c: text/html

text:
Senepe ka Thalefang Charles, Mmegi
Ngwaga oo fetiling, go ne ga nna le tiragalo ya kgokgontsho ko mapalamelong a dibese mo Gaborone. Mosadi mongwe o ne a rogwa, godimo ga moo, a apolwa fa gare ga batho, ke banna bangwe ka ntata ya gore ba ne ba akanya gore gaa apara ‘sentle’. Mogwanto wa I Wear What I Want (Re apara se re se batang) o ne wa simollwa ke bomme bangwe, go lwantsha ditiragalo tsa kgogontsho ya basadi mo sechabeng sa rona.
Mo mogwantong wa I wear what I want, ko Gaborone, basadi ba ne ba tla ka dipalo, ba apere jaaka ba batla, go tsamaelana le molaetsa wa mogwanto o. Fa dinepe tsa mogwanto o di pegwa mo Facebook, di ne tsa tlogela bangwe ba sa itumela tota. Mo pegong e, ke tla tlhalosa mabaka a batho ba, a go sa itumela, le go tlhalosa mabaka a me, le a balwela dishwanelo tsa basadi ka nna, a go tswelela go apara se re se batang.
A ruri boleng jwa mosadi bo bonwa ka kapari?
Kgang ya ntlha e ne go buisangwa ka yone mo Facebook ke gore mosadi o tshwanetse go apara sentle gore a tlotliwe. Mo dipuisanong tse, go ne go na le bangwe ba ba dumelang gore mosadi (wa nnete) ke mongwe yoo ikapesang ka mokgwa oo rileng; gore fa o apere bokhutswane bo bo riling, ga o sa thole o le mosadi sentle. Go ne gotwe ba ba neng ba apere bokhutshwane jo be feteletseng ko mogwantong o, ga se basadi ba itlhaloganyang, godimo ga moo go twe go supa dikarolo tse di riling tsa mmele (dirope, marago), go diga boleng jwa gago.
Tumelo e ya gore boleng le bontle jwa motho mosadi bo bonwa mo diaparong tsa gagwe e supa tsholofelo mo basading, gore re tshele matshelo a rona otlhe re akantse gore ba batho ba tla re akanyetsa jang. Jaaka mme mongwe ko mogwantong a buile, kgang e ya gore ga re apara e bo re akantse gore batho baa gore akanyetsa jang, ga se kgang ee siameng. Fa e le gore sechaba sa rona se a go tlotla ditshwanelo tsa basadi, go tlhokega gore basadi re letelelwe go apara se re se batang, le fa go sa ratwe kapari e re itlhophetseng.
A diaparo tsa basadi di baka dipetelelo?
Ditiragalo tsa petelelo le kgokgontsho ya basadi mo mafatsheng ka bophara di tswelela go oketsega ka palo ee sa letelesegeng . Mo Facebook, bangwe be rile go apara bokhutshwane (ga basadi) go diphatsa ka go ka gogomosa banna kana go ba rokotsa mathe. Go na le ba ba dumelang gore fa re batla go emisa kgokgontsho, re tshwanetse go dira melao ee laolang kapari ya bo mme, ka go akangwa gore go laolela basadi kapari go ka thusa go emisa dipetelelo .
Mathata a leng teng fa, ke tumelo ee reng kapari ya basadi e baka kgokgontsho. Se ga se boammaruri. Le fa e ka bo e le nnete, go rokotswa mathe ga go lete motho monna go kgokgontsha kana go betelela mosadi. Go thoka fela gore banna ba itshware sentle, ka gore kapari ya motho ga e ka ke ya beelwa molato wa ditiro tsa batho banna. Go dumela gore kapari ee riling e ka emisa dipetelelo, ke go baa molato wa ditiragalo tsa petelelo mo basading. Go bothokwa gore mo dipuisanong tsa rona ka kgokgontsho le dipetelelo mo basading, re gakologelwe gore ka nako tsothle, mo ditiragalong tse, molato ga se wa basadi.
Mosadi sidirisiwa
Dipuisano tse di supa fa mosadi a sa tlotliwe, e le sidirisiwa. Mongwe o ne a tshwantshanya kgang e ya kapari ya basadi, le kgang ya burukuthi, a botsa gore ke eng batho ba na le mabotana go kata matlo a bone. Molaetsa yoo fithilweng fa, ke gore basadi ba tshwaneletswe ke go apara ba fithile mmele, e seng jalo, ba laletsa kotsi kana kgokgontsho. Se se supa tumelo e e reng basadi ba ba sa apareng sentle ke bone fela ba ba kgokgontshiwang.
Mathata aa leng teng fa, ke gore batho basadi (le bana, le banna bangwe) ba kgokgontshiwa ba apere ka go farologana. Ga gona diaparo tse re ka reng di ka laletsa kgokgontsho. Se se bakang kgokgontsho ya basadi, ke batho ba ba palelwang ke go itaola le go itshwara sentle, ba ba ipaang godimo ga basadi, ba ba sa tlotleng basadi. Batho ba ba kgokgontshang le ba ba thubetsang ba dira jalo ka gore ba bona basadi e le didirisiwa, e seng batho.
Fa e le gore, ruri, re dumela gore kgokgontso le petelelo ke ditiragalo tse di maswe, re tshwanetse go tshwara tumelo eo ka nako tsothle, e seng gore re e latllhe ka di nako tse dingwe. Fa re batla go emisa ditiragalo tsa kgokgontsho le dipetelelo, re tshwanetse gore re emise mekgwa ya go tshwaya phoso mo basading. Go lwantsha ditiragalo tsa kgokgontsho mo Botswana, re tshwanetse go lwantsha kgokgontsho ya basadi botlhe, re sa ba farologanye ka kapari ya bone kana ka boitshwaro jwa bone. Re tshwanetse go tlotla mosadi mongwe le mongwe go tshwana, aa ke mma moruti kana ke mogwebi ka mmele. Re tshwanetse go tlotla basadi ka gore ke batho, re emise go ba tsaa jaaka didirisiwa.
A ruri sechaba se wela tlase ga re apara se re se batang?
Mo dipuisanong tse ke di boneng mo Facebook, go ne go na le ba ba akanyang gore molaetsa wa mogwanto wa #iwearwhatiwant, o tla isa lefatshe tlase. Bangwe ba ne ba supa gore fa basadi ba ka tswelela go apera jaaka ba ne ba direle ko mogwantong, go supa gore “lefatshe le a hela”. Ba bangwe ba ne ba re molaetsa oo, o diphatsa, ka gore fa o ka utliwa ke banana mo dikolong, “tlhakanelo dikobo ya bana” e ka ya magoletsa. (Mmua lebe, le fa a boditswe, o paletswe go tlhalosa gore kapari ya basadi e amana jang le tlhakanelo dikobo ya bana).
Tota ga kea dumalana le molaetsa o, oo reng kapari ya basadi e ka wetsa sechaba tlase. Tiragalo e diragetseng ko mapalamelong a dibese, jaaka go setse go builwe, ke sekai sa gore basadi ga ba tlotliwe mo sechabeng sa rona. Se ke sengwe se se tshwenyang. Mo go nna, fa go na le sesupi sa gore re mo diphatseng re le sechaba, ke kgang ya gore mosetsana o ne a apolwa ke banna fa gare ga batho: banna ba teng ba sa tshabe sepe, ba sa tlhabiwe ke ditlhong, ba kgokgontsha ngwana wa batho hela ba sa mo itse. Mo go nna, se se ka re emisang go tlhabologa – go nna sechaba se se nang le boikarabelo ke ga re ka palelwa ke go reetsa le go amogela melaetsa wa #IwearwhatIwant: mo go tla bo go raya gore re paletswe go tlhaloganya gore tsotlhe ditiragalo tsa kgokgontso ya bomme di busetsa sechaba sa rona ko morago.
*I’d like to thank Pontsho Pilane and Lorato Palesa Modongo for writing the setswana-feminist dictionary which inspired me to write this piece and to write, for the first time in many years, ka setswana.
** I am well aware that golo fa, ke kwadile ka setswana se se robegileng. I really tried, like, ke lekile ka bojotlhe jwa me, ne? but like I said, I haven’t written in setswana in years (and even then, I struggled because my school really didn’t prioritize my setswana education (a story for another day)). Anyway, I’m not as practiced as I’d like to be and my sense of sentence/word construction is in the struggle. I therefore invite anyone who wants to to suggest edits and corrections to this piece to do so. I would really appreciate it.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seretse Khama
Sir Seretse Khama (July 1, 1921 – July 13, 1980) ke ene tautona wa ntlha wa lefatshe la Botswana. O gakologelwa lefatshe ka bophara ka go tlisa kgotso le thokgamo mo Botswana.
Contents
Botshelo go tswa bonnyeng le Thutego[baakanya | edit source]
Rre Seretse o tshotswe ko Serowe, mo Bechuanaland Protectorate e le ngwana-wa-ngwana wa ga Kgosi Khama III (wa boraro) wa morafe wa Bangwato. O biditswe Seretse go lebeletswe gore seretse fa se tlhakane le metsi, se a kopana ka jalo go ka twe ke mokopanya setshaba. Rre Seretse o ile a nna kgosi ya Bangwato ka ngwaga wa 1925, a le dingwaga tse nne fela, morago ga loso lwa ga rraagwe, mme Rre Tshekedi Khama o ne a mo tshwarelela bogosi gore a gole pele.
O ne a tsena dikolo tse dikgolwane kwa Aforika Borwa, mme morago a ya go tsena kwa Fort Hare University College, gone kwa Aforika Borwa. O ne a dira ngwaga o le mongwe kwa Balliol College, Oxford, kwa ga Mmamosadinyana, mme morago a ithutela tsa molao kwa Inner Temple kwa Lontone.
Nyalo le go lelekwa[baakanya | edit source]
Ka Seetebosigo sa ngwaga wa 1947, Rre Seretse Khama o ne a kopana le Mme Ruth Williams, mme wa lekgoa mo Lontone. Morago ga ngwaga ba ne ba nyalana. Lenyalo le la motho yo montsho le yo mosweu, le ne la seka la amogelwa ke Puso ya Tlhaolele(Aparateiti) kwa Aferika Borwa ga mmogo le bagolwane ba Ga MmaNgwato. E ne yare Tshekedi a utlwa, a batla gore Rre Seretse a busediwe kwa gae mme ebile nyalo eo e fedisiwe. Go boeng ga gagwe, Rre Seretse o ne a buisa diphuthego, mme morago a tlogelwa go nna Kgosi. Setšhaba le sone sa simolola go amogela Mme Ruth Williams Khama, mohumagadi wa gagwe. Rre Tshekedi ene o ne a tlogela Bechuanaland Protectorate, ka a ne a sa dumalane, mme Rre Seretse a boela Lontone go feleletsa dithuto tsa gagwe.
Mafatshe a sele one a ne a sa itumelela lenyalo le, bogolo jang la Aferika Borwa le le neng le tlhaola batho ka letso la mmala. Mme ka Bechuanaland Protectorate e ne ele ka fa tlase ga puso ya ga MmaMosadinyana, goromente wa Aferika Borwa a laolela wa ga MmaMosadinyana gore Rre Seretse a ntshiwe mo bogosing. Ka MmaMosadinyana a ne a latlhegetswe ke madi mo ntweng ya mafatshe-fatshe ya bobedi, o ne sa batle go latlhegelwa ke gauta go tsweng Aferika Borwa. Ka jalo Seretse o ne a kojwa mo Bechuanaland Protectorate.
Matsatsi a gagwe a bofelo (Seretse)[baakanya | edit source]
Seretse Khama o tlhokafetse ka kgwedi ya Phukwi 1980 a le dingwga dile masome a matlhano le robongwe.Go thlokafaleng gagwe go ne ga dira gore Batswana ipotse dipotso ka bane ba itse fa go sena ope motho o a neng a nale botsipajwa go busa.Khama o boloketswe kwa go bolokelwang balelwapa la ga Khama kwa lentsweng kwa motsing wa Serowe.Ngwana wa gagwe ebong Ian Khama o ne a mo sela morago ka ditro ka go tsena mo pusong fa a a ne a thlophiwa go nna tautona wa lefatshe la Botswana ka ngwaga wa 2008.[1] [2]


text:
Madiba le Mothusi wa Gagwe Zelda La Grange
Madiba le mothusi wa gagwe Zelda la Grange morago ga kopano ya bobegadikgang kwa Nelson Mandela Foundation.
Zelda la Grange o belegwe ka motsi wa Afrika Borwa ya tlhaolele. Morago ga go fetsa dithuto tsa gagwe tse kgolwane o ne a batla tiro mo kantorong ya tautona ya ntlha ya temokrasi. O ne a tlhophiwa ke Mandela ka sebele ka 1999 go tswelela go mo direla morago ga go latlhela seditse. O nêilwe dikabô ke mekgatlho e le mmalwa ka ntlha ya boinêêlô le tirelo ya gagwe go moswi Nelson Mandela.
Ka Seetebosigo 19 2014 o ne a gatisa buka ya tsa botshelo jwa gagwe e gotweng “Good Morning, Mr Mandela” mme ka Sedimonthole 2014 buka ya gagwe e ne ya begwa fa e le ’E E Rekisitseng Go Gaisa Ya Ngwaga’ mo Afrika Borwa le ka 2015 kwa Brazil. Ga jaana o dira jaaka Morotloetsi wa First for Women Foundation. O tswelela go kgothatsa batho ka dipuo tsa thotloetsô a arogana ka ga maitemogêlô a botshelo jwa gagwe.
“Ke tlhokometse ka lorato kakanyo ya setšhaba sa temokrasi se se gololosegileng mo go sona botlhe ba tshelang mmogo ka kutlwano le ditshono tse di lekalekanang. Ke kakanyo e ke solofelang ke tla e tshela le go e fitlhelela. Fela fa go tlhokega, ke kakanyo e ke ipaakanyeditseng go e swela.” ~ Nelson Mandela
Nelson Mandela o boetse kwa legaeng la gagwe kwa Soweto morago ga kgololô ya gagwe gotswa kgolegelong ka 1990. Nelson o goletse kwa No. 8115 Vilkazi Street mme ntlo ya gagwe e sale ya fetolwa go nna museum....more
Mandela o ne a ratwa ke batshegetsi ba gagwe mme e le sesupo sa kgololosego go botlhe. Ka nako dingwe o bonwa jaaka modingwana mo Afrika Borwa, mme o ne a tsewa jaaka pilara ya maatla le tsholofelo...more
Mandela o abelwa Lokwalo lwa Tlotlomatsô lwa Bongaka kwa University of Witwatersrand kwa Johannesburg....more
Balwela-kgololosego ba ba farologaneng, go akaretsa Nelson Mandela, yo e neng e le rramolao ka nako eo, ba ne ba latofatswa ka boepapuso ka dingwaga tsa tlhaolele tsa bo-1950....more


text:
Go na le dithanolo di le 3 tsa konokono tsa tsholofêlô mo Setswana: tsholofelo1tsholofêlô2tsholofêlô3
tsholofêlô1
hope
leina (class 9)
1hope‘Go santse go na le tsholofêlô ya gore o tlaa tla’ — There is still some hope that he will come
Go na le dithanolo di le 3 tsa konokono tsa tsholofêlô mo Setswana: tsholofelo1tsholofêlô2tsholofêlô3
tsholofêlô2
pregnancy
leina (class 9, bontsi ditsholofêlô)
1pregnancy‘O sa tswa go dira tekô ya tsholofêlô’ — She has just done a pregnancy test
tsholofelo
Hope
1Hope
Ke na le tsholofelo ya gore ke tla bona maduo a mantle
Go nna le tsholofelo go raya gore o emetse tiragalo, mme o bua se o se emetseng fa tiragalo eo e diragala. Ke go lebelela sengwe. Go solofela kana go leta ka kemo e e rileng


text:
Go neela tiriso ya puo ya ditshwanelo dithata ke gone go bakang kgolo ya tiriso ya puo e mo go bueleleng HIV
Babueledi ba HIV ba mo gae ba simoletse go dirisa puo ya ditshwanelo tsa setho le fa ba buelela tsa botsogo, segolobogolo ka gore ba dumela gore seabe sa puo ya ditshwanelo se maatla, eseng gore ba solofela dingwe diphetogo tsa semolao.
HIV ke bolwetse jo bo sitang e bile jaanong bo pateletsa mekgato e e ikemetseng ka nosi gore e tle ka metlhale e mesha gore e kgone go itepatepanya le dikgwelho. Babueledi ba jaanong ba dirile mo gotweng dilo makwati ka go adima puo le bothegeniki kwa mafapheng le mafelo a a buelelang ka lentswe le le utlwalang, a aname e bile a dirisa metlhale e e faphegileng go buelela botsogo. Babueledi ba HIV ke bone ba gogang kwa pele mo katlolosong ya pueledi ya HIV go tsena mo pueleding ya tsa botsogo, ba remelela thata mo ditshwanelong eseng mo dilong tse di tlwaelesegileng tse di tshwanang le tlhabololo kgotsa botsogo jwa sechaba, go sa kgatlhelesege gore aa ke mo diemong tse eleng gore ditshwanelo di tlhaloganyesega ele dilo tse di tswang gosele e bile di baka tlhakatlhanyo kgotsa jang.
Mo bukeng e ke sa tswang go e kwala , ke itebaganya le Aferika wa sub-Sahara, eleng lefelo le le amilweng thata ke HIV, mme ke botsa gore: ke eng makgotla a a dirang le HIV a tlhalosa dikgang tsa one a dirisa puo ya ditshwanelo tsa setho? Tlhopo e ya bone ba e tlhaloganya jang? Ba akanya seabe sa yone e tla nna se se kae? Karabo ya potso e e ka nna ya hakgamatsa bangwe: tshwetso ya go dirisa ditshwanelo e tlhotlheleditswe ke tumelo ya motho eseng gore ke se seneng se lopiwa ke barotloetsi, e bile ntleng le seabe se se ka nnang teng, ka fa semolaong, ke bomosola jwa go bua ka ditshwanelo tsa motho jo babueledi ba boneng bo le botlhokwa.
Ke sekasekile mekgatlo e e ikemetseng ka nosi ele boferabongwe go tsweng mo mafatsheng a le mane (Ghana, Uganda, Aferika Borwa, Botswana) mo dikarolong tse tharo tsa kgalo ya Aferika sub-Sahara (Bophirima jwa Aferika, Botlhaba jwa Aferika, Borwa jwa Aferika). Kanamo ya mafatshe a e supa makgotla a a ikemetseng ka nosi a a berekelang mo diemong tse di farologanyeng, le mo ditekanyetsong tse di farologanyeng (mo dikgaolong, lefatsheng, mafelo). Go dira tshwantshanyo e tsamaelane, ke tlhopile makgotla a a farologanngwang ke kafa a dirisang ditshwanelo tsa setho ka teng mo puelelong. Ditshekatsheko tse di ikaegile ka dipotsoloso tse 145 tse di tseneletseng tse ke di dirileng le mekgatlo e, le e mengwe e e amanang le tiro ya yone, le go dira dipatlisiso tse di maleba mo ditirong, dipampiri le dipolokelo tsa bobegadikgang.
Le sebakeng sa dingwaga di feta masome a mabedi, barotloetsi ka madi ntse ba galaletsa thulaganyo ya ditshwanelo tsa setho. Tota lefa patlisiso yame e sa ganane le botlhokwa jwa barotloetsi ba ba anameng le lefatshe ka bophara, mme e bontsha gore ditopo tsa morotloetsi di ne di sa rotloetse maitlhopelo a mokgatlo a go dirisa leano la ditshwanelo tsa setho mo go kalokalo. Ditlhopha tse di neng di ammanngwa thata le leano le ga di aka tsa latlhegelwa ke kgatlhego fa di simolola go sa nna bommamoratwa ba barotloetsi, e bile kgatlhego e ene ya seka ya latlhegelwa kgotsa ya oketsegelwa ke serodumo fa thotloetso e fetoga. Mekgatlo e mennye le e metona mo puelelong ya ditshwanelo tsa setho e arologana baroetloetsi. Gape ditlhopha ka bontsi di nale barotloetsi ba le mokawana, mme e bile barotloetsi ba nako e ntsi, ba rotloetsa dingwe ditiro tsa mokgatlo eseng mokgatlo ka bo one. Morotloetsi yo esi ga se gantsi a ka laolela mokgatlo gore o ka tlhopha mofuta ofe wa pueledi.
Mme fela, kgang yame ke gore mekgatlo e tlhopha ditshwanelo tsa setho segolobogolo ka ntlha ya mabaka a a amanang le mokgatlho ka bo one, mme se se bontsha tlhakano ya dintlha tse di utlwalang e bile di le mo tsamaisong. Tse di tshwanetseng go nna teng go dira gore mokgatlo o kgone go tlhopa thulaganyo ya tiriso ya puo ya ditshwanelo di akaretsa go nna teng ga moeteledipele yo o itseng ka ditshwanelo tsa setho, mme eleng gore ditshwanelo ga se dilo tse di tlhagelelang thata mo mananeong a sechaba, mme fela di nne penagare ya thulaganyo e e letlang kamano ya babereki kgapetsakgapetsa. Mo diemong tse eleng gore ditshwanelo tsa setho ga go buiwe ka tsone thata, ditlhopha di kgona go tswelelela pele fela ka gore di nale “bagaka ba ditshwanelo” ba ba nonofileng. Baeteledipele ba go nna jalo ba kgona go sireletsa ngwao ya ditshwanelo mo makgotleng., mme kwa phelelong ba kgone go ngoka badiri ba ba nang, kgotsa ba ba tlang kgatlhegelang go tshwana le baeteledipele ba bone.
Mo ditlhopheng tse di dirisitseng pueledi ya ditshwanelo tsa setho thata, go ne go supagala gore mongwe o dumela thata mo thulaganyong e. batsayakarolo mo potsolotsong le bone ga ntsi ba ne ba tlhalosa tiriso ya bone ya puo ya ditshwanelo tsa setho go ya ka se ba se dumelang-mme gantsigantsi ba fa dikarabo tse di telele e bile di tswa mo boteng jwa dipelo tsa bone ba tlhalosa fa ditshwanelo tsa setho ele pinagare ya serite le bokao jwa bone. Mongwe wa batsayakarolo ba potsolotso o tlhalositse tiriso ya ditshwanelo tsa setho ka lekgotla la gagwe jaana:
Fa di tlotlwa jaana ditshwanelo tsa setho, ga go sepe se se palang. Akere re tshela ka ntlha ya ditshwanelo tsa setho? ….. Go sa kgatlheledege gore ga di utlwalesege go le kae, mme fela o na le ditshwanelo tsa setho tse di tshwanetseng go tlotlwa. Batho ga ba tshwanela go go gataka. Serite sa gago ke yone toro ya gago ……Ka gore serite ke sone tshwanelo ya setho. Go tla le go tshela ga gago ole motho. Ga di seyo, o ile go tsewa o se sepe.
Go nale go tsewa jaaka setlhogo kgotsa leano, ditshwanelo di ne di tlhaloganngwa ele selo se se anameng le lefatshe ka bophara mme di itshegeditse ka tumelo e e nonofileng- e e ka nnang ya tshwantshanngwa le tumelo ya semodimo.
Ke ne ke solofetse gore ditlhopha di tla tlhopha ditshwanelo pele ga mafoko a a dirisiwang ka gore ditshwanelo di gokaganye le tirigatso ya molao ka mokgwa o eleng gore ditlhabololo le botsogo jwa sechaba tsone ga di jalo. Kene ke akantse gore gongwe go tlhopha ditshwanelo tsa setho go ne go itsetsepeletse mo tsholofelong ya go tsiboga ga puso le boikarabelo jwa semolao. Mme fela ka maswabi, batsayakarolo mo potsolotsong ba bonye botlhokwa bogolo jwa ditshwanelo tsa setho ele go fa motho dithata fa a setse a tlhoka thuso ya bongaka. Ba bonye ditshwanelo ele thulaganyo e e fang bao ba ba tshelang le HIV dithata tsa go lopa ditirelo tse di ba lebaganyeng, le go tsenya dikopo ba le mo maemong a a nang le dithata e bile go le maleba, eseng fela go kopa mo go bokoa e bile ka boitlhobogo.
Mongwe wa batsayakarolo mo potsolotsong o tlhalositse phetogo maikutlo e, e areng e patile thulaganyo ya pueledi ka ditshwanelo tsa setho, “mo ditlhaloganyong tsa batho” e tsisa mogopolo wa gore “ba na le tshwanelo ya go lopa tse di botoka.” Batsayakarolo ba nankotse ditopo tse: “Fa o re, ‘Ke tshwanelo yame ya semolao, ngaka. Ga ke tswe fa ke sa alafiwa,’ ka jalo ngaka o tla tlhomamisa gore o bona kalafi […] Ba ka se dire phoso.”.
Le fa nopolo e e dirisitsweng fa godimo e tswa kwa Aferika Borwa, kwa eleng gore ditshwanelo tsa botsogo di akareditswe mo Molaong Motheo, batsayakarolo mo potsolotsong go tswa kwa mafelong a mangwe kwa eleng gore se ga se mo molaong le bone kgang ba e bona fela jaana. Ba bone puo ya ditshwanelo ele selo se se fetolang batho go tsweng mo go nneng baamogedi fela ba tlhokomelo go nna batsayakarolo ba ba bonalang e bile ban ale seabe mo botsogong jwa bone, mme e bile ka go nne ba tsenya letsogo ba na le tshwanelo ya go lopa ditirelo mo pusong.
Patlisisiso e e bontsha gore “ditshwanelo tsa setho” di ka ntsha dipoelo tse di nang le seabe se se botlhokwa mo mafelomg a eleng gore baithuti ka ditshwanelo ga segantsi ba tsenya leitlho mo go one. Mo godimo ga ditiro tse di dirwang ke puso le mafelo a maemo a a kwa godimo jaaka Lekgotla la Dichabachaba le makgotla tshekelo, batho ba tshegeditse ditshwanelo tsa setho mo ditirisanyong tsa bone tsa letsatsi le letsatsi ka ditsela tse di ka rotloetsang matshelo a bone mo go siameng. Patlisisiso e e akanya gore pueledi ya ditshwanelo tsa setho e ama ka tsela e e pharologanyo ka gore e fetola ka fa motho a lebang ka teng dithatamabapi le puso le go letlelela batho go lopa ditirelo ba le mo maemong a a nang le thata. Bao ba ba itseng ka pueledi ya ditshwanelo tsa setho go kaiwa ele bone ka yang go lopa ditirelo tsa tlhokomelo ya botsogo, go itsesiwe ka ditshwanelo tsa bone, go botsa dipotso ka batlisi ba ditirelo tsa tlhokomelo ya botsogo, go ntsha dingongorego ka tiego kgotsa itlhokomoloso ya ditirelo.
Tse di lemogilweng ke patlisiso e di ka nna le seabe mo botsogong jwa sechaba, ka gore ka fa go begwang ka teng gore ditshwanelo tsa setho di ka fetola boitshwaro go tlisa mogopolo wa gore twelo ditshwanelo go remeletswe mo ditshwanelong tsa setho e ka tswa ele selaodi se se siameng mme se itlhokomolositswe.
Kristi Heather Kenyon ke mothusa porofesa kwa Unibesiting ya Winnipeg’s Global College, mmatlisisi kwa Centre for the Study of Security and Development, e bile gape ke Moithuti wa CIFAR-Azrieli Global.


text:
Bagale ba Kgaratlho ba ba golegetsweng mo Robben Island
Ditlhatlhêlô di le mmalwa tsa ntlha
Baeteledipele le baemedi ba African National Congress e ne ele ba ntlha go ka tlhatlhêlwa. Ba ne moragonyana ba kopanngwa le baemedi ba mekgatlho e mengwe ya kganetso, ba o ba neng ba phuthilwe ka matsetseleko le go ka latlhelwa kwa setlhaketlhakeng mo ba se kitlang ba baka merusu. Mo dingwageng, maloko a PAC, ANC, South West African People’s Organisation (SWAPO), National Liberation Front, African People’s Democratic Union of South Africa, non-European Unity Movement, Liberal Party, United Democratic Front, Indian Congress, Azanian People’s Organisation (AZAPO), baeteledipele ba Black Consciousness le ba bangwe ba le ba ntsi ba ne ba golegelwa mo Robben Island. Morafe wa mo kgolegelong ka jalo o ne o tswakatswakane mme dikgotlhang magareng ga maphata a a farologaneng di ne tsa runya nako le nako, ka go tlhoka pelaelo di ne di rotloetswa ke balaodi ba kgolegelo.
Bagaka ba Kgaratlho ba ba Lemosegang ba ba Golegilweng
Robben Island e ne e sa boloke fela batho ba ANC. Jaaka go kailwe fa godimo, diketekete tsa balwela-kgololosego ba ba 'tlwaelesegileng' ba ne ba tlhatlhetswe mo setlhaketlhakeng, mmogo le maina a mangwe a a tumileng, jaaka John Nyathi Pokela, Johnson Mlambo, Zephania Mothopeng, Andimba Toivo ya Toivo (gotswa SWAPO), Neville Alexander, Billy Nair, Sonny Venkatrathnam, Kader Hassim, Fikile Bam, Eddie Daniels, Mac Maharaj, Harry Gwala le Wilton Mkwayi (yo o lweleng le balaodi ba kgolegelo dingwaga di le 25 gore a bone tetla ya go nyala moratiwa wa gagwe Irene). Ka dingwaga tsa bo-70 le bo-80, ditona tsa isago tsa khuduthamaga ya puso le baeteledipele ba sepolotiki jaaka Steve Tshwete, Kgalema Motlanthe, Tokyo Sexwale, Jacob Zuma, Saths Cooper, Mosiuoa ‘Terror’ Lekota, Joe Seremane, Strini Moodley le Ronnie Mamoepa le bona ba ntse nako mo setlhaketlhakeng.
Kgetse ya ga Robert Sobukwe
Mogaka wa kgaratlho yo o botlhokwa yo o tlhatlhetsweng mo Robben Island e ne ele Robert Sobukwe, mothei wa PAC. A le matlhagatlhaga le bodipa, Sobukwe e ne ele mongwe wa bagolegwa ba sepolotiki ba ntlha ba ba tshwerweng mo malatsing a dikhuduego a morago ga Sharpeville. O ne a atlholwa ka bonako, mme a nna dingwaga di le tharo kwa kgolegelong ya Pretoria Central. Fa katlholo ya gagwe e wela, mmuso o ne o sa batle go mo golola jaaka ane a kaiwa fa a le kotsi thata. Ka jalo, molao o montšha o ne wa theiwa, o o neng o kaya fa Sobukwe a ka golegwa sebaka se se senang bokhutlô ntle le go pegwa ditatofatsô tse dingwe, go fitlhelela a bontsha balaodi gore a ka se tlhole a rotloetsa kemo-kgatlhong le puso ya tlhaolele. O ne o bitswa Robert Sobukwe Clause.
Sobukwe o ne a gana go obamela patikô ka matshosetsi ya mmuso, mme o ne a romelwa kwa Robben Island. Fela le fano o ne a kaiwa fa a le matshosetsi, mme o ne a sa letlelelwa go tshela mo kgolegelong-kgolo. Mo boemông ba seo, o ne a bewa mo ntlong kwa ntlenyana ga motse mme a tsholwa ka go kgaogana le bagolegwa ba bangwe. Dingwaga di le robongwe o tshetse mo ntlong e nnye ya diphaposi di le pedi, ka fa tlase ga tlhokomelo ya ka metlha. O ne a sa letlelelwa go nna le baeng mme o ne a kganetswe go bua le mongwe le mongwe. Tlhaolô ya gagwe e ne e feletse, go begwa fa a latlhegetswe ke bokgoni jwa gagwe jwa go bua go se nene. Kgapetsa, motho yo o diriswang ke puso o ne a ka goroga kwa ntlong mme a rebolele Sobukwe kgololosego ya gagwe fela fa a ka phuaganya kgaratlho.
Sobukwe o ne a gana ka makgetlhô otlhe. Le fa kgetse ya Sobukwe e ne e ikgethile, tshwarô ya bagolegwa ba sepolotiki botlhe mo Robben Island e ne ele setlhogo le bomatla, segolo thata mo dingwageng tsa ntlha pele ga 1965. Bontsi jwa batlhokomedi ba ne ba sa rutega mme ba tlhoile botlhale jwa bangwe ba batshwarwa ba bona. Setlhaketlhake gape se ne sele kgakala le matlho a lefatshe, mme badiri ba kgolegelo ba ne ba iterela sengwe le sengwe ntle le ditlamorago. Ntle le fao, ke se se tshwanelang batshosetsi, makomonisi le dira-tsa-puso. Go bua nnete, fela, go tshwanelwa ke go ka kaiwa gore botshelo jwa motlhokomedi wa kgolegelo mo Robben Island bo ne bo le thata. Ba ne ba dira nako tse di telele, ba na le moaparo o o botlhofo le baokamedi ba ba kgerisang ba ba neng ba phatlhalatsa letlhôô le letshogo go kgabaganya morafe wa basweu.
Mogolegwa yo o Tumileng Thata wa Robben Island: Nelson Mandela
Ka 1962, balaodi ba tlhaolele ba tshwere tlhapi e kgolo, motlhankedi yo mo golwane wa ANC yo o bitswang Nelson Rolihlahla Mandela. O tshwerwe fa ane a kgweetsa go ya Howick kwa Natal go kopana le mopresidente wa ANC, Albert Luthuli (Mofenyi wa Nobel-Peace Prize wa ntlha wa Afrika Borwa). Monna yo o batlwang, Mandela o ne a itirile mokgweetsi yo o thapilweng, fela sepodisi se ne se lomilwe tsebe (gongwe ke CIA e e tlhoileng bokomonisi?) mme o ne a tshwarelwa kwa Natal Midlands.
Moragonyana ga fao, sepodisi se ne sa thulana le setlhopha sa mekgankgara ya ANC se se neng se kopane kwa polaseng e e bitswang Liliesleaf, kwa Rivonia, Johannesburg. Botlhe ba ne ba tshwarwa, mmogo le Mandela, ba latofatswa ka boepa-puso, tshenyô, bokomonisi le go loga leano la go diga puso. Bosekisi bo ne ba senka katlholelo-loso fela, ka go tshaba ngôngôrêgô e kgolo ya boditšhabatšhaba, 'Borobedi jwa Rivonia' bo ne ba atlholelwa botshelo jotlhe kwa kgolegelong. Nelson Mandela, Walter Sisulu, Achmed Kathrada, Andrew Mlangeni, Elias Motsoaledi, Govan Mbeki, Raymond Mhlaba ba ne ba romelwa kwa Robben Island. Denis Goldberg o ne a romelwa kwa Pretoria Central. Ka Luthuli yo a neng a le ka fa tlase ga tshwarô ya kwa gae le Oliver Tambo kwa nageng-botshabelo, mmuso o ne o kgonne go didimatsa kemo-kgatlhanong mo dingwageng di le mmalwa tse khutshwane. Le gale, kgaratlho e ne e tlile go tswelela, ka bokhukhuntshwane.
Translated by Nchema Rapoo


text:
Tamboti
Morukuru
Leina
Morukuru [Spirostachys africana]
Thanololo
Ke setlhare se se tlhotlhoregang sa boleele jo bo mo magareng, lekwati la sona le makgwakgwa ka bontsho. Metsi a o kareng maši (latex) a setlhare seno a ka dira gore letlalo le matlho di babe thata. Gape, ga se dirisiwe jaaka logong go apaya jaaka le tsenya mokgotlelego mo dijong. Mofuta ono wa setlhare o na le boitshireletso jwa ka fa gare kgatlhanong le tiriso e e feteletseng ka batho.
Tholo e a se fula, fela batsomi ba nna kelotlhoko fa ba bua ditôtô kwa go nang le Mokuruku teng gore o seke wa senya dikarolwana tse di jegang tsa nama. Logong-teng le borokwa jo bo tseneletseng ka mela e e ntshofetseng e e dirang matshwao a mantle.
Logong-teng le dipatso le le methalo, nako dingwe ka go kukumoga go go bonalang. Ke logong lo lo thata, lo lo phatsimang ka monkgo monate o o maatla o itumedisa mme o le botshe go feta wa sandalwood.
Monkgo ono o o itumedisang o nkga lobaka lo lo leele morago ga go remiwa ga logong. Fenetšhara e e dirilweng ka logong lono e ka nkgisa phaposi e kgolo sebaka se se telele.
Dithunya
Morukuru o thunya ka Lwetse mme peo e e lekanang le nawa e gola mo dikgapapeong tse tharo tse di welang, fa di butswa ka Ngwanatsele, mo matlhareng a a omeletseng a a fo fatshe.
Fa o ka ema fa ditlhareng tsa Morukuru ka letsatsi le le mogote la Ngwanatsele, o ka utlwa modumo o o mogwasa mo matlhareng a a omeletseng, mme fa o lebelela ka bogaufi o tla bona go phatsima go le go nnye mo matlhareng ka ntlha ya dipeo tse di tlola-tlolang.
Kokoanya dingwe tsa ditlodi tseno mme o di bêyê mo papetleng mo letsatsing le le mogote, go tlola-tlola go a gakala. Bula e le nngwe ka kelotlhoko mme o tla fitlhela sebokwana se mmele wa sona o itsokêtsang go dira gore nawa e tlole. Ke sebokwana sa motoutwane o monnye o mosetlha wa Emporia melanobasis o o dulang dipeo fa di santse di le tala.
Ditiriso
O dirisiwa gantsi mo bobetling, fenetšhara ya mabono, go betla ka motšhini le go dira dibaga. Ka ntlha ya go sa nne ntsi ga setlhare seno le go senyega ga sone, logong lwa sone lo sewelo mme lo batlelwa fela go dira dibetlwa tsa go lebega le fenetšhara ya boleng jo bo kwa godimo.
Di fitlhelwa kae
Morukuru o fitlhelwa kwa naga-tlase ya Afrika Borwa le kwa Swaziland.
Dintlha Tlhagiso
Batsamaya-naga ba maloba ba ne ba lemoga ka maswabi ditlamorago tse di kotsi tsa mosi wa logong lwa Morukuru, o o neng o kgotlhela dijo tse di apeilweng ka molelo wa lona. Metsi a a botlhole a o ka reng maši a tswa mo lekwating le le ka mo gare mme a dirisiwa jaaka botlhole jwa go tshwara ditlhapi le jwa go tshasa tlhogo ya motsu.


text:
Springbok
Tshepe
Leina
Tshepe [Antidorcas marsupialis]
Ponalo
Lekgware le ka nna bokete ba 50kg fa e namagadi e ka nna 37kg. Mmala wa bebele ya tsona o o setlang o dira go dibonale ka bonolo. Magetla a yone a kwa tlase nyana ga morago wa yone. Mmele wa yone o mmala wa cinnamon kwa godimo, fa kwa tlase ele mmala wa bosweu ka mothala o ntlhwa kwa matlhakoreng o o tlogang kwa maotong a kwa pele go fitlha kwa maotong a kwa morago. Mogatla wa yone o mokhutswane o mosweu le bo ntlhwa. Kwa morago e na le letshwa la tri-angle e tshweu e e dikagangeditsweng ka mothala wa mmala o ntlhwa. Manaka a e namagadi a makhutswane mme a masesane mo go a Lekgware.
Dijo
Ditshepe di boikgethelo ka dijo tse di dijang. Dija fodder e e kgethegile ka nako e ngwe le engwe. Difula ka selemo s komelelo mme difula morago ga nako ya dipula ga ditlhaga di simolola go nna tala. Di rata go ja dithunya jaaka Acacia mme di nwa metsi ka metlha yotlhe. Ga metsi a sa bonale di ithusa ka go ja dikutu le mekwele e e nang le metsi a mantsi mo go tsone.
Tsalo
Nako ya go tsala e diragala beke ele ngwe kgotsa tse pedi fela mme phologolo e e ka tsala nako ngwe le ngwe mo ngwageng. E tsala namane e le esi kwa morago ga dibeke dile 25 tsa go dusa kgotsa go ima. Dinamane tse di fitlhiwa malatsi a mabedi a ntlha morago ga tsalo. Tse dintse di tsala ngwaga ngwe le ngwe fa tse dingwe di ka tsala gabedi ka ngwaga. Dinamane tsa yone di kgwisiwa morago ga dikgwedi dile 4. Tse di namagadi di itekanela go ka tsala morago ga dikgwedi dile supa.
Mekgwa
E e tona ke yone e ipatlelang lefelo la go ka bona thobalano kwa ntle ga tse di itselang mafatshe a tsone ka gore di batla go i nnela dile nosi kwa mafelong ao. Tlhamo ya lesomo e nolo.
Habitat
Ditshepe di nna kwa mafelo a a bokgwakgwa a a sa tlwaelegeng. Di-Calcareous pans, kwa dinokeng tsa mafelo a komelelo le di-savannah tsa ditlhaga tse di kwa tlase ke mafelo a boikgethelo. Ga di rate mafelo a ditlhaga tse ditelele.
Kwa di ka bonwang kwa teng
Tshepe ebonala ka bontsi kwa mafelo a a kwa bogareng le kwa bophirima jwa Afrika Borwa. Tse dingwe tsa tsone di santse di ka bonwa kwa mafelong a tsone a tlhago di iphela ka kgololesego fa bontsi ba tsone di nna kwa di-farmlands le di nature reserve. Di teng ka bontsi kwa di National, Provincial le di-private game reserve.
Field Notes
Ditsshepe di ne dile teng ka matshwititshwiti, di iphela kwa mafelong a komelelo a Afrika borwa ka ako e masettlara a ntlha a goroga mo Afrika borwa. morago ga fao difokotsegile ka pele mme gompieno di bonwa fela kwa mafelo a tshireltso le kwa dipolaseng. Setlhopha sa Rugby sa naga Ya Afrika Borwa se itsege ka leina la di-Springbok.


text:
Requiem Sharks
Leina la Mophato
Requiem sharks
Tse dingwe tsa Lelapa
Black-tip, Blue shark,Tiger shark,Oceanic white-tip,White-tip reef shark and Bull shark
Leina la Maranyane
Carcharhinidae
Semeto
E ka nna 5 m
Ponalo
Tiger shark (Galeocerdo cuvier): E bosetlhana kwa godimo ka matshwao a a lefitshwana a mmele a a tshwanang le a tiger. E ka nna boleele jwa 5m, fa tse bontsi ba tsone bo ka nna 3m ka boleele.
Black-tip shark (Carcharhinus limbatus): e na le nko a e mutsu, magalapa a gohema a maleele. Mo megatleng ya kwa mokwatleng, ya kwa sefubeng, kwa mathekeng le kwa morago e na le dintlha tse dintsho. E ka nna 2,8m ka boleele, fa bontsi ba tsone bo ka nna 1.5m ka boleele.
Blue shark (Prionace glauca): Mmele wa yone o moleele, o bopame kwa pele le kwa morago. E na le megatla ya kwa sefubeng e meleele thata. Mmele kwa godimo o mmala wa botala ba legodimo. Dintlha tsa megatla ya kwa sefubeng le ya kwa maragong di bontsho. E ka nna 4,5m fa bontsi ba tsone bo k nna 1.m ka boleele.
legwaragwara la Bull shark (Carcharhinus leucas): E itsege gape ka leina la Zambezi shark. Mmele oo tsepameng ka nko e e pinegileng ka bokgolokwe. Mogatla wa mokwatla o sephara mme o supile(pointed). Mmele wa yone o bodetlha ba borokwa kwa godimo. E kgona go tsamaya mo metsing aa senang letswai.
Legwaragwara la Oceanic white-tip shark (Carcharhinus longimanus): Megatla ya kwa sefubeng le ya mokwatla e metelele, mme o kare diphuka. Mogatla wa ntlha wa mokwatla, wa sefuba, le oo kwa tlase kwa morago e na le letshwao le lesweu mogo yone. E borokwa le bosetlha mo mokwatleng wa yone.
Legwaragwara la White-tip reef shark (Triaenodon obesus): Mmele o mosesane, mme o mokhutshwane ka nko e e pinegileng kwa pele. Borokwa le bosetlha kwa godimo ka ditsubaba tse di lefitshwana. Ntlha ya mogatla wa wa kwa pele wa mokwatla,le karolo ee kwa godimo ya mogatla wa kwa morago e na le letshwao le lesweu.
Dikitsiso
Lelapa la dibopiwa tse,le na le mephato e le 12 le dibopiwa dile 50. Meno a tsone a tshwana le magare a a bogale, mme a na le ‘cusp’. Legwaragwara le, le na le magalapa a go hema a matlhano. E na le matlalo a go tswala matlho a mararo a a bidiwang ‘nictitating eyelids’.
E ka bona bokete ba 900kg. Di itsege thata ka go tlhasela batho mo metsing. Viviparous, Bana ba tsalwa ba agegile ka botlalo. Tse dinamagadi di tsala morago ga dingwaga dile 3. E ka tsala bana ba ka nna 10-100 go ya ka gore ke mofuta ofe wa mophato wa dibopiwa.
Dijo
E fepa ka go ja ditlhapi, di’seals, le dinonyane, le magwaragwara a mannye, di’squids, dikhudu.
Anamiso
Anamiso ya yone e aparela mawatle otlhe a lefatshe kwa mafelong a mogote le dipula.
Dibopiwa tsa mophato wa yone
Tiger shark (Galeocerdo cuvier)
Black-tip shark (Carcharhinus limbatus)
Blue shark (Prionace glauca)
Bull shark (Carcharhinus leucas)
Oceanic white-tip shark (Carcharhinus longimanus)
White-tip reef shark (Triaenodon obesus)


text:
Robala tlhe moratwi oa rona,
Itatsa tlhogo huben sa Yesu;
Oa gu rata bogolo go rona;
U robale sentle.
Robala yaka nwana eo mmonye;
Me ga u nka u coga u lela;
Boikhuco yoa ‘go bo itekantse;
U robale sentle.
Go tsamaea meruti e nnyelele;
Go tsamaea go phuthwe baratwi;
Go tsamaea bosigo bo hete;
U robale sentle.
Go tsamaea kgalalelo ea ‘gwe
Morena Yesu e tle mo marun;
Me bashwi mo go Yesu ba coga;
U robale sentle.
Robala go tsamaea lorato
Lo gu bope chwanon sa Morena,
Me u rwesiwa k’rona ea gouda;
Kwa re tla nnan le ka bosakhutlen;
U robale sentle.
Bosigo yoa losho bot la heta,
Letsatsi ya cogo le tla tlhaba,
Bashwi mo go Yesu bat la raana
‘’U dumele tsala.’’
Submitter Name: GoitseModimo Seleka


text:
Thanolo ya prowess ka Setswana
prowess
leina
1bokgêlêkê/botsipa/bokgoni/nonofo (ga boleng bo bo tseneletseng)
I had heard about your fishing prowess, now that I have seen you, I am convinced
Ke ne ke utlwaletse bokgêlêkê ba gago ba go tshwara ditlhapi, jaanong ka gore ke go iponetse, ke a dumela.
prowess
bogale
leina
1bogale
The two politicians are simply showing off their intellectual prowess as advocates, and nothing else.
Mapolotiki a mabedi a, sa bone fela ke go ikgantsha ka go supa bogale ba dikitsôkitsô tsa bone tsa bobueledi, e seng sepe gape.


text:
6 Nov Sebueledi sa sepodise mo NW, ka matshosetsi a melaetsa e e begang go rulagantswe ditshupetso ko Ledig, Robega, Chaneng
MOTSWEDING FM | DI RAGE — Amon Mokoena & Tumi Morake
Reetse seemo tlhoko mo karolong tsa Ledig, Robega, Chaneng, Pilanesburg, Maule, Phokeng, Phatsima le Rustenburg mo profense ya North West, mme re solofetse go amogela pegelo ya seemo mo go Lieutenant-Colonel Adele Myburgh, sebueledi sa sepodise mo profeseng, go utlwa ka matshosetsi a melaetsa e e begang go rulagantswe ditshupetso mo dikarolong tseo.


text:
Mahalapye
Mahalapye ke motse mo kgaolo mo e e mo legareng la Botswana. Motse o o fitlhelwa mo tseleng e kgolo go di gaisa ya A1 ee simololang go tswa ko Ramatlabama go felela ko Ramokgwebana . Dikgotla tse di ka fitlhelwang mo Mahalapye ke; Botalaote, Madiba, Flower Town, Boseja, Bokaa, Thomadithotse,Tshikhinyega, Mowana, Dilaene. Motse o o dikaganyeditswe ke metse ya Shoshong mo bo phirima tsatsi,Palapye ko bokone.
Ditlhabololo Tsa Motse[baakanya | edit source]
E rile mo bosheng dikago tsa sepatela le sepodise tsa mahalapye di ne tsa fudusediwa kwa bophirima jwa motse oo, kwa Parwe gaufi le letamo .
DIKOLO[baakanya | edit source]
Motse o, o na le dikole tse di mmalwa, tse di potlana di le lesome le boraro, tse dikgolwane dile tlhano le se setona se le sengwe.
Tse di Potlana[baakanya | edit source]
- Saint James
- Saint Patrick
- Tamocha
- Mokubatse
- Xhosa
- Tshikinyega
- Nthompe
- Leetile
- Ngakayagae
- Fredricks Maherero
- Mokubatse
- FlowerTown
- Mahalapye


text: Study & Master Nkgo ya Puo ya Setswana ke metseletsele ya dibuka tse di kwaletsweng barutabana le barutwana ba Setswana mo Sekgamung sa Dithuto tse Dikgolwane (FET). Dibuka tse, di kwadilwe ka maitemogelo le bokgoni go arabela ditlhokego tsa meetlo, melawana, diteng le dikgono tse solofelwang ke Pegelo ya Pholisi ya Bosetshaba ya Kharikhulamo le Tlhatlhobo. Buka ya Morutwana: E humile ka ditirwana tse di rotloetsang morutwana go akanya le go tsosolosa kgatlhego ya go itse, go dirisa le go ikgantsha ka puo ya Setswana. E na le kitsokakaretso e e rulagantsweng ka botswerere go ruta ngwao le setso, go aga botho jo bo feletseng jwa ngwana wa mmala wa sebilo. E humile thutapuo go tlhokotsa tirisopuo e e lolameng. Ditlhangwa di tlhophilwe sentle go lebeletswe ditiragalo tsa maloba le tsa seseng. E humile ka dikao tsa ditlhatlhobo le mefuta mengwe ya ditekanyetso go ya ka Lenaane la Tekanyetso. Buka ya Morutabana: E rulagantswe ka matsetseleko go kgontsha morutabana go fitlhelela diteng tse di maleba bonolo. E humile ka dikarabo tse di tshitshintsweng, diruboriki le ditsibogelo tse dingwe tse di maleba tsa ditirwana ka kakaretso. E kaela morutabana kgato ka kgato ka fa dithuto di ka tsamaisiwang ka gone. E thusa morutabana go busetsa boleng jwa ngwana wa Motswana ka go mo ruta meetlo, ngwao le setso. Ke letlhomeso le morutabana a ka agelelang dithuto le ditirwana tse dingwe tse di etleetsang dikgono tsa go reetsa le go bua, go buisa le go lebelela, go kwala le go tlhagisa go tsenyeleditswe thutapuo ka matsetseleko. (Study & Master Setswana Home Language Grade 11 Learner's Book CAPS).


text:
Jesu ke tla ke hlomohile,
Oho, nchebe ka mosa!
Ke ditshila, u di hlakole;
Ke bohloko, o mphodise.
Otlolla he letsoho lela
Le neng le ntlhabelo kgale;
Ama pelo ya ka löna,
Leqeba la ka le fole.
Ke tlile ke ikokobetsa
Ke lentswe lena la pallo,
Le reng go ’na: Ha u kgathetse,
Tlo, ke tla u fa phomolo.
Jesu, ke tshepa wena feela,
Ha go o mong ya ka nthusang;
Ha u sa ntlel , ke tla fela,
Utlwa ngwana gago wa ya llang!
Bona, ha ke sa ntse ke bitsa,
Ka kgotso u s‘nchabetse;
di kae be tse neng di ntedisa?
Jesu, ahe, u nthusitse!


text:
16 Phatwe maAfrika Borwa ba tla emisa ba lebelela matlhotlhapelo a Marikana. Ka kanala le bobegadikgang, bo gololesegile, ba eTV le SABC ba na le maikarabelo a go supa tiragalo ya ntlha ya matlhotlhapelo morago ga kgololosego [1] (Click here for the English version)
DSTV le AlJazeera di setse di supile badiramoepong ba thuntsiwa mme, baagi ba Afrika Borwa ba na le tshwanelo ya go bogela tiragalo e. Mme ke kgwedi di le tlhano ba SABC ba kopiwa go tlhagisa tiragalo. Jaaka baagi badirisi ba SABC le eTV gobotlhokwa gore re kopane janong re pateletse gore tiragalo e e tlhagisiwe.
[1] 'Miners Shot Down': Still the film every South African should see. Greg Nicolson The Daily Maverick.
Go rre Marcel Golding (CEO ya eTV), mme Zandile Tshabalala (modula setilo wa SABC) le Mr Tian Olivier (Acting CEO ya SABC),
Jaaka baetapele ba bobegakgang bo bogololesegileng, lonale maikarabelo a go gasa diteng goya kafa dikgatlhegong tsa babogedi. Sese diragetseng ko marikana e ne ele tiragalo yantlha ya matlhotlha pelo mo rago ga kgololosego ya Afrika Borwa.
Ka di 16 Phatwe, baagi ba Afrika Borwa ba tla kopana mmogo ka segopotso sa matlhotlhapelo a a naga. Rona re goeletsa go tlhagisiwa Miners Shot Down gore baagi naga ka bophara ba nne le tshono ya go bogela le go nagana ka matshelo a latlhegileng le malapa a amegileng, mme re dire mmogo re le baagi go netehatsa gore seno ga se ipoeletse gape.


text:
Shrimpfish
Leina la Mophato
Shrimpfish
Leina la Maranyane
Centriscidae
Semeto
E ka nna 1 5cm, fa bontsi bo ka nna 10 cm
Ponalo
E sephaphathi ka sebopego ka mmele o moleele oo aparetsweng ke dipolata tse di marapo. Lerapo la ntlha la mogatla wa mokwatla le ka fitlhelwa kwa morago mo mmeleng mme le boleele gape motsu ka bogale.
Go na le tse pedi gape, mme mogatla wa mokwatla le wa kwa bofelong e fitlhelwa ka fa tlase ga yone. Mmala wa yone o ka nna methalo e bosweu le bontsho kgotsa mmala wa lephutshe ka ditsubaba tse dintsho mo tlhogong.
Dikitsiso
Lelapa la Centriscidae le na le mephato e le 5 ka dibopiwa dile 13. E thuma e esitse tlhogo kwa tlase. E ka bonwa mo mafikeng le mafelo a a nang le tlhaga ya lewatle (sea grass). E rata go iphitlha ka tlhaga ya lewatle. E namagadi e tsolola kgesti ya mae mme ya monna e nonofatse mae (Pelagic spawners).
Dijo
E fepa ka zooplankton e nnye.
Anamiso
E bonwa mo metsing a mawatle a a didimetseng a mafelo a dipula le mogote le mo lefatsheng.
Dibopiwa tsa mophato wa yone
Grooved shrimpfish (Centriscus scutatus)
Shrimpfish (Aeoliscus strigatus)
Speckled shrimpfish (Aeoliscus punctulatus)


text:
Podi, Ntšwa Le Kgomo
Lorato Trok
Marleen Visser
Podi, Ntšwa le Kgomo e ne e ne ditsala tse dikgolo. Ka letsatsi lengwe ba ne ba tsaya loeto ka tekisi.
Erile fa ba goroga mokgweetsi wa tekesi a kopa gore ba duele. Kgomo o ile a duela.
Ntšwa ena o ile a duela go feta, ka gonne a ne a sena madi a a lekaneng.
Fa mokgweetsi a re o fa Ntšwa madi a mannye a gagwe, Podi ena o ne a tshaba ntle le go duela.
Mokgweetsi ka go tenega o ne a tsamaya ntle le go busetsa Ntšwa madi a gagwe.
Ke ntlha eo le gompieno, Ntšwa ka metlha o tabogela koloi. O be a ya go lebelela gore a a ka se bone mokgweetsi o a mo kolotang.
Podi ena ka gale o tshaba modumo wa koloi. O tshaba gore o tla tshwarwa ka a sa duela madi a tekesi.
Kgomo ena ga a tlhomphe dikoloi. O tsaya nako ya gagwe go feta mo tseleleng ka gonne a itse gore o duetse tekesi.
You are free to download, copy, translate or adapt this story and use the illustrations as long as you attribute in the following way:
Podi, Ntšwa Le Kgomo
Author - Fabian Wakholi
Translation - Lorato Trok
Illustration - Marleen Visser
Language - Setswana
Level - First sentences
© African Storybook Initiative 2014
Creative Commons: Attribution 4.0
Source www.africanstorybook.org


text:
RE le batho re a ipona, re a ikgantsha, re mabela, re a ikgogomosa, re a ikgona mme re kwatlaladitse melala. Go thata go amogela thuso. Motho ga a iphetse. Fa re thusana re shupa lerato le go ratana. Jaaka batho ga go thata go thusana fa mongwe a tlhoka thuso. Fela gantsi re gana go thusiwa. Go re eng re sa rate fa re thusiwa?
Fa o gana go thusiwa o utlwisa batho ba ba lekang go go thusa botlhoko. Re tshaba gore re tla nyatsiwa fa re amogela thuso. O ka se amogele thuso o le mabela, o ipona. Go amogela thuso ke go amogela gore o a tlhaela. Jaanong fa o ikgona ga o kgone go amogela gore go na le se mongwe a ka go direlang sona.
Kgaitsadi wame o a lwala mme o tsamaya ka boima fela ga a rate go thusiwa. Mongwe ene a re nna nka se kope dijo bogolo nka bolawa ke tlala. Re tshaba gore re tla bonala e ka re re tlholegile. Ke a kopa gonne ke tlholegile, ga ke kgone go itirela.
Motswana wa kgale o rile motho ke motho ka batho ba bangwe. Motho a feletse a ikgwageditse gonne a sa itse go kopa thuso.
Go amogela thuso go simolola ka go inolofatsa le go ikisa kwa tlase. Boingotlo le boikokobetso ga di bolele fa o le setlatla. Gantsi ba ba ikgogomosang ba gana thuso motho o tla re “ke modidi o o mabela”. Rona re ba bona e le bo “rykman kaalgat”. Motho o a ipona mme o a ipolela fela a ja metsi ka thipa le forotlho.
Go amogela thuso go bolela gore o a ntshepa mme o dumela gore nka go thusa. Nna go na le nako e go neng go le thata go amogela thuso. E ne e re o mpha mpho ke e lebelele ke bone e le kwa tlase ga me mme ke e fitisetse kwa pele. E ne e re motho a re o mpha sengwe ke bone ekare ga ke se tlhoke mme a kabe a dirile sengwe ka madi a, ka a a tlhoka.
Ke ne ke bona ke ikgona ke sa tlhoke sepe.
Le gone jaanong go thata go amogela thuso. Ke fela fa o amogela gore batho ba bangwe ba ka go thusa mme o ingotla, o ikokobetsa o ka amogelang thuso. Fa o thusa batho le bone ba eletsa gore letsatsi lengwe ba ka go thusa.
Ba itumelela go ka go thusa. Jaanong rona re tsaya boitumelo mo bathong ba ka go nna mabela.
Nako e nngwe ga se ka madi fela batho ba bangwe ba ka go thusang, e ka nna ka dikeletso kgotsa go go reetsa fa o tlhoka motho o o ka go reetsang.
Jaanong rona re gana le fa batho ba re fa dijo. Modimo o tla go romelela motho go go thusa. Modimo a ka se fologe ko legodimong go tla go go thusa. Fa o le motho o tlhoka ba bangwe go go thusa. Ikokobetse o amogele thuso.
) Mang kapa mang ya a batlang ho ngola kholomong ena, ka Sesotho kapa ka Setswana, a ka ikopanya le morulaganyi wa Express Jabulani Dlamini ho 051-404-7910
kapa email: Jabulani.Dlamini@volksblad.com
) Mongodi ya a batlang ho ngola kholomong ena ha ana ho lefiwa.
) Where necessary Express edits some columns. – Ed


text:
Motsana wa Mookane
Mookane ke motse o o mo kgaolong ya legare mo Botswana. Motse o o sekgele sa dikilomitara di le lekgolo le masome a matlhano go tswa Bokone-botlhaba jwa toropo kgolo Gaborone, e bile motse o o nale dikolo tse di potlana le tse digolwane gammogo le kokelwana. Mookane ke motse o dikaganyeditsweng ke metse e tshwanang le Dibete, Mmaphashalala le Phala Road. Ka ngwaga wa 2001 palo ya batho e ne ele 2,297.
Contents
Mokhanselara o ikuela mo pusong[baakanya | edit source]
Mokhanselara wa Mookane Rre Timothy Mmopi a re o kopa gore puso e bee letlhoko la tsela kwa motseng wa bone kwa pele ka jaana e ka tokafatsa kanamiso ditirelo kwa motseng wa bone.Rre Mmopi o buile mafoko a kwa phuthegong ya Kgotla e e neng e biditswe ke Tona wa botshogo Rre DR Rev John Seakgosing kwa Mookane ka Labobedi.Mokhanselara a re o kopa tona go ema nokeng tona wa dipalamo le ditlhaeletsano Rre Frank Ramsden le Mopalamente wa Mahalapye botlhaba Mmaetsho Botlogile Tshireletso fa ba bua ka letlhoko la tsela eo kwa Palamenteng.O ne a tswelela ka go tlhalosa gore tsela e tlhokafala thata kwa motseng wa bone ka jaana metse e e gaufi e tsaya dithuso le ditlamelo tsedingwe kwa go bone mme tsela e ka khutshwafatsa mosepele o batho ba o tsayang fa ba tla kwa motseng wa bone.A re metse e tshwana le Mmaphashalala, Dovedale le Poloka e tsaya ditlamelo di tshwana le tsa botsogo kwa go bone mme a tlhalosa fa tsela e ka thusa gore batho ba kgone go fefosa dithuso bogolo jang ka motse wa Mookane le one o tsaya ditlamelo kwa Mahalapye.
Mmopi o ne a tswelela ka go tlhalosa fa ditsela tsa motse wa bone di sa siama mme a tlatsa ka gore matshelo a balwetse le bomme ba ba itsholofetseng a mo diphatseng bogolo jang fa go tlhokafala gore molwetse a fefosediwe kwa sepateleng.Tsela ya rona e dikhuti tse di ka nnang tsa tsosetsa bangwe ditlhabi kana tsa gakaletsa balwetse ditlhabi.Mokhanselara o ne a tlhalosa fa go tlhokafala ga sekontere go baya motse wa bone ka fa mosing fa go tla mo dipalamong tsa sechaba ka jaana ba ba nang le keletso ya go simolola kgwebo eo ba felela ba tlogela ka jaana ba sa dire dipoelo tsa sepe ka tsela e felela e senya dipalamo tsa bone.Le fa go ntse jalo Mmopi o ne a kopa tona ya botsogo gore e re nako e itsholelo e tokafalang tsela ya motse wa bone e nne nngwe ya dilo tse di tlaa fiwang maemo a ntlha.
Barutabana ba amogela Kopo[baakanya | edit source]
Barutabana ba dikole tse dikgolwane mo kgaolong potlana ya Mahalapye, ba amogetse kopo ya lephata la thuto ya go ruta baithuti ba dikole tseo morago ga dinako tsa tiro le ka mahelo a beke.Barutabana ba dirile tumelano e mo bekeng e e fetileng, e le tsela nngwe ya go diragatsa kopo ya lephata la thuto ya go ruta bana morago ga dinako tsa tiro le ka mafelo a beke go emisetsa dinako tse bana ba neng ba sa rutwe ka tsone ka ntlha ya ngalo ditiro ya badirelapuso e e neng ya goga dikgwedi tse pedi.Megokgo ya dikole tseo, e e akaretsang mothusa mogokgo wa sekole sa Shoshong Senior Secondary Rre Bremer Mapii, mogokgo wa sekole sa Mookane Community Junior Secondary Rre Solomon Setswe le mogokgo wa sekole sa Sefhare Community Junior Secondary Mme Lesedi Gaotingwe ba re ba dumelane go ruta bana go tloga metsotso e le masome a mararo go tlogela nako ya bone mo tshokologong go tsena metsotso e le masome a mararo go tlogela nako ya botlhano mo maitseboeng.Rre Bremer le Rre Setswe gammogo le Mme Gaotingwe ba re ka ntlha ya tumelano ya barutabana le lephata la thuto, ba na le tsholofelo ya gore baithuti ba mophato wa boraro le wa botlhano ba tlaa kgona go kwala ditlhatlhobo tsa bone ka tshosologo ka jaana ba tlaa bo ba rutilwe le dithuto tse di neng di saletse kwa morago.
Dikgoge tsa kwa ntle[baakanya | edit source]
Dipadi tse dingwe[baakanya | edit source]
Coordinates: 23°41′15″S 26°39′41″E / 23.68750°S 26.66139°E


text:
Motsana wa Tsootsha
Tsootsha ke motsana o mo kgaolong ya Ghanzi mo Botswana. O gaufi le molelwane wa Namibia Mo palo batho ya ngwaga wa 2001 dipalo di ne di le makgolokgolo le makgolo a le mararo,masome a borobabongwe le bosupa.
Sekolo sa Botlhapatlou se a ipelega[baakanya | edit source]
E rile bosheng ba sekolo se se botlana sa Botlhapatlou ba bo ba tshwere mogwanto o o duelelwang wa dikhilomethara di le lesome le boferabobedi ka maikaelelo a go rekela bana ba mmino wa Setswana ba sekole seo paka.Go ya ka mogokgo wa sekole seo mo puisanyong le BOPA, Mme Florah Molefi, ba gwetlhilwe thata ke go bo bana ba sekole seo ba itse go bina mmino wa Setswana e bile ba aga ba dira bontle thata ka kwa dikgaisanyong mme sebe sa phiri e le go tlhoka paka.Mme Molefi a re sengwe gape se se neng se ba tshwenya fela thata e ne e le go tlhoka madi a go rekela bana dijo le tsotlhe tse ba di tlhokang ka tsone dinako tsa maeto a sekole mo letloleng la bone.A re le mororo botsadi bo ne bo leka fa bo kgonang teng ka go ntsha bonnye jo ba nang le jone, se se ne se sa lekane mo letlhokong le ba nang le lone.O ne a kopa setshaba go ba thologa mokgosi ka go ba latlhelela sepe fela se ba nang le sone gore maikaelelo a bone a atlege.
Fa a ntsha la motlapitsong, mogwanti mogolo e bile e le mopalamente wa kgaolo, Rre Gordon Mokgwathi o ne a kopa gore go busediwe ngwao ya Setswana ya go suga matlalo.A re madi a a tlaa ntshiwang mo mogwantong o, a tshwanetse a tla go akolwa ke batho ba motse wa Botlhapatlou ka go direla bana ba sekole seo paka ya matlalo go na le go letlelela madi a tsewa ke batho ba sele ba roka paka eo.Mopalamente Mokgwathi a re batho ba ithute go itirela ka mabogo a bone, bogolo jang dilo tsa Setswana tse di sa batleng sepe se se kalo go ka dirwa, a a fa sekai ka gone go suga matlalo.A re letlalo ga le batle sepe se se kalo kgotsa sepe fela se se rekwang kwa bentleleng go ka sugwa.
Dikgoge tsa kwa ntle[baakanya | edit source]
Dipadi tse dingwe.[baakanya | edit source]
Coordinates: 22°08′35″S 20°51′38″E / 22.14306°S 20.86056°E


text:
BAALUMNI
Fa o sena go aloga, go na le mabaka a le mantsi a go nna o ikgolaganya le setheo se o kileng wa bo o ithuta mo go sone. A akaretsa go nna leloko la setlhopha sa batho ba dinaga tse di farologaneng ba ba kileng ba bo ba ithuta mo setheong sa rona ba ba nang le thuto e e tshwanang le ya gago, go nna mongwe wa ba ba ka kgonang go tobetsa Webosaete ya Mekgele-Tiro ya Baithuti ba Maloba le ditshono tsa go nna le seabe mo tlhabololong ya isagwe ya YBB.
Yunibesiti e na le dithanele di le pedi tsa konokono tsa go ikgolaganya le baithuti ba maloba: Mokgatlho wa Baithuti ba Maloba le Kokoano ya Semmuso ya Yunbesiti.
Setlhopha sa Lekgotla
The Setlhopha sa lekgotla ke lefapha la semmuso le le dirang gore dilo di tsamaye sentle mo Yunibesiting e bile le tlhotlheletsa merero ya yone ka tlhagafalo ka go nna le baemedi mo Lekgotleng la YBB.
Lekgotla la baithuti ba nako e e fetileng
Lekgotla la baithuti ba nako e e fetileng le tlhomiwa ke setlhopha sa lekgotla mme maloko a lone ke bangwe ba ba alogileng le go nna le dipoloma mo YBB mmogo le ba ba tlileng pele ga bone. Boikaelelo jwa lekgotla leno ke go golaganya baithuti ba nako e e fetileng le setheo se ba alogileng mo go sone. Khamphase nngwe le nngwe e na le moemedi wa yone yo o ka kwa ntle ga setheo mmogo le Motlhankedi wa Dikamano le Baithuti ba Nako e e Fetileng yo o emelang ditshwanelo tsa dikhamphase mo setlhopheng sa lekgotla. Tsweetswee ikutlwe o gololesegile go ka ikgolaganya le maloko a a latelang a a kwa ntle ga setheo gore a emele maikutlo a gago mo lekgotleng la baithuti ba nako e e fetileng.


text:
Mokwadi Jo-Anne Smetherham o šebisisa ka gore go kaya eng mo go ênê go buisana le bonkoko ba le barataro gotswa Khayelitsha, Cape Town, botlhe ba bona ke maloko a mokgatlho o e seng wa puso wa Grandmothers Against Poverty and Aids (Gapa), mo bukeng ya ‘The Nevergiveups’. Buka enô e gatisa dikgang tsa matshelo a bona gotswa kwa nakong e ba neng e le basetsana kwa metse-magaeng ya Kapa Botlhaba, go fitlha mo dingwageng tsa bona jaaka batlamela-tlhokomelo go malapa a bona kwa Khayelitsha, Cape Town.
Batlamela-Tlhokomelo Ba Ba Godileng: Kgothatso
Maatla a Botsalano
Ka ntlha ya matsapa a matshelo a bonkoko, ke fela botsalano le kutlwelobotlhoko ya bonkoko ba bangwe kwa GAPA (Grandmothers Against Poverty and Aids) tse di ba tsholang ba tsamaya. Mme mokgatlho o dira tiro e e tswileng diatla.
E ntse poêlô go buisana le bonkoko. Mo dikgwetlhong tsotlhe tse basadi banô ba lebaganeng le tsona, ba na le seelô sa boammaruri, bopelokgale le maikemisetso tse di rotloetsang batho ba ba tshwanang le nna, ba ba nang le ditlabakelo tse di ntsi. Dikgang tsa bona di tlhomame. Ke dikai tsa itshokelano-dikgwetlho le botho jo bo nônôfileng.
Ba nkgothaleditse gore go kaya eng go nna motho.
Fa ke ne ke kwala dingwe tsa dintlha tseno ke ne ka ikutlwa ke maketse mme ka tshwanela ke go emisa, ka dula ka situ le tidimalo metsotso e le mmalwa, go tsaya ditlamorago tse di kgolo tsa se bonkoko ba neng ba se bua. Bonkoko ba GAPA ba mpontshitse gore tshotlego e ka re repetla, fela ba mpontshitse gape gore fa re kgona go gogoba, re tlhôtse mme morago re tabogele kwa pele gape, kgato nngwe le nngwe e ka nna phitlhelelo e e boitshegang.
Translated by Nchema Rapoo


text:
Aferika
Aferika -ke continente e e tona lefatshe ka bophara e e tlang morago ga ya Asi.O selekanyo sa 30.2 million km² mme ka fa dithoko go bo go nna le mawatle a a dikaganyeditseng.E nale batho ba le 1.22 billion (ditshupo tsa ngwaga wa 2016), e ka tswa e nale batho ba ka nna selekanyo sa 14.72% mo palobathong ya lefatshe ka bophara.Continente e e dikagenyeditswe ke lewatle la Mediterranean mo bophirima, otlhe a Suez Canal gape le la Red Sea mo letlhakoreng la Sinai Peninsula mo bokonebophirima,lewatle la Indian Ocean mo borwabotlhaba, gape le la Atlantic Ocean mo bophirima[1].Continente e e akaretsa lefatshe le tshwana le la Madagascar le a mangwe fela jalo[2].
Aferika o nale seemo sa lewapi se se pharologanyo le di continete tse dingwe.Mafatshe a a fa gare ga continente a na le pula e e ntsi le mogote o o feteletseng,fa kwa borwa gone go nale pula e eseng ntsiAfrica.Pula e e ntsi e e rotloetsa dilo di tshwana temothuo le tse dingwe fela jalo[3].
Mafatshe a Aferika ka bontsi a tshabelelwa ke dintwa tsa tshololo madi ebile di utlwisa botlhoko.Dintlwa tse gantsi di diragalela kwa bogare jwa Aferika.Bontsi jwa ntwa tse di bakwa ke ditswa mmung le lefatshe ntateng ya palo batho ba bantsi[4].
Thekiso ya Dinaka tsa Ditlou mo AferikaEdit
Balephata la tikologo , diphologolo le bojanala ba ntse ba tshwere phage ka mangana ba lwantsha le makgotla a mafatshefatshe a pabalelo tikologo le ditsa tlholego aa tshwanang le le kwa The Hague, Netherlands, la CITES go a kopa go le letlelela go rekisa mokoakoa wa dinaka tsa ditlou o le setseng le o kokoantse mo lefatshing leno.
Go ya ka Modiri wa Lephata le yo o ithebagantseng le dikgang tsa makgotla a CITES, Mme Diana Chimidza, ba setse ba dirisetse madi a ka tshwarang P400 000 go Iwantshana le kgang e ya moruthuta.Mokoakoa o wa dinaka tsa ditlou o ile wa phuthwa mo ditloung tse dineng di sule loso lwa tlholego kgotsa di bolailwe ka mabaka a gore di ntsifetse mme go lemoga gore go di hokotsa go ka thusa gore di seka tsa imela tikologo. Mma Chimidza o tlhalositse fa ditlou tsa Botswana di setse le Namibia ba rekise dina«:: tsa ditlou tse di kgobokantseng ba bolela gon dinaka tse tsa ditlou tse rekesediwang mmebaraka ys theko ya ditlou jaaka Japan la tsa ditlou tse di bolailweni eseng kafa molaong, fa tse dingwe e le tsa bogodu[5].


text:
Ao! Modimo o’ tletseng tshwaro,
Ke tsile go go rapela;
Mme ke simolola ka go re,
Thapelo ga ke e itse;
Ao! Morena wa me, O nthute
Go go rapela ka nnete.
Go fithela motlha wa jana
Ke atisitse go baya
Merapelo e’ senang sepe,
Ya molomo, le ya mokgwa;
Ao! Morena wa me, O nthute
Go go rapela ka nnete.
Ke simolotse go rapela
Ka sebaka se ‘telele;
Mme merapelo ya me jana
E mentsintsi fa e balwa;
Ao! Morena wa me, O nthute
Go go rapela ka nnete.
Mme pelo ya me ea tlhomoga,
Fa ke sa le yo mmotlana,
Yo’ se kang Wa fitlhela sepe
Merapelong yotlhe ya me;
Ao! Morena wa me, O nthute
Go go rapela ka nnete. Amen.


text: Study & Master jwa Dipalo ya Tlhakore lwa Motheo le tlhabolotswe ka go kgethega ke setlhopha sa bakwadi ba ba nang le maitemogelo go tshegetsa Kharikhulamo le Maikemisetso a Polelo Tekanyetso (CAPS). Khoso e e ntshwa e e bonolo go dirisiwa ga e thuse fela barutwana go nna ditswerere tsa diteng tse di tlhokegang le bokgoni mo serutweng, fela e ba fa motheo o o kgonegang o o molemo o ba tla agang kitso ya bona ya Dipalo. Study & Master jwa Dipalo e dirilwe ka dirwe tse tse di botlhokwa: Buka ya Morutwana e e akaretsang le go tlamela: ditirwana tse di tlhophilweng go ya ka seemo tse di tlhabololang botswerere jwa barutwana le go tihaloganya mo dikarolong tsa diteng tse di totobatswang ke lokwalo lwa CAPS, dikao tse di theetsweng ka maitemogelo a barutwana. Buka ya Tiro e e botlhokwa e tlamela: dipapetlana tse di lekaneng go tiisa ditirwana tse di dirisitsweng mo bukeng ya barutwana, ditirwana go oketsa bokgoni jwa mesifa e e tshesane. Kaedi ya Morutabana e e fetogang: ditirwana tse di oketsang tsa phaposiborutelo go itsise le go tiisa tiro e e dirilweng mo Bukeng ya Morutwana le Buka ya tiro, tshedimosetso ka go ruta le tlamelo ya ditirwana tsotlhe mo didirisong tsa morutwana, kaelo go ditirwana tsa setlhopha sotlhe, go ruta setlhopha se se nnye le tiro e e ikemetseng, matlharekwalo le dikao tse di tshwantshiwang ka go fothokhopiwa.


text: Study & Master Dikgono tsa Botshelo e dirilwe ke setlhopha sa bakwadi ba ba nang le boietemogelo jwa Kharikhulamo le Polelo ya pholisi ya Tlhatlhobo (CAPS). Khoso e ntshwa e bile e le bonolo bo e dirisa ga e thuse baithuti fela go tlhaloganya diteng tsa botlhokwa le dikgono tsa serutwa se, mme e ba neela motheo o o kgonagalang o ba tla agelelang kitso ya bona ya dikgono tsa botshelo mo go ona. Buka ya Morutwana e e tlhaloganyegang: e neelana ka ditirwana tse di aging bokgoni le go tlhaloganya dingwe le dingwe tsa ditlhogo tse di riling tsa kharikhulamo ya Dikgono tsa Botshelo CAPS, e tsenyeletsa ditshwantsho tsa maemo godimo, dinepe le ditaekeramo tsa mebala, e neelana ka diteng tsa ga jaana tse di maleba. Buka ya Tiro e e ikemetseng: e neelana ka diphephenenetiro tse dintsi go kgobokanya ditirwana tse di dirilweng mo Bukeng ya Moithuti, e na le ditirwana tsa tlaleletso tse di ageletsweng mo diteng le mo dikgopolong tse di rutilweng mo Bukeng ya Moithuti, e neelana ka dithutiso tsa Tlhatlhobo tse morutabana a tla di dirisang le baithuti. Kaedi ya Morutabana e e manontlhotlho e tsenyeletsa: ditsebe tsa diteng tse di atolositsweng tse di neelanang ka lenaanethulaganyetsotiro le le tletseng la ngwaga otlhe, kaetso go ruta thuto nngwe le nngwe le ka ga tlhatlhobo ya ngwaga otlhe, tshegetso ya kgato ka kgato ya go ruta ditirwana tsa Botaki ba tlhamo le Thuto ya Sebele. Diphephenene tsa rekoto tse di ka gatisiwang le dithempoleite go tsenyeletsa dipina le meribo ya tlaleletso.


text:
E a re ba bua ba re, ngwao boswa. Ba re go bua jalo ba raya gore ngwao ke yone bokao jwa setshaba; e farologanya motho le batho ba bangwe, e farolganye setshaba le ditshaba tse dingwe.
Ba tswelele ba re, ka ngwao ke boswa, e tshwanetse go babalelwa, ya somarelwa, gore e tle e fitlhelwe le ke dikokomane tse di tlang. Bangwe ba re, ka ke eo e lebega e nyelela, re tshwanetse ra leka ka thata go e tsosolosa. Jalo he, malatsi ano, re a tle re bone go tshwerwe meletlo ya go leka go tsosa ngwao. Ka merafe ya Batswana e farologanye, meletlo e tshwarwe mo mafelong a a farologanyeng go ya ka merafe eo.
E re bangwe ba tshwere Dithubaruba, e le moletlo wa ngwao, ba bangwe ba tshware o mongwe fale mme ba o bitse ka leina le sele la morafe wa bone.. Ba bangwe ba dire Dikgafela fa bangwe fale bone ba bolotsa bojale le bogwera. Godimo ga moo, go nne le mmino o o farologanyeng, e ntse e le go ya ka merafe ya Setswana. Mongwe go twe ke Borankana, Phathisi, Polka, mongwe o bidiwe ka leina la morafe oo, go twe ke wa Sebirwa, kana, wa Sekalaka. Go ntse go ntse jalo, go nne le mmino mongwe o itiretswe ke setlhpha sengwe, kgotsa, ke motho mongwe, a le nosi fela foo, mogopolo e ntse e le go leka go somarela ngwao.
Re utlwa fa mongwe wa batho ba go nna jalo, e le Rre Mosimanegape Matlho yo o itsegeng thata ka leina la Sua Pan. Ga twe Sua Pan o bolela fa a tswa kgakala le pina kana koma e bile e le yone e mo dirileng se a leng sone. A bolela a tswa kgakala le pina jaana, o e bonetse kae? O bolelwa a e bonetse mo lelwapeng la bone, ka ke lelwapa la koma. Go bonala gore, ka mutlwa wa noko o tlhabela bonyaneng, ntsanyana ya maitaya sebatana yone e bonwa mabotobotong, ya re gone foo, a tshwara, a tshwarela ruri Sua Pan. Mme a tswelela jang? Re utlwa gore, e rile jaanong a tiisa, a tlhwaafala, a itshwaraganya le setlhopha sa Mogwana Traditional Troupe. Fa a le koo, a bo a sa tsamaela maoto go ruruga. Ke gore, a sa tsamaela lefela, a sa tsamaya mosepele o o tlaa se keng o mo thuse ka sepe. Go ya ka polelo ele, a godisa talente ya gagwe. A le gone koo, a tlola melelwane, a ya go diragatsa kwa mafatsheng a sele, mangwe a one e le Ivory Coast, Ghana, le Britain Ka tsela eo, sa mo tlhatlosa setlhopha sa Mogwana.
Setswana sa re, ‘Ngwana wa mmelegelwa ruri ga a tsamaye.’ Se raya gore, fa ngwana a sa rutwe, a sa ithute, go itirela, e tlaa re ka moso batsadi ba kgaoganye nae, go nne thata gore a itirele. Go a bonala Sua Pan a lemoga gore Mogwana
Jaaka gale, re ntse re ikamile Dikgang (Daily News) mme re fitlhela polelo e ka Sua Pan mo go yone.Fa e bua ka fa Sua Pan a reng o ne a tla a ntse a gola le pina ka teng, Dikgang (Daily News)Ngwanatsele 15 2018 ya re;
‘Go goleng game ntate o ne a mpitsa Matswaitswai mme nna ……’ Fa re tswelela le polelo, fa tlase fale, re bone seele se se reng;
‘Maikaelelo ame ke go …..’
Leba ka kelotlhoko mme fa godimo fa, o tlaa bona lefoko ‘game’ le ‘ame.’ Kgang ya rona gompieno ke go supa gore mafoko a mabedi a, ga a a kwala sentle. Re re, ga se la ntlha re bona phoso e. Re kile ra e bona nako nngwe mme ra re, mafoko a, fa a kwadilwe jaaka a kwadilwe jaana, ga a kwalwa sentle ka a kwadilwe e le maina. Nako ele, re ne ra re, phoso e dirwa ke gore go tshwaragantswe mafoko a a ka bong a kgaoganye, a sa tshwaragana. Mme go ntse go ntse jalo. Go kwala sentle ke gore mafoko a, a kgaoganngwe go twe ‘Go goleng ga me…., ‘Maikaelelo a me…..’
Fa ba ruta Setswana ba tlaa re, lefoko ‘ga’ le ‘a’ ke magokedi, fa ‘me’ lone e le lerui. Ba re, jalo he, mafoko a, a tshwanetse go kgaogana le ‘me’ yo ene e leng lerui, a supa gore selo se ruilwe ke mang, ke sa ga mang, Go raya gore, ka nako tsotlhe, magokedi a tshwanetse go kgaoganngwa le mafoko a mangwe. E ntse e le nako ele, re ne ra re, fa re re, ‘lame, game, same, wame, le a mangwe fela jalo, ga re kwale sentle ka go kwala jalo re kwala maina.’ Go kwala sentle a re kgaoganye legokedi le lerui re re, ‘la me, (legapu) ga me,(golonyana) sa me, (selepe) wa me, (ngwana), jalo, jalo, fela.


text:
Tsadiso ya Dikolobe
Thulaganyo ya tlhaolo ya dilwana tsa go tsadisa e ka thusa go godisa motlhape ka, sekai, go oketsa bokana ba dikolojana, go tokafatsa boleng ba nama le dikungo mmogo le furu e e siameng ya diphologolo. Dikolobe tsa ditshadi le dikolobe tsa dipoo tse di tlhophilweng go tokafatsa motlhape motlhape di tshwanetse go nna di itekanetse, di bopegile sentle, mo maemong a a siameng, di sa tsalane mme di le bogolo jo bo siameng.
Boitekanelo
Diphologolo tsa tsadiso di tshwanetse go itekanela. Ka jalo batla ditshupo tsa kgatelelo, bolwetse le ditlhaselo tsa dinwamadi pele o reka kgotsa e tsaya diphologolo tse dintšhwa o di tsenya mo motlhapeng wa gago. Kolobe e e itekanetseng, go ya ka kaedi ya Mokgatlho wa Bantshakuno ba Kolobe wa Aforika Borwa Pigs for profit, e tshwanetse go bo e hema ka tlwaelo mme e se ke ya gotlhola, go ethimola, go hema botlhoko, go rotha kgotsa go tshologa mathe. Di tshwanetse go nna le matlalo a phatsimang, e seng di ingwaya go feta kgotsa di na le diso tse di rileng, bolwetsi ba letlalo, dibata tse di tlogileng mmala, menono kgotsa go tlhoga.
Go botlhokwa go reka leruo kwa batswadising ba tlotlegang, mme fa e le gore o ya go reka kwa fantising netefatsa gore o itse tshimologo ya kolobe mme o dire kopo ya setefikeiti sa boitekanelo sa leruo. Dikolobe tsa dipoo tse di tlhakanetsweng magareng ga balemerui ba b farologaneng ba rwala dikotsi tse di kwa godimo tsa go bona a a tshelanang ka thobalano, le malwetse a mangwe, ka jalo go netefatsa gabedi gore dikolobe tsa dipoo di itekanetse tse di pele ga o di dirisa mo metlhapeng ya gago.
Dikolobe tsa dipoo tse di sa tswang go rekwa kgotsa di tshwanetse go tsholwa di le kwa thoko go tswa mo motlhapeng o otlhe bonnye dibeke di le nne. Ka nako e diphologolo di tshwanetse sekasekelwa malwetse, di alafiwe go thibela dinwamadi go nna dinwamadi tse di tlhagisitsweng mo motlhapeng wa gago le go entwa fa go tlhokega.
Netefatso ya Mmele
©Media 5 Photography on behalf of PIC in South Africa
Dikolobe ga di a tshwanela go nna le makoa a a rileng kgotsa go se tlwaelege. Go ya ka Pigs for Profit, dikolobe tsa ditshadi tse di tlhophelwang tsadiso di tshwanetse go nna le mokokotlo o tiileng le maoto a a tlhamaletseng a a tiileng. Fa e le gore di na le bothata ba go tsamaya, ga di a tshwanela go tlhagisa seša.
Dipoo di tshwanetse go nna le dithala tse di godileng sentle mme di tshwanetse go nna matlhagatlhaga thata mo teng ga tshadi mo mogoteng. Tshadi ye e sa tokafadiwang e tshwanetse go nna le bonnye matsele a lesome a a lekalekaneng sentle ka bonno, mme tshadi e e tokafaditsweng e tshwanetse go nna le bonnye 14. Ditshadi di tshwanetse go nna le mmele o o boteng le phaposi ya dikolojane tse dintsi.
Tsadisopoeletso
©National Pork Board and the Pork Checkoff, Des Moines, IA, USA.
Tsadisopoeletso e dira ke ge diphologolo tse di tsalanang bogaufi, jaaka bommonawe kgotsa batsadi le bana ba tsona, di a kopantshwa le tse dingwe. Ga e oketse fela kotsi ya lotsalo la dijini le le sa siamang le le feteletswang go ya baneng ba tsona, mme gape di na le ditshwaetso tse di sa siamang.
Mokgatlho wa Dijo le Temothuo wa Ditšhaba tse di Kopaneng (FAO) di atlanegisa gore dipoo tsa tswadiso e e phepa le ditshadi di tshwanetse go dirisiwa go gwela, ga di a tshwanela go nna le badimo ba ba tshwanang go ya bonne bane go ya kwa morago kwa kokomaneng. Bantshakuno ka jalo ba tshwanetse go tshola rekoto ya mela ya lelapa mo dipolaseng tsa bona le go tlhokomela go reka fela kgotsa go dirisa dipoo tse di sa tsalanang mo polaseng ya bona.
Maemo a Mmele
©National Pork Board and the Pork Checkoff, Des Moines, IA, USA
Fa o ka kgona go bona marapo ka fa tlase ga letlalo, jaaka nokeng, legetla, dikgopo kgotsa mokokotlo, kolobe e bopame thata. Kolobe e e leng mafura thata a a tla nna le mathata a tsalo mme e ka nna le mathata a dikgatotharabololo le maoto.
Bogolo
Dingwaga tsa diphologolo di tshwanetse go elwa tlhoko, ka ge se se tlaa nna le tshusumetso mo tswalong ye e siameng. Dipoo gantsi di tshwarwa go fitlhela dingwaga di le tharo. Fa ditshadi di a bolawa fa bokana ba dikolojana bo sa tlhole ba tlhoka go buelelwa sholo ya tsona kgotsa fa di supa mathata a tsalo, jaaka go sa nne bollo, go palelwa ke go ima, go ntsha mpa ya dikolojana le ntshodikuno ya dikolojana tse di tsalwang di sule kgotsa tse di tsalwang pele ga nako.
Translated by Lawrence Ndou
Fa o simolola polase ya dikolobe, o tlhoka go tlhopha letsopa le le tlileng go tshwanela bokgoni le bolaodi tsa gago. Goya ka Pigs for Profit ya ga Drs Jim Robinson le May-Louise...more
Ka ge go sena letsopa le le senang selabe, mme letsopa lengwe le lengwe le na le bomolemô le makoa a a itlhaotseng, tlhopho ya letsopa ke boitlhophelo jwa thato ya gago...more
Kolbroek ke letsopa le le tlholegileng mo Afrika Borwa. Go na le dikakanyô tse di farologaneng ka ga tlholego ya letsopa leno le gore le bone leina la lona jang, mme nngwe...more


text:
Mmualebe o latlhetse la gagwe a supa gore peo ya ditlhare, jaaka morula le motlopi, ga e bidiwe thotse, e bidiwa thapo. E le nngwefela e bidiwe thapo, fa di le dintsi e nne dithapo, e seng thotse, dithotse.
Go lebega Naledi yone e dumela gore thotse le thapo ke selo se le sengwefela, kana gore di a tshwana, ka ke eo e ntse e bitsa thapo e re thotse. Laboraro yo o fetileng re kopane nayo e bua ka moretologa, mme ya bitsa thapo ya moretologa thotse, e seng thapo jaaka go tshwanetse. Le gale, a re name re tlogetse eo ya thapo le thotse, mongwe o tlaa re re e beye molatsa, re lebe ka ntlha e nngwe.
E tlaa re go fetela pele, re bue ka manatetshapuo a a dirisang lefoko ‘go wela.’ Lediri le lefoko le le tswang mo go lone ke ‘wa.’
Thanodi ya Setswana e tlhalosa go wa e re ke go ya fa tlase ga sengwe e se ka maikaelelo. Fela jaaka re itse, sengwe se ka tswaphoga motho a se tshwere mme sa wa, kgotsa ene motho a wa a ne a sa solofela.
Go twe motho yoo, o ole, bangwe ba re o wele. Potso e bo e ka botsa gore mme motho yoo, o wetse fa kae. Karabo e arabe ka fa e arabang ka teng. Gongwe go twe o wetse fa fatshe, o wetse mo isong, kgotsa golo gongwe fela. Mme one manatetshapuo a lefoko ‘go wela,’ ke afe?
Motswana o a tle a re motho o wela tsela, a raya gore motho o a tsamaya; a raya gore motho yoo, o ya golo gongwe. Go ka twe, e rile a sena go utlwalela fa go tlaa tshwarwa phuthego kwa ga Kobokwe, Mmualebe a wela tsela go ya go itheeletsa. Fa go twe Mmualebe o ne a wela tsela, go rewa gore o ne a tsamaya, a ya phuthegong.
Go wela tsela gape go ka raya go kopana le tsela golo gongwe. Go a tle go direge gore nako nngwe, motho a ye golo gongwe mme a sa itse tsela e e yang teng sentle.
E re a ntse a tsamaya, a botse bangwe go mo kaela tsela. A re tseye sekai re re, Neo o batla go etela Naledi.
Mme ka o tsere lobaka lo lo leele a sa ye koo, o setse a lebetse tsela e e yang ga Naledi. Fa a ntse a tla a tsamaya, o bona lelwapa lengwe ke leo, o tsena ka lone go botsa tsela. Yo o mo kaelang tsela o mo raya a re,’Tsamaya le one mmila o. Kwa pele kwa go na le setlhare se se tona sa
Fa go twe Neo o tlaa wela tsela, go rewa gore o tlaa kopana nayo fa go sone setlhare se se neng se kaiwa sele. O tsamaya jaaka a kaetswe a bo a ya go wela tsela, e bo e mo tsaya, e ya go mo gorosa kwa ga Naledi.
A jaanong re re di tsogile di bolotse tsa ga Rra Morwadi tsa palama thota ya motlhabana go ya go hula. Fa le tlhatloga, di fologa koo, di leba kwa mogobeng di ya go wela. Ke tseo re bona di tsena mo mogobeng, di bo di boa di tswa di leba gape kwa thotaneng. Fa dikgomo di dira jaana, Setswana sa re di dira eng? Setswana sa re di a wela, di bo di tlhatloga. Ka Setswana fa go twe dikgomo di ya go wela, go raya gore di ya go nwa, e seng go tammela mo metsing jaaka bangwe ba ka akanya. Fa di sena go nwa, jaanong di boa di ya go hula, ampo go ya go goroga, go twe di a tlhatloga; di ne di wetse, jaanong di a tlhatloga.
E ntse e le Motswana, e a re a natefisa puo a re go na le go wela maupong. E le sekai, a re re go tlhotse go le moletlo wa lenyalo kwa Goora Thetele.
Ka meletlo ya Setswana e tsaya letsatsi lotlhe, fa le phirima, bangwe bone ke gone ba tsenang koo, e le fa ba ile moletlong. Mme kana moletlo ke dijo. Fa ba tsena ba fitlhela go se na sepe. Dipoto di thulame, ditshekega di thulame, go loile pina fela. Ga go na thothi ya go kolobetsa magalapa le fa e le thathana ya dijo go bewa fa seatleng.
Fa seemo se ntse jaana, motho a ne a solofetse sengwe, mme a fitlhela go se na sepe, ke gone Setswana se tlaa reng motho yoo, o wetse maupong. Motho gape o ka wela maupong fa e re a ile go kopa thuso golo gongwe, a bo a fitlhela yo a neng a solofetse gore o ka mo thusa, a se na sepe se a ka thusang ka sone. Go nne go twe motho o wetse maupong. Tlhola sentle, o se wele maupong gope. motshwanes@yahoo.com


text:
Ditsela Tsa go Buisana le Molekane wa Gago
Ditsela Tsa go Buisana le Molekane wa Gago
‘KE NE ke sa tshwanela go bua jalo.’ ‘Tota ga ke a itlhalosa sentle.’ A o kile wa ikutlwa jalo fa o sena go leka go bua le molekane wa gago? Go kgona go nna le puisano e e molemo ke bokgoni jo bo tshwanetseng go tokafadiwa. Fela jaaka go ntse ka bokgoni bongwe le bongwe jo motho a nnang le jone, go lebega batho bangwe ba kgona go nna le puisano e e molemo fa ba bangwe bone ba palelwa. Mme fa e le gore o mongwe wa ba ba palelwang ke go nna le puisano e e molemo, o ka kgona go ithuta go bua ka tsela e e siameng, e e nang le matswela.
Ka dinako tse dingwe dingwao tse di farologaneng di dira gore batho ba dire dilo ka tsela e e rileng fa ba dirisana le balekane ba bone ba lenyalo. Banna ba ka tswa ba teilwe ga twe, ‘Fa o batla go nna monna wa mmatota, o se ka wa bua thata.’ Banna ba ba buang thata ba a nyadiwa mme ba tsewa e le batho ba ba sa tseyeng dilo masisi. Ke boammaaruri gore Baebele ya re: “Motho mongwe le mongwe o tshwanetse go nna bonako go utlwa, bonya go bua.” (Jakobe 1:19) Le fa go ntse jalo, kgakololo eo e lebane banna le basadi mme e bontsha gore puisano ga se kgang ya go bua fela. Go ka direga gore batho ba babedi ba bo ba na le nako e telele ba tlotla, mme go tla diragalang fa ba sa reetsane? Go ka se nne le puisano e e molemo. Selo se se thusang thata gore puisano e nne le mosola, jaaka temana e e fa godimo e bontsha, ke go nna le bokgoni jwa go reetsa.
Go Buisana Mme lo sa Dirise Mafoko
Mo mafelong mangwe go lebeletswe gore basadi ba se ka ba ntsha maikutlo a bone. Go lebeletswe gore banna ba se ka ba amana ka gope le dikgang tsa lelapa. Mo boemong joo, monna le mosadi ga ba na go itse se molekane wa bone a se batlang mo maemong ape fela. Basadi bangwe ba feleletsa ba na le bokgoni jwa go lemoga dilo tse banna ba bone ba di tlhokang,ba bo ba di dira ka yone nako eo. Mo maemong a a tshwanang le ano go a bo go na le mofuta mongwe wa puisano fa gare ga monna le mosadi. Le fa go ntse jalo, gantsi puisano ya mofuta ono e a bo e dirwa ke motho a le esi fela. Mosadi a ka nna a ithuta go lemoga se monna wa gagwe a se akanyang le gore o ikutlwa jang, mme ga se gantsi go lebelelwang gore monna ene a nne le bokgoni jo bo tshwanang jwa go lemoga maikutlo a mosadi wa gagwe.
Ee, gone mo dingwaong dingwe banna ba ela tlhoko dilo tse basadi ba di tlhokang mo maikutlong ba bo ba di ba direla. Mme gone le mo dingwaong tse di ntseng jalo, manyalo a mantsi a ka thusega fa puisano e ne e ka tokafadiwa.
Puisano e Botlhokwa Thata
Go ntsha maikutlo ka kgololesego go ka thusa gore go se ka ga nna le dikgotlhang le go sa tlhaloganyane sentle. Bogologolo kwa Iseraele, ditso tsa Rubene, Gada le sephatlo sa lotso lwa ga Manase tse di neng di nna kwa botlhaba jwa Noka ya Joredane di ne tsa aga “sebeso se se tlhomologileng thata” fa thoko ga Joredane. Ditso tse dingwe tse di kwa bophirima di ne di sa tlhaloganye mabaka a go bo ba ne ba aga sebeso seno. Di ne di akanya gore bomorwarraabone ba ba neng ba le kwa moseja ga Joredane ba ne ba dirile tiro nngwe ya botlhanogi. Mme ka gone di ne tsa ikemisetsa go lwa le bone ka gonne di ne di tsaya gore ke batsuolodi. Le fa go ntse jalo, e ne ya re pele ga ba tswa ba ya go tlhabana, ba ne ba romela setlhopha sa batho gore ba ye go bua le ditso tsa kwa botlhaba. Ba ne ba dirile ka botlhale tota! Ba ne ba lemoga gore sebeso seo se ne se sa direlwa go fisa ditshupelo le ditlhabelo tse di seng kafa molaong. Mme ditso tse di kwa botlhaba di ne di tshaba gore mo isagweng ditso tse dingwe di ne di tla ba raya di re: “Ga lo na kabelo epe mo go Jehofa.” Sebeso seo e ne e tla nna bosupi jwa gore le bone ke baobamedi ba ga Jehofa. (Joshua 22:10-29) Ba ne ba raya sebeso seo leina ba re ke Bosupi, gongwe e le ka gonne e ne e le bosupi mo go bone jwa gore Jehofa ke Modimo wa boammaaruri.—Joshua 22:34.
Go tlhalosediwa dilo jalo go ne ga tlhatswa ditso tse di kafa bophirima pelo, tse di neng tsa tlogela kgang ya go tlhabana le ditso tse di kafa botlhaba. Ee, go buisana ka phuthologo le ka kgololesego go ne ga thibela ntwa. Moragonyana fa setšhaba sa Iseraele se ne se tsuologela Jehofa Modimo, yo e leng monna wa sone wa tshwantshetso, o ne a ba raya a re o ne a tla ‘bua le pelo ya bone’ ka bopelotlhomogi. (Hosea 2:14) Seno ke sekao se se molemo tota mo bathong ba ba nyalaneng! Leka go buisana o phuthologile le molekane wa gago gore a tle a tlhaloganye kafa o ikutlwang ka teng. Seno se botlhokwa thata segolobogolo fa kgang e lo buang ka yone e le masisi. Pattie Mihalik a re: “Batho bangwe ba re go bua go motlhofo, mme gape se motho a se buang se botlhokwa thata. Le fa batho bangwe ba thatafalelwa ke go ntsha maikutlo a bone, fa ba ka itlhalosa seno se ka nna le diphelelo tse di molemo go gaisa go nna le madi kwa bankeng.”
Go Tokafatsa Bokgoni Jwa go Buisana
Bangwe ba ka nna ba re, ‘Lenyalo la rona ga le bolo go nna le mathata.’ Ba bangwe ba ka nna ba swetsa jaana, ‘Ga go na sepe se se ka dirwang go le thibela gore le se ka la thubega.’ Banyalani bangwe ba na le maikutlo a gore go ka se kgonege gore ba tokafatse tsela e ba buisanang ka yone morago ga letsatsi la lenyalo. Mme akanya fela ka batho ba ba nnang mo mafelong a mo go one go nang le tlwaelo ya go rulaganyediwa manyalo ke ba losika. Batho ba bantsi ba ba nnang mo mafelong a a ntseng jalo kgabagare ba nna le puisano e e molemo mo manyalong a bone.
Banyalani bangwe ba kwa nageng nngwe ya Botlhaba ba ne ba kopanngwa ka lenyalo le ba neng ba le rulaganyeditswe. Go ne go kopilwe motho mongwe gore a tsamaye sekgala se seleele a ye go batlela monna wa teng mosadi. Mme banyalani bao ba ba tshedileng dingwaga di ka nna 4 000 tse di fetileng, ba ne ba na le bokgoni jo bo tlhomologileng jwa go buisana. Monna wa teng e bong Isake, o ne a kopana le motho yo a neng a ile go mmatlela mosadi, mmogo le mosadi yoo, kwa nageng. Monna yo o neng a ile go batla mosadi o ne “a bolelela Isake dilo tsotlhe tse a neng a di dirile.” Pego ya Baebele ka lenyalo leno e tswelela jaana: “Morago ga moo Isake a . . . tlisa [Rebeka] mo teng ga mogope wa ga Sara mmaagwe [e leng se se bontshang gore o a mo nyala]. A tsaya Rebeka jalo mme a nna mosadi wa gagwe; mme a mo rata.”—Genesise 24:62-67.
Ela tlhoko gore Isake o ne a utlwa pego pele mme “morago ga moo” a tsaya Rebeka a nna mosadi wa gagwe. Motho yo o neng a ile go batla mosadi e ne e le motlhanka yo o ineetseng mo go Jehofa Modimo, e leng Modimo yo Isake a neng a mo obamela. Go ne go utlwala gore Isake a bo a mo ikanya. Morago ga moo, Isake o ne a “rata” Rebeka, yo a neng a mo nyetse.
A Isake le Rebeka ba ne ba tokafatsa tsela ya bone ya go buisana? Fa Esau morwaabone a ne a nyala bomorwadie Hethe ba babedi, go ne ga nna le bothata jo bo masisi mo lapeng. Rebeka o ne a “nna a raya” Isake a re: “Ke simolotse go ila botshelo jono jwa me ka ntlha ya bomorwadia Hethe. Fa go ka diragala gore Jakobe [morwaabone yo mmotlana] a tseye mosadi mo go bomorwadia Hethe . . . , botshelo bo na le molemo wa eng mo go nna?” (Genesise 26:34; 27:46) Go a bonala gore o ne a tlhalosa dilo tse di mo tshwenyang ka tsela e e utlwalang sentle.
Isake o ne a bolelela lefatlha la ga Esau, e bong Jakobe gore a se ka a nyala mosadi mo go bomorwadia Kanana. (Genesise 28:1, 2) Rebeka o ne a ntshitse maikutlo a gagwe. Banyalani bano ba ne ba buile ka kgang e e masisi thata ya lelapa ka katlego, mme ba re tlhomela sekao se se molemo gompieno. Go tweng fa banyalani ba sa dumalane ka sengwe? Ke eng se se ka dirwang?
Fa lo Sa Dumalane ka Sengwe
Fa wena le molekane wa gago lo na le kgang e e masisi e lo sa dumalaneng ka yone, o se ka wa nna fela o sa mmuise. Fa o dira jalo go tla bo go raya gore wa re: Ga o a itumela, mme o batla gore le molekane wa gago a se ka a itumela. Le fa go ntse jalo, molekane wa gago a ka tswa a sa tlhaloganye se o se batlang le kafa o ikutlwang ka teng.
Wena le molekane wa gago le tshwanetse go buisana ka kgang eo. Fa e le gore e masisi, go ka nna boima go diga makgwafo. Batsadi ba ga Isake, e bong Aborahame le Sara, ba kile ba lebana le boemo jo bo thata. Ka gonne Sara a ne a le moopa, o ne a latela tlwaelo ya metlha eo mme a naya Aborahame mosetsana wa lelata, e bong Hagare, gore e nne mogadikane a tle a tshole bana. Hagare o ne a tsholela Aborahame ngwana wa mosimane, Ishemaele. Le fa go ntse jalo, moragonyana Sara o ne a ima, mme a tsholela Aborahame ngwana wa mosimane, e bong Isake. Fa Isake a ne a kgwisiwa, Sara o ne a bona Ishemaele a sotla morwawe. Ka jalo, Sara o ne a bona morwawe a le mo kotsing, mme a kopa Aborahame gore a leleke mosetsana wa lelata mmogo le Ishemaele. Sara o ne a ntsha maikutlo a gagwe a phuthologile. Mme se a neng a se kopa se ne se sa itumedisa Aborahame le e seng.
Ba ne ba rarabolola jang kgang eo? Pego ya Baebele ya re: “Foo Modimo a raya Aborahame a re: ‘O se ka wa letla sepe se Sara a nnang a se go raya gore se se ka sa go itumedisa kaga mosimane le kaga lelata la gago. Reetsa lentswe la gagwe, ka gonne se se tla bidiwang losika lwa gago se tla nna gone ka Isake.’” Aborahame o ne a ikobela kaelo ya ga Jehofa Modimo mme a dira fela jalo.—Genesise 16:1-4; 21:1-14.
O ka nna wa re, ‘Fa Modimo a ka bo a bua le rona a le kwa legodimong, re ne re tla dumalana motlhofo fela!’ Seno se re tlisa mo ntlheng e nngwe ya go rarabolola mathata mo lenyalong. Banyalani ba ka reetsa Modimo. Jang? Ka go bala Lefoko la Modimo mmogo le ka go tsaya se le se buang e le kaelo ya Modimo.—1 Bathesalonika 2:13.
Mosadi mongwe yo o godileng wa Mokeresete o ne a re: “Gantsi fa mosadi yo mmotlana a batla gore ke mo neye kgakololo ka lenyalo la gagwe, ke mmotsa gore a ene le monna wa gagwe ba ntse ba bala Baebele mmogo. Bontsi jwa batho ba ba nang le mathata mo manyalong a bone ke ba ba sa baleng Baebele mmogo.” (Tito 2:3-5) Rotlhe re ka solegelwa molemo ke ntlha eno. Bala Lefoko la Modimo ka metlha le molekane wa gago. Fa o dira jalo, o tla “utlwa” mafoko a Modimo malebana le gore o itshware jang letsatsi le letsatsi. (Isaia 30:21) Mme o ele seno tlhoko: O se ka wa dirisa Baebele e le thupa go itaya molekane wa gago ka go nnela go mo nopolela ditemana tse o bonang a palelwa ke go di dirisa. Go botoka go sekaseka kafa loobabedi lo ka dirisang ka teng se lo se balang.
Fa e le gore lo leka go rarabolola bothata jo bo masisi, go ka nna molemo go sekaseka Watch Tower Publications Index * go bona gore ya reng ka bothata jwa lona. Gongwe o tlhokomela batsadi ba ba godileng mme seo se baka mathata mo lenyalong la lona. Go na le gore lo ngangisane ka gore ke eng se molekane wa gago a tshwanetseng kana a sa tshwanelang go se dira, go ka nna botoka gore lo sekaseke Index mmogo. Sa ntlha, batlang setlhogo se segolo se se reng “Parents.” Lo ka nna lwa sekaseka ditshupiso tse di kafa tlase ga ditlhogwana tse di jaaka “caring for aged parents.” Balang ditlhogo tse di amanang le setlhogo seo mmogo mo dikgatisong tsa Basupi ba ga Jehofa. O ka nna wa gakgamadiwa ke go bona kafa molekane wa gago a tla solegelwang molemo ka teng ke tshedimosetso e e theilweng mo Baebeleng e e thusitseng Bakeresete ba le bantsi ba ba ikanyegang.
Go leba ditshupiso tseo le go bala tshedimosetso ya teng mmogo go tla lo thusa go leba bothata jwa lona ka tsela e e tshwanetseng. O tla fitlhela ditemana tse di nopotsweng le tse di umakilweng fela tse di tla lo bontshang kafa Modimo a lebang dilo ka teng. Balang ditemana tseo mmogo mo Baebeleng. O tla utlwa se Modimo a se buang ka bothata jo o nang le jone!
Nnang lo Buisana ka Metlha
A o kile wa leka go bula setswalo se se nang le nako e telele se sa dirisiwe? Dikaniri tse di rusitseng di bulega ka thata mme di tsosa modumo. Mme go ne go tla nna jang fa setswalo seo se ne se dirisiwa ka metlha mme dikaniri tsa sone di logeditswe sentle? Go ne go tla nna motlhofo go bula setswalo seo. Go ntse fela jalo le ka puisano. Fa o itlwaetsa go buisana le molekane wa gago ka tsela e e lorato ya Bokeresete, go tla nna motlhofo gore o ntshe maikutlo a gago le fa lo sa dumalane ka kgang nngwe e e masisi.
Ga go na go nna motlhofo fa lo simolola. Le fa kwa tshimologong go buisana sentle le molekane wa gago go tla tlhoka gore o dire boiteko jo bogolo, nna o ntse o leka. Go tswa foo o tla itumelela go nna le kamano e e siameng le molekane wa gago, e e tla dirang gore lo nne lo tlhaloganyana.
[Ntlha e e kwa tlase]
^ ser. 22 E gatisitswe ke Basupi ba ga Jehofa.
[Setshwantsho mo go tsebe 7]
Fa lo sa dumalane ka sengwe, a o tla batla kaelo ya Modimo?