text:
Batho ba ntlha ba buwang Setsonga ba tsene kwa Teransefala gongwe ba dirile jalo mo ngwagakgolong wa 18. E ne e le bagwebi ba botlhokwa ba ba neng ba latela dinoka mo gare ga naga, fa ba neng ba ananya lesela le ditalama ka aefori, koporo le letswai. Mo tshimologong ya bo1820, ba ne ba tsenelwa ke batho ba leleme le le tswanang le la bona ba ba neng ba kgoromediwa go tswa kwa lebopong ke bagapi ba baNguni.
Mo nakong Batsonga ba ba neng ba nna mo lebaleng la lebopo ba ne ba tsenyeletsa batho ba ba neng ba tsalanaka leleme ba ba neng ba kgaogana ditso tse di mmalwatse di farologaneng mme ba ne ba na le boitshupo bo le bongwe ba go busa. Ditlhopha tsa bona tse di nnye di ne di ka nna fela kgoreletso e e lekanyeditsweng go baNguni ba ba tlhaselang.
Setlhopha sa bofelo baNguni go fitlha mo kgaolong e ne e le masalela a sesole sa ga Ndwandwe, ka fa tlase ga Shoshangane, se se bogileng kgarolo go tswa mo diatleng tsa ga Shaka tsa di-impi tsa gagwe tsa Mazulu mo dintshing tsa Noka ya Mhlatuze, gaufi le Ulundi ya gompieno.
Batshabi ba nnile go bapa le Noka ya Tembe, kwa borwa-botlhaba ba se gompieno e leng Swaziland mme pele ga nako e telele ba ne ba fetogela mo go Batsonga, ba ya kwa bokone ka go feela bonolo go ya kwa Mokgatšheng wa kwa Limpopo. Kagiso e e sa tsepamang e ne ya tlhamiwa jaaka Ndwandwe (kgotsa Shangaan) a simolola go akaretsa batho ba buang Setsonga mo go bona.
Naga ya baNguni ya molelwane wa kwa bokone ba Zululand e ne e le letshwenyo kwa Mazulung, e dira jaaka legae la majelathoko a sepolotiki le go tshosetsa tsela e e botlhokwa ya kgweboya go ya kwa Lourenço Marques (jaanong e leng Maputo). Letsholo le le ntšhwa la Mazulu le ne la romelwa kwa bokone ka 1833 go tlhasela Shoshangane le go otlhaya ditsala tsa gagwe.
Ba tshwerwe Lourenço Marques mme ba bapola mmosisi wa toropo kwa lebopong. Go tsamaong ya tsoloso e ya Mazulu, Shoshangane le balatedi ba gagwe ba ba tshabileng go tswa kwa bonnong ba bona go tswa kwa Mokgotšheng wa Limpopo. Ba tsweletse pele go ya kwa Nokeng ya Zambezi ya Aforika Borwa pele ya kwa borwa kwa Mosapa (Zimbabwe).
Go tswa fa Shoshangane o ne a simolola go gatelela le go akaretsa baNdau ba ba buwang seShona. Ka go dirisa masole a gagwe a a atolositsweng, o ne a tiisa maatla a gagwe mo tikologong ya Noka ya Zambezi le Lebopo la Delagoa.
Ka iketso Bogosi jwa kwa Gaza, e e releletsweng ka tlotlo go rraagwemogolo Soshangane yo a neng a nna kwa Mkuze kwa kgaolong ya KwaZulu, go simolotse go tlhaga le thoko ya kwa botlhabela ya thabana ya le mo sekgweng se se mogote sa lebala la kwa lebopong.
Paka ya tsamao ya kagiso e ne ya diragala, ka nako e Ndwandwe go tswa kwa borwa le Batsonga, ba ba neng ba le mo kgaolong dingwaga di le makgolo, ka iketlo ba amana. Se se ne sa gola morago ga 1838 fa bontsi jwa masole a ga Soshangane a bolawa ke leroborobo la sekgwaripana, mme o ne a boela kwa Mokgatšheng wa Limpopo.
Mephato ya gagwe e ne ya ripitla kgaolo, jaaka a ne a otlhaya manaba a gagwe, a tsenya basadi le bana mo bokgobeng, mme a batla dituelo tse di bokete tsa tlotlo. Madubadube a ne a kumola metswedi ya batshabi go tswa kwa lebaleng la lewatle. Ba Nkuna le ditlhopha tse di nnye tsa tsamaya mabapi le Nola ya Lepelle go bona bonno ka fa tlase ga merafe e e buang Sesotho, Bakaha le Balovedu, mo kgaolong kwa Nagatlaseng ya kwa bophirima.
Makhubu a bobedi a batshabi (Maluleke, Baloyi, Tshauke le Sono) ba setse Limpopo morago go nna go bapa le Noka ya Levubu (Pafuri) kgotsa mo dinagafatsheng go ya kwa botlhaba ba Soutpansberg le Drakensberg.
Ditlhophana tse dinnye tsa batshabi ba setse ba tshotse dikgosi tsa bona ka go nna kwa dikarolong tse di tlhokang kamogelo, tsa malaria tse di kotsi mme, fa ba ne ba akanya go tshela mo dinagagodimong tse di itekanetseng ba ne ba tshwanelwa ke go senka tshireletso ya baeteledipele ba tshwanang le Modjadji yo a neng a bua Sesotho, Podile le Maake kwa borwa kgotsa Pafuri yo o buang Sevenda kwa bokone.
Ka bo1850 batshabi ba Batsonga ba dirile legae la bona kwa dithabakgolong tsa Spelonken tsa Soutpansberg fa molekeledi wa Mopotokisi, Joäo Albasini, o neng a aga puso ya gagwe go tswa mo dipoelong tse di dirilweng go tswa mo thekisong ya makgoba le aefori.
Fa bafaladi ba Batsonga mo teng ga naga ba simolola go nna baagi ba ba nnye, ba botsalano kwa lewatleng ba ne ba tshwanela ke go emelana le dikhuduego tsa sepolotiki tse di tswelang pele. Ka 1858 Shoshangane o ne a tlhokafala mme bogosi ba simolola go folosa jaaka basimane ba gagwe, Muzila le Mawewe, ba ne ba lwela bogosi.
Shoshangane o ne a kaile Muzila jaaka motlhatlhami, seo Mawewe o neng a se ganetsa; mme se bakile dingwaga tse di ka nnang di le 10 tsa ntwa e e tswelelang. A thusa ke Albasini le bagwebi kwa Lourenço Marques, Muzila o bone go nna kwa godimo.
Mawewe o ne a tshabela kwa Swatsing, fa a neng a lopa thuso ya ga Kgosi Mswati I, kwa bofelong a nna kwa bokone jwa kwa Swatsing mo molelwaneng le kwa Gaza. Muzila o ne a fetotse bogare jwa naga ya Gaza morago kwa pabalesegong ya Mosapa, a tlogela mothamo wa Lebopo la Delagoa le sa sireletsega. Mariga mangwe le mangwe ba ne ba dira ditlhaselo mo tikologong.
Ka 1884 muzila o ne a tlhokafala mme morwa wa gagwe, Gungunyana o ne a mo tlhatlhama. Kgosi e ntšhwa e lekile gantsi go tlhoma taolo gape kwa borwa jwa Gaza. Ka 1889 o ne a sotisetsa mošate wa gagwe kwa Limpopo tlase, a gapa borwa bo bo golang ba bogosi jwa gagwe. Tshenyo e e neng e tswela pele e simolotse lekhubu le le ntšhwa la phudugelo kwa Teransefala mme la tlisetsa Gungunyana kgotlhang le Bapotokisi.
Jaaka boemakepe ba tlhago ba Witwatersrand, Lourenço Marques e ne ya gola le ditshimo tse ribolotsweng tsa gauta. Se se neetse Mapotokisi keletso le didiriswa tsa go tlhoma taolo ya borwa jwa Mozambique; ka 1895 letsholo la go tswa Lisbon le ne la fenya Gungunyana mme ba mo lelekelela kwa Azores.
Morwa wa gagwe, Thulilamahanxi, yo a neng a santse le monnye ka nako eo, le mmusi wa nakwana, Mpisane, ba ne ba tshabela kwa Rephaboliking ya Teransefala mme ba nna kwa bokone jwa Noka ya Sabi go bapa le dithabakgolo tsa mokoloko wa thaba ya Drakensberg, mo teng ga kgaolo ya Mhala.
Thubaganyo ya Gaza e feditswe dingwaga di le pedi morago ga fa mme dihuduego tse di neng di eteletswe pele ke mongwe wa bagenerale ba Gungunyana o ne a fenngwa ka go tlhoka kutlwelo botlhoko. Se se simolotse makhubu a mantšhwa a phalalo jaaka masaledi a bogosi ba Gaza a tshela molelwane mme a tsena kwa Teransefala.
Ka 1910 Mpisane o ne a itatola malaodi wa nakwana wa gagwe mme a tlhopa Thulilamahanxi, yo o neng a amogelwa ke khansele ya lelapa jaaka mojaboswa mo go se nneng gone ga Buyisonto yo o neng e le kwa botshabelong, motlhatlhami yo o mo molaong wa Gungunyana. Ka 1922 Buyisonto yo o neng a le kwa botshabelong o ne a a ya kwa Mhala go nna moeteledipele wa ditlogolwana tsa bogosi ba bogologolo ba kwa Gaza.
Ka nako e batho ba buang Setsonga ba ne ba dira diphesente di le nne tsa palo ya baagi ba Aforika Borwa. Kwa Teransefala ba ne ba tshela mo mafelong a a farologaneng. Kwa bokone, magosi a magolo, a a jaaka a Xikundu, Mhinga, Xigalo le Makuleke, ba ne ba nna mo go tse di ipeetsweng tse di gokaganang kgotsa gaufi le Phaka ya Bosetšhaba ya Kruger. Go ya pele kwa borwa, baagi ba ba phatlaletseng ba ne ba itshedisa kwa Nagafatsheng. Gaufi le diphororo tsa dinoka tsa Levubu le Letaba le le Nnye, bafetogedi ba Sekresete ba ebn ba nna kwa dipolase tsa Boromiweng ba kwa MaSwiss kwa Valdezia, Elim le Kurulen, bana ba bona ba ne ba tsean le go keteka Kholetše ya Lemana.
Go ya pele kwa borwa, Nkuna le ditlhopha tse di mmalwa tse di nnye ba ne ba tshela mo molelwaneng wa dithabana. Ditlogolwana tsa Mashangaane a a buang seNguni, le basadi ba bona ba ba buang Setsonga le balateding, ba ntse mo lefatsheng le le fa gare ga Acornhoek-Bushbuckridge le kwa ya bofelo ba borwa jwa Phaka ya Kruger. Gongwe setlhopha se le nosi se segolo sa batho ba ba buang Setsonga se ne se le kwa dikgaolong tsa kwa bokone tsa kwa Ingwavuma - Ubombo KwaZulu.
Tsenoe ne e le ditlogolwana tsa Maputo (Mabudhu ka SeZulu), bao puso e neng ya kgaolwa ka bobedi ke molelwane magareng ga Aforika Borwa le Mozambique. Go farologana le Batsonga ba kwa Teransefala, ba ne ba na le dikgolagano tse di tseneletseng le MaZulu.
Translated by Lawrence Ndou


c: text/html

text:
ETSA TUMELO YA BONE | ELIJA
O ne A Itshoka Fa a Ne a Direlwa Tshiamololo
ELIJA o ne a tsamaya gaufi le Mokgatšha wa Joredane. O ne a na le dibeke di le dintsi a le mo loetong, a tswa kwa bokone a ya kwa Thabeng ya Horebe e e kgakala. Jaanong, fa a setse a boetse gape mo motseng wa gaabo wa Iseraele, o kgona go bona diphetogo di le dintsi. Ditlamorago tsa komelelo e kgolo di simolola go nyelela. Dipula tse di sarasarang tsa letlhabula di ne di simolola go na mme balemi ba ne ba le kwa masimong a bone ba lema. Moporofeti yono o ka tswa a ile a gomotsega fa a bona naga e siama, mme o ne a amegile thata ka batho. Kamano ya bone le Modimo e ne e sa siama gotlhelele. Ba le bantsi ba bone ba ne ba sa ntse ba na le bothata jwa go obamela Baale, mme Elija o ne a na le tiro e ntsi e a tshwanetseng go e dira. *
Gaufi le motse wa Abele-mehola, Elija o ne a bona go dirwa tiro e kgolo ya go lema. Go ne go na le dipholo di le 24 di tsentswe mo jokweng ka bobedi mme ditlhopha di le 12 tseo di ne di lema di latelana, di epa mesele mo mmung o o bongola. Monna yo o neng a eteletse setlhopha sa bofelo pele, e ne e le ene yo Elija a neng a mmatla. E ne e le Elisha, monna yo Jehofa a neng a mo tlhophile go tlhatlhama Elija. Elija o kile a akanya gore ke ene fela yo o ikanyegang mo Modimong, ka jalo, ga go pelaelo gore o ne a lebeletse pele thata go kopana le monna yono.—1 Dikgosi 18:22; 19:14-19.
A Elija o ne a ikutlwa a okaoka go abela motho yo o mongwe mangwe a maikarabelo a gagwe, go abelana ditshiamelo tsa gagwe le yo mongwe kgotsa a o ne a akanya gore ka letsatsi lengwe o tla tseelwa boemo ke motho yo mongwe? Tota ga re itse; e bile re ka se ganele gore go ka direga gore o ne a tshwenyegile ka dilo tseo. Boammaaruri ke gore, e ne e le “motho yo o nang le maikutlo a a tshwanang le a rona.” (Jakobe 5:17) Le fa go ntse jalo, Baebele ya re: “Elija a kgabaganyetsa kwa go ene mme a latlhela seaparo sa gagwe se se mo tlhaolang mo go ene.” (1 Dikgosi 19:19) Seaparo sa ga Elija se se mo tlhaolang—se ka tswa se ne se dirilwe ka letlalo la nku kgotsa la podi—se ne se aparwa e le seaparo sa kafa ntle mme se bontsha gore motho o tlhomilwe ka tsela e e kgethegileng ke Jehofa. Ka jalo, go se latlhela mo magetleng a ga Elisha go ne go na le bokao jo bogolo. Elija o ne a reetsa taelo ya ga Jehofa ya gore a tlhome Elisha go nna motlhatlhami wa gagwe ka pelo yotlhe. Elija o ne a ikanya Modimo mme a mo ikobela.
Lekawana leno lone, le ne ke ikemiseditse go thusa moporofeti yo o neng a setse a godile. Elisha o ne a ka se tlhatlhame Elija ka yone nako eo. Go na le moo, ka dingwaga di ka nna thataro, o ne a thusa le go tsamaya le moporofeti yo o godileng a ikokobeditse, mme moragonyana o ne a itsege e le mongwe “yo o neng a tshela metsi mo diatleng tsa ga Elija.” (2 Dikgosi 3:11) A bo go ne go gomotsa Elija jang ne go bo a ne a na le mothusi yo o nang le bokgoni e bile a rata go thusa! Ga go pelaelo gore banna ba babedi bano ba ne ba nna ditsala tse dikgolo. Go kgothatsana ga bone go tshwanetse ga bo go ile ga ba thusa boobabedi gore ba itshoke le fa ba ne ba bona tshiamololo e kgolo mo nageng eo. Boikepo jwa ga kgosi Ahabe bo ne bo nnela maswe le go feta.
A o tle o lebane le tshiamololo? Bontsi jwa rona re lebana le tshiamololo mo lefatsheng leno le le bosula. Fa o ka nna le tsala e e ratang Modimo, o ka kgona go itshoka . Gape o ka ithuta go le gontsi ka tumelo ya ga Elija ka nako ya fa a ne a lebane le tshiamololo.
“NANOGA O YE GO KGATLHANTSHA AHABE”
Elija le Elisha ba ile ba dira ka natla go nonotsha batho semoyeng. Go bonala ba ile ba etelela pele go thapisa baporofeti ba bangwe, ba go ka tswang go ne go dirilwe dithulaganyo tsa gore ba ye kwa dikolong tse di rileng. Le fa go ntse jalo, fa nako e ntse e tsamaya, Elija o ne a amogela kabelo eno e ntšha go tswa mo go Jehofa: “Nanoga, o ye go kgatlhantsha Ahabe kgosi ya Iseraele.” (1 Dikgosi 21:18) Ahabe o ne a dirile eng?
Kgosi eo e ne e setse e le motlhanogi, e le kgosi e e bosula go gaisa kwa Iseraele ka nako eo. O ne a nyetse Jesebele mme a dira gore kobamelo ya ga Baale e aname mo nageng mme kgosi ka boene a nna le seabe mo kobamelong eo. (1 Dikgosi 16:31-33) Kobamelo ya ga Baale e ne e akaretsa meetlo ya botsalo, moetlo wa boaka tota le e leng go ntsha bana ditlhabelo. Mo godimo ga moo, Ahabe o ne a sa tswa go gana go ikobela taelo ya ga Jehofa ya gore a bolaye Kgosi e e boikepo ya Siria e bong Bene-hadade. Ga go pelaelo gore lebaka la go bo Ahabe a ne a gana go dira seo e ne e le ka go bo a ne a lebeletse go bona madi. (1 Dikgosi, kgaolo 20) Le fa go ntse jalo, gone jaanong, bopelotshetlha, go rata dikhumo le go rata thubakanyo ga ga Ahabe le Jesebele go ile magoletsa le go feta.
Ahabe o ne a na le ntlo ya segosi kwa Samarea—mme e ne e le moago o mogolo thata! Gape o ne a na le ntlo ya segosi kwa Jesereele, bokgakala jwa dikilometara di le 37. Gaufi le yone, go ne go na le tshimo ya mofine. Ahabe o ne a meletsa setsha seo mathe, setsha se e neng e le sa monna mongwe yo o bidiwang Nabothe. Ahabe o ne a mmitsa mme a mo solofetsa gore o tla mo naya madi kgotsa ba tla dira kgwebo mmogo fa a ka mo naya tshimo ya gagwe ya mofine. Le fa go ntse jalo, Nabothe o ne a re: “Go ka se direge ka nna, mo ponong ya ga Jehofa, gore ke go neye se borremogologolwane ba se ruileng boswa.” (1 Dikgosi 21:3) A Nabothe o ne a le tlhogoethata? Kgotsa a o ne a sa akanyetse dilo sentle? Batho ba le bantsi ba akanya jalo. Gone mme, o ne a ikobela Molao wa ga Jehofa, o o neng o sa letlelele Baiseraele gore ba rekise sengwe se e leng boswa jwa lelapa. (Lefitiko 25:23-28) Mo go Nabothe, go ne go ka se direge gore a tlole Molao wa Modimo. E ne e le monna yo o nang le tumelo e bile a le pelokgale, ka gonne o ne a itse sentle gore go ne go le kotsi go sa dire se Ahabe a se batlang.
Le fa go ntse jalo, Ahabe ene o ne a sa akanye sepe ka Molao wa ga Jehofa. O ne a ya gae “a ngadile e bile a kotlomane pelo” ka go bo a sa bona se a se batlang. Re bala jaana: “A rapama mo sekanamelong sa gagwe mme a nna sefatlhego sa gagwe se lebisitswe go sele, a se ka a ja.” (1 Dikgosi 21:4) Fa Jesebele a bona monna wa gagwe a ngadile jalo, o ne a dira leano ka bonako go dira gore a bone se a se batlang—mme fa a ntse a dira seo, o ne a batla le go bolaya lelapa le le se nang molato.
O ka se kgone go bala ka leano la gagwe o bo o sa gakgamadiwe ke boikepo jwa gagwe. Kgosigadi Jesebele o ne a itse Molao wa Modimo o o neng o batla gore go nne le basupi ba babedi go tlhomamisa boammaaruri jwa kgang e e masisi. (Duteronome 19:15) Ka jalo, o ne a kwala makwalo a dirisa leina la ga Ahabe, a laela banna ba batlotlegi ba kwa Jesereele gore ba batle banna ba babedi ba ba tla dumelang go latofatsa Nabothe ka maaka—ditatofatso tsa tlhapatso, tse katlholo ya tsone e neng e le loso. Leano la gagwe le ne la atlega thata. Banna ba babedi “ba ba se nang molemo wa sepe” ba ne ba neela bosupi jwa maaka ka Nabothe mme o ne a kgobotlediwa ka maje gore a swe. Ga go a felela foo—bomorwa Nabothe le bone ba ne ba bolawa! * (1 Dikgosi 21:5-14; Lefitiko 24:16; 2 Dikgosi 9:26) Tota e bile, Ahabe o ne a tlogetse go nna tlhogo mme a letlelela mosadi wa gagwe go dira sengwe le sengwe se a se batlang le go bolaya batho ba ba se nang molato bao.
Akanya fela gore Elija o ne a ikutlwa jang fa Jehofa a mmolelela gore kgosi le kgosigadi ba dirile eng. Go ka kgoba marapo thata fa go lebega fa batho ba ba bosula ba atlega go gatelela batho ba ba se nang molato. (Pesalema 73:3-5, 12, 13) Gompieno, gantsi re bona go dirwa tshiamololo e e setlhogo—ka dinako tse dingwe e dirwa tota le ke banna ba ba nang le maatla ba ba bolelelang gore ke baemedi ba Modimo. Le fa go ntse jalo, re ka gomodiwa ke pego eno. Baebele e re gakolola gore ga go na sepe se se fitlhegileng mo go Jehofa. O bona sengwe le sengwe. (Bahebera 4:13) Mme o dira eng ka dilo tse di bosula tse a di bonang?
“A O MPONE, WENA MMABA WA ME!”
Jehofa o ne a romela Elija kwa go Ahabe. Modimo o ne a bolela jaana ka tlhamalalo: “Ke yole mo tshimong ya mofine ya ga Nabothe.” (1 Dikgosi 21:18) Fa Jesebele a ne a bolelela Ahabe gore tshimo ya mofine jaanong ke ya gagwe, o ne a tsoga ka yone nako eo mme a ya go itumelela thuo ya gagwe e ntšha. Ga a ise a ko a akanye gore Jehofa o mo lebile. Akanya fela gore sefatlhego sa gagwe se ne se ntse jang fa a ntse a tsamatsamaya mo tshimong eo ya mofine, a akanya ka kafa a neng a batla go dira lefelo leo tshingwana e ntle ka teng. Mme ka tshoganyetso fela, Elija a tlhaga! Boitumelo mo sefatlhegong sa ga Ahabe bo ne jwa fetoga, a supa bogale le letlhoo fa a bua mafoko ano: “A o mpone, wena mmaba wa me!”—1 Dikgosi 21:20.
Mafoko a ga Ahabe a supa ditsela tse pedi tsa boeleele. Sa ntlha, fa a raya Elija a re, “A o mpone” Ahabe o ne a itshupa gore o ne a sa akanye ka Jehofa. Jehofa o ne a setse a ‘mmone.’ O ne a bone tsela e Ahabe a neng a sa dirise kgololesego ya gagwe ya go itlhophela sentle ka yone mme a boga ditlamorago tsa leano le le boikepo la ga Jesebele. Modimo o ne a bona pelo ya ga Ahabe, a bona gore dikhumo ke selo sa botlhokwa thata mo go ene go na le kutlwelobotlhoko, go bontsha tshiamiso kgotsa bopelotlhomogi. Sa bobedi, fa a ne a raya Elija a re “Wena mmaba wa me!” Ahabe o ne a bontsha kafa a neng a tlhoile monna yo e neng e le tsala ya ga Jehofa Modimo ka teng, monna yo gape a ka bong a thusitse Ahabe gore a tlogele tsela ya gagwe e e kotsi.
Re ka ithuta dilo tse di botlhokwa mo boeleeleng jwa ga Ahabe. Ka metlha re tshwanetse go gakologelwa gore Jehofa Modimo o bona sengwe le sengwe. E re ka e le Rre yo o lorato, o itse fa re fapoga mo tseleng ya se se siameng mme o eletsa gore re fetole ditsela tsa rona. Gantsi o dirisa ditsala tsa gagwe tse e leng batho ba ba ikanyegang, go re thusa, batho ba ba jaaka Elija, ba isetsang batho ba bangwe mafoko a Modimo. A bo re tla bo re dira phoso jang ne fa re leba ditsala tsa Modimo e le baba ba rona!—Pesalema 141:5.
Akanya o utlwa Elija a araba Ahabe a re: “Ke go bone.” O ne a itse se Ahabe tota a leng sone—legodu, mmolai le motsuolodi yo o tsuologelang Jehofa Modimo. A bo a ne a le pelokgale jang ne go lebana le monna yo o boikepo yono! Elija o ne a tswelela a bolelela Ahabe ka katlholo ya Modimo. Jehofa o ne a itse sengwe le sengwe se se diregang—boikepo jwa lelapa la ga Ahabe bo ne bo aname, e bile bo ne bo tlhotlheletsa batho go dira bosula. Ka jalo, Elija o ne a bolelela Ahabe gore Modimo o laotse go “feela gore go nne phepa” e leng go fedisa losika lotlhe lwa segosi. Jesebele le ene o tla otlhaiwa.—1 Dikgosi 21:20-26.
Elija o ne a sa akanye mo pelong ya gagwe gore batho ba ka kgona go dira boikepo le tshiamololo ba bo ba sa atlholwe. Go motlhofo go akanya jalo mo lefatsheng le re tshelang mo go lone gompieno. Pego ya Baebele e re gakolola gore Jehofa Modimo o bona se se diregang mme gape o tlisa tshiamiso ka nako ya gagwe e a e beileng. Lefoko la gagwe le re tlhomamisetsa gore letsatsi le a tla, le ka lone a tla fedisang tshiamololo yotlhe, a e fedisetsa ruri. (Pesalema 37:10, 11) Le fa go ntse jalo, o ka nna wa ipotsa gore: ‘A dikatlholo tsa Modimo di akaretsa kotlhao fela? A di kutlwelobotlhoko?’
“A O BONE KAFA AHABE A IKOKOBEDITSENG KA TENG?”
Gongwe Elija o ne a gakgamala go bona kafa Ahabe a tsibogelang katlholo ya Modimo ka teng. Pego eo ya re: “Fela fa Ahabe a sena go utlwa mafoko ano, a gagoganya diaparo tsa gagwe le go apara letsela la kgetsi mo nameng ya gagwe; mme a itima dijo a ba a nna a rapame mo letseleng la kgetsi e bile a tsamaya a kgobegile marapo.” (1 Dikgosi 21:27) A Ahabe o ne a ikwatlhaya mo ditseleng tsa gagwe?
Re ka re o ne a dira diphetogo dingwe tse di siameng. Ahabe o ne a ikokobetsa—sengwe se ruri se neng se le thata mo mothong yo o mabela e bile a le boikgogomoso. A mme o ne a ikwatlhaya tota? Ela tlhoko, fa re bapisa Ahabe le kgosi e e neng ya tla moragonyana e e ka tswang e ne e mo gaisa ka boikepo—Manase. Fa Jehofa a ne a otlhaya Manase, monna yoo o ne a ikokobetsa, a kopa Jehofa gore a mo thuse. Mme o ne a dira se se fetang moo. Go tswa foo, o ne a fetola botshelo jwa gagwe ka go fedisa ditshwantsho tsa medingwana e a neng a e tlhomile, a dira maiteko a go direla Jehofa, a bo a kgothaletsa batho ba gagwe go dira se se tshwanang. (2 Ditiragalo 33:1-17) A re bona Ahabe a dira se se tshwanang? Ka maswabi, ga a dire jalo.
A Jehofa o ile a ela tlhoko gore Ahabe o ne a itshupa phatlalatsa gore o hutsafetse? Jehofa o ne a raya Elija a re: “A o bone kafa Ahabe a ikokobeditseng ka teng ka ntlha ya me? Ka lebaka la gore o ikokobeditse ka ntlha ya me, ga ke na go tlisa masetlapelo mo metlheng ya gagwe. Ke tla tlisa masetlapelo mo ntlong ya gagwe mo metlheng ya ga morwawe.” (1 Dikgosi 21:29) A Jehofa o ne a itshwarela Ahabe? Nnyaa, o ne a tla mmontsha kutlwelobotlhoko e e ntseng jalo fa fela a ne a ka ikwatlhaya. (Esekiele 33:14-16) Mme e re ka Ahabe a ne a bontsha gore o ikwatlhaya go sekaenyana, Jehofa o ne a tsiboga ka go mmontsha kutlwelobotlhoko ka selekanyo se se rileng. Ahabe o ne a se kitla a bona tsela e e utlwisang botlhoko e ba lelapa la gagwe lotlhe ba neng ba tla fedisiwa ka yone.
Le fa go ntse jalo, Jehofa o ne a sa ntse a tla otlhaya monna yono. Moragonyana Jehofa o ne a buisana le baengele ba gagwe malebana le tsela e e botoka ya go tsietsa Ahabe gore a kopanele mo ntweng gore a tle a bolawe. Ka bonako morago ga foo, Jehofa o ne a otlhaya Ahabe. E re ka Ahabe a ne a gobaditswe, o ne a dutla madi gore a bo a swe a le mo kareng ya gagwe. Pego eo e oketsa ka dintlha tseno tse di utlwisang botlhoko: Fa kara ya segosi e ntse e tlhatswiwa, dintša dingwe di ne tsa latswa madi a kgosi. Ka tsela eno ya phatlalatsa, mafoko a ga Jehofa a Elija a ileng a a bolelela Ahabe a ne a diragadiwa: “Kwa lefelong le dintša di latsweditseng madi a ga Nabothe teng, dintša di tla latswa madi a gago teng.”—1 Dikgosi 21:19; 22:19-22, 34-38.
Go bolawa ga ga Ahabe e ne e le segopotso se se tlhomameng mo go Elija, Elisha le batho ba bangwe ba ba ikanyegang ba Modimo, gore Jehofa ga a lebala bopelokgale le tumelo ya ga Nabothe. Modimo wa tshiamiso ga a ke le ka motlha a palelwa ke go otlhaya batho ba ba boikepo, e ka tswa e le ka yone nako eo kgotsa mo nakong e e tlang; e bile ga a palelwe ke go bontsha kutlwelobotlhoko fa a otlhaya batho, fa e le gore go na le lebaka la go dira jalo. (Dipalo 14:18) A bo eo e ne e le thuto e e molemo jang ne mo go Elija, yo a ileng a itshoka ka dingwaga tse dintsi kafa tlase ga puso ya kgosi eo e e boikepo! A o kile wa direlwa tshiamololo? A o lebeletse pele go bona Modimo a tsaya kgato? O tla bo o dira sentle go etsa tumelo ya ga Elija. Ene le molekane wa gagwe e bong Elisha, ba ne ba tswelela ba bolela melaetsa ya Modimo, ba ntse ba itshokela tshiamololo!
^ ser. 3 Jehofa o ile a dirisa komelelo ya dingwaga di le tharo le halofo go bontsha gore Baale, yo o neng a obamelwa go twe ke ene yo o tlisang pula le lotsalo, o ne a se na maatla. (1 Dikgosi kgaolo 18) Bona ditlhogo tsa “Etsa Tumelo ya Bone” mo dimakasineng tsa Tora ya Tebelo tsa Ferikgong 1 le Moranang 1, 2008.
^ ser. 13 Fa e le gore Jesebele a ne a tshaba gore tshimo ya mofine e ne e tla newa baruaboswa ba ga Nabothe, o ka tswa a ile a tlhotlheletsega gore a rulaganye gore bomorwa Nabothe ba bolawe. Go bona motlotlo o o bontshang gore ke ka ntlha yang fa Modimo a ile a letlelela ditiro tse di ntseng jalo tsa kgatelelo, bona setlhogo sa “Babadi ba Botsa” mo makasineng ono.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
251E rile Baiseraele ba ntse ba le kwa Sitime, batho ba simolola go dira boaka le bomorwadia Moabe; 2bone ba laletsa batho go tla ditlhabelong tsa medimo ya bone, mme batho ba a ja, ba obamela medimo ya bone.
3Jaanong ya re Baiseraele ba ineela Baale-Pheore jalo, Morena a ba tukela bogale.
4Morena a ba a raya Moše a re: “Tsaya bagolo botlhe ba morafe, lo kaleletse Morena ba ba molato mo mogoteng wa letsatsi gore bogale jo bo tukang jwa Morena bo tle bo tloge mo Baiseraeleng.”
Doit. 21:22,23
5Jaanong Moše a raya baatlhodi ba Iseraele a re: “A mongwe le mongwe wa lona a bolae banna ba ga gabo ba ba ineetseng Baale-Pheore.”
6A sa ntse a re jalo, ga tla monna wa Moiseraele, a tlisa mosadi wa Momidiane kwa go ba ga gabo mo matlhong a ga Moše le mo matlhong a phuthego yotlhe ya Baiseraele, ba ba neng ba lela kwa mojakong wa Tente ya Boipontsho. 7Ya re Phinehase morwa Eleasare, morwa moperesiti Arone, a bona jalo, a nanoga mo phuthegong, a tsaya lerumo ka seatla; 8a latela monna wa Moiseraele kwa ntlwaneng ya borobalo, a ba phololetsa ka bobedi jwa bone, monna wa Moiseraele le mosadi, mo dimpeng tsa bone. Petso ya thibelwa jalo, ya tlosiwa mo Baiseraeleng. 9Ba ba neng ba sule ka petso eo ba ne ba le 24 000.
10Morena a ba a raya Moše a re: 11“Phinehase morwa Eleasare morwa moperesiti Arone, o tlositse bogale jwa me mo Baiseraeleng ka go dira petso ya lefufa la me mo gare ga bone gore ke se ka ka fedisa Baiseraele ka lone. 12Ke ka moo ke reng: ‘Bona, ke tla mo naya kgolagano ya me ya kagiso.
13Kgolagano ya boperesiti jwa metlha yotlhe e tla nna ya gagwe le ya losika lwa gagwe sehularong sa gagwe, ka a ne a tlhoafalela Modimo wa gagwe, a direla Baiseraele thuanyo.’ ”
14Leina la monna wa Moiseraele yo o bolailweng le mosadi wa Momidiane e ne e le Simeri morwa Salo, mogogi wa kgotla nngwe ya Basimeone. 15Leina la mosadi wa Momidiane yo o bolailweng e ne e le Khosebi morwadia Sure, tlhogo ya kgoro nngwe mo go Bamidiane.
16Morena a ba a raya Moše a re: 17“Ilang Bamidiane, lo ba bolae!
18Gonne ba lo diretse jaaka baba ka bolotsana jwa bone, fa ba lo obamedisa Baale-Pheore, le ka go lo raela ka Khosebi morwadia kgosana ya Bamidiane, kgaitsadia-bone yo o bolailweng ka letsatsi la petso ka ntlha ya ga Baale-Pheore.”


text:
Bogologolotala go ne go na le thutlwa le phokojwe e e ditsebe tsa mamathwane ba e neng e le ditsala tse di kgolo thata. Bobedi jwa bone ba ne ba kgona go utswa thata mme ka nako e ntsi ba ne ba nna mmogo ba dira dilo tse di maswe.
Ka letsatsi lengwe Phokojwe o ne a utlwa a tshwerwe ke tlala. “Tlaa, tsala ya me,” a rialo go Thutlwa. “A re tshele noka mme re utswe dijo kwa polaseng ele.”
“Ke leano le le ntle!” ga bua thutlwa, a itatswa dipounama. “Ke utlwa ke eletsa legapu le le monate.”
Thutlwa le phokojwe ba tshela noka. Phokojwe o ne a itshwareletse thata ka thamo ya thutlwa ka a ne a sa itse go thuma.
Kwa karolong e nngwe ya noka, phokojwe yo o botlhale a dira leroba mo terateng ka meno a gagwe a a bogale. Jaanong phokojwe le thutlwa ba itshukunyetsa mo terateng go ya go utswa dijo kwa karolong e nngwe. Phokojwe ya utswa mae a matlhano kwa hokong ya dikoko mme thutlwa ya tshotlha bontlha jwa lethisi. Thutlwa e ne e simolola go ja legapu le le monate fa phokojwe e ne e tsholetsa nko ya yona kwa loaping mme ya bokolela.
“Shhhhh,” thutlwa ya suma e kgwela manathwana a legapu mo go phokojwe.
“O raya jang fa o re, ‘shhhhh’?” ga botsa phokojwe e iphimola ditedu. “Ka gale ke a opela fa ke fetsa go ja dijo. Ke tlwaelo ya me.”
“Ee jaanong, nkemele ke fetse legapu la me,” thutlwa a phuphura. “E seng jalo rapolase o tlile go go utlwa mme a re lelekise.”
Phokojwe e ne e lapisitswe ke go leta. E ne ya tsholetsa nko ya gagwe kwa loaping gape mme ya simolola go opela, “Owoooooooo!”
Rapolase o ne a ja dijo tsa gagwe tsa motshegare fa a utlwa phokojwe e bokolela. O ne a tabogela kwa ntle le thupa ya gagwe e kgolo. Phokojwe e ne ya mmona fa a tla mme, ka a ne a le bonako, a itatlhela kwa ntle ka leroba la terata mme ke fa ile pele ga rapolase a mmona.
Thutlwa ya batho, mo letlhakoreng le lengwe, o ne a eme ka maoto a yona a kwa pele a bulegile a leka go itumelela legapu la gagwe la bofelo. Fa a bona rapolase a tla, o ne a leka go ema a taboga, maoto a gagwe a kgolagana mme a wela mo fatshe.
“O seka wa ba wa tlhola o nkutswetsa gape!” rapolase a rialo, a betsa thutlwa ka thupa ya gagwe.
Kwa bokhutlong fa thutlwa a ne a kgona go tshaba, mmele wa gagwe otlhe o ne o le matsadi mme a kgotswetse phokojwe. O ne a tlhotsetsa kwa nokeng kwa phokojwe a neng a robetse kwa tlase ga setlhatshana.
“Ga o tsala wena!” ga rialo thutlwa e tenegile, e tsosa phokojwe. “Ke lebogela go opela ga gago, ke iteilwe botlhoko.”
“O seka wa tenega,” ga rialo phokojwe. “Ke go boleletse gore fa ke fetsa go ja ka gale ke a opela. Jaanong a re tshele noka re boele gae.”
Phokojwe ya itshwarelela ka thamo ya thutlwa mme thutlwa ya thuma mo gare ga metsi. Fa thutlwa e fitlha kwa karolong e e boteng ya noka, a raya phokojwe a re, “Jaanong ke ya go tlhapa. Ke ikutlwa ke gotetse le go tshwenyega morago ga go itewa go le.”
“O ka seke!” ga rialo phokojwe, a lebeletse thutlwa ka matlho a a tomogileng. “Fa o ka tsenelela mo metsing, ke tla nwela! Ga ke itse go thuma!”
“Mme ke tshwanetse go tlhapa,” ga rialo thutlwa. “Ke tlwaelo ya me.” Ka seo, thutlwa ya tsenelela mo metsing. Phokojwe ya wela mo gare mme ya ragaraga ka maoto a yona.
“Thusang! Thusang! Ke a nwela!” phokojwe ya lela.
Thutlwa e ne e tenegile ka go itewa ga gagwe, mme a utlwisiwa botlhoko ke go lebelela phokojwe e ragaraga mo metsing. Phokojwe e ne e le tsala ya gagwe kwa bokhutlong. Thutlwa ya tsenya tlhogo ya yona mo tlase ga metsi mme ya e dirisa go emisa phokojwe gape mo thamong ya yone. Phokojwe e ne ya gotlhola le go kgamega mme ya itshwarelela ka thutlwa thata.
Fa ba fitlha kwa karolong e nngwe ya noka, phokojwe ya nagana ka se e se dirileng tsala ya yona. “Thutlwa?” a buela kwa tlase.
“Ee, Phokojwe,” ga araba thutlwa.
“Ke maswabi go go tshwara makgwakgwa. Ke a bona gore se o se ntirileng ke ka ntlha ya tsela e ke go tshwereng ka yona nako e le,” ga rialo Phokojwe.
Thutlwa a tshikinya tlhogo ka tumelano. “Ee go jalo”, a rialo. “Ke ne ke go duelela se o se ntirileng.”
“Maitshwarelo,” ga rialo phokojwe.
Jaanong, phokojwe le thutlwa ba ithuta gore go siame go tshwara batho ka tsela e o batlang go tshwarwa ka yona, mme go tloga ka letsatsi leo, ba ne ba dira jalo ka gale. Mme, go fitlha le gompieno, e santse e le ditsala tsa nnete.
Nna le boitlhamedi!
Fa o feditse go buisa Thutlwa le phokojwe, bua le bana ba gago ka tsela e ba batlang gore ditsala tsa bona di ba tshole ka yona mme morago ba dirise ditshwaelo tsa bona go kwala mmogo lenaane le le bidiwang, ditsela di le 10 tsa go nna tsala e e siameng.


text:
GO THUSA LELAPA | GO GODISA BANA
Fa Morwadio wa Mosha a Gateletswe mo Maikutlong
KGWETLHO
Morwadio a re o gateletswe mo maikutlong. Wena o ipotsa jaana o sa dumele se o se utlwang, ‘A na le dingwaga di le 13? O monnye thata gore a ka itse le gore stress ke eng!’ Le fa go ntse jalo, pele o bolelela morwadio seo, akanya ka mabaka mangwe a a ka dirang gore morwadio wa mosha a ikutlwe a fekeediwa ke botshelo.
LEBAKA LA GO BO GO DIREGA
Diphetogo mo mmeleng. Diphetogo tse di tlang ka bonako ka nako ya bosha di ka bakela mosetsana ditlhobaelo tse dintsi, segolobogolo fa e le gore o saletse kwa morago—kgotsa o fetile—balekane ba gagwe. Anna, * yo jaanong a nang le dingwaga di le 20 a re: “Ke ne ke le mongwe wa basetsana ba ntlha go tshwanelwa ke go apara bra, mme ke ne ke ikutlwa ke sa gololesega le e seng. Fa ke ipapisa le dithaka tsa me, ke ne ke ikutlwa e kete ke segole!”
Diphetogo mo maikutlong. Karen yo jaanong a nang le dingwaga di le 17 a re: “Go ne go betisa pelo ke sa itse gore ke ka ntlha yang fa ke itumela motshegare mme e bo e re moragonyana, fa go le bosigo, ke bo ke lela thata jaana. Ke ne ke sa itse gore go diragalang ka nna. Go ne go ntse jaaka e kete ga ke kgone go laola maikutlo a me.”
Tshimologo ya modikologo wa go bona kgwedi. Mosetsana mongwe yo o bidiwang Kathleen a re: “Le fa gone Mmè a ne a buile le nna ka gone go sa le gale, go bona kgwedi go ne ga tla ke sa lebelela. Ke ne ke tlhapa gantsi mo letsatsing ka gonne ke ne ke ikutlwa ke le leswe ka dinako tsotlhe. Mo godimo ga moo, bokgaitsadiake ba bararo ba ne ba tle ba dire motlae ka nna ba sa nkutlwele botlhoko. Ba ne ba akanya gore go bona kgwedi ga me ke sengwe se se tshegisang.”
Kgatelelo ya ditsala. Marie yo jaanong a nang le dingwaga di le 18 a re: “Fa ke ne ke na le dingwaga tse di fa gare ga 12 le 14, kgatelelo ya dithaka e ne e le maatla thata. Bana ba kwa sekolong sa rona ba ne ba tshwara ngwana ope fela yo o sa tshwaneng le bone makgwakgwa.” Anita wa dingwaga tse 14 a re: “Fa o le mo dingwageng tsa me, go amogelwa ke setlhopha sa ditsala go botlhokwa mme go sa amogelwe go botlhoko.”
SE O KA SE DIRANG
Kgothaletsa morwadio gore a bue ka kgatelelo ya gagwe ya maikutlo. Kwa tshimologong a ka nna a okaoka go bua. Mme nna pelotelele o dirise kgakololo ya Baebele ya go “nna bonako go utlwa, bonya go bua.”—Jakobe 1:19.
Tsaya go gatelelwa maikutlo ga morwadio masisi. Gakologelwa gore ga a ise a nne le maitemogelo mo botshelong mme ka jalo a ka fekeediwa ke dilo tse di mo gatelelang mo maikutlong—e bile ga a ise a itse go lepalepana le tsone.—Molaomotheo wa Baebele: Baroma 15:1.
O se ka wa imetsa morwadio ka ditiro tse dintsintsi tsa morago ga sekolo. Go ya ka buka ya Teach Your Children Well, basha ba ba nang le dilo tse dintsi tse ba tshwanetseng go di dira “gantsi ba na le matshwao a a bontshang gore ba gateletswe mo maikutlong, segolobogolo matshwao a mo mmeleng a a jaaka go opiwa ke tlhogo le go segwa ke mala.”—Molaomotheo wa Baebele: Bafilipi 1:9, 10.
Tlhomamisa gore morwadio o ikhutsa mo go lekaneng. Gantsi selo sa ntlha se basha ba se itlhokomolosang ke go robala mo go lekaneng. Mme fa morwadio a dira jalo, a ka se kgone go akanya sentle e bile a ka se kgone go lepalepana le kgatelelo ya maikutlo.—Molaomotheo wa Baebele: Moreri 4:6.
Thusa ngwana wa gago go bona ditsela tse di siameng tsa go fokotsa kgatelelo ya maikutlo. Mo basetsaneng bangwe go itshidila mmele go thusa go fokotsa tlhobaelo. Baebele ya re: “Go thapisa mmele go tswela mosola.” (1 Timotheo 4:8) Basetsana ba bangwe ba fitlhela gore go nna le tayari e ba kwalang mo go yone go ba thusa gore ba se ka ba nna le kgatelelo ya maikutlo. Brittany wa dingwaga di le 22 a re: “Fa ke ne ke sa le monnye, ke ne ke kwala mathata a ke neng ke sa kgone go a rarabolola. Seo se ne se nthusa gore ke tlhaloganye kafa tota ke ikutlwang ka teng ka bothata joo, mme go ne go nna motlhofo gore ke bo rarabolole kgotsa ke lebale ka jone.”
Tlhoma sekao. Wena o lebana jang le kgatelelo ya maikutlo? A o rulaganya go dira dilo tse dintsi tse o ka se kgoneng go di dira mme o bo o tlalelwa fa o leka go di dira? A o itapisa thata ka go bereka mo go feteletseng, o sa iphe nako ya go dira dilo tse di botlhokwa go gaisa mo botshelong? Bafilipi 4:5 ya re: “A go nna tekatekano ga lona go itsiwe.” Gakologelwa gore mosha wa gago o lebile sekao sa gago e bile o ithuta mo go sone—e ka tswa e le se se siameng kgotsa se se sa siamang.
^ ser. 6 Maina a a mo setlhogong seno a fetotswe.


text:
Folaga ya bosetšhaba, e e dirisitsweng lantlha ka 27 Moranang 1994, e tlhamilwe ke Rre Fred Brownell, Motlhokomela-Mediro ya Mmuso wa Afrika Borwa wa maloba. Mebala le botaki ke kakanyô-maikutlo gotswa mo historing ya folaga ya Afrika Borwa.
Mebala e e farologaneng le dikopanyo tsa mebala di na le bokao jo bo farologaneng go batho ba ba rileng, ka jalo ga go na boitshupo bo le esi jo bo ka gokaganngwang le tsona. Botaki jo bo botlhokwa jwa folaga bo simolola mo paleng ya folaga ka sebopego sa ‘V’ e e elelelang go nna mothalo ole esi yo o rapaletseng, mme o ya kwa letlhakoreng le le kwa ntle.
Seno ke sesupo sa kokoano ya batho ba mefuta yotlhe ba setšhaba sa Afrika Borwa fa ba tsena mo tseleng e e isang kwa momaganong. Molaetsa ono wa kokoano le momagano o tswa mo moanông wa Sekanô sa Setšhaba sa maloba sa Afrika Borwa - Kopano ke Maatla.
Fa go fofiswa folaga ditsamaiso tse di rileng di tshwanetswe ke go ka obamelwa jaaka go supilwe mo Phasalatsong ya Mmuso 22356, Kitsiso 510 ya 8 Seetebosigo 2001. Fa o bontsha Folaga ya Bosetšhaba ya Afrika Borwa ka go rapalala, morokô o go tlhomelwang ka ona o tshwanetse go nna ka fa molemeng ka mothalo o mohibidu kwa godimo.
Fa o bontsha folaga ka tsepalalô kgatlhanong le lebota, mothalo o mohibidu o tshwanetse go nna ka fa molemeng wa molebi ka moroko o go tlhomelwang ka ona kwa godimo. Kwa kopanong ya botlhe, fa folaga ya bosetšhaba e bontshwa fa thoko kgotsa fa morago ga sebui sa botlhe, folaga e tshwanetse go bewa ka fa mojeng wa sebui. Fa e bewa gongwe le gongwe mo kopanong, e tshwanetse go nna ka fa mojeng wa phuthego.Translated by Nchema Rapoo


text:
41E rile Isebosethe morwa Saule a utlwa gore Abenere o swetse kwa Heberone, a kgobega marapo, le Baiseraele botlhe ba tshoga. 2Jaanong Isebosethe morwa Saule o ne a na le banna ba le babedi, e le balaodi ba bathopi. Leina la yo mongwe e le Baana, leina la wa bobedi e le Regabe, e le bomorwa Rimone wa Mobenyamene wa kwa Beerothe; kana le Beerothe o kaiwa wa Babenyamene. 3Mme ba Beerothe ba ne ba tshabetse kwa Kithaime, ba nna teng ka bofaladi go fitlha letsatsing leno.
4Jonathane morwa Saule o ne a na le ngwana wa mosimane, a golafala maoto a le dinyaga di le tlhano, fa mafoko a tswa kwa Iserele ka ga loso lwa ga Saule le Jonathane. Ya re mmelegi wa gagwe a mmelega, a tshaba ka go potlaka, mosimane a wa a golafala jalo. Leina la gagwe e ne e le Mefibosethe.
5Jaanong bomorwa Rimone wa kwa Beerothe, e bong Regabe le Baana, ba ya ba fitlha kwa ntlong ya ga Isebosethe go le bolelo, mme ene a bo a robetse boroko jwa motshegare. 6Ba tsena kwa teng ga ntlo, ba re ba tsaya mabele, mme ba mo tlhaba mo mpeng. Jaanong Regabe le Baana morwa-rraagwe ba tshaba. 7Kana ba ne ba tsenye mo ntlong, ene a ntse a robetse mo bolaong mo ntlwaneng ya gagwe ya borobalo, ba mo tlhaba ba mmolaya, ba mo kgaola tlhogo, ba tsaya tlhogo ya gagwe, ba tsamaya bosigo jotlhe, ba ralala Lebala la Joretane, 8ba isa tlhogo ya ga Isebosethe kwa go Dafita kwa Heberone, ba feta ba raya kgosi ba re: “Tlhogo ya ga Isebosethe morwa Saule mmaba wa gago ke e yo o neng a rata go go bolaya. Mme Morena o neile kgosi mong wa rona dipusoloso kajeno mo go Saule le mo losikeng lwa gagwe.”
9Mme Dafita a fetola Regabe le Baana morwa-rraagwe bomorwa Rimone wa kwa Beerothe, a ba raya a re: “Ka bophelo jwa Morena yo o nkgolotseng mo tlalelong yotlhe! 10Ene yole yo o kileng a mpegela a re: ‘Itse gore Saule o sule!’ a ikaya mmegi wa mafoko a boitumelo, a lebeletse gore ke mo nee tuelo, ka mo tshwara, ka mmolaya kwa Sitlage.
11Bogolo jang, lona banna ba baikepi ba lo bolaileng monna yo o siameng mo ntlong ya gagwe a le mo bolaong jwa gagwe, ke na le go lo nyeletsa mo lefatsheng!” 12Mme Dafita a laela makau jalo; a ba bolaya, a ba kgaola diatla le maoto, a ba pega fa letsheng mo Heberone; a tsaya tlhogo ya ga Isebosethe, a e fitlha mo phupung ya ga Abenere gona mo Heberone.


text:
Diphetogo Tsa Tlhamalalo* Kgotsa Goreng Batho Ba Tsamaya Ba Tlhamaletse
Setswana
Keabetswe Motlhodi
(Ya ga Mũmbi W Ngũgĩ, Xmas 2015 @ Irvine, California, e ranolotswe go tswa go the Gikuyu ka mokwadi)
Bogologolo tala batho ba kile ba bo ba tsamaya ka maoto le matsogo, fela jaaka diphologolo tsa maoto a mane tse dingwe. Batho ba ne ba le lebelo go gaisa mmutla, nkwe kgotsa tshukudu. Matsogo le maoto di ne di bapile go feta dirwe tse dingwe: di ne di na le ditokololo tse di nyalanang tse di tshwanang magetla le dinoka; dikgono le mangole;le mangwejana le magwejana, dinao le diatla, nngwe le nngwe e felela ka menwana e metlhano ya matsogo le ya maoto, ka dinala mo monwaneng mongwe le mongwe. Diatla le dinao di ne di na le thulaganyo e e tshwanang ya menwana e metlhano ya maoto le ya matsogo go simolola ka menwana ya kgenetswe go fitlha ka e mennye. Mo matsatsing ao monwana wa kgenetswe wa letsogo o ne o bapile le menanwa e mengwe, go tshwana fela le ya maoto. Maoto le matsogo a ne a bitsana bontsala.
A ne a thusana go isa mmele gotlhe mo o neng o batla go ya teng; ko marekelong, mabenkeleng, go tlhatlhoga le go fologa ditlhare le dithaba, gongwe le gongwe ko go neng go batlega motsamao. Tota le mo metsing, a ne a dirisana mmogo sentle go thusa mmele go kokobala, go thuma kgotsa go ithabuetsa. Kamano ya ona e ne e le ya tekatekano. A ne a kgona le go adima bokgoni jwa dirwe tse dingwe, jaaka modumo go tswa kwa molomomg, kutlo go tswa kwa ditsebeng, go nkga go tswa kwa nkong, mme tota le pono go tswa kwa matlhong.
Morithito wa tsona le thulaganyo e e tlhololo di ne tsa jala lefufa mo dirweng tse dingwe. Di ne di le kgatlhanong le go adima botswerere ba tsona go bontsalaa bona. Lefufa le ne la di sirela ntlha ya gore maoto le matsogo a di isa gotlhe. Di ne tsa simolola go epa lemena kgatlhanong le bobedi bono.
Leleme le ile la adima leano go tswa go Boboko mme la le tsenya tirisong ka gangwe. Le ne la simolola go ipotsa, le goeleditse, ka ga maatla a matsogo le maoto. Ke mang yo a neng a le maatla go gaisa, la ipotsa. Bontsala ba babedi ba ditokololo, bao ba neng ba ise eke ba itshwenye ka se o mongwe a nang naso kgotsa a kgonang go se dira, jaanong ba adimile modumo go tswa go molomo mme ba simolola go bua fa ba le botlhokwa go mmele go feta ba bangwe. Seno se ile sa fetoga ka pele go nna gore ke mang yo o montle go gaisa; matsogo a theta ka gore a na le menwana e metelele e mesasane, mme ka yone nako eo a kgoba menwana ya maoto ka gore e mekhutshwane gape e le mekima. Ka e sa batle go gaisiwa, menwana ya maoto ya ikarabela ka go kgoba menwana ya matsogo e mesesane, bontsala ba ba bolawang ke tlala! Seno se tsere matsatsi, ka dinako dingwe se ama bokgoni ba ona go dira mmogo sentle. E feleleditse e le kgang ya thata, mme ba ya go dirwe tse dingwe go bona tsereganyo.
E ne e le Leleme yo o tlhagistseng kgaisano. Botlhe ba dumalana fa e le leano le lentle. Fela ya eng? Bangwe ba tlhagisa kgaisano ya go kampana- kampano ya leoto le letsogo. Bangwe ba re motshameko wa tšhaka, diketo, metabogo kgotsa go tshameka metshameko e e tshwanang le chess le morabaraba mme nngwe le nngwe ya ganelwa ka gobo e le thata go tshamekiwa kgotsa e tla gobelela serwe se sengwe. E ne e le Leleme gape, morago ga go adima kakanyo go tswa go Boboko, yo o tlileng ka tharabololo e e bonolo. Bobedi bongwe le bongwe jwa dirwe bo tla bona tšhono ya go tlhagisa kgwetlo. Matsogo le maoto a dumela.
Kgaisano ya tshwarelwa mo sekgwa se apogang teng, gaufi le noka. Dirwe tsotlhe di ne di le malalaalatswe go ela tlhoko kotsi kgotsa sengwe se tshoganyetsang mmele, ka jaanong dirwe tse dingwe di ne di tshwere maragana teng a bana ba mpa. Matlho a ne a latlhela bofofu kgakala le bophara go bona kotsinyana e e ka tswang gongwe le gongwe; ditsebe tsa itshiamisetsa go utlwa le fa e le mokgwasa o tswang bokgakala bofe, nko ya itshiamsetsa go dupelela monkgo wa kotsi e e falotseng matlho a a kelotlhoko le ditsebe tse di bogale; mme leleme le ne le ipaakanyditse go goeletsa, kotsi.
Phefo ya gasama dikgang tsa kgaisano go dintlha tse nne tsa sekgwa, metsi le loapi. Diphologolo tse di maoto mane di ne di le magareng ga tse di gorogileng pele, bontsi jwa tse digolo di tshwere makala a matala go supa fa di tlile ka kagiso. E ne e le boididi jo bontle jwa Nkwe, Lengau, Tau, Tshukudu, Phiri, Tlou, Thutlwa, Kamela, Kgomo le Kubu, Phala, Tshepe, Mmutla, Lerunya le Tadi. Ditshedi tsa Metsi, Kubu, Tlhapi, Kwena, tsa ala dikarolo tsa tsona tse di kwa godimo mo losing la noka, mme dikarolo tse dingwe di le ka fa gare ga noka. Bomaoto mabedi, Ntšhwe, Kgaka, le Phikoko ba opa diphuka tsa bona ka boitumelo, dinonyane tsa tswirinya mo ditlhareng; Tsiritsiri ya opela nako e yotlhe. Segokgo, Seboko, Mositlhaphala, Sebokolodi tsa gagaba mo fatshe kgotsa mo ditlhareng. Lebodu la tsamaya ka nyanyaelo, ka kelotlhoko, le iketlile fa Mokgantitswane o ne o tabogakaka, o sa nnisege. Kgabo, Tšhimpanse, Korela , di tlolatlola mo dikaleng. Tota le ditlhare le ditlhatsana, di ne di faapanela go ebela go tswa kwa letlhakoreng le lengwe go ya go le lengwe, go oba ditlhogo le go ema tsi.
Molomo wa bula kgaisano ka pina:
Re dira seno go itumela
Re dira seno go itumela
Re dira seno go itumela
Gonne rotlhe
Re tswa tlhagong e le yosi.
Letsogo le Maoto tsa ikana go amogela botšo ka bopelontle; go sena manganga, matshosetsi a go ngala kgaisano, ditshupetso kgotsa go goga dinao.
Matsogo a rebola kgwetlo ya ntlha: Ba latlhela legonyana mo fatshe. Leoto, la molema kgotsa moja, kgotsa oo mabedi, a ne a tshwanetse go sela legonyana go tswa fa fatsshe mme a le konope. Maoto a mabedi a ne a ka buisana ka nako nngwe le nngwe mo kgaisanong mme a romele menwana, ka bongwe kgotsa otlhe, ka thulaganyo efe kgotsa efe go fitlhelela tiro ya ona. A lekile go le fetola, go le kgarametsa, a leka dilo tse di farologaneng mme a palelwa ke go le sela sentle: mme ha e le go le sutisa teng, se a kgonneng go se dira bogolo e ne e le go le ragela kwa ka sekgalanyana. Ya re go bona se, Menwana ya Matsogo ya adima modumo go tswa go molomo mme ya swa ka ditshego. Matsogo, mogwetli, a ne a ikgantsha ekare a mo kgaisanong ya bommabontle, a bontsha ditebego tsa ona tse di sesane, mme ka ditsela tse di farologaneng a sela legonyana. A e konopela kgakala mo sekgweng, mme ka seo a gapa maikutloa baigaisani le babogedi gore ba bo ba sise dipelo. A ne a supa bokgoni jo bongwe: a sela santanyana mo sekotlolong sa reisi; a fololela dinnale; a dira maotwanakgogisi a go sutisa magong a a bokete; a dira marumo mme a a konopela kgakajana, ditiro tse go menwana ya maoto e leng dijo tsa ditoro. Maoto a ne a dutse fela a bogetse pontsho ya botswerere le go obega ga bontsala’abona ba ba sesane. Diatla tsa babogedi tsa opela kwa godimodimo ka kgatlhego le go nna seoposengwe le matsogommogo le ona, mme se sa utlwisa maoto botlhoko ba ntho. Mme a ne a sa tle go ineela: le fa a ne a dutse a tlhomola pelo, menwana ya kgenetswee e taka didikwenyana mo santeng, e leka go nagana kgwetlo e fenyang.
Kgabagare ya nna tšhono ya mato le menwana ya one go ntsha kgwetlo. Ya bone, ga a e tlhalosa, e ne e le bonolo. Matsogo a tshwanetse go tshola mmele otlhe go tloga karolong e nngwe ya sedikwe go ya go e nngwe. A kgwetlho ya bomatla, menwana e e iponang ya akanya. Go ne go tla leba yo o sebete. Sengwe le sengwe sa mmele se ne se tshwelekanyantswe. Matsogo a kgoma fa fatshe; matlho a le gaufi le lefatshe, pono ya ona e thibetswe ke bogaufi jwa ona le lefatshe, lerole la tsena ka nko le e ethimodisa, maoto le menwana ya ona a fofa mo moweng: dinao kwa godimo, babogedi ba goeletsa ba ikopelela.
Dinao kwa godimo
Ga go na mathata
Latela dinao
Ga go na mathata
A re fofeng mo loaping
Fela ba ne ba tlhomile diatla le matsogo leitlho. Dirwe tse mo metsotswaneng e fetileng di ne di supa manontlhotlho a bokgoni, di ne di sa kgone go suta sekgalanyana. Dikgatonyana, diatla tsa goeletsa ka kutlobotlhoko, matsogo a thethekela mme a diga mmele. A ikhutsa mme a leka gape. Mo nakong e a leka go phatlhalatsa menwana go kgona go tshwara lefatshe mme menwana ya kgwenetshe ke fa e le ona fela e kgonang go otlologa. A leka semenogane mme seo sa ganelwa gonne gore se kgonege go ne go tsenyeletsa tiriso ya maoto. E ne e le tšhono ya menwana ya maoto go tshega. Ya adima medumo e boteng ya kgokgotso go tswa go molomo go farologanya setshego sa yona go tswa go se se sesane se se dirisitsweng ke menwana ya matsogo. Ya re go utlwa lonyatso, matsogo a ne a tenega mme a dira maiteko a bofelo go tshola mmele. Maiteko ano a folola. Ka letsapa le legolo matsogo le menwana ya itlhoboga. Maoto a ne a itumelela go bontsha manontlhotlho a ona mo diateletiking: A tshwaya nako, a sasanka, a taboga, a tlolakaka ntle le go diga mmele le ha e le gangwe. Maoto a babogedi botlhe a ne a tampatampa mo fatshe go supa kgatlego le gore ba seoposengwe. Matsogo a emisa diatla go supa kemokgatlhanong ya boitshwaro jo eseng jwa botshameki, a lebetse fa e le ona a simolotseng tshameko eno.
Mme botlhe, go akaretsa babogedi, ba lemoga sengwe se se sa tlwaelegang ka matsogo: menwana ya kgwenetshe e e neng e taologile fa matsogo a ne a leka go tshola mmele, e ne e ntse e itlhaotse mo menwaneng e mengwe. Dirwe tsa boganetsi di ne di santse di re di tswelela go tshega fa di lemoga sengwe gape, monwana wa kgwenetshe o tlhaotsweng o ne o sa tlhokise diatla bokgoni, o ne o tokafaditse thata ya tsona ya go tshwara le go tlamparela. Ke eng se? Bogwele bo fetogile go nna thata ya bokgoni!
Kganetsano magareng ga dirwe go swetsa gore mofenyi ke mang e tsweletse ka matsatsi a le matlhano, palo ya menwana mo letsogong le leotong lengwe le lengwe. Matsapa a bona ya bo e le a bophokojwe, ba palelwa ke go bolela mofenyi gonne dirwe tsotlhe e ne e le ditswerere mo go se di se dirang, go se dipe tse di ka iphetsang. Go ne ga simolola diphopholetso tsa filosofi: mmele e ne ele eng tota, tsa botsa tsotlhe, mme tsa lemoga fa mmele e le tsone tsotlhe; di ne di le seoposengwe. Serwe sengwe le sengwe se ne se tshwanetse go dira sentle gore tsotlhe di dire sentle.
Fela go thibela dikgaisano tsa mofuta ono mo isagweng le go thibela go tshwenyana, dirwe tsotlhe di ne tsa swetsa gore go tloga jaanong mmele o tla tsamaya o tlhamaletse, maoto a tsepame mo fatshe le matsogo a le mo moweng. Mmele o ne o itumeletse tshwetso mme o ne o tla letla bana go tsamaya ka matsogo le maoto gore di se lebale kwa di tswang teng. Tsa arola ditiro: maoto a ne a tla tsamaisa mmele mme fela fa a goroga kwa go iwang teng, matsogo a ne a tla dira tiro yotlhe e tlhokegang go dira kgotsa go tshwara didiriswa. Ya re fa maoto le dinao di dira tiro e boima ya go tshola, matsogo a ne a otlologa mme a dirisa bokgoni jwa ona go dira mo tikologong le go netefatsa gore dijo di fitlha kwa molomong. Molomo, kgotsa, meno a ona tota, a tla di tlhafuna a be a di romela ka mometso go ya ko maleng. Mala a ne a tla tamola molemo otlhe mme a o tshele mo dikanaleng tse di tla tsamaisang molemo go ya ko mmeleng ka bophara. Mala a tla isa masalela ko moseleng wa leswe, go tsweng moo mmele o tla a beya mo nageng kgotsa go a epela mo mmung go o nontsha. Dimela di tla gola di beele maungo, matsogo a tla kga maungo mangwe mme a a tsenye mo molomong. Ehee sedikwe sa botshelo.
Le metshameko le boitlosobodutu di ne tsa arogangwa ka matshwanedi: kopelo, go tshega le puo di ne di neilwe molomo, go taboga le kgwele ya dinao ya newa segolo maoto, beisibolo le baseketebolo di ne di tlogeletswe matsogo le fa maoto a tla bo a taboga. Mo diateletiking, maoto a ne a rena. Karolo ya ditiro e tlhamaletseng e ne ya dira mmele wa motho mokaloba wa motšhini o tshelang, o gaisa le diphologolo tse dikgolo ka se o ka se fitlhelelang ka palo le boleng.
Le fa go le jalo dirwe tsa mmele tsa lemoga gore thulaganyo ya leruri e di e fitlheletseng e ntse e ka nna ya tlisa kgotlhang. Tlhogo e e neng e le kwa mankalankaleng e ne a ka nna ya ipona fa e le botoka go na le dinao tse di neng di kgoma fa fatshe kgotsa fa e le morena mme dirwe tse di kwa tlase ga yona e le batlhanka fela. Tsa gatelela gore fa go tliwa mo taolong, tlhogo le tsotlhe tse di ka fa tlase ga yona, di a lekana. Go mametlelela seno, dirwe tsa netefatsa gore kutlobotlhoko le boitumelo jwa se le sengwe bo utluwe ke tsotlhe. Tsa lemosa molomo gore fa o re sennanne sa me, o ne o bua jaaka mmele otlhe e seng jaaka mong a le nosi.
Tsa opela:
Mo mmeleng wa rona
Ga go motlhanka
Mo mmeleng wa rona
Ga go motlhanka
Re a direlana
Rona ka borona
Re a direlana
Rona ka borona
Re a direlana
Leleme lentswe la rona
Ntshware ke go tshware
Re aga mmele o itekanetseng
Ntshware ke go tshware
Re aga mmele o itekanetseng
Kopano e ntle
Mmogo re direla
Mmele o itekanetseng
Mmogo re direla
Mmele o itekanetseng
Kopano ke matla a rona
Seno sa fetoga Pina ya Mmele Otlhe. Mmele o e opela go fitlhelela le gompieno, mme se ke se se farologanyang batho le diphologolo, kgotsa bao ba ganneng phetogo e e tlhamaletseng.
Diphologolo tse dinao dinne di ne tsa gana phetogo eno le mororo di bone tse di di boneng. Kgang ya go opela e ne e tshegisa. Molomo o ne o diretswe go ja e seng go opela. Di ne tsa tlhama lekoko le le tshwereng setso sa ko ga Lowe la tlhago, mme tsa se fetole mekgwa le ditsela tsa tsona.
Fa batho ba ithuta go tswa go mafaratlhatlha a dirwe ba dira sentle, mme fa ba bona mmele le tlhogo e le makoko a lwantshanang, le lengwe le okametse le lengwe, ba atamela bontsalaabona ba diphologolo ba ba ganneng phetogo ya tlhamalalo..
Keabetswe Esther Motlhodi is a part-time lecturer in the School of Languages of the North West University, Vaal Triangle Campus, in South Africa, where she teaches Introduction to Language Practice. She holds a BA Honours in Language Practice from the North West University. Her Honours mini-dissertation investigated the optimal presentation of Setswana subtitles for better access to education. In June 2015 she co-presented a paper with her supervisor titled ‘Investigating the optimal presentation of Setswana subtitles for better access to education’ at the LSSA conference in Potchefstroom. She is currently registered for Masters in Language Practice, continuing to investigate the use of African Language subtitles in education. She is passionate about creating access to communication for people experiencing language barriers, a great reality in multilingual South Africa. Her research interests include African language subtitles, the reception of translation and process research. Although not her main focus currently, she has worked on translation projects as a freelance translator translating different types of texts such as children’s stories, information pamphlets, medical research forms and posters for various campaigns. She has also started writing children’s stories in Setswana, in order to expand on the Setswana literary polysystem.
What's Your Reaction?
A pan-African writers' collective and publisher


text:
Portal:Temo-Thuo
THUO YA DIHUTSHANE E E MADUO A A NAMETSANG[paakanyo | edit source]
TSE DI MO TENG
- MATSOPA A DIHUTSHANE
- TSE DI TLHOKAFALANG FA O SIMOLOLA THUO O RUILE DIHUTSHANE
- TLHOKOMELO YA DIHUTSHANE
- MEBARAKA YA DIHUTSHANE LE NAMA YA TSONE
- KETELO YA BARUI BA DIHUTSHANE
- TSHOBOKO
KAKGELO[paakanyo | edit source]
Batswana itsholelo ya bone e ikaegile thata ke leruo.Dihutshane ke leruo le le botlana lele akaretsang dipudi le dinku le bontsi jwa barui go akaretsa le baba dikobo dikhutshwane ba le ruileng go kgona go ka itshetsa.Dihutshane di botlhokwa fela thata ka di thusa ka madi, nama, mashi, bobowa le matlalo go dira diaparo.
E re ntswa thuo ya dihutshane e tswa goo lowe, seemo sa yone ga se ise se tokafale mo lefatsheng leno,re lebeletse ntsifalo ya dihutshane le yone e boutsana mo marekisetsong, se se felelang se dira gore e nne tlhwatlhwa-kgolo mo marekisetsong. Mabaka a dirang gore thuo ya dihutshane e bo e sa gole mo go kgotsofatsang, ketlhokomelo e e lolea le mebaraka e e sa tlhomamang.
Gore thuo nngwe le nngwe e dire sentle go kgona go go busetsa dipoelo, tlhkomelo ke selo sa botlhokwa.Dihutshane fela jaaka leruo lengwe le lengwe le tshabelelwa ke malwetse a jaaka diphilo, madi, dibokwana, tlhakwana jalo jalo, mme fa morui a sa laole thuo ya gagwe e a koafala. Dihutshane ga di tlhoke metsi a mantsi, se se siametseng thata thuo e, gore e dire sentle mo lefatshe leno.Go na le dikotla kgotsa menontshane e mengwe e seng kalo mo phulong, jaaka matswai,(phosphorus,protein), mme dikotla tse, dihutshane di di tlhoka go ka tswelela di dira dipoelo, mme se se tlama morui gore a bone gore dikotla tse, di a di bona, ka go reka dijo tsa mooketsa.
Barui betsho, lephata la temo-thuo le rotloetsa thata kgwebo ya temo-thuo, e se fela go jela mo ganong, dihutshane fa morui a sena madi, o ka dirisatse a nang le tsone go tlhokomela tse dingwe le gone go bona gore o tlhopha matsopa a a ka mmusetsang dipoelo ka bonako. Taolo ya letsalo la dihutshane le yone e botlhokwa.Dihutshane di tshabelelwa ke go thorontshiwa ke dibatana, go di sireletsa mo dibataneng barui bangwe ba dirisa go disa le go di tlhatlhela mo masakeng bosigo.
KETAPELE[paakanyo | edit source]
Bontsi jwa barui ba dihutshane ba ruetse mo mafulong a a kopanetsweng se se ba paledisang go ka tlhokomela dihutshane sentle.Dihutshane di mefuta e le meraro e bong letsopa la rona la Setswana, le le tlhakantsweng le a a tswang kwa ntle ga lefatshe la Botswana.Motho mongwe le mongwe o ka tsena mo thuong ya dihutshane,ka di sa tlhoke ditsompelo jaaka lefatshe,madi le babereki tse dintse go rua jaaka ya dikgomo. Sengwe se gape se le botlhokwa ka thuo e, e na le dipoelo tse di ko godimo ka di kgona go tsala ga bedi mo ngwageng ebile difula mehuta e farologanyeng ya ditlhatshana le majang, se se thusang gore di kgone go emelelana le dipaka tsa leuba.E re n tshwa dihutshane di sena mmaraka kana marekisetso a a thomameng mo Botswana, marekisetso a nama, goromente le batho ka bongwe ka bongwe ba santse ba tshegeditse thuo e.
MATSOPA A DIPUDI[paakanyo | edit source]
- TSWANA
- KALAHARI RED
- BURUBOKO
Kalahari Red[paakanyo | edit source]
- Letsopa la pudi le le tlholegang ko Aforika Borwa.
- Ke letsopa la nama.
- Pudi ya Kalahari e kgona go tshela mo dipakeng tse di thata go na le dipudi tse dingwe, se se dirang gore e dire botoka gona le dipudi tse dingwe ke gore e kgona go itshireletsa mo mogoteng wa letsatsi gape mmala wa yone o dira gore e seka ya bonwa ke dibatana motlhofo.
- E na le mosepele, go kgona go itshireletsa ga yone go e dirang gore e siamele seemo sengwe le sengwe.
- Kalahari ke letsopa la pudi le le sa tshabelelweng ke malwetsi.
Buruboko[paakanyo | edit source]
- Letsopa la pudi le le tlholegang ko aforika borwa.
- Ke letsopa la nama.
- Buruboko e motlhofo go ka e rua, e tsaya nako e telele e fula go na le dipudi tse dingwe.
- E na le mashi a mantsi, se se thusang mo go goleng ga potsane.
- E kgona go tsala mawelana kana dipotsane dile tharo mo tlhokomelong e e siameng.
- Buruboko e na le bokete jwa magareng ga 110-135kg.
Dorper[paakanyo | edit source]
- E ka dira sentle mo mafelong a a sekaka, tsidid le a a bokgola.
- E na le letsalo le letelele
- E kappa ka bonako, gangwe mo nakong ya letsalo. E kgona go tsala morago ga dikgwedi tse di robang bobedi. Mo tlhokomelong le phulo e e siameng.
- Dorper e kgona go tsala dikonyana dile pedi, tse di golang ka bonako.
- Bokete jwa 36kg bo ka fitlhelwa ke konyana e e dikgwedi dile tharo go ya ko tse nne. Se se ka dirang gore e ntshe bokete jwa nama ya 16kg, se se dirwa ke gore konyana e kgona go fula ka bonako.
- E fula thata ditlhatshana tse di farologanyeng go na le majang.
- Ga di tsamae thata go batla phulo, di tlhopha lefelo di bo di nna mo go lone go fula.
- Di itse go thokomela dikonyana ebile ga di tshabelelwe ke dintsho.
- Ga ntsi e ruelwa nama le matlalo.
Karakul[paakanyo | edit source]
- Di kgona go emelelana le dipaka tse di thata.
- Itshireletsa mo dibokwaneng le bolwetse jwa tlhakwana.
- E re ntswa e dira sentle fa e jesiwa le go tlhokomelwa sentle, e kgona go tshela sentle mo seemo sa phulo se se ko tlase, se matsopa a dinku a mangwe a ka se kgoneng go tshela sentle.
- E kgona go tsala le eseng ka nako ya letsalo, se se dirang gore e tsale gararo mo ngwageng tse pedi, e tsala konyana e ele nngwe, mme ga se gantsi e tsala mawelana.
- Ke nku e e itsing go tlhokomela dikonyana, se se dirang gore dikonyana di tshele.
- Di na le mogatle o mo bophara, o o mahura mantsi.
- E tonanyana e na le bokete jwa magareng ga 175-225kg, fa ya e namagadi bokete jwa yone bo le magareng jwa 100-150kg.
- Ga ntsi e ruelwa go ntsha bobowa, matlalo a dikonyana le nama.
Damara[paakanyo | edit source]
- Ke nku e e nang le mogatla o o mahura.
- Tse di namagadi di kgona go palangwa ngwaga otlhe, se se dirang gore e nne le le tsalo le ko godimo
- E simolola letsalo e le dikgwedi di le lesome le botlhano.
- Damara e itse go tlhokomela dikonyana, di tsamaya dile setlhopha mme dikonyana dile fagare se se dirang gore di di sireletse mo dibataneng.
- Bokete jwa e e tonanyana fa e tsala ke 4kg, fa e namagadi e le 3kg, bokete jwa e tonanyana ya malatsi a le 100, ke 25kg fa e namagadi ya malatsi a le 100. ele 22kg.Bokete jwa damara e e godileng e tonanyana ke 60kg, fa ya namagadi e le 45kg.
- Ga ntsi e ruelwa nama le matlalo.


text:
ETSA TUMELO YA BONE
O ne A Bolokwa a “Babalesegile le ba Bangwe ba le Supa”
NOA le ba lelapa la gagwe ba ne ba ntse mmogo fa pula e ntse e tshologa ka morwalela. Akanya ka bone, ba le mo letobong le go bonalang lesedi la lebone la leokwane fela, ba gototse matlho fa ba ntse ba reeditse modumo wa metsi a phothosela mo godimo ga marulelo e bile a itaagana mo matlhakoreng a araka. Modumo oo o tshwanetse wa bo o ne o boifisa tota.
Fa Noa a leba difatlhego tsa ba lelapa la gagwe ba ba rategang—mosadi wa gagwe le bomorwawe ba bararo ba ba ikanyegang mmogo le basadi ba bone—ga go pelaelo gore pelo ya gagwe e ne ya tlala ka boitumelo. Mo nakong e e thata eo, o ne a gomodiwa ke go bona batho ba a ba ratang thata ba na le ene. Botlhe ba ne ba sireletsegile e bile ba sa gobala. Ga go pelaelo gore o ne a rapelela ba lelapa la gagwe a leboga, a buela kwa godimo thata gore ba kgone go mo utlwa.
Noa e ne e le monna wa tumelo. Ka ntlha ya tumelo ya gagwe, Jehofa Modimo o ne a tlhotlheletsega go mo sireletsa ene le ba lelapa la gagwe. (Bahebera 11:7) A mme gone tumelo ya bone e ne ya fela fa pula e simolola go na? Nnyaa, ba ne ba tla tlhoka nonofo eo mo malatsing a a gwetlhang a a neng a sa ntse a tla. Go ka buiwa se se tshwanang le ka rona mo metlheng eno e e tletseng tlhakatlhakano. Ka jalo, mma re bone gore re ka ithuta eng mo tumelong ya ga Noa.
“MALATSI A LE MASOME A MANÈ LE MASIGO A LE MASOME A MANÈ”
Kwa ntle, pula e ne ya tswelela e na “ka malatsi a le masome a manè le masigo a le masome a manè.” (Genesise 7:4, 11, 12) Metsi a ne a tswelela go nna mantsi. Fa e ntse e na, Noa o ne a kgona go lemoga gore Modimo wa gagwe, Jehofa, o ne a sireletsa basiami le go otlhaya baikepi ka nako e le nngwe.
Morwalela o ne wa fedisa botsuolodi jo bo neng jwa bakwa ke baengele bangwe. Baengele ba le bantsi ba ba neng ba tlhotlhelediwa ke moya wa bopelotshetlha wa ga Satane, ba ne ba tlogela “lefelo la bone le le tshwanetseng la bonno” kwa legodimong go tla go itseela basadi mo lefatsheng, mme ba dira mofuta o o sa tlwaelegang wa batho ba ba bidiwang Banefilime. (Jude 6; Genesise 6:4) Ga go pelaelo gore Satane o ne a itumela tota fa a bona botsuolodi joo bo anama, ka gonne bo ne bo tshwaetsa batho botlhe, popo e e botlhokwa ya ga Jehofa e e mo lefatsheng.
Le fa go ntse jalo, fa metsi a ntse a oketsega, baengele ba batsuolodi ba ne ba tshwanelwa ke go tlogela mebele ya bone ya nama le go boela kwa lefelong la moya, ba se tlhole ba kgona go boela mo mebeleng ya nama gape. Ba ne ba tlogela basadi ba bone le bana ba bone gore ba bolawe ke morwalela mmogo le batho bao.
Fa e sa le ka motlha wa ga Enoke, mo e ka nnang ka makgolo a le supa a dingwaga pelenyana ga foo, Jehofa o ne a tlhagisa batho gore o tlile go fedisa baikepi, batho ba ba bosula. (Genesise 5:24; Jude 14, 15) Fa e sa le go tloga ka nako eo, batho ba ne ba nna bosula le go feta, ba senya lefatshe le go le tlatsa ka thubakanyo. Jaanong ba ne ba swa. A Noa le ba lelapa la gagwe ba ne ba ipelela go bona katlholo eo?
Nnyaa! Modimo yo o kutlwelobotlhoko, le ene ga a ka a ipelela seo. (Esekiele 33:11) Jehofa o dirile gotlhe mo a ka go kgonang go boloka batho ba le bantsi ka mo go ka kgonegang ka teng. O ne a ba tlhagisa ka Enoke mme o ne a laela Noa gore a age araka. Noa le ba lelapa la gagwe ba ne ba dira tiro e e boima eo ka masome a dingwaga, batho ba ntse ba lebeletse. Mo godimo ga moo, Jehofa o ne a laetse Noa gore e nne “moreri wa tshiamo.” (2 Petere 2:5) Fela jaaka Enoke a ne a dira, Noa o ne a tlhagisa batho ka katlholo e e neng e tla mo lefatsheng. Mme ba ne ba tsiboga jang? Jesu yo o neng a lebile tiragalo eno a le kwa legodimong, moragonyana o ne a gakologelwa batho ba motlha wa ga Noa: “Ba se ka ba tsaya tsia go fitlha morwalela o tla o bo o ba gogola botlhe.”—Mathaio 24:39.
Akanya gore Noa le ba lelapa la gagwe ba ka tswa ba ne ba ikutlwa jang mo malatsing a ntlha a le 40 morago ga gore Jehofa a tswale kgoro ya araka. Fa pula e ntse e tsweletse ka go na letsatsi le letsatsi, ka borobedi jwa bone ba ne ba tswelela pele ba dira tiro ya letsatsi le letsatsi—ba tlhokomelana, ba tlhokometse legae la bone e bile ba tlhokometse le diphologolo. Le fa go ntse jalo, nako nngwe araka yotlhe e ne ya tshikinyega le go reketla. E ne e tsamaya! Araka e ne ya tsholetsega mo godimo ga metsi a a ntseng a oketsega, ya nna ya ya kwa godimo, go fitlhela ‘e kokobala kwa godimodimo ga lefatshe.’ (Genesise 7:17) Ruri ke bosupi jo bo gakgamatsang jwa maatla a Modimo Mothatayotlhe, Jehofa!
Noa o tshwanetse a bo a ile a leboga—e seng fela go bo ene le lelapa la gagwe ba babalesegile, mme e le ka go bo Jehofa yo o kutlwelobotlhoko a ile a ba dirisa go tlhagisa batho ba ba neng ba swela kwa ntle ga araka. Dingwaga tseo tsa go dira ka natla di ne di lebega di se botlhokwa ka nako eo. Batho ba ne ba sa tseye tsia! Akanya—pele Morwalela o tla, Noa o tshwanetse a bo a ne a na le bomorwarraagwe, bokgaitsadie, le ditlogolo; le fa go ntse jalo, ga go na ope yo o neng a reetsa fa e se ba lelapa la gagwe fela. (Genesise 5:30) Jaanong, fa meya e e robedi eo e ntse e tsena mo teng ga araka, ba ka tswa ba ne ba gomodiwa ke go akanya ka nako e ba e feditseng ba naya batho tshono ya go falola.
Jehofa ga a ise a fetoge fa e sa le ka motlha wa ga Noa. (Malaki 3:6) Jesu Keresete o ne a tlhalosa gore malatsi a re tshelang mo go one a tshwana le “malatsi a ga Noa.” (Mathaio 24:37) Malatsi a re tshelang mo go one ke motlha o o tshwailweng, nako ya matshwenyego a magolo e e tlogang e fela, fa go senngwa lefatshe leno le le bosula la tsamaiso ya dilo. Gompieno, batho ba Modimo le bone ba anamisa molaetsa wa tlhagiso mo bathong botlhe ba ba tla reetsang. A o tla reetsa molaetsa oo? Fa e le gore o setse o amogetse boammaaruri jwa molaetsa oo o o bolokang matshelo, a o tla nna le seabe mo go o fetisetseng mo go ba bangwe? Noa le ba lelapa la gagwe ba re tlhometse sekao se se molemo.
“BA RWALWA KA PABALESEGO GO RALALA METSI”
Fa araka e ntse e ya kwa le kwa mo godimo ga metsi a mantsi ao, ba ba mo teng ga yone ba tshwanetse ba bo ba ne ba utlwa modumo o mogolo o o bakiwang ke go thulana ga dikgong tse dikima. A Noa o ne a tshwenyegile ka bogolo jwa makhubu kgotsa a o ne a tshwenyegile ka gore a araka e tla phutlhama? Nnyaa. Go tshwenyega goo, go ka nna teng mo bathong ba gompieno ba ba nang le dipelaelo, mme Noa o ne a se na dipelaelo. Baebele ya re: ‘Ka tumelo Noa o ne a aga araka.’ (Bahebera 11:7) Tumelo mo go eng? Jehofa o ne a dirile kgolagano, e leng tumalano ya semolao, ya go boloka Noa le ba lelapa la gagwe ba babalesegile ka nako ya Morwalela. (Genesise 6:18, 19) A yo o dirileng lobopo lotlhe, lefatshe le dilo tsotlhe tse di tshelang mo go lone o ne a ka se sireletse mokoro oo gore o se ka wa senyega? O ne a ka kgona! Noa o ne a ikanya Jehofa gore o tla dira fela jaaka a solofeditse. Mme ene le ba lelapa la gagwe ba ne “ba rwalwa ka pabalesego go ralala metsi.”—1 Petere 3:20.
Morago ga malatsi a le 40 le masigo a le 40, kgabagare pula e ne ya kgaotsa. Go ya ka khalendara ya rona, e ne e ka nna ka Sedimonthole ka ngwaga wa 2370 B.C.E. Mme loeto lwa lelapa ka araka lo ne lo le kgakala le go fela. Mokoro oo o o tletseng ditshedi o ne o tsamaya o le nosi mo godimo ga lewatle, le e leng kwa godimo ga ditlhoa tsa dithaba. (Genesise 7:19, 20) Re ka akanya Noa a rulaganya tiro e e boima gore ene le bomorwawe—Sheme, Hame le Jafethe—ba fepe diphologolo tsotlhe, ba dire gore di nne phepa le gore di nne di itekanetse. Ke boammaaruri gore Modimo yo o neng a dira gore diphologolo tseo tsotlhe tsa naga di nne bokgwabo gore di kgone go tsena mo arakeng, o ne a ka kgona go dira gore di nne jalo ka nako ya Morwalela. *
Ga go pelaelo gore Noa o ne a kwala rekoto ya ditiragalo tseo. Rekoto eo e re bolelela gore pula e ne ya simolola leng le gore e ne ya kgaotsa leng. Gape e re bolelela gore metsi a ne a khurumetsa lefatshe ka malatsi a le 150. Kgabagare, metsi a ne a simolola go fokotsega. Ka letsatsi lengwe, araka e ne ya nna sentle mo godimo “dithaba tsa Ararata,” tse di kwa Turkey wa motlha wa gompieno. Seo se tshwanetse sa bo se diragetse ka Moranang ka ngwaga wa 2369 B.C.E. Dithaba di ne tsa simolola go tlhagelela ka Seetebosigo, morago ga malatsi a le 73. Ka Lwetse, dikgwedi di le tharo morago ga moo, Noa o ne a swetsa ka gore a ntshe karolo nngwe ya borulelo jwa araka. Ga go pelaelo gore tiro eo e e boima e ne ya dira gore go nne le lesedi le pheswana e e monate. Pelenyana ga moo, Noa o ne simolola ka go tlhola gore a lefatshe le ne le siametse go ka nniwa. O ne a romela mohukubu, o o neng o boa o bo o tsamaya ka lobakanyana, gongwe o ntse o tla o kotama mo godimo ga araka; morago ga moo, Noa o ne a romela lephoi, le le neng la nna le boela mo go ene go fitlha le bona lefelo le le ka nnang mo go lone.—Genesise 7:24–8:13.
Dilo tsa semoya di ne di le botlhokwa thata mo go Noa go feta ditiro tsa letsatsi le letsatsi tse di umakilweng pelenyana. Re ka akanya ka lelapa le kopana mmogo ka metlha gore le rapele mmogo le go tlotla ka Rraabone yo o ba sireletsang yo o kwa legodimong. Noa o ne a ikaegile ka Jehofa fa a dira ditshwetso tsotlhe tse di botlhokwa. Tota le e leng fa Noa a ne a bona gore lefatshe le “omeletse”—morago ga go fetsa ngwaga mo teng ga araka—ga a ka a bula kgoro le go ntsha ditshedi tsotlhe mo arakeng. (Genesise 8:14) Go na le moo, o ne a letela lefoko la ga Jehofa!
Gompieno ditlhogo tsa malapa di ka ithuta thuto ya botlhokwa go tswa mo monneng yono yo o ikanyegang. O ne dira dilo ka thulaganyo, a dira ka natla, a le pelotelele e bile a tlhokometse ba lelapa la gagwe botlhe. Le fa go ntse jalo, mo godimo ga dilo tsotlhe, pele ga a dira sepe fela o ne sekaseka se e leng thato ya ga Jehofa Modimo. Fa re etsa tumelo ya ga Noa ka ditsela tseno, re tla dira gore batho botlhe ba re ba ratang ba segofadiwe.
“TSWA MO ARAKENG”
Kgabagare, Jehofa o ne a ntsha taelo. O ne a laela Noa jaana: “Tswa mo arakeng, wena le mosadi wa gago le bomorwao le basadi ba bomorwao ba na le wena.” Ka boikokobetso, lelapa le ne la tswa mme diphologolo di ne tsa latela. Jang? A di ne tsa tswa ka tsela e e sa laolesegeng? Nnyaa! Baebele e bolela jaana: “Di ne tsa tswa mo arakeng kafa ditshikeng tsa tsone.” (Genesise 8:15-19) Fa Noa le ba lelapa la gagwe ba setse ba le kwa ntle, ba hema moya o o phepa o o tswang mo thabeng le go leba thaba ya Ararata, ba ne ba bona lefatshe le le phepa. Banefelime ba ne ba sa tlhole ba le teng, thubakanyo, baengele ba batsuolodi le setshaba sotlhe sa batho ba ba boikepo se ne se sa tlhole se le teng! * Batho ba ne ba na le tshono ya go boa ba tshela ka tsela e e siameng.
Noa o ne a itse gore o tshwanetse go dira eng. O ne a simolola ka kobamelo. O ne a aga sebeso mme a dirisa diphologolo tse Modimo a neng a di leba di le phepa—tse ba neng ba di tsenya ka “bosupa” mo arakeng—mme a isetsa Jehofa setlhabelo se se fisiwang. (Genesise 7:2; 8:20) A kobamelo eo e ne ya itumedisa Jehofa?
Baebele e re tlhomamisetsa ka go araba jaana: “Jehofa a simolola go dupa lonko lo lo ritibatsang.” Kutlobotlhoko e Modimo a neng a na le yone fa batho ba ne ba tladitse lefatshe ka thubakanyo jaanong e ne e emiseditswe ke kagiso, le boikutlo jo bo molemo jwa go bona lelapa la baobamedi ba ba ikanyegang mo lefatsheng le le neng le iketleeditse go dira thato ya gagwe. Jehofa o ne a sa lebelela gore ba itekanele. Temana eno e tswelela ka gore: “Pelo ya motho e bosula go tloga bosheng jwa gagwe go ya pele.” (Genesise 8:21) Ela tlhoko kafa Jehofa a neng a tswelela a bontsha batho kutlwelobotlhoko ka teng.
Modimo o ne a tlosa phutso mo lefatsheng. Mo metlheng ya botsuolodi jwa ga Adame le Efa, Modimo o ne a ntsha phutso eo, e e neng ya dira gore go nne thata go lema. Rraagwe Noa e bong Lameke, o ne a raya morwawe leina a re ke Noa—le gongwe le rayang “Boikhutso” kgotsa “Kgomotso”—e bile o ne a bolelela pele gore morwawe o tla tlisetsa batho nako ya boikhutso a ba ntsha mo phutsong eo. Noa a ka tswa a ne a itumela fa a lemoga gore o tlile go bona boporofeti joo bo diragadiwa le lefatshe le ungwa sentle morago ga go tsaya matsapa a go lema. Ga go gakgamatse go bo moragonyana Noa a ne a simolola go lema!—Genesise 3:17, 18; 5:28, 29; 9:20.
Ka nako eo, Jehofa o ne a naya bana botlhe ba ga Noa melao e e utlwalang le e e motlhofo gore e ba kaele mo botshelong—go akaretsa le wa gore ba se ka ba bolaya le gore ba se ka ba dirisa madi. Gape Modimo o ne a dira kgolagano le batho, a ba solofetsa gore ga a kitla a dirisa morwalela go fedisa dilo tsotlhe tse di tshelang mo lefatsheng. Go bontsha gore Jehofa o ne a tlile go diragatsa ditsholofetso ya gagwe, o ne a naya batho sesupo sa ntlha sa kgakgamatso e e kgatlhang ya tlhago—motshe wa godimo. Le gompieno, motshe wa godimo mongwe le mongwe o re o bonang o re gopotsa tsholofetso e e gomotsang e e bontshang lorato lwa ga Jehofa.—Genesise 9:1-17.
Fa e le gore pego ya ga Noa e ne e le tlhamane fela, e ka bo e ile ya felela le motshe oo wa godimo. Mme Noa o kile a tshela e bile botshelo jwa gagwe bo ne bo se motlhofo. E re ka batho ba nako eo ba ne ba tshela lobaka lo loleele, monna yoo yo o ikanyegang o ne a tshwanelwa ke go itshoka dingwaga tse dingwe gape di le 350 mme makgolo ao a dingwaga a ne a mo leretse botlhoko jo bogolo. O ne a dira phoso nako nngwe ka go nwa bojalwa ka tsela e e feteletseng, mme phoso eo e ne ya oketsega fa morwa wa ngwana wa gagwe e bong Kanana a ne a dira boleo jo bo masisi—boleo jo bo neng jwa lere diphelelo tse di botlhoko mo losikeng lwa ga Kanana. Noa o ne a tshela lobaka lo loleele thata mo a neng a bona ditlogolwana tsa gagwe di dira boleo ka go obamela medingwana le go bona thubakanyo mo metlheng ya ga Nimerode. Le fa go ntse jalo, ka fa letlhakoreng le lengwe, Noa o ne a bona morwawe e bong Sheme a tlhomela lelapa la gagwe sekao se se molemo sa tumelo.—Genesise 9:21-28; 10:8-11; 11:1-11.
Fela jaaka Noa, re tshwanetse go nna re ikanyega le fa re lebana le mathata. Fa batho ba ba re dikologileng ba sa batle go reetsa Modimo wa boammaaruri kgotsa le e leng go tlogela go mo direla, re tshwanetse go nna re tlhomile mogopolo fela jaaka Noa a ile a dira. Jehofa o anaanela thata fa re itshoka ka boikanyegi. Jesu Keresete o ne a re: “Yo o itshokileng go ya bokhutlong ke ene yo o tla bolokwang.”—Mathaio 24:13.
^ ser. 17 Bangwe ba ile ba re Modimo o ne a tshereanya diphologolo gore di kgone go iphitlha, mo go neng ga dira gore di se ka tsa tlhoka dijo. Le fa a ka tswa a dirile jalo kgotsa a sa dira jalo, boammaaruri ke gore o ne a dira jaaka a solofeditse, a tlhomamisa gore di sireletsegile le gore di kgone go tshela mo teng ga araka.
^ ser. 22 Gape Tshimo ya Edene, e e ka tswang e ne e nyeleditswe ke morwalela e ne e sa tlhole e le teng mo lefatsheng. Fa go le jalo, ditšheruba tse di neng di disitse kgoro e e tsenang mo tshimong di ne di gololesegile go ka boela kwa legodimong ka gonne kabelo ya tsone ya dingwaga di le 1600 e ne e fedile.—Genesise 3:22-24.


text: 27 Fa go nna moso, baperesiti ba bagolo botlhe le baeteledipele ba ne ba buisana ka kgang ya gore ba ka bolaya Jesu jang.+2 Fa ba sena go mmofa, ba ne ba mo isa kwa go molaodi Pilato.+3 Go tswa foo, fa Judase yo o neng a rekisitse* Jesu a sena go bona gore Jesu o bonwe molato, o ne a ikwatlhaya mo go botlhoko mme a busetsa dishekele tsa selefera di le 30 kwa baperesiting ba bagolo le baeteledipele,+4 a bo a re: “Ke leofile ka gonne ke tshwarisitse monna yo o siameng.” Mme ba ne ba mo raya ba re: “Re dire eng ka gone? Bona gore o tswa jang.”*5 Ka jalo, o ne a latlhela dishekele tsa selefera mo tempeleng a bo a tsamaya. Go tswa foo, o ne a ya go ikaletsa.+6 Baperesiti ba bagolo ba ne ba tsaya dishekele tseo tsa selefera ba bo ba re: “Ga go ka fa molaong gore di tsenngwe mo bobolokelamatlotlong jo bo boitshepo, ka gonne ke tlhwatlhwa ya madi a motho.”7 Fa ba sena go buisana, ba ne ba dirisa madi ao go reka tshimo ya mmopi wa letsopa gore ba fitlhe batswakwa mo go yone.8 Ka jalo, tshimo eo e sa ntse e bidiwa Tshimo ya Madi+ go tla go fitlha gompieno.9 Foo go ne ga diragala se se neng sa buiwa ke moporofeti Jeremia fa a ne a re: “Mme ba ne ba tsaya dishekele tsa selefera di le 30, e leng tlhwatlhwa ya monna yo o rekisitsweng, yo bangwe ba bomorwa Iseraele ba neng ba mmeela tlhwatlhwa,10 mme ba ne ba reka tshimo ya mmopi wa letsopa ka tsone, jaaka Jehofa* a ne a ntaetse.”+11 Jaanong Jesu o ne a ema fa pele ga molaodi, mme molaodi o ne a mmotsa a re: “A o Kgosi ya Bajuda?” Jesu o ne a araba a re: “Wena ka bowena wa rialo.”+12 Le fa go ntse jalo, fa a ne a latofadiwa ke baperesiti ba bagolo le baeteledipele, o ne a se ka a araba.+13 Foo Pilato o ne a mo raya a re: “A ga o utlwe gore batho bano ba ntsha bosupi jo bontsi jang ka wena?”14 Le fa go ntse jalo, ga a ka a mo araba, tota ga a ka a bua lefoko lepe, mme molaodi o ne a gakgamala fela thata.15 Jaanong molaodi o ne a tlwaetse gore fa go na le moletlo a golole legolegwa lepe fela le batho ba neng ba le batla.+16 Ka yone nako eo, ba ne ba tshwere legolegwa lengwe le le itsegeng ka go dira dilo tse di bosula le le neng le bidiwa Barabase.17 Ka jalo, fa ba ne ba phuthegile, Pilato o ne a ba raya a re: “Lo batla gore ke golole mang, Barabase kgotsa Jesu yo go tweng ke Keresete?”18 Pilato o ne a lemoga gore ba ne ba tlisitse Jesu kwa go ene ka gonne ba ne ba mo fufegela.19 Mo godimo ga moo, e rile a ntse mo setulong sa katlholo, mosadi wa gagwe o ne a mo romelela molaetsa, a re: “Tlogela monna yo o siameng yoo, ka gonne gompieno ke ne ka lora toro e e tshosang thata ka ntlha ya gagwe.”20 Le fa go ntse jalo, baperesiti ba bagolo le baeteledipele ba ne ba tlhotlheletsa batho gore ba kope gore Barabase a gololwe,+ mme ba dire gore Jesu a bolawe.+21 Molaodi o ne a ba raya a re: “Lo batla gore ke golole mang mo go ba babedi bano?” Ba ne ba re: “Barabase.”22 Pilato o ne a ba botsa a re: “Jaanong ke dire eng ka Jesu yo go tweng ke Keresete?” Botlhe ba ne ba re: “A a kokotelwe mo koteng!”*+23 O ne a re: “Goreng? O dirile eng se se bosula?” Mme gone, ba ne ba tswelela ba goa thata ba re: “A a kokotelwe mo koteng!”+24 E rile Pilato a bona gore ga go thuse e bile modumo o a oketsega, o ne a tsaya metsi a bo a tlhapa diatla fa pele ga batho bao ba ba ntsintsi a re: “Ga ke na molato wa loso* lwa monna yono. Lona bonang gore lo tswa jang.”25 Fa a bua jalo, batho botlhe ba ne ba re: “Rona le bana ba rona re tla rwala maikarabelo a loso lwa gagwe.”+26 Foo o ne a golola Barabase a bo a laela gore Jesu a itewe ka seme+ mme a mo neela masole gore a mo kokotele mo koteng.+27 Go tswa foo, masole a molaodi a ne a isa Jesu kwa ntlong ya molaodi a bo a phuthela masole otlhe kwa go ene gore a mo dikologe.+28 Ba ne ba mo apola ba bo ba mo apesa kobo e khibidu,+29 mme ba ne ba loga serwalo sa mmitlwa ba se mo rwesa mo tlhogong ba bo ba tsenya lotlhaka mo seatleng sa gagwe sa moja. Go tswa foo, ba ne ba khubama fa pele ga gagwe ba bo ba sotla ka ene ba re: “Dumela, wena Kgosi ya Bajuda!”30 Mme ba ne ba mo kgwela mathe+ ba bo ba tsaya lotlhaka ba mo itaya ka lone mo tlhogong.31 La bofelo, fa ba sena go mo sotla, ba ne ba mo apola kobo ba bo ba mo apesa diaparo tsa gagwe tsa ka fa ntle mme ba tsamaya ka ene gore ba ye go mo kokotela mo koteng.+32 Fa ba le mo tseleng, ba ne ba bona monna mongwe wa kwa Kurene yo o bidiwang Simone. Ba ne ba mo pateletsa gore a rwale kota ya ga Jesu ya tlhokofatso.*+33 Mme fa ba fitlha kwa lefelong le le bidiwang Gologotha, mo go rayang Felo ga Logata,+34 ba ne ba mo naya beine e e tlhakantsweng le santlhoko* gore a e nwe;+ mme fa a sena go e utlwa, o ne a gana go e nwa.35 Fa ba sena go mo kokotela mo koteng, ba ne ba kgaogana diaparo tsa gagwe tsa ka fa ntle ka go tshela bola,+36 mme ba tswelela ba ntse foo ba mo disitse.37 Gape ba ne ba pega boto fa godimo ga tlhogo ya gagwe e kwadilwe molato ono o a neng a latofadiwa ka one: “Yono ke Jesu Kgosi ya Bajuda.”+38 Jaanong dinokwane tse pedi di ne di pegilwe mo koteng go bapa le ene, se sengwe ka fa mojeng wa gagwe mme se sengwe ka fa molemeng wa gagwe.+39 Mme ba ba fetang mo tseleng ba ne ba bua ka ene ba mo sotla+ e bile ba tshikinya ditlhogo+40 ba re: “Wai, wena yo o neng o re o ka digela tempele fa fatshe o bo o e aga mo malatsing a le mararo,+ ipoloke! Fa e le gore o morwa Modimo, fologa mo koteng ya tlhokofatso!”*+41 Ka tsela e e tshwanang, baperesiti ba bagolo le bakwadi le baeteledipele le bone ba ne ba simolola go mo sotla ba re:+42 “O ne a boloka ba bangwe; mme ene ga a kgone go ipoloka! Ke Kgosi ya Iseraele;+ a jaanong a fologe mo koteng ya tlhokofatso* mme re tla dumela mo go ene.43 O ikantse Modimo; a jaanong Modimo a mo golole fa e le gore o batla go mo thusa,+ ka gonne o rile, ‘Ke Morwa Modimo.’”+44 Tota le dinokwane tse di neng di pegilwe mo koteng go bapa le ene, di ne tsa simolola go mo sotla.+45 Go tloga mo e ka nnang ka 12:00 motshegare* go fitlha ka 3:00 motshegare,* go ne ga nna lefifi mo nageng eo yotlhe.+46 Mo e ka nnang ka 3:00 motshegare, Jesu o ne a goa ka lentswe le le kwa godimo, a re: “Eli, Eli, lama sabakathani?” mo go rayang “Modimo wa me, Modimo wa me, o ntatlhetse eng?”+47 Fa bangwe ba ba emeng foo ba utlwa seno, ba ne ba re: “Monna yono o bitsa Elija.”+48 Mme ka yone nako eo, mongwe wa bone o ne a taboga a ya go tsaya sepontšhe a se ina mo beineng e e botšarara,* a se tlhomela mo lotlhakeng a bo a mo nosa.+49 Mme batho ba bangwe ba ne ba re: “Mo tlogeleng! A re boneng gore a Elija o tla tla go mmoloka.”50 Jesu o ne a goa gape ka lentswe le le kwa godimo a bo a swa.*+51 Mme sesiro sa tempele+ se ne sa gagoga ka bogare,+ go tswa kwa godimo go ya kwa tlase,+ mme lefatshe le ne la roroma, le mafika a ne a phatloga.52 E bile mabitla* a ne a bulega mme ditopo di le dintsi tsa batho ba Modimo ba ba neng ba sule di ne tsa tswela kwa ntle,53 mme tsa bonwa ke batho ba le bantsi. (Fa a sena go tsosiwa, batho ba ba neng ba ile kwa mabitleng ba ne ba tsena mo motseng o o boitshepo).54 Fa modiredi wa masole le batho ba ba disitseng Jesu ba bona thoromo ya lefatshe le dilo tse di neng di direga, ba ne ba tshoga thata ba bo ba re: “Eleruri yono e ne e le Morwa Modimo.”+55 Mo godimo ga moo, basadi ba le bantsi ba ne ba le teng foo mme ba lebile Jesu ba le kgakajana. Ba ne ba tlile le Jesu fa a tswa kwa Galalea gore ba tle ba mo tlhokomele.+56 Mo go bone go ne go na le Marea Magadalena, Marea mmaagwe Jakobe le Josese, le mmaagwe bomorwa Sebede.+57 E re ka go ne go setse go le maitseboa, go ne ga tla monna mongwe yo o humileng wa kwa Arimathea yo o bidiwang Josefa, yo le ene e neng e le morutwa wa ga Jesu.+58 Monna yono o ne a ya kwa go Pilato mme a mo kopa mmele wa ga Jesu.+ Ka jalo, Pilato o ne a laela gore a o neelwe.+59 Josefa o ne a tsaya mmele ono mme a o phuthela ka letsela le le boleta, le le phepa,+60 a bo a o latsa mo lebitleng* la gagwe le lesha,+ le a neng a le epile mo lefikeng. Mme fa a sena go kgoromeletsa leje le legolo mo kgorong ya lebitla, o ne a tsamaya.61 Mme Marea Magadalena le Marea yo mongwe ba ne ba tswelela ba ntse foo fa pele ga lebitla.+62 Mo letsatsing le le latelang, le e neng e le Sabata,*+ baperesiti ba bagolo le Bafarasai ba ne ba kopana fa pele ga ga Pilato,63 ba bo ba re: “Rra, re gopola gore fa leferefere lele le ne le sa ntse le tshela, le ne la re, ‘Ke tla tsosiwa morago ga malatsi a le mararo.’+64 Ka jalo, laela gore lebitla le disiwe go fitlha ka letsatsi la boraro, gore barutwa ba gagwe ba se ka ba tla go mo utswa+ ba bo ba raya batho ba re, ‘O tsositswe mo baswing.’ Foo maaka ano a bofelo a tla nna maswe thata go feta dilo tse Jesu a neng a di bua.”65 Pilato o ne a ba raya a re: “Tsayang setlhopha sa masole mme lo ye go le disa.”66 Ka jalo, ba ne ba ya kwa lebitleng leo mme ba tswala leje leo thata ba bo ba baya badisa.


text:
Nosetsô (Irrigation)
Nosetsô ke thebolo ya metsi mo lefatsheng e e itiretsweng ke motho go godisa dijalo kgotsa dimela dingwe le dingwe ka mokgwa wa diforo, dikanale kgotsa dipeipi mo lefelong le mo go lona dipula di sa kgoneng go neelana ka metsi a a tlhokegang mo tsweletsong ya kgolô le tlhagiso ya dimela.
Jaaka palo ya batho mo lefatsheng e oketsega mme dithulaganyo-tshedi le metswedi ya tlhagô e ntse e diriswa botlhaswa le go bewa ka fa tlase ga kgatelelô e kgolo, metsi a a foreshe ka bonako e ntse e nna sengwe se se botlhokwa thata morago ga mowa o o phepa mo lefatsheng. Ka jalo, go tota go le botlhokwa gore mekgwa le dithulaganyo tse di botoka mme di diragatsa bontle di dirwe go somarela metsi le go tswelela go tlamela mo go tlhokegang go dintshô tse di tswelelang go oketsega tsa dijalo gotswa mo karolong ya mmu.
Mefuta ya Dithulaganyo tsa Nosetsô
Mefuta ele metlhano e megolo ya nosetsô e tlhaloswa le go bontshwa fa tlase fano.
Nosetsô ya Makatanamane
Ke fa metsi a fetiswang ka mosele go tsena mo tshimong mme a letlwe go tamisa boalô jotlhe jwa karolo e e lemilweng. Seno ke mokgwa wa bogologolo mme ga e sale o diriswa dingwagakgolo di le di ntsi.
Fela o tletse tshenyô thata mme ka jalo o a fedisa ka ntlha ya tlhokego ya metsi. Ono gape ga se mokgwa o o nepagetseng mme o ka isa kwa goreng mmu o tame metsi.
Nosetsô ya Kgasô
Seno ke fa metsi a kgarametswa ka pompo kgotsa maatlakgogedi goya kwa ntlheng ya tiriso kwa metsi a kgarametswang gotswa ka tlhogwana kgotsa nozzle ka fa tlase ga kgatelelo ya bonnye 35 PSI (pounds per square inch - unit ya tekanyetso ya kgatelelô ya metsi), seno se dira phêthêne ya kgasô mo lefelong le metsi a tlhokegang mo go lona. Digasi tse di tlwaelegileng thata ke Impact Sprinklers tse di dikoloswang ke kgatelelô le thulanô tsa metsi le lebelo la letsogo la segasi.
Nosetsô ya Pinagare
Enô ke thulaganyo ya kgasô e e itaolong mme e kgweetswa ke motlakase kgotsa maatla a metsi a a kgweetsang thulaganyo e e itaolang e e dikolosang maotwane ao letsogo la peipi le e atologelang goya kwa ntlheng e e kgakala gotswa kwa motsweding wa metsi. E ka tsamaya mo tshekeletseng ka botlalo kgotsa mo karolwaneng nngwe le nngwe ya tshekeletsa e e tlhokwang. Digasi tse di mo logareng di tlile go nna nnye mme di rebole metsi a mannye, mme digasi di tlile go oketsega ka bogolo le go ntsha metsi ale mantsi fa di ntse di atologa le letsogo, mme segasi se se golo go gaisa se tlile go nna kwa bofelong jwa letsogo ka gore ke fao pinagare e tsamayang ka bonako mo godimo ga mmu teng, ka jalo metsi ale mantsi a tlile go gololwa mo nakong nngwe le nngwe.
Nosetsô ya Thotetsô
Seno se kaiwa fa ele thulaganyo e e tshomarelo-madi ebile e diragatsa bontle go gaisa, mme e ntse e diriswa thata jaaka metsi a tswelela go nna sewelo. Ka nosetsô ya thotetsô, dikgatelelô tse di kwa tlasenyana tsa magareng ga 15 le 25 psi di a tlhokega go ka tlamela metsi. Metsi a rebolwa ka dirothisi tse di rothetsang marothodi ka tlhamalalô mo mmung, mme di tsepamisa tshêlô mo karolong ya medi gaufi le kutu. Mo mabakeng a mangwe, dipeipi tsa thotetsô di alwa ka fa tlase ga mmu gore metsi a rebolwe ka tlhamalalô go tsena mo karolong ya medi, mme seno se fokotse tatlhegelô ya metsi ka ntlha ya mowafalo le go fokotsa kgolô ya mofero go dikologa sejalo.
Mo nosetsông ya thotetsô metsi a tshwanetse go tlhotlhwa sentle ka ge masaledi mangwe le mangwe a a ka letlelelwang mo dipeiping a tlile go thiba diphatlhana tse di mo dipeiping. Seno se thata go tlhokomelwa fa dirothisi tsotlhe di dira.
Nosetsô ya Kgasô-potlana
Kgasô-potlana ke kopano magareng ga nosetsô ya kgasô le nosetsô ya thotetsô. E na le mengwe ya melemo le masula a mefuta ka bobedi. Jaaka ka nosetsô ya thotetsô, nosetsô ya kgasô-potlana e kaiwa fa ele nosetsô ya kgatelelô e e kwa tlase mme gantsi e kgona go dira mo dikgatelelông tsa magareng ga 15 le 25 psi.
Nosetsô ya kgasô-potlana e baka karolo e e metsi e kgolo go feta ya nosetsô ya thotetsô, go e dira maleba go nosetsa ditlhare, mealô e megolo ya merogo le dikgaolo tsa mebu e e motlhaba thata e e fetisang metsi. Mowafalo e kwa godimo mme go sa tshwane le thotiso, e oketsa go nna teng ga mefero go dikaganyetsa kutu ya sejalo sa gago.
Translated by Nchema Rapoo


text: 5 Fa Bafilisitia ba gapa Letlole+ la Modimo wa boammaaruri, ba ne ba le ntsha kwa Ebenesere ba le isa kwa Ashedoda.2 Bafilisitia ba ne ba tsaya Letlole la Modimo wa boammaaruri mme ba le tlisa mo tempeleng ya ga Dagone ba bo ba le baya fa thoko ga ga Dagone.+3 E rile Baashedoda ba tsoga phakela thata mo letsatsing le le latelang, Dagone o ne a wetse fa fatshe ka sefatlhego fa pele ga Letlole la ga Jehofa.+ Ka jalo, ba ne ba tsaya Dagone ba bo ba mmusetsa mo lefelong la gagwe.+4 Fa ba tsoga go sa le phakela mo letsatsing le le latelang, Dagone o ne a wetse fa fatshe ka sefatlhego fa pele ga Letlole la ga Jehofa. Tlhogo ya ga Dagone le diatla tsa gagwe di ne di kgaotswe e bile di le mo kgorong. Mmele wa gagwe o o tshwanang le tlhapi ke one fela* o o neng o sa ntse o siame.5 Ke gone ka moo go tla go fitlha mo letsatsing leno, baperesiti ba ga Dagone le botlhe ba ba tsenang mo tempeleng ya ga Dagone ba sa gateng mo karolong eo ya kgoro ya ga Dagone kwa Ashedoda.6 Jehofa o ne a otlhaya Baashedoda, mme o ne a ba senya ka go dira gore batho ba Ashedoda le dikarolo tsa yone ba ruruge ditshika tsa marago.+7 E rile banna ba Ashedoda ba bona se se neng se direga, ba ne ba re: “Mma Letlole la Modimo wa Iseraele le se ka la tswelela le na le rona, ka gonne seatla sa gagwe se diretse rona le modimo wa rona Dagone ka tsela e e setlhogo.”8 Ka jalo, ba ne ba roma batho gore ba ye go phutha babusi botlhe ba Bafilisitia ba bo ba ba botsa jaana: “Re dire eng ka Letlole la Modimo wa Iseraele?” Ba ne ba araba ba re: “Mma Letlole la Modimo wa Iseraele le isiwe kwa Gathe.”+ Ka jalo, ba ne ba isa Letlole la Modimo wa Iseraele koo.9 Fa ba sena go le isa koo, Jehofa o ne a otlhaya motse oo, a ba tlisetsa poifo e kgolo. O ne a dira gore batho ba motse oo, go simolola ka yo mmotlana go fitlha ka yo mogolo, ba ruruge ditshika tsa marago.+10 Ka jalo, ba ne ba romela Letlole la Modimo wa boammaaruri kwa Ekerone,+ mme fela fa Letlole la Modimo wa boammaaruri le goroga kwa Ekerone, Baekerone ba ne ba simolola go goa ba lela ba re: “Ba tlisitse Letlole la Modimo wa Iseraele mo go rona gore ba re bolaye le batho ba rona!”+11 Go tswa foo, ba ne ba roma batho gore ba ye go phutha babusi botlhe ba Bafilisitia ba bo ba re: “Tsamaisang Letlole la Modimo wa Iseraele; a le boele kwa lefelong la lone gore rona le batho ba rona re se ka ra bolawa.” Gonne batho botlhe mo motseng ba ne ba boifa gore ba tla swa; seatla sa Modimo wa boammaaruri se ne se nnile boima thata koo,+12 mme batho ba ba neng ba sa swa ba ne ba otlhailwe ka go ruruga ga ditshika tsa marago. Mme selelo sa motse sa go kopa thuso se ne sa tlhatlogela kwa magodimong.


text:
Morago ga ditlhopho tsa kgaolo ya botlhophi ya Tlokweng, tse di neng tsa fenngwa botlhoko ke diphathi tsa sekhukhu, bangwe ba maloko a phathi e ba re tsela e budule ya go gatela pele go bapatsa sekhukhu.
Mongwe wa maloko a, yo ebileng a neng a di goga kwa pele mo ipapatsong ya UDC kwa kgaolong ya Tlokweng pele ga ditlhopho, Nicodimus Ntso Motsamai a re ba itumetse thata go tswa ka phenyo e.
Motsamai o boleletse Naledi gore ba ne ba tlhomamisa gore ba ema ka dinao go tshwaragana le komiti ya Tlokweng ya ipaakanyetso ditlhopho le yone ipapatso. A re ba ne ba dira jaana ka ba ne ba sa eletse ka gope gore ntlhopheng wa phathi e e busang ya Domkraga Elijah Fashion Katse a fenye.
Motsamai yo o reng o tswa kgakala le phathi ya kganetso ya Puo-Phaa(BNF), a re ga gona ka letsatsi lepe le a letsang go utlwa gotwe Domi e fentse ditlhopho. A tlhalosa gore fa Domi e fenya o tlelwa ke mahutsana ka a itse fa Batswana ba tla a tswelela ba sokola.
O tsweletse a bolelela Naledi fa letsholo la bone go tswa kwa Kgatleng go ya Tlokweng le ne le supa fa ba eletsa go bona Batlokwa ba sireletsa tlhopho ya bone ya ngwaga ya ditlhopho tsa 2014.
Mabapi le maduo a Tlokweng, Motsamai a re se ba se lemogileng ke gore diphathi tsa sekhukhu di ne di tshwaragane e le ngata e le nngwe, gammogo le Batlokwa ba ba lelelang lefatshe la bone le le tserweng ke bagolo ba Domi le bahumi ba batswakwa.
Tshwaragano e ya Batlokwa, Motsamai a re ke yone fela e e thusitseng thata gore ntlhopheng wa UDC, Masego Kenneth Segokgo a fenye bontlhopheng ba bangwe, ba bone ba tseneng mo lebelong le ka dipharologanyo tsa diphathi tsa bone.
Phenyo e ya sekhukhu(UDC),Motsamai a re e tla a itumedisa mopalamente wa pele, Mme Same Kwankwetla Bathobakae golo a go robetseng.
A re jaanong mowa wa gagwe o tla a robala ka kagiso ka maemo a gagwe a sireleditswe ke Batlokwa ka tlhopho ya botlhale le tlhaloganyo.
Motsamai a re o solofela gore dikgaolo tse dingwe tsa botlhophi, le dikgaolwana di ithutile go le gontsi ka ditlhopho tsa Tlokweng. A tlhalosa gore dipharologanyo le dintwa fa gare ga maloko a phathi e le nngwe ga di na maduo ape a a botoka.
Ka go setse go na le mebala ya phathi ya sekhukhu, eleng botala, Motsamai a re maloko a tshwanetse go leka ka bojotlhe go apara paka.
Se a reng se ka thusa thata go bapatsa phathi e ya bone mo malokong a masha ka dipalo tse dintsi go ya ditlhophong tsa 2019. A re lefatshe le le batla Duma Boko jaaka tautona, gammogo le kganetso ka Domi e sale e paletswe dingwaga di feta 50 e ntse e le mo setilong.


text:
THUTO 15
Bagolwane ba Thusa Phuthego Jang?
Mo phuthegong ya rona ga re na baruti ba ba duelwang. Go na le moo, fela jaaka go ne go dirwa fa phuthego ya Bokeresete e ne e simologa, go tlhomiwa balebedi ba ba tshwanelegang ‘gore ba dise phuthego ya Modimo.’ (Ditiro 20:28) Bagolwane bano ke banna ba ba godileng semoyeng ba ba etelelang pele le go disa phuthego, ‘e seng ka go patelelwa, mme e le ka go rata; e bile e se ka go rata poelo ya go sa ikanyege, mme e le ka tlhagafalo.’ (1 Petere 5:1-3) Ke ditiro dife tse ba re direlang tsone?
Ba amega ka rona le go re sireletsa. Bagolwane ba kaela le go sireletsa phuthego semoyeng. E re ka bagolwane ba itse gore maikarabelo ano a a botlhokwa ba a neilwe ke Modimo, ga ba rene mo bathong, go na le moo, ba dira gore re nne re nonofile semoyeng re bo re itumele. (2 Bakorintha 1:24) Fela jaaka modisa a tlhokomela nngwe le nngwe ya dinku tsa gagwe ka kelotlhoko, bagolwane le bone ba leka go itse leloko lengwe le lengwe la phuthego.—Diane 27:23.
Ba re ruta kafa re ka dirang thato ya Modimo ka gone. Beke le beke bagolwane ba tshwara dipokano tsa phuthego gore ba nonotshe tumelo ya rona. (Ditiro 15:32) Gape banna bano ba ba dirang ka natla ba etelela pele mo tirong ya go rera, ba dira le rona e bile ba re thapisa mo dikarolong tsotlhe tsa bodiredi.
Ba kgothatsa mongwe le mongwe wa rona. Gore bagolwane ba kgone go re thusa ka se re se tlhokang semoyeng, ba ka nna ba re etela kwa magaeng a rona kgotsa ba bua le rona kwa Holong ya Bogosi, gore ba re thuse le go re kgothatsa ka Dikwalo.—Jakobe 5:14, 15.
Kwantle ga tiro e ba e dirang mo phuthegong, bontsi jwa bagolwane ba na le tiro ya boitshediso le maikarabelo a lelapa a a ba tlhokang. Bakaulengwe bano ba ba dirang ka natla ba tshwanelwa ke gore re ba tlotle.—1 Bathesalonika 5:12, 13.
Bagolwane ba dira ditiro dife mo phuthegong?
Bagolwane ba bontsha ka ditsela dife gore ba kgatlhegela mongwe le mongwe wa rona?