text:
Xitsonga
Xitsonga (Tsonga, Xitonga (Thonga)) - I ririmi ra Vatsonga leri vulavuriwaka edzongeni wa tiko ra Mozambique, en´walungwini na le vuxeni bya tiko ra Afrika-Dzonga, eSwazini xikan´we na le ka xiphemu xin´wana xa tiko ra Zimbabwe.
Leswinga ndzeni
Matimu ya Ririmi[Lulamisa | edit source]
Junod (1977:47) u hlamusela leswaku hi malembe ya va 1500 ku fika 1600 eN’walungwini wa Mozambiki ku sukela eSaint Lucia ni le tikweni hinkwaro, a ku vulavuriwa ririmi leri ku nga huma XiTsonga xa hina eka rona, hi marhavi lamanyingi ya xona. Matimu ya ririmi leri ya komba leswaku ririmi leri namuntlha hi ri tivaka tani hi "Xitsonga" khale a ri tiveka hi vito ra "Tonga" kumbe "Thonga", leswi na Junod a nga swi seketela eka vulavisisi bya yena loko a tsala hi xinghezi a ku[1]:
"My conclusion is then that the Thonga language was already-spoken by the primitive occupants of the country more than 500 years ago and that, together with a certain number of customs, it formed the great bond which bound the Thonga clans together in past centuries.” ─ (Junod 1912, p. 33)
Vatsonga a va ri na mavulavulele yo hambana ku ya hi tindhawu leti a va tshama eka tona. Henri Junod (1977:38) u hlamusela leswaku tindzimi ta Vatsonga ti nga avanyisiwa hi tindzin’wana (dialects) leti landzelaka[2]:
- XiCopi lexi a xi vulavuriwa hi vaCopi lava va tshamaka e kusuhi ni lwandle e Nyembani na le Xai-Xai.
- Xihlengwe kumbe Xitshwa lexi a xi vulavuriwa ekusuhi na milambu ya Limpopo na Save eMozambiki na le Zimbabwe.
- Xinhlanganu lexi a xi vulavuriwa eSwaziland, Mpumalanga, Kruger National Park, milambu ya Sabie na Nkomati eMozambiki.
- Xirhonga lexi a xi vulavuriwa ekusuhi na milambu ya Sabie na Nkomati.
- XiN’walungu lexi a xi vulavuriwa ekusuhi na milambu ya Limpopo na Olifants eMozambiki.
- Xitshwa lexi a xi kumeka eInhambane eMozambiki.
- XiXika lexi a xi vulavuriwa eN’walungu-vuxa bya nambu wa Nkomati.
Namuntlha Xitsonga xi vulavuriwa hi vanhu lavo tala eMozambiki, eAfrika-Dzonga ni le Zimbabwe. Mhaka yo biha hi leswaku ririmi ra Xitsonga ri le ku kuceteriweni hi tindzimi tin’wana. Milavisiso yi komba leswaku nkucetelo wa tindzimi wu humelela emisaveni hinkwayo na kona eka tinxaka to tala. Leswi swi vangiwa hikuva vanhu va hlangana na tinxaka tin’wana. Emisaveni hinkwayo a ti kona tinxaka ta vanhu leti nga hlanganiki na tinxaka tin’wana. Nkarhi wo tala vanhu va hlangana na vanhu van’wana va mindhavuko yo hambana hi ntsako kumbe hi nyimpi. Ku hlangana ka tinxaka to hambana hi ku tekana kumbe ku xaviselana nhundzu swi endla leswaku tindzimi ta vona ti kucetelana.
Ku hangalaka ka vanhu hi mbangu[Lulamisa | edit source]
Xitsonga xi vulavuriwa hi kwalomu ka 1,646,000 wa vanhu eswifundzenikulu swa Limpopo; Joni na Mpumalanga eAfrika-Dzonga, ku hlanganisa na kwalomu ka 1.5 wa timiliyoni ta vanhu e Mozambhiki, na 19,000 wa vanhu eSwaziland. Ku ni 100,000 wa vanhu lava va vulavulaka Xitsonga (kumbe rin'we ra marhavi ya kona) eZimbabwe.
Xiyimo-mfumo[Lulamisa | edit source]
Xitsonga i rin'wana ra tindzimiximfumo ta Afrika-Dzonga.
Marhavi ya ririmi/Tinxaka ta Ririmi leri[Lulamisa | edit source]
Marhavi ya ririmi ra Xitsonga ma vulavuriwa kuya fikela en'walungwini wa nambu wa Risavi eZimbabwe, ku hlanganisa na kuya fika eDzongeni ra KwaZulu-Natal. Hambi leswi marhavi lawa ma twisisanaka, ku ni ku hambana loku twalaka hi kuya hi vumbangu na nhlohlotelo wa vukoloni. Xitsonga xi ni maxaka ya le kusuhi ngopfu lawa ku nga: Xitonga (Thonga); Xirhonga (Ronga), lexi vulavuriwaka eMaputo, Mozambiki; na Xitshwa (Tswa), lexi vulavuriwaka eNyembane, na Xihlengwe lexi kumekaka kuya eZimbabwe.
Marhavi lawa ma hambana hi mavulavulele. Xikombiso, eka Xitsonga xa le Afrika-Dzonga u nga ku: Xikwembu; EZimbabwe va ku: Chikwembu.
Marhavi lawa hinkwawo ma kume nhlohlotelo lowu nga ringaniki wa ririmi ra Xizulu naswona, eZimbabwe, hi ririmi ra Xindevele. Leswi swi hoxe marito lawa a ya nga ri kona eka Xitsonga xa khale.
Swikombiso swa marito lama lombiweke: ngqondo, gqoka, ricingo, qamba, Mugqivela... na swin'wana.
Nhlamuselo ya le handle[Lulamisa | edit source]
Swin'wana swa leswi hlawulekisaka ririmi ra Xitsonga hi leswi landzelaka:
- Mitolovelo
- Ndhavuko
- Matsalele ya ririmi
- Mahlayele ya ririmi
- Mfuwo wa ririmi kumbe rixaka/tinxaka
- Maendlele ya swilo


c: text/html

text:
Nungungulu wa zvi zwisisa zvikarato zva wena
LEZVI HI GONDZAKO KA ZVIVANGWA
Ehleketa hi lezvi a mahahla yo fana ma zwisisanisako zvona — ku nga ku zwisisana ka hombe loku a vanhu va nga vako nako. Nancy Segal, a nga dhiretora wa Centro ya ku gondza timhaka ti yelanako ni mahahla, loyi yenawu a nga hahla i wula lezvaku a mahahla yo kari “ma zvi tiva ku u nga gi byelisa kuyini zvokari legi gin’wani gi zvi zwisisa khwatsi na u nga tlhamuselangi.” A wasati wo kari, a nga hahla i tlhamusele a kuzwisisana a nga nako ni hahla legi gin’wani hi ndlela leyi: “Mina ndzi tiva zvotala hi yena, na yena i tiva zvotala hi mina.”
A mhaka leyi yi tlhamusela yini? A titlhari ti wula lezvaku hambu lezvi a wutshamu legi a mahahla ma nga pswaliwa ka gona ni vapswali va wona zvi ma vhunako ku ma zwisisana, a DNA wu maha ntiro wa hombe nguvhu.
ALAKANYELA LEZVI: A Muvangi wa DNA leyo yo hlamalisa, handle ko kanakana hi yena yece a hi tivako khwatsi a ku hundza ni wihi munhu mun’wani. Kunene, a muyimbeleli wa tisimu Dhavhidha i huwelele aku: ‘U ndzi wumba rumbwini ga mamani. A marambu ya mina a ma ku fihlalelangi, laha ndzi nga wumbiwa cihundleni. . . . A mahlo ya wena ma ndzi wonile na ndza ha wumbiwa, ni masiku ya mina wontlhe ma lo tsaliwa bhukwini ga wena.’ (Lisimu 139:13, 15, 16) Nungungulu hi yena yece a zvi tivako a tlhela a zvi zwisisa khwatsi lezvi hi nga wumbisiwa zvona ni lezvi hi kumeneko nazvo wutomini ga hina zvi hi khumbileko. Lezvi Nungungulu a zvi tivako khwatsi lezvi hi nga wumbisiwa zvona zva hi tiyisa lezvaku wa zvi zwisisa zvontlhe lezvi hi ti zwisako zvona.
LEZVI A BHIBHILIYA GI HI GONDZISAKO XUNGETANO HI WUTLHARI GA NUNGUNGULU
Dhavhidha i khongele aku: ‘Jehovha, u ndzi hlolile, wa ndzi tiva. Wa tiva ku tshama ka mina ni kusuka ka mina; u tiva maalakanyo ya mina na u hi kule. Hakuva a gezu na gi nga seva lirimini la mina, Jehovha kale na u gi tivile.’ (Lisimu 139:1, 2, 4) A ku hundza lezvo, Jehovha wa zvi tiva lezvi hi ti zwisako zvona hi le ndzeni ni ku i tlhela “a tiva a timhaka tontlhe ta maalakanyo ya mbilu”. (1 Kronekele 28:9; 1 Samuweli 16:6, 7) A mavhesi lawa ma komba yini xungetano hi Nungungulu?
Hambu lezvi ku nga ku a hi nge zvi koti ku wula zvontlhe hi zvi pimisako ni lezvi hi ti zwisako zvona a cikhati hi khongelako ka Nungungulu, a Muvangi wa hina a nga cuwukiseli basi lezvi hi mahako kanilezvi i tlhela a zwisisa ku hikuyini hi mahako lezvo. Ahandle ka lezvo, i zwisisa zvilo zva zvi nene lezvi hi xuvako ku maha, hambu loku a kugumelwa ka hina ku hi tsandzekisa ku maha zvilo lezvo hi zvi xuvako hi mbilu yontlhe. Hakunene, lezvi Nungungulu a nga veka lirandzo lomu ka timbilu ta hina kota lona lo ranga, i ti yimisele — ni ku i tshama na a longile — ku hi cuwuka hi ku khatala a tlhela a zwisisa a maalakanyo ya hina ya lirandzo ni lezvi zvi hi kucako ku kombisa lirandzo lelo. — 1 Johani 4:7-10.
Hi lisine a ku na nchumu a kalako a nga wu woni Nungungulu. Yena wa zvi tiva a zvikarato lezvi zvi hi xanisako hambu loku a van’wani va nga zvi tivi kutani va nga zvi zwisisi khwatsi
A mitsalo ya hi tiyisa
‘A mahlo ya Hosi [Jehovha] ma cuwuka a valulamileko, ni tindleve ta yona ti kangatele mikombelo yabye; kanilezvi a nghohe ya Hosi yi tsuvile ka vona lava va mahako kubiha.’ — 1 PEDRO 3:12.
Nungungulu i tsumbisa lezvi: ‘Ndzi ta ku gondzisa ndzi ku komba a ndlela leyi u to famba ha yona; ndzi ta ku luleka, a mahlo ya mina na ma ku langutile.’ — LISIMU 32:8.
NUNGUNGULU WA ZWELA NGUVHU WUSIWANA
A ku tiva lezvaku Nungungulu wa ci zwisisa ciyimo ca hina ni lezvi hi ti zwisako zvona zvi nga hi vhuna ku timisela zvikarato ke? Wona lezvi zvi nga humelela Ana wa le Nigéria. I tlhamusela lezvi: “A zvikarato lezvi ndzi ngalwa nazvo zvo kala zvi nga hundzi zvi wa ndzi maha ndzi ti wutisa ku a ku hanya zva vhuna ke. Ndzi wa hi noni ndzi nga hlayisa a n’wana wa mina wa nhanyana, loyi a nga bhaxarile cipitali hi hidrocefalite (ku nga mababyi ya ku tala mati lomu ka wongo), mina ndzi wa khon’wilwe mababyi ya kankro ya mavele ndzi gumesa ndzi mahiwa operasawu, quimioterapia ni radioterapia. Zvi ndzi karatele nguvhu ku yimisana ni cikarato leci seno kambe na ndzi hlayisa a nhanyana wa mina loyi a nga babyawo.”
Cini ci nga vhuna Ana lezvaku a yimisana ni ciyimo leci co nonoha? I ngalo: “Ndzi wa ehleketa hi mitsalo yo kota Va Le Filipi 4:6, 7, loyi a nge ‘a kurula ka Nungungulu, loku ku nga hiko na kupimiwa, ku ta hlayisa a timbilu ta n’wina ni maalakanyo ya n’wina’. Contlhe cikhati a mutsalo lowu a wuta lomu hlokweni, ndzi wa tizwa na ndzi hi kusuhani nguvhu na Jehovha hi ku tiva lezvaku wa ndzi zwisisa a ku hundza lezvi mina n’winyi ndzi ti zwisisako zvona. Ndzi tlhelile ndzi tiyisiwa nguvhu hi vamakabye va mina va moya lomu bandleni ga wuKristu.
Hambu lezvi ndza ha lwako ni mababyi ya mina, mina ni nhanyana wa mina hiya hi chukwata. Kota lezvi hi nga tlhelweni ga Jehovha, hi kari hi gondza ku nga alakanyeli a zvilo zvo biha a cikhati hi kumanako ni zvikarato. Jakobe 5:11 wa hi tiyisa, aku: ‘Va katekile [tsaka] lava va nga timisela. Mu zwile hi kutimisela ka Joba, mu wonile a kugumelwa ka Hosi; hakuva a Hosi yi tele hi ku zwela wusiwana ni wuxinji.’” Jehovha i wa ci zwisisa khwatsi a ciyimo ca Joba, niku hinawu hi nga tiyiseka lezvaku wa zvi zwisisa loku hi kumana ni zvikarato.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Xiriwana
Xiriwana Xiriwana na xona i byalwa lebyi endliwaka hi nkarhi wa ntshovelo hi mariwa, chukele na swivirisi. Byalwa lebyi byi halaka ku fana na mati, kambe byi na muhlovo wa xitshopi. Byalwa lebyi byi nwiwa hi vafana na majahantiyela.[1]
Maswekelo[Lulamisa | edit source]
Xiriwana xi swekiwa hi ku pandzelela mariwa u teka mahlobyi ya wona u chela endzeni ka khuwana u chela na chukele ro tshwuka hi xinkambana, kutani u chela swivirisi u funengeta u veka ku fikela hi xamundzuku. Loko ri xa swi ta va swi tlhutlha khuvi ku komba leswaku swi virile, kutani u teka sefo u hluta ivi byi nwiwa.[1]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 Nukeri, Emilinah Reginah (2012). "Nkanelo wa yin'wana ya mindhavuko ya ririmi ra Vatsonga/Machangana hi ku kongomisa eka swakunwa swa ndhavuko". University of Limpopo.


text:
Phakha ya Tshitshavha ya Mapungubwe
Hune ha Ṱangana Mashango Mararu
Maḓaka a Arid savanna, o ḓadziwa nga miri mihulwane ya baobabs. Hune u nga vhona zwavhuḓi ḓuvha ḽi tshi khou kovhela. Phukha ṱhanu khulwanesa na dzone uya kona u dzi vhona zwi sa netisi dzi tshi khou ṱoḓana na murunzi fhasi ha muri wa mashonzha…na hune havha ho ḓala hune ha ṱangana mulambo wa Limpopo na Sashe, zwi tshi khou sika zwithu zwine zwa nga manditi hune mashango mararu a ṱangana hone…u tama na u ṱuṱuwedza na dzingu ḽine ḽa vha na zwimangadzo hu dzumba fhethu ha vhuḓi ha zwa vhufa, ho pfumaho ha dovha ha naka ha vha na zwithu zwa mvelo.


text:
Blesbok
Tholo
Dzina
Tholo (Damaliscus pygargus phillipsi)
Tshivhumbeo
Nga tshivhumbeo inga nngu azwo ngo tou fhambanesa, zwothe zwi lemela uya henefha kha 85 kg, zwine zwa I khethulula nga maanḓa ndi zwa uri yone ina ḽivhala ḽitshena kha tshifhaṱuwo. Ya do vha ya vha na ḽivhala ḽa buraweni ḽo rambalala hafha nnṱha ha maṱo. Muvhili wayo ndi buraweni ya dovha ya vha na manwe mavhala hafha nga murahu hayo. Havha na hune mivhala yo ita mafhande zwi leludza na murunsi wayo. Milenzhe ya hone ndi buraweni ya vha na ḽivhala ḽitshena nga hafha nga murahu ha milenzhe ya phanḓa. Mbeu dzoṱhe tshinna na tshisadzi dzi na maṋanga. Maṋanga a tsha tshisadzi ndi masekene.
Kuḽele
Iḽa zwithu zwa u fhambana nga maanḓesa I funesa mahatsi mapfufhi, nahone I funesa mahatsi haya ane a wanala musi hu tshi khou fhedziwa u fhiswa ḓaka.
Mabebele
I beba nga dzi khalanwaha, ubva henefha kha ṅwedzi wa thafamuhwe uya kha shundunnthule ndi zwifhinga zwa uḓi hwala. ya beba nga nwedzi wa ḽara kana nyendavhusiku, I ḓi hwala lwa maḓuvha a 240 ḓana na funna. Ya kona u vha na nwana muthihi.
Matshilele
Blesbok I fana vhukuma na bontebok uya nga ha ḓivha zwakale. yo phaḓalisiwa ya bva zwigwada zwivhili zwa hedzi phukha. kubebele kwa hedzi phukha kwo swika he kwa khethekanyiwa musi hu tshiitiwa ḓivha zwa kale ya heyi phuka. Ina nḓowelo ya u dzula fhethu hune ha vha na mahatsi na maḓi.
Hune zwa wanala hone
Yo phaḓaladziwa nga maanda Afrika Tshipembe. Kha ḓivha zwakale ho ambiwa na nga Eatern Cape, Free State, southern part ya kale ya Transvaal uyela na KwaZulu Natal u swikela mulamboni wa tugela na dubo lwa Lesotho na dzi thavhani dza maloti. Hetshi tshi phukha ndi tshithihi na zwine zwa gidimesa, zwi tou fhufha vhukuma hafha kha ḽa Afrika Tshipembe. fhedzi ubva nga nwaha wa 1893 a zwi tsha wanalesa nga nwambo wa vha zwimi vhane vha vha vha tshi khou ṱoḓa lukanda lwa yo na ṋama yayo
Asi kale kale tshivhalo tsha dzo tsho dovha tsha engedzedzea nga thuso na vhulavheleli ha vha vhugala phukha na vhare na dzi bulasi, ho swika he ya ḓivhadziwa na kha minwe mivhundu ine ya vha ya zwipuka. ṋamusi iya kona u wanala fhethu ho dzumbamaho nga madanga maṱuku ane a lingana 120 00- zwigidi zwa mahumi maṱanu na lithihi.
Mawanwa
Blesbok iyelana vhukuma na bontebok. na hone zwi na vhushaka vhuhulwane nga kubebele kwazwo, nga nḓila ine u nga si kone u amba kana u vhala uri dzinwe ndi nngana ngauri dzi ya bebelana. Dzina layo ḽi bva kha tshi dutch zwine zwa amba uri ina phanḓa tshena.


text:
Ti Symbol Tintshwa ta Matimu ya Afrika Dzonga
Endzhaku ka nhlawulo wo sungula wa xidimokirasi hi 1994, va National Symbols Commission va teke vutihlamuleri byaku kombela vaaki va tiko ra Afrika Dzonga ku va nyika swikombiso swaleswi ti symbols ta vun’we tifaneleke kuvonakisa kumbe kutwarisa xiswona. Xotsakisa hileswaku vanhu votala kusuka eka timheho tohambana hambana vavile na xoxivula eka leswi rito ro tinyungubyisa, vutitivisi lebyi vonakaka xikan’we na nsayino wa tiko rerhu.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Vuhosi bya Mapungubwe
Xikhale
Hiti 9 April 1933, kuve na kukumiwa ka xiyimo xale henhla ka sirha leringa tivekeku laha ritumbulukaka kona, ritele hi swokhavisa swa nsuku, leri ari endliwe hi maribye yantumbuluko enhoveni. Masalela ya vanhu va khale lava vativekaka hi vale vuhosini byale Mapungubwe, valahliwile endzhawini liya laha vanga tlhela varivariwa kutlula kwalomu ka nkombo wati century.
Ndzhawu leyi ayiri xitshabyanini xa Mapungubwe naswona xihlamusela xitori xa ndzhawu leyi ayi humelela ya malembe ya khale yale Limpopo leyi ayi fumiwa hi hosi ya mu-Afrika kuringana kwalomu ka magidigidi wa malembe lawa yanga hundza. Ku vhakela exintshabyanini xale Mapungubwe, ndzhawu leyi ti archaeologists tinga fukula rimhondzo ro duma ra nsuku ra xibejwani, xikan’we na ndzhawu yo hlamarisa ya vuhundzuluxi kusuhi nale gedeni leyikulu, kaya ra xibejwani xa nsuku, sweswo swile rivaleni!
Translated by Ike Ngobeni


text:
Vukhongeri na Vupfumeri bya Vasotho
Maendlelo Ya Vukhongeri Yaxi Manguva Lawa
Vupfumeri bya Vasotho naku tshemba ka vona loko swita eka rifu xikan’we na vutomi endzhaku ka rifu swihlohleteriwe ngopfu hiku hangalasiwa ka vukhongeri bya xikreste. Eku heteleleni, kukula ka vupfumeri bya Vasotho, kutshemba na maendlelo yavona ya swilo swi antswisiwile kuya himinkarhi. Vasotho vatshemba leswaku munhu 'motho' una swilo swimbirhi: miri 'mele' kumbe nyama 'nama', atlhela avana moya 'moea' kumbe ndzhuti 'seriti'.
Miri i wa nkarhi nyana naswona wa fa kutani wu bola, kambe moya wona awu endleki nchumu. Loko urikarhi u hanya moya wuhanya emirini, vanwana vatshemba leswaku wule mbilwini, van’wana vari enhlokweni, kambe mavonelo ya votala yavula leswaku wule mirini hinkwawo. Moya wunga huma enyameni 'mirini' navusiku kutani wujikajika, milorho kunga yona yikombisaka kujikajika loku ka moya. Valoyi na swingomantanda vanga endla leswaku mimoya yavona yihuma enyameni kutani vaya endla migingiriko yavona.
Loko munhu a fa, moya wuhuma emirini kutani wujikajika kwala kusuhi. Kufikela loko sirha ritava ripfariwile, moya wungava xin’wana na xin’wana laha wunga hundzukaka xipuku loko kuve ririmu ra munhu yaloye ari tsemiwile kumbe kutekiwa byongo ku endliwa murhi wa matimba. Kusivela leswi miri wutotiwa mimirhi yohlawuleka kutani kuva na murindzelo kukondza kuya lahliwa.
Endzhaku kaloko Nkosi wutava wu herile, moya wa famba, kutani wuya ekaya, laha van’wana vatshembaka leswaku kaya yak hale hile Ntsuanatsatsi kumbe, van’wana vatshemba leswaku wuya exibakabakeni. Moya wungava lowu lwaka kumbe lowunga hola wopfumala madzolonga. Hile ka moya lowo pfumala madzolonga laha vale hansi vagandzeriwaka.
Nhlohletelo Wa Valehansi
Hi ndzhavuko rixaka rin’wana na rinwana ritekiwa kuva riri ehansi ka nhlohletelo xikan’we na nsirhelelo wa valehansi 'balimo' va rona xikan’we na vuhosi ehansi ka swikwembu swa hosi yaloyo. Kutshemba eka nhlohletelo wa valehansi eka vutomi bya siku na siku switolovelekile, ngopfu ngopfu eka mavabyi. Mavabyi hinkwawo ya fambelanisiwa na valehansi, laha aku tshembiwa leswaku vatisa mavabyi eka lava hanyaka leswi vangaka rifu, leswi endlaka leswaku kuva na vunghana eka vutomi bya ximoya.
Namuntlha kuna mavabyi yantsongo, e.g. hysteria, insomnia na epilepsy, ya landzelelanisiwa na valehansi. Vatshemba leswaku mavabyi lawa yanga hola hiku tsakisa mimoya xikan’we nakuva na vuxaka bya kahle na valehansi, hiku tlhava xifuwo, ku phahliwa. Hitlhelo rin’wana, Vasotho vaya emahlweni vatshemba leswaku, hi xitalo, valehansi vana xiave xa nkoka kukatsa naku horisa mavabyi yohambana hambana. Kupfuna ka vona ku komberiwa hiku nghenelela ka n’anga ngaka 'doctor', loko ku humesiwa vutshunguri.
Tin’anga Na Vatshunguri Va Vasotho
N’anga 'ngaka' yina nhlohletelo swinene eka rixaka ra Vasotho. Hiyona yi kotaka kutiva mavabyi na swo tshungula swivavi na mavabyi yantolovelo, kuya papalata xikan’we naku sivela makhombo, nsirhelelo eka vuloyi xikan’we na tinghozi, kutisa nhlanhla xikan’we naku humelela. N’anga 'ngaka' yipfuna eka swiyimo leswi vanhu varivoxe vatsandzekaka ku swilawula hi voxe, kumbe laha vatwaka vanga hlayisekangi.
Ku endla leswi, n’anga yitirhisa mimirhi leyinga endliwa hi mitsembyani, mahanti, swiphemu swin’wana swa swimilani na swiharhi. N’anga 'ngaka' yitala kuvona mavabyi na vutshunguri hindlela ya xintu, leswi vulaka leswaku mpfuneto loko kuve wukona wu endliwa hi ndlela leyingariki ya ntumbuluko.
Ku hlahluviwa 'selaoli' ka mavabyi swi endliwa hikuva ku haxiva marhambu 'tinhlolo'. Kuya hi xiyimo na ndlela, selaoli xihlahluva mavabyi ya xigulani kutani xi hlamusela hi ta vutshunguri bya kona. Maendlelo lawa yatala kuva ya fambelana na nhlohletelo wa matimba lawa yangariki ya ntumbuluko kukatsa na mihlolo.
Vutshunguri byitala kuva bya kuphahla xikan’we naku tsakisa mimoya leyinga tsakangiki, hiku tlhaviwa ka swiharhi naku landzelela swiyila, kutlula kutirhisa murhi wunene. Nyamisoro 'senohe' i munhu loyi akotaka kuvona leswi vanhu vanga swivoneku, leswi swiendlaka leswaku vakota ku tiva mavabyi xikan’we naku kota kuvula leswi swingata humelela.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Nzulelo ya vha Pedi
Miḓi ya vha Pedi
U fana na ma Sotho na ma Tswana, vha Pedi vho vha vha tshi dzula kha vhupo hune havha hu hulwane ho khethulwaho nga khoro na nga nzulelo ya mita zwi tshi khou bva kha zwine vhafuna zwone. Mudi munwe na munwe uvha una zwigwada zwa dzi nndu dzo fhatiwaho u mona na hune vha tangana hone, hune ha fuwela dzi kholomo, mavhiḓa na zwifhoni.
Miḓi i dzula nga ndila ya ubva kha muhulwane. Mufumakadzi munwe na munwe una ranḓavhula yawe, dzo tanganiswaho nga maguvha, vhukati hu vha na tshitanga tsha u vhasela mulilo hu vha hu huhulwane hu tshi kona u thusa na kha u bikela nga zwifhinga zwine ha vha hu tshi khou na mvula. Inga fhambanyiswa na dzine dza vha uri ndi dza u dzula nga luhura lwo monaho nayo. Ho tingeledziwa nga matanda a swika 3 metres (maga a fumi nga u tandavhuwa) zwa kona u sika luvhondo, ṱhanga ya hone ivha yo ima kha matanda haya.
Ṱhanga ya mahatsi iya ya fhira luvhondo lwa nndu i tshi khou sika murunzi. Ha kona uvha na zwithu zwivhili ngwakana zwine zwa vha zwi nga murahu ha dzi nndu. Mudini hu vha ho valiwa angular 1.75 m uya nntha, (maga matanu) mbondo dzo itwaho nga mavu kana matoko. Dzi mbondo hedzi dzi vha dzi na tshivhumbeo tsha edge uri dzi kone u khethula midi, ine ya vha ya vhafumakadzi vho fhambanaho vha munna muthihi dzi vha dzi tshi nga tshipulumbu.
Vhukati ha midi na u mona nayo hu ya kona u wanala murunzi, hune vhathu vhanzhi vha ma Pedi vha fhedza tshifhinga tshilapfu tshavho vha hone nga zwifhinga zwine vha vha vho awela. Nndu inwe na inwe ina fhethu hune ha vha ho vulea nga phanda hayo, hune uya kona u londa hone vhaeni vhavho, na hunwe hune ha vha ha tshiphiri nga murahu ha nndu hune hu ya thusa mirado ya midi.
Tshivhumbeo tsha Matshilo a Duvha na Duvha
Ipfi khoro, nga nnda ha u tsitsela heli dzina nga matshilisano avho a duvha linwe na linwe. Kudzulele kwa midi nga kha midi ya uya nga u phadalala zwo vha zwi tshiitwa nga vhanna, vhane vha ya tangana fhasi ha muri muhulwane. Khoro i vha fhethu ha u tshea hone mafhungo kana hune havha na mitangano hone.
Namusi vhathu vhanzhi vha toda u tshila nga tshifhinga tsha zwino vha vha vha tshi khou fhata nndu dza dzi rectangular, na thanga yo lalaho. Vha kombetshedza u pfululwa na zwa u lugisela zwa ndimo zwo tutuwedziwa nga muvhuso kha madzulo manzhi, na midi ya nnda ya vhahulwane, dzi vha na nndu dzine dza vha dzo fhatiwa nga ndila ya grid, yo dzuliwaho nga midi yo diimisa nga yothe vha sina vhushaka na vhadzulapo.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Abstract:
Ngudo ino yo sengulusa ndeme ya u thusa ṅwana ho sedzwa nḓila ya Tshivenḓa, sa izwi maitele aya a tshi khou ngalangala musalauno. Ngudo iyi yo sumbedza uri u thusiwa hu kha ḓi vha hone naho mathusele a hone o fhambana, sa izwi zwi tshi bva kha thendelano ya muṱa. Ho wanala uri kha muthuso hu shumiswa vhathu vhofhambanaho u fana na vhomaine, vhakegulu, vhafunzi kana ha tou rengwa mishonga ine ya shumiswa kha u thusa ṅwana. Ngudo yo dovha ya sumbedza mvelelo mmbi dza u sa thusa ṅwana na mvelelo mbuya dza u thusa ṅwana.


text:
U Talusiwa ha Spotted Hyena
Spotted hyena (Crocuta crocuta) ndi yone khulwane kha muṱa wa hyena. Dzi vhonala sa khulwane dzo imaho vhukuma sa dzi mmbwa, kanzhi dzi vha dzo lapfa 120cm uya kha 180 dza lemela 60kg uya kha 80kg. Dza vha na mukumba une wa vha na muvhala wa tshitopana, kana gireyi ya mashika na manwe mavhala a buraweni na zwiphetsho zwine zwi ya fhela musi i tshi khou hula.
Nḓevhe dza hone dzo ita tshipulumbu dzi ya fana na dza brown hyena, milenzhe ya phanḓa yo lapfa u fhira ya murahu, zwa sia mahaḓa o hula u fhira nga murahu dzi dovha dza dzhiiwa sa phele dza u sea, ngauri musi dzi tshi khou ṱhasela tshipondwa dzi ya ita zwa u sea.
Ya tsadzi ina zwine zwa swika kararu zwa testoterone u fhira dza tshinna, dzi ya fhira dza tshinna nga 10%, dza dovha dza vha na swili na vhuḓilangi nga ngomu dangani. Dza tsadzi ndi dzone dzo no langa arali ya tsadzi khulwane ya fa. Zwavhuḓi - vhuḓi zwi ya konḓa uri u tou wana ya tshinna i tshi khou vhusa.
Dzine dza vha fahsi dza stadzi dzi nga bva kha danga dza ya dza toma ladzo. U thivhela u sokou bebisana ngatshadzo,vhunhzi yha vhana vha tshinna vha ya bva vha ya u dzula kha manwe madanga. Matshilaisano kha dza tshinna ndi zwone zwithu zwa ndeme vhukuma u fhirisa mbalo. Dzi fanela uvha na vhuwamani musi dzi tshi pfulutshela kha linwe danga.
Zwi ya konda u dzi fhambanyisa, ngauri dzi ya fana nga tshivhumbeo dzoṱhe dza tsadzi na ya tshinna ya tsadzi ina fatty pseudo-scrotum na an erectile clitoris, zwine zwa vhonala sa vhudzimu ha ya tshinna.
Musi dzo no fhedza u ṱangana tshihulwane. Ya tshinna i fanela u dzika tshifhinga tshoṱhe musi dzi tshi khou ṱangana tshihulwane. Ngauri i tshi fhedza yo swikelela zwine ya vha i tshi khou tea u zwi swikelela.
I vhibva lwa vhudzekani ubva ina minwaha miraru, nahone iya kona u beba nwaha woṱhe. Nga murahu ha u ḓi hwala lwa maḓuvha a 110 hu ya bebiwa nwana muthihi kana vhaṋa. Vhana vha bebiwa nga kha pseudo-penis, zwine zwa ita uri vhana vha bve vha tshi khou balelwa u fema vhane vha swika 60%. U beba ha hone u tshi kha ḓi tou vha mme muswa hu ya vhavha vhukuma.
Da tsadzi dzi ya ya dza ṱoḓa fhethu ha u bebela musi dzi tsini na u beba, musi vhana vho no vha na vhege mbili vha kona u iswa ha hune vha ḓo aluselwa hone. Vhana vha bebiwa vho vula maṱo vha mama kha mme u swika vha na minwedzi ya 12 uya kha 18. Vha ya thoma u ḽa ṋama ine ya vha yo vhulayelwa tsini na hune vha dzula hone ubva vha na minwedzi miṱanu. Kanzhi vha ya ṱoḓelwa muthu wa u vha londa musi mme o ya u zwima.
Kuvhulaele na Kuḽele
Vhathu vho vha vha vha tshi humbula unga hedzi phukha ndi goswi, fhedzi kha manwe mashango a Eastern African, dzi fuwiwa nga vhathu vhane vha vha vhaloi vha tshi khou itela u dzi shumisa kha nḓila ine dza kona u pala ngayo vhusiku. Uya nga ha dzi ṱhoḓuluso dzo itwaho nga vho-Gus Mills, ho wanala uri iya zwima lwo kalulaho hune iya kona u gidimedza tshipondwa lwa dzi km dzo vhalaho u swika tshipondwa tshone tshiṋe tshi tshi neta. Kha dzinwe ngudo ho sumbedziwa na uri ndau dzi ya kona uḽa na zwithu zwine zwo zwimiwa nga phele. Dzi nga zwima dzi dzoṱhe kana dzi tshi khou tshimbila nga mbili mbili.
Zwiḽiwa zwa hone zwi ya fhambana ubva kha zwikhokhonono uya kha dzi phukha khulwane. A u faneli u levhela phele. Dzina manwe maṋo ane avha uri o khwaṱha u fhira na adzi phukha dzo vhalaho, dzi ya kona na u kwasha na rambo ḽa ṱhudwa.
Zwifuwo zwa hayani zwi ya vha khomboni, fhedzi hezwi zwi ya konḓa ngauri adzi sokou wanala hunwe na hunwe Afrika Tshipembe. Kholomo, nngu na mbudzi ndi dzone dzine dza ḽeswa fhethu hune wa pfa uri yo ḽa zwifuwo zwa hayani. Vho rabulasi vha fanela u zwiḓivha u vhona phele i tshi khou ḽa mutumbu azwi ambi uri ndi yone yo u vhulayaho.
Uya nga Predation Management Manual, dzi thoma nga uḽa ṋama ine ya vha tsini na loins na nga fhasi kha vhudzimu, dza kona uḽa nga ngomu dza vula dza ḽa zwa nga ngomu zwine zwa vha uri ndi zwitete. Musi thumbu na u mona nayo zwo no, ḽiwa, i ḓo kona ha u ḽa mafhafhu, zwa nga ngomu na misipha ya milenzheni adzi tambisi zwiḽiwa, zwi ya konḓa uri u tou tevhelela zwithu zwayo nga murahu ha musi yo no ḽa.
U Langa
Phele ho nwaliwa uri i khombo vhukuma kha South Africa Red Data Book for Mammals, zwine zwa amba uri vhafuwi vha fanela u wana dzi bammbiri dzine dza vha uri dzo tea uri vha kone u dzi fara. Uya nga vha Predation Management Manual unga shumisa zwithu zwa u fara didingwe uri u kone u dzi fara uri dzi pfuluwe. Kana wa ita luhura lwa muḓagasi, na zwa u ita danga zwi ya shuma na uvha na mufuwi wa zwifuwo kha uri zwi kone u tsireledzea.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Felix Alois Thuketana
Felix Alois Thuketana[1] (5 N'wendzamhala 1933 - † 02 Nhlangula 2013), a ari mutsari na muhundzuluxeri wa ririmi ra Xitsonga loyi a xiximiwaka ngopfu. Hi lembe ra 1989, Thuketana u hlurile no nyikiwa sagwadi ra "H.P. Junod Literary Prize" eka xiyenge xa matsalwa ya ndhavuko, hi tsalwa rakwe leri nge "N'wambilu Makokorho".[1] Hambiswiritano, "Xisomisana" i buku leyi nga endla leswaku a va mutsari wa ndhuma swinene etikweni ra Afrika Dzonga, na le matikweni man’wana.[2] Hi lembe ra 2007 u xiximiwe hi sagwadi ra Lifetime Achievement Literary Award leri a nyikiweke hi va ka South African Literary Awards, lava va seketeriwaka hi Ndzawulo ya Vutshila ni Mfuwo, Phephahungu ra Sowetan na Nutrend Publishing.[3][4][5] Thuketana u hoxe xandla eku tsariweni ka matsalwa ya Xitsonga evuton'wini byakwe ku fikela loko a ta hundza emisaveni.
Leswinga ndzeni
Ta vutomi byakwe[Lulamisa | edit source]
Malembe yo sungula[Lulamisa | edit source]
Thuketana i n'wana wa vumbirhi na swona a tlhela a va xiguma-ndzeni xa Mufundhisi J.W. Thuketana, loyi a a ri mufundhisi wa kereke ya Swiss Mission. U velekiwile hi siku ra 5 N’wendzamhala 1933, eBurgersdorp (Shiluvane) – Letaba District. Hikwalaho ka vutihlamuleri bya vufundhisi, ndyangu waka Thuketana a wu tshamela ku rhurha.[1] Thuketana u kulele eLadyselborne le Pitori laha tatana wa yena a tirhela kona ntirho wa vufundhisi. U pasile tidyondzo ta yena ta purayimari na ta le sekondari kwale Ladyselborne.[2] Muti wa ka vona wu tlhele wu ya tshama eDoornfontein ejoni.
Tidyondzo tale henhla na vudyondzisi: 1950 - 1997[Lulamisa | edit source]
U pasile tidyondzo ta yena ta vudyondzisi eLemana Institute. Hikokwalaho ka ku pfumeleka ka poso ya vudyondzisi endzhaku ka loko a hetile eLemana Institute, u xambirile ku tirha efemeni ya Pretoria Light Industry hi lembe ra 1954. Endzhaku ka nkarinyana, u kumile poso ya vudyondzisi exikolweni xa Bordeaux, kwale makaya hi lembe ra 1956. U hlanganisile khwayere ya vuyimbeleri ya xikolo, naswona u humelele ngopfu na khwaya ya yena leswi endleke leswaku a xiximiwa ngopfu eka miphikizano ya vuyimbeleri bya tikhwayere.[1] Thuketana u dyondzisile eswikolweni swo hambanahambana, ku kondza a ya kuma ntirho wo va nhloko ya xikolo eGavaza Combined School, laha a nga hetelela a huma pecheni a ri kona hi lembe ra 1997.[2][2][5]
Vutsari na maphepha-hungu: 1958 - 1980[Lulamisa | edit source]
Hi 1958 Thuketana na kokwa-wakwe DZJ Mathebule va simekile phepha-hungu ra "Pusela" leri a risekeriwa hi Masonia Products, leyi akuri khampani yo xavisa mirhi ya vutshunguri eTzaneen. Xikongomelo xa Phepha-hungu leri akuri ku tivisa vanhu hileswi endlekaka e xifundzeni xavona. Mphakelo wa vona awufikelele na le Sibasa. Thuketana a a tirha tani hi muteki-mahungu naswona a thlela ava mupfapfarhuti wa phephe-hungu leri, kufikela laha rithyiweke vito rintshwa ra "Marungula". Hi lembe ra 1964 Mufundhisi Theo Schneider wa kerke ya Swiss Mission, u tsakele ntirho wa Thuketa naswona a n'wirhumela e xikolweni xa vufundhisi xa Mindolo, e Kitwe, e tikweni ra Zambiya. Thuketa u kumile Diploma ya yena eka Matsalwa ya xikreste. Nhlohlotelo lowu wu tikombe hi kuhetelela eka tsalwa ra yena ra "Xisomisana".[1]
Thuketana uve xirho xa Christian Writers Fellowship of Afrika, athlela ava xirho xa Xitsonga Writers Association, kukota a hundza emisaveni.[4]
Vukati na Vana[Lulamisa | edit source]
Thuketana u cate na Manana Louisa Thuketana, naswona va katekisiwe hi vana va nthlanu (majaha manharhu na tintombhi timbirhi).[1]
Vutsari na vuhundzuluxi[Lulamisa | edit source]
Thuketana u tikombile ku va mutsari wa ntokoto hi ku hamba a tsala swihungwahungwana swa mafenya leswi loko a ri karhi a swi hlayela vanghana xikan’we ni tintangha takwe a vo dzumbela ro dlawa hi ku hleka. U xambirile ku humesa tsalwa ra yena ro sungula loko ku kandzisiwile buku ya “Kheleni ra Tihele” leyi a yi lo hundzuluxiwa ku suka eka ririmi ra Xisuthu (buku ya “Sekoting sa Lihele”) ku ya eka Xitsonga.[2]
U tsarile tibuku leti landzelaka:
- Xisomisana
- N’waninginingi ma ka Tindleve
- Ndzi ngo Tinciki
- N’wambilu makokorho
Thuketana u yile emahlweni a hundzuluxa tibuku leti landzelaka ku ta eka Xitsonga:[2]
- "Kheleni ra Tihele"
- “Hanyelo ra mukriste”
- “Mayana ku hanana”
- “Ndzi rhandze Jaha”
- “Ndzi rhandze nhwana”
Thuketana u vile un’wana wa ntlawa lowu nga hundzuluxa tsalwa ra Deuterocanonical / Apocrypha ku ta eka ririmi ra Xitsonga ehansi ka vulawuri bya South African Council of Bishops, laha athleleke a endzela tiko ra Israyele tani himurhumiwa wa huvo leyi.[2][4]
Masagwati lawa amakumeke[Lulamisa | edit source]
Thuketana u thlomiwile tinsiva naswona anyikiwa masagwati lama landzelaka:
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 "Some narratological features of the novels of F.A. Thuketana" (March 2011) - Chauke, Mkhacani Thomas -UJ Library and Information Centre. Retrieved 8 March 2016
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 "Preserving and Celebrating our literary heritage" (March 2011) - National Library of South Africa. Retrieved 22 February 2016
- ↑ "Felix Thuketana -Lifetime Achievement Literary Award" (March 2011) - The South African Literary Awards. Retrieved 8 March 2016
- ↑ 4.0 4.1 4.2 "Literary Giant drops his pen" (11 October 2013) - Vonani Bila, Sowetan News Paper. Retrieved 29 October 2018
- ↑ 5.0 5.1 5.2 "Felix Thuketana - Profile", South African Literary Awards. Retrieved 29 October 2018


text:
Xibhunu
Xibhunu [1][2] i ririmi leri ngana timitsu eka ririmi ra xiJarimani xa N'walungu naswona rivulavuriwa etikweni ra Afrika Dzonga, namibhiya. Kasi rithlela rivulavuriwa-nyana ematikweni yaZimbabwe na botswana. Ririmileri ripfelele kusuka eka ririmi ra xiDhachi[3][4] xa le dzongeni ka tiko ra Holandi[5][6] naswona arivulavuriwa hi vafiki vamaDhachi e Afrika Dzonga, laha risunguleke ku vumbeka ritiyimela hi malembe-xidzana ya vukhume-nhungu.[7] Hikwalo, i ririmi-n'wana ra xiDhachi naswona a ritiveka tani hi xidhachi xale Kapa, kumbe "xiDhachi xale xitikweni". Hambiswiritano, rithlela ri tiviwa tani hiririmi roncisenyeta. hambileswi Xibhunu xilombeke marito eka tindzimi tin'wana, kuhlanganisa xiJarimani na xiKhoyi, kwalomu ka 90 kuya ka 95% wa swigaririmi swa Xibhunu swi suka eka xiDhachi. Hikwalaho, Xibhunu na xiDhachi kele eka ma-akele ya maviti, swivulwa na mavulavulele. Tindzimi leti ta yela naswona tithlela ti tsariwa kufana
Xibhunu iririmi ravunharhu eka nxaxamelo ya vukulu bya tindzimi leti vulavuriwaka e Afrika Dzonga, naswona rivulavuriwa hi kwalomu ka 7 wa timiliyoni, kumbe kwalomu ka 13.5% wa va-akatiko.[8] Ririmi leri rihangalake eka tinxaka na tindzawu ta tiko kutlula tindzimi tin'wana ta tiko. I ririmi-ximfumo ra xiyenge xa vupela-dyambu bya Afrika Dzonga—Swifundhza swa Kapa wan'walungu na Kapa ra vupela-dyambu—Naswona iririmi rosungula ra kwalomu ka 75% wa makhaladi (4.8 wa timiliyoni), 60.8% ya valungu (2.7 wa timiliyoni); 4.6% wa machayina ya le Afrika Dzonga (58,000 people), na 1.5% ya vanhu vantima vale Afrika Dzonga(600,000 wa vanhu).[9]
Ku engeta kwalaho, vanhu vantima votala lava vulavulaka tindzimi ta ndzhavuko wa Afrika, kuhlanganiza na xinghezi, va thela vavulavula Xibhunu tani hi ririmi ra vumbirhi. Radyondzisiwa eswikolweni, eka kwalomu ka 10.3 wa timiliyoni wa machudeni va leteriwa hi rona. xivangelo-nkulu xa kundlandlamuka ka tirimi leri kuve matirhisele ya rona eka swiyenge swa mfumo: ritirhisiwa eka maphepha-hungu, swiyanimoya, thelevixini, na vuhundzuluxeri byohlaya bya bhibhele, lebyi gandlisiweke kohlaya kusukela hi lembe ra 1933.
Xibhunu iririmi-ximfumo e tikweni ra Namibhiya naswona rivulavuriwa hi nhlaya ya vanhu yale henhla, kasi rithlela rivulavuriwa tani hiririmi ro sungula eka kwalomu ka 10.4% wa mindyangu, ngopfungopfu e nstindza wa tiko wa Windhoek, Walvis Bay, Swakopmund na tindhzawu ta le dzongeni ta Hardap na ǁKaras. Xibhunu na xiJarimani akuri tindzimi-ximfumo ta tiko ra Namibhiya kufikela loko rita kuma ntshuxeko hi lembe ra 1990, kwalomu ka 25% wa xitshungu xa Windhoek xivulavula Xibhunu ekaya. Havumbirhi bya tindzimi leti ti amukeriwa tani hi tindzimi ta swifundhza e tikweni ra Namibhiya, hambileswi Xinghezi kunga rona ririmi ra ximfumo.
Ntsengo wa vanhu lavavulavulaka Xibhunu i kwalomu ka 15 na 23 wa timiliyoni.
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ Wells, John C. (2008), Longman Pronunciation Dictionary (3rd ed.), Longman, ISBN 978-1-4058-8118-0
- ↑ Roach, Peter (2011), Cambridge English Pronouncing Dictionary (18th ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-15253-2
- ↑ K. Pithouse, C. Mitchell, R. Moletsane, Making Connections: Self-Study & Social Action, p.91
- ↑ J. A. Heese (1971). Die herkoms van die Afrikaner, 1657–1867 [The origin of the Afrikaner] (in Afrikaans). Cape Town: A. A. Balkema. OCLC 1821706. OL 5361614M.
- ↑ Herkomst en groei van het Afrikaans - G.G. Kloeke (1950)
- ↑ Heeringa, Wilbert; de Wet, Febe; van Huyssteen, Gerhard B. (2015). "The origin of Afrikaans pronunciation: a comparison to west Germanic languages and Dutch dialects". Stellenbosch Papers in Linguistics Plus 47 (0). ISSN 2224-3380. doi:10.5842/47-0-649.
- ↑ "Standaard Afrikaans". Abel Coetzee (Afrikaner Pers). 1948. Retrieved 2014-09-17.
- ↑ Census 2011: Census in brief. Pretoria: Statistics South Africa. 2012. p. 30. ISBN 9780621413885. Archived from the original on 13 May 2015.
- ↑ "Community profiles > Census 2011". Statistics South Africa Superweb. Archived from the original on 30 September 2013. Retrieved 21 August 2013.


text:
Tinxaka ta Timbuti tale Kaya laha Afrika Dzonga
Tinxaka totala titsutsume kusuka e central Africa kuya e dzongeni hiku chava ti tsetse fly na mavabyi ya tick-borne kutani vata na nkatsakanyo wa timbuti ta tindleve to leha na tokoma. Timbuti leti tinga hanya hi ximilani xinwana na xinwana naswona tikote ku hanya naku tswalana eka swiyimo swobiha. Kutshamiseka eka makhwati ya mimitwa e Eastern Cape, kuvuwa timbuti swivuye swihumelela. Laha van’wamapurasi vakume timbuti letingana voya byokoma na tindleve letikulu eka swihlahla swa mimitwa eka timbuti ta Angora, tinyimpu naku fuwa tihomu.
Timbuti tobasa ti tsakeriwile swinene tani hileswi aswi olova kutivona kutani ku hlanganisiwa mbuti ya xinuna ya dapple leswinga endla leswaku kutswariwa mbuti yosungula ya Boer goat eka purasi ra Kaalplaas kusuhi nale Cradock. Kufuwa eka nhova ya ntumbuluko swa endleka eka ndzhawu yikulu ya Afrika Dzonga naswona switala kuva kahle ku katsa swifuwo swohambana hambana swofana na timbuti eka purasi ra tihomu. Timbuti tina vuswikoti byo humelela; leswi swikatsa kuxavisiwa ka timbuti ta xikaya xikan’we na leswihumelerisiwaka hi timbuti.
Mbuti ya xi Nguni (Mbuzi)
Muxaka wa Nguni type (Mbuzi) onge hi wona wunga tala swinene kutlula tinxaka letin’wana hinkwato naswona wukumeka eka tindzhawu letingana timpfula swinene talaha Afrika Dzonga. Timbuti leti Mbuzi ati kulanga ngopfu naswona tina xivumbeko xale xikarhi, laha ta xisati tinga tintsongo eka ta xinuna. Xikandza xa tona xiphambarhalile kumbe xina xivumbeko xa concave, hambi leswi ta xinuna tingana nhompfu yaxi Roma. Timhondzo na malebvu swikona eka rimbewu hinkwaro. Muxaka wa Mbuzi wuna mihlovo yohambana hambana, laha kungana mihlovo leyi fanaka na voya byo hatima byo koma. Timbuti tin’wana tingava na cashmere hi xixika.
Mbuti ya xi Xhosa-Eastern Cape
Mbuti ya xi Xhosa yale Eastern Cape i yale xikarhi kuya eka yikulu ya ti mayisele. Xikandza xakona xilehile nakuva convexed na tindleve ta xirhendzevutani. Timhondzo tikona eka rimbewu hinkwaro, kambe malebyu yale ka taxinuna naswona aswi talangi kuva tiva kona eka taxisati. Malebvu ya ta xinuna ya lehile. Tina muxaka wokarhi wa muhlovo kufana na ko basa, ka ntima, buraweni na kotshuka naka buraweni, yiva na mihlovo yotala yohambana na swicoticoti, onge i mabilomu na marble naswona nhlangano lowotala wa humelela. Timbuti totala tina voya byokoma swinene naswona ti mila cashmere hi xixika.
Mbuti ya Muxaka wa speckled-Northern Cape
Timbuti ta Speckled titumbuluka etindzhawini to oma ta Northern Cape naswona titekiwe hi van’wamapurasi kuya e tikweni ra Namibia laha van’wamapurasi vale Namibia vanga titshika tite tano. Timbuti ta Speckled tina ndhuma swinene naswona titiyerile, tile xikarhi kuya eka letikulu. Tina tindleve letinga xirhendzevutani nyana naswona hinkato ta xisati na xinuna tina timhondzo. Malebvu ya kumeka eka ta xinuna, xikan’we na ta xisati. Malebvu ya ta xinuna yatala kuva lawakulu.
Nhloko ya mbuti ya Speckled na milenge switala kufana hi muhlovo, tiva na vala robasa e gon’weni laha exikarhi ka timhondzo. Miri watona hinkwawo iwo basa wuva na mavala yo tshuka, kuva na swicoti coti swa buraweni na swantima laha nhlanenni nale mahlweni ka nhamu. Timbuti totala tina dzovo rohatima naswona tiva na cashmere hi xixika.
Mbuti ya Muxaka wa Kunene (Kaokoland)
Tikota kukondzelela swiyimo swotika swinene swotani hile ka ndzhawu ya Kunene e Namibia, mbuti leyi yilarile yitlhela yileha yiva na milenge yo lala laha muxaka lowu wukumekaka eka vanhu va Himba. Timbuti leti titsakela ngopfu kufamba naswona tinga famba mpfhuka woleha tilavana na mati. Timbuti leti tina xikandza xo leha na tindleve tikulu leti cikinyaka Kunene na timhondzo eka rimbewu hinkwaro. Timbuti ta Kaokoland tina muhlovo lowungana swicoticoti na voya byokoma lebyinga songana nyana.
Translated by Ike Ngobeni


text:
Platinum A Hi Peleni Nambu Giredi ya 6 Xiletelo ya Mudyondzisi (Includes Photocopiable Workbook)
Author(s):Mona, ZD; Mthombeni, DI; Rikhotso, TC; Sambo, L
ISBN: 9780636136403
Subject: Languages
Grade(s): Grade 6
Language: Xitsonga
• Yi angarhela swilaveko swa CAPS hi xiyimo xa le henhla no tsariwa hi vatsari lava nga ni ntokoto
• Yi na swifaniso na migingiriko ya xiyimo xa le henhla ku antswisa mimbuyelo no hlohlotela vadyondzi
• Yi na swipfuneta vadyondzisi swa xiyimo xa le henhla ku hlayisa nkarhi no endla leswaku ku dyondzisa ku olova
• Xiyimo xa le henhla = ku humelela


text:
Robben Island: Khotho Kha Vhanzhi
Nyimelo ya Vhafariwa vha u Thoma
Nyimelo tshiḽangadzimeni nga vho1700 zwi a konḓa u tou zwi amba nga mafhungo a ṱhahalelo ya zwo fodiwaho, na usa vha hone ha zwinwe zwifhaṱo, fhedzi muthu a nga kona u zwihumbulela uri vhutshilo ho vha hu songo leluwa. Vhunzhi ha vhafariwa vho vha vha tshi kombetshedzwa u shuma mishumo i konḓaho, u hwalela matombo. Zwiḽiwa zwine vha fhiwa zwone zwo vha zwi tshi vha zwi zwiṱuku, zwine zwo vha zwi tshi vhanga na mugwalabo kha vhafariwa.
A huna na tshithihi tshine tsho vha tshi tshi nga imisa u lavhelela mbofholowo na vhanzhi vho edzisa nga maanḓa u ṱoḓa u shavha khothoni lwa minwaha. Ndi zwa vhukuma vhathu vhanzhi vho shavha Robben Island hezwo ndi zwe vha funelwa zwone. Ho vha hu tshi tswiwa zwikepe zwiṱuku nḓuni yazwo, na zwikepe zwine zwa vha zwi tshi khou bva seli zwo vha zwi tshi ima tshiṱangadzimeni zwi siho mulayoni, vho fulufhela uri vha ḓo halwa minwe ya miraḓo vhanwe vha ḓo vha vho tou bambela u swika vha tshi swika shangoni.
Murafho wa Vhuvhili wa vha Fariwa vha Robben Island
Murafho wa u thoma wa vha fariwa vha polotiki Robben Island ho vha hu vha Khoi-Khoi vho no bva Cape, vhe vha vha vha tshi lwa na vha mulayo wa Dutch nahone vhunzhi havho vha vha rangaphanḓa vha vhuthubwani ubva kha tshinwe tshipiḓa tsha Dutch East India Company, sa ya Indonesia. Murafho wa vhuvhili ho vha hu vha rangaphanḓa vhane vha bva Eastern Cape vhe vha ḓo dzhiwa vha iswa tshiṱangadzimeni, tshinwe tshifhinga vha tshi vha vho fhelekedzwa nga vhafumakadzi vhavho na vhana.
Vha British vho vha vha tshi khou lwa na vhadzulapo musi vha tshi ri vha khou lingedza u hulisa Afrika Tshipembe. Nga nḓila ya hone, ho vha huna vhanwe vha fariwa vha zwa polotiki nga nnḓa ha vha ma Xhosa vhe vha ḓo fhedza tshifhinga Robben Island nga tshifhinga tsha vho 1800. Vhanwe vha dzi Bushmen na vha Khoi-Khoi vho iswa nga vhuimo hune vha vha naho Bokkeveld Rebellion ya 1824. Khosi ya vho Langalibalele, muhulwane wa lushaka lwa Hlubi, vho fariwa henefho ubva nga 1874 uya kha 1875 nga u lwisana na vha British forces kha ḽa Natal. Na murangaphanḓa wa nndwa ya Koranna, vho lwa tsini na mulambo wa Orange River nga 1870 na 1879, vho vha vho fariwa vha tshi khou hana u luvha Mutanuni wa shango.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe


text:
Eka Munghana Conny
Rirhandu ra wena na Khazamula ri ni tsunduxa Thembani, luya wa ka Ndivilichi, rirhandzu ra hina a ri pfurha bya langavi ra ndilo wo cheriwa pharafini. Wa tiva loko ni n’wi tsundukili swo tala a swi yima… Ni tsunduka siku rin’wani ka va Thembani va vhakili, leswi a sale a ri yexe, ni xwe xikolweni ni ya dzumba na yena ka vona. Leswi a ni n’wi rhandzisa swona n’wana wa vanhu, a swo tiva hi mbilu wena Munghana…
Swin’wani mavito lama, a va hembi va khale loko va ku ma landzelela; phela vito lera Vusiwana ri ni komba maxangu, na kwale Bekarini no tirha hi ku swa xikolo swi tsandzini. Vavanuna va le Bekarini va tshamela ro ni sala ndzhaku, hambi hi leswi ni nga tlela na Abel, phela swiendla i nga ku u lo va byela ku ri hi tlerini. Kumbe no n’wi lumbeta n’wana wa vanhu, vavanuna va le Bekarini va ti vonela xisuti, u xi tivaku wena Munghana ku ri xi ti komba hambi munhu a mbale khiva yinene…
Ni nga se huma mhakeni wena Munghana; siku ni nga vhaka ka va Thembani, hambi leswi a ku nga ri na munhu a ni twa o nge no va vukatini, hambi leswi a ni nga humeseriwangi cuma. Ku va na yena hi ri ka vona, a ni twa o nge hi mina mhani Ndivilichi. Phe a ni khomiwa kahle i nga ku no va tandza, munhu a rivala na maxangu ya yena; Thembani a ala na ku ni kukula rivala kumbe ku hlantswa swibye swinene, hambi ku sweka a sweka hi yexe sirha wena Munghana… Ni fike ni kuma a ha tlele ivi na mina ni hluvula swa xikolo na panty ni nghena mikumbeni na Thembani wa mina. Yoooo Munghana! Hi tiphinili siku leriya wa tiva! Ni khigele xifuva xa yena na mavoya ya yena ya ri karhi ya ni nyakala xikandeni, ni ri karhi ni twa mbilu ya yena yi ri ku beni. A ni vukarhe hi voko ra ximatsi kasi lera xinene a ri karhi a pfuva-pfuva mavele. Mina a ni nga yelangi swo huhwa, a ni lava ku ri Thembani a ni komba ku ri i wanuna. Phela ka ha ri hava vavanuna masiku lawa, i machukela ntsena, hi va vona ku famba vavanuna na ku tiendla tinhena ku ve a ku na nchumu; mencisi wu tsakamile, van’wani na tintlhongo ti herile…
Munhu a talele hi rirhandzu, ri khapa-khapa i nga ku i jara loko yi tele hi mati, rirhandzu ro fana na leri munhu a nge he ri kumi. Swa xikolo a ni swi rivele, a ni tsakele ku ti kuma ni ri na wa mina. Hi vuye hi ba hi xithongwani, loko ni pfuka ni jika jike kwala lawini ra Thembani ni nga mbalangi. A swi tekangi nkarhi na yena a pfuka a ni landa fasitereni la a ni yime kona, ni lo twa hi mbolo yi ni tlhava rhaku ra xinene, ni jike hi langutana hi sungula ku tswotswana hi manye mbolo ya Thembani hi mimirhi ya hina. Ku kufumela loko mimirhi ya hina a yi ku twa a ku hlamarisa, ni lo hlamala Thembhani a tlakula thanga ra mina ra ximatsi a karhi a ni susumetela a khumbini, a fika a ni manya hi rona; loko na ha lava ku vulavula a ni pfala nomo hi rintiho ra sasankambani, hala tlhelo a ri karhi a ringetela dombo ku ri ri tsakame ku fika kwini. Loko na ha yenga hi ku mbamba mirhi wakwe lowo pfukerisa, no twa dyi nghena. A swi ni nyanyula hi ku a ni manye na khumbi, ni swi vona ku ri ni nge tsutsumeli helo, u vuye a ni khunyetela hi magugu i nga ku ho lwa, a swiendla o nge ni ta tsutsuma na xona. Loko ni ku ni xi tsutsumisela endzhaku, ni kuma ku ri ku na khumbi, xisuti xi hatla xi khumba khumbi.
Himpela misava yi dya swilo, Thembani u ni siyele maxangu, u fambe na mbolo yakwe, tinsumba to ti dyela yona sweswi wena Munghana…
Leswi a khunyeterisa swona, a swo endla i nga ku ku na mphikizano wa swipotso, a ni se tshama ni vona wanuna wa makwanga loko a kundza xitombo, a phanga ku ve u dya a ri yexe. Hi luya Thembani a pfotlosela Mbhakatani wa mina, a xipisa na mathanga ya hina hi vusati bya mina. Ku dyiwa va vula leswi a nga ni endla swona lahaya khumbini, ni chuhe no hi ta ze hi hodlosa na lawu ra yena, phela a himetela kunene, mina na mhaka yo gungula a yi nga ri kona hi ku Mbhakatani a wu senga mbolo ya Thembani. Sengelo leriyani a ri ni tsakisa loko a gomela, loko a ku lo ndzawuta munhu hala handle, a va nga ta ndzawuta ka mbirhi, a va ta nyuma va lela hi voxe. Hi vuye hi kotlana hi rhundza xikan’we, ni twa o nge misava yo hela, rhundzelo ra yena a ni twa i nga ku u ni nyimbisile, phe ni twe na loko byonyo byi nghena, minsiha ya la tlhelo ka nhloko yi kokeka hi matimba loko a tsetela. Kambe swi xaxe hi makumu, hi endla i nga ku hi lo phunta loko hi heta ku rhundzelana… na sweswi nawu vona n’wayitelo wa yena loko ni swinya mahlo, rifu ri na nsele wena munghana, ri ni tekele njhinga ya mina ya mahlo yo saseka. Wanuna wo pfumala swicele, wa vutihlamuleri, wa ku basa na ku tirhandza a bazela hi ku rhandza mina ntsena, wa rito ro tlhavula loko a vulavula. Futhi swona! Hambi leswi a swi famba kahle na Thembani, ku lova ka yena ni vone i nga ku hi swona swi nga ni chela badi. Phela le ka vona a ni nga tiveki, se endhaku ka loko nkosi wu hundili, a ni hlambisiwangi xintu, tani hi leswi u swi tivaku ku ri ndhavuko wa Vatsonga va hlambisa loko munhu a loveriwini, va endla leswi na leswiyani. Se hi ku mina a ni nga tekiwangi a swi va ngi tano, ni kale ni nyenga hi nexe ni ya nwa swileriso swa titiya ta le Zion. Thembani wa mina u ni siye na ku hlupheka, ni nge swi rivali leswi wena munghana; phela na ku dyela a ni dyela, naswona a ni nga dyisani na swinhwanyetani eka Thembani. Masiku man’wani ni pfa ni rila nexe ni n’wi hleketa murhandziwa, ni twa na rito rakwe loko a ni tlangisa a ku… NKATA MINA, ivi mina ni tlherisela ni ku NUNA WA MINA…
Loko ku ri Kenny a swi nyawuli, sweswi ho rhandana sweswo ku rhandana ku nga vekiwa, phela ku hela nkarhi wo leha hi nga se hlangana ka swa masangu, na loko hi kundana munhu wa kona a nga endli swo nyawula ku fana na Thembani; loko ni ringeta ku vulavula na yena hi heta hi lwa. Thicara Ngoveni yena loko a hi nga kumetiwangi, ni tshemba ku ri a ni ta pasa kahle xikolweni hikuva a ta ni dyondisa a tlhela a ni pfuna ku hlaya; na siku leriya a sungule kahle, loko a hi nga jumiwangi hi nhloko ya xikolo munhu a ta va a rhundze ku nandzika. Abel u kahle na swona wa ni hlonipha, na ku ni eneta wa ni eneta, lexi karhataku i ku u na nsati, se swi endla ku ri ni nga languteri nchumu ka yena. Ni vona swi antswa ngopfu ku ri ni suka haleno ka N’wa-Mitwa hikuva vo tala va ni tivela. Ka nkarhi wa seswi ni pfuna hi leswi le Bakery ni tirhaka vusiku, swi endla ku ri ni nga kotlani na vanhu vo tala va hala mugangeni, phela vanhu va khola weno! Kwala Joni ni tiva hi wena ntsena, se ni vona vutomi byi ta antswa ngopfu, kumbe ni nga kuma na munhu wo hungasa na yena wa ntiyiso. Ni ta suka mahela ya vhiki ro sungula ra n’wheti ku ri ni nga hlangani na vanhu va mahele ya n’hweti, phela vanhu va ta ku nyanga wonge u lo wa swirho. I nge ni gimeta kwala wena Munghana, ni ta twa ta wena na KK na va Tatana Valoyi, phela na tiphina hi ku hlaya mapapila ma wena. Hi ta bula wena Munghana, mhaka yo ta Joni yi vupfile, u nga vileli; ni pfumela ku ri a ku nga ngheneleli swin’wani.
Munghana wa wena wa ntiyiso,
Vusiwana.


text:
THIS DOCUMENT MAY BE DOWNLOADED FREE OF CHARGE FOR PERSONAL USE
EKA CHAPUTARA YA 12 KU FIKA KA 15:13, PAWULO U KOMBISA KU HANYA KA VA KRISTE
AD. VAKRISTE TANI HI GANDZELO LERI HANYAKA (12:1-8)
Tani hi leswi Kriste a nga nyikela vutomi bya yena tani hi gandzela leri hanyaka ku xavela vanhu va yena eku ponisiwa loku ko hlamarisa, Pawulo a kondletela va Kriste leswaku va nyikela vutomi bya vona tani hi gandzela leri hanyaka eka Yena. Leswa swa fanela leswaku va pfumela tani hi loko ku ri xikombiso xa ku twisiseka. Ku hanya vutomi byo tenga hi leswi nga to tsakisa Hosi. Tani hi leswi eminkarhini leyi hundzeke ku nyikela swifuwo tani hi magandzelo e alitarini aku ri ndlela yo dzunisa Xikwembu. Endlelo lero ra magandzelo ya vona aswi fanekisiwa ni ku dzunisa Xikwembu hi thlelo ra ximoya.
Ku twisisa leswi tsakisaka Yena, mukhuva lowu va ehleketa ka ha wona wu fanele ku pfuxetiwa hi vuntshwa. Miehleketo ya le ndzaku a ku ri ya xinyama leyi ti lavelaka swa yona ntsena, kambe Maendlelo lama ntshwa ya ku fambisa hi moya hi lawa landzelaka ku rhandza ka Xikwembu. Tani hi leswi rito leri tsariweke ra Xikwembu ri nga koteki ku tirhana na nchumu wihi kumbe wihi, hikwalaho moya wo kwetsima hi wona wu byisaka miehleketo no komba Maendlelo hi nkwawo ya Xikwembu eka vutomi bya va Kriste, hi fanele ku tshembela eka moya lowo kwetsima ni miehleketo leyi pfuxetiweke ku tsundzuxiwa ha Yena leswaku hi swihi leswi lulameke ni leswi hoxekeke e mahlweni ka Xikwembu. Kongomelo I ku dyondzisa mianakanyo leyintshwa ku fika eka ku hetiseka.
Hi ku endla leswi, I swa nkoka ku va na mianakanyo leyi tengeke ni vonelo lerihlantswekeke ra wena nwini ku nga ri ku ti anakanya swa wena ni leswi u nga kotaka ku swi fikelela evutonwini ni le ka mugangawa wena. Hi ku tirhisana na va Kriste kulobye,I, I swa nkoka ku tiva leswaku ku tiva leswaku Xikwembu xi cherile tinyiko to hambana hambana eka va Kriste kulobye,I na kona va nwana va nga va na tinyiko leti kulu ku hundza wena, Kereke yi fanekisiwa na miri wa munhu lowu nga na swirho swo tala, matihlo,tindleve,nhompfu,mavoko,tintiho,milenge ni swo hambana hambana, xirho xi nwana na xinawana lexi nga mirini xi tumbuluxiwe hi Xikwembu leswaku xi tirha ntirho wa xona emirini leswi nga ta vuyerisa miri hinkwawo.
Tinyiko ta moya hi leti:
• Vaprofeta lebyi kunga rito ra Xikwembu leri taka ka munhu laha a faneleke ku ti amukela hi ku pfumela.
• Ku tirhela: loyi a tirhelaka a tiveke hansi ka lava a va tirhelaka tani hi laha Kriste a swi endleke. A tshembeka no va na ripfumelo leri hetisekeke. A karhi a swi anakanya leswaku Hosi yite: “ku na ku kateka eka ku tirhela ku tlula ku tirheriwa’’.
• Ku dyondzisa: loyi a dyondzisaka a tinyikela nkarhi wo dyondza rito leswaku a ri vula hi ndlela leyi faneleke ni leswaku a ta kota ku lemukisa eka tidyondzo leti hambukeke.
• Kunyika no komba mintirho ya tintswalo: kuna na lava Xikwembu xi va katekiseke eka swa le mandleni ni ka Cuma lexi nghenaka eka vona, hi mukhuva wa lowo a va vi ni moya wo nyika eka lava pfumalaka. A va hlayisi leswi lavelaka ka vona ntsena va nga vi na makwanga.
• Ku hlohlotela: loyi a hlohlotelaka va nwana ave na ku twisisa emhakeni yo twela vusiwana, na kambe a va na ku twisisa leswaku ku tsana loku tisiwa ka hi maxangu I ka muxaka wihi, na kambe a ve xikombiso lexinene xa ku hlula miring na kona a kota ku tsaka ehosini hambi ari ka swiyimo swihi kumbe swihi.
• Vurhangeri: loyi a rhangelaka a ngavi hosi kambe a ve loyi a rhangelaka hi ntwelavusiwa ku nga ri ku ti fuwisa hi leswi a nga murhangeri, kambe a tintsongohata no rhangela hi laha swi nga ta vuyerisa lava nwi rhangelaka.
AE. SWIYENGE SWA VUKRISTE LESWI LAVAKA KU ANTSWISIWA (12:9-21)
• Rirhandzu leri nga na ntwela vusiwana.
• Swo biha swi fanele ku vengiwa.
• Ku namarhela leswi nene no ka swi nga tshikiwi swi famba.
• Xixima lava nga le henhla ka wena.
• U nga pfumeri ku torha ro gandzela Xikwembu no xi endlela leswi nene. U nga titimeli.
• Tsaka hi tshemba leri a ri vekeke eka wena.
• Leha mbilu loko u ri ka swi yimo.
• Tshembeka eku khongeleni.
• Avelana tinyiko ta wena ni swo saseka eka lava pfumalaka na swona u pfulela kaya ra wena ngopfu lava nga le ku cukumetiweni le handle ka muti.
• Katekisa lava ku xaniseka u nga va rhukani.
• Tsaka hi mbilu ni lava katekisiweke u nga va vondzoki.
• Rila ni lava rilaka, u nga va tsanwi hi kwalaho ka ku vaviseka ka vona.
• Hanya hi ku rhula ni munhu unwana na u nwana. Ngopfu ngopfu va akelwana va wena.
• U nga vi na makatla no hanya ni lava nga le ka swi yimo swa le henhla, kambe hanya na vanhu hi nkwavo ni lava nyenyiwaka hi kwalaho ko tsana ka vona.
• U nga ti voni la antswa ka ngopfu emahlweni ka wena.
• U nga tlheriseli swo biha hi swo biha.
• Khendlukela Xikwembu eku tlherisela swo biha u nga yimi ematshanwini ya Xona.
• Hanya hi ku hambana ka moya, nyika nala wa wena swa ku dya loko a twa ndlela, ni mati loko a twa torha, eku va khomisi tingana.
• Hlula hinkwaswo leswo biha hi ku endla leswi nene.
AF. KU TI VEKA HANSI KA VURHANGERI (13:1-7)
• Endlelo ra vutomi ro nyika vulawuri hi swi yenge swa mfumo swo hambana hambana ni ku fuma eka swi yenge swo karhi, I endlelo ra Xikwembu.
• Loyi a tsanwaka Vurhangeri eku fumeni ku nwana na ku nwana u ta avanyisiwa hi Xikwembu.
• Lava va nga le ka Vurhangeri va endla ntirho wa kahle wo fuma vanhu hikwalaho a va fanelanga ku chaviwa loko va landzelela nawu.
• Lava endlaka leswo biha va endla swona loko va chava maphorisa lama nga khoma swibalesa leswi va leriseke hi Xikwembu eku swi khoma leswaku na wu ta landzeleriwa eka lava tlulaka nawu.
• Ku tiveka hansi ka Vurhangeri swi lulamile, kambe aku ve hi ripfalo leri nene kungavi hi ku chava ku avanyisiva hikwalaho ka leswo biha.
• Ehleketa hi vukheta eka mhaka leyi: a hi xivangelo xa wena ku hakela xibalo, a h leswaku vanhu va ta thoriwa ku vona leswaku nawu wa landzeleriwa, ni leswaku mi ti hanyela hi ku rhula etikweni.
• Hikwalaho hakela xibalo kutani u xixima lava nga le vurhangerini.
AG. RIRHANDZU HI KONA KU HETISEKA KA NAWU WA XIKWEMBU. (13:8-10)
Milawu hi nkwayo ya Xikwembu yi nga katsiwa kanwe hi rito leri “Rirhandzu,” hikwalaho hi faneleke ku rhandza va ma kweru, hi endla sweswo hi ta va hi hlayisile nawu hinkwawo wa Xikwembu ku nga ri ku endla swo biha eka wa rikwenu kumbe eka vanhu hi nkwavo hi endla leswi nene. Rirhandzu ri fana na xikweleti lexi nga heriki kutani hi ta fanela ku xi hakela hi laha ku nga heriki.
AH. MINKARHI YA MAKUMU LEYI HI HANYAKA KA YONA YI LAVA HI TINYIKETA KU HANYA VU TOMI LEBYO TENGA (13:11-14)
Ku hetisisa nawu wa rirhandzu, ha fanela ku pfuka evurhogweni ni ku twisisa vunkoka bya nkarhi lowu hi hanyaka eka wona tani hi leswi hi nga ka minkarhi yo hetelela ya laha emisaveni. Vusiku lebyi telaka misava hikwalaho ko wa ka munhu byi le ku suhi ni siku ro kwetsima ra ku ponisiwa ka hosi ko saseka ku le ku suhi.
Hikwalaho a hi humeni hi lwa hi matimba leswi hi ka ka siku ro vonakala hi nga ti xaxameti ni leswo biha swa munyama ku nga vudakwa, vuoswi, makwanga, mavondzo, kambe a hi ti funengeteni hi ku kwetsima ka Hosi Yesu Kriste leswaku hi nga tsakisa ku navela ka vudyoho bya ntumbuluko.
AI. VO TSANA NI VA MATIMBA (14:1-15:13)
Ku avanyisa ka 14 ni xiyenge xo sungula xa ku avanyisa ka 15 swi hlamusela leswaku eka nhlengeletano yi nwana na yi nwana ku ta va na lava ha ku amukelaka Kriste na swona va ha tsanile eku pfumeleni ka vona kasi va nwana i va Kriste va khale lava ripfumelo ra vona ra ha tiyile. Kasi ku Na lava humaka eka Maendlelo ya vujuda, Ni lava humaka eka Maendlelo ya va matiko. Hi kwalaho ko hambana loku va Kriste va ta tshama vari na ku hambana hi miehleketo loko swi fika eka ku hanya vutomi bya vuKriste.
Xiphiqo xi nge humi eka ku hambana ka mavonelo, ku fana na swa vutomi kunga: vudakwa, vuoswi, ku dlaya. Swirho hi nkwaswo swi ta pfumelelana leswaku leswi I muxaka wa vudyoho emahlweni ka Xikwembu na kona swilo swo tano swi fanele ku nga endliwi. Kahari na tindlela leti humelelaka hikwalaho ka mukhuva ya hina leswi nga endlaka ku va na ku hambana. Mujuda loyi a ha ku amukelaka Hosi u ta tshama a lava ku hlayisa siku ra Paseka, hambi loko a swi tiva leswaku ku endla sweswo a swi nwi nyiki pfumelela wo nghena etilweni. Kasi swirho leswi humaka eka mukhuva wa va matiko leswi nga vangiki na nkateko wo tiva hi ta masiku lawa eka vona a swi nge vi swa nkoka ku hlayisa masiku lawa kambe ku to va ndzhwalo.
Xinawana xi yenge lexi nga vangaka ku hambana, hi leswi faneleke ku dyiwa na leswi nga fanekeriki ku dyiwa. Va juda va ta tiyisisa leswaku ku na swi fuwo swo karhi leswi nga faneriki ku dyiwa tani hi loko swi yirisiwile, ku dya swi karhi sweswo swi nga va endla va va lava nga basangiki emahlweni ka Xikwembu, mujuda loyi a ha ku tinyikela ka eka Kriste swi ta nwi tikela ku dya nyama ya: nguluve, donki, nyoka, mbyana, kasi lava humaka eka va matiko va ta vona ku nga ri na Xiphiqo ku dya nchumu wihi kumbe wihi lowu Xikwembu xi wu tumbuluxeke.
Xiphiqo xa vunharu kunga va ku dya nyama leyi tlhaveriwe ke swi faniso swa swi kwembu swa hava. Hi nkwavo va juda na va matiko va ta vona ku ri ku khomisi Xikwembu tingana ku endla sweswo. Tani hi loko va ha ku hundukela eka Kriste. Kasi lava ku nga khale vari ka Kriste va tiva leswaku ku Na Xikwembu Xinwe lexi nga hlanganyisiweki ni swi kwembu swa hava. Kambe anga dya nyama yi nwana na yi nwana leyi wekiweke atafuleni ntsena loko a nga ri na ripfalo leri nwi avanyisaka leswaku swaku dya leswi swi endliweke hi ku landzelela mpimanyiso wa swi kwembu swo hava, ku fana na swama halaai leswi xavisiwaka eka switolo swa mamuslim.
Pawulo u nyika tinhlamulo ti mbirhi eka Xiphiqo lexi nga eka nhlengeletano. Xosungula Pawulo u hlamusela leswaku swiphiqo leswi swi na Maendlelo lawa munhu hi yexe a fanelaka ku tirhisa ripfalo ra yena. Leswi swi fanele ku va mhaka leyi nga eka mupfumeri na hosi ya yena, loyi kunga Kriste. Tani hi leswi emisaveni munhu a nge twisisa leswaku nandza hikwalaho ka yini a tirhela nwini wa yena, hi laha nandza yena nwini a swi tivaka leswaku yena na Nwini wa yena va tirhisana ku yini, munhu wa le handle a nge swi koti ku nghenelela.
Xa vumbirhi, muKriste a nga fanelanga ku endla swilo leswi a nga na ku kanakana eka swona hambi swi ri swilo swa kahle. Eka mhaka leyi a hi mhaka ya leswaku I swilo swa kahle kumbe ahi swa kahle, kambe ntsena loko ku endliwa swilo leswi ku kanakaniwaka leswaku swi nga va swi nga ri kahle, ku endla sweswo ku ta va ku tsanwiwa Kriste.
Tani hi leswi eka swi yenge swi nwana, matsalwa a ya nyiki erivaleni ndlela yo komba swo hoxeka ni swa kahle kambe ya tshikela muKriste unwana na unwana mhaka leyi eka yena hikwalaho a swi hi faneli ku avanyisana eka ku hambana hi miehleketo.
Ndlela ya vunharu leyi va Kriste va fanele ku yi tirhisa, hi leswaku eminkarhini hi nkwayo va fanele ku endla hi rirhandzu ku nga ri hi ndlela leyi yi nga ta endla leswaku va Kriste lava tsaneke va tsandzeka no wa. Eka tiko ra vukhongeri swa ha swo tika ku dya nyama leyi tlhaveriwe ke swi faniso, swi ta va swi hoxekile eka murhangeri wa muKriste, loyi a nga na ku twisisa hi ku ntshuxeka loku nga ka Kriste, kutani a tirhisa ku ntshuxeka loku kutani a dya nyama ya leyo. U ta tisa mianakanyo ya leswaku a hi nchumu ku tekela ehansi milawu yi nwana ya Xikwembu evutonwini bya munhu. Leswi swi ta endla leswaku va Kriste lava hariki va ntsongo eripfumelweni va hanya vutomi byo pfumala vutihlamuleri eku fambeni ka vona na Xikwembu, kutani va nyika dyavulosi nkarhi wo va phasa kutani vutomi bya vona byi ta kanganyisiwa kutani va suka eka Hosi Yesu.
Hikwalaho, eka swi yenge leswi matsalwa ya nga e ri valeni ha fanela ku va na ntiyiso; eka swi yenge swo karhi hi va lava ntshuxekeke ku amukelana; kutani eka Maendlelo hi nkwawo hi tirhisana hi rirhandzu.
Ndzimana ya 17 na 18 I ta nkoka: “ hikuva mfumo wa matilo a hi ku dya no nwa kambe I ku lulama na ku rhula na ku tsaka eka moya lowo kwetsima, hikuva unwana na unwana la tirhelaka Kriste hi mukhuva lowu, u tava a tsakisa Xikwembu no amukeriwa hi vanhu,’’ nawu wa Muxe wu tiyisisa eka leswi swi nga faneriki hi ku dyiwa no khumbiwa, kambe swiringanyeto sweswo aswri ndzhuti wa swa ximoya leswi nga ta ta swa ntiyiso; a va fanekele ku twa ku suka eka Xikwembu leswaku I mukhuva wihi lowu a va fanele ku wu landzelela eka Yena na ku tiva leswaku hi swihi va faneleke ku swi tsanwa. Hosi Yesu u hlamusela nawu lowu hi ku vula leswaku munhu a nga thyakisi n leswi humaka handle ku nghena ka yena, kambe u thyakisi hi leswi sukaka endzeni ka yena emakorweni ya mbilu, tani hi swendlo ni Marito lama tisaka ku sandzeka eka Xikwembu. (Matt 15:11, 18). Hikwalaho Pawulo a fikaka emakumu ka matsalwa lawa hi Marito lawa nga ka Tindzimana leti 13: “Xikwembu xa ku tshemba a xi mi Tate hi ku tsaka na ku rhula loko mi tiseketela hi Xona. Leswaku mi ta khulukela hi matimba ya ku tsaka loku nga ka moya lowo kwetsima.’’
AJ. MAKUNGU YA PAWULO NA KU XEWETA (15:14-16:27)
Eku pfaleni ka papila leri, Pawulo Xosungula u vula makungu ya yena ya mundzuku, a hlaya leswaku ari na makungu yo ya Jerusalema eku yisa swi hanano leswi nyikiweke hi tinhlengeletano tinwana, endzhaku ka sweswo u ni makungu yo yisa evangeli e Spain ni le Rome kutani a tlhela a va na ku navela ku va endzela leswaku a ta avelana na vona tinyiko to hambana hambana ta ximoya. Tani hi leswi a ri ni ku vonela kule ku nyenyiwaka loku va juda va nga ta nwi endla ha kona a va hlohlotela leswaku va nwi khongelela. Eku landzela sweswo u rhumerile marungula eka nhlayo yo karhi ya vanhu a vula Marito yo ringana 26 ku ri lava a nga tirha na vona eka ntirho wa Xikwembu loko a nga si vhakela e Rhoma, leswi komba ka rirhandzu leri nene ari na rona eka vanhu va Xikwembu,
Tani hi laha eka mapapila ya yena yo hlaya, a va lemukisa hi swirho leswi ti lavelaka swa vona va hambukisaka ni matsalwa ya Xikwembu hi Xikongomelo xo ti vuyerisa, hi kwalaho ka sweswo va hambukisaka lavo tala ni ku vanga ku hambana eka nhlengeletano.
Hi kwalaho ka sweswo sathana, a va na ku langutela leswaku Xikwembu xa ku rhula xi tava emilengeni ya yena.
U engete a rhumela marungula ku suka eka vatirhi kulobye, ku suka e Rhoma, a pfala papila ra yena hi ku kombisa ku Gandzela eka Xikwembu, a humelerisa ripfumelo ra yena eka Hosi leri pfuneke ku tumbuluxa tinhlengeletano hi evhangeli leswi kombesiweke eka papila leri a va rhumeleke.
PLEASE GO TO “CONTACT US“ TO SEND US YOUR REQUEST, QUERY OR COMMENT.


text:
Languta, Yingisa, Hanya Buku 2
Outline: Jacob, Joseph, Moses. 24 sections. It has a picture book to go along with the recording.
Script Text
Manghenelo
Avuxeni vanghana. Maxitiva Xikwembu xin'we xa ntiyiso? Minge ndzi me byela hi va vanuna un'wana lava va n'wi teveke. Languta eka xifaniso xa xitshopani loko wa ha yingisa eka xikandziyiso xa marito. Pfula eka xifaniso lexi landzelaka loko u twa mfumawulo.
Xifaniso 1: Vamakwavo vambirhi va xinuna
Genesa 25:21-34, 27:1-29
Majaha mambirhi eka xifaniso lexi ya endla xitshembhiso xo xaviselana. Loyi a vitaniwa Isawu ari muhloti lonkulu. Jakobo ntsongwani ya yena u lulamisile swakudya swa kahle. Isawu a sikile swinene loko avuya eku hloteni kutani a kombela swakudya eka Jakobo, Jakobo aku eka Isawu, "Rhanga u ndzi xavisela vuhosi bya wena." A lava ndyangu wu swi amukela, leswi a swi taya eka hosi ya yena Isawu.
Isawu anga swi tekanga swiri nchumu ku amukeriwa ka yena. A ehleketa ntsena hi khwiri ra yena leri ari ngari na nchumu. Kutani u xavise vuhosi bya yena hi vuswa. Vito ra Jakobo ri vula ku amukela leswi nga riki ntiyiso kutani ntumbuluko wa Jakobo akuri ku pfumela leswingariki ntiyiso eka van'wana. Endzhaku Jakobo u pfumerise tata wa yena eka leswi nga riki ntiyiso hi swiambalo swa nkoka.
Xifaniso 2: Milorho ya Jakobe
Genesa 28:10-22
Isawu a venga Jakobo kutani a lava ni ku n'wi dlaya, kutani Jakobo a balekela ekule na le mutini wa ka vona. U vone Xikwembu etilweni na tintsumi ta Xikwembu ti ta ehansi na le henhla. Xikwembu xiku eka Jakobo, "ndzi taku nyika ndzhahu leyi wena ni malandza ya wena laha unga ta etlela kona. Vanhu hinkwavo ematikweni vata katekisiwa kusuka eka wena na leka vatukulu va wena.
Ndzi na wena ndzi ta ku languta laha u fambaka kona, ndzi ta tlhela ndzi ku vuyisela etikweni leri. Ndzi nga ka ndzi nga ku tshiki ku kondza ndzi endla hinkwaswo leswi ndzi ku tshembhiseke swona. Xikwembu xi switivile leswaku Jakobo a pfumela eka leswingariki ntiyiso kambe Xikwembu axi rhandze Jakobo na ku lava ku n'wi cinca. Kwalaho Xikwembu xi n'wi nyike xithsembhiso xo hlamarisa.
Xifaniso 3: Jakobo na Laban
Genesa 29:1 - 31:55
Jakobo u yile emahlweni no karhata van'wana, kambe nkarhi un'wana van'wana ava n'wi karhata. Jakobo a huma ku ya tirhela malume wa yena Laban. A lavile leswaku n'wana loyi a vitaniwa Rachel ava nsati wa yena. Un'wi tirhele nkombo wa malembe tani hi hakelo ya wansati. Kutani Laban a karhata Jakobo leswaku ata teka n'wana wa yena wa mativula.
Laban u endle Jakobo a tirhela Rachel malembe man'wana ya nkombo. Jakobo u pfumerise Laban eka leswi nga riki ntiyiso. U kume swifuwo hinkwaswo swa kahle eka ntlhambi wa Laban. Kutani Xikwembu xi ku eka Yakobo, "Tlhelela etikweni ra vatata wa wena na maxaka ya wena na mina ndzi tava na wena.
Xifaniso 4: Jakobo a hlangana na Xikwembu
Genesa 32:1-32
Jakobo a lava ku tlhelela ekaya kambe a chava Esawu hikuva lava karhataka van'wana vatshama va ri eku chaveni ka ndzihiseto (kuma nkarhi wo hlula endzaku ka nyimpi ya mixo). Vusiku byin'wana endleleni yo ya ekaya ku te wanuna eka Jakobo. U lwile na Jakobo vusiku hinkwabyo. Jakobo anga ta ha lwa ku ya kwihi kambe aku, "ndzi nga ka ndzi nga ku tshiki handle ka loko u ndzi katekisa." Wanuna aku ka Jakobo, "vito ra wena a ri nga ha vi Jakobo, kambe Israel".
Israel ri vula leswaku u hlulwile na Xikwembu. Xikwembu xi endla Jakobo anga ha pfumeri eka leswi nga riki ntiyiso, hi kona anga ta n'wi cinca. Israel u tlhelele eka vona hi ku rhula. U ve tatana wa matiko yo tala lawa ya dzunisaka Xikwembu.
Vanghana, hinkwerhu hi lwa endleleni ya Xikwembu loko hi pfumela eka leswi nga riki ntiyiso swa van'wana, kambe Xikwembu xi rumele wanuna langa ta hi cinca. I Yesu Kriste hosi.
Xifaniso 5: Norho wa Josefa
Genesa 37:1-11
Jakobo, loyi Xikwembu xi n'wi thyeke vito ra Israele, ari na vana va khume mbirhi. N'wana loyi an'wi rhandza ngopfu a ri Yosefa. Yakobo u nyike Yosefa jasi ro saseka. Tihosi takwe a tiri na mavondzo eka yena. Vusiku byi n'wana Yosefa u lorhile.
Kutani aku eka tihosi ta yena. "yingisani norho lowu ndzi wu lorheke,a hi ri karhi hi boha tinyandza emasin'wini, kutani nyandza ya mina yi suka yi yima, hi loko leta ka n'wina ti yi rhendzela, tiyi khinsamela. Vamakwavo ava hlundzukile swinene. Xana swi vula leswaku vata khinsamela ntsongwani ya vona ke? Va vengile Yosefa naku languta nkarhi lowu vanga ta n'wi endla swo biha.
Xifaniso 6: Yosefa u xavisiwile
Genesa 37:12-36
Vamakwavo wa Yosefa ava risa ntlhambi wa ka vona, Yakobo aku ka Yosefa, "famba uya pfuxela vamakwenu, u kamba ni swifuwo kutani u vuya uta ndzi rungulela mahungu ya kona. Loko vamakwavo va vonile Yosefa ata eka vona va ehleketa ku n'wi dlaya.
Va n'wi hluvurile xiambalo xa yena xo saseka kutani va n'wi hoxa ekheleni leri ari phye mati. Kutani vaxavisi van'wana va ta. Wun'wana wa va makwavo aku, "hi ta kuma yini hi ku dlaya makwerhu? A hi n'wi xaviseni", kutani va makwavo va xavisile Yosefa (hi 20 wa tisilivhere.)
Kutani va tekile xiambalo xa Yosefa va xi tota hi ngati ya mbuti kutani va xi yisa eka tata wa vona. Yakobo u anakanyile leswaku Yosefa a dlayiwile hi swiharhi.
Xifaniso 7: Yosefa ni wansati wo biha
Genesa 39:1-20
Vaxavisi va xavise Yosefa etikweni ra Egypta. U ve hlonga ra Potifaro. Potifaro ari murhangeri wa tiko ra Egypta. Xikwembu axiri na Yosefa na ku n'wi rhangela eka hinkwaswo leswi a swiendla. U ve a hoxiwa enandzwini hi nkata Potifaro. Yosefa ari jaha ro saseka swinene.
Nkata Potifaro u n'wi naverile. U ringete ku sindzisa Yosefa ku etlela na yena. Yosefa u swi tivile leswaku a swi lulamanga, kutani a hambana na yena. U balekile endlwini ya nkata Porifaro a siya xiambalo. U tekile xiambalo a komba nuna wa yena kutani a lumbeta Yosefa hi ku n'wi sindzisa ku va a etlele na yena. Kutani Potifaro a lerisa ku hoxa Yosefa ekhotsweni.
Xifaniso 8: Yosefa ekhotsweni
Genesa 39:20 - 40:23
Xikwembu a xa hari na Yosefa na le khotsweni. Yosefa a hoxiwe ekhotsweni laha a ku pfaleriwe vabohiwa van'wana. Malandza ya hosi lawa ava chelele hosi vhinyo leswaku a nawi, ni muphameri wa xinkwa xa hosi a hoxiwe ekhotsweni. Vusiku byin'wana hinkwavo vave na milhorho. Kambe va anakanye leswaku ku hava na un'we loyi a nga ta va byela nhlamuselo ya vona.
Yosefa aku ka vona, "Tinhlamuselo ati humi eka Xikwembu xana? Ndzi byeleni milorho ya n'wina". Kutani nandza u byerile Yosefa, "Enorhweni wa mina, akuri ni marhavi manharhu, nsinya wulo na hluka, wo baleka swiluva, wu tswala swichocho swa mihandzu leyi vupfeke. Evokweni andzi khomile xinwelo xa hosi Potifaro, kutani ndzi teka mihandzu ya vhinya ndzi kamela exinweleni lexi, ndzi nyika hosi".
Yosefa an'wi hlamusela norho aku, "Loko ku nga si hundza masiku manharhu hosi yi ta ku humesa na kuku nyika ntirho wa wena." Muphameri na yena ubyele Yosefa norho wa yena. Loko ku nga si hundza masiku manharhu, hosi Faro uta ku humesa ekhotsweni, aya tsema nhloko ya wena. Nandza u tshunxiwile na muphameri u dlayiwile ku ya hi leswi Xikwembu xi kombeke Yosefa. Kambe Yosefa u sale ekhotsweni ku ringana masiku manharhu.
Xifaniso 9: Norho wa hosi
Genesa 41:1-41
Kutani hosi ya Egypta ava ni norho. U vonile tihomu to nona etlhelweni ra nambu. Tihomu ta nkombo to ondza tihuma enambyeni kutani ti dya tihomu ta nkombo to nona. Ku hava loyi a byeleke hosi nhlamuselo ya norho lowu. Kutani malandza ya hosi ya byele hosi hi Yosefa. Hosi yi lerise ku humesa Yosefa ekhotsweni. Yosefa a byela hosi nhlamuselo ya norho wa yena aku, "Xikwembu xi hlavuterile eka wena leswi xi nga ta swi endla".
Kutava ni malembe ya nkombo ya ndzalo ni ntshovelo wa kahle e Egypta. Endzhaku ka sweswo ku ta va na malembe ya nkombo ya dyandza. Langutani wanuna wa vutlhari loyi a hoxiweke enandzwini etikweni ra Egypta. Wanuna loyi na vapfuni vantsongo a va hlengeleti swakudya emalembeni lawa ya nkombo ya ntshovelo wa kahle na ku swi hlayisala malembe ya nkombo ya dyandza", hosi yo vonile leswaku moya wa Xikwembu awuri eka Yosefa, un'wi veke ku va murhangeri wa nawu wa tiko ra Egypta.
Xifaniso 10: Mfumo wa Josefa e Egypt
Genesa 41:47 - 42:28
Hi malembe ya nkombo ya ntshovelo e Egypta. Josefa u hlayisile mavele yo tala. Loko malembe ya kombo ya dyandza ya fika u xavisile mavele eka vanhu va Egypt.
A ku ri na dyandza e Kanana na kona. Kutani vamakwavo va khume va tile ku ta xava mavele e Egypt.
A va swi tivanga leswaku loyi afumaka a ku ri Yosefa. Kambe yena u va tivile.U va lumbete kuri itinhlori kutani ava hoxa ekhotsweni. Endzaku ka masiku manharu a ku eka xona- Ku kombisa leswaku mi vanhu vo tshembeka, mi fanele ku-tisa ntsongwani ya nwina eka mina. U hlayisile u n'we wa ti ndzisana ta vona e lehotsweni. Kutani a tshika lava va n'wana va teka mavele ya vona va ya e kakaya ya yona.
Xifaniso 11: Josefa a fi tivisa e ka vamakwavo
Genesi 43:1-45
Vamakwavo va Josefa a va chava ku tlhelela e Egypta kambe u va lava mavele kambe. Kutani va tekile ndzisana ya vona Benjamin va ya naye e Egypt eka Josefa. Hambi swi ri tano. Josefa anga swi tsakelanga ku va byela leswaku hi yena mani. U va xaviserile mavele kambe a lerisa un'we wa malandza ya yena ku tlherisela mali ya vona e mikwameni ya vona, kutani a tumbeta xinwelo xa yena xa silivhere kwameni wa mavele ya ndzisanyana wa vona.
Kutani a rhumela malandza ya yena endhzaku ka vona ku ya va lumbeta leswaku va yivile eka yena. Vamakwavo va hatlisile va tlhelela e ndlwini ya Yosefa. Kwalano hinkwavo va nkhisamile emahlweni ka Yosefa, ku kota tinyandza le tiyani e norhweni wa Yosefa wa khale, kutani va kombela tintswalo eka yena.
Josefa a rila, a tsandzeka ku ti khoma emahlweni ka vona. A va byela aku: "Himina Yosefa makwenu loyi mi nga n'wi xavisa ndzi ta haleno e Egypt."
Kutani a wela nhanwini ya Benjamin, a rila a n'wi tswontswa ni ka va makwavo va n'wana. Yosefa a va nyika tinyiko ti kulu ku ya nyika tata wa vona.
Yosefa a va byela ku tlhelela e Egypt, va ta ta ni mindyangu ya vona ni tata wa vona.
Va makwavo va mukile va ya byela tata wa vova vaku - Yosefa wa hanya ... kunene hi yena a nga nkulu nkuba wa tiko e tikweni hinkwaro ra Egypt.
A kuri na dyandza e ka Kanana na kono.
Kutani va makwavo va khume va tile ku ta xa va mbewu e Egypta.
Xifaniso 12: Jakobe na Yosefa e Gibita
Genesi 45:28 - 50:26
Yakobo u tekile ndyangu wa yena ni hinkwaswo leswi a swiri swa yena a famba na swona etikweni ra Egypta. Loko Yakobo a vona n'wana wakwe Yosefa a n'wi hakarha, hinkwavo va sungula ku rila. Endzaku ka nkarhi u tlhandlekile mavoko ehenhla ka vana vakwe a va katekisa leswaku va ta va varhangeri va tiko ra Israel. Yakobo u ti ferile ari munhu nkulukumba swinene kwale tikweni ra Egypta.
Loko kuri tihosi ta Yosefa va ve niku chava hikwalaho ka leswo biha ava swi endlile ehenhla ka Yosefa. Kutani Yosefa aku ka vona: Minga chaveni, loko kuri n'wina mivile ni makungu yo ndzi vavisa kambe Xikwembu xilavile ku kombisa leswinene ni ku ponisa tiko ra xona. Vanghana, kuna munhu un'we etikweni loyi a tlulaka Yosefa.
Vito ra yena I Yesu Kriste, kambe vabihi va n'wi dlayile. Xikwembu xi kombisile rirhandzu ra xona eka hina, hinkwavo lava va tshembha Yesu. Hikuva Yesu u pfukile eku feni. Loko hi tivula swidyoho swa hina eka Xikwembu, hi tivula leswi hi swi endleke van'wana, Xikwembu xita hi rivalela. Xi tiyimiserile ku pfuna lava va xitshembhaka, na kambe vangaka va nga xaniseki eka rifu ra makumu.
Manghenelo
Akuri ni wanuna loyi a thyiwile vito ra Muxe loyi atiyimiserile ku tirhela Xikwembu. Hi yena loyi anga fambisa vanhu va xona ku sukela etikweni ra Egypta. Leswi swi hi pfuna ku ehleketa Yesu loyi atiyimiserile ku pfuna hinkwavo lava va tshembhaka eka yena. Kuva ntshuxa eka Satana ni mademona ya yena. Langutisa xifaniso lexi urikarhi u yingisela. Tilulamise ku xivona. Xifaniso xa vumbirhi loko u tava u twile mp-fumawulo rito ro karhi (xikombiso).
Xifaniso 13: Muxe exihlangi
Eksoda 2:1-10
Yakobo loyi a thyiwile vito ra Israel hi laha Muxe anga velekiwa eka rixaka ra kona. Muxe u velekiwile etikweni ra Egypta hi lembe ra 300 endzhaku ka Yosefa. Hinkarhi lowu va Israel ava tele swinene. Hinkarhi lowu hosi ya tiko ra Egypta u sungurile ku chava va Israele kutani a sungula ku va khoma hi tihanyi. Ava tirha mitirho hi ku khayimiwa, va tlhela va dlayetela vana va va Israele va mativula vavafona.
Loko Muxe atava a tswariwile mana wa yena un'wi tumbetile. U n'wi hoxile endzeni ka manji a ya n'wi tumbeta etinhlangeni etlhelo ka nambu. Sesi wakwe Meriamu a tlangela kwala kusuhi ku n'wi langutisa. N'wana wa hosi u tile ku ta hlamba kwala nambyeni, u kumile manji lowu ni n'wana Muxe. Muxe u sungurile ku rila, kutani n'wana wa hosi a n'wi twela vusiwana, kutani u vile ni makungu ya ku n'wi teka a ya n'wi hlayisa leswaku a va n'wana wa yena. Muxe u kurile endyangwini wa hosi, Muxe u khomile milawu hinkwayo ya va Egypta a tlhela a va munhu wa nkoka swinene.
Xifaniso 14: Muxe loko a vona xihlahla xiri karhi xi pfurha
Eksoda 2:11 - 4:10
Siku rin'wana Muxe u kumile mu Egypta ni mu-Israele va ri karhi valwa. Muxe u lavile ku pfuna munhu waka vona, u dlayile mu-Egypta kutani a balekela entshaveni. Ku ringana malembe ya 40 a rikarhi a tshama entshaveni ya Sinayi. Siku rin'wana u vonile swilo swo hlamarisa. U vonile xihlahla lexi axi ri karhi xi pfurha, lexi axi nga tshwi.
Xikwembu xivulavurile na Muxe exihlahleni lexi axi ri karhi xi pfurha xiku: Ndzi twile swirilo swa vana va mina hilaha va vulaka hi kona. Ndzi ku rhuma leswaku u ya etikweni ra Egypta u ya humesa vanhu va mina u va fambisa ku sukela kona.
Xifaniso 15: Muxe loko a thlelela etikweni ra Egypta
Eksoda 3:11 - 10:29
Muxe ari ni ku chava kambe u tshembile Xikwembu kutani a tlhelela etikweni ra Egypta. Aku eka hosi ya Egypta, "Xikwembu xa Israele xiri, tshika vana va mina va famba. Xita vanyika ku tsaka swin'we na mina endzhawini leyi xi yi lavaka." Kambe hosi ya Egypta yiku, a ndzi xi tivi Xikwembu nakambe andzi nga va tshiki va Israel va famba. Kusuka kwalaho hosi ya Egypta yi xanisile va Israele swinene.
Xikwembu xiku ka Muxe, loko kuri va Egypta va ta switiva leswaku mina ndzi Xikwembu ndzi ta va tshikela hi kona va nga ta humesa va Israele. Xikwembu xi tlhela xiku loko Faro aku vutisa ku endla masingita, uku eka Aroni, "teka nhonga ya wena u yi hoxa ehansi emahlweni ka Faro yi ta Hundzuka nyoka. Aroni uta xiximiwa, kutani hosi ya ta vona matimba ya Xikwembu", kambe Faro a nga va tshikanga va Israele.
Xikwembu xiendlile masingita yo tala emahlweni ka va Egypta. Ncincile mati ya va Egypta ya endla ngati enambyeni wa Nile laha ava kuma kona mati yo nwa. Xi endlile mitlambya, tinhongana, tinjiya etikweni ra Egypta. Xikwembu xi pfumelerile vangoma ku endla masingita kambe Xikwembu xi endle mahlori lamakulu ku tlula vangoma. Xikwembu xi kombisile matimba ya xona ehenhla ka va Egypta. Hambi swivetano sweswo aswi ncicanga hosi ya Egypta eka miehleketo ya yona.
Xifaniso 16: Ta xinyimpfana lexi axi fanele ku dlayiwa
Eksoda 12:1-36
Xikwembu xitlhela xivulavula na Muxe xiku, "byela va Israele leswaku ndyangu wun'wana na wun'wana wu fanele ku dlaya xinyimpfana". Vafanele va teka ngati leyi va tota etinyangweni ta tiyindlu ta vona etimbatini. Ndzi ta etikweni rero ra Egypta, ndzi ta dlaya vana hinkwavo va mativula va vafana. Loko ndzi vona ngati etindlwini ta n'wina ndzi ta hundza ndzi nga endli vubihi eka n'wina.
Xikwembu xi endle hi laha xinga vula hakona, vana hinkwavo va mativula va vafana vava Egypta vafa. Aku vanga na un'we wa mu Israel loyi anga fa. Kutani hosi yiku ka Muxe, tshika vanhu va mina, wena na va Israel. Fambani miya gandzela Xikwembu hi laha xi vulaka ha kona.
Xifaniso 17: Ta le lwandle
Eksoda 13:17 - 14:31
Muxe u rhangerile va Israele ku sukela etikweni ra Egypta. Xikwembu xifambile na vona xi va phutsela hi papa na ndzilo. Va Egypta vafile va hlundzukile ngopfu hi ku twa na mintirho leyi a va yi tirhisa va Israele. Hosi ni masocha ya yona a va ya kuya tlherisa va Israele. Va-Israele a va fikile elwandle laha a va ngasi khupuka.
Muxe a ku ka va Isarele, "mi nga chavi, mi ta vona hi laha Xikwembu xi ngata miponisa ha kona".
Xikwembu xi pfurile ndlela exikarhi ka lwandle kutani va Israele va tsemakanya endzhawini leyi omeke. Va-Egypta va ringetile ku valandza, kambe mati ya pfarile. Hinkwavo va Egypta va nwerile kutani va Israele va pona.
Xifaniso 18: Swakudya ni mati endzhawini leyi nga mananga
Eksoda 16:1 - 17:7
Muxe u rhangerile va Israele emananga. Ava nga kumi swakudya ngopfu kutani va gungulela Muxe na Aroni na Xikwembu. Madyambu yan'wana na yan'wana Xikwembu axi wisa manna na switsatsatsa eka vanhu va xona. Laha a ku ngari na mati vatlhela va dzumadzumela Muxe.
Muxe aku ka vona, hikwalaho ka yini midzumadzumela mina minga byeli Xikwembu. Muxe a khongela kutani Xikwembu xi n'wi hlamula, Teka nhonga ya wena uba ribye ku ta huma mati lawa minga ta nwa. Va Isarele va tshamile 40 wa malembe vari emananga.
Xifaniso 19: Muxe entshaveni ya Xikwembu
Eksoda 19:1 - 20:17; Psalma 19:11; Johana 19:15
Va Israele va fika entshaveni ya Sinayi. Xikwembu xi xikile entshaveni xirikarhi xi vonakala xiri epapeni hi ndzilo. Muxe u yile entshaveni kutani xivulavula na yena, "hi mina Yehova Xikwembu xa wena, unga tshuki u va na swikwembu swin'wana handle la mina. U nga tshuki u swikhinsamela kumbe ku swigandzela. U nga tshuke utlanga hi vito ra mina, tsundzuka siku ra mina ra vunkombo, ri kwetsimise.
Xixima tata wa wena ni mana wa wena.
U nga tshuki u dlaya.
U nga tshuki I oswa. U nga tshuki u yiva.
U nga tshuki u lumbeta wa rikwernu hi vumbhoni byo hemba.
U nga tshuki u navelela un'wana swilo swo biha. Ehehla ka sweswo Xikwembu xitsarile yin'wana milawu ya xona ematafuleni ya maribye lawa Muxe anga ehla na wona kuya mahlayela va Israele. Namuntlha hi kuma milawu ya xona eritweni ra xona ebibeleni. Xikwembu xiri ku hlayisa rito ra xona switlula hinkwaswo. Na Yesu Kriste uri, "loko undzi rhandza uta hlayisa hinkwaswo leswi ndzi ku lerisaka swona".
Xifaniso 20: Ta nyoka leyi hayekiweke emhandzeni
Tinhlayo 21:4-9; Deuteronoma 18:18
Va Israele va tshembhisile leswaku va ta hlayisa milawu ya Xikwembu kambe ava yi endlanga. Vanhu lava va tlhele va sungulele Xikwembu, xi va twisile ku vava hiku rhumela tinyoka leti a ti ri na vuxungu. Vanhu votala va file hiku lumiwa hi tinyoka leti. Va sungurile ku rilela Muxe leswaku ava pfuna, loko ari Muxe ukhongerile kutani ti thlela. Xikwembu xi byerile Muxe xiku, "endla nyoka hi koporo uyi hayeka ehenhla ka mhandzi, leswaku un'wana na un'wana na un'wana loyi a nga ta lumiwa hi nyoka loko alanguta leyi hayekiweke uta hanya.
Muxe u endlile nyoka leyi hi koporo ayi hayeka, hinkwavo lava ava lumiwa valangutile kutani va hanya. Muxe ari murhangeri lonkulu wa tiko ra Israel loyi hi tlhelo ari muprofeta. Ku ringana mune wa makume wa malembe ari karhi a va rhangerile emananga. Muxe a nga si fa Xikwembu xite eka yena, "ndzi ta humesa muprofeta un'wana loyi a nga ta fana na wena exikarhi ka va Israele. Uta byela va Israele hinkwaswo leswi ndzi nga ta ku lerisa swona.
Xifaniso 21: Yesu a phamela ntshungu
Johana 6:1-58
Ku ringana malembe layo tala va Israel vari karhi va languta muprofeta wo fana na Muxe. Eku heteleleni Yesu Kriste u velekiwile etikweni ra Israele. U endlile ntirho tani hi laha Muxe a endla ha kona. Siku rin'wana vanhu va yile laha Yesu a tshamile kona ari swa kwe kuya twa leswi a swi vulavula. Va khomiwile hi ndlala kambe ava ngari na swakudya. Kuvile ni n'wana wa mufana loyi a ri ni ntlhanu wa swinkwa na tihlampfi timbirhi leti ntsongo.
Yesu u tekile xinkwa na tihlampfi kutani a khensa eka Xikwembu. Kutani u va phamerile hinwavo ka vona. A kuri ni vanhu lava ava tlula ntlhanu wa magidi. Hi siku leri landzilaka Yesu aku ka vona, hi mina xinkwa xa vutomi. Loyi ataka ka mina, a nga ka a nga twi ndlala na loko anga pfumela ka mina ange tlheli atwa torha. Tanani eka Yesu mipfumela nile ka yena.
Xifaniso 22: Yesu avulavula hi ta Muxe
Matewu 17:1-8; Luka 9:28-36
Siku rin'wana Yesu u tekile vadyondzisiwa va yena vanharhu a famba na vona entshaveni ku ya khongela. Loko Yesu a khongela, xikandza xa yena xi sungurile ku cinca xi basa xitlhela xivangama. Na tinguva ta yena tibasile ti tlhela ti vangama. Muxe na Eliya na vona avari ekutsakeni swin'we na yena.
Yesu u tivile leswaku u fanele ku fa tani hi laha Muxe na Eliya va vulavuleke hi rifu rakwe lera ha raka. Vadyondzisiwa lava vanharhu va swi twile loko vari karhi va vulavula swin'we. Kutani ku tile papa ri va funengeta hinkwavo. Rito ra Xikwembu ri vulavula endzeni ka papa ri ku: Loyi I n'wananga, loyi ndzi n'wi tsakelaka, n'wi yingiseni. Loko rito ri hetile ku vulavula vadyondzisiwa va vonile Yesu ntsena.
Xifaniso 23: Yesu u hi ferile
Yohana 3:14-16
Vanhu va nyenyile Yesu kutani va n'wi dlaya. Masocha va yile va ya n'wi vamba exihambanweni. Va dlayile vavanuna vambirhi swin'we na yena. Lava mbirhi avari makhamba tlhelo vadlayi, kambe Yesu a nga zanga a nga tshova nawu wa Xikwembu kumbe ku endla swihoxo swo karhi eka mfumo lowu awuri kona.
Un'wana na un'wana kumbe wena kumbe mina loko hi nga tshovi nawu wa Xikwembu, hi endlela leswaku hi nga xaniseki hi laha kunga heriki na leswaku hinga tshuki hi suka evukonene bya Xikwembu. Hikuva Xikwembu xa rirhandzu axi swirhandzi leswaku hi va kule na xona ni leswaku hi ya eku xanisekeni etiheleni. Xikwembu xi hi nyikile Yesu n'wana wa xona leswaku ahi rhwalela ku xaniseka ka hina.
Hi nkarhi wa Muxe ngati ya xinyimpfana akuri yona leyi ayi tirhisiwa ku hlantswa swidyoho leswaku vanga xanisiwi loko va hari le Egypta. Yesu xinyimpfana xa Xikwembu u vambiwile a fela mina na wena. Ngati ya yena hi yona yinga riha milandzu ya hina (mina na wena). Loko Muxe a tava a hayekile nyoka ya koporo.
Yesu yena u vambiwile exihamban'weni leswaku hinkwavo lava va pfumelaka eka yena va va ni vutomi lebyi nga heriki tani hi nyiko ya Xiwembu. Xikwembu xirhandzile misava swionghasi, xiko xi nyika n'wana wa xona, loyi anga tswariwa ari swakwe leswaku un'wana na un'wana la pfumelaka eka yena anga tshuki a lova, kambe ava ni vutomi lebyi nga heriki.
Xifaniso 24: Ta Yesu etilweni
Yohana 19:38; Mintirho 1:6-11
Ntsumbu wa Yesu wu tekiwile exihamban'weni wu yisiwa esirheni. Hi siku ra vunharhu Yesu u pfukile eku feni. Vanhu votala ava vulavula hi yena ku ringana mune wa makume wa masiku loko a tava a pfukile eku feni. Va n'wi vonile loko a tlhandlukela etilweni. Tani hi leswi u swi voneke eka xifaniso. Yesu wa hanya ni namuntlha.
Muxe ni hinkwavo lava ava pfumerile ka Xikwembu va ha hanya na le tilweni Muxe ari murhangeri lonkulu, tlhelo ari muprofeta wa Xikwembu, kambe Yesu I n'wana wa Xikwembu, Yesu u hundza Muxe. Muxe u rhangerile va Israele ku hundza nile lwandle ku suka ni le tikweni ra Egypta. Kambe Yesu u tele kuta ponisa hinkwavo lava va pfumelaka eka yena.
Siku rin'wana Yesu uta vuya, tani hi leswi a fambiseke xiswona etilweni. Uta teka hinkwavo lava pfumelaka eka yena a famba na vona etilweni. Munghana la rhandzekaka, u tilulniserile ku famba na Yesu xana? (anga hata namuntlha) Pfumela eka hosi Yesu Kriste u ta ponisiwa.


text:
Episode 1022
Muthude u dalela Tselo tarven, Tselo vha khou tamba nga muya vha sa fhedzi, Muthude vha ri zwauri hafha tarven a huna vhathu a zwi todi vhone, fhedzi ngauri Tselo ndi kale vhe vhashumisani, aria a tshi khou balelwa u badela, nga tou bvisa fhedzi ya nzwalelo. Tselovha sumbedza uri hafhu u tou bva tshe vha bvisa ya zwalelo fhedzi, yo no vha hafu ya tshelede ine vha khou koloda yone, hafho ndi he Muthude a halifha tshothe a tshi ri arali Tselo vha tshi toda u mu silinga, nga vha ite zwenezwo, ha ngo tou vha vhidza vho tou da, ngauralo, nga vha mu nee nzwalelo dzawe zwino


text:
Nkonono
Nkonono i nsinya lowu talaka ku mila enhoveni laha ku tlhumeke. Matluka ya nsinya lowu i ya silivhere. Murhi lowu a wu na ndzhuti wo nyawula, wu tlhela wu nga tswali mihandzu. Murhi lowu wa nkonola wa tirhisiwa ku tshivela ndzilo, kambe nsinya lowu a wu na makala naswona tihunyi ta wona a wu tiyiseli.[1][2]
Leswinga ndzeni
Matirhisele[Lulamisa | edit source]
Ntirho wa Mahanti ya Nkonono:[Lulamisa | edit source]
Mahanti ma tlhela ma tshungula nchuluko na xilumi eka vavasati. Mapa wa mahanti ma tshungula vuvabyi bya chukele. Loko murhi lowu wu tsemiwile, mhandzi ya kona ya lovekiwa ku nwiwa mati ya kona kutani ma horisa vuvabyi bya mahahu na ku orhela musi wa tihunyi ta wona swi hlantswa mahlo lama vavaka. [3]
Ntirho wa timintsu ta Nkonono:[Lulamisa | edit source]
Timitsu na mahanti ya nsinya wa nkonola swi hanyisa vuvabyi bya ku vava endzeni ka khwiri. Timitsu ta nsinya lowu ti tlhela ti tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya muthundakazi kasi mapa ya timitsu ta nsinya lowu ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi byo lumalumiwa endzen ka khwiri hikuva ku omisiwa timitsu kutani swi sefiwa. Mapa ya kona ya tlhela ya tshungula ku pfula mbeleko eka vamanana loko va nga bebuli vana. Mapa ma kandziwa ma cheriwa evusikwini bya v aka manana ku ndlandlamuxa mbhovo wa xivelekelo xa vamanana, ku tlhela ma tshungula ku pfimberiwa na ku tshungula vuvabyi bya xa le nhlokweni xa nwana loko a ha rintsongo hi ku va ku cheriwa mapa lama emukapini wa nwana. Timitsu ta nsinya lowu ti tirhisiwa ku tshungula nchuluko na vuvabyi bya le ndzeni ka khwiri. Timitsu ta nsinya lowu tirhisiwaka nakambe xikandza kumbe matihlo. Mahanti ya nsinya lowu ya tshungula vuvabyi bya chukele na swilondzo. Loko munhu a ri na vuvabyi bya chukele, ku omisiwa mahanti, ku kandziwa kutani ku cheriwa emphungwini ku dyiwa.[4]
Mintshaho[Lulamisa | edit source]
- ↑ MALAMULE, R.J (2015). "Mathyelo ya mavito ya minsinya yo tshungula mavabyi eka Skhukhuza, eMpumalanga: Maendlelo ya Onomasitiki". University of Limpopo.
- ↑ "Terminalia sericea". Indigenous multipurpose trees of Tanzania. FAO Forestry Department. Retrieved 2012-06-05.
- ↑ Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 173. ISBN 978177009237 Check
|isbn=value (help).
- ↑ Grant, R (2006). Sappi tree spotting: Lowveld, including Kruger National Park. Pretoria: Jacana Media (Pty) Ltd. p. 288. ISBN 978177009237 Check
|isbn=value (help).


text:
Aloe Ferox
Ubva tsha kale-kale zwikhopha zwo wanala zwi hone kha ḽa Egyptian na kha ḽa San na Khoi matomboni henengei tsha dovha tsha vha na ḓivhazwakale ya u kona u fhodza malwadze. Kha ḽa Afrika huna zwikhopha zwo no fhira 360 zwine zwa vha zwi tshi khou bva kha Aloe Linneus ine Aloe Ferox ndi tshone tshine tsha shumiseswa tsha dovha tsha vha na mbuyelo kha ḽa Afrika Tshipembe.
Aloe Ferox yo fhambana na Aloe Vera (Aloe Barbadensis) kha Ferox hune ha vhavha hu wanala hone aloin i wanala nga fhasi ha lukanda nahone iya kona u fhambanyiwa na lukanda zwo leluwa. Kha vera heyo aloin iya wanala kha ṱari ḽoṱhe na hone i dzula sa mushonga. Aloe Ferox yo wanala uri ina 28% ya aloin na 36% ya amino acids u fhirisa Aloe Vera muzwala wayo wa America.
Hu shumiswa zwimela zwivhili. Maḓi atsho aya thusa kha u lafha zwilonda, hafhala hune havha hu tshitopi hu vha ho fara aloin, hu pfi tshi ya gubisa fhedzi tshi ya kona u lafha vhulwadze ha marambo. Muthetshelo wayo uya kona ulafha lukanda lune lwa vha lwo fhisiwa nga ḓuvha, tshi lafha na u thothona, tshi ya shumiswa na kha mapfura a u ḓola.
Geḽe ya hone i vha ina Antioxidants, vitamin (A, C na B12) ine ya dovha ya vha na Bradykinase ine ya shuma u fhungudza kha mutsiko musi yo doliwa kha lukanda. Iya dovha ya shumiswa kha u tsukisa arali yo ḓoliwa kha lukanda.
Mapfura ane tsha bvisa avha atshi khou engedza maṱari atshi khopha, zwine zwo no ṱanganyiswa zwa ita mushonga wa vhuḓi vhukuma, luphuse lwa hone lu shuma sa mushonga, na ṱari ḽa hone wa ḽi kwamisa na lukanda ḽi a thusa kha ḓuvha.
Aloe Ferox i aluwa zwavhuḓi yo ṱavhiwa nga mbeu, fhedzi na musi u tshi tumuleliwa zwi athusa. Maṱari a kaṋiwa ho no fhela minwaha miṱanu, tshimela tshihula zwavhuḓi arali tshi fhethu hune tsho ḓowela mavu, ubva kha ḽa Southwest Cape uya kwazul natal fhedzi Aloe Ferox tsini na Southern Cape ya Albertina dzi kaṋiwa ubva kha zwoṱhe zwimela zwa ḓaka.
U swika kha 50ha ya aloe vera (aloe barbadensis) yo ṱavhiwa kha bulasi Limpopo ngeno Aloe Ferox yo dalesa maḓakani na dzi bulasini kha ḽa Eastern Cape.
Zwine vha Lafhi vha Hana Zwone
Nḓivho ndi ya zwa pfunzo na ufha vhathu vhuṱanzi azwi faneli u dzhiwa unga zwo ambiwa nga dokotela. Nḓivho hei ayo ngo ḓela uri ni litshe mishonga ya dokotela ni shumise hezwi.
Translated by Khalirendwe Nekhavhambe