u swi twi kahle kuri ku le ku kundiweni munhu… Peta u lo na sungula ku hakasa Angela, mbolo ya yena yi rhendeleka endeni ka xitombo xa Angela, hi nyama ehenhleni ka sweswo. Angela xi omba nsinya xi ri ku amukeleni mbolo ya Peta yo bumbula hinkwayo ka yona… Hi loko Peta a yi hlomula a sungula ku tlanga hi ntsingi wa Angela, ntsingi ni vula clit. Angela xi sungula ku hiseriwa, na matsolo ma sungula ku tsekatseka. Angela a tlhava mukhosi, a manya voko ra Peta, a sungula ku rhurhumela ivi a khomelela nsiya ku a nga weli hansi. Loko Peta a hlomula voko exikarhi ka milenge ya Angela, u kumi voko ra yena ri tsakami swo nyenyetsa; Angela i genge yo squirt-a loko yi fika magezini… Hi loko Peta dyi xi veka in-position, dyi xi phenda xikete dyi xi veka enhlaneni, ivi dyi xi mbyindla marhaku mati ya xona, dyi tlhelela ku tlangeni hi ntsingi… Loko Angela xa ha ri ku tiphineni hi ku fingeriwa hi tintiho timbirhi, Peta dyi xi juma dyi yi hoxa hinkwayo xi hlangana nhloko xi sungula ku tshereta. Xi xa Angela xa manyela xi tlhe tsakama “perfect”, ndlela leyi xi kufumerisaku xi swona; u nga tikuma u rhundi u nga tiyimiselangi.
Peta u sunguli ku twa marito ya vavanuna hi le kule, a vhe a teka xiboho xo heta ntirho va nga se fika. Hi loko a khoma xisuti xa Angela hi matimba, a xi petsanyana nhlana mabunyu ma yima moyeni, ivi a ba power strokes. Angela xi cemela henhla, Peta a xi pfala nomo hi voko rin’we, a ri ku chovheni hi matimba na rivilo. Peta a vekela Angela xi pfa xi rheta xi endla nga ku xa wa, Peta a vuya na xona a ri ku khwinyeteleni hi rivilo. Hi loko a sungula ku twa ximoyani, nhlana wu oma, a sungula ku gomela nga ku i Nghala. Xitombo xa Angela xi nyanya ku manyela xi tlhe xi swi hisela, Peta a ti rivala a bulusa, Angela xi hefumuteka hi matimba xi omeleli nsinya…
Hi loko va vona tithochi…
Hefuhefu! Mbita ya Vulombe (Tsonga Erotica)
Hlaya u ya mahlweni:


text:
U komberiwa ku lemuka: Vuhundzuluxeri lebyi bya Xitsonga byi tekiwa ku suka eka nkandziyiso wa ximfumo wa Ndzawulo ya Vululami. Ha swi tiva leswaku byi katsa swihoxo swo tala swa vuhundzuluxeri, naswona hi le ku endleni ka vuhundzuluxeri lebyintshwa byo antswa.
Please note: This Xitsonga translation is taken directly from the official Department of Justice edition. We are aware that it includes many translation errors, and we are working towards a new, better translation.
[Xedulu ya 6A leyi nghenisiweke hi x xa 6 xa Nawu wa ku Cinciwa ka Vumbiwa ra Vukhume wa 2003 na ku herisiwa hi x xa 6 xa Nawu wa ku Cinciwa ka Vumbiwa ka Vukhumemune wa 2008.]


text:
U komberiwa ku lemuka: Vuhundzuluxeri lebyi bya Xitsonga byi tekiwa ku suka eka nkandziyiso wa ximfumo wa Ndzawulo ya Vululami. Ha swi tiva leswaku byi katsa swihoxo swo tala swa vuhundzuluxeri, naswona hi le ku endleni ka vuhundzuluxeri lebyintshwa byo antswa.
Please note: This Xitsonga translation is taken directly from the official Department of Justice edition. We are aware that it includes many translation errors, and we are working towards a new, better translation.
Ku siviwa ka ayitheme ya 1 hi leswi landzelaka:
- Minhlangano leyi tsarisiweke hi ku landza milawu ya tiko na ku phikizanela nhlawulo wa Palamende ya Rixaka yi fanele ku tsala mavito ya vayimela -langwa eka nhlawulo wolowo eka nxaxamelo wa vayimela -langwa lowu lulamisiweke hi ku landza Xedulu leyi na milawu leyi endliweke ya tiko.
Ku siva ayitheme ya 2 hi ayitheme leyi landzelaka:
- Switulu swa Palamende tanihi leswi bohiweke ku ya hi xiyenge 46 xa Vumbiwa byintshwa, swi fanele ku tatiwa hi ndlela leyi landzelaka:
- Hafu ya switulu ku suka eka nxaxamelo wa swifundzha lowu tisiweke hi Minhlangano hi ku hambana ka yona, ku nga na nhlayo leyi vekiweke ya switulu leyi hlayiseriweke xifundzha xin’wana na xin’wana tanihi leswi swi nga hlamuseriwa hi khomixini eka nhlawulo lowu landzelaka wa Palamende, ku karhi ku tekeriwa enhlokweni tinhlayo leti nga kona ti tirhiweke hi xisayense hi tlhelo ra vavhoti, na vuyimeri bya minhlangano leyi khumbekaka.
- Hafu leyin’wana ya switulu ku suka nxaxamelo wa rixaka lowu tisiweke hi minhlangano hi ku hambana ka yona, kumbe ku huma eka minxaxamelo ya swifundzha laha minxaxamelo ya ya rixaka yi nga tisiwangiki.
Ku siva ayitheme ya 3 hi ayitheme leyi landzelaka:
- Minxaxamelo ya vayimela-ku-langwa leyi tisiwiweke hi nhlangano hi ku hetiseka yi fanele ku va na mavito lama ya nga tluriki nhlayo ya vayimela-ku-langwa leyi ringanaka na nhlayo ya switulu eka Palamende ya Rixaka, naswona nxaxamelo wun’wana na wun’wana wo tano wu fanele ku kombisa mavito yalawo hi ndzandzelelano wolowo wu vekiweke hi ku tsakeriwa tanihi laha nhlangano wu nga ha pimaka.
Ku cinciwa ka ayitheme ya 5 hi ku siviwa ka marito lama rhangeleka ndzimana (a) hi marito lawa:
- Switulu leswi vuriwaka eka mhaka ya 2(a) swi fanele ku averiwa xifundza hi xifundza eka Minhlangano leyi phikizanelaka nhlawulo, hi ndlela leyi landzelaka:
hi ku siva marito lama rhangelaka ndzimana ya (a) hi marito lama landzelaka:
- Switulu leswi vuriwaka eka mhaka ya 2(b) swi fanele ku averiwa Minhlangano leyi phikizanelaka nhlawulo, hi ndlela leyi landzelaka:
na
hi ku siva ndzimana ya (a) hi ndzimana leyi landzelaka:
(a) Mpimo wa nhlayo ya tivhoti hi xitulu hi xitulu wu fanele ku pimiwa hi ku avanyisa nhlayo ya tivhoti leti hoxiweke ta tiko hinkwaro hi nhlayo ya switulu eka Palamende ya Rixaka ya Milawu, ku hlanganisiwa na n’we kutani na mbuyelo byi hlanganisiwa na n’we, ku nga hlayiwi swiphemu, swi fanele ku va mpimo wa nhlayo ya tivhoti hi xitulu hi xitulu.
Ku hundzuluxiwa ka ayitheme ya 7(3) hiku siva ndzimana ya (b) hi ndzimana leyi landzelaka:
(b) Mpimo wa nhlayo ya switulu leyi hundzuluxiweke hi xitulu hi xitulu wu fanele ku pimiwa hi ku avanyisa ntsengo wa nhlayo ya tivhoti leti hoxiweke tiko hinkwaro, ku susiwile nhlayo ya tivhoti leti hoxiweke tiko hinkwaro ta ntlawa wolowo wu vuriwaka eka ndzimana ya (a), hi nhlayo ya switulu eka Nhlengeletano ya Milawu, ku hlanganisiwa na n’we, ku susiwa nhlayo ya switulu leswi helelaka swi averiwile Nhlangano lowu ku vulavuriwaka hi wona hi ku landza ndzimana ya (a).
Ku siviwa ka ayitheme ya 10 hi ayitheme leyi landzelaka:
- Nhlayo ya switulu eka Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu xin’wana na xin’wana yi fanele ku va tanihi laha yi pimiweke hi ku landza xiyenge xa 105 xa Vumbiwa byintshwa.
Ku siviwa ka ayitheme ya 11 hi ayitheme leyi landzelaka:
- Minhlangano leyi tsarisiweke hi ku landza milawu ya tiko leyi vekiweke naswona yi phikizanelaka nhlawulo wa Huvo yo endla milawu ya Xifundzankulu, yi fanele ku hlawula mavito ya vayimela-ku-langwa eka nhlawulo wa xifundzankulu xelexo eka minxaxamelo ya Swifundzankulu leyi lulamisiweke hi ku landza Xedulu leyi na milawu ya tiko.
Ku siviwa ka ayitheme ya 16 hi ayitheme leyi landzelaka:
16. Ku aviwa ka vayimeri
- Endzhaku ka loko ku hlayiwa ka tivhoti ku herile, nhlayo ya vayimeri va ntlawa wun’wana na wun’wana yi pimiwile kutani na mbuyelo wa nhlawulo byi hlayiwile hi ku landza xiyenge xa 190 xa Vumbiwa byintshwa, Khomixini, ku nga si hela masiku mambirhi endzhaku ko hlayiwa ka mbuyelo koloko, yi fanele ku veka ku suka eka nongoloko wun’wana na wun’wana wa vayimela-ku-langwa, leri tivisiweke hi ku landza milawu ya tiko, vayimeri va ntlawa wun’wana na wun’wana eka mfumo wa milawu.\
- Ku landzelela ku vekiwa koloko hi ku landza Mhaka ntsongo ya (1), loko vito ra muyimela-ku-langwa ri kumekaka eka ku tlula nongoloko wun’we eka Palamende ya Rixaka ya Milawu kumbe eka minongoloko ya hawumbirhi Palamende ya Rixaka na mfumo wa milawu wa xifundzankulu (loko nhlawulo wa Palamende ya Rixaka na wa mfumo wa milawu wa xifundzankulu yi khomiwa hi nkarhi wun’we), kutani muyimela-ku-langwa yeleyo a fanele ku vekiwa tanihi muyimeri hi tlhelo ro tlula rin’we, Nhlangano lowu wu tiseke minongoloko yeleyo, ku nga si hela masiku mambirhi endzhaku ko hlayiwa koloko ka mbuyelo, wu fanele ku kombisa eka Khomixini ku suka eka nxaxamelo wa vayimela ku langwa laha va nga ta yisiwa kona kumbe Palamende leyi munhu yoloye a nga ta tirha eka yona, kumbe hi ndlela leyi swi nga ta va xiswona, laha vito ra munhu yoloye ri nga ta suriwa eka minxaxamelo leyin’wana.\
- Khomixini hi xihatla yi ta hangalasa nxaxamelo wa mavito ya vayimeri ePalamende kumbe tipalamende…
Ku cinciwa ka ayitheme ya 18 hi ku yi siva hi ndzimana ya (b) hi ndzimana leyi landzelaka:
(b) muyimeri u thoriwa tanihi murhumiwa wa nkarhi hinkwawo eka Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu;
Ku siviwa ka ayitheme ya 19 hi leswi landzelaka:
- Minxaxamelo ya vayimela-langwa va nhlangano lowu vuriwaka eka mhaka ya 16(1) yi nga ngeteriwa eka nkarhi wun’we ntsena eka nkarhi wihi na wihi hi nkarhi wa tin’hweti ta 12 to sungula hi ku landza siku leri nhlamuselo ya vayimeri hi ku landza mhaka ya 16 yi nga hetisiwa, ku endlela ku tata swivandla swa nkarhinyana: Ntsena loko ku ngetelela koloko ku ta endliwa emaheteleleni ya nxaxamelo.
Ku siva ayitheme ya 23 hi ayitheme leyi landzelaka:
23. Swivandla leswi pfulekeke
- Loko ku tshuka ku va na xivandla ePalamende laha Xedulu lexi xi tirhaka, nhlangano lowu tholeke xirho lexi fambaka wu ta tata xivandla xexo hi ku hlawula un’wana—
- loyi vito ra yena ri nga kona eka nongoloko wa vayimela-ku langwa ku suka laha xirho lexi fambaka a xi hlawuriwile kona ro sungula;
- loyi a landzelaka a nga ringanela no va kona eka nxaxamelo.
- Nhlawulo wa ku siva xivandla swi ta tsariwa swi yisiwa eka Xipikara.
- Loko nhlangano lowu yimeriwaka ePalamende wu herisiwa kumbe wu nga ha ri kona naswona swirho swa wona swi tshika mitirho hi ku landza xiyenge xa 23A (1), switulu leswi ku vulavuriwaka hi swona swi ta nyikiwa minhlangano leyi saleke “mutatis mutandis”tanihi loko switulu sweswo swi tshikiwile hi ku landza xiyenge xa 7 kumbe 14, kumbe hi ndlela leyi swi nga va ka xiswona.
Ku nghenisiwa ka ayitheme leyi landzelaka endzhaku ka ayitheme ya 23:
23A. Xivangelo xo tlhandlekela xo lahlekeriwa hi vuxirho eka tipalamende
- Munhu u lahlekeriwa hi vuxirho bya mfumo wa milawu Xedulu lexi xi tirha loko munhu yaloye a yima kuva xirho xa nhlangano lowu nga hlawula munhu yaloye tanihi xirho xa Palamende.
- Handle ka mhakantsongo ya (1) nhlangano wihi na wihi lowu nga kona wa tipolitiki wu nga cinca vito nkarhi wun’wana na wun’wana
- Nawu wa Palamende, ku nga si hela nkarhi lowu ringaneke loko Vumbiwa byintshwa byi sungurile ku tirha, wu nga pasisiwa hi ku landza xiyenge xa 76(1) xa Vumbiwa lebyintshwa ku hundzuluxa mhaka leyi na mhaka ya 23 ku nyika ndlela leyi swi nga kotekaka eka xirho xa Palamende loyi a yimaka kuva xirho xa nhlangano lowu nga hlawula xirho xexo, ku hlayisa vuxirho eka Palamende yaleyo.
- Nawu wa Palamende lowu vuriwaka eka xiyengentsongo xa (3) wu nga tlhela wu pfumelela—
- nhlangano wihi na wihi lowu nga kona ku vumba wun’we na nhlangano wun’wana; kumbe
- ku va ntlawa wihi na wihi wu tiava ku va mintlawa yo tlula wun’we.
hi ku siva nhlamuselo ya “Khomixini” hi nhlamuselo leyi landzelaka:
“Khomixini” ri vula Khomixini ya Nhlawulo leyi vuriwaka eka xiyenge xa 190 xa Vumbiwa byintshwa;
na
hi ku nghenisa nhlamuselo leyi landzelaka endzhaku ka nhlamuselo ya “nxaxamelo wa rixaka”:
“Vumbiwa byintshwa” swi vula Vumbiwa ra Riphabliki ra Afrika Dzonga, 1996;


text:
Shows
Kaya Ra Swilo
About Kaya Ra Swilo
Kaya Ra Swilo
Show Schedule
Saturday
08:00 AM - 09:00 AM
Sunday
09:00 AM - 10:00 AM
Show Contributors
Rooitjie Maringa
Show Details
Kaya Ra Swilo.
Ku hela ka vhiki ra wena a ku nge he fani eka Munghana Lonene FM, hi ku tisela nongonoko lowuntshwa lowu fuweke hi vunanga, vunyanyuri na ku nyika wena nkarhi wa ku paluxa ta le makorhweni ya mbilu ya wena. Mughivela wa wena na sonto swi ta teka xivumbeko xintshwa. Ku sukela hi Muqhivela wa ti 06 Mudyaxihi hlangana na pyembye ra ka Maringa, ndzi vula @rooitjiem eka #KayaRaSwilo ku sukela hi awara ya khume ni mixo ku fikela ni hlikanhi. Laha, hi le kaya ra swilo ha kunene hikuva u ta dyondza, u tiyisisa rirhandzu ra wena na nyunyulo wa ku hela ka vhiki. Leswi i xidziki xa Radio xa lavantshwa.
Nongonoko wu ta humelerisiwa hi nhlanganelo wa @chiechierikhotso na @xolanwalekenhuk.
ADVERTISEMENT
On Air PresentersActions
- ${title}


text:
NoticeboardActions
- ${title}
Noticeboard
Vacancies
Producer & Presenter vacancies available
Munghana lonene FM yi na swivandla swimbirhi xa muhaxi ( Presenter) na muhumelerisi (Producer) – Independent Professional / freelancers
Muhaxi loyi, u ta haxa, u tisa vunyanyuri, a tlhela ata na vuxokoxoko byo dyodzisa eka vayingiseri.
Swilaveko hi leswi landzelaka swa muhaxi
Matric, diploma ya Journalism. Ku va na ntokoto eka timhaka ta swa vuhlanganisi swi ta ku veka eka xiyimo xa kahle.
- U tiva tindzimi ta Xitsonga na Xinghezi kahle.
- U va na malembe manharhu ya ntokoto eka swa vuhaxi.
- Malembe mambirhi ya ntokoto eka matsalelo ya vaviki va mahungu, u kota ku hlaya no haxa.
- Rito ra kahle ro kota ku haxa.
- U va na nkhinkhi wo tirha eka radio na ku tirha tiawara to ka ti nga tolovelekanga.
- U kota na ku tirhisa computer.
Swilaveko hi leswi landzelaka swa muhumelerisi
Matric, diploma ya Journalism. Ku va na ntokoto eka timhaka ta swa vuhlanganisi swi ta ku veka eka xiyimo xa kahle.
- U tiva tindzimi ta Xitsonga na Xinghezi kahle.
- U va na malembe manharhu ya ntokoto eka swa vuhaxi.
- Malembe mambirhi ya ntokoto eka matsalelo ya vaviki va mahungu, u kota ku hlaya no haxa.
- Munhu loyi anga na ntokoto eka vuhumelerisi bya minongonoko.
- Munhu loyi akotaka ku tirha na vanwana tani hintlawa
- U va na nkhinkhi wo tirha eka radio na ku tirha tiawara to ka ti nga tolovelekanga.
- U kota na ku tirhisa computer.
Loko u ri na ku tsakela rhumela xikombelo xa wena na CV yo koma eka The Administrator, SABC Limpopo, eka fax ya (015) 290-0171 kumbe hi e-mail ya Gloria Ngobeni ku nga: ngobenig@sabc.co.za. U nga ha tisa hi voko e SABC Limpopo building , 19 hospital street Polokwane.
Siku ro pfala ku rhumela swikombelo leswi I ti: 15 September 2016
Loko u nga kumi nhlamulo ku kala ku hundza mavhiki ya ntsevu endzhaku ka siku ro pfala swikombelo leri nga vekiwa swi ta komba leswaku xikombelo xa wena a xi humelelanga.
ADVERTISEMENT
NoticeboardActions
- ${title}


text:
Axiya
Axiya, i tiko-nkulu leri kulukumba emisaveni naswona leri ngana vanhu votala kutlula matiko-nkulu hinkwawo ya misava. Tiko-nkulu leri ri kumeka e n'walungu na dzonga ramisava. Axiya yi hlanganisa 44,579,000 wati skwe-khilomitara hi ku anama, naswona ri ringana ntsengo wa 30% ya misava hiku angarha. Ritiveka tani hi kaya ra vanhu vanhluvuko wo sungula wa misava naswona ritshamela kuva nanhlayo wa vanhu lavo tala himpfuka ka ku sungula ka nkarhi[1] rithlela riva xihlovo xa minhluvuko ya vanhu.
Hiku angarhela, Axiya yi rhendzeriwe evuxeni hi lwandle ra Phasifiki, edzongeni hi lwandle ra Indiya, na le n'walungu hi lwandle ra Arkthiki. Ndzelakano wale vupela dyambu na Yuropa iwa matimu na ndzhavuko ntsena hikuva akuna lexi hambanisaka matikonkulu lawa hixiviri. Ndzelakano lowu amukeriwaka hivanhu votala wa matiko-nkulu lawa hilowu hoxaka Axiya evuxeni bya ndlela ya mati yale Suez, nambu wa Urali, tintshava ta Urali, na le dzongeni bya tintshava ta Khawukhasa na lwandle ra Khaspiani na lwandle ra ntima.[2]
Chayina na Indiya amaphikizana ekuveni matiko lama ngana ikhonomi leyi kulu emisaveni exikarhi ka malembe ya 1 kuya eka 1800 CE. Chayina akuri tiko leringana matimba ya ikhonomi nkarhi wo leha naswona yi kokele votala ku ya evuxeni,[3][4][5][6] ku yakuma vufuwi na kuhumelela ka ndzhavuko wa khale ka Indiya ,[7] naswona byi kokela mabindzu ya Yuropa, kuvalanga ndzhawu na vukolonyi. Kutsunmburiwa ka Amerikha hi Kholumbasi ari karhi a lava Indiya, swi hlamusela ndlela leyi Vayuropa ava navela vufuwi bya le Axiya hayona. Gondzo ra Voya bya Silk, rive ndlela leyi tirhisiweke hi ta mabindzu kusuka e Yuropa kuya e Axiya, kasi ntila wa mati wa Malaka wuve ntila wa tamabindzu hi ku tirhisa lwandle. Axiya yi kombile kukula eka ta ikhonomi, naswona ku andza ka vanhu varona hi lembe xidzana ra vu 20, swi pfunile tamabindzu ya tiko-nkulu leri, hambi leswi ntsengo wa vaaka tiko va rona wusunguleke ku hunguteka.[8] Axiya yive nstindza wa vukhongeri byo tala bya misava ku hlanganisa na Vukreste, Vusurumani, Vuyuda, Vuhindu, Vubhudha, Vukhonfusiyani, Vutawo, Vujayini, Vusikhi, Vuzorowastrani, na byin'wana vukhongeri.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "The World at Six Billion". UN Population Division. Archived from the original on March 5, 2016., Table 2
- ↑ National Geographic Atlas of the World (7th ed.). Washington, DC: National Geographic. 1999. ISBN 978-0-7922-7528-2. "Europe" (pp. 68–9); "Asia" (pp. 90–1): "A commonly accepted division between Asia and Europe is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."
- ↑ "Professor M.D. Nalapat. Ensuring China's "Peaceful Rise". Accessed January 22, 2016.". Archived from the original on 10 January 2010.
- ↑ "Dahlman, Carl J; Aubert, Jean-Eric. China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st Century. WBI Development Studies. World Bank Publications. Accessed January 22, 2016.".
- ↑ "The Real Great Leap Forward. The Economist. Sept 30, 2004". The Economist.
- ↑ "Chris Patten. Financial Times. Comment & Analysis: Why Europe is getting China so wrong. Accessed January 22, 2016.".
- ↑ http://www.indianscience.org/essays/22-%20E--Gems%20&%20Minerals%20F.pdf
- ↑ "Like herrings in a barrel". The Economist (The Economist online, The Economist Group) (Millennium issue: Population). 23 December 1999..


text:
Ku fika ka Nziyane, ku twali movha ku duma, ivi yi tima hi matimba ngaku yo fika yi fela kwalaya gedeni. Leswi movha a wu voningi swidulwani swa ka Chavani hi tlhelo ra xivala xa kwalaya ka Xinyami, ku lo na chika Nziyane ku tlakuka ritshuri, ri vuya ri losa.
“i Boti Nziyane!” n’wana Hahani wa Nziyane, lowo aliwa hi va ka Chavani, a huwelela makwavo hi ku tsaka a kha a tsutsumela eka Hosi yakwe, kasi u ta hlanganisiwa hi njamba wa MPAMA! Nziyane a koka voko ra mfenhe, a ba xi ku choo! ehansi, xi sungula ku raha-raha, no xi na malembe ya khume a swi n’wu tlhavangi helo.
Ku te loko Nziyane a fika a ndyangu, a huwelela Kokwani wakwe hi rito ra sathani, “N’waXigatlu!”
Ku huma ka Mukhegulu yi hlanganisiwi hi ntukulu a tshukisi matihlo, a khomi banga evokweni ra xinene, a ri ku hefemutekeni bya xihari xa nhova loko xi vona ngati. Mukhegulu va swi hlayini ku siku ra ngati se ri kwala, hi loko va tlhentlha hi vukheta, kasi vo yi kandiya ncila! Nziyane a nga hetangi nkarhi, u lo na kongoma eka Mukhegulu, ngati yi boboma yi tlunya ta mincele.
Hi loko a siya ntsumbu wa Mukhegulu wu ri dan’wini ra ngati, ivi gila rivanti ra Papantsongo hi rivilo, GWHA! Tatana Hlengani Xinyami va yi pfuxi yi nga jokelangi, yi fisi sweswi yi nga tisa xiswona emisaveni. Nziyane u boxi Papantsongo nghangha hi banga, leswi a yi ringeta ku lwa, u yi hlakati xikanda hambi se yi timini.
Ku huma ka Nziyane endlwini ya Papantsongo, u hlanganisiwe hi vaaka-tiko vo hlaya, na va ka Chavani a va ri kona, hambi leswi va nga ngheniku ka Xinyami. Nziyane u langute vaaka-tiko hi tihlo ra ngati ku va komba ku loyi a nga ta n’wu hahela u dlewe. Ku te loko va ha hlamele ku dzwihala ka ngati leyi a yi thona eka banga ra Nziyane, hi loko a kongoma ndlwini ya mazenge, a ringeta ku pfula rivanti kambe ri n’wu tsanda.
“Hahani!”
“Wena Phylia!”
“Pfula la!”
Nziyane a bonga bya nghala, a raha rivanti hi matimba kambe ri n’wu tsanda ku ri wisa, hi loko a hoxa banga ri hlahla ngilazi ya fasitere. Ivi vavanuna va muganga va vhe va n’wu hahela va n’wu vuyisa ehansi. Nziyane a sungula ku huwelela no rila, “Ni tshikeni ni va heta! Ni ri ni tshikeni ni va heta!”
Vaaka-tiko va voni swi antswa ku bohelela Nziyane eka nsinya loko va ha rindi maphorisa na ambulance.
“Mi serious he… Mi sirhelela ma’devil lawaya?” hi nkarhi lowu, Nziyane a a heli matimba, na rito rakwe a ri twalela ehansi.
“Ma yi tiva mbitsi ya mina he?”
“Leswi va nga khendla hi n’wananga! Mi ta ni vuyisela yena na?
“A swo ka swi nga ringanangi ku pfula Mhani? NA VUTISA…”
– Mzamani wa Cheleni
Image Source: iwatchstuff.com


text:
Song info
"Go trk" Videos
Lyrics
[Intro] (Big moss)
yeah TRK tomweezy lil teezy and big moss
yeah this is us our year
[chorus] (lil teezy) & (tomweezy)
go trk (young moss)
up trk (tomweezy)
go trk (lil teezy)
up trk (trk)x2
[verse 2 ]lil teezy
meh ni lil teezy ninga mi kombeta maxangu
loko ni nghena studio kuna mpfula ya xihangu
leyi i trk hinge zi hi hambanini
hambi mohi lwisa hinge zi hi banani
vona vahi tsakela loko se hi hlanganini
meh ni tlanga rhym mrepa a sala a hlamarini
meh ni phusha swegga ani mbali masandazi
unga hi toloveli phela hi skime vo magazi
meh ni lil teezy A.K.A boy in swegga
ni xave na ribima vona ni chele na rimega
meh ni reppa xap hayi swaku gega gega
ni mbale na caverla hayi leswa swa makulwa
vona ni xave nciza ni nga ku kombeta na kulwa
loko u nghenelela ningaku tata hi swivulwa
am a good boy ani tlangi mimhavulwa
[HOOK]
verse 2 (big moss)
loko ni rhyma va sungula ku tsaka
nweh vamrepa vati fake hinkwenu mi na chaka
la minge ni bozeli otherwise mi ta phaka
ni koka flow ni koka rhyme ni reppa ku fana na daka
lani meh na byta
vaku tala na vakhata
macheri ma ni rilela because meh na va charma
swegg ya meh yi xap swi vula kuri ya ni tshama
am a number 1 fana ku fana na kendric lamar
la ni skime vamkhaya
sweswi heh ha vhaya
repp ha yi kota hayi swaku ha yi trya
loko uhi tolovela mpfethu heh hi ta ku rhaya
hi cinca na mityle na misisi se ha daya
loko se ni rhyma ni chavisa na vana
ni khoma nyana mic va sungula ku bohana
ngaku a va lo ni kana
i khale ni va chava
sweswi vani lava
[HOOK]
verse 3:
tom weezy
yimelani syitini
ni mi pfulela xikimi
kasi mi ta hi tini
am young T
loko u ni lava u ta ni kuma e ti D
ni tshame na macheri se ni chile tibichini
ani nweli bikirini
and ani hlambeli ndichini
leswi ni swi vula swegg coz ani mbali na ti khakhi
swegg ya meh ya hisa va jelaza na va makhi
ani mbali machaka ani mbali ti atata
everyday na mi byela phela ntani tata
leswi i freestyle na mi byela n'weh machaka
verse 4
lil teezy
ni nghena hi nkanu ni vanga mess
ni reppa worse ku tlula worse
ni chile kahle ni tlanga chess
loko ni swi kota ni susa stress
loko ni swi kota ni tlanga pes
vona ni kume career
vona meh na tlhariha
va humese na minsiha
ni huma kahle unga vileli
ni huma kahle unga vileli
ni ya mahlweni ani tlheli
swaku why ani byeli
[HOOK]
outro:
big moss
yeah k staine production
T.R.K the ryming killers


text:
Tuesday, January 24, 2012
Malombo
Malombo ndi tshithu tshiswa Venda . Malombo ndi zwithu zwo bvaho thungo dza ha Mutele na Ha-Makahane.Ndi zwine na pfa vha tshi ri 'ka Mutele a ku endi nwana a kalu kalula lulembethu' Izwi zwi amba uri wa dalela ha -Mutele kana ha-Makahane u vhuya u na mudzimu wa malombo. Nga u pfufhifhadza malombo o dzhena Venda a tshi bva kha Vhalembethu vha Vhukalanga a taha kha Vhalembethu vha ha-Mutele na vha ha-Makahane fhano Venda.Vho hwelwaho nga malombo a vha ambi Tshivenda vha ambaT tshikalanga.
Vhatshini vha malombo vha ambara malabi a no pfi Matongo. Vha tshi tshina hu vha hu na ngoma dze vha dzi wana musanda. Dzi tshi fhalala, vhatshini(malombe) na mune wa ngoma vhaya musanda u livhuwa vhamusanda duvha lenelo ndi hone ngoma dzi tshi lidzwa musanda fhedzi.Malombo a tshinelwa hezwi: Musi muthu a tshi kho u lwala, nanga i ari vhakale vha khou nyaga tshauri na tshauri. Tshenetsho tsha phethiwa mulwadze hupfi u a fhola.
If you have something to say, Clik comment button to add you view.
Vhatshini vha malombo vha ambara malabi a no pfi Matongo. Vha tshi tshina hu vha hu na ngoma dze vha dzi wana musanda. Dzi tshi fhalala, vhatshini(malombe) na mune wa ngoma vhaya musanda u livhuwa vhamusanda duvha lenelo ndi hone ngoma dzi tshi lidzwa musanda fhedzi.Malombo a tshinelwa hezwi: Musi muthu a tshi kho u lwala, nanga i ari vhakale vha khou nyaga tshauri na tshauri. Tshenetsho tsha phethiwa mulwadze hupfi u a fhola.
If you have something to say, Clik comment button to add you view.
Posted by MuleyaT.E ©2008-2011 OnlyTruth at 8:54 AM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
Rikala: “He ngwenya, wa nga ni dzahisa?”
Hi loko Mateki dyi ni languta hi tihlo ra sathani, kambe a dyi ni hlamulangi mxm!
Rikala: “He ngwenya-ngwenya tshika sweswo kam!”
Eeh, xiyisa lexi xa ala ku ni recognize’a, xa nya straight… Ni nga endla njhani mara? Phela ni la ku dzaha, na loloha ku jika ka Thevu. Mateki xa nya kam, xi tiendla tswotswi ya la mugangeni hi ku hi xavisela swimbangani swa xona swa le jhoni! Hina hi tiva ta Thevu, hayi thyaka ra mfana loyi! I ta ku I ntswini Purple Haze? Mbangi ya kona ya muhlovohlovo, ko thwa iR60 bankie, wa hi nyela loyi! Nta xi tata lexa n’wana mhanPhephu!
Rikala: “Ni ringisi, ni ta kota ku xava kahle he ngwenya?”
Mateki: “Vhaya he mpinci?”
Rikala: “U vula mina mpinci nande?”
Xa ni tolovela Mateki! Mara good shot! Ni ta xi vangela matihlo ya vanhu, xi ta boheka ku ni xavelela hi mbangi.
Rikala: “Wa delela mfana! Kuve u xavisa na mbangi!”
Hi loko ni tlakusa rito ivi xiyisa xa jhoni xi humesa matihlo xi languta hala na hala.
Rikala: “He Mateki u nga pfuki u ni xaviseli mbangi nande! A ni ntanga ya wena, pfuxa mhana wena sweswi. Ni la ta va byela ku wena u XAVISA MBANGI!”
Mateki: “Eeh bra! Shhhh… Tshika sweswo kam, teka u dzaha Kunene! Mxm!”
Yes, ni xi kumini masaka. Xi chizboy lexi xi la ku hi tekela machance la xitandini, hi mina kleva ya la!
35 MINUTES LATER…
“Bot, hi leri phepha na xitsalo mi nga ni rhuma!” ku fika ka lowa xisivarhumba xa mhani ni vi ni n’wu nyela nhloko,
Rikala: “Pfutseka! Dankie ya nyopfi!”
A ni xi tsakeli swona lexa ndisana, mhani va xi lemi ngopfu, xi dya two piece xi fanyetani lexi! Njhani? Xi hava na ntirho kumbe xicherani, kambe mhani va xi phamela nyama yo tala nxa.
Ni lo na javula phepha na xitsalu, ni sungula ku phofula:
“Loko no fa, mi switiva ku ni dlewe hi Mateki n’wana mhanPhephu. Xiyisa xexo xi xavisa tidrugs va nge I purple haze, xi ni yengini xi ku I mbangi.
Na fa mino!
Moya wa mina u la ku hambana na mirhi wa mina”…
To be continued…
Image: Pixabay


text:
Siku ra vukombo eka nhweti ya Mhawuri (7 July 2016), i siku leri swi nga twala eka varhandzi na vaseketeri va vunanga bya Xitsonga leswaku nsini leyi a yi tiveka hi vito ra Sasekisa (Given Chavalala), yi rahile bakiti. Hungu leri ri tshovile timbilu ta Vatsonga lavo tala swinene.
Rixaka ra Vatsonga ku suka eka tinsini ta vunanga bya Xitsonga, ku ya fika eka xitichi xa Vatsonga lexi tivekaku hi vito ra Munghana lonene, ku katsa na switichi swa mugunga, va vonakile va khoma xikatla mayelana na mhangu leyinga humelela.
Khale ka nsini Sasekisa, u tisile ku ncica swinene eka ndhawuko wa Xitsonga, ngopfu ngopfu loko swita hi hala ko cina. Hi lembe ra magidi-mbirhi kombo swi tile tani hi xihlamariso, loko mufi (Sasekisa) a kombisa vuswikoti bya yena lebyi nga hlamarisa rixaka ra Vatsonga na va matiko loko ku huma minkandziyiso leyi yikombiweke eka mova-kule (DVD) eka tinsimu ta madyondza. I mani a nga rivalaku tinsimu to fana na ingwazi, comeback, abnormal dance, ndiya ndiya, I love you, xigaza dance, na tin’wani to tala… A kuri na ntolovelo wa leswaku Xibelani xinciniwa hi vanhu va xinsati eka ndhavuko wa Xitsonga, kambe khale ka nsini ya vunanga bya Xitsonga kumbe muncini wa ncino wa Xitsonga, Sasekisa, u kombisile leswaku na vanhu va xinuna vanga endla ku atswa, ni leswaku ncino wa Ndhavuko a wu yi hi rimbewu kambe wo lava tsena ku byarha vutihlamuleri.
Khale ka Sasekisa u love a siya Album ya yena leyitshwa, leyi nga thyiwa “Mali Madlayisani”.
Nsini leyi yi tivekaku hi vito ra Magezi Chauke, u kandziyisile na risimu leri ririlaku khale ka xincini xa Ndhuma (Sasekisa), leringa thyiwa ku “Rest in peace Sasekisa”.
Hakanene mintirho ya vulavula, tani hi rixaka ra Vatsonga hi ta n’wi tsundzuka hi nkarhi hikwawo hi mintirho ya yena leyinene.
Etlela hiku rhula Mbombhi! Loko kuri ku rhandza ka xikwembu, xi na xikongomelo, kambe loko a ri munhu muvangi wa swona, mbilu ya yena y itele lunya. U fambile, kambe awu rivaleki “Given Chavalala” AKA Sasekisa.
Mutsari: Noah Maluleke