text:
MBULAVURISANO | YAN-DER HSUUW
Mutivi Wa Vana Lava Ha Riki eKhwirini U Hlamusela Hi Ripfumelo Rakwe
PROFESA Yan-Der Hsuuw i mukongomisi eka ndzavisiso lowu endliwaka eka n’wana la ha riki ekhwirini, eYunivhesiti ya National Pingtung ya Sayense ni Thekinoloji le Taiwan. U tshame a pfumela eka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo, kambe endzhaku ka loko a ve mulavisisi eka swa sayense, u cince langutelo rakwe. U hlamusele vatsari va Xalamuka! hi leswi n’wi endleke a cinca.
Hi byele switsongo hi ndlela leyi u kurisiweke ha yona.
Ndzi velekiwe hi 1966, ndzi kulele eTaiwan. Vukhongeri bya vatswari va mina a ku ri Vutao ni Vubudha. Hambileswi a hi phahla hi tlhela hi gandzela swifaniso, a hi nga anakanyi leswaku Xikwembu hi xona xi vumbeke swilo hinkwaswo.
Ha yini u dyondze ntivovutomi?
Loko ndza ha ri ntsongo, a ndzi rhandza ku khathalela swifuwo naswona a ndzi lava ku dyondza ndlela yo sirhelela swiharhi leswaku swi nga xaniseki ku katsa ni vanhu. Hi ku famba nkarhi, ndzi dyondzele ku va dokodela wa swifuwo kutani endzhakunyana ndzi dyondzela ku tiva ndlela leyi n’wana loyi a ha riki ekhwirini a kulaka ha yona, leswi a ndzi tshemba leswaku a swi ta tlhela swi ndzi pfuna ku twisisa leswaku vutomi byi ve kona njhani.
U nga hi byela leswaku ha yini a wu pfumela eka dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo?
Vadyondzisi va le yunivhesiti a va dyondzisa hi dyondzo ya ku tihundzukela ka swilo, va vula leswaku ku ni vumbhoni lebyi yi seketelaka. Kutani a ndzi va tshemba.
Ha yini u sungule ku dyondza Bibele?
Ndzi susumetiwe hi swilo swimbirhi swa nkoka. Xo sungula, ndzi anakanye hi leswaku exikarhi ka swikwembu swo tala leswi vanhu va swi gandzelaka, xi fanele xi ri kona lexikulu ku tlula hinkwaswo. Kambe hi xihi? Xa vumbirhi, a ndzi swi tiva leswaku Bibele i buku leyi xiximiwaka ngopfu. Kutani ndzi ye eka titlilasi to dyondzisa Bibele.
Hi 1992, loko ndzi sungule ku dyondza eYunivhesiti ya Khatoliki ya Leuven le Belgium, ndzi endzele kereke ya Khatoliki ivi ndzi kombela muprista leswaku a ndzi pfuna ndzi twisisa Bibele, kambe u arile.
U ti kume njhani tinhlamulo ta swivutiso swa wena?
Endzhaku ka malembe mambirhi, loko ndza ha endla ndzavisiso wa sayense eBelgium, ndzi hlangane na Ruth, wansati wa le Poland, loyi a nga Mbhoni ya Yehovha. U dyondze Xichayina leswaku a ta pfuna swichudeni swa le yunivhesiti leswi a swi lava ku dyondza hi Xikwembu. Ndzi khongelele mpfuno wolowo, hikwalaho a ndzi tsakile loko ndzi hlangana na yena.
Ruth u ndzi kombe leswaku hambileswi Bibele yi nga riki buku ya sayense, yi pfumelelana na yona. Hi xikombiso, Davhida mutsari wa Bibele u khongele eka Xikwembu a ku: “Mahlo ya wena ma vone ni xitumbulukwa xa mina, naswona swiphemu swa xona hinkwaswo swi tsariwe ebukwini ya wena, malunghana ni masiku lawa swi vumbiweke ha wona ku nga si va ni xin’we xa swona.” (Pisalema 139:16) Hambileswi Davhida a tirhiseke marito yo phata, a a vula ntiyiso! Hambiloko swirho swa miri swi nga si vumbeka, rungula ra ndlela leyi swi nga ta vumbeka ha yona ri va se ri ri kona. Ku tshembeka ka Bibele swi ndzi endle ndzi khorwiseka leswaku i Rito ra Xikwembu. Nakambe ndzi sungule ku twisisa leswaku ku ni Xikwembu xin’we xa ntiyiso, ku nga Yehovha. 1
I yini leswi ku khorwiseke leswaku Xikwembu xi tumbuluxe swilo hinkwaswo leswi hanyaka?
Xikongomelo xa ndzavisiso wa sayense i ku kuma ntiyiso, ku nga ri ku seketela mavonelo ya vanhu. Ku dyondza hi ndlela leyi n’wana loyi a ha riki ekhwirini a kulaka ha yona swi endle leswaku ndzi cinca langutelo ra mina, hi yona mhaka ndzi gimete hileswaku swilo leswi hanyaka swi lo tumbuluxiwa. Hi xikombiso, loko vanjhiniyara va endla nchumu wo karhi, xiphemu ha xin’we xa nchumu lowu va wu endlaka wu ringanela kahle eka xiphemu lexi wu faneleke wu hlanganisiwa na xona. Leswi swi yelana ni ndlela leyi n’wana loyi a nga ekhwirini a kulaka ha yona, kambe yona yi rharhangane swinene.
Xana ndlela yoleyo yi sungula hi ku va tandza rin’we ri nonisiwa?
Ina. Sele leyi nga voniwaka hi muchini wa ku vona swilo leswitsongo, yi sungula ku avana. Ku ringana nkarhi wo karhi, tisele to hlayanyana ta andza endzhaku ka tiawara ta 12 ku ya eka 24. Loko xiendlakalo lexi xa ha sungula, ku vumbeka tiselenkulu. 2 Tisele leti, ti nga humesa tisele to hambana ta kwalomu ka 200 kumbe ku tlula, leti lavekaka leswaku ku vumbeka n’wana, to tanihi tisele ta ngati, ta marhambu, ta misiha ni tin’wana.
Ku dyondza hi n’wana la ha riki ekhwirini swi endle ndzi gimeta hileswaku swilo leswi hanyaka swi lo tumbuluxiwa
Tisele leti faneleke, ti humesiwa hi ku hleleka naswona ti hlangana etindhawini leti faneleke. Ti rhanga ti hlangana ti va tinyama ivi ti endla leswaku ku vumbeka swirho leswin’wana swa miri ku katsa mavoko ni milenge. Hambiloko vanjhiniyara va lava ku tsala hi rungula leri a va swi koti. Kambe, rungula ra ndlela leyi n’wana loyi a nga ekhwirini a kulaka ha yona ri tsariwile eka DNA. Loko ndzi anakanya hi mhaka leyi yo hlamarisa, ndza khorwiseka leswaku swilo hinkwaswo leswi hanyaka swi tumbuluxiwe hi Xikwembu.
Ha yini u ve Mbhoni ya Yehovha?
Hi ku komisa, ndzi susumetiwe hi rirhandzu. Yesu Kreste u te: “Hinkwavo va ta tiva leswaku mi vadyondzisiwa va mina, loko mi rhandzana.” (Yohane 13:35) Rirhandzu rolero a ri yi hi nghohe. A ri kuceteriwi hi rixaka ra munhu wo karhi, ndhavuko wakwe kumbe muhlovo wa nhlonge yakwe. Ndzi ri vonile rirhandzu ro tano loko ndzi sungula ku tihlanganisa ni Timbhoni.
^ 2. Hikwalaho ka ripfalo rakwe ra Vukreste, Profesa Yan-Der Hsuuw a nga ha tirhi hi swona ku kambela tiselenkulu leti endlaka n’wana a kula ekhwirini ra mana wakwe.
DYONDZA SWO TALA
TIBUKU NI TIBROXARA
Xana Swilo Leswi Hanyaka Swi Lo Tumbuluxiwa?
I swa nkoka leswi u swi pfumelaka malunghana ni masungulo ya vutomi.


c: text/html

text:
DYONDZO 17
Valanguteri Va Miganga Va Hi Pfuna Njhani?
Hakanyingi Matsalwa ya Vukreste ya Xigriki ma vulavula hi Barnaba na muapostola Pawulo. Vavanuna lava a va tirha tanihi valanguteri va miganga, va endzela mavandlha ya lembe-xidzana ro sungula. Ha yini? A va khathala swinene hi vuhlayiseki bya vamakwavo va vona va moya. Pawulo u vule leswaku a a lava ku ‘tlhela a endzela vamakwavo’ leswaku a ta vona leswaku va njhani. A a tiyimisele ku famba tikhilomitara ta madzana leswaku a ta va tiyisa. (Mintirho 15:36) Loku i ku navela loku valanguteri va miganga va nga na kona namuntlha.
Va endzele ku hi khutaza. Mulanguteri ha un’we wa muganga u endzela mavandlha ya kwalomu ka 20 kumbe ku tlula, a heta vhiki a ri eka vandlha ro karhi kambirhi hi lembe. Hi nga vuyeriwa swinene eka mintokoto ya vamakwerhu lava ni le ka mintokoto ya vasati va vona loko va tekile. Va endla matshalatshala ya ku tiva lavatsongo ni lavakulu naswona va tiyimisele ku famba na hina entirhweni wa nsimu ni le ka tidyondzo ta hina ta Bibele. Valanguteri lava va khutaza vakulu naswona leswaku va hi tiyisa, va nyikela tinkulumo leti khutazaka eminhlanganweni ni le tinhlengeletanweni.—Mintirho 15:35.
Va kombisa leswaku va hi rhandza hinkwerhu. Valanguteri va miganga va khathala swinene hi xiyimo xa moya xa mavandlha. Va hlangana ni vakulu ni malandza ya vutirheli leswaku va langutisa nhluvuko lowu endliweke ni ku va nyika swiringanyeto leswi pfunaka swa ndlela leyi va nga hetisisaka vutihlamuleri bya vona ha yona. Va pfuna maphayona leswaku ma kota ku humelela ensin’wini naswona va tsakela ku tiva vanhu lavantshwa lava hlanganyelaka ni vandlha ni ku twa nhluvuko lowu va wu endlaka hi tlhelo ra moya. Un’wana ni un’wana wa vamakwerhu lava, wa tinyikela hi ku tirhandzela leswaku a va “mutirhi-kulorhi leswaku [hi] vuyeriwa.” (2 Vakorinto 8:23) Hi fanele hi tekelela ripfumelo ni ku tinyiketela ka vona eka Xikwembu.—Vaheveru 13:7.
Hi xihi xikongomelo xa ku endza ka valanguteri va miganga emavandlheni?
Hi nga vuyeriwa njhani hi ku endza ka vona?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
XIGONZO 13
Timote i wa lava ku vuna vanhu
Timote i wa hi jaha legi gi nga tsakela ku vuna vanhu. Yena i enzele matshamu yo tala kasi ku vuna vanhu. Hi kota ya lezo, i vile ni wutomi go tsakisa nguvu. Xana wa zi lava kuzwa zokari xungetano hi zona?—
A mamani wa Timote ni kokwani wakwe va mu gonzisile xungetano hi Jehova
Timote i kulele doropeni gi vitwako Listra. Na a ha hi mutsongwani, a kokwani wakwe Loisi ni mamani wakwe Eunike, va lo sangula ku mu gonzisa hi Jehova. A xikhati lexi a nga kula, Timote i wa lava ku vuna vanhu lezaku va gonza hi Jehova.
Loku Timote a ha hi jaha, Paule i lo mu kombela lezaku va enza zinwe kasi ku ya xumayela ka matshamu manwani. Timote i te ngalo: ‘Nza vumela!’ Yena i wa longile ku famba a vuna vanhu.
Timote i lo enza na Paule vaya Makedonia, le doropeni gi vitanwako Tesalonika. Kasi ku chikela seyo, vona va fambile pfhuka wo leha nguvu hi milenge va tlhela va khilela ngalava. Loku va chikele, vona va vunile vanhu vo tala lezaku va gonza hi Jehova. Kanilezi a vokari va lo va zangarela va tlhela va lava ku va mahela kubiha. Hikwalaho, Paule na Timote va lo ya xumayela matshanwini manwani.
Anzhako ka tihweti to kari, Paule i lo kombela Timote lezaku a tlhela Tesalonika kasi ku ya tiva a kuvuka ka vamakabye. Zi wa lava a kutiya-hlana ka hombe kasi ku tlhela doropeni lego ga mhango! Kanilezi Timote i tlhelile hakuva i wa karatekela a vamakabye. Yena i wuyile ni mahungu yo tsakisa ka Paule. A vamakabye va le Tesalonika va wa ha vukile khwatsi!
Hi malembe yo tala, Timote i tirile zinwe na Paule. Ka khati go kari, Paule i tsalile lezaku Timote i wa hi munhu wa chukwana kasi ku mu rumela a ku ya vuna mabandla. Timote i wa ranza Jehova ni vanhu.
Xana wa ranza vanhu u tlhela u lava ku va vuna lezaku va gonza hi Jehova?— Loku u maha lezo, u tava ni wutomi go tsakisa, a ku fana na Timote!
GONZA LOMU KA BIBLIA GA WENA
2 Timote 1:5; 3:15
Mitiro 16:1-5; 17:1-10
1 Va Le Tesalonika 3:2-7
Va Le Filipi 2:19-22


text:
Nḓila Ya U Vhuyelwa Nga Yeneyi Bugwana
Heyi bugwana i ḓo ni thusa uri ni ḓiphiṋe nga u guda nga ho livhaho Ipfi ḽa Mudzimu, Bivhili. Maṅwalo a re magumoni a phara iṅwe na iṅwe a ni sumbedza hune na nga wana hone Bivhilini yaṋu phindulo dza mbudziso dzo ṅwalwaho nga maḽeḓere matswu.
Musi ni tshi vhala ndimana dza Bivhili, ṱhogomelani nḓila ine dza fhindula ngayo dzenedzo mbudziso. Muṅwe na muṅwe ane a vha Ṱhanzi ya Yehova a nga takalela u ni thusa uri ni pfesese zwine zwa ambiwa nga Maṅwalo.—Vhalani Luka 24:32, 45.
Ṱhogomelani: Khandiso dzoṱhe dzo bulwaho kha heyi bugwana dzo gandiswa nga Ṱhanzi dza Yehova.
Gudani Zwo Engedzeaho
HUMBELANI PFUNZO YA BIVHILI
Pfunzo ya Bivhili I Farwa Hani?
Shangoni ḽothe, Ṱhanzi dza Yehova vha ḓivhelwa mbekanyamushumo ya mahala ya pfunzo ya Bivhili. Vhonani nḓila ine ya farwa ngayo.


text:
NDZIMA 10
Ntiyiso Hi Tintsumi
1. Ha yini hi fanele hi dyondza hi tintsumi?
YEHOVHA u lava hi tiva ndyangu wakwe. Tintsumi i swirho swa ndyangu wa Xikwembu. EBibeleni ti vitaniwa “vana va Xikwembu.” (Yobo 38:7) Hi wihi ntirho lowu tintsumi ti wu endlaka? Ti va pfune njhani vanhu enkarhini lowu hundzeke? Xana ti nga hi pfuna namuntlha?—Vona Nhlamuselo ya le hansi 8.
2. Tintsumi ti huma kwihi? I tintsumi tingani leti tumbuluxiweke?
2 Hi fanele hi tiva laha tintsumi ti humaka kona. Vakolosa 1:16 yi hi byela leswaku endzhaku ka loko Yehovha a vumbe Yesu, “swilo hinkwaswo swi tumbuluxiwile ematilweni ni le henhla ka misava.” Swilo sweswo swi katsa ni tintsumi. I tintsumi tingani leti tumbuluxiweke? Bibele yi vula leswaku ku ni tintsumi ta madzana ya timiliyoni.—Pisalema 103:20; Nhlavutelo 5:11.
3. Yobo 38:4-7 yi hi byela yini hi tintsumi?
3 Bibele yi tlhela yi hi dyondzisa leswaku Yehovha u tumbuluxe tintsumi emahlweni ko va a tumbuluxa misava. Ti titwe njhani loko ti vona misava? Buku ya Yobo yi hi byela leswaku a ti tsakile swinene. A ti ri ndyangu lowu nga ni vun’we lowu tirhelaka Yehovha.—Yobo 38:4-7.
TINTSUMI TA VA PFUNA VANHU VA XIKWEMBU
4. Hi swi tiva njhani leswaku tintsumi ta khathala hi vanhu?
4 I khale tintsumi ti ri karhi ti khathala hi vanhu ni hi xikongomelo xa Yehovha hi misava ni vanhu. (Swivuriso 8:30, 31; 1 Petro 1:11, 12) Ti fanele ti ve ni gome loko ti vona Adamu na Evha va sungula ku ka va nga ha yingisi. Nakambe titwa ku vava swinene loko ti vona vanhu vo tala namuntlha va nga n’wi yingisi Yehovha. Kambe loko munhu a hundzuka ivi a tlhelela eka Xikwembu tintsumi ta tsaka. (Luka 15:10) Tintsumi ta khathala swinene hi vanhu lava gandzelaka Xikwembu. Yehovha u tirhisa tona ku pfuna ni ku sirhelela malandza yakwe emisaveni. (Vaheveru 1:7, 14) A hi vone swin’wana swa swikombiso leswi.
5. Tintsumi ti ma pfune njhani malandza ya Xikwembu ya le nkarhini lowu hundzeke?
5 Yehovha u rhumele tintsumi ku pfuna Lota ni ndyangu wakwe leswaku va baleka ku lovisiwa ka muti wa Sodoma na Gomora. (Genesa 19:15, 16) Endzhaku ka madzana ya malembe, muprofeta Daniyele u lahleriwe ekheleni ra tinghala, kambe a nga vavisekanga hikwalaho ka leswi ‘Xikwembu xi rhumeke ntsumi ya xona leswaku yi pfala nomu wa tinghala.’ (Daniyele 6:22) Endzhakunyana ka loko muapostola Petro a khotsiwile, Yehovha u rhume ntsumi leswaku yi ya n’wi ntshunxa. (Mintirho 12:6-11) Tintsumi ti tlhele ti pfuna Yesu loko a ri emisaveni. Hi xikombiso, endzhaku ka loko a khuvuriwile, “tintsumi a ti n’wi tirhela.” (Marka 1:13) Emahlweninyana ko va Yesu a dlayiwa, ntsumi yi ‘n’wi tiyisile.’—Luka 22:43.
6. (a) Hi swi tiva njhani leswaku tintsumi ta va pfuna vanhu va Xikwembu namuntlha? (b) Hi swihi swivutiso leswi hi nga ta swi hlamula sweswi?
6 Namuntlha tintsumi a ta ha humeleli eka vanhu. Kambe Xikwembu xa ha ti tirhisa ku pfuna malandza ya xona. Bibele yi ri: “Ntsumi ya Yehovha yi aka nxaxa ku rhendzela hinkwavo lava n’wi chavaka, naswona ya va ponisa.” (Pisalema 34:7) Ha yini hi lava ku sirheleriwa? Hikuva hi ni valala lava nga ni matimba swinene lava lavaka ku hi vavisa. I vamani valala va kona? Va huma kwihi? Va ringeta ku hi vavisa njhani? Leswaku hi hlamula swivutiso leswi, a hi kambisise leswi humeleleke endzhakunyana ka loko Adamu na Evha va vumbiwile.
VALALA VA HINA LAVA NGA VONAKIKI
7. Vanhu va sungule ku endla yini hikwalaho ko kanganyisiwa hi Sathana?
7 Eka Ndzima 3 hi dyondze leswaku ntsumi yi sungule ku ka yi nga yingisi Xikwembu naswona a yi lava ku fuma vanhu. Bibele yi yi vitana Sathana Diyavulosi. (Nhlavutelo 12:9) Sathana a a lava leswaku vanhu va nga xi yingisi Xikwembu. U swi kotile ku kanganyisa Evha naswona ku sukela kwalaho u kanganyise vanhu vo tala. Hambiswiritano, vanhu van’wana vo tanihi Avele, Enoko na Nowa va tshame va tshembekile eka Yehovha.—Vaheveru 11:4, 5, 7.
8. (a) Swi tise ku yini leswaku tintsumi tin’wana ti va madimona? (b) Madimona ma endle yini leswaku ma pona Ndhambi?
8 Emasikwini ya Nowa, tintsumi tin’wana ti sungule ku ka ti nga ha yingisi kutani ti suka ekaya ra tona etilweni leswaku ti ta hanya tanihi vanhu va nyama emisaveni. Ha yini? Bibele yi hi byela leswaku a ti lava ku teka vasati. (Hlaya Genesa 6:2.) Kambe a swi hoxile leswaku tintsumi ti endla tano. (Yudha 6) Ku fana ni tintsumi teto to biha, vanhu vo tala enkarhini wolowo a va endla swilo swo biha ni ku va ni madzolonga. Kutani Yehovha u lovise vanhu vo biha hi ku tisa ndhambi emisaveni hinkwayo. Kambe u ponise malandza yakwe yo tshembeka. (Genesa 7:17, 23) Leswaku tintsumi to biha ti pona ti tlhelele etilweni. Bibele yi vitana tintsumi teto to biha madimona. Ti hlawule ku yima na Sathana Diyavulosi leswaku ti xandzukela Xikwembu kutani u ve mufumi wa tona.—Matewu 9:34.
9. (a) Ku endleke yini loko madimona ma tlhelela etilweni? (b) Hi ta dyondza hi yini?
9 Leswi tintsumi teto ti nga yingisangiki, Yehovha a nga ha ti amukelanga endyangwini wakwe. (2 Petro 2:4) Madimona a ma ha swi koti ku tihundzula vanhu va nyama, kambe ma ya emahlweni ma ‘xisa misava hinkwayo leyi akiweke.’ (Nhlavutelo 12:9; 1 Yohane 5:19) A hi dyondze ndlela leyi ma yi tirhisaka leswaku ma hambukisa kumbe ku xisa vanhu vo tala.—Hlaya 2 Vakorinto 2:11.
NDLELA LEYI MADIMONA MA XISAKA VANHU HA YONA
10. Xana madimona ma va xisa njhani vanhu?
10 Madimona ma tirhisa tindlela to tala leswaku ma xisa vanhu. Loko vanhu va tihlanganisa ni madimona va swi endla hi ku kongoma kumbe hi ku tirhisa munhu un’wana, wo tanihi n’anga kumbe mungoma. Ku tihlanganisa ni madimona swi vitaniwa vudimona kumbe vungoma. Kambe Bibele yi hi khutaza ku tihambanisa ni nchumu wun’wana ni wun’wana lowu fambisanaka ni madimona. (Vagalatiya 5:19-21) Ha yini? Ku fana ni muhloti loyi a tirhisaka xirimbana leswaku a phasa swiharhi, madimona ma tirhisa vuxisi leswaku ma phasa ni ku lawula vanhu.—Vona Nhlamuselo ya le hansi 26.
11. I yini ku hlahluva naswona ha yini hi fanele hi ku papalata?
11 Ndlela yin’wana leyi madimona ma yi tirhisaka leswaku ma xisa vanhu i ku hlahluva. Leswi i ku tirhisiwa ka matimba lama nga tolovelekangiki leswaku ku kumisisiwa leswi nga ta endleka enkarhini lowu taka kumbe ku tiva nchumu lowu nga tivekiki. Van’wana va nga ha ringeta ku endla leswi hi ku languta tinyeleti, ku lava ku tiva swilo leswi nga ta humelela, ku tirhisa makhadi yo vhumbha, ku languta bolo yo vonikela kumbe ku nyanga xandla xa munhu. Vanhu vo tala va anakanya leswaku mikhuva leyi a yi na khombo, kambe a swi tano. Yi ni khombo swinene. Hi xikombiso, Bibele yi kombisa leswaku madimona ni vavhumbhi va tirhisana. Eka Mintirho 16:16-18 hi hlaya hi “dimona ra vungoma” leri pfuneke nhwanyana leswaku a ‘vhumbha.’ Endzhaku ka loko muapostola Pawulo a hlongole dimona rero, nhwanyana yoloye a nga ha swi kotanga ku vhumbha.
12. (a) Ha yini swi ri ni khombo ku ringeta ku vulavurisana ni vanhu lava feke? (b) Ha yini malandza ya Xikwembu ma nga fanelanga ma katseka eka mikhuva ya vudimona?
12 Madimona ma tirhisa ndlela yin’wana leswaku ma phasa vanhu. Ma ringeta ku hi endla hi tshemba leswaku swa koteka ku vulavula ni vanhu lava feke ni leswaku lava feke va ha hanya endhawini yin’wana naswona va nga swi kota ku vulavula na hina kumbe ku hi vavisa. Hi xikombiso, munhu loyi a feriweke hi munghana kumbe xaka a nga ya eka xingomantanda, lexi vulaka leswaku xa swi kota ku vulavula ni vanhu lava feke. Xingomantanda xi nga ha byela munhu yoloye swilo swo tsakisa hi munghana wakwe loyi a feke kumbe xaka naswona xi nga ha ringeta ku tekelela rito ra munhu loyi a feke. (1 Samuwele 28:3-19) Nakambe mikhuva yo tala leyi endliwaka loko munhu a file yi sekeriwe eka ntshembo wa leswaku vanhu lava feke va hanya kun’wana. Mikhuva leyi yi nga ha katsa minkhuvo ya nkosi, swinkhubyana swa lembe ni lembe swo tlangela nkosi, ku phahla ni mihivahivani leyi endliwaka eka tinoni kumbe mirindzelo. Loko Vakreste va ala ku katseka eka mikhuva leyi, mindyangu ya vona kumbe vaaki va le ndhawini leyi va tshamaka eka yona va nga ha vulavula ku biha hi vona, va va tseketsela kumbe va nga ha lavi no va vona. Kambe Vakreste va swi tiva leswaku vafi a va hanyi. A swi koteki leswaku hi vulavula na vona naswona a va nge hi vavisi. (Pisalema 115:17) Vana ni vuxiyaxiya swinene. U nga tshuki u ringeta ku vulavurisana ni vanhu lava feke kumbe madimona naswona u nga tshuki u katseka eka mikhuva ya vudimona.—Hlaya Deteronoma 18:10, 11; Esaya 8:19.
13. Xana vanhu lava eku sunguleni a va chava madimona va kote ku endla yini?
13 Madimona a mo xisa vanhu ntsena kambe ma tlhela ma va chavisa. Namuntlha Sathana ni madimona yakwe va swi tiva leswaku ku sale “nkarhi wo koma” leswaku Xikwembu xi va herisa emisaveni, kutani va vanga madzolonga yo tala naswona va hlundzukile swinene. (Nhlavutelo 12:12, 17) Hambiswiritano, vanhu va magidi lava eku sunguleni a va chava madimona a va ha ma chavi sweswi. Va swi kotise ku yini ku endla leswaku va nga ha ma chavi?
LWISANA NI MADIMONA NASWONA U MA FULARHELA
14. Ku fana ni Vakreste vo sungula, hi nga ma fularhela njhani madimona?
14 Bibele yi hi byela ndlela yo lwisana ni madimona ni yo ma fularhela. Hi xikombiso, van’wana aEfesa a va vulavula ni madimona emahlweni ko va va dyondza ntiyiso. Xana va swi kotise ku yini ku tshika ku vulavurisana na wona? Bibele yi ri: “Vo hlaya swinene lava a va hanya hi masalamusi va hlengeleta tibuku ta vona kutani va ti hisa emahlweni ka vanhu hinkwavo.” (Mintirho 19:19) Leswi a va lava ku va Vakreste, va hise tibuku ta vona hinkwato ta masalamusi. Ninamuntlha hi fanele hi endla leswi fanaka. Munhu un’wana ni un’wana loyi a lavaka ku tirhela Yehovha u fanele a lahla swilo hinkwaswo leswi fambisanaka ni madimona. Leswi swi katsa tibuku, timagazini, rungula leri hlamuselaka leswi nga ta humelela hi ku ya hi siku leri munhu a tswariweke ha rona, tifilimi, mintlango hambi ku ri swifaniso swa masalamusi, madimona kumbe nchumu wun’wana ni wun’wana lowu fambisanaka ni madimona lowu nga ha vonakaka wu nga ri na khombo kumbe wu ri lowu tsakisaka. Swi tlhela swi katsa swilo leswi vanhu va swi bohaka leswaku va tisirhelela eka swilo swo biha.—1 Vakorinto 10:21.
15. I yini swin’wana leswi hi faneleke hi swi endla leswaku hi lwisana na Sathana ni madimona?
15 Endzhaku ka loko ku hundze malembe yo tala Vaefesa volavo va hise tibuku ta vona ta masalamusi, Muapostola Pawulo u tsale leswaku a va ha fanele va ‘lwisana’ ni ‘mimoya yo biha.’ (Vaefesa 6:12) Hambileswi a va hise tibuku ta vona madimona a ma ha ringeta ku va vavisa. Kutani, i yini swin’wana leswi a va fanele va swi endla? Pawulo u te: “Rhwalani xitlhangu lexikulu xa ripfumelo, lexi mi nga ta kota ku timela [kumbe ku siva] ha xona miseve hinkwayo leyi pfurhaka ya lowo homboloka.” (Vaefesa 6:16) Tanihi leswi xitlhangu xi sirhelelaka socha enyimpini, ripfumelo ra hina ri nga hi sirhelela. Loko hi tshemba hilaha ku heleleke leswaku Yehovha a nga hi sirhelela, hi ta swi kota ku lwisana na Sathana ni madimona.—Matewu 17:20.
16. Hi nga ri tiyisa njhani ripfumelo ra hina eka Yehovha?
16 Hi nga ri tiyisa njhani ripfumelo ra hina eka Yehovha? Hi fanele hi hlaya Bibele siku ni siku ni ku dyondza ku titshega hi yena leswaku a hi sirhelela. Loko hi tshembela eka Yehovha hilaha ku heleleke, Sathana ni madimona a va nge swi koti ku hi vavisa.—1 Yohane 5:5.
17. I yini swin’wana leswi nga ta hi sirhelela eka madimona?
17 I yini swin’wana leswi Vakreste va le Efesa a va fanele va swi endla? A va tshama emutini lowu eka wona vudimona a byi tinyike matimba. Kutani Pawulo u va byele leswi: “Mi hamba mi khongela nkarhi hinkwawo.” (Vaefesa 6:18) A va fanele va kombela Yehovha leswaku a va sirhelela minkarhi hinkwayo. Ku vuriwa yini hi hina? Na hina hi hanya emisaveni leyi vudimona byi tinyikeke matimba. Kutani na hina hi fanele hi kombela Yehovha leswaku a hi sirhelela naswona hi fanele hi tirhisa vito rakwe loko hi khongela. (Hlaya Swivuriso 18:10.) Loko hi hambeta hi kombela Yehovha leswaku a hi sirhelela eka Sathana, U ta swi hlamula swikhongelo swa hina.—Pisalema 145:19; Matewu 6:13.
18, 19. (a) Hi nga swi kotisa ku yini ku hlula Sathana ni madimona? (b) Hi xihi xivutiso lexi nga ta hlamuriwa eka ndzima leyi landzelaka??
18 Loko hi lahla swilo hinkwaswo leswi fambisanaka ni vudimona kutani hi titshega hi Yehovha leswaku a hi sirhelela hi nga swi kota ku lwisana na Sathana ni madimona. A hi fanelanga hi ma chava. (Hlaya Yakobo 4:7, 8.) Yehovha u ni matimba swinene ku tlula madimona. U ma xupurile enkarhini wa Nowa naswona u ta ma herisa enkarhini lowu taka. (Yudha 6) Tsundzuka leswaku a hi lwi hi ri hexe. Yehovha u tirhisa tintsumi takwe leswaku ti hi sirhelela. (2 Tihosi 6:15-17) Loko hi tiyiseka leswaku hi pfuniwa hi Yehovha hi ta swi kota ku hlula Sathana ni madimona.—1 Petro 5:6, 7; 2 Petro 2:9.
19 Kambe loko Sathana ni madimona va hi xanisa swinene, ha yini Xikwembu xi nga va lovisanga? Xivutiso lexi xi ta hlamuriwa eka ndzima leyi landzelaka.


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Pisalema 115:1-18
115 Hina a hi na nchumu, Oho Yehovha, hina a hi na nchumu,+Kambe vangamisa vito ra wena+Hi ku landza musa wa wena wa rirhandzu, ni hi ku landza ntiyiso wa wena.+2 Ha yini matiko ma fanele ma ku:+“Xi kwihi Xikwembu xa vona sweswi?”+3 Kambe Xikwembu xa hina xi le matilweni;+Xi swi endlile hinkwaswo leswi xi tsakeleke ku swi endla.+4 Swifaniso swa vona swa hava i silivhere ni nsuku,+Ntirho wa mavoko ya munhu wa nyama.+5 Swi ni nomu, kambe a swi vulavuli;+Swi ni mahlo, kambe a swi voni;+6 Swi ni tindleve, kambe a swi twi.+Swi ni nhompfu, kambe a swi nun’hweteli.+7 Swi ni mavoko, kambe a swi swi koti ku khoma.+Swi ni milenge, kambe a swi swi koti ku famba;+A swi humesi mpfumawulo hi nkolo wa swona.+8 Lava va swi endlaka va ta fana na swona,+Hinkwavo lava va swi tshembaka.+9 Oho Israyele, tshemba Yehovha;+I mupfuni wa vona ni xitlhangu xa vona.+10 N’wina yindlu ya Aroni, tshembani Yehovha;+I mupfuni wa vona ni xitlhangu xa vona.+11 N’wina lava chavaka Yehovha, tshembani Yehovha;+I mupfuni wa vona ni xitlhangu xa vona.+12 Yehovha u hi tsundzukile; u ta hi katekisa,+U ta katekisa yindlu ya Israyele,+U ta katekisa yindlu ya Aroni.+13 U ta katekisa lava va chavaka Yehovha,+Lavatsongo ni lavakulu.+14 Yehovha u ta mi engetela,+N’wina ni vana va n’wina.+15 Hi n’wina lava katekisiweke hi Yehovha,+Muendli wa tilo ni misava.+16 Loko ku ri matilo, i matilo ya Yehovha,+Kambe misava u yi nyike vana va vanhu.+17 Lava feke a va n’wi dzunisi Yah,+Hambi ku ri mani na mani la rhelelaka eku miyeleni.+18 Kambe hina hi ta dzunisa Yah+Ku sukela sweswi ku ya fika enkarhini lowu nga riki na makumu.+Dzunisani Yah!+


text:
Naa Ṱhanzi dza Yehova vha na Vhafunzi Vhane vha Holelwa?
Naa Ṱhanzi dza Yehova vha na Vhafunzi Vhane vha Holelwa?
Ṱhanzi dza Yehova vha tevhela tsumbo ya Vhukriste ha ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha, a vha na phambano vhukati ha vhafunzi na vhathu zwavho. Miraḓo yoṱhe yo lovhedzwaho ndi vhaḓinḓa vho nangiwaho nahone vha shela mulenzhe kha mushumo wa u huwelela na u funza. Ṱhanzi vho dzudzanywa zwivhidzoni zwi re na miraḓo i ṱoḓaho u vha 100. Vhanna vho vhibvaho nga lwa muya tshivhidzoni tshiṅwe na tshiṅwe vha shuma sa “vhahulwane,” kana vhanna vhahulwane. (Tito 1:5) A vha badelwi musi vha tshi ita tshumelo dzavho.


text:
Ndi maduvha asigathi uri vha nangiwa vha pfufho dza South African Film & Television Awards (SAFTAs) vha divhadziwe kha lushaka lwothe nga nwedzi wa luhuhi duvha ndi fumi rathi la nwaha wa gidi fu mbili sumbe. Arali wanga tou lavhelesa kha sia la zwa dzi filimu fhano Afrika Tshipembe, nwaha wa 2016 wovha wa vhudi vhukuma kha mutambi a bvaho fhano, Venda, ha tshikamuroho, Fulufhelo Mugovhani. O vha ene mutambi makone wa nwaha wa 2016 uya nga ha dzi filimu "dzo bvaho Afrika tshipembe dza dovha dza sumbedzwa na kha mashango davha zwine zwavha zwithu zwa vhu thogwa vhukuma.
Mugovhani ofhiwa heyi pfufho kha filimu yawe ya uto thoma, "Ayanda", yo bveledzwaho nga mutambi wa maimo ane vhanzhi vha mudivhela filimu ya "Tsotsi", Terry Pheto. "Ayanda" yo vha filimu yeya rangiwa phanda nga Sara Blecher ane a vha mudivhalea khala fhano Afrika Tshipembe, Blecher o bveledza filimu dzingaho "Otelo Burning" dzine dzo no wina pfufho nnzhi vhukuma kha dzi ndowe ndowe dzo fhambanaho.
"Ayanda" yo dovha ya vha filimu ine yo nangiwa nga Mubveledzi makone wa Amerika vho Ava DuVernay ("Selma"), nga kha tshiimiswa tshavho tsha u thusa vhanwe vha bveledzi vha dzi filimu kha lushaka lwa vharema. Vho do nanga yone na dzinwe, hezwi zwo sia Mugovhani a mutambi muhulwane vhukuma ane a vhambedzwa na vhatambi vha shango lothe. U nangiwa nga DuVernay zwo ita uri i sumbedziwe kha Netflix zwine zwavha zwa vhuthogwa ngauri muthu munwe na munwe uya kona u lavhelesa kha internet.
A zwi anzeli uwanala hezwi, zwine mutambi a nekedzwa hedzi pfufho dzothe nga nwaha muthihi na hone kha filimu nthihi yawe ya utou thoma.
Mugovhani o dovha hafhu a nekedzwa pfufho ya mutamabi makone nga vha dzangano la Africa International Film Festival ( AFRIFF) na la African Movie Academy Awards (AMAA) zwine zwa muita mutambi makone kha dzhango la AFRIKA nga nwaha wa 2016. A zwi anzeli uwanala hezwi, zwine mutambi a nekedzwa hedzi pfufho dzothe nga nwaha muthihi na hone kha filimu nthihi yawe ya utou thoma. Ndi zwithu zwi takadzaho vhukuma na hone zwi vhea VhaVenda na Afrika Tshipembe lothe kha maimo a ntha.
Zwi risia rikhoto lavhelesa zwine zwa khou tevhela kha uno nwaha. Mugovhani ndi mutambi ane ri tea u muvhona a khou aluwa vhukuma ufhirisa hafha, ri mutamela mashudu mavhuya na hone ro lavhelesa uri ndi nnyi ane ado dzhia tshikhala tshawe uno nwaha sa izwi filimu dzisi gathi dzo bveledzwa na hone vhunzhi hadzo adzina vharema. Rido Vhona vhege idaho!
(Duvha la dzipfufho (SAFTA) ndi dzi16 -18 dza nwedzi udaho. Vho nangiwaho vho divhadziwa mulovha. - Blogs editor)


text:
I Yini Leswi Bibele Yi Swi Vulaka?
Ku endleka yini loko hi fa?
VANHU VAN’WANA VA TSHEMBA leswaku hi ya emahlweni hi hanya hi xivumbeko xin’wana, loko van’wana va tshemba leswaku rifu i makumu ya swilo hinkwaswo. I yini leswi u swi tshembaka?
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“Lava feke, a va tivi nchumu nikatsongo.” (Eklesiasta 9:5) Loko hi fa, hi tshika ku va kona.
SWILO SWIN’WANA LESWI HI SWI DYONDZAKA EBIBELENI
Adamu, wanuna wo sungula, u tlhelele entshurini loko a fa. (Genesa 2:7; 3:19) Hilaha ku fanaka, hinkwavo lava faka va tlhelela entshurini.—Eklesiasta 3:19, 20.
Vanhu hinkwavo lava faka va rivaleriwa swidyoho swa vona. (Varhoma 6:7) Endzhaku ka loko munhu a file, a nga yi emahlweni a xupuriwa hikwalaho ka swidyoho swakwe.
Xana lava feke va nga tlhela va hanya?
XANA A WU TA VULA U KU?
Ina
Nikatsongo
Kumbexana
LESWI BIBELE YI SWI VULAKA
“Ku ta va ni ku pfuxiwa” ka lava feke.—Mintirho 24:15.
HI SWIHI SWIN’WANA LESWI HI NGA SWI DYONDZAKA EBIBELENI?
Minkarhi yo tala, Bibele yi fanisa rifu ni ku etlela. (Yohane 11:11-14) Xikwembu xi nga swi kota ku pfuxa vafi, ku fana ni loko hi kota ku pfuxa munhu loyi a etleleke.—Yobo 14:13-15.
Bibele yi ni swiviko swo hlayanyana swa ku pfuxiwa ka lava feke, leswi swi hi nyika xitiyisekiso xo tshemba leswaku lava feke va ta pfuxiwa.—1 Tihosi 17:17-24; Luka 7:11-17; Yohane 11:39-44.
DYONDZA SWO TALA
Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?
Lava Feke Va Kwihi?
Dyondza hi leswi Bibele yi swi vulaka malunghana ni lava feke ni leswaku ha yini vanhu va fa.
XALAMUKA!
Bibele Yi Ri Yini Hi Rifu?
Ku endleka yini loko hi fa? Xana wu kona ntshembo wa leswaku hi ta tlhela hi va ni varhandziwa va hina lava feke? Twana nhlamulo ya Bibele leyi chavelelaka ya swivutiso malunghana ni rifu.


text:
Ndi Nngana Ṱhanzi dza Yehova Shangoni Ḽoṱhe?
Ni vhala hani miraḓo ya vhoiwe?
Vhane ra vha vhala uri ndi Ṱhanzi dza Yehova ndi vhane vha ṱanganela nga u fhisea kha u huwelela mafhungo maḓifha a Muvhuso wa Mudzimu ṅwedzi muṅwe na muṅwe. (Mateo 24:14) Kha vhenevho vhathu, hu katelwa vhane vha vha Ṱhanzi dzo lovhedzwaho, kathihi na vhane naho vha sa athu lovhedzwa, vha fanelea u shela mulenzhe kha mushumo wa u huwelela.
Naa zwi ṱoḓa uri muthu a ṋeele uri a vhe muraḓo?
Hai. A zwi vhuyi zwa ṱoḓa uri muthu a ṋeele uri a vhe muṅwe wa Ṱhanzi kana uri a ṋewe mushumo kana ndugelo kha ndangulo yashu. (Mishumo 8:18-20) Zwi re zwone ndi uri vhunzhi ha miṋeelo yashu i bva kha vhathu vhane musi vha tshi ṋeela, vha sa ṅwale madzina avho. Muṅwe na muṅwe ane a vha Ṱhanzi u ṋeela tshifhinga tshawe, nungo dzawe na thundu yashu kha mushumo washu wa shango ḽoṱhe u ya nga zwine a zwi tama na zwiimo zwawe.—2 Vhakorinta 9:7.
Ni tshi ḓivha hani tshivhalo tsha vhane vha huwelela?
Ṅwedzi muṅwe na muṅwe, Ṱhanzi dzi rumela muvhigo wa mushumo wa u huwelela we vha u ita tshivhidzoni tshine vha ṱanganela khatsho. Hezwi zwi itwa nga u ḓifunela.
Mivhigo ya tshivhidzo i a ṱanganywa nahone ya rumelwa ofisini ya davhi. Davhi ḽi rumela mivhigo ya shango ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽine ḽa vha fhasi haḽo ofisini dzashu khulwane.
Nga murahu ha ṅwaha muṅwe na muṅwe wa tshumelo, * hu ṅwalwa tshivhalo tsha Ṱhanzi dzi re hone shangoni ḽiṅwe na ḽiṅwe. Tshenetsho tshivhalo tshi a ṱanganywa u itela u vhona mbalo ya Dziṱhanzi shangoni ḽoṱhe. Mivhigo yo dodombedzwaho ya shango ḽiṅwe na ḽiṅwe, u katela na tshenzhelo dza mushumo wa u huwelela, zwi a gandiswa kha Yearbook of Jehovah’s Witnesses. Yeneyo mivhigo i a ri ṱuṱuwedza, samusi na Vhakriste vha ḓanani ḽa u thoma ḽa miṅwaha vho ṱuṱuwedzwa nga mivhigo i fanaho na yeneyo.—Mishumo 2:41; 4:4; 15:3.
Ni a katela tshivhalo tsha vhane vha ṱanganela na ndangulo ya vhoiwe naho vha sa huweleli?
Naho ri sa kateli vhathu vho raloho kha tshivhalo tsha Dziṱhanzi, ri a vha ṱanganedza nga mbilu tshena zwivhidzoni zwashu. Vhunzhi havho vha vha hone nga Tshihumbudzo tsha lufu lwa Kristo tsha ṅwaha muṅwe na muṅwe, tshivhalo tshavho ri tshi wana musi ri tshi sedza phambano vhukati ha vhane vha vha hone kha wonoyu muṱangano na tshivhalo tsha Dziṱhanzi. Nga 2017, vhe vha vha hone Tshihumbudzoni ndi vha 20 175 477.
Vhunzhi ha vhane vha si ḓe miṱanganoni yashu vha vhuyelwa nga mbekanyamushumo yashu ya pfunzo ya Bivhili ya mahala ya hayani. Nga 2017, nga u tou angaredza ro fara pfunzo dza Bivhili dza 10 071 524 ṅwedzi muṅwe na muṅwe, dziṅwe dza hone dzo farwa nga tshifhinga tshithihi na vhathu vho fhamba-fhambanaho.
Ndi ngani tshivhalo tsha muvhuso tsha Dziṱhanzi tshi tshihulwane u fhira tsha vhoiwe?
Kanzhi mihasho ya muvhuso ine ya vhala vhathu i tou vhudzisa vhathu uri vha dzhena kereke ifhio. Sa tsumbo, Muhasho wa U Vhala Vhathu wa United States u amba uri tsenguluso yavho “ndi ya u ṱoḓa u vhona arali vhathu vhane wa vha vhudzisa vha dzi ḓidzhia sa vhathu vha vhurereli,” wa engedza nga ḽa uri tshivhalo tshine wa tshi wana “tshi ya nga zwiimo.” Riṋe ri ita zwo fhambanaho na zwenezwo, vhane ra vha vhala uri ndi Ṱhanzi dza Yehova ndi vhane vha huwelela na u vhiga wonoyo mushumo, hu si vhane vha sokou ḓivhidza uri ndi Ṱhanzi dza Yehova.
^ phar. 2 Ṅwaha wa tshumelo u thoma nga ḽa 1 September u swika nga ḽa 31 August ḽa ṅwaha u tevhelaho. Sa tsumbo, ṅwaha wa tshumelo wa 2015 wo thoma nga ḽa 1 September 2014 u swika nga ḽa 31 August, 2015.
^ phar. 16 Ṅwaha wa tshumelo u thoma nga ḽa 1 September u swika nga ḽa 31 August ḽa ṅwaha u tevhelaho. Sa tsumbo, ṅwaha wa tshumelo wa 2015 wo thoma nga ḽa 1 September 2014 u swika nga ḽa 31 August, 2015.


text:
XIPHEMU 3
Xana Wutomi Alili Njhani Aparadeyisini Laha Adamu na Eva Avahanya Kona
Yehovha anyike Adamu na Eva swilo swotala swaswinene. Genesa 1:28
Yehovha atumbuluxe wansati wa kusungula Eva ivi amunyika Adamu leswaku ava nsati wakwe. — Genesa 2:21, 22.
Yehovha ava tumbuluxe vali ni mimpimisu ni muzimbha wa kuhetiseka, vangali na xivati ni xin’we.
Munti wa vona wa paradeyisi awuli jaradi la Edeni — ndhawu ya kusaseka swinene ni minsinya leyipsalaka mihandzu swin’we ni swihari swa minxakaxaka.
Yehovha aavulavula na vona ni kuvadjondzisa. Loko avamu yingisile, avata hanya hilaha kungaheliki aparadeyisini laha misaveni.
Xikwembu xite: ‘Ungatshuki udla handzu wa nsinya lowu’. Genesa 2:16, 17
Yin’we ya tintsumi yi pfukele Xikwembu. Ntsumi yoleyo i Sathana.
Yehovha abyele Adamu na Eva aku: ‘Mingatshuki midla handzu wa nsinya lowu. Hikuva siku minga tawudla mitafa.’ — Genesa 2:17.
Sathana aangaswilavi leswaku Adamu na Eva vayingisa Yehovha. Hikolaho, atirhise nyoka leswaku yibyela Eva yiku: ‘Loko udla handzu wa nsinya lowu, awungatafa. Utafana ni Xikwembu.’ Hakunene, wolawo akuli mavunwa. — Genesa 3:1-5.


text:
I Yini Leswi Nga Ku Pfunaka Ku Twisisa Bibele?
Nhlamulo ya Bibele
Bibele hi yoxe yi hlamusela swilo swo tala leswi u nga swi endlaka leswaku u yi twisisa. Ku nga khathariseki leswaku u dyondzekile kumbe a wu dyondzekanga, rungula ra Xikwembu leri nga eBibeleni a ri “
nonon’hwi ngopfu eka wena, hambi ku ri ku va ekule swinene.”—Deteronoma 30:11.
Leswi nga ku pfunaka ku twisisa Bibele
Vana ni langutelo lerinene. Teka Bibele tanihi Rito ra Xikwembu. Titsongahate hikuva Xikwembu xi venga lava titlakusaka. (1 Vatesalonika 2:13; Yakobo 4:6) Hambiswiritano, papalata ku pfumela xin’wana ni xin’wana hikuva Xikwembu xi lava leswaku u tirhisa “
matimba ya [wena] ya ku anakanya.”—Varhoma 12:1, 2.
Khongelela vutlharhi. Eka Swivuriso 3:5 Bibele yi ri: “
U nga titshegi hi ku twisisa ka wena n’wini.” Ematshan’weni ya sweswo, ‘
hambeta u kombela’ vutlharhi eka Xikwembu leswaku u twisisa Bibele.—Yakobo 1:5.
Yi hlaye siku ni siku. U ta vuyeriwa swinene loko u hlaya Bibele siku ni siku ematshan’weni yo yi hlaya hi xiwelo.—Yoxuwa 1:8.
Yi dyondze hi ku ya hi nhloko-mhaka. Ku dyondza Bibele hi ku ya hi nhloko-mhaka i ndlela leyinene yo dyondza leswi Matsalwa ma swi dyondzisaka. Rhanga hi “
tidyondzo leto sungula” ivi “
u ya emahlweni u dyondza tidyondzo leti dzikeke.” (Vaheveru 6:1, 2, Easy-to-Read Version) U ta kuma leswaku u nga swi kota ku pimanisa matsalwa ni ku dyondza leswaku matsalwa yo hambana-hambana ya Bibele ma hlamuselana, hambi ku ri lama “
nonon’hwaka ku [ma] twisisa.”—2 Petro 3:16.
Kombela mpfuno. Bibele yi hi khutaza ku kombela mpfuno eka vanhu lava yi twisisaka kahle Bibele. (Mintirho 8:30, 31) Timbhoni ta Yehovha ti dyondza Bibele ni vanhu mahala. Ku fana ni Vakreste vo sungula, ti tirhisa Matsalwa ku pfuna vanhu leswaku va twisisa leswi Bibele yi swi dyondzisaka hakunene.—Mintirho 17:2, 3.
Swilo leswi nga bohiki leswaku u va na swona
Mabyongo kumbe dyondzo leyi tlakukeke. Vaapostola va 12 va Yesu a va ma twisisa Matsalwa naswona va ma dyondzise van’wana hambileswi a va tekiwa tanihi vanhu lava nga “
dyondzekangiki [ni] lava tolovelekeke.”—Mintirho 4:13.
Mali. U nga dyondza leswi Bibele yi swi dyondzisaka mahala. Yesu u byele vadyondzisiwa vakwe a ku: “
Mi amukele mahala, nyikani mahala.”—Matewu 10:8.
DYONDZA SWO TALA
DYONDZO YA BIBELE
Ha Yini U Fanele U Dyondza Bibele?
Bibele yi le ku pfuneni ka vanhu va timiliyoni emisaveni hinkwayo leswaku va kuma tinhlamulo ta swivutiso swa nkoka evuton’wini. Xana na wena u nge tsakeli leswaku yi ku pfuna?
Xana Bibele Yi Dyondzisa Yini Hakunene?
Bibele I Buku Leyi Humaka Eka Xikwembu
Xana Bibele yi nga ku pfuna njhani leswaku u langutana ni swiphiqo swa wena? Ha yini u tshemba vuprofeta bya yona?
XIHONDZO XO RINDZA
Ku Kuma Mpfuno Wo Twisisa Bibele
Loko Bibele yi endleriwe leswaku yi twisisiwa, ha yini u fanele u pfuniwa leswaku u yi twisisa?


text:
XIENGETELO
Xana Hi Fanele Ku Alakanya A Mibuzo Ya Masiku Yo Hlawuleka?
A MIBUZO yo alakanya a masiku yo hlawuleka ya za wukhongeli ni lawa ma nga hiko ya wukhongeli yi alakanyiwako matshanwini yo tala ya tiko inyamutlha a yi seketelwi lomu ka Biblia. Makunu, yi sangulele kwihi a mibuzo leyo? Loku u zi kota ku ya hlola lomu ndlwini ya mabhuku ma gonziwako hi vontlhe, u ta hlamala hi ku wona lezi a mabhuku ya mitlhamuselo ma wulako xungetano hi mibuzo yo alakanya masiku yo hlawuleka leyi yi tolovelekileko lomu u hanyako kona. Wona a zikombiso zitsongwani.
Pasika. The Encyclopædia Britannica gi ngalo: “A ku na xikombiso xa kualakanyiwa ka mubuzo wa Pasika lomu ka Testamenta Ga Giswa.” Xana a Pasika gi sangulisile kuyini? Gona gi sangulele wukhozelini ga wuhedeni. Hambulezi va nge ngalo a mubuzo lowo wu alakanya a kuvuka ka Jesu hi ka vafileko, a mikhuwo yi yelanako ni nguva ya Pasika a hi ya wuKristu. Hi xikombiso, xungetano hi “mugwadja wa Pasika” lowu wu tolovelekileko, The Catholic Encyclopedia gi ngalo: “A mugwadja xikombiso xa wuhedeni niku cima ka kale wu woniwa kota xifungo xa kunona ka misava.”
Mibuzo Ya Lembe Giswa. A siku ni mikhuwo yi yelanako ni mibuzo ya Lembe Giswa ya hambana hi kuya hi tiko ginwe ni ginwani. Xungetano hi kutumbuluka ka mubuzo lowo, The World Book Encyclopedia gi ngalo: “A mufumeli wa muRoma Júlio César i yimisile a 1 wa Janeiro kota Siku ga Lembe Giswa hi 46 Mahlweni ka Kristu. A vaRoma va lo hendleleta a siku lego ka Jano, a nungungulu wa tinyangwa, tivati, ni masangulo. A hweti ya Janeiro yi chulilwe a vito lego hi kota ya Jano, loyi a nga hi ni tinghohe timbiri—a yinwe yi nga cuwukile mahlweni ni yinwani yi nga cuwukile nzhako.” Hikwalaho a mibuzo ya Lembe Giswa yi seketelwa lomu ka mikhuwo ya wuhedeni.
Halloween. The Encyclopedia Americana gi ngalo: “A matshamela ya mikhuwo yi yelanako ni Halloween yi zwananisiwa ni nkhozo ya wuDruida [wupristi ga vaCelta va kale] ya le xikhatini xa mahlweni ka wuKristu. A vaCelta va wa kari va mahela mibuzo a vanungungulu vabye va hombe va vambiri—a nungungulu gambo ni nungungulu wa vafileko…, loyi a mubuzo wakwe wu nga mahiwa hi 1 wa Novembro, ku nga hi masangulo ya Lembe Giswa ga vaCelta. A mubuzo wa vafileko wu lo ngheniswa lomu ka mikhuwo ya wuKristu hi kutsongwani-kutsongwani.”
Yinwani Mibuzo Yo Alakanya Masiku Yo Hlawuleka. A zi koteki a ku wulawula hi yontlhe mibuzo yi mahiwako misaveni. Hambulezo, a mibuzo yo alakanya masiku yo hlawuleka leyi yi dzunzako vanhu kutani tihlengeletano ta vanhu a yi vumeleki ka Jehova. (Jeremia 17:5-7; Mitiro 10:25, 26) Kambe, tiva lezaku a matumbulukela ya mibuzo yo alakanya za wukhongeli ma fanele ku komba lezaku yona ya tsakisa Nungungulu kutani ahihi. (Isaya 52:11; Kuvululelwa 18:4) A matshinya ya milayo ya Biblia ma kumbukilweko lomu ka Xipimo 16 xa bhuku legi ma ta ku vuna a ku tiva lezi Nungungulu a wonisako zona a kuhlengela mibuzweni yi nga hiko ya wukhongeli.


text:
Tlhatlhambuto 72: Nungungulu A Vuna Hosi Hezekia
WA ZI tiva a ku hikuyini a wanuna loyi a khongelako ka Jehova? Hikuyini a andleleko mapapilo lawa mahlweni ka alati ya Jehova? A wanuna loyi hi Hezekia. Hi yena hosi ya tixaka timbiri ta ka Israeli ta le dzonga. Zalezi yena i lomu zikaratweni za hombe. Hikuyini?
Zi tano hakuva a mabutho ya vaAsiria ma sina ma lovisile a tixaka ta 10 ta le nwalungu. Jehova i vumelisile ku lezo zi maheka hakuva a vanhu lavo va wa bihile nguvu. Niku zalezi a mabutho ya vaAsiria ma tile a ku talwa ni mufumo wa tixaka timbiri.
A hosi ya Asiria ya ha hi ku rumelela mapapilo Hosi Hezekia. A mapapilo lawo hi walawa Hezekia a ma vekileko mahlweni ka Nungungulu. A mapapilo lawo ma kanyisa Jehova, ma tlhela ma byela Hezekia lezaku a tsika kulwa. Hizalezo zi mahako lezaku Hezekia a khongela aku: ‘O Jehova, hi ponise mandleni ya hosi ya Asiria. Zonake a matiko wontlhe ma ta zi tiva lezaku hi wena wece u nga Nungungulu.’ Ina Jehova i ta ingisa Hezekia ke?
Hezekia i hosi ya yi nene. A nga fanani ni tihosi to biha ta mufumo wa Israeli wa tixaka ta 10, kutani raru wakwe wo biha Hosi Ahaza. Hezekia i sina a ti wonela a ku ingisa milayo yontlhe ya Jehova. Makunu, anzhako ka ku Hezekia a mbhetile ku khongela, muprofeti Isaya i mu rumelela gezu gi tako hi ka Jehova gi nge ngalo: ‘A hosi ya Asiria yi nga ta nghena Jerusalema. Hambu ni munwe wa masochwa yakwe a nga ta tshinela kusuhani na gona. Va nga ta phanda ligalala ni linwe lomu doropeni.’
Cuwuka a mufananiso lowu ka phajina leyi. Wa zi tiva a ku hi vamani a masochwa wontlhe lawa ma fileko ke? Masochwa ya maAsiria. Jehova i lo rumela a ngelosi yakwe, zonake hi wusiku ginwe yona yi lo daya a 185.000 wa masochwa ya vaAsiria. Hizalezo a hosi ya Asiria yi tsika kulwa yi tlhelela kaya.
A mufumo wa tixaka timbiri wu ponisilwe, ni vanhu va kuma kurula hi xikhati xo kari. Kanilezi anzhako ka kufa ka Hezekia a n’wana wakwe Manasa i maha hosi. Manasa ni n’wana wakwe Amoni, loyi a nga mu lanzela, tihosi to biha nguvu hi wumbiri ga tona. Hikwalaho a tiko gi tlhela gi tala hi wugevenga ni timholova. Laha Hosi Amoni a dawako hi malanza ya yena wutsumbu, a n’wana wakwe Josia i mahiwa hosi ya mufumo wa tixaka timbiri.
2 Tihosi 18:1-36; 19:1-37; 21:1-25.
Ziwutiso
- Himani wanuna loyi a nga mufananisweni, niku hikuyini a nga lomu zikaratweni za hombe?
- Mapapilo ya yini lawa Hezekia a ma andlalileko mahlweni ka Nungungulu, niku zini lezi Hezekia a zi khongelelako?
- Xana Hezekia i hosi ya matshamela muni, niku i gezu muni legi Jehova a mu rumelelako hi ku tirisa muprofeti Isaya?
- Zini lezi a ngelosi ya Jehova yi mahako vaAsiria, kota lezi zi kombiwako mufananisweni?
- Hambulezi a mufumo wa tixaka timbiri wu kumako kurula hi xikhati xo kari, zini zi mahekako anzhako ka kufa ka Hezekia?
Ziwutiso zo engetela
- Gonza 2 Tihosi 18:1-36.
Xana Rabxeka, a muwulawuli wa vaAsiria, i zamisile kuyini ku mbheta a ntamu wa kukholwa ka vaIsraeli? (2 Tih. 18:19, 21; Ekso. 5:2; Tis. 64:3)
Loku ti tlhangana ni vakaneti, xana a Timboni ta Jehova ti lanzela a xikombiso xa Hezekia hi ndlela muni? (2 Tih. 18:36; Tis. 39:1; Mav. 26:4; 2 Tim. 2:24)
- Gonza 2 Tihosi 19:1-37.
Xana a vanhu va Jehova inyamutlha va pimanyisisa kuyini Hezekia zikhatini za zikarato? (2 Tih. 19:1, 2; Mav. 3:5, 6; Maheb. 10:24, 25; Jak. 5:14, 15)
Zikhati muni za zinharu lezi Hosi Senakeribe a hlulilweko ka zona, niku xana yena i yimela mani hi tlhelo ga wuprofeti? (2 Tih. 19:32, 35, 37; Kuv. 20:2, 3)
- Gonza 2 Tihosi 21:1-6, 16.
Hikuyini zi nga wuliwako ku ngalo Manasa i wa hi munwe wa tihosi to biha ku hunzeleta ti fumileko Jerusalema? (2 Kro. 33:4-6, 9)


text:
Xana Ndzi Fanele Ndzi Khongela Eka Vakwetsimi?
Nhlamulo ya Bibele
E-e. Bibele yi vula leswaku hi fanele hi khongela eka Xikwembu ntsena hi ku tirhisa vito ra Yesu. Yesu u byele vadyondzisiwa vakwe leswi: “
N’wina ke, khongelani hi mukhuva lowu, mi ku: ‘Tata wa hina la nge matilweni, vito ra wena a ri hlawuleke.’” (Matewu 6:9, Bibele—Mahungu Lamanene) A nga si tshama a byela vadyondzisiwa vakwe leswaku va khongela eka vakwetsimi, tintsumi kumbe munhu un’wana handle ka Xikwembu.
Yesu u tlhele a byela vadyondzisiwa vakwe leswi: “
Hi mina ndlela ni ntiyiso ni vutomi. A nga kona loyi a taka eka Tatana handle ko ta ha mina.” (Yohane 14:6, Bibele—Mahungu Lamanene) I Yesu ntsena a nga pfumeleriwa hi Xikwembu leswaku a va muhlanganisi wa hina na xona.—Vaheveru 7:25.
Ku vuriwa yini loko ndzo khongela eka Xikwembu ni le ka vakwetsimi?
Eka yin’wana ya Milawu ya Khume, Xikwembu xi te: “
Mina HOSI, Xikwembu xa wena, ndzi Xikwembu xa vukwele.” (Eksoda 20:5 New American Bible, Revised Edition) Xikwembu xi ni “vukwele” hi ndlela yihi? Nhlamuselo ya le hansi ya Bibele leyi vuriwaka New American Bible yi vula leswaku xi “
lava leswaku ku gandzeriwa xona ntsena.” Xikwembu xi lava leswaku swiendlo swin’wana ni swin’wana leswi fambisanaka ni vugandzeri—ku katsa ni xikhongelo—swi ya eka xona ntsena.—Esaya 48:11.
Hi ta va hi khungavanyisa Xikwembu loko hi khongela eka munhu un’wana, hambi ku ri eka vakwetsimi kumbe tintsumi to kwetsima. Ntsumi yin’wana yi arise muapostola Yohane leswaku a yi gandzela, yi ku: “
Tivonele! U nga endli sweswo! Mina ndzo va hlonga-kuloni swin’we ni vamakwenu lava nga ni ntirho wa ku nyikela vumbhoni hi Yesu. Gandzela Xikwembu.”—Nhlavutelo 19:10, Bibele—Mahungu Lamanene.
DYONDZA SWO TALA
XALAMUKA!
Xana Swi Fanerile Ku Khongela Eka Vakwetsimi?
Xana swi fanerile ku khongela eka vakwetsimi leswaku va hi vulavulela na Xikwembu? Xiya leswi Bibele yi swi vulaka.


text:
[Verse 1: NHLAJO-B33]
Manje na nghena ni la' ku mi nwisa mati hi nayiti
Ni la' ku mi cakunyisa swikaringani mi nga wisi
Ni la' mi tshivela ndzilo mi veka mati ya nga hisi
Va lava ku tiva vito mehe ni ri pfutshek, va nga ku xisi
Manje ni cinca mavala ni la' ku mi tlweba bya mencisi
Ni khome fork spade ni la' ku mi tsuvula misisi
Ni sungule ku repa hi 2008 va nga ku xisi
Ku na party ya swidumbu le ka weh' ni nge yi miss
Check my style check my style
Vhele i xitayele xa meh'
Loko ni nghena va gova swa tikomba ni boss ya n'weh'
Rap leyi na yi phaphela ni la' ku mi komba ku hlanya
Ku na xin'wani xa ni hahela
Ni la' ku xi beefa ni khanya
1, 2, 3 xa ni badamela ni la' ku xinyiketa vazaya
Punch punch xifuva lexi till xi daba daba
Meh' ni murapper wa khale vhele ni nkalakatha
Kasi i phikizana na mani wa ku kala katla
Ni khome xigombo vhele vhele ni taku hlakata
Hi vamba left and right gogo Wise na Fantani
A hi na mhaka kuri mi longana mi ri vangani
Mehe ni Nhlajo-B ka N'wamitwa gun city sho
[Hook : NHLAJO-B33]
Rap leyi ha yifuma lavan'wani vo tihlolela
Lava va xava ku duma
Hi faka punch ya ku hlasela
Va ku hi lo va juma
Loko hi nghena va chafa ko
Lavan'wani va huma
Va huma
[Verse 2: Travel-Boy]
Ku fike king bosso
Ni kwate ku tlula mpimo
Va rhandza ku endla swilo i nga ri a va xibuy
Ku fike mjoza lembe leri ni tlanga nkhavi
A ni tirheki ni kwate blind
A ka ha ri na nkarhi
Va jaha vafana lava a va na vutlhari
Ni kwate ngopfu ni twerisa ni tlhela ni copa hi nseve
I'm like Shaka Zulu ni na nsele
Mi nga dali mi nga bekangi ni ta mi copa vendze
[Verse 3: Lilo-B]
Va ri yi sukini Mr emcee
A kwini a wu ri ni boha mbangi
Before ni nghena mayikini
He mjoza ni dzahe nhlolo ko va fake emcee
Loko ni jahini ni phakamisa DCC Records Taylor Gang
Pfula ndlela ni nga si faka bomb
[Hook : NHLAJO-B33]
Rap leyi ha yifuma lavan'wani vo tihlolela
Lava va xava ku duma
Hi faka punch ya ku hlasela
Va ku hilo va juma
Loko hi nghena va chafa ko
Lavan'wani va huma
Va huma


text:
A xipanze xa ku gayela zakuga xi tira a ku fana ni “wongo” — Hi ndlela muni?
TIXAKA tingani ta wongo u nga nato? Loku wo i wongo “ginwe” u nga nago u hlamulile khwatsi. Hambulezo, ku na ni zipanze zinwani lomu mirini wa wena zi tirako a ku fana ni wongo. A titlhari ta siensia ti zile ti vitana a ntlawana wunwe basi wa tiselula ta ku yisa mahungu mirini kota “wongo ga wumbiri” hi kota ya ntiro lowu ti wu mahako. Laha hi wulawula hi xipanze xa ku gayela zakuga, lexi xi kumekako lomu khwirini, na ku nga hi lomu ka hloko.
Zi lava kutirisana ka hombe niku a miri wu fanele ku tira hi kutikarata kasi wu hunzula zakuga zi maha ntamu lowu wu lavekako ka wona. Hikwalaho, hi ngaku a wongo gi vumelela a xipanze xa ku gayela zakuga a ku rangela a ntiro lowu wu nga fanele ku rangelwa hi gona.
Hambu lezi zi wonekisako ku khwatsi a xipanze xa ku gayela zakuga xi maha zilo za zitsongwani loku xi ringanisiwa ni wongo, xi enzelekile nguvu. A munhu i na ni tiselula ta ku yisa mahungu mirini ti chikelako kwalomo ka 200 kuya ka 600 wa timiliyoni hi ku tala. A tiselula leti ti wumbiwa lomu ka xipanze xa ku gayela zakuga lexi xi nga lomu ka khwiri. A titlhari ta siensia ti wula lezaku loku ku wa hi ku a ntiro wu mahiwako hi xipanze xa ku gaya a zakuga wu wa mahiwa hi wongo, ku wa ta laveka lezaku a tiselula ti yisako mahungu ti kulukile. A bhuku Segundo Cérebro gi le: “A ku tsika a xipanze xa ku gayela zakuga xi ti wonelela ha xoce zi olovisa ntiro wa xona zi tlhela zi xi vikela.”
KUTIRISANA KA XIPANZE XA KU GAYELA ZAKUGA NI ZIRO ZINWANI
Kasi a zakuga zi gayiwa ku laveka ku zontlhe zi yelanako ni ku gayiwa ka zona zi mahiwa hi xikhati xi faneleko zi tlhela zi rumelwa ka wutshamu gi faneleko kambe. A matirela ya xipanze lexi xa ku gayela zakuga a ma tlhamuseleki. Hi xikombiso, a marumbu ma na ni tiselula leti ti polako a tshamela ga zakuga lezi u gileko. A mahungu lawo ma vuna a xipanze xa ku gayela zakuga a ku tiva lezaku xi nga zi gayisa kuyini kasi zi nghena lomu nyameni. A xinwani kambe, a xipanze xa ku gayela zakuga xi pola a kudzunga, kubava ni kufehla ka zakuga xi tlhela xi tiva ku zonawu xi nga zi gayisa kuyini.
A yo ku hlamalisa a ndlela leyi a zakuga zi hunzako hi yona lomu ka marumbu, lezo na zi wonelelwa hi xipanze xa ku gayela zakuga. A xipanze lexo xi fananiswako ni “wongo ga wumbiri” xi fambisa zakuga hi ku tirisa misiha leyi yi nga lomu ka marumbu. A xipanze xa ku gayela zakuga xata na xi hungula kutani ku engetela ntamu wa xona, niku a misiha leyi yi hunzisako zakuga yonawu yata na yi engetela ntamu kasi a xipanze lexi xi tira khwatsi.
A xipanze xa ku gayela zakuga xi tlhela xi wonelela a kuhlayiseka ka hina. A zakuga lezi hi gako zi nga tshuka zi hi ni zitsongwatsongwani zi vangako mababyi. Hi xigelo lexo a 70 kuya ka 80 wa tipursento wa tiselula ti vikelako a miri ti kumeka lomu nzeni ka xingwengwe xa hina! Loku higa a zilo zo tala zi nga hi vangelako mababyi, a xipanze lexi xa ku gayela zakuga xi vikela miri hi ku maha lezaku lomu nzeni ku lumela kasi xi humesa zilo lezo. A kutala ka zikhati xi zi humesa hi kupaleka kutani kucheka.
KUTIRISANA KU NENE
Hambu lezi zi wonekisako ku khwatsi a xipanze xa ku gayela zakuga xi tira na xi nga rangelwi hi wongo, xontlhe xikhati za tirisana. Hi xikombiso, a xipanze xa ku gayela zakuga xi wonelela a mahormonio – ku nga ziro za ku fambisa mahungu – lawa ma byelako wongo lezaku u fanele kuga niku i mpimo muni u faneleko kuga. A xipanze lexi kambe xi byela wongo loku u xure xi tlhela xi ku maha u hlamuka timbilu loku uga nguvu.
Hambu xikhati lexi u nga kala u nga se lera nzima leyi, kuzilava u wa zi wona lezaku ku na ni kutirisana ka hombe xikari ka wongo ni xipanze xa ku gayela zakuga. Hi xikombiso, u zi polile lezaku loku uga zakuga za kunona u tizwa na u xalele? A titlhari ti wula lezaku lezo zi humelela a xikhati lexi a xipanze xa ku gayela zakuga xi rumelako ‘mahungu ya ku tsakisa’ ka wongo. Anzhako ka lezo, u sangula ku tizwa khwatsi u tlhela u tsaka. Kwalaho hi nga kuma xiseketelo xa lezaku hikuyini a vanhu va gako zo nona loku va karatekile. A titlhari ti zama ku pola mimiri ya ku maha lezaku a xipanze xa ku gayela zakuga xi tira kota muri wa kukarateka.
A xikombiso xinwani xa kutirisana ka wongo ni xipanze xa ku gayela zakuga xi yelana ni loku ku luma lomu nzeni. A kuluma loko kuzilava ku maheka loku a nkhata wu nga chikeli lomu ka xingwengwe hi kota ya kukarateka ka wongo. A xinwani xi vangiwako hi kukarateka ka wongo kuhlamuka timbilu. Loku a wongo gi karateka gi maha lezaku a xipanze xa ku gayela zakuga xi cica matirela ya xona. A titlhari ti wula lezaku a kuzwanana ka wongo ni xingwengwe ku maha lezaku ku alakanyiwa ku a xingwengwe xi na ni kupima.
Hambu lezi a xipanze xa ku gayela zakuga xi wonelelako a kucica loko a xi nge zi koti ku rangela ziboho za wena. Hi magezu manwani, a xipanze xa ku gayela zakuga a hi wongo. A xi nge ku vuni ku wumba lisimu, ku tirisa khwatsi a mali kutani ku maha TPC. Hambulezo, a xipanze lexi xa ha hlamalisa titlhari ta siensia hi kota ya ntiro xi wu mahako. Ka ha ha hi ni zotala lezi a titlhari ti kalako ti nga zi tivi xungetano hi xipanze xa ku gayela zakuga. Hi lezo, ka khati gi tako u to lava kuga, ranga hi ku nyima u ehleketa hi zontlhe lezi zi patsekako kasi a zakuga lezo zi gayiwa!


text:
Mbudziso Dza Bivhili Dzo Fhindulwa
Naa ri ḓo vhuya ra vha na muvhuso muthihi shangoni ḽoṱhe?
Edzani u humbula nḓila ine muvhuso wa shango ḽoṱhe wa nga vhuyedza ngayo vhathu. Ṋamusi vhathu vhanzhi vha a shengela ngauri vha a shaya vhukuma, ngeno vhaṅwe vho pfuma vhukuma. Fhedzi muvhuso wa shango ḽoṱhe une wa pfesesa ṱhoḓea dza vhathu u nga ita vhungoho ha uri vhathu vhoṱhe vha na zwine vha zwi ṱoḓa. Naa ni humbula uri vhathu vha nga vhumba muvhuso wo raloho?—Vhalani Yeremia 10:23.
Kha ḓivhazwakale yoṱhe, mivhuso yo kundelwa nga nḓila nnzhi u ṱhogomela vhavhusiwa vhayo, zwihuluhulu vhashai. Miṅwe mivhuso i na tshiṱuhu. (Muhuweleli 4:1; 8:9) Fhedzi Mudzimu Ramaanḓaoṱhe o fulufhedzisa u ḓisa muvhuso une wa ḓo dzhiela yoṱhe vhudzulo. Muvhusi wawo u ḓo ṱhogomela vhathu zwa vhukuma.—Vhalani Yesaya 11:4; Daniele 2:44.
Muvhuso wa Mudzimu u ḓo khunyeledza mini?
Yehova Mudzimu o nanga Muvhusi wa shango a faneleaho—Murwa wawe, Yesu. (Luka 1:31-33) Musi Yesu e kha ḽifhasi, o vha a tshi takalela u thusa vhathu. Sa Khosi, u ḓo ita uri vhathu vha tshaka dzoṱhe vha vhe na vhuthihi nahone a vhofholola vhathu kha tshengelo yoṱhe.—Vhalani Psalme ya 72:8, 12-14.
Naa muṅwe na muṅwe u ṱanganedza Yesu sa Muvhusi? Hai. Fhedzi Yehova ha fheli mbilu. (2 Petro 3:9) U khou ṋea vhathu tshibuli tsha uri vha ṱanganedze Yesu sa Muvhusi. Hu si kale, Yesu u ḓo fhelisa vhathu vhavhi kha ḽifhasi nahone a ita uri hu vhe na mulalo na tsireledzo shangoni ḽoṱhe.—Vhalani Mixa 4:3, 4.


text:
NDZIMA 31
Laha Nchavelelo Wu Nga Kumiwaka Kona
XANA u tshama u titwa u ri ni gome naswona u ri ni xivundza?— Xana u tshama u tivutisa leswaku u kona munhu loyi a ku rhandzaka?— Vana van’wana va tivutisa. Kambe Xikwembu xa tshembisa: “Mina a ndzi nge ku rivali.” (Esaya 49:15) Xana a swi tsakisi ku tiva mhaka leyi?— Ina, Yehovha Xikwembu wa hi rhandza hakunene!
Mutsari un’wana wa Bibele u te: “Loko tatana na manana vo ndzi tshika, Yehovha u ta ndzi teka.” (Pisalema 27:10) Ku tiva sweswo swi nga va nchavelelo lowukulu eka hina, a swi tano ke?— Ina, Yehovha wa hi byela: “U nga chavi, hikuva ndzi na wena. . . . Kunene ndzi ta ku pfuna.”—Esaya 41:10.
Kambe, minkarhi yin’wana Yehovha wa n’wi pfumelela Sathana leswaku a hi vangela swiphiqo. Yehovha u tlhela a pfumelela Sathana leswaku a ringa malandza ya Yena. Siku rin’wana Diyavulosi u xanise Yesu swinene lerova Yesu a huwelela eka Yehovha a ku: ‘Xikwembu xanga, Xikwembu xanga, xana u ndzi tshikele yini?’ (Matewu 27:46) Hambileswi Yesu a a xaniseka, a a swi tiva leswaku Yehovha wa n’wi rhandza. (Yohane 10:17) Kambe Yesu a a swi tiva leswaku Xikwembu xa n’wi pfumelela Sathana leswaku a ringa malandza ya xona naswona xa n’wi pfumelela Sathana leswaku a ma xanisa. Eka ndzima yin’wana hi ta hlamusela leswaku ha yini Xikwembu xi pfumelela Sathana leswaku a endla swilo leswi.
Loko ha ha ri vatsongo, swa olova leswaku hi khomiwa hi ku chava minkarhi yin’wana. Hi xikombiso, xana u tshama u lahleka?— Xana a wu chuhile?— Vana vo tala va nga chuha. Mudyondzisi Lonkulu u tshame a hlamusela xitori xin’wana malunghana ni ku lahleka. Kambe a ku nga ri n’wana loyi a a lahlekile. A ku ri nyimpfu.
U fana ni nyimpfu hi tindlela to karhi. Njhani? Phela, tinyimpfu a ti na matimba lamakulu. Kutani ti lava ku khathaleriwa ni ku sirheleriwa hi munhu un’wana. Munhu loyi a hlayisaka tinyimpfu u vuriwa murisi.
Eka xitori xa yena, Yesu u vulavule hi murisi loyi a nga ni tinyimpfu ta 100. Hiloko yin’wana ya tinyimpfu leti yi lahleka. Swi nga ha endleka leswaku a yi lava ku vona leswaku a ku ri na yini eka tlhelo lerin’wana ra xitsunga. Kambe hi ku hatlisa, nyimpfu yoleyo yi tikume yi ri ekule ni letin’wana. Xana u anakanya leswaku yi titwe njhani loko yi languta ematlhelo kutani yi kuma leswaku yo va yoxe?—
Xana murisi a a ta endla yini loko a vona leswaku ku kayivela nyimpfu yin’we? Xana a a ta yi tshika, a nga vileli ha yona, a vula leswaku i xihoxo xa yona? Kumbe a a ta siya tinyimpfu letin’wana ta 99 endhawini leyi sirhelelekeke kutani a famba a ya lava yin’we ntsena leyi lahlekeke? Xana a swi fanerile leswaku ku endliwa matshalatshala lamakulu swonghasi hikwalaho ka nyimpfu yin’we?— Loko a wu ri nyimpfu yoleyo leyi lahlekeke, xana a wu ta swi tsakela leswaku murisi a famba a ku lava?—
Murisi a a ti rhandza swinene tinyimpfu takwe hinkwato, ku katsa ni liya yin’we leyi lahlekeke. Kutani u fambe a yi lava. Anakanya ndlela leyi nyimpfu yoleyo leyi lahlekeke a yi tsake ha yona loko yi vona murisi a ri karhi a ta! Naswona Yesu u vule leswaku murisi a a tsakile hikwalaho ka leswi a kumeke nyimpfu yakwe. U yi tsakele swinene ku tlula leta 99 leti nga lahlekangiki. Kutani i mani loyi a fanaka ni murisi loyi la nga eka xitori xa Yesu? I mani loyi a hi khathalelaka swinene ku fana ni ndlela leyi murisi luya a yi khathaleleke ha yona nyimpfu ya yena?— Yesu u vule leswaku i Tata wa yena la nge matilweni. Naswona Tata wakwe i Yehovha.
Yehovha Xikwembu i Murisi Lonkulu wa vanhu va yena. U va rhandza hinkwavo vanhu lava va n’wi tirhelaka, ku katsa ni vana vo kota wena. A nga lavi leswaku ni un’we wa hina a vaviseka kumbe a lovisiwa. Hakunene swa tsakisa ku tiva leswaku Xikwembu xa hi khathalela swinene!—Matewu 18:12-14.
Xana wa tshemba leswaku Yehovha Xikwembu u kona hakunene?— Xana u n’wi teka a ri munhu wa xiviri?— I ntiyiso leswaku a hi swi koti ku vona Yehovha. Xivangelo hi leswaku i Moya. U ni miri lowu mahlo ya hina ma nga swi kotiki ku wu vona. Kambe i munhu wa xiviri naswona wa hi vona. Wa swi tiva loko hi lava mpfuno. Naswona hi nga vulavula na yena hi xikhongelo ku fana niloko hi vulavula ni munhu un’wana laha misaveni. Yehovha u lava leswaku hi vulavula na yena hi xikhongelo.
Kutani, loko u ri ni gome kumbe u khomiwe hi xivundza, xana u fanele u endla yini?— U fanele u vulavula na Yehovha. Tshinela eka yena naswona u ta ku chavelela a tlhela a ku pfuna. Tsundzuka leswaku Yehovha wa ku rhandza, hambiloko u titwa onge ku hava munhu la ku rhandzaka. A hi pfule Tibibele ta hina. Eka Pisalema 23 hi byeriwa leswi, hi sungula hi ndzimana 1, yi ri: “Yehovha i Murisi wa mina. A ndzi nge pfumali nchumu. U ndzi etlerisa emadyelweni lama nga ni byanyi byo tala; u ndzi kongomisa etindhawini to wisela leti kumaka mati kahle.”
Xiya leswi mutsari a yaka emahlweni a swi vula eka ndzimana 4, u ri: “Hambiloko ndzi famba enkoveni wa ndzhuti lowukulu, a ndzi chavi nchumu xo biha, hikuva u na mina; nhonga ya wena ni nxongotelo wa wena i swilo leswi swi ndzi chavelelaka.” Hi yona ndlela leyi vanhu va titwaka ha yona loko Xikwembu xa vona ku ri Yehovha. Va kuma nchavelelo loko va ri emaxangwini. Xana u titwa tano na wena?—
Yehovha u khathalela vanhu va yena ku fana ni murisi la nga ni rirhandzu, la khathalelaka ntlhambi wakwe. U va komba ndlela leyinene leyi va faneleke va famba ha yona naswona va n’wi landzela va tsakile. Hambiloko laha va nga kona ku ri ni hasahasa, a va fanelanga va chava. Murisi u tirhisa nhonga kumbe nxongotelo wa yena leswaku a sirhelela tinyimpfu eka swiharhi leswi swi nga ha ti vavisaka. Bibele yi hi byela ndlela leyi Davhida, murisi lontsongo, a ti sirheleleke ha yona tinyimpfu takwe eka nghala ni le ka bere. (1 Samuwele 17:34-36) Ni vanhu va Xikwembu va swi tiva leswaku Yehovha u ta va sirhelela. Va fanele va titwa va sirhelelekile hikuva Xikwembu xi na vona.
Yehovha wa ti rhandza swinene tinyimpfu takwe naswona u ti khathalela hi rirhandzu. Bibele yi ri: ‘U ta risa tinyimpfu ta yena ku fana ni murisi. Hi voko ra yena u ta hlengeleta letitsongo.’—Esaya 40:11.
Xana swa ku tsakisa ku tiva leswaku Yehovha u tano?— Xana wa swi lava ku va un’wana wa tinyimpfu takwe?— Tinyimpfu ti yingisa rito ra murisi wa tona. Ti tshama ekusuhi na yena. Xana wa n’wi yingisa Yehovha?— Xana u tshama u ri ekusuhi na yena?— Loko swi ri tano, a wu fanelanga u chava. Yehovha u ta va na wena.
Yehovha u va khathala hi rirhandzu lava va n’wi tirhelaka. A hi hlaye swin’we leswi Bibele yi swi vulaka malunghana ni mhaka leyi Pisalema 37:25; 55:22; na Luka 12:29-31.


text:
Naa Ṱhanzi dza Yehova aha a Ṱanganedza Ngalafho?
Ee, Ṱhanzi dza Yehova vha a ṱanganedza mishonga na ngalafho. Naho ri tshi lingedza u ṱhogomela mivhili yashu na u lingedza u vha na matshilele avhuḓi, nga zwiṅwe zwifhinga ri a ṱoḓa “ṅanga.” (Luka 5:31) Samusi na Luka o vha e dokotela, na dziṅwe Ṱhanzi dza Yehova ndi madokotela.—Vhakolosa 4:14.
Naho zwo ralo, dziṅwe ngalafho dzi lwisana na maitele a Bivhili nahone a ri dzi ṱanganedzi. Sa tsumbo, a ri shelwi malofha nga ṅwambo wa uri Bivhili i a dzivhisa eneo maitele. (Mishumo 15:20) Nga hu fanaho, Bivhili i dzivhisa maitele a ngalafho ane a katela vhungome.—Vhagalata 5:19-21.
Naho zwo ralo, ngalafho nnzhi a dzi lwisani na maitele a Bivhili. Nga zwenezwo, muthu a nga ḓikhethela zwine a zwi ṱoḓa. Iṅwe Ṱhanzi i nga ṱanganedza muṅwe mushonga kana maalafhele, ngeno muṅwe a nga si ṱanganedze zwenezwo zwithu.—Vhagalata 6:5.


text:
Nganea 108: Nḓilani ya u ya Damaseko
Ni a ḓivha uri uḽa o lalaho fhasi ndi nnyi? Ndi Saulo. Humbulani, ndi ene we a linda madzhasi a vhanna vho kanḓaho Stefano nga matombo. Vhonani tshiḽa tshedza! Hu khou itea mini?
Stefano o no vhulawa, Saulo a ranga phanḓa kha u zwima vhatevheli vha Yesu uri a vha vhaise. A dzhena nḓuni dzoṱhe a vha kokodzela nnḓa a vha dzhenisa dzhele. Vhunzhi ha vhafunziwa vha shavhela kha miṅwe miḓi vha thoma u huwelela “mafhungo maḓifha” henengei. Fhedzi Saulo a ya kha miṅwe miḓi uri a wane vhatevheli vha Yesu. Zwino o vha e nḓilani ya u ya Damaseko. Fhedzi, nḓilani, ha itea hezwi:
Nga u ṱavhanya tshedza tshi bvaho lutomboni tsha penyela Saulo. A wela fhasi, samusi ri tshi zwi vhona afha. Zwenezwo ipfi ḽa ri: ‘Saulo, Saulo! U mmbaiselani?’ Vhanna vhe vha vha vhe na Saulo vha vhona tshedza na u pfa ipfi, fhedzi vha si pfesese zwe zwa vha zwi tshi khou ambiwa.
Saulo a vhudzisa: ‘U nnyi, Murena?’
Ipfi ḽa ri: ‘Ndi nṋe Yesu, ane wa khou mu vhaisa.’ Yesu o amba izwi ngauri musi Saulo a tshi vhaisa vhatevheli vha Yesu, Yesu o vha a tshi ḓipfa a tshi nga o vha a tshi khou vhaiswa.
Saulo a vhudzisa: ‘Ndi ḓo ita mini, Murena?’
Yesu a ri: ‘Vuwa u dzhene Damaseko. Henengei u ḓo vhudzwa zwine wa fanela u ita.’ Musi Saulo a tshi vula maṱo awe, a si kone u vhona tshithu. O vha e bofu! Vhanna vhe vha vha vhe nae vha mu fara nga tshanḓa vha mu dzhenisa Damaseko.
Zwenezwo Yesu a amba na muṅwe wa vhafunziwa vhawe Damaseko, a ri: ‘Takuwa, Anania. Iya tshiṱaraṱani tshi vhidzwaho tsho Lugaho. Nḓuni ya Yuda u vhudzise hu re na munna a no pfi Saulo. Ndo mu nanga uri a vhe muḓinḓa wanga o khetheaho.’
Anania a ya. Musi a tshi ṱangana na Saulo, a vhea zwanḓa zwawe khae a ri: ‘Murena o nthuma uri u dovhe u vhone u ḓadzwe nga muya mukhethwa.’ Nga u ṱavhanya ha wa zwithu zwi ngaho zwikwati maṱoni a Saulo, nahone a dovha a kona u vhona.
Saulo o shumiswa nga nḓila ya maanḓa u ṱanziela kha vhathu vha tshaka nnzhi. A ḓivhiwa sa muapostola Paulo, ane ra ḓo guda zwinzhi zwo engedzeaho nga hae. Fhedzi tsha u thoma, kha ri vhone zwe Mudzimu a rumela Petro uri a zwi ite.
Mishumo 8:1-4; 9:1-20; 22:6-16; 26:8-20.
Mbudziso
- Saulo o ita mini nga murahu ha musi Stefano o no vhulahwa?
- Musi Saulo a tshi khou ya Damaseko, ndi tshithu tshifhio tshi mangadzaho tsho iteaho?
- Yesu o vhudza Saulo uri a ite mini?
- Ndi ndaela dzifhio dze Yesu a dzi ṋea Anania, nahone Saulo o dovha a kona hani u vhona?
- Saulo o vho ḓo ḓivhiwa nga dzina ḽifhio, nahone o shumiswa hani?
Mbudziso dzo engedzeaho
- Vhalani Mishumo 8:1-4.
U tovholwa huhulwane he ha thoma tshivhidzoni tshiswa tsha Vhukriste ho shuma hani u itela uri lutendo lwa Vhukriste lu phaḓalale, nahone ndi tshithu tshifhio tshi fanaho tshe tsha itea misini yashu? (Mish. 8:4; Yes. 54:17)
- Vhalani Mishumo 9:1-20.
Ndi mishumo ifhio miraru ye Yesu a i dzumbulula uri u ḓo i ṋea Saulo? (Mish. 9:15; 13:5; 26:1; 27:24; Vha-Roma 11:13)
- Vhalani Mishumo 22:6-16.
Ri nga fana hani na Anania, nahone ndi ngani zwenezwo zwi zwa ndeme? (Mish. 22:12; 1 Tim. 3:7; 1 Pet. 1:14-16; 2:12)
- Vhalani Mishumo 26:8-20.
U rembulutshela ha Saulo kha Vhukriste hu ṱuṱuwedza hani vha re na vhafarisi vha si vhatendi ṋamusi? (Mish. 26:11; 1 Tim. 1:14-16; 2 Tim. 4:2; 1 Pet. 3:1-3)


text:
NDZIMA 18
Xana Ndzi Fanele Ndzi Nyiketela Vutomi Bya Mina Eka Xikwembu Kutani Ndzi Khuvuriwa?
1. I yini leswi u nga ha ehleketaka ha swona endzhaku ko dyondza buku leyi hi vukheta?
LOKO u ri karhi u hlaya buku leyi, u dyondze ntiyiso wa le Bibeleni wo tanihi xitshembiso xa Xikwembu xa vutomi lebyi nga heriki, xiyimo xa vafi ni ntshembo wa ku pfuxiwa ka vafi. (Eklesiasta 9:5; Luka 23:43; Yohane 5:28, 29; Nhlavutelo 21:3, 4) U nga ha va u sungule ku hlanganyela eminhlanganweni ya Timbhoni ta Yehovha naswona wa tshemba leswaku ti le ka vukhongeri bya ntiyiso. (Yohane 13:35) U nga ha va u sungule vuxaka lebyikulu na Yehovha naswona u nga va u teke xiboho xo n’wi tirhela. Kutani u nga tivutisa, ‘Xana ndzi fanele ndzi endla yini sweswi leswaku ndzi gandzela Xikwembu?’
2. Ha yini wanuna wa Muetiyopiya a a lava ku khuvuriwa?
2 Sweswo hi swona leswi wanuna un’wana wa Muetiyopiya loyi a hanyeke hi nkarhi wa Yesu a ehleketeke ha swona. Endzhakunyana ka loko Yesu a pfuxiwile, Filipi mudyondzisiwa wa Yesu u chumayele wanuna yoloye. Filipi u n’wi tiyisekisile leswaku Yesu a ku ri yena Mesiya. Wanuna wa Muetiyopiya a a khumbekile swinene lerova u te: “Waswivo! Nhlengeleto wa mati hi lowu; i yini lexi ndzi sivelaka ku khuvuriwa?”—Mintirho 8:26-36.
3. (a) Hi xihi xileriso lexi Yesu a xi nyikeke valandzeri vakwe? (b) Munhu u fanele a khuvuriwa hi ndlela yihi?
3 Bibele yi dyondzisa leswaku loko u lava ku tirhela Yehovha, u fanele u khuvuriwa. Yesu u byele valandzeri vakwe a ku: ‘Endlani vanhu va matiko hinkwawo va va vadyondzisiwa, mi va khuvula.’ (Matewu 28:19) Yesu u hi vekele xikombiso hi ku va yena a khuvuriwa. U nyuperisiwile ematini, ku nga ri ku n’wan’waseriwa wona enhlokweni. (Matewu 3:16) Namuntlha loko Mukreste a khuvuriwa, u fanele a nyuperisiwa ematini.
4. Ku khuvuriwa ka wena ku va komba yini van’wana?
4 Loko u khuvuriwa, u komba van’wana leswaku u lava ku va munghana wa Xikwembu naswona u lava ku xi tirhela. (Pisalema 40:7, 8) Kambe u nga ha tivutisa, ‘Ndzi fanele ndzi endla yini leswaku ndzi khuvuriwa?’
VUTIVI NI RIPFUMELO
5. (a) U fanele u rhanga u endla yini leswaku u ta khuvuriwa? (b) Ha yini minhlangano ya Vukreste yi ri ya nkoka?
5 Loko u nga si khuvuriwa, u fanele u tiva Yehovha na Yesu. Se u sungule ku endla tano hileswi u dyondzaka Bibele. (Hlaya Yohane 17:3.) Kambe sweswo a swi enelanga. Bibele yi vula leswaku u fanele u “tala vutivi lebyi kongomeke” bya ku rhandza ka Yehovha. (Vakolosa 1:9) Minhlangano ya Timbhoni ta Yehovha yi ta ku pfuna leswaku u va ni vuxaka lebyi tiyeke na Yehovha. Xexo i xivangelo xa nkoka xo va kona eka minhlangano yoleyo nkarhi ni nkarhi.—Vaheveru 10:24, 25.
6. U fanele u tiva rungula ro tanihi kwihi ra Bibele u nga si khuvuriwa?
6 I ntiyiso leswaku Yehovha a nga langutelanga leswaku u tiva swilo hinkwaswo eBibeleni emahlweni ko va u khuvuriwa. A a nga langutelanga leswaku wanuna wa Muetiyopiya a tiva swilo hinkwaswo emahlweni ko va a khuvuriwa. (Mintirho 8:30, 31) Hi ta ya emahlweni hi dyondza hi Xikwembu hilaha ku nga heriki. (Eklesiasta 3:11) Leswaku u khuvuriwa, u fanele u tiva ni ku amukela tidyondzo leti sekeriweke eBibeleni.—Vaheveru 5:12.
7. Xana ku dyondza Bibele swi ku pfune njhani?
7 Bibele yi ri: ‘Handle ka ripfumelo a swi koteki ku tsakisa Xikwembu.’ (Vaheveru 11:6) U fanele u va ni ripfumelo loko u nga si khuvuriwa. Bibele yi hi byela leswaku vanhu van’wana emutini wa khale wa Korinto va twe leswi valandzeri va Yesu va swi dyondziseke, eku heteleleni va “kholwa kutani va khuvuriwa.” (Mintirho 18:8) Hilaha ku fanaka, ku va u dyondza Bibele swi ku pfunile leswaku u va ni ripfumelo eka switshembiso swa Xikwembu ni le ka matimba ya xitlhavelo xa Yesu lexi hi kutsulaka eka xidyoho ni rifu.—Yoxuwa 23:14; Mintirho 4:12; 2 Timotiya 3:16, 17.
BYELA VAN’WANA HI NTIYISO LOWU NGA EBIBELENI
8. I yini lexi nga ta ku susumetela ku byela van’wana hileswi u swi dyondzeke?
8 Loko u ya u dyondza swo tala eBibeleni ni ku tlhela u vona ndlela leyi swi ku pfunaka ha yona evuton’wini, ripfumelo ra wena ri ta ya ri tiya swinene. U ta lava ku byela van’wana hileswi u nga eku swi dyondzeni. (Yeremiya 20:9; 2 Vakorinto 4:13) I vamani lava u faneleke u va byela?
9, 10. (a) I vamani lava u faneleke u va byela leswi u swi dyondzeke? (b) U fanele u endla yini loko u lava ku hlanganyela ni vandlha eku chumayeleni?
9 U nga lava ku byela vandyangu, vanghana, vaakelani kumbe vatirhikuloni hileswi u nga eku swi dyondzeni. Sweswo swi kahle, kambe minkarhi hinkwayo u fanele u swi endla hi musa ni hi rirhandzu. Eku heteleleni, u ta lunghekela ku hlanganyela eku chumayeleni ni vandlha. Loko se u lunghekile, u nga vulavula ni Mbhoni leyi yi dyondzaka na wena Bibele kutani u yi byela leswaku u tsakela ku hlanganyela ni vandlha eku chumayeleni. Loko Mbhoni yoleyo yi swi vona leswaku wa faneleka nileswaku u hanya hi milawu ya Bibele, havumbirhi bya n’wina mi ta hlangana ni vakulu vambirhi va le vandlheni.
10 Mi ta bula hi yini loko mi hlangane ni vakulu? Vakulu va ta vulavula na wena ku vona loko u twisisa ni ku tshemba tidyondzo leti sekeriweke eBibeleni, loko u yingisa leswi Bibele yi swi vulaka eka vutomi bya wena bya siku ni siku niloko u swi navela ku va Mbhoni ya Yehovha. Tsundzuka leswaku vakulu va khathalela swirho hinkwaswo swa vandlha, ku katsa na wena, kutani u nga chavi ku vulavula na vona. (Mintirho 20:28; 1 Petro 5:2, 3) Endzhaku ka loko mi bule ni vakulu, vakulu va ta ku byela loko u fanele u sungula ku chumayela ni vandlha.
11. Ha yini swi ri swa nkoka ku endla ku cinca emahlweni ko va u sungula ku chumayela ni vandlha?
11 Vakulu va nga ha ku byela leswaku u fanele u endla ku cinca loku engetelekeke evuton’wini emahlweni ko va u sungula ku chumayela ni vandlha. Ha yini swi ri swa nkoka ku endla ku cinca ko tano? Hikuva loko hi vulavula ni van’wana hi Xikwembu, hi yimela Yehovha naswona hi fanele hi hanya hi ndlela leyi nga ta yisa ku dzuneka eka yena.—1 Vakorinto 6:9, 10; Vagalatiya 5:19-21.
HUNDZUKA KUTANI U HUNDZULUKA
12. Ha yini vanhu hinkwavo va fanele va hundzuka?
12 Ku ni swilo swin’wana leswi u faneleke u swi endla emahlweni ko va u khuvuriwa. Muapostola Petro u te: “Hundzukani mi hundzuluka leswaku ku hlanguriwa swidyoho swa n’wina.” (Mintirho 3:19) Swi vula yini ku hundzuka? Swi vula ku tisola eka swilo swin’wana ni swin’wana swo biha leswi hi swi endleke. Hi xikombiso, loko a wu tikhoma ku biha hi timhaka ta masangu, kutani u fanele u hundzuka. Hambiloko vutomi bya wena hinkwabyo u ringete leswi nga ematimbeni ya wena ku endla leswi nga swinene, u fanele u ya emahlweni u hundzuka, hikuva hinkwerhu ha dyoha naswona hi fanele hi kombela Xikwembu leswaku xi hi rivalela.—Varhoma 3:23; 5:12.
13. Swi vula yini ku “hundzuluka”?
13 Xana swi enerile ku tisola eka leswi u swi endleke? Doo! Petro u vule leswaku u fanele u tlhela u “hundzuluka.” Leswi swi vula leswaku u fanele u papalata mahanyelo ya wena ya khale yo biha kutani u sungula ku endla leswinene. Hi xikombiso, a hi nge u ya endhawini yo karhi ro sungula. Endzhaku ka nkarhinyana, u xiya leswaku u famba hi ndlela leyi hoxeke. Xana u ta endla yini? A swi kanakanisi leswaku u ta yima, u hundzuluka kutani u famba hi ndlela leyinene. Hilaha ku fanaka, loko u ri karhi u dyondza Bibele, u nga ha kuma leswaku ku ni mikhuva kumbe swilo swin’wana evuton’wini bya wena leswi u faneleke u cinca eka swona. Kambe tiyimisele ku “hundzuluka”—leswi vulaka ku endla ku cinca loku faneleke—kutani u endla leswinene.
KU TINYIKETELA
14. U tinyiketela njhani eka Xikwembu?
14 Goza rin’wana ra nkoka leri u faneleke u ri teka emahlweni ko va u khuvuriwa i ku tinyiketela eka Yehovha. Loko u tinyiketela eka Yehovha, u endla xikhongelo laha eka xona u tshembisaka ku gandzela yena ntsena ni ku rhangisa ku endla ku rhandza kakwe evuton’wini bya wena.—Deteronoma 6:15.
15, 16. I yini lexi nga susumetelaka munhu ku va a tinyiketela eka Xikwembu?
15 Ku tshembisa ku tirhela Yehovha ntsena swi nga ha fanisiwa ni loko u tshembisa ku heta vutomi bya wena hinkwabyo ni munhu loyi u n’wi rhandzaka. Anakanya hi jaha ni ntombhi lava rhandzanaka. Loko jaha ri ya ri tiva ntombhi ku antswa, ri ya ri yi rhandza swinene naswona ri lava ku cata na yona. Hambileswi lexi ku nga xiboho lexikulu, jaha leri ri tiyimisele ku amukela vutihlamuleri lebyi hikuva ra yi rhandza.
16 Loko u ya u dyondza hi Yehovha, u ya u n’wi rhandza naswona u lava ku endla leswi nga ematimbeni ya wena leswaku u n’wi tirhela. Leswi swi ta ku susumetela ku khongela u n’wi tshembisa ku n’wi tirhela. Bibele yi vula leswaku un’wana ni un’wana loyi a lavaka ku landzela Yesu u fanele a ‘titshika.’ (Marka 8:34) Xana sweswo swi vula yini? Swi vula leswaku u fanele u rhangisa ku yingisa Yehovha evuton’wini bya wena. Leswi Yehovha a swi lavaka i swa nkoka ku tlula leswi hina hi swi lavaka.—Hlaya 1 Petro 4:2.
KU HLULA KU CHAVA LESWAKU U TA TSANDZEKA
17. Ha yini vanhu van’wana va nga tinyiketeli eka Yehovha?
17 Vanhu van’wana a va tinyiketeli eka Yehovha hikuva va chava leswaku va nge xi hetisisi xitshembiso xa vona xo va va n’wi tirhela. A va lavi ku khomisa Yehovha tingana, kumbexana va nga ha anakanya leswaku loko va nga tinyiketeli eka yena, A nge va soli hikwalaho ka leswi va swi endlaka.
18. I yini lexi nga ta ku pfuna leswaku u papalata ku khomisa Yehovha tingana?
18 Ndlela leyi u rhandzaka Yehovha ha yona yi ta ku pfuna leswaku u papalata ku n’wi khomisa tingana. Hikwalaho ka leswi u n’wi rhandzaka, u ta endla leswi nga ematimbeni ya wena leswaku u hetisisa xitshembiso xa wena eka yena. (Eklesiasta 5:4; Vakolosa 1:10) A wu nge anakanyi leswaku swa tika ku endla ku rhandza ka Yehovha. Muapostola Yohane u tsale a ku: “Hikuva ku rhandza Xikwembu, hi kona ku hlayisa swileriso swa xona; kasi loko swi ri swileriso swa xona a swi tiki.”—1 Yohane 5:3.
19. Ha yini u nga fanelanga u chava ku tinyiketela eka Yehovha?
19 A swi bohi leswaku u endla swilo hi ndlela leyi hetisekeke leswaku u faneleka ku tinyiketela eka Yehovha. A nga langutelanga leswaku hi endla nchumu lowu hi nga taka hi nga koti ku wu endla. (Pisalema 103:14) U ta ku pfuna leswaku u endla leswinene. (Esaya 41:10) Tshemba Yehovha hi mbilu ya wena hinkwayo kutani “yena u ta lulamisa tindlela ta wena.”—Swivuriso 3:5, 6.
KOMBISA KU TINYIKETELA KA WENA HI KU KHUVURIWA
20. Loko se u tinyiketerile eka Xikwembu, hi rihi goza leri u faneleke u ri teka?
20 Xana u swi lunghekerile ku tinyiketela eka Yehovha? Loko se u tinyiketerile eka Yehovha, se u lunghekele goza leri landzelaka. U fanele u khuvuriwa.
21, 22. U nga ri kombisa njhani ripfumelo ra wena “erivaleni”?
21 Tivisa muhlanganisi wa huvo ya vakulu wa le vandlheni ra ka n’wina leswaku se u tinyiketerile eka Yehovha naswona u lava ku khuvuriwa. Kutani u ta hlela leswaku vakulu van’wana va pfuxeta na wena tidyondzo leti sekeriweke eBibeleni leti u ti dyondzeke. Loko va pfumela leswaku u lunghekile, va ta ku byela leswaku u ta khuvuriwa eka nhlengeletano leyi landzelaka ya Timbhoni ta Yehovha. Eka nhlengeletano yoleyo, ku ta va ni nkulumo leyi nga ta hlamusela leswi ku khuvuriwa swi vulaka swona. Xivulavuri lexi nyikelaka nkulumo xi ta vutisa lava yaka eku khuvuriweni swivutiso swimbirhi swo olova. Hi ku hlamula swivutiso leswi, “erivaleni” u kombisa leswaku u ni ripfumelo.—Varhoma 10:10.
22 Kutani u ta khuvuriwa. U ta nyuperisiwa ematini. Loko u khuvuriwa u ta komba munhu un’wana ni un’wana leswaku u tinyiketele eka Yehovha naswona sweswi u Mbhoni ya Yehovha.
LESWI KU KHUVURIWA KU YIMELAKA SWONA
23. Swi vula yini ku khuvuriwa “hi vito ra Tatana ni ra N’wana ni ra moya lowo kwetsima”?
23 Yesu u vule leswaku vadyondzisiwa vakwe va ta khuvuriwa “hi vito ra Tatana ni ra N’wana ni ra moya lowo kwetsima.” (Hlaya Matewu 28:19.) Xana sweswo swi vula yini? Swi vula leswaku u xixima vulawuri bya Yehovha swin’we ni xiavelo xa Yesu eka xikongomelo xa Xikwembu, ni ndlela leyi Xikwembu xi tirhisaka moya wa xona lowo kwetsima leswaku xi hetisisa ku rhandza ka xona.—Pisalema 83:18; Matewu 28:18; Vagalatiya 5:22, 23; 2 Petro 1:21.
24, 25. (a) Nkhuvulo wu yimela yini? (b) Hi ta bula hi yini eka ndzima yo hetelela?
24 Nkhuvulo wu yimela nchumu wa nkoka swinene. Loko u khuvuriwa hi mati, swi vula leswaku u file, kumbe u tshike mahanyelo ya wena ya khale. Loko u huma ematini, u ta sungula vutomi lebyintshwa, ku nga ku endla ku rhandza ka Xikwembu. Swi kombisa leswaku u ta tirhela Yehovha ku sukela sweswi ku ya emahlweni. Tsundzuka leswaku a wu tinyiketelanga eka munhu, nhlengeletano kumbe ntirho. U tinyiketele eka Yehovha.
25 Ku tinyiketela ka wena swi ta ku pfuna leswaku u hlakulela vuxaka lebyinene ni Xikwembu. (Pisalema 25:14) Leswi a swi vuli swona leswaku munhu u ta ponisiwa ntsena hileswi a khuvuriweke. Muapostola Pawulo a tsale a ku: “Hambetani mi tirhela ku ponisiwa ka n’wina hi ku chava ni ku rhurhumela.” (Vafilipiya 2:12) Nkhuvulo ko va masungulo. Kambe xana u nga byi tiyisa njhani vuxaka bya wena na Yehovha? Ndzima yo hetelela ya buku leyi yi ta hlamula xivutiso xexo.


text:
MBUDZISO 3
Ndi Nga Ambedzana Hani Na Vhabebi Vhanga?
NO VHA NI TSHI ḒO ITA MINI?
Humbulani nga hovhu vhuimo: Ndi Ḽavhuraru nga madekwana. Geoff a re na miṅwaha ya 17 o fhedza u ita mishumo yawe ya hayani nahone zwino o ḓilugisela u dzula a tou ḓigeḓa! U funga TV nahone a dzula kha tshidulo tshine a tshi funesa.
A tshi tou fhedza u ita zwenezwo, khotsi awe vha mbo ḓi dzhena nḓuni nahone vha vhonala vha songo takala.
“Geoffrey! Ndi ngani ni tshi khou ḓifhedzela tshifhinga nga u ṱalela TV ngeno ni tshi tea u thusa murathu waṋu nga tshuṅwahaya? A ni pfi ni a ḓivha!”
“A u pfi ha, vho thoma khevha,” ndi Geoff a no ralo a tshi khou ṅuṅuna lune zwa tou pfala.
Khotsi awe vha sendela tsini nae vha ri: “Ni ri mini mutukana?”
Geoff u a femuluwa a lavhelesa khotsi awe nga nḓila ya u lunyadzo a ri: “A hu na baba.”
Zwino khotsi awe vho no sinyuwa vhukuma. Vha ri: “Ni songo amba na nṋe nga lunyadzo, zwi khou pfala?”
Arali no vha ni Geoff, no vha ni tshi ḓo vha no thivhela hani yeneyi khuḓano?
IMANI NI HUMBULE!
U davhidzana na vhabebi vhaṋu zwi fana na u reila goloi. Arali na wana bada yo thivhiwa, ni a khona na fara iṅwe.
SA TSUMBO:
Muṅwe musidzana ane a pfi Leah u ri: “Zwi a nkonḓela u amba na khotsi anga. Nga zwiṅwe zwifhinga musi ndi tshi amba navho vha mbo ḓi ri ‘A tho ngo zwi pfa, no vha ni tshi khou ri mini?’”
HU NA ZWITHU ZWIRARU ZWINE LEAH A NGA ZWI ITA.
A nga zhambela khotsi awe.
Leah u a huwelela, “Baba-we, haya mafhungo ndi a ndeme! Kha vha thetshelese!”
A nga litsha u amba na khotsi awe.
Leah u mbo ḓi tou litsha tshoṱhe u lingedza u vhudza khotsi awe thaidzo yawe.
A nga amba nga enea mafhungo ngavhuya.
Leah a nga ambedzana na khotsi awe kana a vha ṅwalela vhurifhi a vha ṱalutshedza thaidzo yawe.
Ni nga tama uri Leah a khethe zwifhio?
ṰHOGOMELANI: Khotsi a Leah vho farakanea nga zwiṅwe—nahone a vha zwi vhoni uri ṅwananyana wavho o dinalea. Nga zwenezwo, arali Leah a khetha Vhukando A, khotsi awe vha nga kha ḓi sa pfesesa uri ndi ngani a tshi khou tou huwelela. Honovhu vhukando vhu nga kha ḓi ita uri khotsi a Leah vha si mu thetshelese nahone vhu nga kha ḓi sumbedza uri ha vha ṱhonifhi na u vha hulisa. (Vhaefesa 6:2) Zwi khagala uri a hu na ane a ḓo vhuyelwa nga hovhu vhukando.
Navho Vhukando B vhu tshi nga vhonala vhu tshi leluwa, fhedzi a si ha vhuṱali. Ndi ngani? Nga ṅwambo wa uri u itela uri Leah a piringulule thaidzo dzawe, u tea u amba na khotsi awe—nahone uri vha kone u mu thusa, vha tea u ḓivha zwine zwa khou itea vhutshiloni hawe. U fhumula a zwi thusi tshithu.
Naho zwo ralo, kha Vhukando C, Leah ha tendeli yeneyi khaedu i tshi mu thivhela u amba na khotsi awe. Nṱhani hazwo, u lingedza u haseledza navho eneo mafhungo ngavhuya. Arali Leah a ṅwalela khotsi awe vhurifhi, a nga kha ḓi ḓipfa o rulwa muhwalo.
U ṅwala vhurifhi zwi nga kha ḓi ita uri a ṱalutshedze zwavhuḓi zwine a khou ṱoḓa u zwi vhudza khotsi awe. Musi khotsi a Leah vha tshi vhala vhurifhi, vha ḓo pfa zwe a vha a tshi khou lingedza u vha vhudza zwone, zwa vha thusa uri vha pfesese khwine thaidzo ya ṅwananyana wavho. Nga zwenezwo, Vhukando C vhu vhuyedza Leah na khotsi awe. Hu sa londwi uri u ambedzana na khotsi awe nga ho livhaho kana u tou ṅwala vhurifhi, hovhu vhukando vhu tshimbidzana na nyeletshedzo ya Bivhili ine ya ri “Kha ri tovhole zwithu zwine zwa ḓisa mulalo.”—Vharoma 14:19.
Ndi vhufhio vhuṅwe vhukando vhune Leah a nga vhu dzhia?
Humbulani nga ha vhuṅwe vhukando nahone ni vhu ṅwale afho fhasi. Nga murahu ni ṅwale mvelelo dzine dza nga vha hone.
NI SONGO ḒAḒISA VHABEBI VHAṊU
Ni songo hangwa uri nga zwiṅwe zwifhinga vhabebi vhaṋu vha nga kha ḓi vha vha songo pfesesa zwe na zwi amba.
SA TSUMBO:
Vhabebi vhaṋu vha ni vhudzisa uri ndi ngani ni songo takala. Ni nga ri “A thi ṱoḓi u amba nga hazwo.”
Fhedzi vhabebi vhaṋu vha nga pfa u nga no ri: “Ndi nga si vha vhudze zwi re mbiluni yanga ngauri a thi vha fulufheli. Thaidzo dzanga ndi ḓo dzi vhudza khonani dzanga.”
Edzani u humbula no sedzana na thaidzo khulwane nahone vhabebi vhaṋu vha tshi ṱoḓa u ni thusa. Fhedzi inwi na ri: “Vha songo ḓidina, ndi ḓo i piringulula.”
Vhabebi vhaṋu vha nga pfa u nga ni ri mini?
Zwi nga vha zwavhuḓi arali na fhindula na ri mini?


text:
Bibele Eka Web Site Leyi | VUHUNDZULUXERI BYA MISAVA LEYINTSHWA BYA MATSALWA YO KWETSIMA
Xana u nga tsakela ku hlaya xihloko lexi hi %%?
Pisalema 86:1-17
Xikhongelo xa Davhida.86 Oho Yehovha, rhiya ndleve. Ndzi hlamule,+Hikuva ndza xaniseka naswona ndzi xisiwana.+2 Rindza moya-xiviri wa mina, hikuva ndzi tshembekile.+Ponisa nandza wa wena—u Xikwembu xanga—la ku tshembaka.+3 Ndzi kombe tintswalo, Wena Yehovha,+Hikuva ndzi vitana wena siku hinkwaro.+4 Tsakisa moya-xiviri wa nandza wa wena,+Hikuva ndzi tlakusela moya-xiviri wa mina eka wena,+ Wena Yehovha.5 Oho Yehovha, u lonene+ naswona u lunghekele ku rivalela;+Musa wa rirhandzu wu tele eka hinkwavo lava ku vitanaka.+6 Oho Yehovha, yingisa xikhongelo xa mina;+U nyikela nyingiso eritweni ra swikombelo swa mina.+7 Esikwini ra maxangu ya mina ndzi ta vitana wena,+Hikuva u ta ndzi hlamula.+8 A nga kona la fanaka na wena exikarhi ka swikwembu, Wena Yehovha,+Ni mintirho leyi fanaka ni ya wena a yi kona.+9 Matiko hinkwawo lawa u ma endleke ma ta ta,+Ma ta nkhinsama emahlweni ka wena, Wena Yehovha,+Naswona ma ta vangamisa vito ra wena.+10 Hikuva u lonkulu naswona u endla swilo swo hlamarisa swinene;+U Xikwembu, wena u ri wexe.+11 Oho Yehovha, ndzi letele hi ndlela ya wena.+Ndzi ta famba entiyisweni wa wena.+Endla mbilu ya mina yi va ni vun’we leswaku yi chava vito ra wena.+12 Ndza ku dzunisa, Wena Yehovha Xikwembu xanga, hi mbilu ya mina hinkwayo,+Naswona ndzi ta vangamisa vito ra wena hilaha ku nga riki na makumu,13 Hikuva musa wa wena wa rirhandzu i wukulu eka mina,+Naswona u kutsule moya-xiviri wa mina eSheol, endhawini ya yona ya le hansi swinene.+14 Oho Xikwembu, lava va tikukumuxaka va ndzi pfukerile;+Ni ntshungu wa lava va tihanyi a wu lava moya-xiviri wa mina,+Naswona a va ku vekanga emahlweni ka vona.+15 Kambe Wena Yehovha, u Xikwembu xa tintswalo ni nsovo,+Lexi hlwelaka ku hlundzuka+ naswona xi nga ni musa wo tala wa rirhandzu ni ntiyiso.+16 Hundzulukela eka mina u ndzi komba tintswalo.+Nyika nandza wa wena ntamu wa wena,+Naswona ponisa n’wana wa hlonga ra wena ra xisati.+17 Ndzi endlele xikombiso lexi vulaka vunene,Leswaku lava va ndzi vengaka va xi vona, va khomiwa hi tingana.+Hikuva wena Yehovha, u ndzi pfunile u tlhela u ndzi chavelela.+


text:
SWIDYONDZO 15
Vahombe Va Pfuna Njhani Bandla?
Tlhanganweni la hina ku hava vafundisi va hakeliwako. Matshan’weni esweswo, enge hi leswi swi nga hi kona karhi ku nga sungula Bandla le Vakreste, valanguteli lava va fanela va hlawuliwa eku va ta “risa bandla le Xikwembu.” (Mintirho 20:28) Vahombe lava vevanuna va nga kula hi tlhelo le ku khongela va rhangelako bandleni nakambe va rhisako “ku nga hi hi ku sindzisiwa, kambe hi ku swi rhandza ku nga hi ku rhandza ku bindzula ke vukanganyisi kambe hi mapfundza.” (1 Petro 5:1-3) Va hi pfuna njhani?
Va hi khatalela ne ku hi sivelela. Vahombe va nyika dyondzo yi humako matsalweni ne ku pfuna bandla eku litshama li hi ku suhani na Yehovha. Leswi vahombe va tivako eku Xikwembu xiva nyikile tirho wa hombe, a va tshikeleli vanhu va xona, kambe va hi sivelela ne ku yendla eku hi tsaka. (2 Vakorinto 1:24) Enge hi leswi murisi a khatalelako nyipfu yin’wani ne yin’wani ya yena, vahombe va ringeta ku tiva munhu mun’wani ne mun’wani bandleni.—Swivuriso 27:23.
Va hi dyondzisa ku yendla ku rhandza ke Xikwembu. Vhiki yin’wani ne yin’wani va dyondzisa mihlanganweni ye bandla eku va tiyisa lipfumelo la hina. (Mintirho 15:32) Vevanuna lava va nga tinyikela va rhangela tirho we ku chumayila, va tirha na hina ne ku hi dyondzisa hikwaswo swi yendliwako ku chumayileni.
Va kucetela mun’wani ne mun’wani wa hina. Eku va hi pfuna ku tiyisa vuxaka bya hina na Yehovha, vahombe ve le bandleni va nga hi vhakela mumutini ya hina kumbe ku valavula na hina ke Yindlo ye Mfumo eku va hi pfuna ne ku hi miyeta ka va tirhisa matsalwa.—Yakobo 5:14, 15.
Ku yengetela ke tirho va nga na wona bandleni, vahombe vo tala va tirha mitirho ye ku tihanyisa ne ku khatalela mindyangu ya vona leswi swi lava karhi wa vona. Hi fanela ku hlonipha vevanuna lava va tirhako hi tamo.—1 Vatesalonika 5:12, 13.
Hi wihi tirho we vahombe bandleni?
Vahombe va komba njhani eku va rhandza mun’wani ne mun’wani wa hina?


text:
Xana Bibele Yi Nga Ndzi Pfuna Ku Va Ni Ndyangu Lowu Tsakeke?
Nhlamulo ya Bibele
Ina. Hi lexi xitsundzuxo xa vutlhari lexi sekeriweke eBibeleni lexi pfuneke vavanuna ni vavasati va timiliyoni ku va ni ndyangu lowu tsakeke:
Tsarisa vukati bya wena hi nawu. Ku tiboha vutomi hinkwabyo hi ku tsarisa vukati hi nawu i masungulo ya ndyangu lowu tsakeke.
—Matewu 19:4-6.
Kombisa rirhandzu ni xichavo. Leswi swi katsa ku khoma munghana wa wena wa vukati hi ndlela leyi na wena u lavaka ku khomiwa ha yona.
—Matewu 7:12; Vaefesa 5:25, 33.
Papalata marito lama tlhavaka. Vulavula hi ndlela ya musa, hambiloko munghana wa wena wa vukati a vula kumbe a endla swilo leswi ku twisaka ku vava. (Vaefesa 4:31, 32) Eka Swivuriso 15:1, Bibele yi ri: “Loko nhlamulo yi olova, yi tlherisa vukarhi, kambe rito leri tlhavaka ri pfuxa ku hlundzuka.”
Tshembanani. Kombisa swiendlo swa rirhandzu naswona u endla timhaka ta masangu ni munghana wa wena wa vukati ntsena. (Matewu 5:28) Bibele yi ri: “Vukati a byi xiximeke exikarhi ka hinkwavo, ni sangu ra vukati ri nga vi ni xilo lexi nyamisaka.”
—Vaheveru 13:4.
Letela vana va wena hi rirhandzu. U nga debyisi voko naswona papalata ku kariha.
—Swivuriso 29:15; Vakolosa 3:21.
DYONDZA SWO TALA
U NGA VA NI NDYANGU LOWU TSAKEKE
Titshege Hi Xikwembu Leswaku U Va Ni Vukati Lebyi Tsakisaka
Ku tirhisa swivutiso swimbirhi swo olova swi nga ku pfuna leswaku u antswisa vukati bya wena.
XIHONDZO XO RINDZA
Ku Lulamisa Timholovo eVukatini
Ha yini ku va ni timholovo naswona u nga endla yini ku ti sivela leswaku ti nga onhi vukati bya wena?


text:
Xana Bibele Yi Nga Ndzi Pfuna Ku Hanya Ni Vuvabyi Lebyi Nga Tshungulekiki?
Nhlamulo ya Bibele
Ina. Xikwembu xa khathala hi malandza ya xona lama vabyaka. Loko Bibele yi vulavula hi nandza wo tshembeka yi ri: “
Yehovha u ta n’wi seketela ehenhla ka mubedo wa vuvabyi.” (Pisalema 41:3) Loko u ri ni vuvabyi lebyi nga tshungulekiki, magoza manharhu lama landzelaka ma ta ku chavelela:
Khongelela matimba yo tiyisela. U nga kuma “
ku rhula ka Xikwembu loku tlulaka miehleketo hinkwayo” loku nga ta hunguta ku karhateka naswona ku ku tiyisa.—Vafilipiya 4:6, 7.
Vana ni langutelo lerinene. Bibele yi ri: “
Ku tsaka ka mbilu swi tshungula miri. Ku khunguvanyeka, swi heta matimba.” (Swivuriso 17:22, Bibele—Mahungu Lamanene) Vana la tsakeke hikuva sweswo swi ta ku pfuna loko minkarhi yin’wana swi tika naswona swi ta ku pfuna eka rihanyo ra wena.
Vana ni ntshembo eka vumundzuku lebyi hi tshembisiweke byona. Ntshembo lowu, wu ta ku pfuna u tsaka hambileswi u vabyaka. (Varhoma 12:12) Bibele yi vulavula hi nkarhi lowu ku nga riki na “
munhu la tshamaka kona la nga ta ku: ‘Ndza vabya.’” (Esaya 33:24) Hi nkarhi wolowo, Xikwembu xi ta tshungula vuvabyi hinkwabyo lebyi nga tshungulekiki. Hi xikombiso, loko Bibele yi hlamusela ku herisiwa ka vudyuhari yi ri: “
Nyama yakwe a yi ve yintshwa ku tlula evuntshweni; A a vuyele emasikwini ya matimba yakwe ya vuntshwa.”—Yobo 33:25.
Xiya: Timbhoni ta Yehovha ta wu xiya mpfuno lowu Xikwembu xi wu nyikelaka kambe ti tlhela ti lava mpfuno exibedlhele malunghana ni vuvabyi bya ntshikilelo. (Marka 2:17) Kambe a hi khutazi munhu ku tirhisa vutshunguri byo karhi; munhu un’wana ni un’wana u fanele a tiendlela xiboho eka sweswo.
DYONDZA SWO TALA
XIHONDZO XO RINDZA
Loko Nkataku A Lava Ku Khathaleriwa Hileswi A Vabyaka
Hlaya hi swiringanyeto swinharhu leswi nga ku pfunaka loko nkataku a ri ni vuvabyi lebyi nga tshungulekiki.


text:
XIDYONDZO 14
Njhani Xikwembu Xi Hine Hlengeletano?
1. Njhani Xikwembu xi yendlile Vaisrayele ve khale eku va va vanhu va xona?
Xikwembu xi yendlile lihlovo la Abrahama eku va va lihlovo xi vanyika minawu. U chulile lihlovo eku “Israyele” a va yendla valandzeli ve xikhongeli xe tiyiso xe riti la xona. (Pisalema 147:19, 20) Vanhu ve tihlovo hikwato a va ta pfuniwa ku suka ka Israyele.—Hlaya Genesa 22:18.
Xikwembu xi hlawulile Vaisrayele eku va va timbhoni ta xona. Swi nga yendleka khale ka vona swi komba eku vanhu va katekisiwe hi ku landzelela minawu ye Xikwembu. (Deteronoma 4:6) Tihlovo tin’wani te vanhu ti tivile Xikwembu xe tiyiso hi ku pfuniwa ku suka ke Vaisrayele.—Hlaya Esaya 43:10, 12.
2. Njhani Vakreste ve tiyiso va hi hlauliwe?
Hi ku famba ke karhi, Vaisrayele a va tsakisangi Xikwembu, Yehovha u susile lihlovo la kona a vekela bandla le Vukreste. (Matewu 21:43; 23:37, 38) Hehleni ke Vaisrayele, Vakreste ve tiyiso va khongela va hi timbhoni ta Yehovha.—Hlaya Mintirho 15:14, 17.
Yesu u hlengeletile valandzeli va yena eku va chumayela ne ku yendla valandzeli ke tihlovo hikwato. (Matewu 10:7, 11; 24:14; 28:19, 20) Tirho lowu wa humelela ngopfu masikwana lawa eku hetisela. Ke ku sungula lihanyweni le vanhu, Yehovha u khomanisile vanhu va fikako ke mamiliyoni ku suka ke tihlovo hikwato ke vukhongeli bye tiyiso. (Nhlavutelo 7:9, 10) Vakreste ve tiyiso va hlengeletana eku va ku cetelana ne ku pfuna van’wani. Misaveni hikwayo, va dyondza tidyondzo ti nga hambanangiko ti humako ke Bibele mabandleni a vona.—Hlaya Vaheveru 10:24, 25.
3. Timbhoni ta Yehovha masikwana lawa ti sungule njhani?
Hi malembe ema 1870, tlawa u tsongwani we vadyondzi ve Bibele, u sungule ku kuma kambe tiyiso ye Bibele yi nga hi lahliwe karhi wo leha. A va tiva eku Yesu u hlengeletile Vakreste eku va chumayela, se va sungule ku chumayela misaveni hikwayo hehleni ke Vuhosi bye Xikwembu. Hi 1931 va amukele vito le ku Timbhoni ta Yehovha.—Hlaya Mintirho 1:8; 2:1, 4; 5:42.
4. Timbhoni ta Yehovha ti longekile njhani?
Ke dzana le malembe le ku sungula, matikweni o tala mabandla eVukreste a pfunekile ku suka ke huvo ye madota yi rhangelako. Huvo ye madota leyi, yi hlonipha Yesu tani hi yena Hloko ye bandla. (Mintirho 16:4, 5) Ku fanana na nyamutlha, Timbhoni ta Yehovha misaveni hikwayo ti pfuniwa hi Huvo ye madota yi rhangelako yi nge ne vevanuna va hombe va nge ne litivo. Yi langutela marhavi hikwawo eTimbhoni ta Yehovha, ke ku humesa tibuku, ne ku hundzuluseliwa ke tirhimi ti hindzako 600, ne ku ti fambisa misaveni hikwayo. Hi yona Huvo ye madota yi rhangelako ne ku tiyisa mabandla a hindzako 100 000 misaveni hikwayo. Ke bandla lin’wani ne lin’wani ku ne vevanuna va hombe va rhangelako kumbeku ku tirha enge valanguteli. Vevanuna lava va langutela vanhu ve Xikwembu hi lirhandzo.—Hlaya 1 Petro 5:2, 3.
Timbhoni ta Yehovha i bandla li ti yimiselako ku chumayela ne ku yendla vanhu eku va va vadyondzisiwa. Ku fanana ne vaapostola, hi chumayela ke muti ne muti. (Mintirho 20:20) Ha dyondza Bibele ne lava va lavako swinene ku tiva tiyiso. Kambe Timbhoni ta Yehovha a hi hlengeletano tsena. Hi ndyangu wa Bava va nge ne lirhandzo. Hi maxaka a rhandzanako ne ku pfunana. (2 Vatesalonika 1:3) Enge hi leswi vanhu va Yehovha va lavako ku tsakisa Xikwembu ne ku pfuna van’wani, va yendla ndyangu wo tsaka swinene misaveni.—Hlaya Pisalema 33:12; Mintirho 20:35.
DHYONDA SVOTALA
NI VAMANI VA YENDLAKO KU RHANDZA KA YEHOVHA MASIKU LAWA?
Timbhoni Ta Yehovha Vanhu Va Nga Njhani?
U tiva Timbhoni ta Yehovha ti ngani? Xini kahle kahle lexi u tivako hehleni ka hina?


text:
Sayensi
Sayensi indlela yotumbuluxa, kuaka no hlela vutivi byi andlaleka hindlela yo hlamusela no vhumba hi ta mbangu.[nb 1][2]
Sayensi yihambanisiwa hi swiphemeu leswilandzelaka, Sayensi yantumbuluko leyi nga dyondzo hi ta misava leyivonakaka, Sayensi ya mahanyele ya vanhu leyi dyondzo ya vanhu na switshungu, naswona kuva na Sayensi yaximfumo yo fana na Dyondzo-Tinhlayo.
Alhazen hi yena loyi a simekeke ndlela ya kambisisa swilo ya sayensi ematikweni ya vuxa-vukarhi.[3][4][5]
Leswinga ndzeni
Matimu[Lulamisa | edit source]
Sayensi hikuya himongo wayona wo sungula akuri vito leri aritirhisiwa kuhlamusela vutivi byo karhi, kuhambana na dlela yokuma vutivi brokarhi. Hikukongoma imuhlovo wavutivi lebyi vaakatiko vakotaka to hlumausela no avelana hibyona. Hixikombiso, vutivi himatirhele ya swilo swantumbuluko byihlengeletiwe khale matimu yangase tsariwa etibukwini nswona byi tise tindlela to hleketa loku rharhanganeke. Leswi switikomba ekutumbuluxiweni ka tikhalendara leti rharhanganeke, tindlela to sweka swimilana leswingana vuxungu leswaku swudyeka, na ku aka miako yo leha kufana na tiphiramidi.
Ndlela ya endla Sayensi[Lulamisa | edit source]
Ndlela yo endla sayensi iku lava ku hlamusela swiendlakalo swantumbuluko hi kuengeta engeta.[nb 2] kuvhumba vhumba indlela yin'wana ya sayensi yo hlanganiso switandzaku eka swivangelo.
loko vuvhumbi byi hambana naswutandzaku, bya thsikiwa ivikuvhumbiwa ndlela yinwana.[29] Kambe loko vutivi byikota kuvhumba switandhzaku naswona vumbhoni byikhomeka, vutivi byebyo bya engeteriwa eka swiyenge swa Sayensi leyi amukeriweke.[30]
Dyondzo-Tinhlayo na Sayensi[Lulamisa | edit source]
Dyondzo-Tinhlayo iyankoka ngopfu eka Sayensi. Dyondzo-Tinlhayo yifana na ririmi leri kotaka kuhlamusela Sayensi. Kuxopaxopa naku hlengeleta mimpimo kuhlanganisa na ku vhumba switandzaku swa Vutivi bya Sayensi hakanyingi swilava kutirhisiwa ka dyondzo-tinhlayo.
Vavasati eka tidyondzo ta Sayensi[Lulamisa | edit source]
Sayensi hakanyingi yitale ku dyondziwa notirhisiwa hi vaxinuna kambe ahinkarhi hinkwawo.[nb 3] Vavasati khale nakhaleni avatshamele ku langutana na xihlawuhlawu e mintirweni nale tidyondzweni ta Sayensi.[nb 4][6]
Tinoti hi Sayensi[Lulamisa | edit source]
- ↑ "... modern science is a discovery as well as an invention.
- ↑ di Francia 1976, p. 13: "The amazing point is that for the first time since the discovery of mathematics, a method has been introduced, the results of which have an intersubjective value!"
- ↑ Women in science have included:
- ↑ Nina Byers,Contributions of 20th Century Women to Physics which provides details on 83 female physicists of the 20th century.
Swikombo na mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ "Nobel Prize Facts".
- ↑ Wilson, Edward (1999).
- ↑ Haq, Syed (2009).
- ↑ Sabra, A. I. (1989).
- ↑ http://www.light2015.org/Home/ScienceStories/1000-Years-of-Arabic-Optics.html
- ↑ Bonnie Spanier, From Molecules to Brains, Normal Science Supports Sexist Beliefs About Differences, The Gender and Science Reader ( New York: Routledge 2001)