text:
1
Ngwanaitseele 2014
Boitekanelo • Tlhabololo ya Metseselegae • Ditiro • Pabalasego le Tshireletsego • Thuto
Vuk’uzenzele
Lefapha la Ditlhaeletsano (DoC) Setswana/English
Go tswa
Union
Buildings
Malapa a
mašwa a
bagodi ba
sesole tsebe 9
tsebe 3
Imbizo ya Moporesitente e naya
baagi tsholofelo
Moporesitente Jacob Zuma o buisana le Thulebone Maphumolo le bomonnawe ka
nako ya Imbizo ya Moporesitente.
More Matshediso
Malapa a le mararo a a
tlhokometsweng ke bana kwa
Mbali kwa Pietermaritzburg, a
nnile le tšhono e e sa bonweng
bonolo ya go bolelela
Moporesitente Jacob Zuma
ka mathata a bona fa a ne a
etetse lefelo leo jaaka karolo
ya Imbizo ya Moporesitente.
M
oporesitente o rile o hutsafaditswe
ke mosimane wa khutsana yo o
rweleng maikarabelo a go godisa
bomonnawe a santse a tsena se-
kolo.
"Thulebone Maphumolo ke ene yo mogolo mo lelapeng la gaabo. O leka go ithuta...
o leka go dira, mmogo le go golaganya lelapa
la gaabo," go boletse Moporesitente, fa a ne a
bua kwa imbizo e e neng e tshwaretswe kwa
Yunibesithi ya Thekenoloji ya Durban, kwa
Khamphaseng ya Indumiso.
Vuk’uzenzele
Maphumulo yo a nnang mo ntlong ya RDP
kwa Mbali 2, kwa Pietermaritzburg le bomonnawe ba le bararo, o rile o ne a sa solofela gore
Moporesitente a ka etela kwa gaabo.
Mosimane wa dingwaga tse 21 a re o ne a
tshogile fa Moporesitente Zuma a tsena kwa
gaabo.
"Maemo a re tshelang mo go ona kwa lapeng
ga a siama. Ke nna yo mogolo kwa lapeng mme
ke tlhokometse bonnake ba bararo ba dingwaga
di le 12, 10 le di le supa. Ba tsena sekolo mme
le nna ke moithuti kwa kholetšheng ya FET,"
o ne a rialo.
"Ga re na lotseno. Bonnake ga ba amogela madi
a thuso ya loago. Bontsi jwa nako re amogela
dikatso le tshegetso go tswa mo baagisaneng,
fela ka dinako dingwe ke dira ditironyana tsa
nakwana mafelo a beke go netefatsa gore re
tswelela go tshela," o ne a tlaleletsa.
Maphumolo o ithutela Tipoloma ya Human
Resources, fela o rata BCom. Accounting ka ntlha
ya fa a batla go nna ramatlotlo letsatsi lengwe.
"Ke simolotse khoso eno ka Seetebosigo
monongwaga mme ke dirile kopo ya kadimo
ya Sekema sa Bosetšhaba sa Thuso ya Ditšhelete
ya Baithuti. Ke solofetse go konosetsa khoso
ngwaga o o tlang ka Sedimonthole," o ne a rialo.
Moporesitente o rile puso e tla tlhokomela
lelapa la gaabo Maphumolo, gore a kgone go
ithutela khoso e a e ratang ka 2015 fa badire-
ke MAHALA
Ngwanaitseele 2014
diloago ba tla tlhokomela bomonnawe ba le
bararo.
"Ga ke na mafoko a go tlhalosa ditebogo
tsa me ka ntlha ya thuso ya ga Moporesitente
Zuma, ke leboga go menagane," o ne a tlaleletsa.
Ditona di feta 10 tse di neng di tsenetse
imbizo ya Moporesitente, e e leng ya ntlha
e e rulagantsweng ke tsamaiso e ntšhwa, di
ne le tsona tsa etela magae a a farologaneng
mo diwateng tse di farologaneng go ralala
Pietermaritzburg, pele ga go buisana le baagi.
Moporesitente Zuma, yo a neng a bua le baagi
ba ka nna 2 000 go tswa mo toropong kwa
tenteng e e neng e tlhomilwe kwa mabaleng
a metshameko a khamphase, o rile tshweetso
ya puso ya go tshwara imbizo e dirile gore
baeteledipele ba naga ba nne le tšhono ya go
reetsa matshwenyego a baagi.
"Re ka se ke ra tswelela go nna re re re a dira
mme re sa itse gore a batho ba amogela ditirelo kgotsa nnyaya. Re tshwanetse go tshwara
imbizo le batho gore re utlwe dipotso gongwe
dingongorego tsa bona," Moporesitente Zuma
o ne a rialo.
Ka nako ya imbizo, baagi ba ne ba bua ka
mathata a bona a tlamelo ya ditirelo mme
Moporesitente o ne a re a tla isiwa kwa mafapheng a a maleba mme puso e tla netefatsa
gore go samaganwa nao.
O rile leeto la gagwe le le latelang go tla kwa
lefelong leo le tshwanetse go tla ka dikgang
tse di monate, ka ntlha ya fa puso e tla bo e
samagane le dintlha tse dintsi.
Euginia Mbeje wa kwa Ashdown, kwa Pietermaritzburg o rile o itumeletse gore Moporesitente Jacob Zuma o etetse toropo ya gaabo.
"Nna ke akanya gore puso e re diretse go le
gontsi mo toropong ya rona. Mathata a mantsi
a rona ga a tlhole a le teng... re amogetse ditirelo
di le dintsi go tswa mo pusong. Bakhanselara
ba rona ba a leka e le ruri, fela go sa ntse go na
le tiro e ntsi e e tshwanetseng go dirwa," Mbeje
o ne a rialo.
Mme yo wa dingwaga di le 64 o rile mafapha
a a farologaneng a puso a tlhola a etela baagi
malebana le mananeo a tlamelo ya ditirelo.
"Lori ya Lefapha la Merero ya Selegae e tla
mo motseng wa rona go tla go thusa batho ba
ba nang le mathata ka makwaloitshupo a bona
le ditifikeiti tsa botsalo. Gape badirediloago ba
thusa ka merero e e farologaneng mo motseng
wa gaetsho," o ne a rialo.
Mbeje o rile le fa a itumedisiwa ke tlamelo ya
ditirelo ya puso ga jaana, tiriso e e botlhaswa
ya diritibatsi le bosenyi di sa ntse di tshwenya
bontsi mo motseng.
O ne gape a re a ka itumela fa puso e ka tsosolosa ditlamelo tsa metshameko le diholo mo
toropong gore di ungwele bašwa.
Tlhagisa maikutlo a gago
kgatlhanong le tirisodikgoka
mo basading le mo baneng
Albert Pule
P
uso e ikuela mo maAforika Borweng otlhe,
bogolo segolo banna, go tshegetsa letsholo
la Matsatsi a le 16 a Bolwelwaditshwanelo
kgatlhanong le Tiririsodikgoka mo Basading le mo Baneng, le le simololang ka la bo
25 Ngwanaitseele go fitlha ka la bo 10 Sedimonthole.
Ngwaga le ngwaga, ka nako eno, puso le mekgatlho ya baagi ba dira mmogo go lemosa batho
ka ditlamorago tsa tirisodikgoka kgatlhanong le
basadi le bana.
O ka dira eng ka nako ya
letsholo?
• Apara lente le lesweu mo pakeng eno ya matsatsi a le 16. Lente le lesweu ke letshwao la
kagiso mme le bontsha maitlamo a moapari
gore a ka seke a diragatsa gongwe go tshegetsa tirisodikgoka kgatlhanong le basadi le
bana.
• Ithaope kwa mokgatlhong o e seng wa puso
gongwe setlhopha sa baagi se se tshegetsang
basadi le bana ba ba sotlakakiwang.
• Dira dikabelo kwa mekgatlhong e e direlang
go fedisa tirisodikgoka kgatlhanong le basadi
le bana.
• Tlhagisa maikutlo a gago kgatlhanong le
tirisodikgoka mo basading le mo baneng. Rotloetsa batswasetlhabelo ba ba didimetseng
ba basadi go bua ka tshotlakako mme o netefatse gore ba bona thuso. Bega tshotlakako ya
bana kwa sepodising mme o rotloetse bana
go begela bothati jwa sekolo fa ba bogisiwa
ke bankane kwa sekolong.
• Banna le basimane ba rotloediwa go bua ka
tshotlakako le go se rotloetse mekgwa ya
tshotlakako.
• Batla thuso fa e le gore o sotlakaka molekane
wa gago le/gongwe bana mo maikutlong,
mo mmeleng gongwe ka thobalano.
O ka bona thuso kae?
Fa o sotlakakiwa gongwe o itse mongwe yo a
sotlakakiwang o ka letsetsa:
• Mogalathuso wa Bosetšhaba wa
Ditlalelano (Lifeline) - 0861 322 322.
• Mogalathuso wa Kgaotso ya Tirisodikgoka mo Bathong ba Bong jo bo Rileng
- 0800 150 150.
• Batho ba ba Leng Kgatlhanong le Pogiso
ya Basadi (Powa) - 011 642 4345.
• Mokgatlho wa tsa Malapa le tsa Manyalo
wa Aforika Borwa (Famsa) - 012 4600733.
• Mokgatlho wa Bosetšhaba o o Kgatlhanong le Tirisodikgoka mo Basading 012 321 4959.
• Thobomaikutlo le Tshegetso mo
Baneng(Childline) - 0800 055 555.
• Matsholo a banna ba ba tshegetsang
gore go seke ga dirisiwa dikgoka:
Porojeke ya Banna jaaka Balekane 011 833 0504.
. . . fela e fetise fa o feditse
2
Ngwanaitseele 2014
Vuk’uzenzele
Rural
DIKGANG
Development
TSE DI AKARETSANG
Matseno a mantšhwa a kgwebo kwa KwaZulu-Natal
Chris Bathembu
Jaanong Boemelak epe
jwa Kgwebisano jwa Dube
kwa Durban ke Kgaolo ya
Tlhabololo ya Madirelo (IDZ)
ya semmuso.
E
tsena mo dikgaolong tsa ikonomi tse di
tshwanang le tseo di le tharo go ralala
naga.
Moporesitente Jacob Zuma o neetse
Boemelakepe jwa Kgwebisano jwa Dube
laesense ya go dira ya IDZ e e supang tshimologo
ya kgaolo e e setseng e ngoketse dipeeletso tsa
boleng jo bo ka atumelang R1 bilione fa e sale e
bulwa ka 2012.
"Eno ke kgato e nngwe mo tirong ya rona ya
go tlhama ditiro tse dingwe tse di tla namolang
lehuma mo bathong ba rona," Moporesitente
Zuma o ne a rialo kwa moletlong kwa Boemelafofaneng jwa Boditšhabatšhaba jwa Kgosi.
IDZ ya Boemelakepe jwa Kgwebisano jwa
Dube ke ya sešweng mo dikgaolong tse di
kgethegileng tsa ikonomi tse di anamisiwang
bosetšhaba tse maikaelelo a tsona e leng go godisa ikonomi ya naga go fitlhelela phitlhelelo e
e beilweng ya kgolo ya diphesente di le tlhano
ka 2019.
Jaaka IDZ ya ntlha ya Durban, IDZ ya Boemelakepe jwa Kgwebisano jwa Dube e tsena
mo lenaaneng la diporojeke tse dingwe tse di
Moporesitente Jacob Zuma o ne a neela semmuso laesense ya go dira ya Kgaolo ya
Tlhabololo ya Madirelo (IDZ) kwa Boemelakepe jwa Kgwebisano jwa Dube. O bonwa fano
le (go tswa molemeng) Motlatsatona wa Lefapha la Kgwebisano le Intaseteri Mzwandile
Masina, Tona Rob Davies , Tonakgolo ya KwaZulu-Natal, Senzo Mchunu, Ratoropo wa
Teropokgolo ya Ethekwini James Nxumalo le Bridgete Gaza, Modulasetilo wa Boemelakepe
jwa Kgwebisano jwa Dube.
tshwanang le eo, tse di ngoketseng dipeeletso tse
di tlhakaneng tse di fetang R5 bilione kwa Port
Elizabeth, East London le Richards Bay.
Go ya ka Mokaedikakaretso wa Lefapha la
Kgwebisano le Intaseteri, Lionel October, dikgaolo tse di rileng tsa ikonomi tse dingwe di
tla atolosediwa go ralala naga jaaka puso e maatlafatsa maikemisetso a go dira gore ikonomi ya
Aforika Borwa e tlale madirelo jaaka go tlhokega
go ya ka Leano la Tlhabololo la Bosetšhaba.
Go lebeletswe gore IDZ ya Boemelakepe
jwa Kgwebisano jwa Dube e fetole KwazuluNatal go nna matseno a botlhokwa a kgwebo
le monnileseabe wa botlhokwa mo tlamelong
ya dithoto lefatshe ka bophara. Dikarolo di le
pedi tsa peeletso – mo Kgaolong ya Kgebisano
ya Dube le mo Kgaolong ya Temo ya Dube - di
tla nna botlhokwa thata mo katlegong ya IDZ.
Maphata a magolo a a supilweng a akaretsa go
dira le go gokaganya tsa eleketeroniki, madirelo a
a amanang le tsa lefaufau le diphofo, temothuo le
boapei jwa dijalwa, tlhagiso ya melemo mmogo
le ya diaparo le masela.
Moporesitente Zuma o rile Boemelakepe jwa
Kgwebisano jwa Dube bo tla tlhama ditiro di
feta 150 000 ka 2060, mme ka ngwaga oo go
solofetswe fa tlhabololo e tla tsenya R5,6 bilione
mo Palogotlhe ya Boleng jwa Dikuno tsa Naga.
"Boemelakepe jwa Kgwebisano jwa Dube ke
e nngwe ya dikgang tse di monate di ka tlotliwang. Re ikemiseditse go tlhama lefelo le le
itumedisang babeeletsing. Re tla tswelela go
tokafatsa dikgato tsa tshegetso ka dikgaolo tse
di kgethegileng tsa ikonomi mmogo le didirisiwa
tse dingwe tsa ikonomi," o ne a tlaleletsa jalo.
Tona ya Lefapha la Kgwebisano le Intaseteri,
Rob Davies o rile mokgwa wa dikgaolo tse di
kgethegileng tsa ikonomi o supegile fa e le sediriswa se se botlhokwa se se tsweletsang tlhabololo ya madirelo le go anamisiwa ga ikonomi mo
Aforika Borwa le kwa dikarolong tse dingwe tse
dintsi tsa lefatshe.
"Tseno ke madirelo a thata a tshegetsang mebaraka ya rona ya thomelontle mme a fitlhelwa
kwa maemelakepeng le kwa maemelafofaneng.
Mo tsamaong ya tsamaiso ya maloba re ne ra
sekaseka gore re ka fitlhelela eng mo lenaaneng la
dikgaolo tse di kgethegileng tsa ikonomi. Di-IDZ
di le tharo tse di dirang ga jaanong (kwa Port
Elizabeth, East London le Richards Bay) jaanong
di ngoketse dipeeletso tsa boleng jwa palogotlhe
ya R5 bilione mme go raya gore togamaano eo e
a dira," go ne ga rialo Tona Davies.
O rile puso e mo thulaganyong ya go tlhoma
Boto ya Dikgaolo tse di Kgethegileng tsa Ikonomi,
e e tla gakololang Tona ka go tsenngwa tirisong
le kgoeletso ya dikgaolo tse di kgethegileng tsa
ikonomi.
Moporesitente o rile batho ba KwaZulu-Natal
ba tla lekanyetsa katlego ya tlhabololo e ntšhwa
ka tsela e e tla fetolang matshelo ka gona ka go
tlhama ditiro.
R1bilione ya go aga le go toka- Lefapha la Tlhabololo ya Loago
thusa monna yo a nang le
fatsa ikonomi ya metsesetoropo le
bogole
Nosihle Shelembe
Puso ya Gauteng e tla
beeletsa go feta R1 bilione go
aga le go tokafatsa dikago tsa
ikonomi ya metsesetoropo mo
dingwageng di le tlhano tse di
latelang.
“R
e batla go dira gore ikonomi ya
metsesetoropo e nne le seabe sa
botlhokwa mo ikonoming ya
Gauteng. Re batla gore 30% ya
ikonomi ya Gauteng e nne ledikgwebo tsa metsesetoropo," go buile jalo Tonakgolo ya porofense,
David Makhura.
O tlaleleditse ka gore puso e batla go menaganya
ikonomi ya Gauteng gabedi le go e godisa go fitlha
go R2 tirilione mo dingwageng tse di tlang di le 15.
"Tsosoloso ya ikonomi ya metsesetoropo ke
nngwe ya ditsereganyo tsa go fetola, go
ntšhwafatsa le go tsosolosa madirelo mo ikonoming ya rona."
Fa a ne a bua kwa Samiting ya Tsosoloso ya
Ikonomi ya Metsesetoropo kwa Lebaleng la
Orlando kwa Soweto, o rile puso e tsibogela
ditlhokego tsa bagwebi ba metsesetoropo.
Maitlhomo a samiti e ne e le go naya bagwebi ba
selegae, bagwebipotlana (di-SMME) le dikoporasi
tšhono ya go tshwaela mo Togamaanong ya Tsosoloso ya Ikonomi ya Metsesetoropo.
Tonakgolo Makhura o rile Puso ya Porofense ya
Gauteng e lebeletse ditsereganyo di le mmalwa,
tse di tla thusang go godisa ikonomi ya metsesetoropo.
"Re batla go netefatsa gore go na le letlhomeso
le le maleba la semolao le le tla laolang... re tlhoka
go sekaseka melao mengwe e e sa tsweletseng
kgolo ya di-SMME le bagwebi ba metsesetoropo.
"Re batla go tsweletsa ditiro tse di mosola mo
metsesetoropong, re tshwanetse go tlhagisa ditlhagisiwa le ditirelo mo metsesetoropong."
Ditsereganyo tse dingwe di akaretsa go akofisa
tlhabololo ya bokgoni, go thusa bagwebi ka
ditšhelete mmogo le go beeletsa mo ikonoming
ya metsesetoropo.
Tona Makhura o rile puso e batla go thusa bagwebi ba kwa metsesetoropong ka phitlhelelo ya
mebaraka le ditheko.
Mo dikgweding di le tharo tse di fetileng, Tona
o nnile le patlomaikutlo mmogo le dipuisano le
bagwebi ba metsesetoropo go ralala porofense.
"Re etetse metsesetoropo e feta 65 mo Gauteng
mme ra utlwa megopolo ya batho ba ba amegang
mmogo le tshedimosetso ya sebele go tswa kwa
bagwebing ba feta 50 000 malebana le maano le
dikeletso tsa bona," Tona Makhura o ne a rialo.
Dingwe tsa dikgwetlho tse di lebaneng bagwebi
ba metsesetoropo di akaretsa go nna teng ga ditikwatikwe tsa marekelo, tsamaiso ya ditheko e e
sa tshegetseng ikonomi ya metsesetoropo mmogo
le kgatelelo e e boima ya sepodisi sa metro se se
tsayang thekiso ya mo mmileng jaaka bosenyi.
"Puso e tlamile bokana ka R60 milione mo ngwageng ono wa ditšhelete go beeletsa mo go ageng
mafaratlhatlha a a siameng go kgontsha bagwebi
ba metsesetoropo go dira kgwebo ya bona mo
seemong se se botoka," ga rialo Tona Makhura.
Motlatsamoporesitente Cyril Ramaphosa o boleletse bagwebi ba metsesetoropo gore boitlhamedi
ke bone jo bo laolang dikgwebo.
"Boitlhamedi ke bone jo bo laolang diikonomi.
Ke batla gore le tseye nako le akanye gore ke eng
sa boitlhamedi se le ka se dirang. Bafenyi mo
kgwebong e nngwe le e nngwe ke ba ba itlhamelang, mme ba akanya ka tsela ee seng ya tlwaelo,"
o ne a rialo.
Motlatsamoporesitente Ramaphosa o rotloeditse bagwebi go tokafatsa bokgoni jwa bona gore
ba tle ba kgone go buisa dipampiri tsa dikelo tsa
ditšhelete, go tlhaloganya ditlankana tsa lotseno
mmogo le go lootsa bokgoni jwa go bapatsa gore
ba fitlhelele mebaraka.
"Dikgwebo tsa metsesetoropo di tshwanetse go
nna tsona motheo wa go tlhagisa ikonomi ya naga
ka bophara. Le tshwanetse go tlhagisa dilwana
mo metsesetoropong mme le di rekise kwa Sandton... le tshwanetse go tswa mo porofenseng le mo
nageng le lebe kwa ntle.
"Ga re a tshwanela go leba go felela fa fela;
ikonomi ya metsesetoropo ke motheo fela. Re
tshwanetse go itlhoma jaaka rokete," o ne a rialo.
Motlatsamoporesitente o ne a ikuela mo dikgwebong tse dikgolo go tshegetsa ikonomi ya
metsesetoropo.
Ntlo e e fa godimo ke eo Siyabonga Khumalo le batsadi ba gagwe ba neng
ba nna mo go yona pele Lefapha la Tlhabololo ya Loago le ka e tsosolosa.
Albert Pule
K
e dingwaga di le dintsi, Siyabonga Khumalo wa dingwaga di le 21 a sa kgone go
tsamaya bonolo mo ntlong le
mo patlelong ya ga nkokoagwe kwa
Mdeni, Soweto. Ntlo eno ya diphaposi
di le nne e ne e sa siamela tiriso ya
setiloteti.
"Go ne go le boima mo go ene go ka
dira sepe gonne patlelo e ne e sa siamela setiloteti mme e bile le setupu sa
rona se sena tselana e e tlhatlhogelang
le go fologela," ga bua motswala wa ga
Siyabonga, Makhosi Khumalo.
Seno se fetogile ka ntlha ya tirisanommogo magareng ga mafapha a
tlhabololo ya loago, boitekanelo le
GVL Construction mmogo le Elliot
Mobility. Siyabonga le nkokoagwe
ba nna mo ntlong e e sa tswang go
ntšhwafadiwa mme e na le patlelo e
e nang le bofologelo go dira gore a
kgone go tsena le go tswa mo ntlong.
Polelo ya Lefapha la Tlhabololo ya
Loago e rile ntšhwafatsho e tla thusa
Siyabonga go dira dilo tse a neng a sa
kgone go di dira pele.
"Ditsereganyo di tla dira tšhono ya
gore Siyabonga a tsamaye a ikemetse
le go nna le seabe mo dintlheng tsotlhe
mo loagong," polelo e tlhalositse.
Makhosi a re fa e sa le go ntšhwafadiwa, Siyabonga o gololesegile
mme o kgona go itsamaela kwa ntle
ga mathata ape. Siyabonga ke yo
mongwe wa batho ba le bantsi ba ba
nang le bogole bao puso e ba thusitseng e bile e rulaganya go ba thusa.
Mo Puong ya gagwe ya Maemo
a Setšhaba ya 2014, Moporesitente
Zuma o tlamile tsamaiso ya jaanong
go dira gore gonne le dipoelo tsa
tekatekano mo bathong ba ba nang le
bogole. E rile kgwedi morago ga foo
ke fa go begwa gore go tlhamilwe
Setlhopha sa Tiro sa Moporesitente
sa Bogole.
Naga e tla tshwaya Kgwedi ya
Bosetšhaba ya Temoso ya Ditshwanelo
tsa Bogole magareng ga la bo 3 Ngwanaitseele le la bo 3 Sedimonthole
mmogo le Letsatsi la Boditšhabatšhaba
la Batho ba ba nang le Bogole ngwaga
mongwe le mongwe.
Moono wa 2014, ke “Re keteka
dingwaga di le 20 tsa ditshwanelo
tsa batho ba ba nang le bogole mo
Temokerasing ya rona! Mmogo re
tsweletsa pele Aforika Borwa ka
phetolo ya ka bonako ya ikonomi ya
loago.
Ngwanaitseele 2014
5
Vuk’uzenzele
Boitekanelo
Dijo tse di itekanetseng di lebisa kwa bophelong jo bo leele
Dingwaga di le 20 tsa
go lwantsha HIV/AIDS
Noluthando Mkhize
Fa lefatshe le keteka Letsatsi la
Boditšhabatšhaba la AIDS ka
la bo 1 Sedimonthole, Aforika
Borwa a ka gakologelwa
diphitlhelelo tse dikgolo
tse a di fitlheletseng mo go
lwantsheng bolwetse jono.
D
Noluthando Mkhize
le Nomaxabiso Tata
Fa malwetse a a sa fetelaneng a tshwana le jwa sukiri,
kgatelelo ya madi, malwetse
a pelo le kankere a tsweletse
go fefera lefatshe ka bophara,
maAforika Borwa a tshwanetse
go itlhokomela gore a ja eng.
M
oeletsimogolo wa Tikwatikwe ya
Boitekanelo ya Baagi ba Eersterust,
Erika Spaumer, yo e leng moitseanape wa kalafi ya malwetse a
dijo, o atlenegisa go ja maungo le meroro e e
foreše mmogo le ikatiso ya gangwe le gape jaaka
karolo ya go ja dijo tse di itekanetseng.
"Ke eletsa balwetse ka tsela ya go ja dijo tse
di itekanetseng ka madi a ba nang nao. Re dira
thulaganyo ya dijo tse di ka rekwang ka bontsi
di tshwana le reisi, bopi le phasta go boloka
madi. Ga ke atlenegise dijo tse di fetotsweng
gonne di a tura e bile ga di a itekanela.
"Dijo tse di mo metemeng, dijo tse di setseng di
segeletswe e bile di le mo dipakaneng, ke dikai
tsa dijo tse di fetotsweng. Go botoka go reka
merogo e e foreše mme o e itirele ka bowena.
Gape ke rotloetsa balwetse go nna le ditshingwana tsa meroro," o ne a rialo.
Lelapa lengwe le lengwe le tshwanetse go
Se o tshwanetseng go se
itse ka ga bolwetse jwa
sukiri
K
a la bo 14 Ngwanaitseele ke Letsatsi la Lefatshe la Bolwetse jwa
Sukiri, le maikaelelo a lona e leng
go lemosa le go ruta batho ka ga
bolwetse jwa sukiri ka ntlha ya fa bontsi
jwa batho bo sa ntse bo ise bo lemogwe
gore bo na le bolwetse.
Go ya ka Mokgatlho wa Lefatshe wa
Boitekanelo, go na le batho ba ba nang le
bolwetse jwa sukiri ba ka nna dimilione di
le 347 go ralala lefatshe.
Bolwetse jwa sukiri ke
eng?
Bolwetse jwa sukiri ke fa motho a na le
seelo se se kwa godimo sa sukiri mo mading.
Seno se diragala fa mmele o sa tlhagise
insulini e e lekaneng. Kwa ntle ga insulini,
mmele ga o kgone go bona maatla ao e a
tlhokang go tswa mo dijong.
Gantsi, tlhagala e e bidiwang pakerisi
e dira insulini, mme yona e isa sukiri e e
nna le matsatsi a go sa jeweng nama ka ona
gangwe ka beke, moo go jewang dilenthili,
dinawa gongwe ditlhagiswa tsa soy, e leng tse
di itekanetseng e bile di le tlhotlhwatlase.
Tsela ya go apaya dijo
Spaumer o atlenegisa gore dijo di fufudiwe,
di bedisiwe gongwe di besiwe go na le go
gadikiwa.
"Fa go tlhokega gore go nne le dijo tse di
gadikilweng, bogolo tshasa marago a pitsana ka
mafura gonne seno se thusa go laola selekanyo
se se dirisiwang sa mafura."
O tsibosa kgatlhanong le go gadika dijo mo
teng ga mafura gonne fa mafura a bedisiwa a
fetola seemo.
"Mafura otlhe a merogo a siame fela fa o a
bedisia, a fetola seemo mme e nne mafura a a
sa siamang. Dijo tse di fetotsweng di diriwa ka
mafura a a fetotsweng - mafura a masweu a a
thata a a thibang methapo ya mmele wa gago
mme seo se ka dira gore o nne le kholesetorolo
e e kwa godimo.”
Go ja ka dinako tse di sa
tlwaelegang
Mathata a magolo a a amanang le dijo mo baaging ao Spaumer a lebanang nao ke go ja ka
dinako tse di sa tlwaelegang.
"Fa o sa je gangwe le gape, mmele wa gago o
amogela dijo tse dintsi ka nako e le nngwe fela.
Ga o dirise maatla otlhe a dijo mme a fetolelwa
go nna mafura. Gape balwetse ba nna le mathata
a go laola selekanyo sa ditshola tsa dijo."
O rotloetsa gore go dirisiwe sekao sa go ja
ka sejana sa go nna le setatšhe se se lekanang
fa go jewa dijodigolo tsa letsatsi, se na le
mo mading kwa diseleng. Ka bolwetse jwa
sukiri, pakerisi e retelelwa ke go tlamela ka
insulini e e lekaneng, gongwe insulini ga e
dire ka tshwanelo.
Mefuta ya malwetse a
sukiri
Go na le mefuta e megolo e le mebedi ya
malwetse a sukiri: Mofuta I, o tlwaelegile
ka leina la bolwetse jwa sukiri jwa bana, le
Mofuta II, o o tlwaelegileng jaaka bolwetse
jwa sukiri jwa bagolo. Mefuta ka bobedi e
na le matshwao a a tshwanang, fela a bakwa
ke dilo tse di farologaneng.
Bolwetse jwa sukiri jwa Mofuta I, jo gantsi
bo lemogwang motho e sa le ngwana, ke
bolwetse jo mo go jona masole a mmele a
tlhaselang le go bolaya disele tse di tlhagisang insulini mo pakerising. Seno se tlogela
mmele o se na insulini, e bile o sa kgone go
laola seelo sa sukiri mo mading.
Bolwetse jwa sukiri jwa Mofuta II
ke bolwetse jo bo nnang fa disele tsa
mmele di dipela insulini. Mofuta II
wa bolwetse jwa sukiri o farologana le
Mofuta I ka gore mmele o sa ntse o tlhagisa insulini fela ga e dirisiwe ka tshwanelo.
merogo le poroteini ya selekano sa seatla e
tshwana le tlhapi gongwe nama ya kgogo.
Seneke
Go ja diseneke tse dinnye magareng ga dijo go
botlhokwa fela jalo.
"Diseneke tse di siameng ke maungo a a foreše,
yokate ya mafura a a kwa tlase gongwe mašwi.
Re atlenegisa gore batho botlhe ba tshwanetse
go ja bonnye dikarolwana di le tharo tsa yokate
gongwe mašwi ka letsatsi. Diseneke tse dingwe
e ka nna popcorn, merogo e e segeletsweng
boleele, matokomane a a senang letswai le
maungo a a omisitsweng, ka selekano se sennye," ga rialo Spaumer.
Go ja ka tsela e e
itekanetseng
Difitlholo ke dijo tsa botlhokwa tsa letsatsi mme
di tshwanetse go akaretsa dijo tse di nang le
digwata tse ntsi di tshwana le outsu gongwe
borotho jwa korong e ntsi ka mašwi le leungo.
Dijo tsa motshegare tse di siameng e ka nna
samentšhisi ya borotho jwa korong e ntsi bo sa
tshasiwa sepe ka salate mmogo le poroteini e
tshwana le tšhisi gongwe nama le leungo.
Ka dilalelo, o atlegenisa nama ka merogo
gongwe salate gonne tshilo e a iketla fa o robetse
mme seo se diegisa tshilo.
Spaumer a re maAforika Borwa a tshwanetse
go ikilela mo dijong tse di fetotsweng di tshwana
le paloni, salami le disopo tsa dipakana tse di
tletseng letswai.
Seno se akaretsa dijo tse di gadikilweng mo
teng ga mafura le dino tse di nang le sukiri ya
selekano sa maswana a tee a le magareng ga
thataro le robedi.
Matshwao
Matshwao a bolwetse jwa sukiri a akaretsa:
• Go nyorwa ka dinako tsotlhe
• Go lapa ka dinako tsotlhe
• Go tlhapologa kgapetsa kgapetsa
• Go fokotsega mmele
• Go babelwa le pono e e letobo
Ke mang yo a ka tshwarwang ke bolwetse jwa sukiri?
Mongwe le mongwe a ka tshwarwa ke bolwetse jwa sukiri. Go nna mokima thata le fa go na
le bangwe ba ba nang le bolwetse jwa sukiri
mo lesikeng go ka oketsa matshosetsi.
Go ya ka mofuta le gore bolwetse bo tseneletse go le kana kang, bolwetse jwa sukiri bo
ka alafiwa ka dijo le ikatiso, gongwe dijo,
ikatiso le melemo. Melemo e ka nna meento
ya insulini, dipilisi gongwe tsone ka bobedi.
Dikgang tse di monate ke gore go tshwarwa
ke bolwetse jwa sukiri ga go kae go khutla
ga botshelo jwa ka gale jo bo itekanetseng. O
tshwanetse go amogela gore o na le bolwetse
mme o ithute go bo laola.
Tsamaiso le taolo ya sukiri ya madi di
botlhokwa thata gonne di thibela gongwe
ingwaga di le tlhano tse di fetileng,
naga e ne ya tsaya tshweetso ya
bopelokgale ya go ntšhwafatsa dipholisi tsa HIV/AIDS mmogo le go
tsenya batho ba le bantsi mo kalafing ya dilwantshamegare (di-ARV).
Seno se ne sa oketsa go tshela sebaka sa go
tshela go tswa go dingwaga di le 52,7 ka 2002
go ya go dingwaga di le 59,6 ka 2013. Go na le
maAforika Borwa a feta dimilione di le 2,4 ba
ba mo lenaaneng la kalafi ya di-ARV.
Ka nako ya Tekanyetsokabo ya gagwe, Tona
ya Boitekanelo, Aaron Motsoaledi o itsisitse
gore batho ba ba nang le HIV ba ba nang le
CD4 count ya 500 ba tla kgona go amogela
di-ARV, mme seo sa tlhoma motheo wa diphitlhelelo tse di beilweng ke Leano la Tlhabololo la Bosetšhaba la gore di-ARV di bo di
fitlhelelwa ke batho botlhe ba ba nang le HIV
ka ngwaga wa 2030.
O ne gape a re malebana le basadi ba ba
imileng, Lefapha la Boitekanelo jaanong le
tla latela boitlhophelo B+ jwa Mokgatlho wa
Lefatshe wa Boitekanelo, jo bo tlhalosang gore
moimana mongwe le mongwe yo a nang le
HIV o tshwanetse go neelwa kalafo ya go ya
go ile go sa lebelelwe seemo sa gangwe sa CD4
count.
Ga jaanong, pholisi ya HIV mo nageng e tlhalosa gore baimana ba neelwe di-ARV; batsetse ba neelwe di-ARV, mme ba tswelele go di
dirisa fa ba santse ba amusa mme ba emise fela
morago ga go emisa go amusa ebile fa CD4
count ya bona e le 350.
Pholisi eno e ntšhwa e tla diragadiwa go tloga
ka Ferikgong 2015.
Gape Lefatshe la Boitekanelo le anamisitse
motswako wa selekanyo se se tsepameng se se
bidiwang 'tekanyetso e le nngwe' se se nang le
emtricitabine, efavirenz le tenofovir.
Seno se thusa go fokotsa mokgweleo wa
dipilisi mo balwetseng ba ba nang le HIV.
Ka Letsatsi la Lefatshe la AIDS, ditšhaba
tsotlhe di kopana go oketsa temoso malebana
le bolwetse mmogo le go rotloetsa mongwe le
mongwe go tsaya maikarabelo a boitekanelo
jwa gagwe ka go diragatsa thobalano e e babalesegileng le go dira diteko tsa HIV.
go fokotsa kotsi ya gore bolwetse bo ka nna
marara.
Seelo se se kwa godimo thata sa sukiri mo
mading (hyperglycemia) se ka baka malwetse a
diphio, matlho, pelo, methapo ya madi mmogo
le malwetse a mangwe. Kwa ntle ga tsamiso e
e siameng, go ka lebisa kwa bolwetseng jwa
pelo, diphio, bofofu tota le go kgaolwa dirwe.
Dijo tse di itekanetseng ke motheo wa taolo
e e siameng ya sukiri ya madi mo mofuteng
mongwe le mongwe wa bolwetse jwa sukiri,
tota le kwa ntle ga melemo mo mabakeng mangwe. O ka ne o alafiwa ka meento ya insulini
gongwe dipilisi, o sa ntse o tlhoka go latela tsela
ya go ja e e amogelesegang.
Go tlhokega ikatiso ya ka gale ya magareng
ga gararo le gane ka beke, sebaka sa metsotso
e le 20-50 gore o nne le boitekanelo jo bo siame.
Seno se akaretsa:
• Go palama le go fologa ditepisi go na le go
palama lifti.
• Go tsamaya ka moato go ya mabentleleng
go na le go tsamaya ka sejanaga.
• Go tlola kgati makgetlo a le 50 –100 ka
letsatsi.
Motswedi: Lefapha la Boitekanelo la
KwaZulu-Natal.
Ngwanaitseele 2014
9
Vuk’uzenzele
TLAMELO YA DITIRELO
Go direla baagi botoka
Albert Pule
Jaanong baagi ba tla
itemogela pusoselegae e e
tokafetseng le go amogela
tirelo e e kgotsofatsang le ya
boleng jo bo siameng.
T
ona ya Pusotshwaraganelo le Merero
ya Setso, Pravin Gordhana, yo o
buileng kwa Samiting ya Moporesitente ya Pusoselegae fa gautshwane,
o rile makgotlatoropo a tla dirisa matlole a
setšhaba ka kelotlhoko, a thape badiri ba ba
nang le bokgoni, a netefatse gore go direlwa
dilo mo pepeneneng le go ikarabela mo bathong ba a ba direlang.
O rile go tla baakanngwa diroboto, dithepe
tse di dutlang mmogo le mabone a mebila; go
tla segiwa tlhaga mme mesima e e mo mebileng
e tla thibiwa.
"Dingongorego ke gore ga re ise batho tlhogong mme gantsi re tsaya sebaka go tsiboga.
Ka dinako dingwe re tsaya matsatsi a le mararo
go tsibogela sengwe se se neng se ka tsaya letsatsi. Re tlhoka go fetola seo mme re tsibogele
mathata ka nako," ga rialo Tona Gordhan.
O ne a tlaleletsa ka gore makgotlatoropo
otlhe a tshwanetse go dira ka natla go feta, a
direle baagi ka tsela e e farologaneng mme a
tsibogele matshwenyego a bona mo nakong e
e amogelesegang.
Tona Gordhana o rile gore pusoselegae e dire
sentle le go nna le dipoelo tse di molemo mo
matshelong a baagi, boeteledipele jwa sepolotiki le batsamaisi ba tshwanetse go nna le seabe
sa botlhokwa.
"Rotlhe re na le maikarabelo a go fetola ma-
tshelo a batho le go tlhamela ikonomi ponelopele
e e botoka."
Samiti e itlamile go boela kwa motheong le go
dira dilo tse di bonolo sentle.
Go thusa pusoselega go tswelela pele, puso ya
bosetšhaba e tla tshegetsa, ela tlhoko, tsereganya
le go etefatsa gore go obamelwe melawana le
seemo.
Baemedi kwa samiting ba akareditse
boeteledipele jwa pusoselegae go ralala naga, ba
ba itlamileng ka tse di latelang:
• Go diragatsa lenaane la Re boela kwa Motheong.
• Go tlhama seemo sa botshelo jo bo seriti
ka go tswelela go tlamela ka ditirelo tsa
makgotlatoropo tsa boleng le seemo se se
siameng. Seno se akaretsa go loga maano le
go tlamela ka dikago le ditlhokego.
• Go netefatsa taolo e e siameng le tsamaiso e e
lolameng, go fokotsa tshenyo, go dirisa madi
a setšhaba ka kelotlhoko, go thapa badiri ba
ba nang le bokgoni, le go netefatsa gore dilo
di direlwa mo pepeneneng le ka maikarabelo. Go netefatsa gape gore go thibelwa bobodu mme bo tomolwa mo magatong otlhe.
• Go netefatsa tsamaiso e e siameng ya matlole
Bathandwa Mbola
Puso e tla diragatsa lenaane la Re Boela kwa Motheong le le netefatsang gore
maAforika Borwa a amogela ditirelo tsa ka gale tsa makgotlatoropo.
Go dira tsa motheo ka tshwanelo
G
o buisana le baagi, go tshwara
dikopano tsa gangwe le gape tsa
ratoropo, le go reetsa matshwenyego a baagi ke dingwe tsa
dintlha tse di dirang gore Lekgotlatoropo la
Selegae la Steve Tshwete le atlege.
Seno ke go ya ka Ratoropo wa Lekgotlatoropo la Selegae la Steve Tshwete, Mike
Masina yo a neng a abelana kgang ya gagwe
ya katlego le baemedi kwa Samiting ya
Moporesitente ya Pusoselegae.
O ne a tlhalosa gore lekgotlatoropo le ne la
tshwanela go kgona tsa motheo mmeseo ke
sona se dirang gore le bo le le mo makgotlatoropong a a diragatsang go gaisa.
Lekgotlatoropo le fitlhelwa kwa Kgaolong
ya Nkangala kwa Porofenseng ya Mpumalanga mme le akaretsa lefelo la bogolo jwa
3 993 km². Le na le dioto di le 29 tse di nang
le magae a le 64 971.
Fa e sale ka 2006, lekgotlatoropo le gapile
dikgele di le 15. Dikgele di akaretsa Dikabo
tsa Boruni jo bo Lolameng tsa 2012/13, Dikabo tsa Boruni tsa 2011/12, Dikabo tsa Boruni jo bo Lolameng tsa 2010/11, Dikabo tsa
Boruni jo bo Lolameng tsa 2009/10 mmogo le
Bafenyi ba Makgotlatoropo a a Dirang Sentle
mo go Phepafatseng Tikologo mo Mpumalanga mmogo le Dikabo tsa Boruni jo bo
Lolameng jwa Mekgatlho ya Dipusoselegae
tsa Aforika Borwa tsa 2009.
Ratoropo Masina a re lekgotlatoropo le
tlhamile togamaano e e tlhamalatseng ya
tlhaeletsano go netefatsa gore baagi ba
itsesewe ka maano le dikgwetlho tsa lona.
"Re na le tirisanommogo ya tiro e e siameng
le bobegakgang jwa kgatiso le jwa eleketeroniki. Ke na le kholomo e ke ye kwalelang
mo Middelburg Observer, e leng lekwalodikgang la selegae, moo ke itseseng baagi ka
ga maano a rona beke nngwe le nngwe," o
ne a rialo.
Go ya ka Ratoropo Masina, tlhaeletsano le
baagi ke mooko wa go tila ditshupetso tse
di ka nnang gona mmogo le dikhuduego
tsa tlamelo ya ditirelo.
"Fa o tshola baagi ba itse ka maano a gago,
o setse o samagane le kgonagalo ya gore ba
ka dira ditshupetso ka ntlha ya fa ba itse
maano a lekgotlatoropo."
O tlaleleditse ka gore lekgotlatoropo gape
le na le seloto sa radio ko Middelburg FM
koo bakhuduthamaga ba buang ka mananeo le dikgwetlho tsa lekgotlatoropo gona
mme gape ba amogela ditshwaelo tsa baagi.
Mokgwa o mongwe wa tlhaeletsano o o
dirisiwang ke lekgotlatoropo ke mogala wa
SMS. Mogala o dirisediwa go itsese baagi ka
ga dikitsiso dipe tsa potlako, go akarediwa
go kgaoga ga motlakase le metsi.
Ratoropo Masina o rile lekgotlatoropo
le tshwara dikopano tsa ratoropo gangwe
le gape koo lefapha lengwe le lengwe le
begang ka dikatlego le dikgwetlho tse di
itemogetsweng.
Ratoropo o tlhagisitse gape gore kwa
Lekgotlatoropong la Selegae la Steve
Tshwete, seabe le maikarabelo a baamegi le
batsamaisi di tlhalositswe sentle.
"Se re se fitlheletseng sentle ke go tlhalosa
seabe le maikarabelo a botlhe ba ba mo kantorong ya sepolotiki le batsamaisi ba rona.
"Jaaka ratoropo, seabe le maikarabelo a
me di tlhalositswe sentle, mme go fela jalo
le ka batsamaisi le Mmusakgotla. Mongwe
le mongwe o itse se go solofetsweng gore
a se dire."
Ratoropo Masina o dumela gore fa makgotlatoropo a mangwe a ka tlhaeletsana
le baagi ba ona, a thapa batho ba ba nang
le bokgoni le borutegi jo bo siameng, le fa
boradipolotoki ba ba mo dikantorong ba
ka tlogela go kgoreletsana le tsamaiso ya
makgotlatoropo, pusoselegae e ka leba kwa
ntlheng e e siameng mme ya dira pharologano mo matshelong a baagi.
Nonceba wa dingwaga di
le 87 ga a kgona go fitlhelela
boitumelo jwa gagwe gongwe go nna le mafoko a go
tlhalosa tebogo ya gagwe fa a
ne a itsesewe jaaka mongwe
wa baamogelatshiamelo ba
ntlha ba letsholo la puso la go
agela bagale ba sesole dintlo
di le 5 000.
le palotlotlo ka go tsamaisa ditlamelo
ka kelotlhoko gore go tlamelwe ka
ditirelo ka tsela e e nnelang leruri le go
isa ditlhabololo kwa baaging.
• Go aga le go tlhokomela bokgoni jo
bo siameng jwa setheo le tsamaiso e e
tsamaisiwang ke badiri ba ba boineelo
e bile ba na le bokgoni mo magatong
otlhe.
• Go baya batho le matshwenyego a bona
pele le go netefatsa gore go nna le kgolagano ya ka gale le baagi ka ditlamelo
tse di bokgoni tsa seabe sa baagi.
• Go netefatsa kelotlhoko le pegelo ya
tiragatso ya kwatara mo tirong ya
makgotlatoropo jaaka go kaelwa ke
thulaganyo ya Re boela kwa Motheong.
• Go tokafatsa botsamaisi jwa sepolitiki
mo makgotlatoropong le go tsibogela
ditlhokwa le diphegelelo tsa baagi ba
selegae.
Tona Gordhan o rile lefapha la gaabo le
tla ikamanya le tsamaiso ya Re Boela kwa
Motheong go samagana le dikgwetlho tse
di lebaneng pusoselegae mme a itlama go
maatlafatsa pusoselegae gore naga ya rona
e gatele pele.
Legae le lentšhwa
la mogale wa
sesole
L
ubenga, yo e nnileng mongwe wa
bagale ba ntlha ba sesole ba ba supilweng mo polokelotshedimosetsong ya
Gauteng, o rile o itumeletse gore puso e
sweditse go tlotla karolo e ba nnileng le yona
mo kgololesegong ya naga.
O ne gape a dumela gore seo se tla naya
tsholofelo go ba bangwe ba ba tshwanang nae,
ba ba sa bolong go leta ba le kwa thoko.
"Ke itumelela gore puso e iteka go siamisa
go tlhoka tshiamiso ga maloba gonne jaanong
le nna ke na le lefelo le le nang le seriti le nka
le bitsang legae," go buile tokololo ya maloba
ya mokgatlho o o neng o ileditswe, Umkhonto
we Sizwe.
Lubenga o ile Lusaka, Zambia, ka Diphalane
1971 mme a boela mo nageng ka 1991. Ga
jaanong o nna le ditlogolwana tsa gagwe kwa
Yeoville mme ga a ise a nne le ntlo mo botshelong jwa gagwe.
Fela mo kgweding eno, o tla fudugela semmuso kwa legaeng la gagwe la diphaposiborobalo
di le pedi kwa Fleurhof Estate, e e ipelang ka
ditlamelo tsa sešweng.
Fleurhof Estate ke tlhabololo ya dintlo tsa
batho ba lotseno lo lo farologaneng e e fitlhelwang kwa Mmileng wa Main Reef, dikilometara di le 13 kwa bophirimeng jwa Kgaolo
ya Tikwatikwe ya Dikgwebo ya Johannesburg.
Lefelo leo ke karolo ya letsholo la puso la
tsweletso ya tsosoloso metsesetoropo. Fa le
sena go konosediwa, porojeke ya tlhabololo e
tla bo e na le dintlo di feta 9 000.
Go ya ka City of Joburg, nngwetharong ya
tlhabololo e tla nna dintlo tsa RDP, fa nngwetharong ya bofelo e tla nna dintlo tsa bonto.
Gape go tla nna le ditsha tsa ditikwatikwe tsa
kgwebo tsa tiriso e e kopaneng, ditsha tsa madirelo, dikheretšhe, mafelo a thapelo, ditlamelo
tsa baagi, dikolo le dibaka tse di bulegileng tsa
botlhe.
Tona ya Manno a Batho, Lindiwe Sisulu o
simolotse letsholo, le le thulaneng le Go Agelwa
Tona ya Lefapha la Manno a Batho,
Lindiwe Sisulu le mogale wa sesole
Nonceba Lubenga, moamogelatshiamelo
wa ntlha wa ba le bararo ba letsholo la
Go Agelwa ke ba Kgasodikgang.
ke ba Kgasodikgang ya ngwaga le ngwaga e
e lemogwang ka fa tlase ga moono wa 'Re
busetsa seriti sa baganka ba maloba ba sesole
ka manno a batho.'
Go Agelwa ke ba Kgasodikgang e dirile gore
Tona Sisulu, batho ba ba itsegeng ba bobegakgang, baamegi le baetleetsi go tswa kwa
lephateng la poraefete ba semelele go aga le
go penta dintlo di le tharo tsa bagale ba sesole.
Tona Sisulu o rile lefapha la gagwe le ipeetse
phitlhelelo ya go aga madulo a le 5 000 mo
diporofenseng tsotlhe di le robongwe mo
sebakeng sa dingwageng di le tharo.
"Re batla go ba agela dintlo tse di nang le
seriti go busetsa seriti sa bona le go tlotla
karolo e ba nnileng le yona mo kgololesegong
ya rona. Seno ke setlapele sa bosetšhaba," Tona
o ne a rialo.
O ikuetse mo baaging ba Fleurhof le mafelo
a mangwe, koo bagale ba sesole ba tla nnang
gona, go ba tlhokomela.
"Batho bano ba neetse matshelo a bona go
lwela kgololesego mme ka jalo, go botlhokwa
gore re ba tlotle le go ba naya seriti."
Gareng ga baetleetsi ba ba neng ba na le Tona
Sisuly go ne go na le Calgro M3, First National
Bank le Kansai Plascon, Lefapha la Bagale ba
Sesole mmogo le City of Joburg.


c: text/html

text:
“Ke ne ke rata go naya bana ba me
Mmele le madi a me le moya.
Ke tlhologeletswe go nna setlhabelo
Go dira kgolagano le lona.”
Oho Jesu, ruri re a dumela:
Ruri o gone mo gare ga rona.
Ka go re rata o dule godimo
Go re direla selalelo se
Go re direla selalelo se.
“Mo aletareng, bana ke lo letile
Mo motshegareng le mo bosigong.
Tlang kwano go nna, lotlhe ba lo lapileng
Gore ke lo neye tapoloso.”
Oho Jesu, re boifa segolo
Go atamela tafole ya gago.
Re baleofi ba re sa tshwanelang;
Re tlhoka bontle jwa boitshepho.
“Ke a lo raya: Ka nnete, bongwana’ka:
Fa lo sa je sejo sa botshelo
Ga lo kitla lo tsena ko legodimong;
Lo tla swa mo dibing, mo molatung.”
Oho Jesu, re go tlhologeletswe
Mme re eletsa le jone botshelo.
Re tla itshekisa pelo tsa rona.
Re tla go ja go bona botshelo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ela tlhoko: phetolelo ee ya setswana e tseerwe ka tlhamalalo semmuso go tswa mo kwalong ya Lefapha la Molao. Re re lemogile gore phetolelo ee e na le diphoso, mme re direla go fitlhelela phetolelo e ntsha e e botoka.
Please note: This Setswana translation is taken directly from the official Department of Justice edition. We are aware that it is not complete or always accurate (e.g. s6.23.2), and we are working towards a new, better translation.
Kgaolo 8: Dikgotlatshekelo le Tsamaiso ya Bosiamisi (165-180)
165. Bothati jwa boatlhodi
- Bothati taolo jwa boatlhodi jwa Rephaboliki bo tlhomilwe mo dikgotlatshekelo.
- Dikgotlatshekelo di ikemetse ka botsona, e bile di laolwa fela ke Molaotheo le molao, o di tshwanetseng go o diragatsa ka go se tseye matlhakore le ntle le poifo, ditlhotlho, kgotsa kgobelelo.
- Ga go na motho kgotsa sethwe sepe sa puso se se tla kgoreletsang tsamaiso ya dikgotlatshekelo.
- Ditheo tsa puso, go ya ka peomolao le dikgato dingwe, di tshwanetse go thusa le go sireletsa dikgotlatshekelo go netefatsa go ikemela, go se tseye matlhakore, seriti, phitlhelelo le bokgoni ba dikgotlatshekelo.
- Taelo kgotsa tshwetso e e filweng ke kgotlatshekelo e tlama batho botlhe le ditheo tsa puso fa e dirang gone.
-
Moatlhodimogolo ke molaodi wa dikgotlatshekelo, e bile o rwele maikarabelo a setheo le a go sekaseka dipeelo le maemo a tiragatso ya ditiro tsa dikgotlatshekelo tsotlhe.
[Karolotlaleletso (6) tlaleleditswe ka k. 1 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
166. Ditheo tsa boatlhodi
- Dikgotlatshekelo ke –
- Kgotlatshekelo ya Molaotheo;
- Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo;
- Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa, le kgotlatshekelokgolo ngwe le ngwe ya boikuelo e e ka tlhamiwang go tsamaelana le Molao wa Palamente go reetsa dikgetsi tsa boikuelo go tswa go kgotlatshekelo ngwe le ngwe ya maemo a a tshwanang le a Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa;
- Dikgotlatshekelo tsa boMagiseterata;
- Kgotlatshekelo ngwe le ngwe e e tlhomilweng kgotsa e e amogetsweng go tsamaelana le Molao wa Palamente, go akarediwa kgotlatshekelo ngwe le ngwe ya maemo a a tshwanang le a Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa kgotsa Dikgotlatshekelo tsa Magiseterata.
[Dikarolotlaleletso (c) le (e) e emetswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
167. Kgotlatshekelo ya Molaotheo
-
Kgotlatshekelo ya Molaotheo e na le Moatlhodimogolo wa Aforika Borwa, Motlatsa- Moatlhodimogolo, le baatlhodi ba bangwe ba le robongwe.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 11 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
- Morero o o fa pele ga Kgotlatshekelo ya Molaotheo o tshwanetse go swediwa ke bonnye baatlhodi ba le robedi.
- Kgotlatshekelo ya Molaotheo –
- ke kgotlatshekelo e e kwa godimo ya Rephaboliki; e bile;
- e ka dira tshwetso
- ka ga merero ya Molaotheo; le
- morero mongwe le mongwe, fa Kgotlatshekelo ya Molaotheo e atlanegisa tumelo ya go dira boikuelo ka ga mabaka tlholang ngangisano go ya ka molao tebang le botlhokwa jwa baagi ka kakaretso, e bile e tshwanetse go sekasekwa ke Kgotlatshekelo eo, le
- e dira tshwetso ya bofelo go sa nyatswe le fa morero o wela ka fa tlase ga maatlataolo a yona.
[Karolotlaleletso (3) e emetswe ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
- Ke kgotlatshekelo ya Molaotheo fela e ka –
- swetsang dikgotlhang magareng ga ditheo tsa puso mo lekaleng la bosetšhaba kgotsa la porofense tse di amanang le maemo a Molaotheo, dithata kgotsa ditiro tsa ditheo dingwe le dingwe tsa puso;
- swetsang ka bomolaotheo ba Molaotlhomo mongwe le mongwe wa palamente kgotsa porofense, mme e ka dira jalo fela mo mabakeng a a solofetsweng mo karolong 79 kgotsa 121;
- swetsang dikopo tse di solofelwang mo karolong 80 kgotsa 122;
- swetsang ka ga bomolaotheo ba tlhabololo nngwe le nngwe go Molaotheo;
- tlhomamisang gore Palamente kgotsa Poresidente o paletswe ke go dira ka fa Molaotheong; kgotsa
- go tlhomamisa Molaotheo wa porofense mo mabakeng a karolo 144.
-
Kgotlatshekelo ya Molaotheo e dira tshwetso ya makgaolakgang go netefatsa fa molao wa Palamente, molao wa Porofense kgotsa maitshwaro a Moporesidente a tsamaelana le molaotheo, e bile e tshwanetse go netefatsa taelo nngwe le nngwe e e sa tsamaelaneng le molao e e dirilweng ke Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo, Kgotlatshekelekgolo ya Aforika Borwa kgotsa Kgotlatshekelokgolo ya maemo a a tshwanang pele ga tiragatso ya taelo eo.
[Karolotlaleletso (5) e emetswe ke k. 3 ya Molaotheo Tlhabololo Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
- Peomolao ya bosetšhaba kgotsa melawana ya Kgotlatshekelo ya Molaotheo e tshwanetse go letla motho, fa e le mo kgatlegong ya bosiamisi le ka tetla ya Kgotlatshekelo ya Molaotheo –
- go tlisa morero ka tlhamalalo kwa Kgotlatshekelong ya Molaotheo;
- go dira boikuelo ka tlhamalalo kwa Kgotlatshekelong ya Molaotheo go tswa kwa Kgotlatshekelong nngwe le nngwe.
- Morero wa molaotheo o akaretsa ntlha nngwe le nngwe e e amang thanolo, tshireletso kgotsa tiragatso ya Molaotheo.
168. Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo
-
Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo e na le Poresidente, Motlatsa Poresidente le palo ya baatlhodi ba boikuelo e e tlhomamisiwang ka Molao wa Palamente.
[Kl.(1) e emetswe ke k. 12 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
-
Morero o o fa pele ga Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo o tshwanetse go swetswa ke palo ya baatlhodi e e tlhomamisitsweng ke Molao wa Palamente.
[Kl.(2) e emetswe ke k. 12 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
-
- Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo e ka dira tshwetso ya boikuelo ka ga morero mongwe le mongwe yo o tlhagang kwa Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa kgotsa kgotlatshekelo ya maemo a a tshwanang le a Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa, ntle le merero ya badiri le ya kgwebelano go tsamaelana le tlhomamiso e e dirilweng ka Molao wa Palamente.
- Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo e ka dira tshwetso fela; ka—
- dikgetsi tsa boikuelo;
- dintlha tse di amang boikuelo; le
- morero mongwe le mongwe yo e ka o romelwang go tsamaelana le mabaka a a tlhalositsweng ke Molao wa Palamente.
[Karolotlaleletso (3) e emetswe ke k. 4 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
169. Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa
- Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa e ka dira tshwetso—
- ka ga morero mongwe le mongwe ntle le morero yo –
- Kgotlatshekelo ya Molaotheo e dirileng tshwetso ya gore o tlhagelela fa pele ga yona ka tlhamalalo go ya ka karolo 167(6)(a); kgotsa
- e rometswe go ya ka Molao wa Palamente go kgotlatshekelo e nngwe ya maemo a tshwanang le a Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa; le
- morero mongwe le mongwe yo o sa tshwanelang go romelwa go Kgotlatshekelo e nngwe go ya ka Molao wa Palamente.
- Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa e kgaogantswe ka Makala go ya ka Molao wa Palamente, Molao o o tshwanetseng go tlamela ka-
- go tlhamiwa ga Makala, setheo se le nosi kgotsa tse pedi mo gare ga Lekala; le
- taelo ya maatlataolo ya Lekala kgotsa setheo fa gare ga Lekala.
- Lekala lengwe le lengwe la Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa-
- le nale Moatlhodimogolo;
- le ka nna le Motlatsa Moatlhodimogolo a le nosi kgotsa go feta; le
- na le palo ya baatlhodi ba banngwe go ya ka tlhomamiso ya molao wa bosetšhaba.
[KI 169 e emetswe ke k. 5 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
170. Dikgotlatshekelo tse Dinngwe
Dikgotlatshekelo tsotlhe ntle le tse di tlhalositsweng mo dikarolotlaleletso 167, 168 le 169 di ka na tsa rarabolola morero mongwe le mongwe yo o tlhomamisitsweng ka Molao wa Palamente, mme kgotlatshekelo ya maemo a fa tlase go a Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa ga di a tshwanela go atlhatlha merero kgotsa taelo ya bomolaotheo jwa molao mongwe le mongwe kgotsa maitshwaro mangwe le mangwe a Moporesidente.
[KI 170 e emetswe ke k. 6 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
171. Tsamaiso ya Dikgotlatshekelo
Dikgotlatshekelo tsotlhe di dira mo mabakeng a peomolao ya bosetšhaba, mme melawana le dithulaganyo tsa yona di tshwanetse go rulaganyediwe mo mabakeng a peomolao ya bosetšhaba.
172. Maatla a Dikgotlatshekelo mo mabakeng a molaotheo
- Fa e sekaseka morero wa molaotheo o o mo taolong ya yona, Kgotlatshekelo –
- e tshwanetse ya tlhomamisa gore molao mongwe le mongwe kgotsa maitsholo a a sa tsamaisaneng le Molaotheo ga a na boleng go ya ka go sa tlhomamang ga ona; e bile
- e ka dira taelo nngwe le nngwe e e tshiamo le tekatekano, go akarediwa –
- taelo e e ngotlang boleng jwa tlhomamiso ya go tlhoka boleng e e direlang kwa morago; le
- taelo e e sekegang taelo ya go sa tlhomamang mo nakong nngwe le nngwe le mo mabakeng mangwe le mangwe, go letla bothati bo bo nonofileng go siamisa phoso.
-
-
Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo, Kgotlatshekelokgolo ya AforikaBorwa kgotsa Kgotlatshekelo ya maemo a a tshwanang e ka dira taelotebang le boleng ba bomolaotheo ba molao wa Palamente, kgotsa molao waPorofense, kgotsa maitsholo mangwe le mangwe a Moporesidente, mme taeloe e mabapi le go tlhoka boleng jwa molaotheo ga e na maatla a tiragatsontle le fa e dumetswe ke Kgotlatshekelo ya Molaotheo.
[Tema (a) e emetswe ke k. 7 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
- Kgotlatshekelo e e dirang taelo ya go tlhoka boleng ga molaotheo e ka neela thibelo ya nakwana kgotsa kimologo nngwe ya nakwana go lekoko kgotsa e ka emisa ditsamaiso nakwana, go letetswe tshwetso ya kgotlatshekelo yaMolaotheo ka ga boleng ba Molao oo kgotsa maitsholo ao.
- Peomolao ya bosetšhaba e tshwanela go rulaganyetsa thomelo ya taelo ya go tlhoka boleng ba molaotheo go Kgotlatshekelo ya Molaotheo.
- Motho mongwe le mongwe kgotsa setheo sa puso se se nang le kgatlhego e e lekaneng se ka ikuela, kgotsa sa dira kopo ka tlhamalalo, go kgotlatshekelo ya Molaotheo go tlhomamisa kgotsa go fetola taelo ya go tlhoka boleng ba molaotheo ka kgotlatshekelo mo mabakeng a karolwana e.
173. Maatla a dikgotlatshekelo
Kgotlatshekelo ya Molaotheo, Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo; le Dikgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa ngwe le ngwe ya tsona e na le maatla a tshireletso le a taolo ya ditsamaiso tsa tsona, le go tlhabolola molao wa selegae, go etswe tlhoko dikgatlhegelo tsa bosiamisi.
[KI 173 e emetswe ke k. 8 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
174. Go thaphiwa ga batlhankedi ba boatlhodi
- Mosadi kgotsa monna mongwe le mongwe yo a nang le borutegi bo bo maleba,e le motho yo a itekanetseng yo o tshwanetseng a ka tlhophiwa go nna motlhankedi wa boatlhodi. Motho mongwe le mongwe yo a tla kgethelwang mo Kgotlatshekelong ya Molaotheo o tshwanetse gape e be e le moagi wa Aforika Borwa.
- Tlhokego ya gore bothati ba bosiamisi bo lebisise ka bophara sebopego sa bomorafe le bong sa Aforika Borwa e tshwanela go akanngwa fa batlankedi ba boatlhodi ba tlhomiwa.
-
Poresidente, jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba, morago ga go rerisana le Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi, le baeteledipele ba makoko a a emetsweng mo Kokoano Bosetšhaba o tlhopha Moatlhodimogolo le Motlatsa Moatlhodimogolo gape, morago ga go rerisana le Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi, o tlhopha Poresidente le Motlatsa Poresidente wa Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo.
[Kl.(3) e emetswe ke k. 13 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
- Baatlhodi ba bangwe ba Kgotlatshekelo ya Molaotheo ba tlhophiwa ke Poresidente jaaka tlhogo ya khuduthamaga ya bosetšhaba, morago ga ditherisano le Moatlhodimogolo le baeteledipele ba makoko a a nang le kemedi mo Kokoanong ya Bosetšhaba go ya ka thulaganyo e e latelang:
- Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e tshwanetse go rulaganya lenaane la bontlhopheng la maina a mararo go feta palo ya ba ba tshwanetseng go tlhophiwa, e be e ise lenaane kwa go Poresidente.
- Poresidente o tshwanela go tlhopha mo lenaaneng a ba a gakolole Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi, ka mabaka, fa go le bangwe ba bakgethiwa ba ba sa amogelesegeng, le fa go tshwanetse go dirwa ditlhopho tse dingwe.
- Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e tshwanetse go tlaleletsa lenaane ka bakgethiwa ba bangwe mme Poresidente o tshwanetse go dira ditlhopho tse di saletseng mo lenaaneng le le okeditsweng.
[Kl.(4) e emetswe ke k. 13 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
- Ka dinako tsotlhe, bonnye ditokololo tse nne tsa Kgotlatshekelo ya Molaotheo di tshwanetse ya bo e le batho ba e leng baatlhodi ka nako ya fa ba kgethwa kwa Kgotlatshekelo ya Molaotheo.
- Poresidente o tshwanetse go kgetha baatlhodi ba dikgotlatshekelo tsotlhe tse dingwe ka kgakololo ya Khomišene ya Tirelo tsa Bosiamisi.
- Batlhankedi ba bangwe ba boatlhodi ba tshwanetse go tlhomiwa go ya ka Molao wa Palamente o o tshwanetseng go netefatsa gore go tlhomiwa, go tlhatlhosiwa, go sutisiwa kgotsa go rolwa tiro kgotsa go tseelwa dikgato tsa kgalemo ga batlhankedi ba ba, boatlhodi go diragala ntle le ditlhotlho kgotsa kgobelelo.
- Pele batlhankedi ba boatlhodi ba simolola go dira ditiro tsa bona, ba tshwanetse go ikana, kgotsa go dumela, go ya ka Mametlelelo 2 gore ba tla tshegetsa le go sireletsa Molaotheo.
175. Go thapiwa ga baatlhodi ba nama-o-tshwere
-
Moporesidente a ka tlhopha mosadi kgotsa monna go dira jaaka Motlatsa Moatlhodimogolo wa nama-o-tshwere kgotsa Moatlhodi wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo fa go nale phatlhatiro mo go ngwe le ngwe ya dikantoro tseo, kgotsa fa motho yo o dirang tiro eo a seyo. Go thapiwa ga motho yo o, go tshwanetse go
diriwa go tsamaelana le tshitsinyo ya tokololo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi le ka tumelano ya Moatlhodimogolo, go thapiwa jaaka Motlatsa Moatlhodimogolo wa nama-o-tshwerwe go tshwanetse go diriwa go tswa go maemo a baatlhodi ba ba setseng ba thapilwe mo Kgotlatshekelo ya Molaotheo go tsamaelana le karolo 174(4).
[Karolotlaleletso.(1) e emetswe ke k. 14 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001 le ke k. 9 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
-
Tokololo ya Kabinete e e rwelang maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi e tshwanetse go tlhopha baatlhodi ba nama-o-satshwere go dikgotlatshekelo tse dingwe morago ga puisano le moatlhodi yo mogolo wa kgotlatshekelo e moatlhodi wa nama-osa- tshwere a tla dirang mo go yona.
[KI 175 e emetswe ke k.96 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
176. Dipaka tsa tiro le moputso
-
Moatlhodi wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo o tshwara marapo paka e e sa ntšhwafadiweng ya dingwaga di le 12, kgotsa go fitlhela a tahwara dingwaga di le 70, kgotsa ngwe le ngwe e e diragalang pele, ntle le fa Molao wa Palamente o atolosa paka ya tiro ya Moatlhodi wa Kgotlatshekelo ya Molaotheo.
[Karolotlaleletso.(1) e emetswe ke k. 15 ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
- Baatlhodi ba bangwe ba nna mo tirong go fitlha ba gololwa go dira go ya ka Molao wa Palamente.
- Moputso, diallawanse le ditshiamelo tsa baatlhodi ga di a tshwanela go fokodiwa.
177. Go tlosiwa mo tirong
- Moatlhodi a ka tlosiwa mo tirong fela fa –
- Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e fitlhela gore moatlhodi ga a kgone go dira tiro, ga a tlhole a na le bokgoni, o molato ka ntlha ya maitshwaro a makgwakgwa; le
- Ntlokokoano Bosetšhaba e dira tshwetso ya gore moatlhodi a tlosiwe mo tirong ka tumelano ya bonnye jwa diboutu di le pedi-tharo ya ditokololo tsotlhe.
- Moporesidente o tshwanetse go rola moatlhodi mo tirong fa go atlenegisitswe tshwetso ya gore Moatlhodi oo, a tlosiwe mo tirong.
- Moporesidente, go ya ka kgakololo ya Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi, a ka sekega moatlhodi yo e leng lebaka la tsamaiso go ya ka mabaka a karolotlaleletso (1).
178. Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi
- Go na le Khomišene ya Tirelo ya Boatlhodi, e bopiwa ke –
- Moatlhodimogolo, yo o okamang dikopano tsa Khomišene;
-
Moporesidente wa Kgotlatshekelokgolo ya Boikuelo;
[ Tema (b) e emetswe k. 16(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao ya 2001.]
- Moatlhodi Moporesidente a le nosi yo o tlhopilweng ke Baatlhodi baPoresidente;
- Tokololo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, kgotsa mongwe yo o tlhopilweng ke tokololo eo ya Kabinete; 114
- baadfokata ba le babedi, ba ba tlhopilweng go tswa mo borutegi ba boadfokata go emela borutegi joo ka kakaretso, e bile ba tlhophilwe ke Moporesidente;
- babueledi ba le babedi ba ba tlhopilweng go tswa mo borutegi ba bobueledi go emela borutegi joo ka kakaretso, e bile ba tlhopilwe ke Moporesidente;
- Morutamolao a le nosi yo o tlhophilweng ke barutamolao ba diyunibesithi tsa Aforika Borwa;
- batho ba le barataro ba ba tlhophilweng ke Ntlokokoano Bosetšhaba mo ditokololong tsa yona, bonnye ba bararo ba bona ba tshwanetse go nna ditokololo tsa makoko kganetso a a na leng baemedi mo Ntlokokoano;
- baemedi ba le bane ba leruri ba Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense ba ba tlhophilweng ke Khansele ka tshegetso ya bonnye diboutu tsa diporofense di le thataro;
- batho ba le bane ba ba t;lhopilweng ke Moporesidente jaaka tlhogo ya Khuduthamaga ya bosetšhaba morago ga dipuisano le makoko otlhe mo Ntlokokoano Bosetšhaba; le
-
fa go sekwasekwa merero e e amanang Lekala le le rileng la Kgotlatshekelokgolo ya Aforika Borwa, Moporesidente wa Moatlhodi wa Lekala le Tonakgolo ya porofense e e amegang, kgotsa motshwaramarapo yo o tlhophilweng ke mongwe le mongwe wa bona.
[Ditema (k) e emetswe ke k. 2(a) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998 le k. 16(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001 le k 10 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bolesomesupa wa Molao wa 2012.]
- Fa palo ya batho ba ba tlhophilweng go tswa go lephata la baadfokata kgotsa ba baueledi go ya ka mabaka a karololotlaleletso (1)(e) kgotsa (f) e lekana palo ya diphatlhatiro tse di tshwanetseng go tladiwa, Moporesidente o tshwanetse go ba thapa. Fa palo ya batho ba tlhophilweng e feta palo ya bontlhopheng go tlatsa diphatlha, Moporesidente, morago ga go buisana le barutegi ba ba maleba, o tshwanetse go thapa palo e e lekaneng go tlatsa diphatlhatiro, a etse tlhoko botlhokwa jwa go netefatsa gore ba ba tlhophilweng ba emela borutegi ka kakaretso.
- Ditokololo tsa Khomišene tse di tlhophilweng ke Khansele ya Bosetšhaba ya Diporofense di tla dira botlhe go fitlha go tlhopiwa ba bangwe, kgotsa go fitlhela go tlhagelela phatlhatiro mo palong ya bona. Ditokololo dingwe tse di tlhophetsweng Khomišene di dira go fitlha maemo a bona a tsewa ke bao ba ba laetsweng kgotsa ba ba tlhophileng.
- Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e na le dithata le ditiro tse e diabetsweng ka Molaotheo le molao ya bosetšhaba.
- Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e ka gakolola puso ya bosetšhaba ka morero mongwe le mongwe yo o amanang boatlhodi kgotsa tsamaiso ya bosiamisi; fela, fa e sekaseka morero mongwe le mongwe ntle le go kgethiwa ga moatlhodi, e tshwanetse go dira jaalo ntle le ditokololo tse di kgethilweng go ya ka karolotlaleletso (1)(h) le(i).
- Khomišene ya Tirelo ya Bosiamisi e ka tlhomamisa tsamaiso ya yona, mme fela ditshwetso tsa Khomišene di tshwanelwa go dumelwa ke bontsi jwa ditokololo tsa yona.
-
Fa Moatlhodimogolo kgotsa Moporesidente wa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo ka nakwana a sa kgone go dira mo Khomišeneng, Motlatsa Moatlhodimogolo kgotsa Motlatsa Moporesidente wa Kgotlatshekelo Kgolo ya Boikuelo, o tshwara marapo boemonmg jwa gagwe mo Khomišeneng.
[Kl.(7) e tlaleleditswe ke k. 2 ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998 le go emelwa ke k. 16(c) ya Molaotheo Tlhabololo wa Borataro wa Molao wa 2001.]
-
Moporesidente le batho ba ba thapang, tlhophang, le ba ba laelang ditokolo tsa Khomišene go ya ka karolotlaleletso (1)(c),(e),(f) le (g), ka mokgwa o o tshwanang, ba ka thapa, tlhopha, kgotsa go laela mongwe le mongwe boemong jwa ditokololo tseo, go dira mo Khomišeneng fa tokololo e e amegang ka nakwana e sa kgone go dira jaalo ka ntlha ya go tlhoka bokgoni jwa go dira kgotsa go sa nne teng mo Rephaboliking kgotsa ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe le le utlwagalang.
[Kl.(8) e tlaleleditswe ke k. 2(b) ya Molaotheo Tlhabololo wa Bobedi wa Molao wa 1998.]
179. Bothati ba Botšhotšhisi
- Go nale bothati bo le nosi ba botšhotšhisi mo Rephaboliking jo bo tlhamilweng go ya ka Molao wa Palamente, bo tlhamilwe ke –
- Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi, yo e leng tlhogo ya bothati ba botšhotšhisi, e bile a tlhopilwe ke Moporesidente jaaka tlhogo yakhuduthamaga ya bosetšhaba; le
- Bakaedi ba Botšhotšhisi le batšhotšhisi ba thapilwe go ya ka molao wa Palamente.
- Bothati ba botšhotšhisi bo na le maatla a go tlhatlhela molato wa tshenyo, boemong jwa puso, le go dira tiro ngwe le ngwe e e tshwanag ya go tlhatlhela molato wa tshenyo.
- Molao wa bosetšhaba o tshwanetse go netefatsa gore Bakaedi ba Botšhotšhisi–
- ba nale borutegi jo bo tshwanetseng;
- ba rwala maikarabelo a botšhotšhisi go ya dikgaolo tse di kgethegileng go tsamaelana le karolotlaleletso (5).
- Molao wa bosetšhaba o tshwanetse go netefatsa gore bothati ba botšhotšhisi go diragatsa ditiro tsa bona ntle le poifo, go tsaya matlhakore kgotsa kgobelelo.
- Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi –
- o tshwanetse go tlhotlhomisa, ka tumalano ya tokololo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, le morago ga dipuisano le Bakaedi ba Botšhotšhisi, pholisi ya botšhotšhisi e e tshwanetseng go elwa tlhoko mo tsamaisong ya botšhotšhisi;
- o tshwanetse go rebola ditaelo tse di tshwanetseng go elwa tlhoko mo tsamaisong ya botšhotšhisi;
- a ka tsereganya mo tsamaisong ya botšhotšhisi fa ditaelo di sa dirisiwa; le
- a ka sekaseka tshwetso ya go tšhotšhisa kgotsa go se tšhotšhise, morago ga go rerisana le Mokaedi wa Botšhotšhisi yo o maleba, le morago ga go amogela boipiletso mo nakong e e tlhomamisitsweng ke Mokaedi wa Bosetšhaba wa Botšhotšhisi, go tswa go ba ba latelang:
- Molatofadiwa.
- Mongongoregi.
- Motho mongwe le mongwe yoo Mokaedi wa Bosetšhaba a mo kayang a le maleba.
- Tokokolo ya Kabinete e e rweleng maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi e nale maikarabelo ka botlalo boemong jwa bothati ba botšhotšhisi.
- Merero yotlhe e e lebaganeng le bothati ba botšhotšhisi e tshwanetse go tlhomamisiwa ka molao wa bosetšhaba.
180. Merero mengwe e e amang tsamaiso ya bosiamisi
- Molao wa Bosetšhaba e ka tlamela ka morero mongwe le mongwe tebang le tsamaiso ya bosiamisi, o o sa rarabololweng ka Molaotheo, go akarediwa –
- manaane katiso a batlhankedi ba boatlhodi;
- dithulaganyo tsa go sekaseka dingongorego mabapi le batlhankedi ba boatlhodi; le
- tsela ya go rarabololo dingongorego kgatlhanong le batlhankedi ba boatlhodi tsa ditshwetso tsa kgotlatshekelo.


text:
Domkrag e lebogela tlhopho
Mopalamente wa kgaolo ya Molepolole bokone e bile e le mothusa tona wa botsogo Rre Gaotlhaetse Matlhabaphiri o kopile maloko a phathi e e busang ya Botswana Democratic Party go itsosolosa, go tsosolosa dikomiti mmogo le go okela maloko a masha mo phathing.
Rre Matlhabaphiri o ne a bua bosheng jaaka a ne a le sebui segolo mo moletlong wa go ipelela phenyo ya ditlhopho ga mokhanselara wa Botlhapatlou e le wa phathi ya BDP, Rre Lefoko Kegopotswe kwa motseng oo.
A re go okelwe maloko a masha mo BDP mmogo le gone go itsosolosa go netefatsa gore mo ditlhophong tse di tlang tsa ngwaga wa 2014, puso e boela gape mo diatleng tsa ga Domkraga e e tsweletseng ka go itshupa fa e na le bokgoni le boikarabelo jwa go tswelela e direla Batswana.
A re Batswana ba tshwanetse ba lemoga fa diphathi tsa kganetso di tlhaela bokgoni jwa go busa ka jaana di tshabelelwa ke go thubega bobe, ka jalo seo se supa fa go ise go nne le phathi epe e e ka bapang le BDP ka go busa.
Rre Matlhabaphiri o tlhalositse fa BDP e itse ka botlalo ka dikgwetlho tse di lebaneng tshaba ya lefatshe leno, mme ke sone se e sa ntseng e kgona go itataisa mme gape e tsweletse ka go tlhamela Batswana mananeo a go ka intsha mo lehumeng.
Mongwe wa maloko a BDP mo kgaolong Rre Keimetswe Keokopile o galaleditse mokhanselara Kegopotswe a bolela fa a ba leretse mananeo a tshwana le la SHHA, a ba neng ba ntse ba a utlwalela fela kwa metseng e sele ga mmogo le gone go ba rotloetsa go a tsenelela.
A re ditiro tsa gagwe di a bonala fa e sale a tsaya kgaolo, mme e bile o diragaditse ditsholofetso tsa gagwe, ka jalo a kopa batlhophi ba kgaolo eo go ya go tswelela ba mo tlhopha le mo ditlhophong tse di tlang go ya go tswelela a ba direla.
E ne ya re kwa bofelong ga amogelwa maloko a robabongwe go tswa kwa phathing ya Botswana National Front. ENDS
- Lenaneo la LIMID le thusitse monana go itshetsa
- Morafe wa Mmakgori o ngongorega ka dipompo
- Maele o akgola komiti ya motse
- A bana ba nne phepa - Mogokgo
- Ba Palamaokue ba lela ka lenyora


text:
Kgaolo 26
Amone o ipela mo Moreneng—Badumedi ba nonotshiwa ke Morena mme ba fiwa kitso—Ka tumelo batho ba ka tlisa dikete tsa batho go boikotlhao—Modimo o na le thata yotlhe e bile o tlhaloganya dilo tsotlhe. E ka nna dingwaga di le 90 go ya go di le 77 pele ga ga Keresete.
1 Mme jaanong, a ke mafoko a ga Amone go bakaulengwe ba gagwe, a a reng jalo: Barwarre le bakaulengwe ba me, bonang ka re go lona, re na le lebaka le legolo jang go ipela; gonne a re ka bo re gopotse fa re simolola go tswa kwa lefatsheng la Sarahemola gore Modimo o tlaa re naya masego a magolo jaana?
2 Mme jaanong ke a botsa, ke masego afe a magolo a a a beileng mo go rona? A lo ka bolela?
3 Bonang, ke a lo arabela; gonne bakaulengwe ba rona, Baleimene, ba ne ba le mo lefifing, ee, le tota mo lehuting le le lefifi le le legolo, mme bonang, ke ba le ba kae ba bone ba ba tlisiwang go bona lesedi le le gakgamatsang la Modimo! Mme se ke sone lesego le le neng la bewa mo go rona, gore re dirilwe di dirisiwa mo diatleng tsa Modimo go diragatsa tiro e kgolo e.
4 Bonang, dikete tsa bone di a ipela, mme di tlisitswe mo lesakeng la Modimo.
5 Bonang, tshimo e ne e budule, mme go segofaditswe lona, gonne lo ne lwa latlhela sekele, mme lwa roba ka nonofo ya lona, ee, letsatsi lotlhe lo ne lwa dira, mme bonang palo ya dingata tsa lona! Mme di tlaa kgobokanyediwa mo difalaneng, gore di seka tsa senyega.
6 Ee, ga ba kitla ba iteelwa fatshe ke setsuatsue ka letsatsi la bofelo; ee, le e seng gore ba harakiwe ke difefo; mme fa setsuatsue se tla ba tla bo ba kgobokanye mmogo mo lefelong la bone, gore setsuatsue se seka sa ba phunyeletsa; ee, le e seng gore ba ka tla ba kgweediwa ke diphefo tse di boitshegang gongwe le gongwe kwa mmaba a batlang go ba tseela teng.
7 Mme bonang, ba mo diatleng tsa Morena wa thobo, mme ke ba gagwe; mme o tlaa ba emeletsa ka letsatsi la bofelo.
8 A go segofadiwe leina la Modimo wa rona; a re opeleleng go bakwa ga gagwe, ee, a re neyeng malebogo go leina la gagwe le le boitshepho, gonne o dira tshiamo ka metlha.
9 Gonne fa re ka bo re sa tla go tswa kwa lefatsheng la Sarahemola, ba bakaulengwe ba rona ba ba rategang thata, ba ba re ratileng thata, ba ka bo ba sa ntse ba ngamotswe ke letlhoo kgatlhanong le rona, ee, ba ka bo gape e le ba ba sa itseweng ke Modimo.
10 Mme go ne ga diragala gore fa Amone a sena go bua mafoko a, morwarraagwe Arone a mo omanya, a re: Amone, ke boifa gore boipelo jwa gago bo go tseela mo go ikgantsheng.
11 Mme Amone a mo raya a re: Ga ke ikgantshe mo nonofong ya me, le fa e le mo tlhalefong ya me; mme bonang, boipelo jwa me bo tletse, ee, pelo ya me e a penologa ka boipelo, mme ke tlaa ipela mo Modimong wa me.
12 Ee, ke itse gore ga ke sepe; ka fa nonofong ya me ke bokoa; jalo he ga ke kitla ke ikgantsha ka bonna, mme ke tlaa ikgantsha ka Modimo wa me, gonne mo nonofong ya gagwe ke ka dira dilo tsotlhe; ee, bonang, dikgakgamatso tse dikgolo tse dintsi re di dirile mo lefatsheng leno, tse ka ntlha ya tsone re tlaa bakang leina la gagwe ka metlha.
13 Bonang, ke dikete di le kae tsa bakaulengwe ba rona ba a ba golotseng mo ditlhabing tsa molete; mme ba tlisitswe go opela lerato le le rekololang, mme se ka ntlha ya thata ya lefoko la gagwe le le mo go rona, jalo he a ga re na lebaka le legolo go ipela?
14 Ee, re na le lebaka la go mmaka ka metlha, gonne ke Modimo o o Godimodimo, mme o bofolotse bakaulengwe ba rona go tswa mo dikeetaneng tsa molete.
15 Ee, ba ne ba dikaganyeditswe ka lefifi le le senang bokhutlo le tshenyego; mme bonang, o ba tlisitse mo leseding la gagwe le le senang bokhutlo, ee, mo polokong e e senang bokhutlo; mme ba ne ba dikaganyeditswe ke bontsi jwa lerato la gagwe le le senang tekano; ee, mme re nnile di dirisiwa mo diatleng tsa gagwe mo go direng tiro e kgolo le e e gakgamatsang e.
16 Jalo he, a re galaletseng, ee, re tlaa galaletsa mo Moreneng; ee, re tlaa ipela, gonne boipelo jwa rona bo tletse; ee, re tlaa baka Modimo wa rona ka metlha. Bonang, ke mang yo o ka galaletsang gantsi thata mo Moreneng? Ee, ke mang yo o ka buang gantsi thata ka ga thata ya gagwe e kgolo, le ka ga kutlwelobotlhoko ya gagwe, le ka ga boitshoko jwa gagwe mo baneng ba batho? Bonang, ka re go lona ga ke kgone go bua karolonyana e ke e utlwang.
17 Ke mang yo o ka bong a kile a gopola gore Modimo wa rona o ka bo a nnile kutlwelobotlhoko mo go kana mo go re phamoleng go tswa mo seemong sa rona se se boitshegang, sa dibe, le se se kgotlelesegileng?
18 Bonang, re tsamaile pele le mo kgalefong, ka matshosetsi a magolo go senya kereke ya gagwe.
19 O jaanong foo, ke eng a ne a sa re gololele go tshenyo e e boitshegang, ee, ke eng a ne a sa letlelela tšhaka ya tshiamiso ya gagwe go wela mo go rona, mme a re atlholela maitlhobogo a a sa khutleng?
20 O, botho jwa me, jaaka e kete, bo tshaba kakanyo eo. Bonang, o ne a seka a dirisa tshiamiso ya gagwe mo go rona, mme mo kutlwelobotlhokong ya gagwe e kgolo o re tlisa godimo ga seru se se senang bokhutlo sa loso le bohutsana, le go ya kwa polokong ya botho jwa rona.
21 Mme jaanong bonang, bakaulengwe ba me, ke motho ofe wa tlholego yo o teng yo o itseng dilo tse? Ka re go lona, ga go ope yo o itseng dilo tse, fa e se ba ba ikotlhaileng.
22 Ee, ene yo o ikotlhayang mme a dirisa tumelo, mme a tlisa pele ditiro tse di molemo, mme a rapela ka tswelelo a sa emise—go yo o jalo go fiwa go itse masaitseweng a Modimo; ee, go yo o jalo go tlaa fiwa go senola dilo tse di iseng di ko di senolwe; ee; mme go tlaa fiwa go yo o jalo go tlisa dikete tsa batho kwa boikotlhaong, le jaaka go filwe go rona go tlisa ba bakaulengwe ba rona mo boikotlhaong.
23 Jaanong a lo a gakologelwa, bakaulengwe ba me, gore re ne ra re go bakaulengwe ba rona mo lefatsheng la Sarahemola, re ya kwa lefatsheng la Nifae, go rerela bakaulengwe ba rona, Baleimene, mme ba re tshega mo kgobong?
24 Gonne ba ne ba re go rona: A lo gopola gore lo ka tlisa Baleimene mo kitsong ya boammaaruri? A lo gopola gore lo ka lemotsha Baleimene ka go sa siama ga dingwao tsa borraabo, e le batho ba ba gagametseng melala jaaka ba ntse; ba dipelo tsa bone di itumelang mo tshololong ya madi; ba malatsi a bone a dirisitsweng mo boikeping jo bo maswe thata; ba ditsela tsa bone e ntseng e le ditsela tsa motlola molao go tswa kwa tshimologong? Jaanong bakaulenngwe ba me, lo gakologelwa gore se e ne e le puo ya bone.
25 Mme mo godimo ga moo ba ne ba re: A re tseyeng dibetsa kgatlhanong le bone, gore re ba senye le boikepi jwa bone go tswa mo lefatsheng, e se re kgotsa ba re gataka mme ba re bolaye.
26 Mme bonang, bakaulengwe ba me ba ba rategang, re tlile mo nageng e seng ka maikaelelo a go nyeletsa bakaulengwe ba rona, mme ka maikaelelo a gore kgotsa re ka boloka botho jwa bone bo se kae.
27 Jaanong fa dipelo tsa rona di ne di hutsafetse, mme re ne re le gaufi le go boela kwa morago, bonang, Morena o ne a re gomotsa, mme a re: Yang gareng ga bakaulengwe ba lona, Baleimene, mme lo tseye ka bopelotelele dipogisego tsa lona, mme ke tlaa lo naya go kgona.
28 Mme jaanong bonang, re tlile, mme re gareng ga bone; mme re nnile pelotelele mo ditshotlegong tsa rona, mme re sotlegile tingwo nngwe le nngwe; ee, re tsamaile ntlo le ntlo, re beile mo mautlwelobotlhokong a lefatshe—e seng mo mautlwelobotlhokong a lefatshe a le nosi mme mo mautlwelobotlhokong a Modimo.
29 Mme re tsene mo matlong a bone mme ra ba ruta, mme re ba rutile mo mebileng ya bone; ee, mme re ba rutile mo godimo ga mantswe a bone; mme gape re tsene mo ditempeleng tsa bone le disenagoge tsa bone mme ra ba ruta; mme re ne ra kojwa, ra sotlwa, ra kgwelwa mathe, ra itewa mo ditlhaeng tsa rona; mme re iteilwe ka matlapa, mme ra tsewa mme ra golegwa ka dikgole tse di thata, mme ra latlhelwa mo kgolegelong; mme ka thata le tlhalefo ya Modimo re golotswe gape.
30 Mme re sotlegile mekgwa yotlhe ya dipogisego, mme tse tsotlhe, gore gongwe re ka nna tsela go boloka motho mongwe; mme re gopotse gore boipelo jwa rona bo ka tlala fa e ka re gongwe ra nna tsela ya go boloka bangwe.
31 Jaanong bonang, re ka leba pele mme ra bona maungo a ditiro tsa rona; mme a ga a mantsi? Ka re go lona, Nnyaa, a mantsi; ee, mme re ka supa ka ga boammaaruri jwa bone, ka ntlha ya lerato la bone mo bakaulengweng ba bone le mo go rona.
32 Gonne bonang, ba ne ba ka ntsha botshelo jwa bone setlhabelo le tota go na le go tsaya botshelo jwa mmaba wa bone; mme ba epetse dibetsa tsa bone tsa ntwa kwa boteng jwa lefatshe, ka ntlha ya lerato la bone go bakaulengwe ba bone.
33 Mme jaanong bonang, ka re go lona, a go kile ga nna le lerato le legolo jaana mo lefatsheng lotlhe? Bonang, ka re go lona, Nnyaa, ga go ise go ke, le gareng ga Banifae tota.
34 Gonne bonang, ba ne ba tsaya dibetsa kgatlhanong le bakaulengwe ba bone; ba ne ba ka seka ba letlelela gore ba bolawe. Mme bonang ke ba le kae ba bone ba ba beileng fa fatshe matshelo a bone; mme re itse gore ba ile kwa Modimong wa bone, ka ntlha ya lerato la bone le ya letlhoo la bone la sebe.
35 Jaanong a ga re na lebaka la go ipela? Ee, ka re go lona, ga go ise go nne le batho bape ba ba neng ba na le lebaka le legolo jaana go ipela jaaka rona, fa e sale lefatshe le simologa; ee, mme boipelo jwa me bo tseelwa kgakala, le go ya go ikgantsha mo Modimong wa me tota; gonne o na le thata yotlhe, tlhalefo yotlhe, le go tlhaloganya gotlhe; mme o tlhaloganya dilo tsotlhe, mme ke Setshedi se se kutlwelobotlhoko, le go ya polokong, go bao ba ba tlaa ikotlhayang mme ba dumele mo leineng la gagwe.
36 Jaanong fa e le gore se ke go ikgantsha, le jalo ke tlaa ikgantsha; gonne se ke botshelo jwa me le lesedi la me, boipelo jwa me le poloko ya me, le thekololo ya me go tswa khutsafalong e e senang bokhutlo. Ee, go segofaditswe leina la Modimo wa me, yo o ntseng a gopotse batho ba, ba e leng kala ya setlhare sa Iseraele, mme e ntse e latlhegile go tswa mo mmeleng wa sone mo lefatsheng le le sa itsegeng; ee, ka re, a go segofadiwe leina la Modimo wa me, yo o ntseng a re gopotse, bakaidi mo lefatsheng le le sa itsegeng.
37 Jaanong bakaulengwe ba me, re bone gore Modimo o gopola batho bangwe le bangwe, lefatshe lengwe le lengwe le ba ka tswang ba le mo go lone; ee, o bala batho ba gagwe, mme dijelo tsa gagwe tsa kutlwelobotlhoko di godimo ga lefatshe lotlhe. Jaanong se ke boipelo jwa me, le neo malebogo ya me e kgolo; ee, mme ke tlaa naya malebogo go Modimo ka metlha. Amene.


text:
Baakanya mathata a go saenela go tsena mo sedirisong sa Xbox
Fa o na le bothata jwa go saenela go tsena mo sedirisong sa Xbox, o ka leka dilo tseno di le mmalwa.
Tlhomamisa gore o golagane le Inthanete
E ya go Xbox.com o bo o saenela go tsena teng koo go tlhomamisa gore tirelo ya Xbox e a dira le gore ga o na mathata ape ka akhaonto ya gago.
Mo PC ya gago, e ya go Tshimololo > Diseting > Nako le puo. Ka fa tlase Letlha le nako , tlhomamisa gore Seta nako ka itiriso go seta go tshubilwe.
Fa epe ya diitlhophelwa e sa dire, e ya go Tshimololo > Diseting > Diakhaonto o bo o batla akhaonto ya Microsoft e o e dirisitseng go saenela go tsena mo sedirisong sa Xbox, o bo o tlhopha Tlosa. Go tswa foo boela mo sedirisong sa Xbox o bo o saenela go tsena ka akhaonto ya Microsoft e o fetsang go e tlosa.


text:
Khudutlhamaga ya Botswana
Template:Infobox Legislature Template:Politics of Botswana
Khudutlhamaga ya Botswana ke molao motheo wa lefatshe botswana yo o etleletseng pele palamente. E gakololwa ke yo o eteletseng pele ntlo ya dikgosi ,e e seng ntlo ya palamente.
Khudutlhamaga ya gompieno , e ne ya tshegetsa ditlhopho tse di neng di tshwerwe ka Phalane a tlhola lesome le boratarongwaga wa 2009,e nale maloko a le masome a borataro le boraro .ba le masome a botlhano le bosupa ba ne ba tlhophiwa ke setshaba mo dikgaolwaneng . Fa ba le bane bone ba tlhphilwe ka (sephiri ke khudutlhamaga e e leng teng) fa ba le babedi bone ba tlhophilwe ke (tautona gape le badiri ba melao .
Contents
Dikgang tsa palamente[baakanya | edit source]
Pego ya seemo sa setšhaba ka Motlotlegi Lt Gen[baakanya | edit source]
Seretse Khama Ian Khama, Tautona wa lefatshe la Botswana, mo pulong ya setlha sa botlhano sa palamente ya boferabongwe.1. Motsamaisa dipuisano tsa palamente, ke lebogela sebaka se o se mphileng se, go itsise kokoano e e tlotlegang e, ka tshekatsheko ya diphitlhelelo tsa setšhaba sa rona ga mmogo le dikgwetlho, mo pegong ya me ya ntlha ka seemo sa setšhaba, e bile e le ya bofelo pele ga ditlhopho tsa rona tsa setšhaba. 2. Le fa go ntse jalo, re tshwanetse go itse gore, go diragatsa ditlhokego tsa setšhaba, ga go a tshwanela go lejwa mo ditirong tsa puso fela e le nosi. Bokgoni jwa go gatela pele.
Sojwe e gana molao kakanyetso[baakanya | edit source]
Batho ba Sojwe ba re ga ba dumalane le molao kakanyetso wa gore ba duele matlo a bone jaaka go dirwa kwa ditoropong. Ba re ba ntse ba lebogela se puso se e se dirang ka mananeo a e a dirang a go inola Batswana mo lehumeng mme jaanong fa molao kakanyetso o o ka diragadiwa, o tsile go ba humanegisa le go isa matshelo a bone kwa tlase ka jaana go se na kwa ba tlaa tsayang teng madi.Ba buile jalo kwa phuthegong ya kgotla e e neng e tshwerwe ke mopalamente wa kgaolo eo, Major General Moeng Pheto mo bosheng fa a ne a ba lekodisa ka dingwe tsa dikgang tsa palamente e e fetileng.Mme Chaoto Ntsheki le Shoma Ramusu ba re fa molao kakanyetso oo o ka dirwa, molao o tsile go kokonela batho ba ba dikobo dikhutshwane ka jaana bangwe ba nna mo matlong a ba saleng ba a agelwa ke banna ba bone, le bana mme ba sa tlhole ba le mo botshelong.Ka molao kakanyetso wa mapolotiki a a fudugelang kwa diphathing tse dingwe, ba re dikgang tsa mofuta oo di a tshwenya e bile di isa seriti sa ditlhopho kwa tlase.Ba re a makhanselara a se ka a tsamaya ka tlhopho ya bone fa a fuduga.
Banni ba gakololwa go tsweledisa tebelopele[baakanya | edit source]
Banni ba metse ya Maitengwe, Dagwi le Changate ba kopilwe go nna le seabe go diragatsa maikaelelo a Tebelopele ya setshaba ya 2016. Kopo eo e ntshitswe ke mopalamente wa kgaolo ya Nkange, Rre Edwin Batshu, fa a buisa diphuthego tsa kgotla mo metseng eo, ka Mosupologo. Rre Batshu a re matshego ao, ga a itebaganya le batho ba ba rileng mme ke a Motswana mongwe le mongwe.A re go nna setshaba se se rutegileng se na le kitso le mogodi go a kgonagala go diragatse tseo ka metlhale ya go rutega le go na le kitso e mentsi ebile ba ka e abelana le ba bangwe.A re go nna setshaba se se sirelegileng ga go bewe mo mapodising kana fela ba itshireletsoA re setshaba se tshwanetse go lwantsha borukutlhi, go tlhokomela loruo, le go tlogela mokgwa wa go thapa batswakwa ba ba se nang diteseletso.Rre Batshu a re ka seo ba tlaa bo ba diragatsa letshego leo.Mo go tse dingwe o ne a kopa banni ba metse eo, go tlogela diphapaano tsa sepolotiki ka jalo ba nne batho ba ba bopaganeng ba na le maikaelelo le maikemisetso a go tsweledisa metse ka ditlhabololo ba le moono mongwe wa go direla setshaba le lefatshe. A re fa ba ka nna le botho, ba bereka ka tshwaragano le lerato go sena kilano ba ka isa metse ya bone kwa Tebelopele ya 2016.A re ba le banni ba tshwanetse go tla ka maano/metlhale e e tla fokotsang seemo sa borukutlhi, koketsego ya masiela le go wela tlase ga thuo.Rre Batshu o ne a ba kopa go dirisa bokgola jwa pula ya ntlha go ya go lema le go epa disana gore ba kgone go lema ka diterekere ka lenaneo la ISPAAD.
Banni ba metse eo, ba ne ba lela ka leruo la bone le le tlolelang molelwane kwa Zimbabwe, mme fa le tla mono le bo le bolawa.Kwa motseng wa Maitengwe, banni ba ne ba kopa letamo le baka nosang leruo la bone. Kwa Dagwi ba ne ba ngongorega ka tsela, mooki mo kokelwaneng le go agelwa diofisi tsa kgotla.Ba ne ba lela ka lephata la metsi le ba boletseng fa le tletse boitseme.Ba bolela fa ba na le dingwaga ba dueletse go gokelwa metsi mo malwapeng nako kgolo ke neo, le mesele e ba ne ba laetswe go e epa e setse e katagesetse.Selelo seo sa ba lephata la metsi se ne sa utlwala gape kwa motseng wa Changate.Banni ba bolela fa bangwe ba duetse ka ngwaga wa 2007.Fa a araba matshwenyego a banni bao, mookamela lephata la metsi mo khanseleng potlana ya Tutume, Rre Vincent Ragabane, o ne a solofetsa banni ba metse eo, fa ba tla thusiwa mo bogaufing.Rre Ragabane a re motse wa Maitengwe o ne o na le palo e ntsi ya baikopedi ka jalo ba tsere nako e ntsi ba leka go gokela le go phatlalatsa metsi le motse ka bophara le go gokela mo malwapeng.A solofetsa gore tiro ya kwa motseng oo e gaufi le go wela ka jalo ba tlaa bo ba simolola mo metseng eo, ka palo ya yone e le kwa tlase.Mopalamente Batshu fa a akgela mo go mangwe a matshwenyego a banni o ne a bolela fa a ne a tsile go ba leboga le gore ba itsane.A re ka dikgomo tse di bolawang di tloletse molelwane kwa Zimbabwe, ke maikaelelo a puso go nyeletsa bolwetse jwa tlhako le molomo.
Dikgoge tsa kwa ntle[baakanya | edit source]
Palo e e leng teng mo bogompienong[baakanya | edit source]
Template:Botswana general election, 2009
Maduo a khudutlhamaga a a fetlileng[baakanya | edit source]
Tsiboga :Mo ditlhophong tsa ngwaga wa 1965 , phuthego ya Botswana Democratic Party e ne e itsege ka leina la Bechuanaland Democratic party fa ya Botswana People's Party yone e ne e itsege ka la Bechuanaland People's Party.
Le fa e ne e le yone phuthego e e neng e eteletsepele thata go tsweng kwa boipusong , ditlhopho tsotlhe tse di neng di tshegetswa go dumelwa gore e ne e le tsa puso ya batho ka batho, di gololesegile ebile di babalesegile.
O ka tsibogela[baakanya | edit source]
- Ntlo ya dikgosi ya Botswana - yo o etleletseng pele khudutlhamaga.
- Ditso tsa Botswana
- Makalana a molao
- Palo ya dibui tsa khudutlhamaga ya Botswana
Coordinates: 24°39′31″S 25°54′38″E / 24.65861°S 25.91056°E [[Category:]]


text:
Xakao
Xakao ke motsana yo mo kgaolong ya bokone botlhaba jwa Botswana O bonwa gaufi le molelwane wa Namibia, fa noka ya Okavangoe tsenang teng mo Botswana Mo palo bathong ya ngwaga wa dikete tse pedi le bongwe dipalo tsa batho ba ba nnang mo motseng o dine di tsamaya ko seketeng le masome a mane le borobabongwe.
Banni ba namolwa mo luhumeng la nta ya tlhogo[baakanya | edit source]
Kago ya matlo a le masome a robabongwe le motso ka tlhwatlhwa ya P840 000 a a agelwang batho ba ba neng ba tlhasetswe ke morwalela mo kgaolong ya Okavango ngogola e tsweletse sentle.Molomaganya ditiro tsa lenaneo la Ipelegeng wa kgaolo ya Okavango, Rre Ogoditsemang Seleme o boletse mo potsolotsong gore mo palong eo go setse go fedile matlo a le lesome le borobabobedi fa a mangwe a le masome a mararo a solofetswe go fela mo kgweding eno ya Mopitlo.Rre Seleme a re mangwe a matlo ao a solofetswe go agwa kwa Xakao, kwa go solofetswe go agwa matlo ale 29, Gunotsoga 15, Kauxwi a le 14, Eretsha a le matlhano, mme kwa Ikoga, Sepopa le Gudigwa go solofetswe go agwa matlo a le mane motse mongwe le mongwe fa kwa motseng wa Kajaja go solofetswe go agwa ntlo ele nngwe fela[1].
Babereki ba Ipelegeng ba maoto a tshupa mo tirong[baakanya | edit source]
Le fa gontse jalo, Rre Seleme o ngongoregetse batho ba ba berekang mo lenaneong la Ipelegeng ka go nna boitseme mo tirong ya bone, selo se a rileng se nyafatsa ditiro tsa Ipelegeng mo kgaolong ya Okavango.A re o setse a lemogile gore go na le bagolwane bangwe ba ba palelwang ke boikarabelo jwa go laola babereki ba bone kwa tirong ka lebaka la gore bangwe ke ditsala le masika jalo, jalo.A re ke gangwe le gape a fitlhela babereki bangwe ba seyo mo tirong, bangwe ba tla morago ga nako, bangwe ba ngwega mo tirong fa bangwe ba fitlhelwa ba ntse ka fa tlase ga ditlhare ka nako ya tiro se se leng kgatlhano le tsamaiso ya puso kgotsa melawana ya tsa pereko.O kopile badiri bao go dira tiro ya bone ka botswerere, bonatla, bofefo le ka mowa wa boipelego le lorato go tsholetsa itsholelo ya lefatshe la bone e e ikaegileng ka bone.Rre Seleme a re yo o sa kgoneng go bereka o ka sutela yo mongwe go tsweledisa tiro ya puso.
Dipadi tse dingwe[baakanya | edit source]
Coordinates: 18°18′27″S 21°53′22″E / 18.30750°S 21.88944°E


text:
Meat
Nama ke sejo se se tswang mo di diphologolong. E jewa ke batho, Bogologolo go ne go tsumiwa go bolawa diphologolo gore ba kgone go ja nama ya tsone. E rile fa tlhabologo e tsena go be go simololwa go ruiwa ga dikoko, dinku, dikolobe le dikgomo gore ba kgone go di bolaya ba je nama motlhofo.
Nama e nale menontshana le mafura a a seametse mmele, e bo e jewa ka dijo e le seshabo. E kgona go jewa e le tala(segwapa), mme ka nako e ntsi e jewa e apeilwe e bo e natifisiwa ka go farologana. Nama e e sa butswang e kgona go senyega fa e sa tsidifadiwa morago ga dioura.
Go jewa ga nama go farologane lefatshe ka bophara, go tswa fela gore o wa ngwao efe kgotsa lefatshe lefe. Bangwe go tswa mo ngwaong wa bone ba kgona go nna ba sa je nama, bangwe e le mabapi le botsogo jwa bone kgotsa ngwao.


text:
Ya Maikotlhao
Moporesidente Monson, re a go rata. Ke lebogela tlhotlheletso le kitsiso ya ditso mo go agiweng ga ditempele tse di ntsha le tirelo ya baanamisa efangele. Ka ntlha ya bone, Ke a rurifatsa gore ditshegofatso tse dikgolo di tlaa tla go rona le go dikokomana tse dintsi mo isagong.
Barwarre le bokgaitsadi bame, ditsala tsa me! Rotlhe re ba ba swang. Ke solofela gore se ga se gakgamatse ope.
Ga go ope wa rona yoo a tlaa nnang mo lefatsheng lebaka lo le leele. Re na le palo ya dingwaga tse dintle, mo tebegong ya bosakhutleng, e lekanyediwa le go bonya ga leitlho.
Mme jalo re tsamaye. Mewa ya rona “e tseelwa gae go Modimo yoo [re] neetseng botshelo.” 1 Re baya mebele ya rona fatshe mme re tlogele kwa morago dilo tsa lefatshe le fa re ya kwa bogosing jwa boleng teng jwa rona.
Fa re le bannye, go lebega e kete re tlaa a tshela ka bosenang bokhutlo. Re akanya gore go na le bolekanyetso jwa go tlamelwa ga marang a letsatsi a a re emetseng ka kwa ga lewapi, mme isago go rona e lebege jaaka tsela e e sa kgaogang e e phuthologang ka bosafeleng fa pele ga rona.
Le fa go ntse jalo, fa re gola, gantsi re leba kwa morago le go gakgamalela ka fa tsela eo e leng khutshwane ka teng. Re makalela ka fa dingwaga di fitileng ka bonako ka teng. Mme re simolole go akanya ka ditshwetso tse re di dirileng le dilo tse re di dirileng. Mo tsweledisong, re gakologelwa dinako tse di monate tse di thuthafatsang mewa ya rona le boipelo mo dipelong tsa rona. Mme gape re gakologelwa maikotlhao—dilo tse re eletsang re ka boela ko morago mme ra difetola.
Mooki yo o tlhokomelang balwetse ba bagateletsweng a re nako le nako o botsa potso e motlhofo go balwetse ba gagwe jaaka ba ipaakanyetsa go tlogela lefatshe le le ka kwano.
O tlaa botsa “ A o nale maikotlhao?” 2
O le gaufi le letsatsi la bofelo la yoo swang nako le nako go neela tshiamelo go akanya le go tlamela diteng le tebego. Jalo fa batho ba botswa ka maikotlhao, ba bula dipelo tsa bone. Ba akanya ka se ba tlaa se fetolang fa fela ba ne ba ka fetola nako.
Jaaka fa Ke anaanela se ba se buileng, ke amiwa ka fa motheo wa melawana ya efangele ya ga Jeso Keresete e ka amang kaelo ya matshelo a rona gonne molemo, fa fela re e tshela.
Ga gona sepe sa masaitsiweng ka melawana ya efangele. Re e ithutile mo mafokong a tumelo, re a buisane mo Sekolong sa Sontaga, ebile re a utlwile go tswa mo phulophiting dinako tse dintsi. Melawana e ya selegodimo le boleng ditlhamaletse le go tlhaloganyesega; e mentle, e kgethegile, e bile e thata; mme e ka re thusa tota go ikgapha mo maikotlhaong a isago.
Ke Eletsa gore Ke ka Nna Nako e Ntsi le batho ba ke Baratang
Gongwe go ikotlhaya tota ga lebopo ga balwetse mo go supilweng ke gore ba eletsa gore ba ka bo ba nna le nako e ntsi le batho ba ba ratang.
Batho ka bo bone ba opela khutsafalo e ka bophara: ba “baikotlhaya mo go boteng o tsaya nako e ntsi ya matshelo a bone mo [letsatsing] mo go sileng ga lelwala ga …tiro.” 3 Ba bantsi ba latlhegetswe ke digopotso tse di kgethegileng tse di tlang mo go tseyeng nako le lelwapa le ditsala. Ba fetiwa ke go tlhabolola bokopanyo jo bo boteng le bao ba botlhokwa mo go bone.
A ga go boammaaruri gore re nna rele tlhaga nako tsotlhe? Mme, go a hutsafatsa gore, re apara botlhaga jwa rona jaaka beje ya tlotla, jaaka ekete go nna tlhaga, ka bo gone, ke phitlhelelo kgotsa lotshwao la botshelo jo bogolo.
A go ntse jalo?
Ke akanya ka Morena wa rona le Sekai, Jeso Keresete, le botshelo jwa Gagwe jo bokhutshwane mo gare ga batho ba Galalea le Jerusalema. Ke lekile go akanya ka Ene a thinkgetse mogare ga diphuthego kgotsa a dira sele le sele mo moleng wa dilo go diragatsa tse di tlhokegang.
Ga ke e bone.
Le ntswa gontse jalo Ke bona bopelonomi le Morwa Modimo yoo tlhokomelang a tshela ka maikaelelo letsatsi le letsatsi. Fa a kopakopana le bao Ene ba mo dikologileng, ba ikutlwile ba le botlhokwa ebile ba ratiwa. O itse boleng jwa batho jo bo safeleng ba a kopaneng le bone. O ba segofaditse, a ba direla. O ba tsholeditse, a ba fodisa. O ba neetse mpho e ntle ya nako ya Gagwe.
Mo nakong ya rona go motlhofo go ipaya ekete o tsaya nako le ba bangwe. Ka go tobetsa mmaose, re ka “kopana” le dikete tsa “ditsala” go sa tlhokege go lebagana le mongwe wa bone. Maranyane e ka nna selo se se gakgamatsang, ebile se dirisiwa tota fa re se gaufi le bao re baratang. Mosadi wa me le Nna re nna kgakala thata le maloko a lelwapa a mantle; re a itse gore seo sentse jang. Le fa go ntse jalo, Ke dumela gore ga re tsamaye mo go siameng, ka borona le jaaka batho, fa re kopana le ba lelwapa kgotsa ditsala gantsi ka go supa ditshwantsho tse dikgatlhang, go romela dilo tse di tlwaelesegileng, kgotsa re kopanya bao re ba ratang go di saete mo Enthaneteng. Ke akanyetsa gore go na le lefelo la ditiro tse, mme ke nako e e kana kang e re eletsang go e tsaya mo go yone? Fa re palelwa ke go neela borona le nako e e sakgaoganngwang go bao ka boammaaruri ba leng botlhokwa go rona, nako nngwe re tlaa e ikotlhaela.
A re swetseng ka go direla bao re ba ratang ka go tsaya nako e e tlhabolang le bone, go dira dilo mmogo, le go tlhabolola digopotso tsa matlotlo.
Ke Eletsa gore Ke kabo ke Tshidile go Yeng ka Go Kgona ga Me
Nngwe ya boikotlhao jo batho ba bo buang ke gore ba paletswe ke go nna batho ba eka bong ba nnile bone le bao ba tshwanetseng go nna bone. Fa ba lebelela kwa morago mo matshelong a bone, ba lemoga gore ga ba a tshela go yeng ka go kgona ga bone, jalo dipina tse dintsi di sale di sa opelwa.
Ga Ke bue fano ka go pagama lere ya kgonagalo mo dithutegong tsa rona tse difarologanyeng. Lere eo, le ka fa tebegong e ka bonala mo lefatsheng le, e lekanyediwa fela le kgato e le nngwe mo leetong la bosakhutleng le le re emetseng.
Jalo, Ke bua ka go nna motho wa Modimo, Rara wa Legodimo, a batlang re nna ene.
Re goroga mo lefatsheng le, jaaka mmoki a buile, “maru a dikologang a kgalalelo” 4 go tswa kwa botshelong jwa pele ga lobopo.
Rraetsho wa Legodimo o bona tota bokgoni jwa rona. O itse dilo ka rona tse re sa di itseng ka bo rona. O a re gwetlha ka nako ya botshelo jwa rona go diragatsa selekanyo sa lebopo la rona, go tshela botshelo jo bo siameng, le go boela kwa ponalong ya Gagwe.
Ke eng, jalo, re ineela nako e ntsi le moko mo dilong tse di fetang ka bonako, di sena matswele, le tse di fa godimo? A re gana go bona boeleele mo phitlhelelong e e tlwaelesegileng ya ponyo ya leitho?
A ga go botlhale go rona go “ipeela ka borona matlotlo mo legodimong, kwa motoutwane kgotsa rusi di sa senyeng, le kwa magodu ba sa thubing le fa e le go utswa”?5
Re dira jang se? ka go sala morago sekao sa Mmoloki, ka go tsenya dithuto tsa Gagwe mo matshelong a rona letsatsi le letsatsi, ka go rata Modimo ka boammaaruri le batho ka rona.
Re ka se dire se ka go goga dinao tsa rona, re lebelela diwatshe tsa rona, re ngongorega jaaka fa re atumalana le borutwana.
Fa go tla mo go tsheleng efangele, ga re a tshwanela go nna jaaka mosimane yoo tibisitseng dikgato tsa gagwe mo metsing mme a bo a re o ne a ile go thuma. Jaaka barwa le barwadie Rraetsho yoo kwa Legodimong, re ka kgona tse dintsi tota. Gonne gore, maikaelelo aa molemo ga a lekana. Re tshwanetse go dira. Le eleng tota mo go botlhokwa, re tshwanetse go nna seo Rara wa Legodimo a batlang re nna sone.
Go bolela bopaki jwa efangele go siame, mme go nna sekai se se tshelang sa efangele e e buseleditsweng go botoka. Go eletsa go nna boikanyego go dikgolaganyo tsa rona go siame; tota go nna boikanyego go dikgolaganyo tse di boitshepo—go akaretsa go tshela botshelo jo bomolemo, go duela ditsabolesome tsa rona le dikabelo, go tshegetsa lefoko la tlhalefo, le go direla bao ba tlhokang—go botoka tota. Go itsise gore re tlaa tshwaela nako e e ntsi go thapelo ya lelwapa, go ithuta dikwalo tsa tumelo, le ditiro tsa lelwapa tse di siameng go siame; mme tota go dira dilo tse tsotlhe ka bonokopila go tlaa tlisa ditshegofatso tsa legodimo go matshelo a rona.
Borutwana ke phitlhelelo ya boitshepo le boitumelo. Ke tsela ya bokgoni jwa rona le boitumelo jwa rona.
A re swetseng ka go sala Mmoloki le go dira ka tlhwaafalo go nna batho ba re dirilweng go nna bone. A re reetseng le go obamela thotloetso ya Mowa o o Boitshepo. Jaaka fa re dira jalo, Rara wa Legodimo o tlaa re senolela dilo tse re sa di itseng ka rona. O tlaa sedimosa tsela e e fa pele le go bula matlho a rona go bona borona jo bo sa itseweng mme gongwe talente ye o sa e akanyang.
Thata fa re ineetse go phitlhelelo ya boitshepo le boitumelo, go fokotsa gore re nne mo tseleng ya maikotlhao. Thata fa re ikaega ka matlhogonolo a Mmoloki, re tlaa ikutlwa gore re mo tselaneng eo Rara kwa Legodimong a e ikaeletseng ka rona.
Ke Eletsa Ke ka bo Ke Itetleletse Go Itumela
Nngwe ya ikotlhao ya bao ba itseng gore ba a swa e ka nna ya gakgamatsa. Ba eletsa gore ba kabo ba itetleletse go itumela.
Makgetlo a le mantsi re tshwarwa mo e seng nnete gore go na le sengwe go feta go fitlhelela ga rona mo go ka re tlisetsang boitumelo: seemo se se botoka sa lelwapa, seemo se se botoka sa madi, kgotsa go fela ga kgwetlho ya teko.
Fa re gola, gantsi re leba kwa morago le go lemoga gore diemo tse di kwantle ga di tlhokege kgotsa di kaya boitumelo jwa rona.
Re a tlhokega. Re kaya boitumelo jwa rona
Wena le Nna re na le taolo yotlhe ya boitumelo jwa rona.
Mosadi wa me, Harriet, le Nna re rata go pagama dibaesekele tsa rona. Go a itunmedisa go tswela kwantle le go ipelela bontle jwa tlholego. Re na le ditsela tse re ratang go tsamaya mo go tsone, mme ga re lebelele thata gore re tsamaya sebaka se se kana kang kgotsa lebelo le le kana kang fa o tshwantshanya le bapagami ba bangwe.
Le fa gontse jalo, nako tse dingwe Ke akanya gore re gaisanye. Ke a kantse gore re tseye nako e e botoka kgotsa re tsamaye ka lebelo le le kwa godimo fela fa re ikgorometsa thata. Mme nako tse dingwe Ke dira phoso e tona ya go bua mogopolo o go mosadi wa me yo o namatshang.
Go fetogela megopolo ya me ya se ka metlha go nna le bopelontle, go papametse, ebile go tlhamaletse. A nyenye mme a re, “Dieter, ga se mokgele; ke loeto. Itumelele sebaka.”
O nnete jang!
Nako nngwe mo botshelong re nna re lebeletse thata mo moleng wa go fetsa mo re palelwang ke go bona boipelo mo loetong. Ga ke pagame le mosadi wa me gonne ke kgatlhegela go fetsa. Ke tsamaya le ene ka gonne maitemogelo a go nna le ene a monate ebile a itumedisa.
Ga go supe boeleele go dira maitemogelo a monate le boipelo ka gonne re nna re lebeletse nako eo a tlaa felang?
A re reetsa mmino o montle go modumo wa bofelo go feta pele fa re itetlelela ka nnete go o itumelela? Nnyaa.Re a reetsa le go kopanya dipharologanyo tsa melodi, modumo le tsamaisano go yeng ka tlhamo.
A re dira dithapelo tsa rona fela ka “amene” kgotsa bokhutlo mo tlhaloganyong? E seng jalo. Re rapela go atumalana le Rara wa rona wa Legodimo, go amogela Mowa wa Gagwe le go utlwa lorato la Gagwe.
Ga re a tshwanelwa ke go itumela fela fa re fitlha golo gongwe mo isagong, fela go lemoga fa boitumelo bo ne bo ntse bo le teng—nako tsotlhe! Botshelo ga boa tshwanelwa ke go amogelesega fela go leba kwa morago. “Se ke letsatsi leo Morena a le dirileng … ,” Mopesalema o kwadile. “Itumele o ipele mo go lone.”6
Barwarre le bokgaitsadiake, le fa e le diemo tsa rona, le fa e le dikgwetlho kgotsa diteko, go na le sengwe mo letsatsing lengwe le lengwe go le amogela le go le ipidisa. Go na le sengwe letsatsi lengwe le lengwe se se ka tlisang malebogo le boitumelo fela fa re bona le go le amogela.
Gongwe re tshwanelwa ke go sa lebe ka matlho a rona mme tota ka dipelo tsa rona. Ke rata go nankola : “Mongwe o bona sentle fela ka pelo. Sengwe le sengwe se se botlhokwatlhokwa ga se bonale mo matlhong.” 7
Re laetswe “go neela malebogo mo dilong tsotlhe.”8 Jalo go botoka go bona ka matlho a rona le dipelo le eleng dilo tse dinnye re ka di lebogela, go na le go godisa tse di sa siamang mo seemong sa rona?
Morena o solofeditse, “Yoo amogelang dilo tsotlhe ka go leboga o tlaa galalediwa; mme dilo tsa lefatshe le o tlaa di okelediwa, e bong ga lekgolo.”9
Barwarre le Bokgaitsadi, ka masego a mantis a ga Rara wa Legodimo, thulaganyo ya gagwe ya pholoso e a gakgamatsa, boammaaruri jo bofaphegile jwa efangele e e buseleditsweng, le dingwe tse dintle tsa loeto le la setho, “ a ga re na lebaka la go itumela?”10
A re swetseng ka go itumela, le ntswa diemo tsa rona.
Ya Ditswetso
Letsatsi lengwe re tlaa tsaya kgato e e ka se itlhokomolosiweng le go fetela go tswa mo lebopo la yo o swang go ya seemo se se latelang. Letsatsi lengwe re tlaa leba kwa morago mo matshelong a rona le go gakgamala gore a re ka bo re nnile botoka, re dirile ditswetso tse di botoka, kgotsa re dirisitse nako ya rona ka botlhale.
Go ikgapha mo dingweng tsa maikotlhao a boteng a botshelo, go botlhale go dira ditswetso gompieno. Ka jalo, a re:
-
Swetse go tsaya nako e ntsi le bao re ba ratang.
-
Swetsa go leka ka tlhwaafalo go nna motho yoo Modimo a batlang re nna ene.
-
Swetsa go bona boitumelo, go sa kgathalesege gore diemo tsa rona ke eng.
Ke bopaki jwa me gore maikotlhao a mantsi a a boteng a kamoso a ka thibelwa ka go sala morago Mmoloki gompieno. Fa re leofile kgotsa re dirile phoso—fa re dirile ditswetso tse re di ikotlhaelang—go na le mpho e ntle ya Tefo ya ga Keresete, eo re ka itshwarelwang ka yone. Mo nakong re ka seke reye ko morago le go fetola mo go fitileng, mme re ka ikotlhaya. Mmoloki o ka sutlha dikeledi tsa rona tsa go ikotlhaya11 le go ntsha merwalo ya rona ya boleo. 12 Tefo ya Gagwe e re letlelela go tlogela mo go fitileng kwa morago le go tswelela pele ka mabogo a phepa, pelo e e itshekileng,13 le maikaelelo a go dira botoka le tota go nna botoka.
Ee, botshelo jo bofeta ka bonako; matsatsi a rona a lebega a feta ka pela; ebile loso go lebega le tshosa dinako tse dingwe. Le fa gontse jalo, mowa wa rona o tlaa tswelela o tshela mme letsatsi lengwe o tlaa kopangwa le mmele yo o tsositsweng mo baswing go amogela kgalalelo ya bosasweng. Ke fa bosupi jwa bongwefela gore ka ntlha ya Keresete yo o mautlwelobotlhoko, re tlaa tshela rotlhe gape le ka bosenang bokhutlo. Ka ntlha ya Mmoloki le Morekolodi, letsatsi lengwe re tlaa tlhaloganya ka boammaaruri le go ipela mo tlhalosong ya mafoko a “lebolela la loso le komeditsweng mo go Keresete.”14
Tsela ya go diragatsa tsamao ya rona ya selegodimo jaaka barwa le barwadie Modimo ke nngwe ya bosakhutleng. Bakaulengwe le bokgaitsadi, ditsala, re tshwanelwa ke go tsamaya mo tseleng eo ya bosakhutlenggompieno; re ka se tseye motlhofo letsatsi le lengwe. Ke rapela gore re se eme go fitlha re tloga re e swa pele fa re ithuta go tshela. Mo leineng le le boitshepo la ga Jeso Keresete, amene.


text:
Phuthego ya Botswana Movement for Democracy
Botswana Movement for Democracy (BMD ) ke phuthego e ntsha ya sepolotiki mo Botswana. E similodisitswe ka ngwaga wa 2010 ke mapalamente gape le mapolotiki mangwe ba ba ikgaotseng go tsweng mo phuthegong e e busang ya Botswana Democratic Party ka go tlhoka kutlwisisanyo le Ian Khama, moeteledipele wa BDP gape e le tautona wa Botswana.[1] [2] E ne e le yone phuthego ya ntlha go kgaogana le BDP, e e saleng e busa Botswana a tsaya boipuso ka ngwaga wa 1966. Moeteledipele wa yone ke Gomolemo Motswaledi, yo o tlhophilweng ka Motsheganong a tlola ga bedi,ngwaga wa 2011 ka nako ya fa phuthego e simolodisiwa. Botsalo Ntuane, yo eleng mopalamente wa kgaolo ya Gaborone bophirima le borwa gape e le moeteledipele kwa palamenteng, o ne a tlhopiwa go nna mothusa tautona wa phuthego eo. Sydney Pilane, yo o ntseng a direla a le mo ofising ya ditogamano le botsalano jwa batho e sale e simolodisiwa, o ne a latlhegelwa ke tlhopho mo go tautona wa puthego ebong Motswaledi.[3]
Contents
Dikgogakgogano tsa phuthego[baakanya | edit source]
Phuthego ya BMD e simolotswe go farafarwa ke dipuo tse di ganang go fela.Se se tla morago ga gore tautona wa phuthego ebong Gomolemo Motswaledi a isiwa kgotla kgolong ya ditsheko go arabela melato ya gagwe.
dikgoge tsa kwa ntle[baakanya | edit source]
Botswana Movement for Democracy Botswana Democratic Party
Dipadi tse dingwe.[baakanya | edit source]
- ↑ New party formed in Botswana, Southern Times , 30 April 2010
- ↑ Botswana Breakaway Party Launched in Split With Khama, Bloomberg Businessweek, 29 May 2010
- ↑ The Battle for BMD,Botswana Guardian , 3 May 2011