text:
Primary tabs
Mulaedza wa lushaka nga Phuresidennde Vho Cyril Ramaphosa, Phalamenndeni , Ḓoroboni ya Kapa
Mulangadzulo wa Buthano ḽa Lushaka (NA) , Vho Thandi Modise,
Mudzulatshidulo wa Nnḓu ya Lushaka ya Mavundu (NCOP), Vho Amos Masondo,
Mufarisa Muphuresidennde Vho David Mabuza,
Muhaṱuli Muhulwane Vho Mogoeng Mogoeng na miraḓo ya maimo a vhulamukanyi,
Muphuresidennde wa kale Vho Thabo Mbeki na mufumakadzi Vho Zanele Mbeki,
Muphuresidennde wa kale Vho Kgalema Motlanthe na mufumakadzi Vho Gugu Motlanthe,
Mufarisa Muphuresidennde wa kale Vho FW de Klerk na mufumakadzi Vho De Klerk,
Mulangadzulo wa kale Vho Baleka Mbete na Vho Khomo,
Muphuresidennde wa Pan African Parliament, Muhulisei Vho Roger Nkodo Dang,
Muimeleli kha UN wa Afrika Tshipembe, Vho Githuku-Shongwe,
Isithwalandwe, Vho khotsi Andrew Mlangeni,
Dziminisiṱa na Vhafarisa Dziminisiṱa,
Vhalangavundu na Vhalangadzulo vha Vhusimamulayo ha Mavundu,
Muphuresidennde wa Dzangano ḽa Muvhuso Wapo Afrika Tshipembe (SALGA) na Dzimeyara Khulwane,
Muluvhisi wa Bannga ya Mbulungelo ya Afrika Tshipembe, Vho Lesetj Kganyago,
Ṱhoho dza Zwiimiswa zwa Ndima 9
Vharangaphanḓa vha madzangano a zwa lutendo,
Vharangaphanḓa vha zwiimiswa zwa pfunzo na zwa vhuṱoḓisisi,
Miraḓo ya dziCorps dza vhudipulomati,
Vhaeni vho rambiwaho,
Miraḓo i ṱhonifheaho ya NA,
Miraḓo i ṱhompheaho ya NCOP,
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Ndi tama u lumelisa vhathu vhoṱhe vhane vha vha fhano na hayani.
Ngibingelela bonke abantu abasekhaya nabalapha.
Ndzi xeweta vanhu hinkwavo va laha Afrika-Dzonga lava va nga ekaya na lava va nga laha.
Ke dumedisa batho ka moka bao ba leng gae le bao ba leng mo.
Ndi miṅwaha ya 30 tshe Vho Nelson Rolihlahla Mandela vha tshimbila vha tshi khou bva nga magethe a Dzhele ya Victor Verster, tshifhinga kha ḓivhazwakale yashu tshe tsha rumela luswayo lu vhonalesaho u fhirisa dziṅwe kha u sumbedza uri mbofholowo i zwanḓani.
Musi vho ima kha vurannḓa ya Holo ya Ḓorobo ya Kapa u amba na mavhuthu e a vha o ḓa nga zwigidi na zwigidi u vha ṱanganedza, vho ri:
‘U hwenya hashu ri tshi ya kha mbofholowo a zwi tsha humiselea murahu. Ri songo tendela nyofho dzi tshi ri ima phanḓa.
Zwazwino, nga murahu ha miṅwaha ya 30, musi ri tshi khou bvela phanḓa na u hwenya ri tshi ya phanḓa u itela u khwinisa matshilo a vhathu vhashu, musi ri tshi khou imedzana na khaedu khulwane, musi ri tshi khou konḓelela zwifhinga zwi lemelaho, na riṋe vho ri nga si tendele nyofho dzi tshi ri ima phanḓa.
Ri tea u lwisa ri tshi ya phanḓa ra sa tendele vhuleme kana u kanakana zwi tshi ri khelusa nḓilani.
Musi ro kuvhangana u sedza kha tshiimo tsha lushaka lwashu, ro dalelwa nga muṱa wa Vho Basil February, mulwelambofholowo muṱuku wa tshivhindi we a xelelwa nga vhutshilo hawe Zimbabwe kha Fulo ḽa Wankie ḽa 1967.
Lwa hafu ya ḓaṅwaha, sa muṅwe wa makhomoreidi vha tshivhalo ngae, u vhuya u swika zwino, a hu ḓivhei he a vhulungwa hone, .
U shela mulenzhe hawe, u ḓikumedzela hawe, a zwo ngo vhuya zwa fanywa zwa hangwiwa.
Madekwana ano, ro kuvhangana fhano nga ṱhompho ya avho vhanna na vhafumakadzi vhe vha ṋetshedza matshilo avho u itela mbofholowo yashu, ri tshi khou ḓivha tshoṱhe vhuhulu ha vhuḓifhinduleli ro vhu hwalaho u itela u swikela miḽoro yavho.
Hu na zwifhinga zwe ra vha na vhuṱudzeṱudze, ha vha na zwifhinga zwe ra ita phoswo, fhedzi ri dzula ri sa tseki kha u ḓiimisela hashu u fhaṱa lushaka lwo vhofholowaho na u lingana nahone lu re na mulalo.
Ḓivhazwakale yashu i ri vhudza uri musi ri ṅanda nthihi kha mulalo na lutendo, ri nga fhenya zwikhukhulisi zwoṱhe nahone ra shandula shango ḽashu u vha fhethu hune roṱhe ra pfa ro vhofholowa, u tsireledzea na u ḓigeḓa.
Ndi kha muya wonoyo une zwazwino ri khou dzhena kha tshifhinga hetshi tsha zwino.
Shango ḽashu ḽo livhana na ngoho i vhavhaho.
Ikonomi yashu a i athu aluwa nga tshikalo tshi vhuedzaho na luthihi kha miṅwaha ya fumi yo fhiraho.
Naho mishumo i tshi khou ḓi sikiwa, phimo ya u shaea ha mishumo i khou hulela.
U vhuelela ha ikonomi yashu hu khou ongolowa sa izwi ṱhahelelo ya fulufulu ine ya khou ḓi hulela i tshi khou khakhisa mabindu na matshilo a vhathu.
Mabindu a muvhuso a tshivhalo (dziSOE) a khou lemelwa, na uri masheleni ashu a tshitshavha a kha mutsiko muhulwane.
Ndi vheiwe, vhathu vha Afrika Tshipembe, ni hwalaho muhwalo uyu, no livhana na u engedzea ha u ḓurelwa nga vhutshilo, vhushayamushumo, u kundelwa u shavha vhushai, na u kundelwa u swikelela zwine vha nga vha zwone.
Fhedziha, nga tshifhinga tshenetsho tshithihi, hu na tshiṅwe tshipiḓa tsha ngoho yashu.
Ndi ngoho ya murafho wa vhaswa vhane vha khou swikela pfunzo u fhirisa kale zwine nga zwiṱuku hu khou swikelwa mvelelo dzo khwiniseaho.
Ndi ngoho ya vhana vha 2.4 miḽioni kha Mveledziso ya Vhana Vhuṱukuni (ECD) na thangela tshikolo.
Ndi nga ha vhagudi vha linganaho 81% vhe vha phasa maṱiriki mahoḽa, hune tshivhalo tsho engedzeaho ndi tsha zwikolo zwa mahayani na kha zwikolobulasi.
Kha tswikelelo iyi khulwane, ri fhululedza Kiḽasi ya 2019.
Ngoho yashu iṅwe ndi ya matshudeni vha 720. 000 vho wanaho ndambedzo ya muvhuso kha Vhupfumbudzi na Pfunzo ya Mishumo ya Zwanḓa na Thekiniki (TVET) magudedzini na yunivesithi mahoḽa.
Ndi nga ha 6.8 miḽioni wa maAfrika Tshipembe vhane vha ḓivha tshiimo tshavho tsha HIV, nga ha vhathu vha miḽioni ṱhanu vhane vho dzheniswa kha dzilafho ḽa anthirithrovairala na 4,2 miḽioni wa vhathu vhane muhwalo wa tshitshili tsha HIV a u vhonali, nga nṱhani ha zwenezwo.
Hedzi a dzi sokou vha mbalombalo.
Hovhu ndi vhutshilo ha vhathu zwavho vhune ha khou khwinisea.
Hu na zwiga zwa mvelaphanḓa.
Ngoho yashu i dovha ya vha iṅwe ya khonadzeo i songo valelwaho.
Ya mavu ane o pfuma minerala na vhutshilo ha dziphukha na zwimela zwo fhambanaho zwine a si zwinzhi zwi linganaho nazwo ḽifhasini.
Ya mutheo wa masheleni wo dziaho, mutevhe muhulu wa themamveledziso, milayo i pfadzaho na zwiimiswa zwo khwaṱhaho.
Yo pfumaho vhaswa vha re na vhukoni vha mirafho yo fhambanaho.
Madekwana ano, ri na Zozibini Tunzi, ane u ṋamela hawe u ya nṱha kha thaikiḽi ya Miss Universe ndi tshihumbudzi tsha khonadzeo yashu ya u swikelela zwihulwanesa naho hu na zwikhukhulisi.
Ri dovha ra ṱanganedza Khephutheni wa Springbok Siya Kolisi, we a ranga phanḓa tshigwada tsha maAfrika Tshipembe tshe tsha vha tsho ḓiimisela nahone tshi tshithihi u itela u vha Dzingweṋa dza Rugby dza Ḽifhasi dza 2019.
Ri dovha hafhu ra vha na muṅwe muswa a mangadzaho vhukati hashu ano madekwana, Sinoyolo Qumba, mugudi wa Gireidi ya 11 u bva ngei Tshipembe ha Lenasia, we a fhedza tshifhinga tshinzhi mulovha a tshi khou nthusa u ṅwala hoyu Mulaedza wa Lushaka (SoNA).
Vhuṱali hawe, vhuḓivhi hawe ha zwa matshilisano, vhudugambilu hawe na vhushumi hawe zwi mpha fulufhelo ḽihulu ḽa vhumatshelo ha shango heḽi.
Kha milaedza mivhili yanga ya u thoma kha lushaka ndo ambesa nga ha ṱhoḓea ya thendelano ya vhutsireledzi na matshilisano, na vhuḓifhinduleli vhuhulwane he ra vhu hwala sa muvhuso u tshimbidza vhushumisani na thendelano.
Nga 1994, ro nanga nḓila ya nyambedzano, u tendelana na u swikela thendelano ya mulalo, madzuloni a vengo na u lifhedza.
Ḓivhazwakale na tshenzhemo yashu ya zwino yo ri funza uri arali ri tshi ṱoḓa u swikela zwe ra ḓivhetshela u zwi ita, ri tea u sedza kha u ṱanganyisa madzuloni a u fhandekanya.
U khwaṱhesa huhulwane ha dimokirasi yashu i langwaho nga ndayotewa, na ṅwambo wa u ima hayo, ndi ngauri ro kona u lwisa ṱhanganelo yo katelaho vhanzhi na thendelano ya vhutsireledzi na matshilisano, hu nga vha kha zwa mabindu, mishumo, zwigwada izwo zwine zwa vha na dzangalelo kana tshitshavha zwatsho nga vhuphara.
U swikelela thendelano na u fhaṱa thendelano na miraḓo ya tshitshavha a si u sumbedza u kundelwa. Ndi zwine ra vha zwone zwa vhukuma.
Ndi zwine ngazwo kha miṅwaha iyi mivhili yo fhiraho ro vha ri tshi khou lwisa na u fhaṱa thendelano ya pulane yashu ya u vhuedzedza ikonomi.
Musi vha tshi khou rwelwa ṱari nga ḽa 10 Shundunthule 1994, Muphuresidennde Vho Nelson Mandela vho ri:
“Ṋamusi ri khou dzhena kha mulanga une ra ḓo fhaṱa tshitshavha tshine maAfrika Tshipembe vhoṱhe, vhoṱhe vharema na vhatshena, vha ḓo tshimbila vho imisa ṱhoho, vha si na nyofho mbiluni dzavho, vha na vhuṱanzi ha pfanelo ya tshirunzi tsha vhuthu tshine tshi nga si dzhiiwe nga muthu.”
Hoyu muvhuso u dzula wo ḓivhofha u sa shanduki kha u dzhiela nṱha uyo mulanga.
Ndi mulanga une wo simiwaho kha tshipikwa tsha tshiṱirathedzhi tsha Pulane yashu ya Mveledziso ya Lushaka, ine ndi ya u fhelisa vhushai na u fhungudza vhushayandingano nga 2030.
Kha ri tende zwi khagala uri muvhuso u nga si kone u tandulula khaedu dzoṱhe dza zwa ikonomi u woṱhe.
Naho ro vha ri tshi nga dzhia tshomedzo iṅwe na iṅwe ine ra vha nayo, ra dzhena kha zwa u shumiswa ha masheleni a tshitshavha nga huhulu, ri nga si kone ri roṱhe u tou ri ngohongoho ri khou fulufhedzisa mishumo kha dzimiḽioni dza vhathu vhane a vha shumi.
Zwe ra swikela, ro zwi swikela roṱhe.
Kha tshifhinga tsha miṅwaha mivhili yo fhiraho – u bva tshe nda ima afha u ṋetshedza SoNA – ro shuma u lwisa thendelano ya matshilisano vhukati ha maAfrika Tshipembe u itela u fhindula khaedu nnzhi dze ra livhana nadzo.
Nga kha Samithi ya Mishumo, ro ṱanganyisa vhashumi, mabindu, muvhuso na zwitshavha u itela u wana thandululo kha vilili ḽa vhushayamishumo, na u ri ri dzulela u ṱangana mathomoni a ṅwedzi muṅwe na muṅwe, Mufarisa Phuresidennde na nṋe, u itela u bvisa zwithivheli na ṱhuṱhuwedzo dza vhudzheneleli vhune ha ḓo vhulunga na u sika mishumo.
Ro ṱangana, sa muvhuso na vhadzulapo, zwitshavha na zwigwada zwa lutendo, uri ri imedzane na khakhathi dzine dza itelwa vhafumakadzi nga vhanna.
Ro ṱanganyisa vha mabindu, mishumo na muvhuso fhethu huthihi u itela uri ri kone u ola pulane khulwane dza nḓowetshumo dzenedzo dzine dza vha na khonadzeo ya nyaluwo khulwane.
Ro ṱangana sa matavhi o fhambanaho a muvhuso, sa mabindu o fhambanaho a muvhuso, sa vhashumisani vha mabindu na zwigwada zwa zwitshavha fhasi ha Modele wa Mveledziso wa Tshiṱiriki (DDM) une zwa zwino u khou shandula mashumele ashu kha mveledziso yapo.
Ro vha ri tshi khou fhaṱa thendelano ya vhutsireledzi ha matshilisano ngauri ri bvelela nga kha vhufarisani na tshumisano.
Ri roṱhe, kha miṅwaha mivhili yo fhiraho, ro shuma kha u dzikisa ikonomi yashu na u fhaṱa mutheo wa nyaluwo.
Ro vha ro ḓiimisela kha u fhaṱulula zwiimiswa na u bvisa zwikhakhisi zwa vhubindudzi.
Ro shuma nga u ṱavhanya kha u lwa na u dzhavhuliwa ha muvhuso na u lwisa tshanḓanguvhoni.
Ro khwinisa nga zwiṱuku u swikela pfunzo, u khwinisa tshiimo tsha ndondolo ya mutakalo na u sedza kha ṱhoḓea dza mutheo dza vhashai.
Fhedziha, hezwo zwo vha zwi songo lingana.
Zwo vha zwi songo lingana u vhofholola ikonomi yashu u bva kha i si ya vhuḓi ya ḽa mulovha ye ra i wana, naho hu kha phoswo dze riṋe vhaṋe ra dzi ita.
Zwo vha zwi songo lingana lwa u ri siela thungo kha masiandaitwa a u khauwa ha muḓagasi, naho hu kha u sa dzika na u lepalepa ha ikonomi ya ḽifhasi.
Na uri zwazwino ri khou ḓiwana ri kha tshifhinga tshine ra tea u dzhia tsheo.
Ri a kona u nanga.
Ri nga ḓiṅaledzela kha vhunzhi ha thaidzo dzi konḓaho dzine dzi khou itea nahone ro livhanaho nadzo, kana ri nga imedzana nadzo, ra dzi tandulula na u ḓiimisela nga nyito.
Ngauri ri khou nanga na u livhana na khaedu, mushumo washu nga u ṱavhanya, wa ndeme nahone wo ri dzulaho ndi u vhea ikonomi yashu kha nḓila ya nyaluwo i katelaho.
Hu si na nyaluwo a hu nga vhi na mishumo, na uri hu si na mishumo a hu nga vhi na khwiniso i pfadzaho matshiloni a vhathu vhashu.
Zwo ralo, hei SoNA, ndi ya nga ha nyaluwo i katelaho.
Ndi ya nga ha nyito dza ndeme dzine ra dzi dzhia ṋaṅwaha u fhaṱa shango ḽi konaho na u vhea ikonomi yashu kha nḓila ya mbuedzedzo.
Ṋaṅwaha, ri lugisa zwa ndeme.
Ri khou londa nḓila dza ndeme dza nyaluwo.
Ri khou vhona uri hu na vhukoni kha vhupulani na kha nḓisedzo ya muvhuso.
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Kha lwa miṅwaha ya fumi yo fhiraho, maAfrika Tshipembe vho vha vha tshi khou tambudzwa nga masiandaitwa a vhuleme ha nḓisedzo ya fulufulu.
Ndo ambesa nga ha mushumo wa ndeme une wa itwa nga Eskom kha ikonomi ya shango ḽashu khathihi na kha vhutshilo ha muAfrika Tshipembe muṅwe na muṅwe.
U khauwa ha muḓagasi kha miṅwedzi yo fhiraho zwo vha na masiandaitwa shangoni ḽashu.
Zwo ri humisela murahu kha u lwisa hashu u fhaṱulula ikonomi yashu na u sika mishumo.
Tshifhinga tshiṅwe na tshiṅwe zwi tshi itea, zwi khakhisa matshilo a vhathu, zwa ḓisa nḓaḓo, u kanganyisa na vhuleme.
Kha mudzi wazwo, u khauwa ha muḓagasi ndi masiandaitwa e a vha a sa tinyei a u kundelwa ha Eskom lwa miṅwaha minzhi – nga nṱhani ha tshikolodo, u shaea ha vhukoni na u dzhavhulwa ha muvhuso – kha u shomedza kana u ita tshumelo kha mamaga ayo.
Ngoho ine ra tea u i ṱanganedza ndi ya uri u itela uri Eskom i kone u ita ndondolo yo fhelelaho ine ya vha ya ndeme kha u khwinisa u fulufhelea ha nḓisedzo, u khauwa ha muḓagasi hu ḓo dzula hu na khonadzeo kha ḽa matshelo.
Hune u khauwa ha muḓagasi ha sa tinyee, zwi tea u itiwa nga nḓila ine zwa humbulelea nahone hu na u khakhisa na u ḓurelwa hu ṱuku kha dzifeme na miṱa. .
Kha miṅwedzi i si gathi i ḓaho, musi Eskom i tshi khou shuma kha u vhuedzedza vhukoni hayo ha kushumele, ri ḓo vha ri tshi khou thoma u shumisa maga ane a ḓo shandukisa nḓila ine vhubveledzi ha fulufulu ha tevhelwa shangoni ḽashu.
Ri khou dzhia maga a tevhelaho u itela u engedza nga u ṱavhanya nahone zwo khwaṱha, vhukoni ha vhubveledzi nnḓa ha Eskom:
- Tshiteṅwa 34 tsha Pfungelelo ya Minisiṱa tshi ḓo ṋetshedzwa hu si kale, nga Minisiṱa wa Zwiko zwa Minerala na Fulufulu, u itela uri Pulane ya Zwiko zwo Ṱanganelaho ya 2019 i kone u shuma, i tshi khou konisa u bveledziwa ha iṅwe giridi ya u ḓadzisa vhukoni u bva kha fulufulu ḽo vusuludzeaho, kha gese mufhe, maḓini, mbulungelo ya beṱiri na kha malasha.
- Ri ḓo thoma zwa thengo ya fulufulu nga u ṱavhanya u bva kha thandela dzine dza nga isa muḓagasi kha giridi hu sa athu fhela miṅwedzi miraru u ya kha ya 12 u bva tshe zwa tendelwa.
- Ndaulo ya Fulufulu ya Lushaka i ḓo bvela phanḓa na u ṅwalisa vhubveledzi ho phaḓaladziwaho nga vhabveledzela u shumisela vhone vhaṋe vhune vhu fhasi ha megawathi nthihi (MW), vhune a vhu ṱoḓi ḽaisentsi.
- Ndaulo ya Fulufulu ya Lushaka i ḓo vhona uri khumbelo dzoṱhe nga vhashumisi vha kha mamaga na vha mabindu u itela u shumisela vhone vhaṋe ha nṱha ha 1MW dzi tshimbidzwa hu sa athu fhela maḓuvha a 120 sa zwe zwa randeliswa zwone.
Kha zwi dzhielwe nṱha zwazwino uri a hu na tshikalo kha vhukoni ho pangiwaho ha nṱha ha 1MW.
- Ri ḓo vula tshikhala tsha window 5 tsha u bida tsha fulufulu ḽo vusuludzwaho u itela Vhabveledzi vha Fulufulu vho Ḓiimisaho (dziIPP) na u ḓo shuma na vhabveledzi u itela u ṱavhanyisa u fhedziwa ha thandela dza tshikhala tsha window 4.
- Ri ḓo ambedzana nga ha thendelano dza u renga fulufulu ḽa u ḓadzisa u itela uri ri dovhe ri wane vhuṅwe vhukoni ha u ḓadzisa u bva fhethu ha u bveledza hu re hone ha muya na ha ḓuvha.
- Ri ḓo dovha ra vhea maga ane a ḓo shumiswa u konisa mimasipala yo imaho zwavhuḓi kha zwa masheleni uri vha renge fulufulu ḽavho u bva kha dziIPP.
Zwi tshi tshimbilelana na nyolanḓila yo ḓivhadzwaho mahoḽa, Eskom yo no thoma mafhungo a u i khethekanya u ya nga mishumo yayo – vhubveledzi, phiriso na phaḓaladzo – ine iṅwe na iṅwe i ḓo vha na tshiimiswa tshayo tsha bodo na vhulanguli.
Vhafarisi vha zwa matshilisano vho vhekanywaho fhasi ha Mveledziso ya zwa Ikonomi ya Lushaka na Khoro ya Vhashumi vho vha vha tshi khou ḓi ṱangana kha vhege mbili dzo fhiraho u itela uri vha tendelane kha milayo ya ṱhoḓea ya thendelano ya vhutsireledzi ha muḓagasi.
Hei ndi ḓivhazwakale na u dovha ya vha mveledziso i songo ḓoweleaho sa izwi i tshi sumbedzisa vhuḓikumedzeli ha vhafarisi vhoṱhe vha zwa matshilisano kha u dzhia maga o teaho na u ḓikumedzela ha ndeme u itela u kuvhanganya ṱhoḓea dzoṱhe.
Nga kha hei thendelano vhafarisi vha zwa matshilisano vha ṱoḓa ndivho i shumaho na u vhuedza ya dovha ya vha yo lugela Eskom kha u bveledza muḓagasi wa mitengo i swikeleleaho u itela zwitshavha na nḓowetshumo.
Hezwi zwi ṱoḓa zwoṱhe u fhungudziwa tshoṱhe ha u ḓurelwa – hu tshi katelwa u sedzuluswa ha khonṱhiraka dzi songo ṋetshedzwaho zwone – na maga a u vhekanya tshomedzo dzine dza ḓo fhungudza tshikolodo tsha Eskom na u dovha u engedza masheleni ane a khou ṱoḓea nga huswa.
Vhafarisi vha matshilisano – madzangano a vhashumi, mabindu, madzangano a zwitshavhani na muvhuso – vho ḓikumedzela u kuvhanganya masheleni u itela u tandulula vilili ḽa masheleni ḽa Eskom nga nḓila ya zwa masheleni ine ya ḓo vha ya tshoṱhe.
Vha ḓo ṱoḓa u ita hezwi nga nḓila ine i sa vhee phensheni ya vhashumi kha khohakhombo nahone ine i sa khakhise vhuvha ha sisiṱeme ya zwa masheleni.
Musi vha tshi khou shuma u pendela hei thendelano, ngoho ndi ya uri sisiṱeme yashu ya fulufulu i ḓo dzulela u lemelwa u swika vhubveledzi vhuswa ha fulufulu vhu tshi thoma u shuma.
Nga kha maga ane a ḓo ṱavhanyiswa na mushumo u re nḓilani wa u dzudzanyulula tshoṱhe nḓowetshumo ya muḓagasi, ri ḓo kona u swikela nḓisedzo ine ya fulufhelea, ya swikelelea na uri ngauralo ḽi ḓo vha fulufulu ḽa tshoṱhe.
Ri khou dzhia tsudzuluso iyi ya ndeme u bva kha nḓila ye ra vha ri tshi shumisa yone kha fulufulu nga tshifhinga tshine muthu o livhana na tshutshedzo khulwanesa i re hone nga tshivhumbeo tsha tshanduko ya kilima.
Mulovha ndo ṱangana na Ayakha Melithafa, muswa a lwelaho zwa kilima a bvaho Eerste Rivier we a dzhenela Foramu ya zwa Ikonomi ya Ḽifhasi ngei Davos ṋaṅwaha u ita mbidzo kha vharangaphanḓa vha ḽifhasi ya u ima vho khwaṱha u imela zwa ngoho ya kilima.
Ayakha o nkhumbela uri ndi vhone uri hu songo vha na ṅwana na muthihi wa muAfrika ane a siiwa murahu kha tshanduko ya u ya u fhungudza khaboni, u ima kha zwa kilima na u vha lushaka lune lwa londola; na uri ndi pfulufhedziso ine nda ḓo i vhulunga.
Khomishini ya Ofisini ya Muphuresidennde ya nga Tshanduko ya Kilima i ḓo vhona uri musi ro livha kha gondo ḽa u fhungudza khaboni ri songo sia na muthihi murahu.
Ri ḓo pendela Mulayotibe wa Tshanduko ya Kilima, une wa ṋetshedza muhanga wa ndaulo u itela vhulanguli vhu shumaho ha masiandaitwa a songo lavhelelwaho a tshanduko ya kilima nga u khwaṱhisa vhukoni ha u ḓo shumana nazwo, u khwaṱhisa u lwisa na u fhungudza u vha vhashayatsireledzo kha tshanduko ya kilima – khathihi na u topola zwikhala zwiswa zwa nḓowetshumo kha zwa ikonomi i songo tshikafhadzwaho.
Miraḓo i ṱhonifheaho,
Ri khou tea u dzudzanya masheleni ashu a tshitshavha.
Zwikalo zwa fhasi zwa nyaluwo zwi amba uri a ri khou dzhenisa mbuelo yo linganaho u swikela u ḓurelwa hashu, tshikolodo tshashu tshi khou swika kha zwikalo zwine a ri tsha ḓo zwi kona, na uri mashumisele a khou iseswa hu si hone hune ha vha kha u shumisa na u badela tshikolodo u fhirisa themamveledziso na mishumo ya u bveledza.
Ri nga si kone u bvela phanḓa nga nḓila hei. Na uri ri nga si kone u sokou ima ri sa iti tshithu.
Musi vha tshi ṋetshedza Tshipitshi tsha Mugaganyagwama kha vhege mbili u bva zwino, Minisiṱa wa Gwama vha ḓo ṱandavhudza mutevhe wa maga u itela u fhungudza mashumisele na u khwinisa tshiimo.
Ri khou ambedzana na vhashumi na vhaṅwe vhakwamei nga ha maga a u fara mulayotibe wa muholo wa tshitshavha na u fhungudza ndozwo.
Vhuḓidini ha u fhungudza mashumisele muvhusoni, u dzhiela nṱha tshomedzo nga nḓila i shumesaho, na u khwinisa vhukoni ha sisiṱeme yashu ya muthelo – fhedzi a zwo ngo lingana – zwi ṋetshedzwaho zwo livhiswa kha u dzikisa masheleni ashu a tshitshavha.
U swikela u kona u ima lwa tshoṱhe zwi ḓo sala zwi tshi ṱoḓa uri ri sedze kha u tandulula khaedu dza zwiimiswa kha ikonomi dzine dza khou gonyisa u ḓura ha vhutshilo na u ita zwa bindu.
Nga u shuma na Muṱolamuvhalelano Muhulwane u fhungudza u ḓurelwa hu songo teaho, nga u sudzulusa mashumisele a muvhuso u bva kha u ḓurelwa nga u tou ḽa masheleni u ya kha vhubindudzi kha themamveledziso, ri khou pika kha u khwinisa tshiimo tsha masheleni a tshitshavha.
Vhufaragwama ha Lushaka na SARB vha khou shumisana u fhungudza mutsiko kha mabindu na vharengi.
Ro dzhia tsheo ya u thoma tshikwama tsha lupfumo lwa lushaka tsho ḓiimisaho u itela u vhulunga na u alusa ifa ḽa lushaka lwashu, ri tshi khou tou shuma zwi tshi khou vhonala kha ndaela ine ra ri vhathu vha ḓo kovhelana lupfumo lwa shango ḽashu.
Ri khou dovha ra bvela phanḓa na u thoma bannga ya shango sa tshipiḓa tsha u lwisa u tatamudza tswikelo ya tshumelo dza zwa masheleni kha maAfrika Tshipembe vhoṱhe.
Minisiṱa wa Gwama vha ḓo ṋetshedza zwidodombedzwa musi vha tshi ṋetshedza Tshipitshi tsha Mugaganyagwama.
Ri ḓo vha ri tshi khou dzhia maga a tshanduko ya ikonomi o ṱandavhuwaho a ne ra ḓo a katela kha ayo ane a vha kha bammbiri ḽine ḽo bveledzwa nga Vhufaragwama ha Lushaka, vhune ha pfi, Tshanduko ya Ikonomi, Nyaluwo i Katelaho na Vhuṱaṱisani.
Ṋaṅwaha ri khou bva kha u dzikisa dziSOE u ya kha u vhekanyulula ndivho dza khamphani dza ndeme u itela u tikedza nyaluwo na mveledziso.
Nga murahu ha miṅwaha ya u dzhavhulwa ha muvhuso, ri khou shuma u vhona uri dziSOE dzi kone u ita mushumo wadzo wa mveledziso na uri dzi kone u ḓiimisa lwa masheleni.
Ri tshi ambedzana na Khoro ya dziSOE Ofisini ya Muphuresidennde, ri ḓo dzhena kha maitele a u dzudzanyulula dziSOE dzashu na u vhona uri dzi shumela ndivho dza vhuṱhogwa dza zwa ikonomi na mveledziso.
U ri u dzhavhulwa ha muvhuso zwo kalula vhungafhani, tshanḓanguvhoni na vhulanguli vhu si ha vhuḓi ha dziSOE zwi vhonalesa zwavhuḓi kha South African Airways, ye ya vheiwa kha phulusa mabindu mafheloni a ṅwaha mahoḽa.
Vhashumi vha phulusa mabindu vha khou lavhelelwa u dzumbulula pulane dzavho dza u dzudzanyulula phufhela kha vhege dzi si gathi dzi ḓaho.
U itela madzangalelo a nḓowetshumo ya vhufhufhi ha Afrika Tshipembe na ikonomi yashu, ndi zwa ndeme uri phufhela ya matshelo yo dzudzanyululwaho i kone u vhuedza kha bindu na u shuma lwa tshoṱhe khathihi na uri i songo tsha ḓitika nga ndambedzo ya muvhuso.
Vhuvhekanyandeme vhuhulwane ṋaṅwaha ndi u lugisa vhuendi ha tshiporoni, zwine zwa vha zwa ndeme kha ikonomi na ndeme ya vhutshilo ha vhathu.
Vhuṱumanyi hashu ha tshiporo vhu endedza vhathu vha fhiraho miḽioni nga ḓuvha u ya na u vhuya mishumoni.
Ri khou shandula Zhendedzi ḽa Tshiporoni ḽa Muendi ḽa Afrika Tshipembe u vha ḽa tshizwinozwino u itela vhuṱumanyi ha tshiporo.
Tshiporo Tshihulwane tsha Kapa Vhukovhela na Tshiporo tsha Mabopane ngei Pretoria zwo valiwa u itela u vusuludzwa ha ndeme na u khwiniswa.
Ri khou bindudza nga R1.4 biḽioni kha tshiṅwe na tshiṅwe tsha hezwi zwiporo u itela u ṋetshedza tshumelo yo tsireledzeaho, i fulufheleaho na u swikelelea.
Mushumo ure kati kha zwiṅwe zwiporo u katela u aluswa ha zwiṱitshi, u vhuedzedzwa ha fhethu ha u paka, sisiṱeme ntswa dza u fha luswayo na u vusuludzwa ha zwoṱhe zwa muḓagasi.
Musi ri tshi khou shuma u lugisa vhukoni ha Muvhuso, ri a zwi ḓivha uri nyaluwo na u sika mishumo zwi ḓo ṱuṱuwedzeswa nga mabindu a phuraivethe.
Zwenezwo ri khou fhaṱa vhupo vhu shumaho vhune ha tendelana na u ita bindu.
Ri tshi khou shumisana na vhafarisi vha zwa matshilisano, ro bvela phanḓa na u tandulula mafhungo a tshivhalo e a vha a zwithivheli zwa u sikwa ha mishumo.
Ḽaisentsi dza u shumisa maḓi, dzine ndi dza ndeme kha u tshimbidza mabulasi, mamaga na migodi, dzine kale dzo vha dzi tshi dzhia tshifhinga tshilapfu vhukuma u dzi tshimbidza, huṅwe zwi tshi ita na miṅwaha miṱanu.
Ri a kona u ḓivhadza uri ḽaisentsi dza u shumisa maḓi zwino dzi ḓo dzhia maḓuvha a 90 u ṋetshedzwa.
Zwo vha zwi tshi dzhia miṅwedzi u ṅwalisa khamphani.
Nga kha luvhanḓe lwa Bizportal, muthu zwazwino a nga kona u ṅwalisa khamphani nga ḓuvha ḽithihi, a ṅwalisa Tshikwama tsha Ndindakhombo ya Vhushayamushumo na Tshumelo ya Mbuelo ya Afrika Tshipembe khathihi na u vula akhaunthu ya banngani.
Vhuimangalavha hashu ho tsitsikana nahone a vhu shumi zwavhuḓi.
Kha ṅwaha wonoyu, ri ḓo dzhena kha u vusuludza ho fhelelaho Vhuimangalavha ha Durban – hune ha vha tshiṱitshi tsha vhuraru tshihulwanesa tsha u tsitsa zwikhonthina kha Southern Hemisphere – u itela u fhungudza u lenga na u ḓurelwa.
Nḓila ya ndeme vhukuma ya u shela mulenzhe ine ra nga i ita kha nyaluwo ya zwa ikonomi yo katelaho ndi mveledziso ya zwikili zwo teaho na vhukoni.
Vhubindudzi vhune ra khou vhu ita zwino kha ECD na u thoma u guda u ṱavhanya tshikoloni zwi ḓo vha na mbuelo khulwane dza ikonomi kha miṅwaha ya fumbili i ḓaho – na u fhira.
Fhedzi hu na vhudzheneleli ha tshihaḓu vhune ra khou vhu ita zwazwino u itela u khwinisa ndeme na u tshimbilelana ha mvelelo dzashu dza pfunzo.
Ri khou bvelela kha u ḓivhadzwa ha modele wa kharikhuḽamu i sedzaho kha zwiraru, ine i khou kheluwa kha maitele a kale u ya kha pfunzo ya mishumo ya zwanḓa na ya thekhiniki.
Vhukoni ha tshivhalo ha u gudela mishumo ya zwanḓa na thekhiniki zwo no ḓi ḓivhadziwa zwikoloni zwa 550 na uri kha izwo zwa 67 zwa zwino zwi khou lingedza u ya kha buḓo ḽa zwa u guda zwikili zwa mushumo.
Ri khou fhaṱa magudedzi a ṱahe maswa a TVET ṋaṅwaha ngei, Sterkspruit, Aliwal North, Graaff Reinet na Ngungqushe ngei Kapa Vhubvaḓuvha, na ngei Umzimkhulu, Greytown, Msinga, Nongoma na Kwagqikazi ngei KwaZulu-Natal.
Nga kha thendelano ya mashango mavhili nga ha tshikoḽashipi tsha mutshudeni, ro saina na maṅwe mashango, na uri ri khou fhaṱa tshigwada nga zwiṱuku tsha vhaswa vhane vha ya mashangoni a nnḓa ṅwaha muṅwe na muṅwe u yo pfumbudzwa kha zwikili zwa ndeme.
Ro vhona mveledzwa ine hezwi zwi nga ita kha Mbekanyamushumo ya Vhupfumbudzi ha zwa Mishonga ha Nelson Mandela Fidel Castro ngei Cuba, ine yo no bveledza madokotela a zwa mishonga a 1 200 na uri vhaṅwe hafhu vha 640 vha khou lavhelelwa u ḓo ambara nga Nyendavhusiku 2020.
Hei mbekanyamushumo i tou vha vhuṱanzi vhu tshilaho kha havha vhalwelambofholowo vhavhili vhahulwane.
Mahoḽa ndo amba nga pulane dzashu dza u ṋetshedza khomphyutha dza dzithebuḽethe kha vhana vha tshikolo.
Maitele a u phakhela hedzi dzithebuḽethe a kati.
Ro ri ṅwana muṅwe na muṅwe wa miṅwaha ya 10 u tea u kona u vhala zwi no amba.
Mbekanyamushumo dzashu dza u vhala vha tshe vhaṱuku dzi khou thoma u vhilula.
Ṋaṅwaha, ri ḓo vha ri tshi khou ḓivhadza zwa khoudiṅi na dzirobothiki kha gireidi R u ya kha 3 kha zwikolo zwa 200, pulane i ya uri zwi vhe zwo swikelelwa tshoṱhe nga 2022 .
Ro dzhia tsheo ya u thoma Yunivesithi ntswa ya Saintsi na Vhuthomazwiswa ngei Ekurhuleni.
Ekurhuleni ndi yone ḓorobo khulwane i yoṱhe kha shango ḽashu ine a i na yunivesithi.
Hezwi zwi ḓo konisa uri vhaswa vha ḓorobo heyo khulwane vha pfumbudziwe kha zwa vhuthomazwiswa ha zwa thekhinoḽodzhi vhune ho no vha phanḓa u itela nḓowetshumo dza zwino na dza ḽa matshelo.
Vhubindudzi na nyaluwo zwi ṱoḓa vhupo ho tsireledzeaho, ho dzikaho nahone vhu si na vhugevhenga.
Tsha ndemesa, ndi zwa ndeme kha lutamo lwa vhathu vhashu vhoṱhe uri vha dzule fhethu hu re na vhutsireledzi, mulalo nahone vho ḓigeda.
Mbonalo ya mapholisa, vhupfumbudzi vhu shumaho na u shomedzwa ha zwiṱitshi zwa mapholisa lwa khwine ndi zwi ndeme kha riṋe.
Ndo dzhiela nzhele u fhindula kha thaidzo ye ya vha i tshi khou hulela ya zwigwada zwa zwigevhenga vhe vha vha vha tshi tzwonzwa tshelede u bva kha zwigwada zwa vha u fhaṱa na maṅwe mabindu.
Yunithi dzo khetheaho – dzi ṱanganyisaho Tshumelo ya Mapholisa a Afrika Tshipembe (SAPS) na Ndaulo ya Vhutshutshisi ha Lushaka – vho hwedzwa maanḓa a u lwa na hovhu vhugevhenga vhu khakhisaho zwa ikonomi.
U tikedza nyaluwo ya nḓowetshumo ya zwa vhuendelamashango, SAPS i ḓo engedza mbonalo yayo fhethu ho topolwaho hu kungaho vhaendelamashango.
I khou pfumbudza Vhuṱoli ha Tsireledzo ya Vhuendelamashango na uri i ḓo thoma vhukoni ha mapholisa ane a vha o lindela uri vha sedze kha u pholisa fhethu hu kungaho vhaendelamashango.
Yunithi dza u lwa na dzigennge dzi ḓo khwaṱhisedzwa, hu tshi khou dzhielwa nṱha Kapa Vhukovhela, Kapa Vhubvaḓuvha, Gauteng na Free State.
Zwi tshi tevhela u ambara ha vhapfumbudzwa vha mapholisa a 5. 000 mahoḽa, vhapfumbudzwa vhaswa vha mapholisa vha 7. 000 vho ṅwaliswa ṋaṅwaha u itela u khwaṱhisa vhupholisa hapo.
U itela u khwinisa tshileme tsha vhuṱoḓisisi zwaho na ho khetheaho kha SAPS, ri khou thoma Yunivesithi ya Vhufogisi ha Vhugevhenga ngei Hammanskraal.
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Kha miṅwedzi ya rathi yo fhiraho, lushaka lwo itwa uri lu dzhie ḽiga – zwitshavhani, muvhusoni, kha vhadzulapo, zwigwada zwa vhurereli, vhulamukanyi na phalamennde – u fhelisa vilili ḽa khakhathi dzi itwaho nga vhanna vha tshi itela vhafumakadzi vha shango ḽashu.
Yo vha i tshi tou vha nyito yo ri ṱanganyisaho zwa vhukuma na u dovha ya vha phindulo nga u ḓiimisela nga maAfrika Tshipembe vhoṱhe.
Nga kha u fhaṱa thendelano u ya kha vhadzulapo u itela u lwa na samba iḽi, ri ḓo kona u swikela zwinzhisa.
Fhedzi a tou vha mathomo a nndwa.
Ro thoma pulane ya nyito ya shishi na uri ro vhekanya R1.6 biḽioni u itela u tikedza hei pulane u swika mafheloni a ṅwaha uno wa muvhalelano.
Ho no swikelwa zwinzhi kha maṅwe masia.
Ri ḓo khwinisa Mulayo wa Khakhathi dza Miṱani u itela u tsireledza vhapondwa khwine na Mulayo wa Vhutshinyi ha zwa Vhudzekani u itela u hudza khethekanyo dza vhatshinyi vha zwa vhudzekani vhane madzina avho a tea u dzheniswa kha Ridzhisiṱara ya Lushaka ya Vhatshinyi ha vha zwa Vhudzekani, na uri ri ḓo phasisa mulayo u itela u konḓisa beiḽi na nyimele dza kugwevhele kha milandu ine ndi ya khakhathi dzo ḓisendekaho nga mbeu (GBV).).
A ri nga neti kha nndwa ya u lwa na tshanḓanguvhoni na zwa u dzhavhulwa ha muvhuso.
Ri tea u shuma roṱhe kha u tupula tshanḓanguvhoni na u khwaṱhisa mulayo u langaho.
Ri songo ṱoḓa kana ra badelisa tshelede ya tshanḓanguvhoni kana u dzhena kha zwiito zwa vhugevhenga.
Ri tea u alusa mvelele yashu ya u vhiga vhugevhenga musi ri tshi vhu vhona vhu tshi khou itiwa.
Hei nndwa ri nga i kunda arali fhedzi i tshi khou lwiwa nga lushaka lwoṱhe, arali ri nga fhaṱa thendelano vhukati ha miraḓo ya tshitshavha ya u lwa na hei khaedu kha zwiimiswa zwoṱhe.
Zwenezwoha, ri ṱanganedza mushumo wa u ṱanganelana ha muvhuso na tshigwada tsha vhane vha khou shuma kha vhadzulapo vha tshitshavha vhane vho fhiwa mushumo wa u bveledzisa tshiṱirathedzhi tsha u lwa na tshanḓanguvhoni tsha lushaka na pulane ya mashumisele, zwine zwi tsini na u fhedza luṱa holwu lwa mushumo walwo.
Ri khou pulana u rwela ṱari itshi tshiṱirathedzhi vhukati ha ṅwaha.
Khomishini ya Vhuṱoḓisisi ya Zondo ya u Dzhavhulwa ha Muvhuso i ḓo bvela phanḓa na mushumo wayo wa ndeme i na thikhedzo yoṱhe ya muvhuso na zwiṅwe zwiimiswa.
Ndo ṱanganedza zwidodombedzwa na muvhigo wo ṱanḓavhuwaho wa Khomishini ya Vhuṱoḓisisi ha Koporasi ya Vhubindudzi ya Tshitshavha.
Ndi ḓo ita uri i ye vhathuni khathihi na pulane ya u dzhia mawanwa na themendelo kha maḓuvha a si gathi a ḓaho.
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Musi ri tshi khou dzudzanya zwine zwa vha zwa ndeme, musi ri tshi khou khwaṱhisa kha tshanduko dze ra ita, ri londa zwithu zwa ndeme zwa nyaluwo yo katelaho.
Kha SoNA yo fhiraho, ndo ri ndi tshipiḓa tsha ndeme tsha vhubindudzi tshine tsha tikedza tshanduko ya zwiimiswa, nyaluwo na u sika mishumo.
Tshigwada tsha tshumiso ya Tshikwama tsha Themamveledziso tsho pendela mutevhe wa thandela dzo lugelaho u shuma na uri tsho no thoma mushumo wa u engedza vhubindudzi ha phuraivethe u ya kha sekithara dza themamveledziso ya tshitshavha nga zwiko zwa mbuelo.
Hezwi zwi katela masia a no nga vhudzulo ha vhagudi, vhudzulo ha vha wanaho masheleni a fhasi, vhubveledzi ha maḓi ho ḓiimisaho, matavhi a vhuendedzi ha mihwalo nga tshiporo, vhubveledzi vhuṱuku ha muḓagasi, themamveledziso nnzhi dza masipala, vhuphaḓaladzi ha burodobende.
Tshigwada tshi na thandela dzi re nḓilani dzi na khonadzeo ya vhubindudzi ha R700 biḽioni kha miṅwaha ya 10 i ḓaho, ho katelwa masheleni ane a ḓo ṋetshedzwa nga muvhuso na a sa bvi kha muvhuso.
Dzikhireini na dziṅwe tshomedzo dza tshitopana dze ra ṱulutshela u dzi vhona u ya kha shango ḽashu nga vhuphara zwazwino dzi ḓo dzulela u vhonala ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe.
Mbekanyamushumo ya vhudzulo ha vha wanaho masheleni a fhasi i khou ḓa u fhaṱa nnḓu dza miṱa i wanaho masheleni a fhasi zwa zwino yo no swika kha vhuimo ha uri zwi shumiwe, zwine hu nga shumiswa masheleni a swikaho R9 biḽioni ya vhubindudzi ha phuraivethe kha u fhaṱa fuḽethe dza u hirisa dza 37 000.
Vhaswa vhane vha vha yunivesithi na magudedzini a TVET vho livhana na khaedu dza vhukuma dza madzulo.
Vhaṅwe a vha na na fhethu ha u eḓela musi ḽekitshara dzavho dzi tshi fhela zwine zwi vha ita uri vha mbo ḓi eḓela dziḽaiburari.
Ri khou ya u shumisa masheleni a linganaho R64 biḽioni kha miṅwaha ine ya khou ḓa kha madzulo a matshudeni na uri hu ḓo dovha ha shumiswa iṅwe R64 biḽioni ya kha vhubindudzi ha phuraivethe.
Hedzi thandela dza u fhaṱa dzo lugela u thoma.
Ndi kale ri tshi khou amba nga ha Damu ḽa Umzimvubu ngei Kapa Vhubvaḓuvha lwa miṅwaha i toḓaho u swika ya fumi, hu sa tou vha na zwinzhi zwine ra nga sumba zwo no itwaho.
Ro ḓiimisela u fhenya khaedu dza masheleni na dziṅwe vho dzine dzo fareledza mvelaphanḓa dzine dzo vha dzi tshi khou kundisa vhathu vha vhupo uvhu tshiko tsha ndeme tshi ngaho itshi.
U itiwa ha bada ho no thoma fhethu afha, na uri hu si kale ndi ḓo vha ndi tshi khou dalela vhupo uvhu u vhona uri ri dzhie mushumo uyu u ye phanḓa.
Ri khou rwela ṱari Tshikwama tsha Ndingano ya Vhuendelamashango ṋaṅwaha u karusa tshanduko ya Vhuendelamashango.
Mahoḽa, ndo humbela lushaka uri vha ḓibaḓekanye na nṋe kha u humbula nga ha ḓorobo khulwane ntswa ya vhuḓi, ḓorobo khulwane yo fhaṱwaho nga murahu ha muvhuso wa tshiṱalula ine ya ḓo takuwa u itela u shandula zwa matshilisano na zwa ikonomi ya kuolelwe kwa kudzulele kwa muvhuso wa tshiṱalula.
Ḓorobo khulwane ntswa ya vhuḓi i khou fhaṱiwa Lanseria, hune vhathu vha linganaho 350,000 u ya kha 500,000 vha ḓo vha tshi khou vhidza hafha hayani kha miṅwaha ya fumi i ḓaho.
Maitele a khou rangwa phanḓa nga Ofisi ya Themamveledziso na Vhubindudzi kha Ofisi ya Muphuresidennde khathihi na mivhuso ya mavundu ya Gauteng na Devhula Vhukovhela, vha tshi khou shumisana na ḓorobo khulwane dza Johannesburg, Tshwane na Madibeng.
Ri tshi khou shumisana na zwiimiswa zwa mveledziso ya masheleni, ro vhekanya maitele a vhuthomazwiswa ane a ḓo lambedza soredzhi nnzhi, muḓagasi, maḓi, themamveledziso ya didzhithaḽa na dzibada dzine dza vha mutheo wa ḓorobo khulwane ntswa.
A i nga ḓo tou vha ya manakanaka na u lugela 5G fhedzi, fhedzi i ḓo vha yone ine ha ḓo kopiwa khayo zwa themamveledziso dzo kunaho kha dzhango na kha dzitshaka.
Ri ḓo vha ri tshi khou lingedza tshiṅwe tshikolobulasi hafhu na mbekanyamushumo ya dzibada mahayani hune zwipiḓa zwa bada zwiṋa zwi linganaho 50 km tshiṅwe na tshiṅwe tshi ḓo vha tshi tshi khou shumiwa u itela u wana tshenzhemo kha zwipiḓa zwo fhambanaho shangoni.
Vhurangeli uvhu vhu ḓo vhona uri hu vhe na thandululo dzine dza fhungudzela Muvhuso u ḓurelwa, u fhirisela zwikili zwine zwa vhuedza na khonadzeo ya nṱha ya u sika mishumo lu vhonalaho u fhirisa maitele o ḓoweleaho a u ita dzibada.
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Ro livhana na vilili ḽa vhushayamishumo ha vhaswa.
Kha vhathu vhaswa vha 1.2 miḽioni vhane vha dzhena mishumoni ṅwaha muṅwe na muṅwe, vha toḓaho u swika mbili tshararu vha dzula vha nnḓa kha u tholwa, pfunzo kana vhupfumbudzi.
Tshivhalo tshi toḓaho u fhira hafu ya vhathu vhaswa vhoṱhe a vha shumi. Heḽi ndi vilili.
Ri tea u ita uri heḽi shango ḽi shumele vhathu vhaswa, u itela uri vha shumele shango ḽashu.
Thandululo ya heḽi vilili ndi u shumisa maitele mavhili u wana tshipikwa tshithihi – ri tea u sika zwikhala zwine vhaswa vha ḓo tholiwa na u ḓithola.
Nga ha u tholiwa ha vhaswa, u bva ṋamusi, ri ḓo thoma u vhona uri nyito dza vhuvhekanyandeme dza rathi dzi khou thoma u shuma u ya kha miṅwaha i fhiraho miṱanu nga kha – Vhudzheneleli ha kha zwa Mishumo ya Vhaswa kha Ofisi ya Muphuresidennde.
Tsha u thoma, ri khou sikela nḓila vhaswa u ya kha ikonomi.
Ri khou ḓa na thandululo dza vhuthomazwiswa dza nṱha u itela u swikela vhathu vhaswa hune vha vha hone – nga inthanethe, luṱingo na nga kha muthu nga tshivhili.
Hezwi zwi ḓo vha tendela uri vha wane thikhedzo i shumaho, mafhungo na vhupfumbudzi ha u lugela mushumo u itela u engedza u kona u tholea havho na u ḓi vhambedza na zwikhala.
U thoma ṅwedzi uno, ri khou rwela ṱari fhethu huṱanu kha mavundu hune ra ḓo tshenzhema nga modeḽe une wa ḓo aluwa u ya kha vhuṱumani ha lushaka u itela u swikela miḽioni tharu dza vhathu vhaswa nga tshaneḽe nnzhi dzo fhambanaho.
Hezwi zwi ḓo vha tendela uri vha wane thikhedzo i shumaho, mafhungo na vhupfumbudzi ha u lugela mushumo u itela u engedza u kona u tholea havho na u ḓi vhambedza na zwikhala.
Tsha vhuvhili, ri khou shuma u bva fhasi u shandukisa nḓila ine ra khou lugisela vhathu vhaswa u itela mishumo kha ḽa matshelo, nga u ṋekedza khoso dziṅwe dzo teaho dza zwikili zwine vhatholi vha ṱoḓa kha sekhithara dzine dza khou aluwa nga tshifhinga tshipfufhi.
Tsha vhuraru, ri khou bveledza nḓila ntswa dza vhuthomazwiswa u itela u tikedza vhaswa kha zwa mabindu na u ḓishuma. .
Tsha vhuṋa, ri khou alusa Tshumelo dza Vhuthola Vhaswa na u shuma na magudedzi a TVET na sekhithara dza phuraivethe u itela uri vhagudi vhanzhi vha wane tshenzhemo ya u tou shuma mishumoni u itela u khunyeledza vhupfumbudzi havho.
Tsha vhuṱanu, ri khou thoma vhufarisani ha u tou thoma ha Mbekanyamushumo ya Tshumelo ya Vhaswa kha Ofisi ya Muphuresidennde ine ya ḓo hoṋolola zhendedzi ḽa vhaswa na u ṋetshedza zwikhala zwavho u itela uri vha hole ngeno vha tshi khou shela mulenzhe kha u fhaṱa lushaka.
Tsha u fhedzisela, ri ḓo ranga phanḓa vhurangeli ha u tholwa ha vhaswa vhune vhu ḓo lambedzwa nga u vhetshela thungo 1% ya mugaganyagwama u itela u shumana na u shaea ha mushumo ha vhaswa hune tshikalo tshi nṱhesa.
Hezwi zwi ḓo vha u temelela u bva nṱha kha mugaganyagwama, zwine zwa ḓo ṱoḓa uri ri ḓihunge thumbu nga luzwa na u dovha ra livhisa tshomedzo dzashu kha u tandulula vilili ḽa lushaka na u shaea ha mishumo kha vhaswa.
Minisiṱa wa Gwama vha ḓo dzhiela nṱha vhurangeli uvhu na uri vha ḓo ṋetshedza zwidodombedzwa zwiṅwe musi vha tshi ṋetshedza Tshitatamende tsha Mbekanyamaitele ya Mugaganyagwama wa Vhukati ha Ṅwaha u ya mafheloni a ṅwaha ṋaṅwaha.
Hedzi nyito dza rathi dzi ḓo vhona uri muswa muṅwe na muṅwe shangoni ḽashu u na fhethu ha u ya, uri fulufulu na vhukoni havho zwi shumiswe, na uri vha kone u shela mulenzhe kha nyaluwo ya zwitshavhani zwa havho na shangoni ḽavho.
Sa tshipiḓa tsha vhudzheneleli, Zhendedzi ḽa Mveledziso ya Vhaswa ḽa Lushaka na Muhasho wa Mveledziso ya Mabindu Maṱuku zwi ḓo ṋetshedza gavhelo ḽa ndambedzo na thikhedzo ya bindu kha vhoramabindu vha vhaswa vha 1. 000 uri vha ḓe vha vhe na riṋe kha maḓuvha a 100 a ḓaho – u thoma matshelo.
Ro ramba vhararu vha avha vhoramabindu vha vhaswa uri vha vhe na riṋe madekwana haya: Siyabonga Tiwana, Sibusiso Mahone na Tholakele Nkosi.
Vhone na vhaṅwe vha no nga vhone vha khou tama u sumbedzisa uri, arali vho ṋetshedzwa thikhedzo yo teaho, vhaswa vha nga ḓisikela zwikhala zwavho.
Havha vhoramabindu vhararu vhaṱuku vha tshipiḓa tsha mbekanyamushumo khulwane ine ya dovha ya vha na vhuḓifhimi vhuhulwane ha u thusa vhoramabindu vha vhaswa vha 100. 000 kha miṅwaha miraru i ḓaho u swikela u pfumbudziwa ha zwikili zwa mabindu, ndambedzo na zwa u vha leludzela u swikela mimaraga.
U manḓafhadziwa ha vhafumakadzi ndi zwa ndeme kha nyaluwo ya ikonomi yo katelaho.
Ri khou thoma luvhanḓe lwa SheTradesZA u thusa mabindu a vhafumakadzi u shela mulenzhe kha mutevhe wa zwirengiswa ḽifhasini na kha mimaraga.
Kha miṅwaha miṱanu i ḓaho, Koporasi ya Mveledziso ya Nḓowetshumo i khou sedza kha R10 biḽioni ya vhuṋe na ndambedzo nga vhafarisi vhane vha vha vho sedza kha mabindu a u manḓafhadza mabindu a vhafumakadzi.
U itela u sika mimaraga mihulwane ya mabindu maṱuku, ri khou pulana u ḓo ṋanga zwibveledzwa zwa 1. 000 zwi no bveledzwa fhano hayani zwine zwi tea u rengiwa nga Mabindu Maṱuku, a Vhukati na Mahulwane.
Mulayotibe wa Thengiselano u ḓo iswa Phalamenndeni hu si kale sa tshipiḓa tsha vhuḓidini hashu ha u manḓafhadza vharema na mabindu a khou bvelelaho khathihi na u alusa tshandukiso ya zwa ikonomi nga huhulu.
Ṋaṅwaha, ri khwaṱhisa ṱhuṱhuwedzo ya vhubindudzi hashu nga u thomiwa ha nyaluso ya vhubindudzi ho ṱanganelaho na u tshimbidza vhukoni zwi khou anḓanyiwaho u bva kha Ofisi ya Muphuresidennde.
Ri ḓo fara Khoniferentsi yashu ya vhuraru ya Vhubindudzi Afrika Tshipembe nga Lara u itela u vusuludza u thoma u shumiswa ha vhuḓivhofhi he ha itwa tshifhinga tsho fhiraho khathihi na u dovha u kuvhanganya vhuṅwe vhubindudzi nga huswa.
Kha Khoniferentsi yashu ya vhuvhili ya Vhubindudzi Afrika Tshipembe mahoḽa, khamphani dzi fhiraho 70 dzo ḓivhofha u ita vhubindudzi ha R364 biḽioni kha nḓowetshumo dzine dzo fhambana sa vhubveledzi vhu re phanḓa, u bveledzwa ha zwiḽiwa na zwinwiwa u bva kha mitshelo. Miroho na ṋama, themamveledziso, zwa migodi, tshumelo, vhuendelamashango na zwa vhufaravhaeni.
Kha miṅwaha mivhili ya u thoma ṱhuṱhuwedzo yashu ya maṱaṱa a vhubindudzi, ro kuvhanganya R664 biḽioni nga kha vhubindudzi ha u ḓivhofha, vhune vhu fhira hafu ya tshipikwa tshashu tsha miṅwaha miṱanu tsha R1.2 thiriḽioni.
Tsha ndemesa, hovhu vhubindudzi vhu khou ita tshanduko ya vhukuma.
U swika zwino, thandela dza ndeme ya vhubindudzi ha R9 biḽioni dzo no fhela na uri thandela dza 27 dza ndeme i fhiraho R250 biḽioni dzi kha luṱa lwa tshumiso, nahone nnzhi dzi kha ḓi tevhelea kha ṅwaha uno.
Ndo dalela mamaga maswa ane a kha ḓi tou bva u fhaṱiwa ane ha magiwa dzismart founu, na fhethu ho engedzedzwaho u itela u maga goloi nnzhi, nda dovha nda tshimbila buseni ḽa hune ha khou fhaṱiwa phakhani dza vhaḓisedzi.
Ro ya fhethu hune ha khou vulwa zwiimiswa zwa u bveledza zwithu u bva kha dzikhebulu u ya kha zwishumiswa zwa vhafumakadzi, u bva kha mathaela u ya kha zwiḽiwa.
Ro no ita mvelaphanḓa ya ndeme kha u pendela na u thoma u shuma nga pulane khulwane kha zwipiḓa zwihulwane zwa ndeme kha ikonomi yashu.
Pulane hedzi khulwane dzi ṱanganya muvhuso, vhashumi na mabindu u bveledza maga a shumaho u dzinginya nyaluwo kha ḽevele ya sekhithara na uri muraḓo muṅwe na muṅwe u khou shela mulenzhe kha u ita uri zwi shume.
Ndivhuwo nga huhulu kha Pulane Khulwane ya Vhumagagoloi, ro rengisa goloi u ya kha ḽifhasi ḽoṱhe mahoḽa u fhirisa zwifhinga zwo fhiraho, zwine zwi sikela mishumo vhaswa ngei Kapa Vhubvaḓuvha na KwaZulu-Natal.
Ro rwela ṱari tshiko tshiswa tsha zounu ya zwa ikonomi yo khetheaho ya zwa dzigoloi ngei Tshwane, tshine tshi ḓo engedza vhubveledzi na zwibveledzwa zwa khethekanyo dzapo.
Pulane Khulwane ya Zwiambaro na Malabi, ye ya sainiwa mahoḽa, i khou sedza kha u sika mishumo miswa ya 121.000 kha sekhithara ya zwienda na zwiambaro na malabi kha miṅwaha ya fumi i ḓaho.
Zwi katela u ḓivhofha nga mavhengele a u renga zwithu zwo bveledzwaho fhano hayani, nga vhabveledzi u itela u bindudza na u tikedza tshanduko, na nga vhashumi u itela u bveledza zwiimiswa zwa u ambela vhashumi zwine zwi alusa u ṱavhanya ha vhubveledzi.
Kha tshipiḓa tshawo, muvhuso wo no thoma u shuma nga fulufulu kha u lwa na thundu dzi ṱunḓwaho nnḓa zwi siho mulayoni, hune wo no dzhia zwikhonthina dzi ṱoḓaho u lingana 400 dzine rasithi dzadzo dzo vha dzo ṅwalwa tshelede ya fhasi kha kotara ya u fhedzisela ya 2019.
Suthu ye nda i ambara ṋamusi, u nga mahoḽa, yo rungwa nga u ḓihudza fhano Afrika Tshipembe nga vhashumi. Ndi tama u ṱuṱuwedza roṱhe uri ri renge zwibveledzwa zwa Afrika Tshipembe.
Ro khunyeledza Pulane Khulwane ya Dzikhuhu u itela u tikedza vha vhufuwi ha khuhu na vhabveledzi, na uri zwi ḓo vhulunga mishumo ya 54.000 ngeno hu tshi khou sikwa mishumo miswa.
Nḓowetshumo zwazwino yo sedza kha nyaluwo, vhubveledzi vhuhulwane na vhuṅwe vhubindudzi.
Ri ḓo ri hu sa athu fhela vhege mbili, ra vhea nzudzanyululo ya mithelo miswa ya u renga khuhu nnḓa u itela u tikedza nḓowetshumo yapo.
Ro bveledza pulane na vhorabulasi na vhashumisi vha nḓowetshumo u tsireledza mishumo kha nḓowetshumo ya swigiri na uri ri ḓo pendela Pulane Khulwane ya Swigiri hu sa athu fhela vhege dza rathi, na u lavhelela Pulane khulwane ya Dzitsimbi uri i pendelwe kha miṅwedzi ya rathi i ḓaho.
Milayo miswa yo anḓadzwaho kha Gazethe ya Muvhuso, yo thoma u shuma ṋamusi, i ḓo konisa tsedzuluso na u dzhia maga kha u lwa na u tambudzwa ha maanḓa a murengi na khethululo ya mutengo.
Hezwi zwi ḓo thusa u ladzela mudavhi na vhoramabindu vhaṱuku na vhane vha khou bvelela.
Zwivhudziswa zwa maraga nga ha tshumelo dza data, maraga wa vhengele ḽa gurosari na ndondolo ya mutakalo zwi ṋetshedza mutheo u itela maga a u fhungudza u ḓurelwa kha vharengi na uri zwi ita uri hedzi sekhithara dzi vhe na muṱaṱisano muhulwane.
Vha ndaulo ya muṱaṱisano zwazwino vha khou shuma kha u wana thandululo na vhashumisi vhahulwane vha ṱhingothendeleki u itela u wana u fhungudzelwa huhulwane ha mitengo ya data kha dzoṱhe mbunda dzi badelelwaho phanḓa, luafhulelo luṅwe kha miṱa ya miholo ya fhasi, na u ṋetshedziwa data ya mahala ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe khathihi na tswikelo ya fhedzi kha webusaithi dza zwa pfunzo na dziṅwe dza zwi takadzaho vhathu.
Heḽi ndi ḽiga ḽa ndeme kha u khwinisa matshilo, u ḓisa vhathu kha ikonomi ya didzhithala khathihi na u ṱuṱuwedza bindu nga inthanethe.
Ikonomi ya didzhithala i ḓo ḓi aluwa i tshi vha tshiṱuṱuwedzi tsha nyaluwo na u sika mishumo.
Khomishini ya Ofisi ya Muphuresidennde kha Tshanduko ya Vhuṋa ya Vhubveledzi kha zwa Nḓowetshumo yo ita themendelo dzo ṱanḓavhuwaho dzine dzi ṱoḓa u kwama tshipiḓa tshiṅwe na tshiṅwe tsha ikonomi na zwiṅwe zwipiḓa zwa matshilo ashu.
Muvhigo wa khomishini u ri ṋetshedza zwishumiswa u itela uri ri bvise mbuelo dza vhuḓisa kha hedzi tshanduko dza thekhinoḽodzhi.
Ndaela ya ndeme u itela u bvelela ha ikonomi ya didzhithala ndi u vha hone ha tshipekithiramu tshine tsha vha ṱhoḓea u itela u navhisa tswikelo na u fulufhelea ha burodobende.
Mulangi, Ndaulo ya Vhudavhidzani yo Ḓiimisaho ya Afrika Tshipembe, yo thoma u fhedzisa zwa ḽaisentsi ya tshipekithiramu tsha ṱhoḓea ya nṱha u itela nḓowetshumo nga kha okusheni hu sa thu fhela ṅwaha wa 2020.
Nga nṱhani ha ṱhoḓea dziṅwe, u ḽaisentsiwa ha Wireless Open Access Network (WOAN) hu na khonadzeo ya uri hu nga fhedziwa vhukati ha ṅwaha u ḓaho.
Vhulimi ndi tshiṅwe tsha nḓowetshumo ine ya vha na khonadzeo khulwane ya nyaluwo.
Ṋaṅwaha, ri khou thoma u shumisa themendelo dza ndeme dza Phanele ya Vhueletshedzi ya Ofisi ya Muphuresidennde kha Mbuedzedzo ya Mavu na Vhulimi u ṱavhanyisa zwa u ṋetshedza mavu, u engedza vhubveledzi ha zwa zwiliṅwa khathihi na u shandukisa nḓowetshumo.
Muvhuso wo dzula wo luga – zwi tshi tevhela u pendelwa ha maitele a Phalamennde a u khwinisa tshiteṅwa 25 tsha Mulayotewa – u ḓivhadza Mulayotibe wa u Dzhiulula une wa tandula nyimele dzine u dzhiululwa ha mavu hu si na ndiliso ha ḓo tendeliswa zwone.
U swika zwino, ro no vhofholola mavu a muvhuso a hekithara dzi swikaho 44.000 u itela u lifha mbilo dza mbuedzedzo ya mavu, na uri ṋaṅwaha ri ḓo vhofholola mavu a muvhuso a hekithara dza 700.000 u itela zwibveledzwa zwa vhulimi.
Ri khou dzhiela nṱha vhaswa, vhafumakadzi na vhathu vha re na vhuholefhali khathihi na havho vhe vha vha vha tshi khou ḓi lima kha mavu a tshitshavha vhane vho lugela u engedza mashumele avho u itela u pfumbudziwa na u kovheliwa mavu.
Mbekanyamaitele ntswa ya u ṋanga muvhuelwa i katela vhupfumbudzi ha khombekhombe ha vhoṱhe vhane vha na vha vhavhuelwa phanḓa ha musi vha tshi nga fhiwa mavu.
Nga nṱhani ha gomelelo kha vhunzhi ha zwipiḓa zwa shango, vhalimi vhanzhi vho xelelwa nga zwiliṅwa na zwifuwo na uri vhashumi vhanzhi vho xelelwa nga mishumo na nḓila dza u ḓitshidza.
Ri tshi khou shumisana na Khoro ya Vhuṱoḓisisi ha zwa Vhulimi na zwiṅwe zwiimiswa zwa zwa vhulimi na vhuṱoḓisisi, ro bveledza zwiṱirathedzhi zwa u fhungudza gomelelo zwine zwi sedza kha u bveledza mbeu ine ya konḓelela, u ṱavha na u vhulunga furu, u ṱahula tsheṋe ya zwimela khathihi na zwiṱirathedzhi zwa vhulanguli u itela u thivhela mikumbuluwo ya mavu.
Ṋaṅwaha ri ḓo vula na u langa mashumisele a zwibveledzwa zwa hemp u itela u rengisa, u itela u ṋetshedza zwikhala vhalimela u ḓishumisela; na u ḓa na mbekanyamaitele ya mashumisele a zwibveledzwa zwa khanabasi u itela zwa mishonga, u fhaṱa hei nḓowetshumo zwi elana na maitele a ḽifhasi.
Maga a ndaulo a ḓo ḓivhadzwa nga minisiṱa dzo teaho.
Ṱhoḓea ya ndeme kha nyaluwo na mveledziso ndi lushaka lwo takalaho lwa dovha lwa beba , lu tshi kona u swikela ndondola mutakalo ya ndeme nahone i swikeleleaho.
Ro dzhiela nṱha thikhedzo nga fulufulu nga maAfrika Tshipembe nga zwifhinga zwa vhupfiwa ha nnyi na nnyi nga ha Ndindakhombo ya Mutakalo wa Lushaka (NHI), na uri hu khou vhekanywa nḓila dza uri i thome u shuma ho no fhela maitele ane a tea u tevhelwa a Phalamenndeni.
Hu tshi khou lugiselwa NHI, ro no ṅwalisa vhathu vha fhiraho 44 miḽioni kiḽiniki dzi fhiraho 3.000 kha Sisiṱeme ya u Ṅwaliswa ha Mutakalo wa Mulwadze nga zwa elekiṱhironiki, na uri hei sisiṱeme i khou thoma u shumiswa zwibadela.
Ndo thoma Tshigwada tsha u Shuma nga ha Vhuholefhali Ofisini ya Muphuresidennde u itela uri vha eletshedze ofisi yanga nga ha maga a u alusa u manḓafhadzwa ha vhathu vha re na vhuholefhali nga ha pulane dza muvhuso, mugaganyagwama na u vhona uri mbekanyamushumo dzi khou shuma.
Nga murahu ha u dzhielwa nṱha Luambo lwa Zwiga lwa Afrika Tshipembe nga Muhasho wa Pfunzo ya Mutheo nga 2018 sa luambo lwa hayani na themendelo nga Khomiti ya Mvusuludzo ya zwa Ndayotewa nga Phalamennde zwa uri lu vhe luambo lwa tshiofisi lwa vhu12, ri na fulufhelo zwazwino uri ri khou ya u vhina fhungo iḽi.
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Mathomoni a vhege hei, ndo vhuya u bva Addis Ababa ngei Ethiopia, he Afrika Tshipembe ḽa dzhia vhuimo haḽo ha Vhudzulatshidulo ha Mbumbano ya Afrika (AU) ya 2020.
Ri khou dzhia hovhu vhuḓifhinduleli nga tshifhinga tsha ndeme kha dzhango ḽashu.
Ṋaṅwaha, Fhethu ha Mbambadzo ya Mahala kha Dzhango ḽa Afrika (AfCFTA) hu ḓo thoma u shuma.
Ndi tshifhinga tshashu sa vhathu vha dzhango, u vhona uri ri khou ita uri miḽoro ya vhokhotsi vha tumbuli vha vhuthihi ha Afrika vhu khou shuma.
Afrika Tshipembe ḽi ḓo vha Ṋemuṱa wa Samithi ya AU ya zwi songo Ḓoweleaho naṅwaha nga Shundunthule u itela u pendela zwidodombedzwa zwa thendelano ya Mbambadzo ya Mahala phanḓa ha musi i tshi thoma u shuma nga ḽa 1 Fulwana 2020.
Hafha ri ḓo pendela milayo ine ya ṱanḓavhudza uri tshibveledzwa tsho ‘Itwaho Afrika’ ndi mini, mutevhe wa mithelo ine ya ḓo tsitswa u ya kha gumba kha miṅwaha miṱanu i ḓaho, khathihi na tshumelo dza dzisekithara dzine dza ḓo vuliwa u ya kha dzhango ḽoṱhe.
Kha vha ntendele uri ndi dzhie tshifhinga hetshi u fhululedza muṅwe mufunashango nga riṋe, Vho Wamkele Mene, vhe mafheloni a vhege hei yo fhiraho, vha nangiwa u vha Muṅwaleli Dzhenerala wa AfCFTA, na u vha fulufhedzisa thikhedzo yashu yoṱhe musi vha tshi yo dzhia hovhu vhuḓifhinduleli vhune ha vha khaedu na ḓivhazwakale.
Zwo ralo, Afrika Tshipembe, ḽi dzhiela nṱha u manḓafhadzwa lwa ikonomi ha vhafumakadzi vha Afrika lwa tshifhinga tsha musi ḽi tshi khou Rangaphanḓa AU, ḽi tshi khou shuma na mashango oṱhe ane a vha miraḓo kha maga a u alusa u katelwa kha thengiselano na nzudzanyo dza mbambadzo dzine dza vha dzi tshi khou sedza kha vhafumakadzi.
Ṱhoho dza Mashango a AU vho fulufhedzisa thikhedzo u itela maga a u fhelisa GBV kha dzhango, na uri vha ḓo shuma kha u ṱanganedza Thendelano ya AU ya nga ha u Lwa na Khakhathi dzi itelwaho Vhafumakadzi kha tshifhinga hetshi hoyu ṅwaha.
Nga kha African Peer Review Mechanism, Afrika Tshipembe ḽi ḓo shuma na maṅwe mashango u alusa mavhusele a vhuḓi na dimokirasi.
Ri ḓo shumisa nḓila dzoṱhe dzine ra vha nadzo - ho katelwa vhufaramuraḓo ha Khoro ya Vhutsireledzi ha UN – u itela u alusa mulalo na vhutsireledzi kha dzhango.
Miraḓo i ṱhonifheaho,
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Tshiṅwe na tshiṅwe tshine ra ita tshi tea u khwaṱhiswa nga u tshi shumisa nga nḓila ine tsha shuma.
Ndi zwe ngazwo ra bveledza DDM, maitele o fhambanaho na maṅwe ane a kwama matshilisano a zwitshavha kha tshiṱiriki tshiṅwe na tshiṅwe u itela uri ri ḓo hoṋolola mveledziso na zwikhala zwa ikonomi.
I fhaṱa vhukoni ha Shango hune ho no kwashekanesa.
Nga SoNA nga Luhuhi 2019, ndo amba nga mishumo yo dzhaesaho miṱanu mihulwane ya tshifhinga tshenetsho, ine zwihulwane ho vha hu ṱhoḓea ya u khwaṱhisedza vhukoni ha Shango kha u tandulula ṱhoḓea dza vhathu.
Mishumo ya tshivhalo ya ndeme yo fhambanaho i khou itiwa u ya hoṱhe kha muvhuso u itela u khwaṱhisedza vhukoni kha muvhuso wapo, sa ḽone davhi ḽa tsinisa na vhathu, u swikela mushumo wawo wa mveledziso ya u wana nḓila dzo teaho u itela u swikela ṱhoḓea dza zwa matshilisano, ikonomi na zwa madzanga zwitshavhani khathihi na u khwinisa ndeme ya matshilo avho.
Muvhuso wa vundu na wa lushaka i ḓo ita luvhili u lwisa u tikedza na u khwaṱhisa vhukoni ha mimasipala sa zwine zwa lavhelelwa u ya nga Tshiteṅwa 154 tsha Mulayotewa na u ṋetshedza vhuṱoli khathihi na u tikedza mimasipala.
Ndi musi fhedzi thikhedzo yo vhekanyaho i tshi kundelwa hune khorondangi ya vundu kana muvhuso wa Lushaka u tshi ḓo shumisa Tshiteṅwa 139 u dzhenelela kha u khwaṱhisa muvhuso wapo.
Zwazwino hu na mimasipala ya 40 shangoni ine yo no vha kha tshiimo tshine hu khou tea u dzhenelelwa.
Maga ane a ḓo dzhiiwa a ḓo tendelana na zwipikwa zwa modele muswa wa mveledziso une wa dovha wa sedza kha zwiṱiriki, u lwisaho kha mashumele a ṱhanganyo u ya kha nḓisedzo ya tshumelo.
Vhadzulapo vha Masipala wa Mamusa ngei Devhula Vhukovhela vho no ṱanziela aya mashumele nga nyito, he DDM ya shumiseswa kha u kunakisa fhethu hu laṱelwaho malaṱwa zwi siho mulayoni, u vusuludza zwiṱitshi zwa u bommba maḓi u imisa soredzhi dzine dza khou shulutshela zwiṱaraṱani, u fhaṱa dzibada na u adza phaiphi dza maḓi, khathihi na u ṋetshedza maḓi na mabunga zwikoloni zwapo.
Ṋaṅwaha ro ḓi imisela u tatamudza DDM u ya kha zwiṱiriki zwiswa zwa 23, ri tshi khou tswela u bva kha ngudo dza u edzisa u bva zwiṱiriki zwiraru – Masipala wa Tshiṱiriki wa OR Tambo, Ethekwini na Masipala wa Tshiṱiriki wa Waterberg.
U khwaṱhisedza vhukoni ha Shango na u alusa vhuḓifhinduleli, ndi ḓo vha ndi tshi khou saina thendelano dza mashumele na Minisiṱa dzoṱhe hu sa athu fhela ṅwedzi hoyu.
Hedzi thendelano – dzine dzo sedza kha zwipikwa zwo vheiwaho kha Muhanga wa Tshiṱirathedzhi – tsha Themo ya Vhukati ha Ṅwaha – dzi ḓo ḓivhadzwa u itela uri vhathu vha Afrika Tshipembe vha kone u vhona uri avho vhe vha vha khetha vha na vhuḓifhinduleli.
Ri vhona idzi thendelano dza mashumele dzi thikho dza mvelele ntswa ya u shuma zwi khagala na vhuḓifhinduleli, hune havho vho fhiwaho vhuḓifhinduleli ha u vha shumela – hu nga vha hu u vha vhafaraofisi kana vhashumi vha muvhuso – vha ite zwine vho lavhelelwa u zwi ita.
Ndi mvelele ine tshanḓanguvhoni, tshiḓivhano na u imelelana a zwi nga konḓelelwi, na uri hu ḓo dzhielwa vhukando avho vhane vha shumisa maanḓa nga nḓila i si yone kana u tswa masheleni a tshi tshavha.
U bva tshe nda fara ofisi, ro no fhaṱa vhukoni kha Ofisi ya Muphuresidennde na huṅwe kha Muvhuso u itela u ṱavhanyisa mvelaphanḓa i re kha mutevhe u re khagala wa zwine zwa khou tea u ṱavhanya u shandukiswa.
Ro thoma Ofisi ya Vhulanguli ha Thandela, Yunithi ya Vhubindudzi na Themamveledziso khathihi na Tshumelo dza Ṱhoḓisiso na Mbekanyamaitele u itela u amba nga ha zwithivheli kha tshanduko na khwiniso ya nḓisedzo ya muvhuso.
Hedzi yunithi dzi khou shuma tsinisa na Khomishini ya Vhuvhekanyi ha Themamveledziso kha Ofisi ya Muphuresidennde, InvestSA na Tshigwada tsho hwedzwaho Mushumo wa u Leludza u Dzhena kha zwa Mabindu u bvisa zwithivheli kha u bindudza na nyaluwo u itela u vhona uri muvhuso u khou sumbedzisa mvelaphanḓa ine ya vhonala nga u ṱavhanya.
Nga tshomedzo dzo teaho na vhashumi vha re na vhukoni zwine muvhuso wa vha nazwo zwino, ri ḓo sedzesa kha tshanduko dzo dzhaesaho ra ṱhaḓula hune zwa vha zwo tea u itela uri ri vhone uri zwi khou itiwa.
MaAfrika Tshipembe nga nṋe,
Ri ḓi wana ri kha tshifhinga tshi lemelaho kha ḓivhazwakale yashu.
Ndi tshifhinga tsha vhuleme vhuhulu na u kanakana, fhedziha, tsha dovha tsha vha tshifhinga tsho hwalaho zwikhala zwihulwane.
Kha miṅwaha mivhili yo fhiraho, ro shuma roṱhe u fhaṱa mutheo u itela mvelaphanḓa.
Zwazwino ndi tshifhinga tsha u fhaṱa kha wonoyo mutheo, u farana, u shuma, u konḓelela.
A ri nga laṱeli vhumatshelo hashu kha u kanakana, u hanganea, kana u khethekana kana kha avho vhane vha dzulela u hanedzana na mushumo une wa khou itiwa u itela u khwinisa matshilo a vhathu vhashu.
Ri ḓo bvela phanḓa na u hwenya ri tshi ya u khwinisa matshilo a vhathu vhashu.
Ri ḓo kuvhatedza tshanduko.
Ri ḓo pembelela vhutshilo.
A ri nga ofhi tshithu.
Musi ri tshi khou ralo, ri ḓo humbula mitala ya ṱhuṱhuwedzo nga muṅwe wa vhaimbi vha Afrika Tshipembe vhe vha vha vha tshi huliswa vhukuma, khotsi Vho Joseph Shabalala, mutumbuli wa Ladysmith Black Mambazo, ri tshi khou lila u ri sia havho vhege yeneyi.
Naho lwo ṅwalwa nga tshifhinga tsho fhambanaho na tshino, maipfi avho a kha ḓi amba ngoho na zwino:
Ri nga vha ro livhana na thavha khulu,
,Ri tea u wela maḓanzhe o konḓaho,
Ri tea u dzhia vhuimo hashu kha ḓivhazwakale,
Na uri ri tshile ri na tshirunzi,
Musi ri tshi khou gonya ro livha hune ra khou ya
.” Ṅwaha muswa wo thoma.”
Ndi a livhuwa.


c: text/html

text:
291Ngolu luṅwalo lwe Jeremia a lu ṅwala e Jerusalema a tshi ṅwalela vhahulwane vhe vha vha vhe mathubwa-vho, na vhotshifhe na vhaporofita na vhathu vhaṅwe vhoṱhe vhe Nebukhadnetsara a vha hwala vha tshi bva Jerusalema a vha isa vhuthubwani Babele. 2
(Khosi Jehoyakhini na mme awe na vhahulwane vha khoro na vharangaphanḓa vha Juda na Jerusalema, na vhatsila na vhafhaṱi vho vha vho no pfuluswa Jerusalema vha iswa vhuthubwani.) 3
Luṅwalo ulwo o lu ṋea Elasa ṅwana wa Shafani e na Gemaria ṅwana wa Hilikia, musi Tsedekia khosi ya Juda a tshi vha ruma ha khosi Nebukhadnetsara e Babele. Lwo ri:
4“Muṋe washu Mulangazwoṱhe Mudzimu wa Israele u amba na vhoṱhe vhe a vha hwala Jerusalema a vha isa vhuthubwani Babele, u ri, 5‘Fhaṱani dzinnḓu ni dzule; limani masimu ni ḽe zwine na vhibvisa khao. 6
Vhingani ni bebe vhana; vhana vhaṋu vha vhatuka vha ṱoḓeleni vhasidzana, vha vhasidzana ni vha dzekise, uri na vhone vha bebe vhana. Andani henefho, ni songo fhungudzea. 7
Ni shumele uri muḓi we nda ni hwala nda ni isa khawo u vhe na mulalo zwi u nakele. Nthabeleni uri ndi u tonde, ngauri zwa u nakela, na inwi zwi ḓo ni nakela.’ 8
Ee, Muṋe washu Mulangazwoṱhe Mudzimu wa Israele u ri, ‘Ni songo tenda u fhurwa nga vhaporofita na vhabvumbi vhane na dzula navho. Ni songo thetshelesa miloro ine na vha ṱuṱuwedza uri vha i lore; 9vha khou ni porofitela mazwifhi nga dzina ḽanga. A tho ngo vha ruma. Ho amba Nṋe Yahavee.’
10
“Muṋe washu u ri, ‘Hu ḓo ri ho no fhela miṅwaha ya 70 ni Babele, nda ḓa nda khunyeledza ḽivhuya ḽe nda ni fulufhedzisa nda ri ndi ḓo ni vhuedzedza hafhano fhethu. 11
31:17
32:40
Zwe nda ni dzudzanyela ndi a zwi ḓivha, ndo dzudzanya uri zwi ni nakele, hu si uri ndi ni huvhadze, ndo ni dzudzanyela zwi no ḓo ni ṋea fulufhelo, na nga tshifhinga tshi ḓaho na ḓi wanala ni hone. 12
Am. 5:4,6
Hos. 2:16-20
Ndi hone ni tshi ḓo mmbidzelela na ḓa na nthabela, Nṋe nda ni thetshelesa. 13
2 Koron. 15:4
Yes. 55:6
Ni ḓo nṱoda na nngwana, ngauri ni ḓo nṱoḓa nga mbilu yoṱhe. 14Ni ḓo nngwana, nda ni bvisa vhupulini nda ni vhuisa. Ndi ḓo ni bvisa kha tshakha dzoṱhe na fhethu hoṱhe he nda vha ndo ni thathela hone, nda ni kuvhanganya nda ni humisela fhethu he nda ni hwala hone ndi tshi ni isa vhuthubwani.’
15“Ni nga ḓi ri, ‘Muṋe washu o ri vusela vhaporofita ri Babele.’ 16
Hone Muṋe washu a tshi amba nga khosi yo dzulaho kha khuluṋoni ya Dafita na vhathu vhoṱhe vho salaho muḓini hoyu, vhathu vha haṋu vha songo yaho na inwi vhuthubwani – 17
ee, Muṋe washu Mulangazwoṱhe u ri, ‘Ndi ḓo vha ḓisela pfumo na nḓala na dwadze, nda vha ita unga mahuyu o sinaho o tshinyalaho lune a sa tsha ḽea. 18Ndi ḓo vha pandamedza nga pfumo na nḓala na dwadze nda ita uri mivhuso yoṱhe ya shango i tshenuwe i tshi vhona zwe nda vha ita, vha vha ṱano ḽa u teketelwa na zwi ofhisaho, na u nyadziwa na u shona vhukati ha tshakha dzoṱhe hune nda ḓo vha balanganyela hone. 19
Zwi ḓo ralo nge vha si thetshelese maipfi anga, maipfi e nda a swikisa khavho nga vhaḓinḓa vhanga vhaporofita nda ḓi dovha.’ ”
U ralo Muṋe washu.
20“Zwenezwo inwi mathubwa noṱhe vhe Muṋe washu a ni pfulusa Jerusalema a ni isa Babele, ipfani ipfi ḽa Muṋe washu. 21Muṋe washu Mulangazwoṱhe Mudzimu wa Israele a tshi amba nga Ahabu ṅwana wa Kolaya na nga Tsedekia ṅwana wa Maaseya vhane vha khou ni porofitela mazwifhi nga dzina ḽawe u ri, ‘Ndi ḓo vha kumedza Nebukhadnetsara khosi ya Babele, a vha vhulaha ni tshi zwi vhona. 22
Mathubwa oṱhe a no bva Juda a re Babele vha tshi teketela muthu vha ḓo mu teketela nga madzina avho vha ri: Ngavhe Yahavee a tshi u ita zwe a ita Tsedekia na Ahabu, vhe khosi ya Babele ya vha fhisa nga mulilo. 23
Ndi uri vho ita zwi shonisaho kha ḽa Israele; vho ita vhupombwe na vhasadzi vha vhaṅwe, vha dovha vha zwifha nga dzina ḽanga, vha amba zwe nda si vha vhudze. Nṋe ndi a zwi ḓivha, ndi ṱhanzi yazwo.’ U ralo Muṋe washu.”
24
Muṋe washu o ri ndi vhudze Shemaya wa Nehelamu ndi ri, 25“Yahavee Mulangazwoṱhe Mudzimu wa Israele u ri, ‘Wo ṅwalela vhathu vhoṱhe vha Jerusalema maṅwalo nga dzina ḽau, wa ṅwalela na Tsefania ṅwana wa Maaseya tshifhe, wa ṅwalela na vhotshifhe vhoṱhe, wa ri: 26
Yahavee o nanga iwe uri u vhe tshifhe vhudzuloni ha Jehoyada, uri u lange nnḓu ya Muṋe washu; zwo u fanelaho ndi uri u ite uri ane a ḓipengisa a ḓiita muporofita u mu pate nga matanda u mu vhofhe mukulo nga tsimbi. 27Zwino ndi mini u songo kaidza Jeremia a no bva Anathotho, ane a ḓiita muporofita vhukati haṋu? 28O ruma muthu ri ngeno Babele a ḓa a ri vhudza a ri: Zwi ḓo ita tshifhinga tshilapfu. Zwenezwo fhaṱani dzinnḓu ni ḓidzulele, limani masimu ni ḽe zwine a vhibvisa.’ ”
29Tshifhe Tsefania a vhalela muporofita Jeremia ulwo luṅwalo. 30Ndi hone ipfi ḽa Muṋe washu ḽi tshi ḓa ha Jeremia ḽa ri, 31
“Ḓivhadza mathubwa oṱhe mafhungo haya u ri, ‘Yahavee a tshi amba nga Shemaya wa Nehelamu u ri: Nge Shemaya a ni porofitela mazwifhi, nangwe ndi songo mu ruma, a ita uri ni ḓitike nga mazwifhi, 32
Yahavee u ri: Ngoho ndi ḓo rwa Shemaya wa Nehelamu na vhana vhawe. Vhathu vha hawe a hu tsha ḓo sala na muthihi, na zwivhuya zwine nda ḓo itela vhathu vhanga ha nga zwi vhoni, nge a ṱuṱuwedza vhathu uri vha ntshandukele. Ho amba Nṋe Yahavee.’ ”

robotstxt: allowed

filter: keep


text: 5 Siku rin’wana Yesu a a yime etlhelo ka tiva ra Genesareta* a ri karhi a dyondzisa rito ra Xikwembu naswona ntshungu a wu n’wi manyetela.+2 Hiloko a vona swikepe swimbirhi swi yimisiwe eribuweni ra tiva, vini va swona lava nga vaphasi va tihlampfi a va humile va ri karhi va hlantswa tinete ta vona.+3 A khandziya xikepe lexi a xi ri xa Simoni, kutani a n’wi kombela leswaku a xi nghenisanyana etiveni. Hiloko a tshama ehansi a sungula ku dyondzisa mintshungu a ri exikepeni.4 Loko a heta ku dyondzisa, a byela Simoni a ku: “Yanani laha ku nga enta, mi peta tinete ta n’wina mi ta phasa.”5 Kambe Simoni a hlamula a ku: “Mudyondzisi, hi tirhe vusiku hinkwabyo kambe a hi phasanga nchumu,+ kambe ndzi ta peta hikwalaho ka leswi u vulaka tano.”6 Va endle tano, hiloko va phasa tihlampfi to tala ngopfu lerova tinete ta vona ti sungula ku handzuka.+7 Hiloko va vitana lava a va ri exikepeni lexin’wana leswaku va ta va pfuna, va tile kutani va tata swikepe haswimbirhi hi tihlampfi lerova swi sungula ku mbombomela.8 Loko Simoni Petro a vona sweswo, a khinsama emahlweni ka Yesu, a ku: “Suka eka mina Hosi, hikuva ndzi mudyohi.”9 U vule sweswo hi leswi yena ni lava a a ri na vona va hlamarisiweke hi tihlampfi leti va ti phaseke.10 Yakobo na Yohane vana va Zebediya,+ lava a va phasa swin’we na Simoni, na vona va titwe tano. Kambe Yesu a byela Simoni a ku: “U nga chavi. Ku sukela sweswi u ta phasa vanhu va ri karhi va hanya.”+11 Hiloko va tlutisa swikepe swi tlhelela eribuweni, ivi va tshika hinkwaswo va n’wi landzela.+12 Siku rin’wana loko a ri emutini wun’wana, ku humelele wanuna loyi a a ri ni nhlokonho yo chavisa! Kuteloko a vona Yesu, a khinsama emahlweni ka yena a n’wi kombela a ku: “Hosi loko u swi lava, u nga ndzi basisa.”*+13 Kutani a tshambuluta voko rakwe a n’wi khumba a ku: “Ndza swi lava! Basisiwa.” Hiloko nhlokonho yi nyamalala hi nkarhi wolowo.+14 A lerisa wanuna loyi leswaku a nga byeli munhu mhaka leyi, a tlhela a ku: “Kambe famba u ya tikombisa eka muprista, u endla gandzelo mayelana ni ku basisiwa ka wena hilaha Muxe a leriseke hakona,+ leswaku byi va vumbhoni eka vaprista.”+15 Yesu a sungula ku duma swinene lerova mintshungu yi ta eka yena yi ta n’wi yingisela ni ku horisiwa mavabyi.+16 Hambiswiritano, a a tala ku ya etindhawini leti nga riki na munhu leswaku a ya khongela.17 Siku rin’wana loko a ri karhi a dyondzisa, Vafarisi ni vadyondzisi va Nawu lava a va huma eGaleliya, Yudiya na Yerusalema a va tshame kwalaho; naswona Yehovha* a a n’wi nyike matimba leswaku a hanyisa ha wona.+18 Hiloko ku ta vavanuna lava a va rhwale wanuna la omeke swirho, naswona a va lava ndlela ya ku n’wi nghenisa va ya n’wi veka emahlweni ka Yesu.+19 Kambe a va yi kumanga ndlela yo n’wi nghenisa hikwalaho ka ntshungu, hiloko va khandziya ehenhla ka lwangu, va ri hahlula kutani va ehlisa sangu leri munhu loyi a omeke swirho a a etlele eka rona, va n’wi veka emahlweni ka Yesu.20 Loko a vona ripfumelo ra vona a ku: “Nandzuwe, swidyoho swa wena swi rivaleriwile.”+21 Hiloko vatsari ni Vafarisi va sungula ku vutisana, va ku: “Xana i mani munhu loyi, loyi a rhukanaka Xikwembu? A nga kona loyi a nga rivalelaka swidyoho handle ka xona.”+22 Kambe Yesu hi ku tiva leswi nga emiehleketweni ya vona, a va hlamula a ku: “I yini leswi mi swi ehleketaka etimbilwini ta n’wina?23 I yini lexi olovaka, xana i ku vula u ku, ‘Swidyoho swa wena swi rivaleriwile,’ kumbe i ku vula u ku, ‘Pfuka u famba’?24 Kambe ku endlela leswaku mi swi tiva leswaku N’wana wa munhu u ni matimba yo rivalela swidyoho emisaveni,” a byela munhu loyi a omeke swirho a ku: “Ndzi ri eka wena, Pfuka, teka sangu ra wena, u muka.”+25 Hiloko a pfuka va n’wi langutile, a teka sangu rakwe a muka a ri karhi a dzunisa Xikwembu.26 Kutani vanhu hinkwavo va hlamala, va sungula ku dzunisa Xikwembu. Va hlamale va kala va ku: “Namuntlha hi vone swilo swo hlamarisa!”27 Endzhaku ka sweswo a huma, kutani a vona muluvisi* la vuriwaka Levhi a tshame ehofisini ya xibalo, hiloko a ku eka yena: “Vana mulandzeri wa mina.”+28 Hiloko a suka a yima a siya hinkwaswo a landzela Yesu.29 Kutani Levhi a endlela Yesu nkhuvo lowukulu endlwini yakwe, naswona a ku ri ni valuvisi vo tala ni van’wana lava a va dya na vona.+30 Loko Vafarisi ni vatsari va vona sweswo, va sungula ku gungulela vadyondzisiwa vakwe, va ku: “Hikwalaho ka yini mi dya ni ku nwa ni valuvisi ni vadyohi?”+31 Yesu a ku eka vona: “Vanhu lava hanyeke kahle a va lavi dokodela,* kambe u laviwa hi lava vabyaka.+32 Ndzi tele ku ta vitana vadyohi leswaku va hundzuka, ku nga ri vanhu lava lulameke.”+33 Hiloko va ku: “Vadyondzisiwa va Yohane va titsona swakudya nkarhi na nkarhi ni ku khongela, naswona vadyondzisiwa va Vafarisi va endla tano, kambe va wena va dya va tlhela va nwa.”+34 Yesu a va hlamula a ku: “Xana mi nga sindzisa vanghana va muteki ku titsona swakudya loko muteki a ha ri na vona?35 Kambe nkarhi wa ta lowu muteki+ a nga ta va a nga ha ri kona;* kutani va ta titsona swakudya emasikwini wolawo.”+36 A tlhela a va byela xifaniso a ku: “A nga kona munhu loyi a nga tsemaka xilapana eka xiambalo lexintshwa kutani a xi rhungelela eka xiambalo xa khale. Loko o endla tano, xilapana lexintshwa xi ta endla leswaku xiambalo xa khale xi nyanya ku handzuka, naswona a xi nge fani ni xiambalo xa khale.+37 Nakambe, a nga kona munhu loyi a chelaka vhinyo leyintshwa emaguleni ya khale. Loko o yi chela, vhinyo leyintshwa yi ta boxa magula wolawo, naswona yi ta halaka kutani ma onhaka.38 Kambe vhinyo leyintshwa yi fanele yi cheriwa emaguleni lamantshwa.39 A nga kona loyi loko a nwe vhinyo ya khale a lavaka leyintshwa hikuva u ri, ‘Leya khale ya nandziha.’”


text:
51N'wina Vaisraele, yingisani risimu leri ndzi ri sumaka ra ku mi rila:
2“Israele, nhwana loyi a tengeke, ú wile,
a nga ka a nga ha pfuki;
ú siyiwile a lo lákáhlá ehansi,
ku nga ri na loyi a n'wi pfuxaka.”
3HOSI N'wini wa hinkwaswo ú vurisa sweswo, ú ri:
“Muti lowu rhumelaka masocha ya 1 000 enyimpini,
wu ta vuya ni dzana ntsena,
lowu wu rhumelaka dzana ra masocha,
wu ta vuya ni khume ntsena ku ta lwela Vaisraele.”
4HOSI yi vurisa sweswo eka Vaisraele yi ri:
“Lavani mina, mi ta hanya;
5mi nga tshuki mi lava swa le Betele,
hikuva muti wa Betele wu ta sala wu nga ha ri nchumu,
hambi ku ri eGiligala mi nga ngheni,
hikuva vanhu va Giligala va ta ya evukhumbini hakunene,
ni le Berexeba, mi nga tshuki mi tsemakanyela kona.”
6Lavani HOSI leswaku mi ta hanya
loko swi nga ri tano, yi ta rhumela ndzilo ehenhla ka n'wina, va ka Yosefa;Van'wana va ri: yi ta pfurha ku fana ni ndzilo exikarhi ka n'wina va ka Yosefa
wu ta herisa ni muti wa Betele,
ku nga ri na loyi a nga ta wu tima!
7Mi ni khombo, n'wina mi dyisaka vanhu mbitsi hi ku tshika milawu leyo lulama,
n'wina mi alaka ku avanyisa hi ndlela leyinene.
8
38:31
Loyi a vumbeke Xirimela na Mahlahle,
a hundzula xinyami xi va ku vonakala ka mixo,
a tlhela a hundzula nhlekanhi wu va vusiku,
loyi a vitanaka mati ya lwandle a ma humesa,
a cheleta misava ha wona,
vito ra yena i HOSI.
9Hi yena loyi a lovisaka vanhu va matimba,
a lovisa ni miti ya vona ya makhokholo.
10N'wina mi venga loyi a yimaka ni leswo lulama ehubyeni,
loyi a vulavulaka ntiyiso, ma n'wi nyenya.
11Mi akile tindlu hi maribye lama vatliweke,
kambe mi nga ka mi nga etleli eka tona;
mi rimile masimu layo saseka ya vhinya,
kambe mi nga ka mi nga nwi vhinyo ya kona,
hikuva mi tshikelela vapfumari,Van'wana va ri: hikuva mi hakerisa vapfumari exibalo
mi va tekela mavele hi nkani.
12Mintirho ya n'wina leyo biha, ndza yi tiva hinkwayo,
ndzi tiva ni ku tala ka swidyoho swa n'wina:
Mi xanisa vanhu lava nga riki na nandzu, mi pfumela ku xaviwa ehubyeni,
mi tlherisa vapfumari loko va ta eku mangaleni.
13Kutani, hi nkarhi lowu wa vubihi,
munhu wo tlhariha, hi loyi a miyelaka.
14Lavani leswo lulama, swi nga ri leswo biha,
mi ta kuma vutomi,
kutani hi kona HOSI, Xikwembu xa matimba hinkwawo, xi nga ta va na n'wina,
hilaha mi toloveleke ku vula hakona.
15Vengani leswo biha, mi rhandza leswinene,
mi avanyisa hi ku lulama etihubyeni ta n'wina,
kutani kumbexana HOSI, Xikwembu xa matimba hinkwawo,
xi ta mi tsetselela n'wina masalela ya Yosefa.
16Hikokwalaho HOSI Xikwembu xa matimba hinkwawo, N'wini wa n'wina,
ú vurisa sweswo ú ri:
“Etimbaleni ta miti hinkwayo ku ta va ni swirilo,
etindleleni hinkwato va ta ku: ‘Yo! Yo!’
Lava tirhaka emasin'wini, va ta vitaniwa ku ta rila nkosi,
ni lava tivaka tinsimu ta mahlomulo, va ta rhambiwa enkosini wa kona;
17hambi ku ri emasin'wini hinkwawo ya vhinya, ku ta va ni ku kalakala,
hikuva ndzi ta vanga makhombo exikarhi ka n'wina,
ku vula mina HOSI.”
18Mi ni khombo, n'wina mi navelaka siku ra HOSI!
Xana mi ri lavela yini siku leri xana?
Eka n'wina, ri ta va siku ra munyama,
ku nga ri ra ku vonakala.
19Swi ta fana ni loko munhu a tsutsuma nghala,
a ya hlangana ni xinkankanka,
kutani loko a tsutsumela endlwini, a khegela khumbi hi voko,
nyoka yi n'wi luma.
20Siku ra HOSI ri tisa munyama hakunene,
ku nga ri ku vonakala,
ri ta va ri lo khwìxìì,
ri pfumala ni ku vangama.
21
“Minkhuvo ya n'wina, ndza yi venga, ya ndzi nyenyetsa;
ni risema ra leswi tlhaviwaka etinhlengeletanweni ta n'wina,
a ndzi ri tsakeli!
22Hambiloko mi ndzi humesela magandzelo lama hisiwaka, mi humesa ni tinyiko hi swa le masin'wini,
ndzi nga ka ndzi nga swi amukeli;
ni magandzelo ya xinakulobye lawa mi ma humesaka
hi swifuwo swa n'wina leswi nonisiweke,
a ndzi nga vi na mhaka na wona.
23Sukani eka mina ni vuyimbeleri bya n'wina lebyo tungula;
mpfumawulo wa tiharipa ta n'wina, a ndzi lavi ni ku wu twa.
24Ku avanyisa lokunene a ku khuluke ku fana ni mati,
ni ku lulama a ku hobomulane kukota nambu lowu nga phyiki.
25
“Xana n'wina vanhu va Israele, eka malembe ya 40 emananga,
mi tshame mi ndzi humesela magandzelo ni tinyiko ke? E-e!
26Sweswi, tekani swifaniso swa swikwembu leswi mi tiendleleke swona,
xi nga xa Sakuti murhangeri wa kona,
ni xa Kayiwani xikwembu xa nyeleti;
27kutani ndzi ta mi yisa evukhumbini, etikweni rin'wana ku hundza eDamaska.”
HOSI yi vula sweswo, yona yi vuriwaka Xikwembu xa matimba hinkwawo.


text:
221Muṋe washu o laya Mushe 2uri a vhudze Aroni na vhana vhawe a ri, “Ni songo nyadzisa dzina ḽanga ḽikhethwa, ṱhonifhani nduvho khethwa dzine Vhaisraele vha dzi kumedza Nṋe. Ndi Nṋe Yahavee. 3Arali muṅwe wa vhaḓuhulu vhaṋu a ri o kumala a sendela tsini na nduvho dze Vhaisraele vha dzi kumedza Nṋe, a songo tsha dovha a ntshumela thembeleni. Hezwo ndi zwa misi yoṱhe. Ndi Nṋe Yahavee.
4
15:2-3
21:1-4
15:16-17
“Muḓuhulu wa Aroni ane a vha na vhulwadze ha lukanda kana a rothisa vhulwa a songo ḽa nduvho khethwa u swika a tshi kumuluwa. Tshifhe ane a kwama tshithu tsho kumalaho nga u kwamana na tshitumbu, na ene o kumala, kana o shulula vhunna, 5
15:1-33
kana o kwama phukha yo kumalaho kana muthu o kumalaho. 6Tshifhe o kumalaho u ḓo vha o kumala ḽa vhuya ḽa kovhela, nahone a songo ḽa nduvho khethwa a vhuya a ṱamba muvhili. 7Ḽa kovhela o kumuluwa, zwenezwo a nga ḓi ḽa nduvho khethwa, ndi zwiḽiwa zwawe. 8
A songo ḽa tshidu kana yo pondiwaho nga zwivhanda, i ḓo mu kumadza. Ndi Nṋe Yahavee.
9“Vhotshifhe vhoṱhe nga vha vhulunge ndayo dze nda vha ṋea. Zwa sa ralo vha ḓo vha na mulandu vha fa nge vha nyadza ndayo khethwa. Ndi Nṋe Yahavee, ndi vha ita vhakhethwa.
10“Nduvho khethwa i ḽiwa nga vha muṱa wa tshifhe fhedzi, hu songo vha na muṅwe-vho ane a dzi ḽa – mutsinda ane a dzula na tshifhe kana we a rendelwa nga tshifhe a songo dzi ḽa. 11Huno phuli ya tshifhe we a rengwa nga tshelede ya tshifhe kana o bebwa muṱani wawe, a nga ḓi ḽa zwiḽiwa zwi re mukovhe wa tshifhe. 12Ṅwananyana wa tshifhe o dzewaho nga muthu ane a si vhe tshifhe a songo ḽa nduvho khethwa. 13Hone ṅwana wawe wa tshilikadzi kana ṅwananyana o ṱaliwaho a si na vhana a dzulaho muṱani wa khotsi awe, ene a nga ḓi ḽa zwiḽiwa zwi re mukovhe wa tshifhe khotsi awe unga zwiḽa e musidzana, tenda zwi sa ḽiwi nga muthu a si wa muṱa wa tshifhe.
14“Arali muthu ane a si vhe wa muṱa wa vhotshifhe a ḽa nduvho khethwa á songo humbula, o fanela u lifhela tshifhe mutengo wayo woṱhe a engedze nga tshipiḓa tshithihi kha zwiṱanu tsha uyo mutengo. 15Nduvho khethwa dze Vhaisraele vha ṋekedza Yahavee, vhotshifhe vha songo dzi kumadza 16nga u litsha muthu a songo tendelwaho a tshi dzi ḽa; hezwo zwi nga ḓisela uyo muthu mulandu na ṱhamu. Ndi Nṋe Yahavee, vhotshifhe ndi vha ita vhakhethwa.”
17Muṋe washu o laya Mushe 18uri a ṋee Aroni na vhana vhawe na Vhaisraele vhoṱhe ndayo hedzino:
Arali Muisraele kana mutsinda ane a dzula kha ḽa Israele a tshi ṋekedza nduvho i fhiswaho, i nga vha i ya u khunyeledza muano kana i nduvho ine muthu a tou bvisa nga u funa hawe, 19tshifuwo itsho tshi songo vha na luvhadzi, nga tshi vhe tshine Muṋe washu a nga tshi ṱanganedza. Ni nga ṋekedza mbohwana kana thutha. 20
17:1
Mal. 1:8
Arali na ṋekedza tshifuwo tshi re na luvhadzi, Muṋe washu a nga si tshi ṱanganedze. 21Arali muthu a tshi ṋekedza Muṋe washu nduvho ya u konana nae, i nga vha i ya u khunyeledza muano kana nduvho ine muthu a bvisa nga u tou funa, itsho tshifuwo tshi songo vha na luvhadzi arali a tshi ṱoḓa uri tshi ṱanganedziwe. 22Ni songo ṋekedza Muṋe washu tshifuwo tsha bofu kana tshi ṱudzaho kana tsho huvhadzwaho kana tshi re na tshilonda tshi no bvuḓa malofha kana tshi re na gwembe kana tshi re na magovho a malofha. Zwifuwo zwo raloho ni songo zwi ṋekedza aḽiṱarini zwa vha nduvho ya zwiḽiwa.
23Ni nga ḓi ṋekedza tshifuwo tshi songo aluwaho tsha vhina kana tshi si na tshivhumbeo tshavhuḓi tsha vha nduvho ine muthu a ṋekedza nga u tou funa, hone a tshi nga ṱanganedziwi arali tshi tsha u khunyeledza zwe muthu a ana. 24Ni songo ṋekedza Muṋe washu tshifuwo tsho fhahulwaho nga nḓila ifhio kana ifhio. Hezwo a zwi tendelwi shangoni ḽaṋu.
25Ni songo ṋekedza tshifuwo tshine tsha bva kha mutsinda tsha vha nduvho ya zwiḽiwa. Zwifuwo zwo raloho zwi pfi zwi na luvhadzi, a zwi ṱanganedzwi.
26Muṋe washu o amba na Mushe a ri, 27“Arali ṋamana kana ngwana kana mbudzana yo dzwaliwa, nga i thome u dzula na mme ayo maḓuvha maṱanu na mavhili, ndi hone i tshi nga ṱanganedzwa ya vha nduvho ya zwiḽiwa. 28Ni songo ṱhavha kholomo na ṋamana yayo kana nngu na ngwana yayo kana mbudzi na mbudzana yayo ya vha tshiṱhavhelo nga ḓuvha ḽithihi. 29Arali ni tshi ṋekedza Muṋe washu tshiṱhavhelo tsha ndivhuho, tevhedzani ndayo uri ni ṱanganedzwe; 30tshi ḽeni nga ḓuvha ḽeneḽo, ni songo tshi sia u swika nga matshelo ḽi tshi tsha.”
31Muṋe washu o ri, “Vhulungani ndayo dzanga ni dzi tevhedze, ndi Nṋe Yahavee. 32Ni songo nyadzisa dzina ḽanga ḽikhethwa, Vhaisraele vhoṱhe vho fanela u ḓivha uri Nṋe ndi mukhethwa. Nṋe ndi Yahavee, ndi ni ita vhakhethwa; 33
ndo ni pfulusa shangoni ḽa Egipita uri ndi vhe Mudzimu waṋu. Ndi Nṋe Yahavee.”


text:
11
6:14
Hi lembe ra vumbirhi ra ku fuma ka hosi Dariyosi, hi n'hweti ya vu-8, HOSI Xikwembu xi rhwexa muprofeta Zakariya n'wana Berekiya wa Ido marito ya xona, 2-3xi ku ka yena: “We Zakariya, tivisa Vaisraele leswaku mina HOSI ya matimba hinkwawo ndzi hlundzukerile ngopfu vatata wa vona; kambe sweswi ndzi ri: Vuyelani eka mina, kutani na mina ndzi ta vuyela eka n'wina. 4Mi nga tiarisi ku fana ni vatata wa n'wina lava ndzi va khongoteleke hi milomo ya vaprofeta lavo rhanga, ndzi va byela ku tshika mikhuva ya vona leyo biha, ni swiendlo swa vona leswo homboloka. Kambe vona a va ndzi yingisanga, a va ndzi kombanga xichavo, mina HOSI ya matimba hinkwawo.
5“Vatata wa n'wina, namuntlha va kwihi xana?
Hambi va ri vaprofeta, a va hanyanga hilaha ku nga heriki!
6Kambe marito ni swileriso swa mina
leswi ndzi swi rhwexeke vaprofeta, malandza ya mina,
swi khumbile timbilu ta vatata wa n'wina.
“Hikokwalaho, va hundzukile va ku: ‘HOSI Xikwembu xa matimba hinkwawo xi hetisisile makungu ya xona evutomini bya hina; xi hi bile hikwalaho ka swidyoho swa hina!’ ”
7Hi lembe ra vumbirhi ra ku fuma ka hosi Dariyosi, hi siku ra 24 ra n'hweti ya vu-11 (yi nga leyi vuriwaka Xebati), HOSI Xikwembu xi rhwexa Zakariya n'wana Berekiya wa Ido marito ya xona. 8
Kutani Zakariya a ku: “Ndzi vonile munhu hi xivono nivusiku, a gadile hanci yo tshwuka, a yimile exikarhi ka mirhi ya mirta exinkobyaneni; endzhaku ka yena a ku ri ni tihanci tin'wana to tshwuka, ni tin'wana to tshwukanyana,Van'wana va ri: a ku ri ni tihanci tin'wana ta ntima, tin'wana ta mavalavala ni tin'wana to basa. 9Kutani ndzi vutisa ndzi ku: ‘Xana swilo leswi swi vula yini xana?’ Ntsumi leyi a yi vulavula na mina, yi ndzi hlamula yi ku: ‘Ndzi ta ku hlamusela leswaku swi vula yini.’ 10Kutani wanuna loyi a a yimile exikarhi ka mirhi ya mirta, a nghenelela a ku: ‘Leswi swi rhumiwile hi HOSI Xikwembu, leswaku swi ya rhendzeleka ni misava.’ 11Kutani swona swi hlamula wanuna loyi a a yimile exikarhi ka mirhi ya mirta, loyi a a rhumiwile hi HOSI Xikwembu, swi ku: ‘Hi rhendzelekile ni misava, kutani hi kumile leswaku emisaveni vanhu va ha tshamisekile, ka ha rhurile!’ 12Kutani wanuna loyi a a rhumiwile hi HOSI Xikwembu a vutisa a ku: ‘We HOSI ya matimba hinkwawo, xana u ta tshika rini ku kala u nga tweli Yerusalema ni miti ya Yuda evusiwana xana? Leswi ku nga hundza malembe ya 70, wa ha yi hlundzukerile ke?’ 13Kutani HOSI Xikwembu xi hlamula ntsumi leyi a yi vulavula na mina, xi yi nyika marito lamanene, lama tiyisaka nhlana.”
14Kutani ntsumi leyi a yi vulavula na mina, yi ndzi byela ku huwelela, ndzi tivisa vanhu marito ya HOSI ya matimba hinkwawo lama nge:
“Ndzi le ku vavisekeni lokukulu hikwalaho ka muti wa Yerusalema,
ndzi vavisekela ni ntshava ya Siyoni.
15Tinxaka leti tshamisekeke ti nga karhatiwi hi nchumu,
ndzi ti hlunamele ngopfu,
hikuva loko ndza ha hlundzukelenyana Vaisraele,
tona ti tlhandlekele ku biha ehenhla ka ku biha.
16Kutani marito ya mina HOSI hi lawa:
Muti wa Yerusalema, ndzi ta tlhela ndzi wu tsetselela,
kutani yindlu ya mina yi ta akiwa eka wona.
Ndzi vurisa sweswo, mina HOSI ya matimba hinkwawo:
Ngoti ya ku pima ha yona yi ta vambiwa ehenhla ka Yerusalema.
17Va byele leswaku mina HOSI ya matimba hinkwawo ndzi ri:
Miti ya mina yi ta tlhela yi kuma minkateko leyo tala;
ndzi ta tlhela ndzi chavelela ntshava ya Siyoni,
ndzi tlhela ndzi tihlawulela muti wa Yerusalema.”Hi Xiheveru, kavanyisa 2 ku sungula kwala
18Ndzi tlakusa mahlo ya mina, kutani ndzi vona timhondzo ta mune. 19Hiloko ndzi vutisa ntsumi leyi a yi vulavula na mina, ndzi ku: “Xana swilo leswi swi vula yini xana?” Kutani yona yi ndzi hlamula yi ku: “Timhondzo leti hi tona leti hangalaseke va le Yuda, ni va le Israele, ni vaaki va le Yerusalema.” 20Kutani HOSI Xikwembu xi ndzi komba vafuri va tinsimbhi va mune. 21Hiloko ndzi ku: “Xana lava va tela ku ta endla yini xana?” Ntsumi yi hlamula yi ku: “Va tela ku ta chavisa ni ku wisa timhondzo leti hangalaseke va le Yuda. Timhondzo ta kona i matiko lama hlaseleke ni ku tshikelela va le Yuda, ma va hangalasa.”


text:
161
Lk. 11:16
Vafarisi ni Vasaduki va ta ka Yesu va ta n'wi ringa, va kombela leswaku a endla mahlori lama humaka etilweni. 2Yena a va hlamula, a ku: “[Nimadyambu, mi ri: ‘Ri ta xa swinene, hikuva tilo ri tshwukile ku fana ni ndzilo.’ 3Kutani nimixo mi ri: ‘Namuntlha yi ta na, hikuva tilo ri tshwukile, ni ku vimba ri vimbile.’ Mi tiva ku xiya xiyimo xa tilo, kambe mi tsandzeka ku xiya mahlori ya minkarhi leyi!]Van'wana a va tsalanga tindzimana 2 na 3 4
Lk. 11:29
Rixaka leri i ra lunya ni ra lava sandzaka Xikwembu; ri kombela mahlori, kambe ri nga ka ri nga nyikiwi wona, loko ma nga ri mahlori ya muprofeta Yonasi.” Kutani a va siya, a tifambela.
5Loko vadyondzisiwa va pelela entsungeni, va rivala ku teka swinkwa. 6
Yesu a ku ka vona: “Tlharihani, mi chava comela xa Vafarisi ni xa Vasaduki.” 7Kutani va kanetana va ku: “Kumbe hi leswi hi nga tekangiki swinkwa.” 8Kuteloko Yesu a swi twile, a ku ka vona: “Vanhu va ku pfumela lokutsongo, hikwalaho ka yini mi kanetana hi leswi mi nga riki na swinkwa xana? 9
Xana a mi si twisisa? Xana a mi tsundzuki swinkwa swa ntlhanu leswi nga phamela vanhu va 5 000, ni leswaku mi tatile swirhundzu swingani leswikulu hi mahlanhla xana? 10
A mi tsundzuki ni swinkwa swa 7 leswi nga phamela vanhu va 4 000 ni leswaku mi tatile swirhundzu swingani hi mahlanhla ke? 11Hikwalaho ka yini mi nga swi twi leswaku a ndzi nga vulavuli na n'wina hi ta swinkwa xana? Chavani comela xa Vafarisi ni xa Vasaduki!” 12Hi kona va twisisaka leswaku a a nga vuli ku chava comela xa swinkwa, kambe ku chava tidyondzo ta Vafarisi ni ta Vasaduki.
13Loko Yesu a fikile etikweni ra Khezariya wa Filipi, a vutisa vadyondzisiwa va yena, a ku: “Xana vanhu vona va ri, N'wana-wa-Munhu i mani ke?” 14
Mk. 6:14-15
Lk. 9:7-8
Va ku: “Van'wana va ri, u Yohane Mukhuvuri; van'wana va ri, hi we Eliya; van'wana va ri, hi we Yeremiya, kumbe un'wana wa vaprofeta.” 15A ku ka vona: “N'wina ke, mi ri ndzi mani xana?” 16
Kutani Simoni Petro a hlamula a ku: “U Mesiya, N'wana wa Xikwembu lexi hanyaka.” 17Yesu a hlamula a ku: “U katekile Simoni n'wana Yona, hikuva a hi munhu wa misava la nga ku pfuletela sweswo, kambe i Tata wa mina wa le tilweni. 18Kwalaho ndzi ri ka wena: U ‘Petro’,Vito ra ‘Petro’, ri vula ‘ribye’ hi Xigriki kutani ehenhla ka ribye reri, ndzi ta aka kereke ya mina; kutani hambi wu ri ntamu wa rifu wu nga ka wu nga yi hluri. 19
Yoh. 20:23
Ndzi ta ku nyika swilotlelo swa Mfumo wa matilo; kutani lexi u nga ta xi alela la misaveni, xi ta aleriwa ni le tilweni, ni lexi u nga ta xi pfumelela la misaveni, xi ta pfumeleriwa ni le tilweni.”ku alela, ku pfumelela, kumbe: ku boha, ku ntshunxa 20Kutani a laya vadyondzisiwa leswaku va nga tshuki va byela munhu leswaku hi yena Mesiya.
21Ku sukela nkarhini wolowo Yesu a sungula ku tivisa vadyondzisiwa va yena leswaku ú fanele ku ya eYerusalema, a twisiwa ku vaviseka lokukulu hi vakulukumba ni vaprista lavakulu ni vatsari, a dlawa, a tlhela a pfuka eku feni hi siku ra vunharhu. 22Kambe Petro a n'wi kokela etlhelo, a n'wi tshinya a ku: “Xikwembu xi nga swi pfumeleri leswi, we Hosi! Swilo leswi, swi nga ka swi nga ku humeleri.” 23Yena a hundzuluka, a ku ka Petro: “Suka ka mina Sathana! U xikhunguvanyiso eka mina, hikuva a wu ehleketi swa Xikwembu, u ehleketa swa vanhu ntsena.”
24
Lk. 14:27
Yesu a engeta a ku ka vadyondzisiwa va yena: “Loko munhu a lava ku ndzi landza, a a titshike, a tirhwexa xihambano xa yena, kutani a ndzi landza, 25
Lk. 17:33
Yoh. 12:25
hikuva la rhandzaka ku tihlayisela vutomi bya yena, ú ta lahlekeriwa hi byona; kambe loyi a lahlekeriwaka hi vutomi bya yena hikwalaho ka mina, u ta tlhela a byi kuma. 26Hikokwalaho loko munhu a kota ku fuwa misava hinkwayo, kambe a lahlekeriwa hi vutomi bya yena, swi ta va swi n'wi pfune yini ke? Kumbe munhu ú ta humesa yini ku xava vutomi bya yena xana? 27
Ps. 62:12
Rho. 2:6
Hikuva N'wana-wa-Munhu ú ta vuya hi ku kwetsima ka Tata wa yena, a ri ni tintsumi ta yena, kutani hi kona a nga ta nyika un'wana ni un'wana hi ku ya hi mintirho ya yena. 28Ndzi tiyisile ndzi ri ka n'wina: Ku ni van'wana exikarhi ka lava nga kwala, lava nga ta ka va nga khumbiwi hi rifu va nga si vona N'wana-wa-Munhu a vuya eMfun'weni wa yena.”


text:
161Va fika ni Areka ya Xikwembu, va yi tikirheta entsongeni lowu Davhida a a wu dzimele ku yi veka kona, kutani va humesela Xikwembu emagandzelo lama hisiwaka ni ya xinakulobye. 2Loko Davhida a hetile ku humesa magandzelo lawa, a kombelela tiko hinkwaro eminkateko ya HOSI Xikwembu. 3Kutani a phamela nhlengeletano hinkwayo ya Vaisraele, va ri vavanuna ni vavasati, un'wana ni un'wana a kuma xinkwa xin'we, a tsemeriwa nyama,Van'wana va ri: a kuma xinkwa xin'we, ni ximbhundzwa xa makuwa a kuma ni ximbhundzwa xa mihandzu ya vhinya leyi omisiweke.
4Kutani Davhida a hlawula van'wana exikarhi ka Valevhi leswaku va tirhela HOSI Xikwembu xa Israele, hi ku xi khongela ni ku xi tlangela ni ku xi twarisa, va ri emahlweni ka Areka ya xona. 5Murhangeri wa vona a a ri Asafa, a seketeriwa hi Zakariya; lavan'wana a va ri Yaaziele, na Xemiramoto, na Yehiele,Van'wana va ri: lavan'wana a va ri Yeyiele, na Xemiramoto, na Yehiele na Matitiya, na Eliyabu, na Benaya, na Obede-Edomu, na Yeyiele; a va chaya tiharipa ni switende, Asafa yena a ri karhi a bananisa swiphambati swa nsimbhi. 6Davhida a veka ni vaprista vambirhi Benaya na Yahaziele, lava ntirho wa vona a wu ri wa ku ba mhalamhala masiku hinkwawo emahlweni ka Areka ya Ntwanano wa Xikwembu.
7Siku leri Davhida a tiseke Areka eYerusalema, hi rona leri Asafa ni vanakulobye va sunguleke ha rona ntirho wa vona wa ku tlangela HOSI Xikwembu hi tinsimu.
8Tlangelani HOSI, mi khongela yona, byelani matiko leswi yi swi endleke.
9Yimbelelani risimu mi dzunisa yona,
twarisani mintirho ya yona hinkwayo leyo hlamarisa.
10Vito ra yona lero hlawuleka, ri dzuniseni;
n'wina mi tsakelaka HOSI, tsakani hi mbilu hinkwayo.
11Lavani HOSI ni matimba ya yona,
minkarhi hinkwayo, tsakelani vukona bya yona.
12Anakanyani mintirho ya yona leyo hlamarisa,
ni hilaha ku lerisa ka yona ku mi lamuleleke hakona.
13Ndzi vula n'wina vatukulu va Abrahama nandza wa HOSI,
n'wina va ka Yakobo mi hlawuriweke hi yona.
14HOSI hi yona yi nga Xikwembu xa hina,
ku fuma ka xona ku eneta misava hinkwayo.
15Minkarhi hinkwayo xi hlayisa ntwanano wa xona,
A xi rivali marito lawa xi ma vuleke, lama nga ta tirha malembe ya madzana-dzana.
16
26:3
Xi anakanya hilaha xi tiboheke hakona eka Abrahama,
ni leswi xi swi tshembiseke Isaka.
17
Xi swi tiyisile swi va nawu eka va ka Yakobo,
ni ntwanano lowu nga heriki eka vona Vaisraele.
18Kutani xi tibohile xi ku: “Ndzi ta mi nyika tiko ra Kanana,
ndzi mi avela rona ri va ra n'wina.”
19Enkarhini lowu, Vaisraele a va ha ri vatsongo,Van'wana va ri: n'wina Vaisraele, a ma ha ri vatsongo
a va nga tivikani, naswona a va ha ri valuveri,
20va ha tsendzeleka ematikweni,
va suka eka mfumo wun'wana, va ya eka wun'wana.
21
Kambe Xikwembu a xi pfumelelanga munhu ni un'we ku va xanisa,
xi tshinyile ni tihosi hikwalaho ka vona,
22xi ku: “Mi nga tshuki mi khumba vahlawuriwa va mina,
vaprofeta va mina, mi nga tshuki mi va karhata!”
23Yimbelelani mi dzunisa HOSI Xikwembu, n'wina vanhu va misava hinkwayo
siku rin'wana ni rin'wana, vulani leswaku Xikwembu i muponisi.
24Hlayelani vanhu hinkwavo ku dzuneka ka HOSI,
matiko hinkwawo a ma tivisiwe mintirho ya yona leyo hlamarisa.
25HOSI Xikwembu i xikulu, xi dzuneka ngopfu,
xi fanele ku chaviwa ku tlula swikwembu swin'wana hinkwaswo.
26Swikwembu hinkwaswo swa vamatiko swo va swifaniso ntsena,
kasi HOSI Xikwembu hi xona xi tumbuluxeke matilo.
27Ku dzuneka ni vukulukumba swi le ka xona,
laha xi nga kona, ku ni ntamu ni ku tsaka.
28N'wina vamatiko, dzunisani HOSI Xikwembu,
tlangelani matimba ya xona.
29Xi twariseni mi dzunisa vito ra xona, tanani emahlweni ka xona mi ri ni swa magandzelo.
Korhamani emahlweni ka xona loko xi humelela eku kwetsimeni ka xona.
30N'wina vanhu va misava hinkwayo, xi kombeni xichavo,
hikuva misava yi tiyile, a yi ninginiki.
31Matilo a ma tsake, misava a yi be nkulungwana,
a ku vuriwe ematikweni leswaku HOSI Xikwembu xa fuma.
32Lwandle a ri pfume ni hinkwaswo leswi nga ka rona;
masimu ni hinkwaswo leswi milaka eka wona, a swi tsake;
33mirhi hinkwayo a yi yimbelele hi ku tsaka, yi twarisa HOSI Xikwembu,
hikuva xa ta ku ta avanyisa misava.
34
7:3
Ezr. 3:11
Ps. 100:5
106:1
118:1
136:1
Yer. 33:11
Tlangelani HOSI, hikuva yi ni vunene,
rirhandzu ra yona hi leri nga heriki.
35Vulani mi ku: “Hi ponise, wena Xikwembu muponisi wa hina;
hi kutsule, u hi hlengeleta hi huma exikarhi ka vamatiko,
kutani hi ta tlangela vito ra wena lero hlawuleka,
hi tsaka hi ri karhi hi ku dzunisa.
36A ku nkhensiwe HOSI Xikwembu xa Israele,
sweswi ni hilaha ku nga heriki!”Kutani Vaisraele hinkwavo va hlamula va ku: “Amen, a ku dzunisiwe HOSI!”
37Kutani Davhida a veka Asafa ni Valevhi-kulobye entirhweni wa ku hlayisa Areka ya Ntwanano wa HOSI Xikwembu, a va lerisa ku tirhela Xikwembu kona, va hetisa tifanelo ta vona ta siku rin'wana ni rin'wana. 38Davhida a veka na Obede-Edomu ni varikwavo va 68 entirhweni wolowo, kutani a veka Obede-Edomu lon'wana, yena n'wana Yedutuni, swin'we na Hosa, leswaku va va varindzi va tinyangwa.Kumbe: Davhida a veka Obede-Edomu n'wana Yedutuni, ni varikwavo va 68, ni Hosa, leswaku va va varindzi va tinyangwa
39Kutani Davhida a veka muprista Sadoki ni vaprista-kulobye, leswaku va hlayisa Ntsonga wa HOSI Xikwembu exitsungeni lexo hlawuleka xa le Gibiyoni, 40a va lerisa ku humesa alitarini magandzelo ya siku rin'wana ni rin'wana loko ri xa ni loko ri pela, va humesela HOSI Xikwembu hilaha xi leriseke Vaisraele hakona ebukwini ya Nawu. 41Vaseketeri va vona a va ri Hemani na Yedutuni, ni vayimbeleri van'wana lava a va hlawuriwile ku twarisa HOSI Xikwembu hi tinsimu, hikwalaho ka rirhandzu ra xona leri nga heriki. 42Ntirho wa Hemani na Yedutuni a wu ri wa ku hlayisa swichaya-chayani swo kota timhalamhala ni swiphambati, leswi a swi tirhisiwa loko ku yimbeleriwa tinsimu to dzunisa Xikwembu. Naswona va ka Yedutuni a va ri varindzi va tinyangwa.
43
Kutani Vaisraele va hangalaka hinkwavo va ya emakaya. Davhida na yena a muka, a ya pfuxela ni vandyangu wa yena.Kumbe: a muka a ya katekisa vandyangu wa yena


text:
481Lawa hi wona mavito ya tinyimba ta Vaisraele ni miganga ya tona: Muganga lowo sungula en'walungwini wa Yerusalema wu ta va wa nyimba ya Dani, wu sukela eLwandle ra Mediteraniya hi tlhelo ra vupeladyambu; ndzilekana wa wona wu ta kongoma evuxeni, wu ta hi le Hetiloni, wu hundza exiphandzeni xa Hamata, wu ya helela emutini wa Hasari-Enana, wu siya matiko ya Damaska ni ya Hamata evokweni ra ximatsi. Muganga lowu wa Dani wu ta endla xitikwana xin'we, ku sukela eLwandle ra Mediteraniya hi tlhelo ra vupeladyambu, ku ya fika endzilekaneni wa tiko hi tlhelo ra le vuxeni. 2Muganga lowu landzaka lowa Dani loko munhu a ya edzongeni, wu ta va muganga wa Asere, na wona wu ta sukela eLwandle ra Mediteraniya wu fika endzilekaneni wa tiko hi tlhelo ra le vuxeni. 3Muganga lowu landzaka lowa Asere, wu ta va wa Neftali; 4lowu landzaka lowa Neftali, wu ta va wa Manase; 5lowu landzaka lowa Manase, wu ta va wa Efrayimi; 6lowu landzaka lowa Efrayimi, wu ta va wa Rhuveni; 7lowu landzaka lowa Rhuveni, wu ta va wa Yuda. Miganga leyi hinkwayo yi ta sukela eLwandle ra Mediteraniya hi tlhelo ra vupeladyambu, yi fika endzilekaneni wa tiko hi tlhelo ra le vuxeni, wun'wana ni wun'wana wa yona wu endla xitikwana xin'we.
8Muganga lowu landzaka lowa Yuda, mi ta wu veka etlhelo; wu ta va wu anamile 12 500 m, kutani wu ta ringana hi ku leha ka wona ni miganga leyin'wana ya tinyimba ta Vaisraele, ku sukela eLwandle ra Mediteraniya hi tlhelo ra vupeladyambu ku fika endzilekaneni wa tiko hi tlhelo ra le vuxeni. Endzeni ka muganga lowu, ku ta va ni xivandla lexo hlawuleka xa Tempele. 9Xiphemu xa muganga lexi hlayiseriwaka HOSI Xikwembu, xi ta endla muganga wa xona; wona wu ta va wu lehile 12 500 m, wu anamile 10 000 m, wu va lowu hlawulekeke. 10Endzeni ka wona, ku ta va ni tindhawu ta vaprista ni Valevhi. Ndhawu ya vaprista yi ta leha 12 500 m, yi anama 5 000 m, Tempele ya HOSI Xikwembu yi va exikarhi ka yona. 11Hi yona ndhawu leyi yi nga ta hlayiseriwa vaprista, vona va ka Sadoki lava hlawuriweke ku tirha mintirho ya HOSI Xikwembu hi ndlela yo tshembeka; a va hambukanga endleleni ya xona, hilaha Vaisraele van'wana kumbe Valevhi va hambukeke hakona. 12Hikokwalaho ndhawu ya vaprista yi ta hambana ni ndhawu ya Valevhi; yi ta va ndhawu leyo hlawuleka ngopfu, endzeni ka muganga lowu hlayiseriwaka Xikwembu. 13Ndhawu ya Valevhi leyi khomanaka ni ndhawu ya vaprista, yi ta va yi lehile 12 500 m, yi anama 5 000 m. Tindhawu timbirhi leti ti ta ringana hi ku leha ni ku anama ka tona. 14Muganga wa tona wu ta tlula miganga yin'wana hi ntikelo, hikuva wu ta va wu hlayiseriwile HOSI Xikwembu; hikokwalaho a ku na xiphemu ni xin'we xa wona lexi Vaisraele va nga ta pfumeleriwa ku bindzula ha xona, hi ku xi xavisa kumbe ku xi ncinca hi xiphemu xa ndhawu yin'wana.
15Ndhawu leyo hetelela emugangeni lowu wa Xikwembu yi ta va yi lehile 12 500 m, yi anama 2 500 m; ndhawu ya kona a yi nga vi ya vukhongeri; yi ta hlayiseriwa muti ni tindlu ta wona ni rivala leri ri wu rhendzelaka. Muti wu ta akiwa endzeni ka ndhawu leyi. 16Xivandla xa wona xi ta va ni matlhelo ya mune yo ringana, lama leheke 2 250 m. 17Naswona muti wu ta rhendzeriwa hi rivala leri anameke 250 m matlhelo hinkwawo. 18Endhawini leyi ya muti, etlhelweni ra wona ra le vuxeni ni le tlhelweni ra wona ra le vupeladyambu, ka ha ta va ni masimu hi mpfhuka wa 5 000 m hala ni hala; masimu lawa ma ta vandzakana ni ndhawu leyo hlawuleka ya vaprista; ma ta rimiwa, ma humesa swakudya swa vaaki va muti. 19Vaisraele hinkwavo lava tirhaka emutini, va nyimba yihi kumbe yihi, va ta averiwa masimu lawa leswaku va ma rima. 20Kutani, hi ku komisa, muganga hinkwawo wa Xikwembu wu ta va ni matlhelo ya mune yo ringana, lama leheke 12 500 m, loko ku katsiwa tindhawu leto hlawuleka ta vaprista ni Valevhi, ni ndhawu ya muti.
21Hi tlhelo ra le vuxeni bya muganga wa Xikwembu, ni le tlhelweni ra vupeladyambu bya wona, ku ta va ni swiphemu swimbirhi swa muganga wa tihosi ta tiko; muganga lowu wu ta va wu anamile 12 500 m, wu fika endzilekaneni wa tiko hi tlhelo ra vuxa, ni le Lwandle ra Mediteraniya hi tlhelo ra vupeladyambu, wu vandzakana ni miganga ya tinyimba ta Israele. Muganga lowu wu ta hlayiseriwa mufumi wa tiko. Hi mukhuva lowu, ndhawu leyo hlawuleka leyi Tempele yi nga ta akiwa endzeni ka yona, 22ni ndhawu ya Valevhi, ni ndhawu ya muti, swi ta angarheriwa hi muganga lowu wu hlayiseriwaka mufumi wa tiko. Naswona muganga lowu wa mufumi wa tiko wu ta vandzakana ni muganga wa ka Yuda en'walungwini, ni muganga wa ka Benjamini edzongeni.
23Miganga ya tinyimba tin'wana ta Israele, na yona yi ta sukela endzilekaneni wa tiko hi tlhelo ra le vuxeni, yi ya fika eLwandle ra Mediteraniya hi tlhelo ra vupeladyambu. Muganga lowo sungula wu ta va wa Benjamini. 24Lowu landzaka lowa Benjamini loko munhu a ya edzongeni, wu ta va wa Simiyoni; 25lowu landzaka lowa Simiyoni, wu ta va wa Isakara; 26lowu landzaka lowa Isakara, wu ta va wa Zebuloni; 27lowu landzaka lowa Zebuloni, wu ta va wa Gadi. Miganga leyi hinkwayo yi ta sukela endzilekaneni wa tiko hi tlhelo ra le vuxeni, yi fika eLwandle ra Mediteraniya hi tlhelo ra vupeladyambu. 28Ndzilekana wa muganga wa Gadi hi tlhelo ra le dzongeni, wu ta endla ni ndzilekana wa tiko hi tlhelo rolero; ndzilekana wa kona wu ta sukela eTamari hi tlhelo ra le vuxeni, wu kongoma eswihlobyeni swa Meriba-Kadexe, kutani wu ta jika wu lulama ni xinambyana xa Egipta,Kumbe: wu lulama ni ndzilekana wa Egipta wu ya fika eLwandle ra Mediteraniya. 29HOSI N'wini wa hinkwaswo ú vula sweswo ú ri: “Hi rona tiko leri mi nga ta ri avela tinyimba ta Israele, ni miganga ya kona yi ta va yona yoleyo!”
30-31
Tinyangwa ta 12 ta muti wa Yerusalema ti ta thyiwa mavito ya tinyimba ta Israele. Hi tlhelo ra le n'walungwini, rirhangu ra muti ri ta va ri lehile 2 250 m, kutani ri ta va ni tinyangwa tinharhu, yi nga Nyangwa ya Rhuveni, ni ya Yuda, ni ya Levhi. 32Hi tlhelo ra le vuxeni, rirhangu ra muti ri ta va ri lehile 2 250 m na kona, ri va ni tinyangwa tinharhu leti: Nyangwa ya Yosefa, ni ya Benjamini, ni ya Dani. 33Hi tlhelo ra le dzongeni, na kona rirhangu ra muti ri ta va ri lehile 2 250 m, ri va ni tinyangwa tinharhu leti: Nyangwa ya Simiyoni, ni ya Isakara, ni ya Zebuloni. 34Kutani eku heteleleni, hi tlhelo ra vupeladyambu, rirhangu ra muti ri ta va ri lehile 2 250 m na kona, ri va ni tinyangwa tinharhu leti: Nyangwa ya Gadi, ni ya Asere, ni ya Neftali. 35Rirhangu hinkwaro leri rhendzelaka muti matlhelo ya mune, ri ta va ri lehile 9 000 m.
Eminkarhini leyi taka, muti wa Yerusalema wu ta thyiwa vito lerintshwa ra “Vukona-bya-HOSI-Xikwembu”!