text:
Go Gololesega mo Matshwenyegong—Tharabololo e e Thusang
Go Gololesega mo Matshwenyegong—Tharabololo e e Thusang
“Tlang mo go nna, lona lotlhe ba lo dirang ka natla le ba lo imelwang, mme ke tla lo lapolosa.”—MATHAIO 11:28.
1, 2. (a) Ke eng se Baebele e nang naso se se thusang go fokotsa matshwenyego a a feteletseng? (b) Dithuto tsa ga Jesu di ne di le mosola go le kana kang?
GONGWE o ka dumela gore go tshwenyega thata ga go a siama; go tshwana le go ngomoga pelo. Baebele e bontsha gore batho botlhe ba imelwa ke mathata mo e leng gore ba le bantsi ba emetse ka tlhoafalo gore ba gololwe mo botshelong jwa gompieno jo bo tletseng matshwenyego. (Baroma 8:20-22) Mme Dikwalo gape di bontsha kafa re ka tswang ka teng mo matshwenyegong a mantsi gone jaanong. Seo re ka se kgona ka go latela kgakololo le sekao sa lekawana le le tshedileng makgolo a le 20 a dingwaga a a fetileng. E ne e le mmetli, mme se a neng a se rata thata e ne e le batho. O ne a ama dipelo tsa batho, a ba naya se ba se tlhokang, a thusa ba ba bokoa le go gomotsa ba ba tshwenyegileng thata mo maikutlong. Mo godimo ga moo, o ne a thusa ba le bantsi gore ba gole semoyeng. Ka jalo ba ne ba gololesega mo matshwenyegong a a feteletseng, fela jaaka le wena o ka gololesega mo go one.—Luke 4:16-21; 19:47, 48; Johane 7:46.
2 Monna yono, Jesu wa Nasaretha, o ne a sa kaelwe ke thutego e e raraaneng ya lefatshe e bangwe ba neng ba e batla kwa mafelong a bogologolo a Roma, Athena kgotsa Alexandria. Le fa go ntse jalo, dithuto tsa gagwe di a itsege. Di ne di na le setlhogo: puso e Modimo a tla busang lefatshe la rona ka yone ka katlego. Gape Jesu o ne a tlhalosa melaometheo ya konokono ya go tshela—melaometheo e e mosola tota gompieno. Ba ba ithutang ba bo ba dirisa se Jesu a neng a se ruta ba solegelwa molemo ka bonako, e bile ba gololesega mo matshwenyegong a a feteletseng. A o ne o ka se rate seo?
3. Jesu o ne a ntsha taletso efe ya botlhokwa?
3 O ka tswa o na le dipelaelo. ‘A motho yo o tshedileng bogologolo jaana a ka ama botshelo jwa me gone jaanong?’ Mme utlwa mafoko ano a ga Jesu a taletso: “Tlang mo go nna, lona lotlhe ba lo dirang ka natla le ba lo imelwang, mme ke tla lo lapolosa. Rwalang jokwe ya me mme lo ithute mo go nna, gonne ke bonolo e bile ke boikokobetso mo pelong, mme lo tla bonela meya ya lona tapologo. Gonne jokwe ya me e bopelonomi le morwalo wa me o motlhofo.” (Mathaio 11:28-30) O ne a raya goreng? A re tlhatlhobe mafoko ano ka boleelenyana mme re bone gore a ka re thusa jang go gololesega mo matshwenyegong a a gatelelang.
4. Jesu o ne a bua le bomang, mme ke eng fa bareetsi ba gagwe ba ka tswa ba fitlhetse go le thata go dira se se neng se batliwa mo go bone?
4 Jesu o ne a bua le batho ba bantsi ba ba neng ba batla ka tlhoafalo go dira se se kafa molaong mme ba ‘imelwa’ ka gonne baeteledipele ba Bajuda ba ne ba dira gore bodumedi e nne sengwe se se imelang. (Mathaio 23:4) Ba ne ba lateletse melao e mentsintsi e e amanang le mo e batlang e nna dikarolo tsotlhe tsa botshelo. A o ne o ka se fitlhele go tshwenya gore o nne o tewa go twe “o se ka wa” dira seno kgotsa sele? Jesu ene o ne a sa dire jalo, o ne a laletsa batho gore ba tle mo boammaaruring, mo tshiamong, ba tshele botshelo jo bo botoka ka go mo reetsa. Ee, tsela ya go itse Modimo wa boammaaruri e ne e akaretsa go ela Jesu Keresete tlhoko, ka gonne batho ba ne ba ka bona gore Jehofa o ntse jang fa ba leba ene, mme le gompieno ba ntse ba ka kgona go dira jalo. Jesu o ne a re: “Yo o mponeng o bone le Rara.”—Johane 14:9.
A Botshelo Jwa Gago bo Tletse Matshwenyego Thata?
5, 6. Maemo a tiro le dituelo tsa motlha wa ga Jesu di tsamaisana jang le tsa rona gompieno?
5 Kgang eno e ka nna ya go ama ka gonne seemo sa kwa tirong kgotsa kwa lapeng se ka tswa se go tshwenya thata. Kgotsa maikarabelo a mangwe a ka lebega a go fekeetsa. Fa go le jalo, o tshwana le batho ba ba peloephepa ba Jesu a neng a kopana le bone a bo a ba thusa. Ka sekai, tsaya bothata jwa go itshedisa. Batho ba le bantsi ba mekamekane le bothata joo gompieno, mme go ne go ntse jalo le mo motlheng wa ga Jesu.
6 Mo metlheng eo, mmereki o ne a dira ka natla diura tse 12 ka letsatsi, malatsi a le 6 ka beke, gantsi a direla denario e le nngwe fela letsatsi lotlhe. (Mathaio 20:2-10) Madi ao a farologana go le kana kang le dituelo tsa gago kgotsa tsa ditsala tsa gago? Go ka nna thata go tshwantsha dituelo tsa bogologolo le tsa metlha ya gompieno. Tsela e nngwe ke ka go akanyetsa se madi a a rileng a ka se rekang. Mokanoki mongwe a re mo motlheng wa ga Jesu, lofo ya borotho e e dirilweng ka dikopi tse nnè tsa bupi jwa korong e ne e ka ja mo e ka nnang tuelo ya ura e le nngwe fela. Mokanoki yo mongwe a re kopi ya beine e e monate e ne e ka rekwa ka tuelo ya diura tse pedi. Dintlha tseo di bontsha gore ka nako eo batho ba ne ba semelela ka thata nako e telele gore ba itshedise. Ba ne ba tlhoka go gololwa le go lapolosiwa fela jaaka rona. Fa o hirilwe o ka nna wa ikutlwa o tshwanetse go dira ka thata go feta pele. Gantsi ga re bone nako e e lekaneng ya go dira ditshwetso tse di akanyeditsweng sentle. O ka nna wa dumela gore o eletsa go gololesega.
7. Batho ba ne ba ikutlwa jang ka molaetsa wa ga Jesu?
7 Go bonala sentle gore bareetsi ba le bantsi ba motlha oo ba ne ba ka kgatlhegela thata taletso e Jesu a neng a e naya botlhe ba ba neng ba ‘dira ka natla e bile ba imelwa.’ (Mathaio 4:25; Mareko 3:7, 8) Mme gakologelwa gore Jesu o ne a ba a solofetsa jaana: “Ke tla lo lapolosa.” Tsholofetso eo e a dira le gompieno. E ka dira mo go rona fa e le gore re ‘dira ka natla e bile re a imelwa.’ Mme e ka dira mo baratiweng ba rona ba ba ka tswang ba le mo seemong se se ntseng jalo.
8. Go godisa bana le botsofe di oketsa matshwenyego jang?
8 Go na le dilo tse dingwe tse di imelang batho. Go godisa bana ke kgwetlho e kgolo. Tota le gone go nna ngwana e ka nna kgwetlho. Batho ba dingwaga tse di farologaneng ba palo e e ntseng e oketsega ba na le mathata a botsogo jwa tlhaloganyo le jwa mmele. Mme le mororo batho ba ka tshela lobaka lo loleelenyana, batsofe ba na le mathata a bone a ba tshwanetseng ba lebana le one, le fa tsa kalafi di gatetse pele jaana.—Moreri 12:1.
Go Dira o Rwele Jokwe
9, 10. Mo metlheng ya bogologolo, jokwe e ne e tshwantshetsa eng, mme ke ka ntlha yang fa Jesu a ne a laletsa batho gore ba rwale jokwe ya gagwe?
9 A o etse tlhoko gore mo mafokong a a nopotsweng mo go Mathaio 11:28, 29, Jesu o ne a re: “Rwalang jokwe ya me mme lo ithute mo go nna.” Mo motlheng oo, motho fela o ka tswa a ne a ikutlwa e kete o dira a rwele jokwe. Go tswa metlheng ya bogologolo, jokwe e ne e tshwantshetsa bokgoba le botlhanka. (Genesise 27:40; Lefitiko 26:13; Duteronome 28:48) Badiri ba le bantsi ba ba neng ba amogela ka letsatsi ba Jesu a neng a kopana le bone ba ne ba bereka ba rwele jokwe ya mmatota mo magetleng, ba sikere merwalo e e bokete. Jokwe e ne e ka kgona go nna sentle mo molaleng le mo magetleng, mme gape e ne e ka kgobola, go ikaegile ka gore jokwe ya teng e dirilwe jang. E re ka Jesu e ne e le mmetli, gongwe o ne a dira dijokwe, mme o tshwanetse a bo a ne a itse go dira e e “bopelonomi.” Gongwe o ne a bofa dikarolo tsa jokwe tse di kgomang motho ka letlalo kgotsa ka letsela gore jokwe e se ka ya mo kokonela.
10 Fa Jesu a ne a re, “Rwalang jokwe ya me,” a ka tswa a ne a itshwantsha le mongwe yo o neng a dira dijokwe tse di dirilweng sentle tse di neng di ka nna “bopelonomi” mo molaleng le mo magetleng a modiri. Ka gone, Jesu o ne a oketsa jaana: “Morwalo wa me o motlhofo.” Seno se ne se supa gore jokwe e ne e sa kokonele fa e dirisiwa, le tiro e ne e se ya bokgoba. Ke boammaaruri gore, fa Jesu a ne a laletsa bareetsi ba gagwe gore ba rwale jokwe ya gagwe, o ne a sa re o tla fedisa mathata otlhe a ba neng ba na le one ka yone nako eo. Le fa go ntse jalo, go leba dilo ka tsela e ntšha e a neng a tla ka yone go ne go tla lapolosa tota. Go fetola tsela ya bone ya botshelo le tsela e ba dirang dilo ka yone le gone go ne go tla ba golola. Sa botlhokwa le go feta, tsholofelo e e nonofileng e ne e tla ba thusa gore botshelo jwa bone bo se ka jwa tlala matshwenyego thata.
O ka Bona Tapologo
11. Ke ka ntlha yang fa Jesu a ne a sa akantshe fela gore ba tlogele jokwe ba tseye e nngwe?
11 Tsweetswee, ela tlhoko gore Jesu o ne a sa re batho ba ne ba tla tlogela jokwe mme ba tseye e sele. Roma e ne e ntse e tla laola naga, fela jaaka dipuso tsa gompieno di ntse di laola kwa Bakeresete ba nnang teng. Lekgetho la Roma ya lekgolo la ntlha la dingwaga le ne le tla nna le le teng. Mathata a botsogo le a ikonomi a ne a tla tswelela a le teng. Batho ba ne ba tla tswelela pele ba amiwa ke bosaitekanelang le boleo. Le fa go ntse jalo, ba ne ba ka lapologa ka go amogela thuto ya ga Jesu, fela jaaka re ka lapologa gompieno.
12, 13. Jesu o ne a bontsha gore ke eng se se neng se tla tlisa tapologo, mme bangwe ba ne ba arabela jang?
12 Tiriso ya konokono ya setshwantsho sa ga Jesu sa jokwe e ne ya bonala sentle mo tirong ya go dira barutwa. Ga go pelaelo gore tiro e kgolo ya ga Jesu e ne e le go ruta ba bangwe, mme a bua thata ka Bogosi jwa Modimo. (Mathaio 4:23) Ka jalo fa a ne a re, “Rwalang jokwe ya me,” seo ruri se tshwanetse sa bo se ile sa akaretsa go mo latela mo go yone tiro eo. Pego ya Efangele e bontsha gore Jesu o ne a tlhotlheletsa banna ba ba peloephepa gore ba fetole tiro ya bone ya boitshediso, sengwe se batho ba le bantsi ba neng ba tshwenyega thata ka sone mo botshelong. Gakologelwa kafa a ileng a laletsa Petere, Anderea, Jakobe le Johane ka teng: “Ntshalang morago, mme ke tla dira gore lo nne batshwari ba batho.” (Mareko 1:16-20) O ne a bontsha batshwari bao ba ditlhapi kafa go neng go ka kgotsofatsa ka teng fa ba ne ba ka dira tiro e a neng a e baya kwa pele mo botshelong jwa gagwe, ba dira jalo ka kaelo le ka thuso ya gagwe.
13 Bangwe ba Bajuda ba ba neng ba mo reeditse ba ne ba tshwara ntlha mme ba e dirisa. Akanya ka seemo sa fa thoko ga lewatle se re balang ka sone mo go Luke 5:1-11. Batshwaraditlhapi ba le banè ba ne ba dirile ka natla bosigo jotlhe mme ba sa tshwara sepe. Ka tshoganetso, matloa a bone a ne a tlala! Go ne go sa itiragalela fela; Jesu ke ene a neng a thusitse. Fa ba leba kwa losing lwa lewatle, ba ne ba bona matshutitshuti a batho ba ba neng ba kgatlhegela dithuto tsa ga Jesu thata. Seo se ne sa thusa go tlhalosa se Jesu a neng a se bolelela batho ba banè bao: “Go tloga jaanong go ya pele o tla bo o tshwara batho ba tshela.” Ba ne ba arabela jang? “Ba busetsa mekoro morago kwa lefatsheng, mme ba tlogela sengwe le sengwe ba mo sala morago.”
14. (a) Re ka bona tapologo jang gompieno? (b) Jesu o ne a bolela dikgang dife tse di molemo tse di lapolosang?
14 Tota le wena o ka arabela ka tsela e e tshwanang. Tiro ya go ruta batho boammaaruri jwa Baebele e ntse e tsweletse pele. Basupi ba ga Jehofa ba ka nna dimilione tse thataro lefatshe ka bophara ba amogetse taletso ya ga Jesu ya gore ba ‘rwale jokwe ya gagwe’; ba fetogile “batshwari ba batho.” (Mathaio 4:19) Bangwe ba dira gore e nne tiro ya bone ya botshelo jotlhe; ba bangwe ba dira bojotlhe jo ba ka bo kgonang ka nakwana. Botlhe ba e fitlhela e lapolosa, ka jalo botshelo jwa bone ga bo tlale matshwenyego. E akaretsa go dira se ba se itumelelang, go bolelela ba bangwe dikgang tse di molemo—“dikgang tse di molemo tsa bogosi.” (Mathaio 4:23) Ka metlha go a itumedisa go bua ka dikgang tse di molemo, segolobogolo dikgang tseno tse di molemo. Baebele e na le tshedimosetso ya botlhokwa e re e tlhokang go dira gore batho ba le bantsi ba bone gore ba ka tshela botshelo jo bo se nang matshwenyego a mantsi.—2 Timotheo 3:16, 17.
15. Dithuto tsa ga Jesu ka ga botshelo di ka go solegela molemo jang?
15 Ka selekanyo se se rileng, tota le batho ba ba sa tswang go simolola go ithuta ka Bogosi jwa Modimo ba ile ba solegelwa molemo ke dithuto tsa ga Jesu malebana le kafa re tshwanetseng ra tshela ka teng. Batho ba le bantsi ba ka bolela ka boammaaruri gore dithuto tsa ga Jesu di ba lapolositse e bile di ba thusitse go fetola matshelo a bone gotlhelele. O ka iponela seo ka go tlhatlhoba mengwe ya melaometheo ya go tshela e e bontshitsweng mo dipegong tsa botshelo le bodiredi jwa ga Jesu, segolobogolo Diefangele tse di kwadilweng ke Mathaio, Mareko le Luke.
Tsela ya go Bona Tapologo
16, 17. (a) O ka bona kae dingwe tsa dithuto tsa ga Jesu tsa konokono? (b) Ke eng se re se tlhokang gore re bone tapologo ka go dirisa dithuto tsa ga Jesu?
16 Ka letlhabula la 31 C.E., Jesu o ne a neela thuto e e sa ntseng e itsege lefatshe lotlhe le gompieno. Gantsi e bidiwa Thero ya mo Thabeng. E begilwe mo go Mathaio kgaolo 5 go ya go 7 le Luke kgaolo 6, mme e sobokanya bontsi jwa dithuto tsa gagwe. O ka bona dithuto tse dingwe tsa ga Jesu mo Diefangeleng tse dingwe. Bontsi jwa dilo tse a di buileng di a itlhalosa, le fa go di dirisa mo botshelong go ka nna thata. Ke eng fa o sa bale dikgaolo tseo ka kelotlhoko, o tlhatlhanya ka tsone? Letla maatla a mogopolo wa gagwe a tlhotlheletse tsela e o akanyang le e o ikutlwang ka yone.
17 Go bonala sentle gore dithuto tsa ga Jesu di ka rulaganngwa ka ditsela tse di farologaneng. A re kgaoganye dithuto tsa konokono gore letsatsi lengwe le lengwe la kgwedi le nne le thuto e le nngwe, gore o tle o di dirise mo botshelong jwa gago. Jang? O se ka wa feta fela mo go tsone ka bonako. Gakologelwa mmusi wa mohumi yo o neng a botsa Jesu Keresete jaana: “Ke tla rua botshelo jo bosakhutleng ka go dira eng?” E rile Jesu a mo nankolela dilo tsa botlhokwa tse di batlegang mo Molaong wa Modimo, monna yono o ne a arabela ka gore o setse a di diragatsa. Le fa go ntse jalo, o ne a lemoga gore o tshwanetse a dira mo go oketsegileng. Jesu o ne a mo kgothaletsa gore a leke ka natla go dirisa melaometheo ya Modimo ka ditsela tse di mosola, a nne morutwa yo o tlhoafetseng. Go bonala gore monna yono o ne a sa ikemisetsa go dira go le gontsi jalo. (Luke 18:18-23) Ka gone, motho yo o batlang go ithuta dithuto tsa ga Jesu gompieno o tshwanetse a gakologelwa gore go na le pharologanyo fa gare ga gore motho a dumalane le tsone le gore a di amogele ka tlhagafalo, ka go rialo a iphokoletsa matshwenyego.
18. Tshwantsha kafa o ka dirisang lebokose le le tsamayang le setlhogo seno ka tsela e e mosola ka teng.
18 Re ka simolola go tlhatlhoba dithuto tsa ga Jesu le go di dirisa ka go leba ntlha ya pele mo lebokoseng. E umaka Mathaio 5:3-9. Eleruri, mongwe le mongwe wa rona a ka dirisa nako e ntsi thata a tlhatlhanya ka kgakololo e e molemo e e mo ditemaneng tseo. Le fa go ntse jalo, fa o di leba tsotlhe, seo se dira gore o akanye eng ka boikutlo? Fa ruri o batla go fenya ditlamorago tsa go tshwenyega thata mo botshelong jwa gago, o tla thusiwa ke eng? O ka solegelwa molemo jang fa o ka oketsa tsela e o tlhokomelang dilo tsa semoya ka yone, o dira gore e nne tsone o akanyang thata ka tsone? A go na le sengwe mo botshelong jwa gago se o tshwanetseng wa fokotsa go se tlhokomela gore o tlhokomele thata dilo tsa semoya? Fa o dira jalo, o tla oketsa boitumelo jwa gago gone jaanong.
19. O ka dira eng gore o nne le temogo le tlhaloganyo tse di oketsegileng?
19 Jaanong tsaya kgato ya bobedi. Ke eng fa o sa tlotle ka ditemana tseo le motlhanka yo mongwe wa Modimo, gongwe molekane wa gago wa lenyalo, mongwe yo o gaufi nao ka losika, kgotsa tsala? (Diane 18:24; 20:5) Gakologelwa gore mmusi yo o humileng o ne a botsa mongwe o sele—Jesu—ka kgang nngwe e e amanang le eno. Tsela e a arabetseng ka yone e ne e ka dira gore a kgone go bona boitumelo le botshelo jo bo sa khutleng. Modumedi ka wena yo o tla tlhatlhobang ditemana tseo le ene o tla bo a sa lekane le Jesu; le fa go ntse jalo, go tlotla ka dithuto tsa ga Jesu go tla lo solegela molemo ka bobedi jwa lona. Leka go dira jalo ntle le go senya nako.
20, 21. Ke thulaganyo efe e o ka e dirisang go ithuta ka dilo tse Jesu a neng a di ruta, mme o ka tlhatlhoba kgatelopele ya gago jang?
20 Leba lebokose leno gape la “Dithuto Tse Di ka Go Thusang.” Dithuto tseno di kgaogantswe ka tsela ya gore o nne le thuto e le nngwe ka letsatsi e o ka e tlhatlhobang. O ka simolola ka go bala se Jesu a neng a se bolela mo ditemaneng tse di umakilweng. Go tswa foo o bo o akanya ka mafoko a gagwe. Tlhatlhanya ka tsela e o ka a dirisang ka yone mo botshelong jwa gago. Fa o akanya gore o setse o dira jalo, tlhatlhanya go bona gore ke eng gape se o ka se dirang gore o tshele go dumalana le thuto eo ya Modimo. Leka go e dirisa mo letsatsing leo. Fa e le gore o tshwara bothata go e tlhaloganya kgotsa go bona kafa o ka e dirisang ka teng, e leke gape letsatsi le le latelang. Le fa go ntse jalo, gakologelwa gore ga o patelesege go e kgona sentle pele o ka fetela pele. Letsatsi le le latelang, o ka tlhatlhoba thuto e nngwe. Fa beke e fela, o ka sekaseka go bona kafa o ileng wa atlega ka teng go dirisa dithuto di le nnè kgotsa di le tlhano tsa ga Jesu. Oketsa ka e nngwe mo bekeng e e latelang, letsatsi le letsatsi. Fa o fitlhela gore o paletswe ke go dirisa thuto nngwe, o se ka wa kgobega marapo. Mokeresete mongwe le mongwe o tla diragalelwa ke selo se se ntseng jalo. (2 Ditiragalo 6:36; Pesalema 130:3; Moreri 7:20; Jakobe 3:8) Tswelela pele jalo mo bekeng ya boraro le ya bonè.
21 Morago ga kgwedi kgotsa go feta foo, gongwe o tla bo o setse o tlhatlhobile dintlha tsotlhe tse 31. Le fa boemo e ka tswa e le bofe, seo se tla dira gore o ikutlwe jang? A o tla bo o sa itumela go feta pele, gongwe o ritibetse go feta pele? Tota le fa o dirile kgatelopele e se kae fela, o tla ikutlwa o sa tshwenyega thata jaaka pele, kgotsa, bogolo o tla bo o kgona go itshokela matshwenyego botoka e bile o tla bo o na le mokgwa o o ka o dirisang wa go fetela kwa go e nngwe. O se ka wa lebala gore go na le dintlha tse dingwe tse dintsi tse di molemo tsa dithuto tsa ga Jesu tse di seyong mo lenaaneng leno. Ke eng fa o sa batle dingwe tsa tsone mme o leke go di dirisa?—Bafilipi 3:16.
22. Go latela dithuto tsa ga Jesu go ka felela ka eng, mme ke ntlha efe e nngwe e re tshwanetseng go e tlhatlhoba?
22 O ka bona gore le fa jokwe ya ga Jesu e se motlhofo thata, mme gone ruri e bopelonomi. Morwalo wa go reetsa dithuto tsa gagwe le go nna barutwa ba gagwe o motlhofo. Morago ga maitemogelo a dingwaga di feta 60, moaposetoloi Johane, tsala e kgolo ya ga Jesu, o ne a dumela jaana: “Seno ke se lorato lwa Modimo lo se kayang, gore re boloke ditaelo tsa gagwe; mme ditaelo tsa gagwe ga di imele.” (1 Johane 5:3) Le wena o ka nna le tshepo e e tshwanang. Fa o ntse o dirisa dithuto tsa ga Jesu nako e telele, o tla lemoga gore se se bakelang batho ba bantsi matshwenyego mo matshelong a bone gompieno se ka se go tshwenye go le kalo. O tla bona gore o gololesegile tota. (Pesalema 34:8) Le fa go ntse jalo, go na le ntlha e nngwe malebana le jokwe e e bopelonomi ya ga Jesu e o tshwanetseng wa e ela tlhoko. Jesu o ile a umaka le gore o ‘bonolo e bile o boikokobetso mo pelong.’ Seo se amana jang le go ithuta mo go Jesu le go mo etsa ga rona? Re tla tlhatlhoba seno mo setlhogong se se latelang.—Mathaio 11:29.
O Araba o Reng?
• Ke ka ntlha yang fa re tshwanetse go leba kwa go Jesu fa re batla go gololesega mo matshwenyegong a a feteletseng?
• Jokwe e ne e tshwantshetsa eng, mme ka ntlha yang?
• Ke ka ntlha yang fa Jesu a ne a laletsa batho gore ba rwale jokwe ya gagwe?
• O ka lapologa jang semoyeng?
[Dipotso Tsa Thuto]
[Mafoko a a mo go tsebe 14]
Temana ya ngwaga ya Basupi ba ga Jehofa ka 2002 e tla bo e le: “Tlang mo go nna . . . mme ke tla lo lapolosa.”—Mathaio 11:28.
[Lebokoso/Setshwantsho mo go tsebe 12, 13]
Dithuto Tse Di ka Go Thusang
Ke dilo dife tse di molemo tse o ka di fitlhelang mo go Mathaio kgaolo 5 go ya go 7? Dikgaolo tseno di na le dithuto tse di neng di rutwa ke Morutisi wa Setswerere, Jesu, mo mohapheng wa thaba nngwe kwa Galalea. Tsweetswee bala ditemana tse di bontshitsweng fa tlase fano, o dirisa Baebele ya gago, o bo o ipotsa dipotso tse di bapileng le tsone.
1. 5:3-9 Seno se nthuta eng ka boikutlo jwa me ka kakaretso? Nka dira jang gore ke nne le boitumelo jo bogolwane? Nka tokafatsa jang tsela e ke tlhokomelang dilo tse ke di tlhokang tsa semoya ka yone?
2. 5:25, 26 Ke eng se se botoka go na le go etsa moya wa go tatalala o batho ba le bantsi ba nang le one?—Luke 15:58, 59.
3. 5:27-30 Mafoko a ga Jesu a gatelela eng malebana le go ijesa dijo tsa ditoro ka tlhakanelodikobo? Go tila go dira jalo go tla nthusa jang gore ke itumele ke bo ke nne le kagiso ya mogopolo?
4. 5:38-42 Ke eng fa ke tshwanetse ka leka go tila moya o lefatshe le o gatelelang wa go nna bogale?
5. 5:43-48 Ke tla solegelwa molemo jang ke go tlwaelana thata le batho ba nka tswang ke ne ke ba tsaya e le baba? Seno se ka nna sa thusa jang go fokotsa kgotsa go fedisa kgotlhang?
6. 6:14, 15 Fa ka dinako tse dingwe ke sa itshwarele, a seo se ka tswa se bakwa ke lefufa kgotsa letlhoo? Nka fetola seo jang?
7. 6:16-18 A ke na le go amega thata ka tebego ya me go na le go amega ka se ke leng sone kafa teng? Ke tshwanetse ka amega ka eng thata?
8. 6:19-32 Matswela e ne e ka nna afe fa ke ne nka tshwenyega ka madi le dithoto ka tsela e e feteletseng? Nka kgona go nna tekatekano mo ntlheng eno fa nka akanya ka eng?
9. 7:1-5 Ke ikutlwa jang fa ke le mo gare ga batho ba ba ratang go kgala le go tshwayatshwaya diphoso? Ke eng fa go le botlhokwa gore ke se ka ka nna motho yo o ntseng jalo?
10. 7:7-11 Fa e le gore go siame go kopa ke sa kgaotse fa ke kopa dilo dingwe mo Modimong, go tweng ka dikarolo tse dingwe tsa botshelo?—Luke 11:5-13.
11. 7:12 Le fa ke itse Molao wa Sekagouta, a ke atisa go dirisa kaelo eno fa ke dirisana le ba bangwe?
12. 7:24-27 E re ka ke tshwanetse ka kaela botshelo jwa me, ke dira jang gore ke ipaakanyetse mathata a magolo le matshwenyego a a boitshegang? Ke eng fa ke tshwanetse go akanya ka seno gone jaanong?—Luke 6:46-49.
Dithuto tse dingwe gape tse nka di tlhatlhobang:
13. 8:2, 3 Nka bontsha batho ba ba sotlegang bopelotlhomogi jang, jaaka Jesu a ne a tlhola a dira?
14. 9:9-38 Ke bontsha bopelotlhomogi go le kana kang mo botshelong jwa me, mme nka bo bontsha jang ka tsela e kgolwane?
15. 12:19 A ke leka go tila dikganetsano, ke latela boporofeti jo bo buang ka Jesu?
16. 12:20, 21 Nka dira molemo ofe ka go se gatelele ba bangwe ka mafoko le fa e le ka ditiro?
17. 12:34-37 Ke rata go bua ka eng thata? Ke a itse gore fa ke tamosa namune go tswa matute a namune, ka jalo ke eng fa ke tshwanetse go ela tlhoko se se mo teng ga me, mo pelong ya me?—Mareko 7:20-23.
18. 15:4-6 Go ya ka dikakgelo tsa ga Jesu, ke bona eng malebana le go tlhokomela bagolo ka lorato?
19. 19:13-15 Ke tshwanetse ka ipha nako ya go dira eng?
20. 20:25-28 Ke eng fa go se na mosola go dirisa dithata fela ka gonne re na le tsone? Nka etsa Jesu jang mo ntlheng eno?
Dintlha tse dingwe, tse di kwadilweng ke Mareko:
21. 4:24, 25 Tsela e ke tshwarang ba bangwe ka yone e botlhokwa go le kana kang?
22. 9:50 Fa se ke se buang le se ke se dirang se siame, matswela e ka nna afe?
La bofelo, tlhatlhoba dithuto di le mmalwa tse di kwadilweng ke Luke:
23. 8:11, 14 Fa ke letla matshwenyego, khumo le go ijesa monate go laola botshelo jwa me, seo se ka felela ka eng?
24. 9:1-6 Le fa Jesu a ne a na le maatla a go fodisa balwetse, o ne a tsaya eng se le botlhokwa thata?
25. 9:52-56 A ke kgopisega motlhofo? A ke tila moya wa go ipusolosetsa?
26. 9:62 Ke tshwanetse ka leba jang boikarabelo jwa me jwa go bua ka Bogosi jwa Modimo?
27. 10:29-37 Nka supa jang gore ke moagelani, ga ke motho fela yo o sa kgathaleng?
28. 11:33-36 Nka dira diphetogo dife gore botshelo jwa me bo se ka jwa raraana?
29. 12:15 Botshelo bo amana jang le dithoto?
30. 14:28-30 Fa ke ipha nako ya go tlhatlhoba mabaka sentle pele ke dira ditshwetso, nka tila eng, mme nka solegelwa molemo jang?
31. 16:10-12 Nka bona melemo efe ka go ikanyega botshelo jotlhe?
[Ditshwantsho mo go tsebe 10]
Go dira tiro e e bolokang matshelo re sikere jokwe ya ga Jesu go a lapolosa


c: text/html

text:
Go Aba Gore O bo O Felelwe
Go Aba Gore O bo O Felelwe
“LE FA lo ka mpitsa mokopi; nka se tshwenyege. Ke kopela Jesu.” Mafoko ano a a neng a buiwa ke moruti mongwe wa Moporotesetanta a bontsha kgang e e leng teng malebana le go tshegetsa bodumedi ka madi. Go bonala bodumedi jo bo ikemetseng bo kgona go tswelela pele fela fa bo tshegediwa ka madi a mantsi. Go tshwanetse ga ntshiwa dituelo, ditempele di tshwanetse go agiwa le go tlhokomelwa, matsholo a go bolela efangele a tshwanetse go tshegediwa ka madi. Madi ano a a tlhokegang a ka bonwa jang?
Mo dikerekeng di le dintsi a bonwa ka gore batho ba ntshe ditsabosome. * Moefangele Norman Robertson o bolela jaana: “Go ntshiwa ga ditsabosome ke tsela e Modimo a e dirisang go tshegetsa bogosi jwa Gagwe ka madi mo lefatsheng. Ke tsamaiso ya Gagwe ya tsa ikonomi e e thusang gore Efangele e bolelwe.” E re ka a sa okaoke go gakolola balatedi ba gagwe ka boikarabelo jwa bone jwa go aba, o bolela jaana a gatelela: ‘Motho ga a ntshe ditsabosome fela ka gonne a kgona. O go dira ka gonne a le kutlo. Go se ntshe ditsabosome ruri ke go tlola ditaelo tsa Modimo. Ke go dirisa madi a e seng a gago.’—Tithing—God’s Financial Plan.
O ka tswa o dumalana le kgang ya gore go aba e tshwanetse ya nna karolo ya kobamelo ya Bokeresete. Le fa go ntse jalo, a o fitlhela go tshwenya kgotsa e bile go kgopisa go bo go ntse go kopiwa batho madi? Moithutabodumedi mongwe wa kwa Brazil e bong Inácio Strieder o latofatsa dikereke ka la gore di dirisa ditsabosome go “rarabolola mathata a tsone a tsamaiso ya ditiro” mme a re mekgwa e e ntseng jalo “ga e ka fa molaong, e a sotla e bile ga e tsamaisane le thutabodumedi.” A re seno se felela ka gore “batho ba ba sa direng, batlholagadi, batho ba ba nnang mo ditakaneng le ba ba sa kgoneng go akanya ka kelotlhoko, ba swetse ka gore Modimo o ba latlhile le gore ba patelesega go naya ‘moreri’ madi a mantsi jaana mo malapa a bone a salang a le mo tlaleng.”
O ka nna wa ipotsa jaana: ‘A dikereke tse di reng batho ba ntshe ditsabosome di dirisa Dikwalo ka tsela e e tshwanetseng? Kgotsa a madumedi mangwe a ka tswa a dirisa poifo e batho ba nang le yone ya gore Modimo o tla ba otlhaya go pateletsa balatedi ba one go ntsha madi? A ruri Modimo o lebeletse gore re abe se re nang le sone go fitlha re felelwa?’
[Ntlha e e kwa tlase]
^ ser. 3 Ditsabosome di tlhalosiwa e le diperesente di le 10 tsa madi otlhe a motho a a amogelang.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Itumelele Kitso Kaga Jehofa
Itumelele Kitso Kaga Jehofa
“Go itumela ba ba utlwang lefoko la Modimo e bile ba le boloka!”—LUKE 11:28.
1. Jehofa o simolotse leng go buisana le batho?
JEHOFA o rata batho mme o amega thata ka bone. Ka gone, ga go gakgamatse go bo a buisana le bone. O simolotse go nna a buisana jalo le bone go tloga kwa tshimong ya Edene. Go ya ka Genesise 3:8, nako nngwe “mo e ka nnang ka nako ya go foka ga phefonyana ya letsatsi leo,” Adame le Efa ba ne “ba utlwa lentswe la ga Jehofa Modimo.” Batho bangwe ba akanya gore seno se bolela gore Jehofa o ne a tlwaetse go buisana le Adame ka nako eno, gongwe letsatsi lengwe le lengwe. E ka ne seno se boammaaruri kana nnyaa, Baebele e bontsha sentle gore Modimo o ne a se ka a ipha fela nako ya go neela motho wa ntlha ditaelo, mme gape o ne a ipha le ya go mo ruta se a neng a tlhoka go se itse gore a diragatse maikarabelo a gagwe.—Genesise 1:28-30.
2. Go ne ga tla jang gore banyalani ba ntlha ba se ke ba tlhola ba bona kaelo ya ga Jehofa, mme go ne ga felela ka eng?
2 Jehofa o ne a abela Adame le Efa botshelo, a ba abela gore ba buse diphologolo le go laola lefatshe lotlhe. O ne a ba beetse thibelo e le nngwe fela—ba ne ba sa tshwanela go ja mo setlhareng sa kitso ya molemo le bosula. Adame le Efa ba ne ba tlola taelo ya Modimo ka ntlha ya go tlhotlhelediwa ke Satane. (Genesise 2:16, 17; 3:1-6) Ba ne ba tlhopha go itaola, ba itirela tshwetso ya gore se se siameng le se se sa siamang ke sefe. Ka go dira jalo, ba ne ba dira boeleele jwa gore ba se tlhole ba bona kaelo ya Mmopi wa bone yo o lorato. Matswela a go dira jalo e ne ya nna a a botlhoko mo go bone le mo baneng ba bone ba ba neng ba ise ba tsholwe ka nako eo. Adame le Efa ba ne ba tsofala mme kgabagare ba swa ba se na tsholofelo epe ya go tsosiwa. Bana ba bone ba ne ba rua boleo le matswela a jone e leng loso.—Baroma 5:12.
3. Ke eng fa Jehofa a ile a buisana le Kaine, mme Kaine o ile a arabela jang?
3 Jehofa o ile a tswelela a buisana le batho le fa a ile a tsuologelwa kwa Edene. Kaine, morwa wa leitibolo wa ga Adame le Efa o ne a le mo kotsing ya go fenngwa ke boleo. Jehofa o ne a mo tlhagisa gore o ne a itsenya mo mathateng mme a mo gakolola gore a ‘simolole go dira molemo.’ Kaine o ne a gana kgakololo eno e e lorato mme a bolaya monnawe. (Genesise 4:3-8) Ka gone, batho ba bararo ba ntlha go nna gone mo lefatsheng ba ile ba gana kaelo e e tlhamaletseng e e tswang mo go ene yo o neng a ba neile botshelo, Modimo yo o neelang batho ba gagwe ditaelo gore ba solegelwe molemo ka namana. (Isaia 48:17) Ruri seno se tshwanetse sa bo se ile sa swabisa Jehofa tota!
Jehofa o Itshenolela Banna ba Bogologolo
4. Jehofa o ne a tshepa eng malebana le bana ba ga Adame, mme o ne a bolela molaetsa ofe wa tsholofelo a akantse ka seno?
4 Le fa Jehofa a ne a ka nna a fedisa go tlhola a buisana le batho, o ile a se ka a dira jalo. O ne a tshepa gore bangwe ba bana ba ga Adame ba ne ba tla sekegela kaelo ya Gagwe tsebe ka botlhale. Ka sekai, fa Jehofa a ne a itsise kotlhao ya ga Adame le Efa, o ne a bolelela pele go tla ga “losika” lo lo neng lo tla ganetsa Noga, e leng Satane Diabolo. Fa go ntse go ya, Satane o ne a tla gobadiwa mo tlhogong gore a bo a swe. (Genesise 3:15) Boporofeti jono e ne e le molaetsa o o itumedisang wa tsholofelo mo go “ba ba utlwang lefoko la Modimo e bile ba le boloka!”—Luke 11:28.
5, 6. Jehofa o ne a buisana le batho ba gagwe ka ditsela dife pele ga lekgolo la ntlha la dingwaga C.E., mme seno se ne sa ba solegela molemo jang?
5 Jehofa o ile a itsise banna ba bogologolo ba ba ikanyegang thato ya gagwe, ba ba jaaka Noa, Aborahame, Isake, Jakobe le Jobe. (Genesise 6:13; Ekesodo 33:1; Jobe 38:1-3) Moragonyana, o ne a dirisa Moshe go tlhomela setšhaba sa Iseraele thulaganyo yotlhe ya melao. Molao wa ga Moshe o ne wa ba solegela molemo ka ditsela tse dintsi. Ka go o ikobela, Baiseraele ba ne ba tlhaolega mo ditšhabeng tsotlhe tse dingwe jaaka batho ba ba kgethegileng ba Modimo. Modimo o ne a tlhomamisetsa Baiseraele gore fa ba ne ba ka ikobela Molao, o ne a tla ba segofatsa e seng fela ka dithoto, mme gape le ka dilo tsa semoya, a ba dira gore ba nne bogosi jwa boperesiti, setšhaba se se boitshepo. Molao o ile wa ba wa ba tlhomela ditaelo tse di amanang le dijo le boitekanelo e le gore ba nne le botsogo jo bo molemo. Le fa go ntse jalo, gape Jehofa o ile a ba tlhagisa ka matswela a a botlhoko a a neng a tla ba tlhagela fa ba sa mo ikobele.—Ekesodo 19:5, 6; Duteronome 28:1-68.
6 Fa nako e ntse e ya, lenaane la dibuka tsa Baebele le ne la okediwa ka dibuka tse dingwe tse di tlhotlheleditsweng. Dipego tsa ditiragalo di ne di tlhalosa kafa Jehofa a ileng a dirisana ka teng le ditšhaba le batho. Dibuka tsa poko di ne di tlhalosa dinonofo tsa gagwe ka tsela e e molemo. Dibuka tsa boporofeti di ne di bolelela pele tsela e thato ya ga Jehofa e neng e tlile go diragadiwa ka yone mo isagweng. Banna ba ba ikanyegang ba bogologolo ba ne ba ithuta dikwalo tse di tlhotlheleditsweng tseno ka kelotlhoko le go di dirisa. Mongwe wa bone o ne a kwala jaana: “Lefoko la gago ke lobone lwa lonao lwa me, le lesedi la tsela ya me.” (Pesalema 119:105) Ba ba neng ba iketleeleditse go reetsa, Jehofa o ne a ba abela thuto le tshedimosetso.
Lesedi le Phatsimela Pele
7. Le fa Jesu a ne a dira dikgakgamatso, o ne a itsege thatathata ka eng, mme ka ntlha yang?
7 Mo lekgolong la ntlha la dingwaga, ditlhopha tsa bodumedi tsa Bajuda di ne di okeditse Molao ka dingwao tsa batho. Molao o ne wa se ka wa dirisiwa sentle, mme mo boemong jwa gore o sedimosetse batho, o ne wa nna mokgweleo ka ntlha ya dingwao tseo. (Mathaio 23:2-4) Le fa go ntse jalo, ka 29 C.E., Jesu o ne a iponatsha e le Mesia. Tiro ya gagwe e ne e se fela go ntsha botshelo jwa gagwe mo boemong jwa batho mme gape e ne e le go tla go “supa kaga boammaaruri.” Le fa a ne a dira dikgakgamatso, o ne a itsege thatathata e le “Moruti.” Se a neng a se ruta se ne se ntse jaaka lesedi le le phatsimang mo lefifing la semoya le le neng le bipile megopolo ya batho. Jesu ka boene o ne a nepile fa a re: “Ke nna lesedi la lefatshe.”—Johane 8:12; 11:28; 18:37.
8. Ke dibuka dife tse di tlhotlheleditsweng tse di neng tsa kwalwa mo lekgolong la ntlha la dingwaga C.E., mme di ne tsa solegela Bakeresete molemo jang?
8 Moragonyana go ne ga okediwa ka Diefangele, dipego tse nnè tse di kwadilweng kaga botshelo jwa ga Jesu, le buka ya Ditiro, e leng ditiragalo tsa go anama ga Bokeresete morago ga loso lwa ga Jesu. Gape go ne go na le makwalo a a tlhotlheleditsweng a a kwadilweng ke barutwa ba ga Jesu le buka ya boporofeti ya Tshenolo. Dikwalo tseno, go akaretsa le Dikwalo Tsa Sehebera, di ne tsa dira gore lenaane la dibuka tsa Baebele le felele. Ka thuso ya laeborari eno e e tlhotlheleditsweng, Bakeresete ‘le baitshepi botlhe ba ne ba ka kgona go tshwara ka botlalo ka mogopolo se e leng bophara le boleele le bogodimo le boteng’ jwa boammaaruri. (Baefeso 3:14-18) Ba ne ba ka kgona go nna le “mogopolo wa ga Keresete.” (1 Bakorintha 2:16) Le fa go ntse jalo, Bakeresete bao ba pele ba ne ba sa tlhaloganye ka botlalo sengwe le sengwe se se malebana le maikaelelo a ga Jehofa. Moaposetoloi Paulo o ile a kwalela Bakeresetekaene jaana: “Mo nakong eno re bona ka tsela e e letobo ka seipone sa tshipi.” (1 Bakorintha 13:12) Seipone se se ntseng jalo se ne se tla senola fela dintlhanyana di sekae e seng dintlha tsotlhe. Go ne go sa ntse go tla tla nako ya go tlhaloganya Lefoko la Modimo ka botlalo.
9. Ke lesedi lefe le le ileng la nna gone mo ‘motlheng wa bokhutlo’?
9 Gompieno re tshela mo nakong e e bidiwang ‘metlha ya bofelo,’ motlha o o lemotshegang ka “dinako tsa mathata tse go leng boima go lebana le tsone.” (2 Timotheo 3:1) Moporofeti Daniele o ne a bolelela pele gore mo motlheng ono “kitso ya boammaaruri e [ne e] tla nna ntsi.” (Daniele 12:4) Ka gone, Jehofa, Yo Mogolo yo o Buisanang le rona, o thusitse batho ba ba dipelo di ikanyegang go tlhaloganya Lefoko la gagwe. Gone jaanong matshwititshwiti a batho ba a itse gore Keresete Jesu o ne a tlhongwa mo bogosing kwa magodimong a a sa bonaleng ka 1914. Gape ba a itse gore o tla tloga a fedisa boikepo jotlhe mme a fetole lefatshe leno go nna paradaise ya lefatshe lotlhe. Gone jaanong ntlha eno e e botlhokwa ya dikgang tse di molemo tsa Bogosi e rerwa mo lefatsheng lotlhe.—Mathaio 24:14.
10. Batho ba ile ba tsibogela kgakololo ya ga Jehofa jang go ralala makgolo a dingwaga?
10 Ee, go ralala hisitori Jehofa o ile a itsise batho mo lefatsheng ka thato le maikaelelo a gagwe. Pego ya Baebele e tlhalosa batho ba bantsi ba ba ileng ba reetsa, ba dirisa botlhale jwa bomodimo, ba bo ba segofalediwa seo. E umaka le ba bangwe ba ba ileng ba tsaya tsela e e phoso ya ga Adame le Efa ka go gana kgakololo e e lorato ya Modimo. Jesu o ne a dira papiso ka kgang eno fa a ne a bua ka ditsela tse pedi tsa tshwantshetso. E nngwe e isa kwa tshenyegong. E kgolo e bile e atlhame mme e latelwa ke batho ba le bantsi ba ba ganang Lefoko la Modimo. Tsela e nngwe yone e isa batho kwa botshelong jo bo sa khutleng. Le fa e le tsela e e pitlaganeng, e latelwa ke batho ba sekae fela ba ba tsayang Baebele go ya ka se e leng sone, Lefoko la Modimo, mme ba tshela tumalanong le yone.—Mathaio 7:13, 14.
Go Anaanela se re Nang Naso
11. Kitso ya rona ya Baebele le go dumela ga rona mo go yone ke bosupi jwa eng?
11 A o mongwe wa ba ba tlhophileng tsela e e yang botshelong? Fa go le jalo, ga go pelaelo gore o tla batla go nna o le mo go yone. O ka dira seo jang? Akanya ka metlha le ka kanaanelo ka masego a o nnileng le one mo botshelong ka ntlha ya go itse boammaaruri jwa Baebele. Yone fela kgang ya gore o ile wa amogela dikgang tse di molemo ke bosupi jwa masego a Modimo. Jesu o ne a bontsha seno fa a ne a rapela Rraagwe ka mafoko ano: “Ke go baka phatlalatsa, Rara, Morena wa legodimo le lefatshe, ka gonne o fitlhetse ba ba botlhale le ba ba bonokopela dilo tseno mme o di senoletse masea.” (Mathaio 11:25) Batshwari ba ditlhapi le bakgethisi ba ne ba tlhaloganya thuto ya ga Jesu fa baeteledipele ba bodumedi ba ba rutegileng thata bone ba ile ba se ka ba e tlhaloganya. Jesu o ile a tswelela a re: “Ga go na motho ope yo o ka tlang mo go nna fa Rara, yo o nthomileng, a sa mo goge.” (Johane 6:44) Fa o itse Baebele, o dumela dithuto tsa yone le go tshela ka tsone, seo ke bosupi jwa gore Jehofa o go gogetse kwa go ene. Ke lebaka la gore re ipele.
12. Baebele e re sedimosetsa ka ditsela dife?
12 Lefoko la Modimo le re tsholetse boammaaruri jo bo gololang e bile le a re sedimosetsa. Batho ba ba tshelang go ya ka kitso ya Baebele ba gololesegile mo ditumelobotlhoding, mo dithutong tsa maaka, le botlhokakitso jo bo aparetseng dimilione tsa batho. Ka sekai, go itse boammaaruri kaga moya go re golola mo poifong epe fela ya gore baswi ba ka re gobatsa kana ya gore baratiwa ba rona ba ba suleng ba a boga. (Esekiele 18:4) Go itse boammaaruri kaga baengele ba ba boikepo go re thusa go tila dikotsi tsa tirisabadimo. Thuto kaga tsogo ya baswi e gomotsa batho ba ba swetsweng ke baratiwa ba bone. (Johane 11:25) Dipolelelopele tsa Baebele di re thusa go lemoga motlha o re leng mo go one mme di re dira gore re tshepe ditsholofetso tsa Modimo kaga isagwe. Gape di nonotsha tsholofelo ya rona ya go tshelela ruri.
13. Go reetsa Lefoko la Modimo go re solegela molemo jang mo mmeleng?
13 Melaometheo ya bomodimo mo Baebeleng e re ruta go tshela ka tsela e e re solegelang molemo mo mmeleng. Ka sekai, re ithuta go tila ditlwaelo tse di leswafatsang mebele ya rona, tse di jaaka go goga motsoko le diokobatsi tse dingwe. Re tila go nwa bojalwa ka tsela e e feteletseng. (2 Bakorintha 7:1) Go reetsa melao ya Modimo ya boitsholo go re sireletsa mo malwetseng a a tshelanwang ka tlhakanelodikobo. (1 Bakorintha 6:18) Fa re ela tlhoko kgakololo ya Modimo ya gore re tile go rata madi, ga re senye go ritibala ga rona mo maikutlong jaaka batho ba bantsi ba dira ka go gwalalela dikhumo. (1 Timotheo 6:10) O ile wa solegelwa molemo jang mo mmeleng ka ntlha ya go dirisa Lefoko la Modimo mo botshelong jwa gago?
14. Moya o o boitshepo o tlhotlheletsa botshelo jwa rona jang?
14 Fa re tshela go ya ka Lefoko la Modimo re amogela moya o o boitshepo wa ga Jehofa. Re nna le botho jo bo tshwanang le jwa ga Keresete, jo bo bonalang ka dinonofo tse di molemo tse di jaaka kutlwelobotlhoko le bopelotlhomogi. (Baefeso 4:24, 32) Gape moya wa Modimo o dira gore re nne le maungo a one—lorato, boipelo, kagiso, bopelotelele, bopelonomi, molemo, tumelo, bonolo le boikgapo. (Bagalatia 5:22, 23) Dinonofo tseno di dira gore re tshedisane le batho ba bangwe ka tsela e e itumedisang le e e molemo, go akaretsa le ba malapa a rona. Re nna le nonofo e e re thusang go lebana le mathata ka bopelokgale. A o lemoga kafa moya o o boitshepo o tlhotlheletsang botshelo jwa gago ka tsela e e molemo ka teng?
15. Re solegelwa molemo jang fa re ntse re tshela go dumalana le thato ya Modimo?
15 Fa re ntse re dumalanya botshelo jwa rona le thato ya Modimo, re nonotsha botsala jwa rona le Jehofa. Re tlhatswega pelo le e leng go feta gore o a re tlhaloganya e bile o a re rata. Re ithuta go ya ka dilo tse di re diragalelang gore o re ema nokeng mo dinakong tsa mathata. (Pesalema 18:18) Re lemoga gore ruri o reetsa dithapelo tsa rona. (Pesalema 65:2) Re ikaega ka kaelo ya gagwe, re itse sentle gore e tla re solegela molemo. E bile re na le tsholofelo e e molemolemo ya gore mo nakong e e tshwanetseng Modimo o tla dira gore batho ba gagwe ba ba ikanyegang ba itekanele mme a ba abele mpho ya botshelo jo bo sa khutleng. (Baroma 6:23) Morutwa Jakobe o ile a kwala jaana: “Atamelang Modimo, mme o tla lo atamela.” (Jakobe 4:8) A o ile wa utlwa botsala jwa gago le Jehofa bo nonofa fa o ntse o atamalana thata le ene?
Letlotlo le le Seng Kana ka Sepe
16. Bakeresete bangwe ba lekgolo la ntlha la dingwaga ba ne ba tshwanelwa ke go dira diphetogo dife?
16 Paulo o ile a gakolola Bakeresete ba lekgolo la ntlha la dingwaga ba ba tloditsweng ka moya gore bangwe ba bone nako nngwe ba kile ba bo ba le bagokafadi, baakafadi, basodoma, magodu, batho ba ba bogagaru, matagwa, bagobolodi le ba ba dikgoka. (1 Bakorintha 6:9-11) Boammaaruri jwa Baebele bo ile jwa dira gore ba dire diphetogo tse dikgolo; ba ne ‘ba tlhapisitswe.’ A ko o leke go akanya fela gore botshelo jwa gago bo ka bo bo ntse jang fa o ka bo o sa itse boammaaruri jono jo bo gololang jo o bo ithutileng mo Baebeleng. Ruri boammaaruri ke letlotlo le le seng kana ka sepe. A bo re itumela thata jang ne gore Jehofa o buisana le rona!
17. Basupi ba ga Jehofa ba ile ba fepiwa semoyeng jang mo dipokanong tsa Bokeresete?
17 Gape, akanya ka masego a re nang le one ka ntlha ya bokaulengwe jwa rona jwa ditšhabatšhaba! “Motlhanka yo o boikanyego le yo o botlhale” o re abela dijo tsa semoya ka nako e e tshwanetseng, go akaretsa le Dibaebele, dimakasine le dikgatiso tse dingwe ka dipuo tse dintsintsi. (Mathaio 24:45-47) Mo ngwageng wa 2000 Basupi ba ga Jehofa mo dinageng tse dintsi ba ile ba sekaseka dintlhakgolo go tswa mo dibukeng tse robedi tse dikgolo tsa Dikwalo Tsa Sehebera mo dipokanong tsa phuthego. Ba ile ba sekaseka dikgang tse di farologaneng go tswa mo bukeng ya Go Fetolana ka Dikwalo. Ba ne ba sekaseka mo e ka nnang kwatara ya buka ya Monna Yo Mogolo go Gaisa Botlhe Ba Ba Kileng Ba Tshela le mo e batlang e le buka yotlhe ya Ela Tlhoko Boporofeti Jwa ga Daniele! Ba ile ba sekaseka ditlhogo tse dingwe di le 36 tsa makasine wa Tora ya Tebelo mo godimo ga tse 52 tse di ithutiwang. Mo godimo ga moo, batho ba ga Jehofa ba ile ba fepiwa ka dikgatiso tse 12 tsa Tirelo ya Rona ya Bogosi le dipuo tsa phatlalatsa tsa beke le beke tse di buang ka dikgang tse di farologaneng tsa Baebele. A bo re abetswe letlotlo le legolo jang ne la kitso ya semoya!
18. Re thusiwa ka ditsela dife mo phuthegong ya Bokeresete?
18 Mo lefatsheng lotlhe, diphuthego tse di fetang 91 000 di thusa batho le go ba kgothatsa ka thulaganyo ya dipokano le go kopana mmogo. Gape re itumelela go engwa nokeng ke Bakeresetekarona ba ba nonofileng ba ba ratang go re thusa semoyeng. (Baefeso 4:11-13) Ee, re solegetswe molemo thata ke go nna le kitso ya boammaaruri. Go itse Jehofa le go mo direla go itumedisa tota. Mafoko ano a a kwadilweng ke mopesalema a boammaaruri jang ne: “Go itumela setšhaba se Modimo wa sone e leng Jehofa!”—Pesalema 144:15.
A o A Gakologelwa?
• Jehofa o ne a buisana le bomang mo motlheng wa pele ga Bokeresete?
• Lesedi la semoya le ile la phatsimela pele jang mo lekgolong la ntlha la dingwaga? mo motlheng wa segompieno?
• Ke melemo efe e re nnang le yone ka ntlha ya go tshela go ya ka kitso ya ga Jehofa?
• Ke eng fa re tshwanetse go itumelela kitso e re nang le yone ka Modimo?
[Dipotso Tsa Thuto]
[Ditshwantsho mo go tsebe 8, 9]
Jehofa o ne a itsise Moshe, Noa le Aborahame thato ya gagwe
[Setshwantsho mo go tsebe 9]
Mo motlheng wa rona, Jehofa o dirile gore re nne le tshedimosetso ka Lefoko la gagwe
[Ditshwantsho mo go tsebe 10]
Akanya fela ka masego a re nang le one mo bokaulengweng jwa rona jwa ditšhabatšhaba!


text:
Tiro ya ga Desmond Tutu Kwa Ntle ga Afrika Borwa
Go Fitlhelela go Ruta
Desmond Tutu ka nako yotlhe o ne a batla go nna moalafi, fela fa a ne a kgaratlhela go bona madi a go duelela sekolo sa kalafi o itlhophetse go fitlhelela mokgele wa tiro mo go ruteng. O ne a simolola kwa Kholetšheng ya Tlwaelo ya Bantsho ka 1951. Fa a ntse a le gare mo seabeng sa merero ya baithuti, a thusa go rulaganya Setšhaba sa Terama le Go Bala, a duedisa Setšhaba sa Setso le Ngangisano a se direla jaaka ramatlotlo mo SRC. Gape o ne a tsaya dithuto tse kgakala tse tlhano tsa kwa Yunibesithing ya Afrika Borwa. O weditse Lekwalo la Borutabana ka 1954 mme ka 1955 o amogetse Dikerii ya gagwe ya Bachelor of Arts.
1955 gape e ne e le ngwaga oo Tutu a simolotseng tiro ya gagwe jaaka morutabana kwa sekolong se segolo fa a neng a iponna la ntlha fa Molao wa Thuto Bantsho o o neng wa tsenngwa tirisong ka 1953. Ka fa tlase ga Molao o, baithuti ba bantsho ba le ka fa tlase ga thuto e e kwa tlase, e e neng e lekanyeditse ditsholofelo tsa bona tsa isago thata. Tutu o ne a galifisitswe ke se mme kwa bofelong a tlogela go ruta ka go dira ditshupetso.
Dithuto tsa Thutabomodimo
Ka 1958 Tutu o ne a kwadisitswa Thutabomodimo kwa Kholetšheng ya St Peter’s fa a neng a ithutela Beibele, Moônô wa Anglicaca le Boitshwaro jwa Sekeresete. O amogetse leina la go nna botlhale jo bo kethegileng le go dira ka natla e ntse a tsweletsa tlhaloganyo ya boikokobetso. Pampiri ya gagwe ya Sekeresete le ya Iselamo di fentse sekgele sa mobišopomogolo sa tlhamo ya ngwaga le ngwaga. Le fa e ne e le gore ditsitsipano tsa sepolotiki mo Aforika Borwa di ne di ya kwa godimo jaaka kgaratlho kgatlhanong le tlhaolele di ne di gagametse, Tutu o ne a ntse a le kwa ntle ga dipolotiki. O ne a amogela dikerii ya gagwe ya Licentiate ya Thutabomodimo mme a tlhomamiswa jaaka moruti ka 1960.
Ka 1962 Tutu o ne a hudugela kwa United Kingdom go tsweletsa dithuto tsa gagwe tsa thutabomodimo kwa Kholetšheng ya King’s kwa London. Nako eo Tutu a e ntseng kwa London e mo letleletse thuso go tswa mo kgatelelong a neng a e fitlhela mo nageng ya ga gabo mme o ne a na le kgololosego ya go sekaseka dilo tse dingwe tse a di batlang tse di jaaka tsa kirikete, e a gotseng a e rata. O ne a wetsa nako ya gagwe kwa ka didikerii tsa Bachelor ya Divinity Honours le Masters ya Thutabomodimo, lekwalo la gagwe le ne le le mo Iselamo kwa Bophirima jwa Afrika.
Tutu o ne a tloge kwa United Kingdom ka 1966 go tla mo Aforika Borwa. Pele a boela gae o ne a etela Paris, Rome mme kwa bofelong a ya Botlhaba jwa Jerusalema fa a neng a fetsa dikgwedi di le pedi go ithuta Seheberu le Searab. Fano o ne a tshoswa ke dikgotlhang magareng ga batho ba Bajuta le Maarap eo a e boneng.
Go Itsesiwe mo Thutabomodimong ya Bantsho
Ka 1967, morago kwa Afrika Borwa, Tutu o kgaratlhetse go inyalantsha le setšhaba se se neng se amme ke tlhaolele e bogale le melao ya bukana ya boiketsese. Le fa go le jalo, o ne a tswelela ka tiro ya gagwe ya go ruta le go leka go dira temoso ka ga seemo sa bohumanegi sa Maaforika Borwa.
O rutile kwa Seminara ya Thutabomodimo ya Bofederale 'FEDSEM' kwa Alice kwa Kapa Botlhaba pele a huduga go ya go simolola go dira tiro kwa Yunibesiting ya Botswana, Lesotho le Swaziland 'UBLS' ka 1970.
Fa a ne a nna kwa Lesotho o dirile jaaka motlhatlhobi wa kwa ntle wa Fedsem le Yunibesithi ya Rhodes le go nna leloko la boto ya khudutamaga Mokgatlho wa Kemedi ya Dikereke Tsotlhe ya Lesotho.
Gape e ne e le fa mo a neng a itsese Thutabomodimo ya Bantsho mme o ne a tlhotlheletswa go e kopanya le Thutabomodimo ya Seaforika go e tsenya mo bokaong jwa Afrika Borwa joo a neng a bo itse.
Go Direla TEF
Ka 1972 Tutu ne a boela kwa Engelane go dira. O ne a tlhomiwa jaaka Modimmogo wa Mokaedi wa Afrika mo boemong jwa Letlole la Thuto ya Thutabomodimo 'TEF'. Maemo a, a mo litlile go ya go etela kwa dinageng tse di Tlhabologang, go akaretsa tse dintsi mo Afrika. O kwadile ka ga maitemogelo a gagwe kwa teng, a ntse a bala bobodu bo bo tlhatlogang le botlhoki kwa Zaire, kgolagano ya Bakeresetse-Mamoelemo kwa Nigeria, mmuso o o kgatlhang ka fa tlase ga puuso wa kwa Jomo Kenyatta gammogo le go kobiwa ga MaAsia ba kwa Uganda ka fa tlase ga Idi Amin.
Tutu o ne a direla Letlole la Thuto ya Thutabomodimo mo dingwageng di le tharo pele ga go boela mo Afrika Borwa ka 1975. O ne a tlhomiwa go nna Modini wa Kerekekgolo ya St. May’s kwa Johannesburg, go nna Modini wa ntlha wa montsho wa Anglican. Gape o dirile jaaka Mobišopo wa kwa Lesotho go tloga ka 1976 go ya 1978 fa a ne a nna Mokwaledi Kakaretso wa ntlha wa montsho wa Khansele ya Dikereke ya Afrika Borwa.
Go nna le Sewabe ga Boditšhabatšhaba
Desmond Tutu o gakologelwa bontsi ka go nna le seabe ga gagwe mo kgololosegong ya Afrika Borwa, mme gape o ne a na le seabe se se tseneletseng mo mererong ya boditšhabatšhaba go akaretsa tse di latelang:
Ka 1987 o ne a neelana ka puo e ebotlhokwa kwa Khonferenseng ya Dikereke Tsotlhe tsa Afrika 'AACC' kwa Togo, fao a neng a bua ka ga mathata a ba bagateletsweng mo Afrika, a rotloetsa dikereke di go thusa mo di ka kgonang. Moragonyana o ne a tlhophiwa go nna Moporesidente wa AACC.
Ka 1988 Tutu o ne a bua kwa Khonferenseng ya Lambeth a dira piletso ya tharabololo ya kgotlhang kwa Ireland Bokone.
Ka 1989 o ne a etela Zaire, e jaanong e leng Democratic Republic of Congo, go rotloetsa dikereke go ipaya kgakala le puso ba babusaesi.
Ka 1989 o ne a bua ka kgotlhang ya Iseraele – Palesetina a gatelela tshwanelo ya mmuso wa Iseraele le seriti sa tikologo le tshireletso kgatlhanong le ditlhaselo ke bao ba ba tla ganelang tshwanelo ya bona go nna teng. O ne a supa go tshwana ga maemo a puso ya tlhaolele ya Afrika Borwa.
O ne a etela Liberia ka 1994 mo letsholong la go rulaganya khutlisontwa mo boemong jwa AACC.
Ka 1995, o ne a romelwa kwa Nigeria ke Nelson Mandela go kopa kgololo ya bagolegwa ba sepolotiki mme mme morago mo ngwageng o o o ne a etela Rwanda morago ga kgailo ya batho go rera le go di ra piletso ya bosiamisi.
Translated by Lawrence Ndou


text:
Go Runya Ga Lepere mo Robben Island
Kgolegelo go ya go Kôkêlô
Robben Island e ne ele lefelo le le siameng go romela batho ba malwetse a tlhaloganyo, ba ba koafaditsweng ke malwetse le ba malwetse a a sa foleng go dula kwa teng, ka fa ba ne ba tla hutsafatsa baagi ba Afrika Borwa ba ba itekanetseng. Go phuaganya batho ba ba seng lesego banô mo setlhaketlhakeng, kgakala le matlho le dikakanyo tsa setšhaba, go ne go lebega fa ele tharabololo e e siameng mme, go tloga ka 1846 go fitlha 1931, Robben Island e ne ka bogolo e diriswa jaaka lefelo la tlhaolô la batho ba ba sa batlweng ke morafe.
Mo bogareng jwa bo-1800, lepere le runtse. Balepere, ba ka bontsi e neng ele bantsho le batlhoki, e ne ele setlhopha se se madimabe. Santlha, e ne ele batswa-setlhabelo ba bolwetse jo bo maswe thata (jo ka nako eo bo neng bo sena pheko e e itsiweng) mme, sabobedi, e ne ele batswa-setlhabelo ba morafe o o senang kitso le boitswarelo o o ba itlhokomolositseng ka go ba kaya fa ba le leswe ebile ba le kotsi. Le gompieno, kitso e e tlwaelegileng ka ga lepere e bo kaya jaaka bolwetse jo bo kotsi thata mme bo tshelana, jo bo dirang gore menwana ya gago e wele fa fatshe mme letlalo la gago le bole. Mo bonneteng, fela, ga bo tshose go le kalo.
Mo Robben Island, batlhokomedi ba Kôkêlô Kakaretso ba tlhokometse balepere ka fa ba neng ba kgona. Mo tlaleletsong ya go ba neela diberekisa-mala tse di maatla tse di sa tlhokagaleng, go ne go akanywa fa metsi a lewatle a le mosola go ba ba tshelang ka bolwetse, mme lekadiba la makhubu le ne la agwa kwa letlhakoreng le le kgakala la setlhaketlhake, mo ba neng ba ka tlhapa teng. Masaledi a lekadiba leno, le le bitswang Baths of Bethesda, a santse a bonala le gompieno, mme metsi a mantsho a a emeng ka mo gare ga lebota la letlapa le le sugaganang ke modumo-ipoêlêtsa o o maikutlô wa morafe o o sa itumelang. Balepere ba Kapa ka jalo ba ne ba kgaoganngwa le balolapa le ditsala dingwe le dingwe tse ba ka tswang ba ne ba na le tsona, mme ba phuaganngwa mo setlhaketlhakeng.
Maemô a Botshelo mo Setlhaketlhakeng
Maemô a botshelo mo setlhaketlhakeng a ne a le bosula. Metsi a ne ale letswatsana, seêmô sa bosa se ne se sena kutlwelo-botlhoko, bodutu bo ne bo fekeetsa mme malwetse a a jaaka dysentery a ne a tlwaelegile.
Fela ka bo-1850, magwategwate a le mmalwa a ne a runya ka ga maemô mo setlhaketlhakeng, mme balaodi ba ne ba patelesega go leleka motlhokomedi-mogolo. Ka bo1860, motlhokomedi-mogolo yo montšha o ne a leka go tokafatsa tlhokomelo ya ditsenwa, ka go fedisa diketane le thupa, le go tsenya tirisong kalafô e e tlhabologileng le tlhokomelo e e botho. Fela ditlamêlô di ne di santse di le bokowa, mme seêmô sa balwetse se ne se sa tlhotlheletse tlhwatlhwa ya go aga dikagelelo tse di ntšha. Ditlhabololo tsa ntlha tse di kgolo tsa Kôkêlô Kakaretso di dirilwe fela ka bo-1890.
Ka 1931, League of Nations Health Organisation, e kaile fa tlhaolô ya pateletsô ya balepere e sa tlhole e tlhokagala, mme mo boemông jwa yona go tsenngwe tirisong molawana o o sa gagamalang wa 'tlhaolô' o o letlelelang dikgetse tsa bolwetse mo go nang le tshwaetsano le mo go senang tshwaetsano. Botshabelo jwa lepere mo Robben Island bo ne ba tswala mo go ona ngwaga oo. Balwetse ba ba setseng ba ne ba romelwa kwa Westfort Hospital, gaufi le Pretoria.
Translated by Nchema Rapoo


text:
Timi le mmaagwe ba ne ba nna mo motseng o o bidiwang Mozala. Go ne go na le sengwe se se sa tlwaelegang ka Timi – moriri wa gagwe! O ne o gola ka bonako. O ne o gola ka bonako thata mme mmaagwe a tshwanelwa ke go mo isa kwa go mmeodi Matlhatso mangwe le mangwe. Fa go ne go le sengwe se Timi a neng a se ila, e ne e le go beola moriri! Nako ya go beola moriri e ne e le ya matshwenyego ka gonne Timi o ne a lela. “Ga ke batle go beola moriri wa me!” o ne a rialo ka gale.
Mmaagwe o ne a mo tuntuletsa pele ba ya kwa go mmeodi, fela fa ba goroga, Timi o ne a tsholola dikeledi. Ka jalo Mmaagwe o ne a tshwanetse go dira tsotlhe go leka go dira gore Timi a nne bokgwabo fa a beolwa moriri. Ka dinako dingwe o ne a mo naya dibisikiti. Timi o ne a rata dibisikiti, fela o ne a di kometsa ka bonako mme a simolola go lela gape. Ka dinako dingwe Mmaagwe o ne a bina. A binela kwa molemeng. A binela kwa mojeng. A tshikinya mmele wa gagwe, fela Timi a tswelela ka go lela le go lela. Fa jaanong Jango, mmeodi, a ipaakanyetsa go beola moriri wa Timi, Timi o ne a ipaakanyetsa go lela le go feta! Sa ntlha o tla sunetsa, a bo a sisa pelo, mme a bo simolola go lelela kwa godimo, “Hiyaa, hiyaa, hiyaa!” “Ke beola moriri fela, Timi. Ga go botlhoko,” Jango o ne a bua jalo, a leka go ritibatsa maikutlo a Timi, fela se se ne se dira gore Timi a lele le go feta. Ka dinako dingwe Jango o ne a opela go gomotsa Timi, fela Timi a tswelela go lela.
Ka letsatsi lengwe, Timi o ne a lelela kwa godimo mo bafeti ka tsela ba neng ba tlhola gore go diragala eng mo lebentleleng la mmeodi se se dirang gore mosimane a lelele kwa godimo jalo! “Mogalammakapaa! Ke mosimanyana fela yo o beolwang moriri,” ba bua jalo. Timi o ne a se na sepe le gore batho ba mo tlhomile matlho. O ne a lela a bo a lela go fitlha Jango a fetsa go beola moriri wa gagwe. Ka letsatsi lengwe, o ne a bokolela kwa godimo gore Nkoko Binite a tle a ikokotlela ka thobane ya gagwe. O ne a agile gaufi le lebentlele la go beola, fela o ne a tsositswe mo borokong jwa maitseboa ke selelo se se tlhabang pelo sa ga Timi. “Batho ba Modimo!” ga bua Nkoko Binite. “Ke ne ke akanya gore ke sengwe se se boitshegang se se diragalang fa!” A bo a boela morago kwa gae a ntse a tlhotsa go tsaya tlhapi e e monate e e gadikilweng go tla go e naya Timi. “Ke akanya gore se se tla dira gore a didimale,” a akanya jalo. Fela e rile a naya Timi tlhapi, a e latlhela mo ganong, a e tlhafuna mme a e kometsa … mme a tswelela ka go lela!
Morago ga gore Timi a bothologe le mmaagwe tsatsi leo, Jango a nna fa fatshe ka kopi ya teye mme a akanya a bo a akanya. Tota go sengwe se se ka dirwang go khutlisa selelo sa Timi fa a beolwa moriri! Mme se sa naya Jango leano le lentle! “Ke gone! Ke bone tharabololo,” a goa ka boitumelo. Fa Timi a tla gape go beola, morago ga gore Jango a ntshe sekero, a simolola go anela Timi leinane. “E rile ka letsatsi lengwe ga bo go le mosimane yo o neng a sa rate go beolwa, ka jalo a tlogela moriri wa gagwe o gola o be o gola,” ga bua Jango. “Moriri o ne wa gola go fitlhela e nna letšhiri le le komota. Go ise go ye kae letšhiri la simolola go bofagana.” “Ga bo go diragala eng?” ga botsa Timi a kgaoditse go lela. “Dintshi le ditshenekegi dingwe tsa ikagela dintlhaga mo moriring wa gagwe,” Jango a tswelela.“Jaanong, go ne ga diragala eng ka ene?” Ga botsa Timi a tshwenyegile.
“Mosimane o ne a simolola go goga moriri wa gagwe le go ingwaya tlhogo ka gonne ditshenekegi di ne di saila mo tlhogong ya gagwe di dira gore e tlhotlhonye. A goga moriri a ingwaya, a goga moriri a ingwaya letsatsi lotlhe. Moragonyana tlhogo ya gagwe le diatla tsa simolola go nna botlhoko ka ntata ya go goga le go ngwaya,” ga bua Jango. “Ijo, se se a boitshega! Go bo go diragala eng gape?” ga botsa Timi a utlwela mosimane botlhoko. “Tlhogo ya gagwe le mabogo a gagwe a ruruga,” Jango a tswelela. “Ka letsatsi lengwe mmaagwe a mo tlisa mo lebenkeleng la me. E rile fela ba se na go goroga fa, a nna fa setulong gore tlhogo ya gagwe e beolwe. O ne a nna ka tshisibalo gore ke mo neye peolo e e gaisang tsotlhe.”
“Ruri?” ga botsa Timi. “Ee ruri!” ga bua Jango. “E rile fa ke fetsa go beola moriri wa mosimane – jaaka ke fetsa go beola wa gago jaanong – mosimane a bo a ntlamparela.” Timi a bo a leba tlhogo ya gagwe. Go beolwa tlhogo go fedile! O ne a itumelela leinane thata mo o neng e bile a sa lemoge gore Jango o beola moriri wa gagwe. A tlola mo setulong a atlarela Jango. Jaanong o itse gore go ne ga diragala eng? Timi ga a ka a tlhola a lela gape kwa lebenkeleng la mmeodi ka gonne Jango o ne a mo anela leinane ka dinako tsotlhe fa a tlile go beola! Mme mmaagwe Timi o ne a itumetse ka gonne mainane a Jango a ne a khutlisitse matshwenyego a beke nngwe le nngwe a go beolwa.


text:
Nomsa o ne a lebile ausi wa gagwe o mogolo, Mandisa, a dira sebaga. Mmaabona a bo a bitsa go tswa kwa kitšhining,
“Mandisa, tsweetswee nkele lebenkeleng. Lenaane la go reka ke le.” Mandisa a buisa lenaane la go reka kwa mabenkeleng,
“Borotho, majerine, phinate-batha, jeme ya apolokose, folouro, mae, sukiri, mašwi, teye le letswai. Ke tla tlhoka dikgetsana di le pedi go rwala dithoto tse.”
Nomsa a ya kwa godimo le kwa tlase. “A nka tsamaya le wena? Tsweetswee a nka tla?” O ne a tshotse madi a a ipoloketseng ona.
O ne a rata dimonamone tse dikgolo tse di kgolokwe tsa mmala wa namune kwa marekelong. “A mme go a tlhokega?” Mandisa a ngongorega.
O n e a na le dingwaga di le somepedi mme Nomsa o ne a na le di le thataro mme ka dinako dingwe o bona monnawe a mo dia ka go salela kwa morago.
“O tla tshwanelwa ke go nthusa go rwala dithoto.” “Ke tla dira jalo, ke tla dira jalo!” Nomsa a solofetsa. “Buisa lenaane gape, ke batla go utlwa gore re
ya go reka eng.” “Borotho, majerine, phinate-batha, jeme ya apolokose, folouro, mae, sukiri, mašwi, teye le letswai,” ga buisa Mandisa fa
Nomsa a bala dilo ka menwana. Dilo tse lesome, e nngwe le e nngwe ke ya monwana o le mongwe. Nomsa o ne a ese a kgone go buisa,
fela o ne a itse go gopola dilo sentle thata.
Basetsana ba ya mo mmileng. Phefo e ne e foka! Ya pheula mesese ya bona ya ba ya tlatsa leswe mo mmileng mme la tabogela le go
itshopaganya ka maoto a bona. Fa ba feta mo saluneng sa meriri mo karatšheng ya ga Mme Ngubane ba bona Fezeka le Phumla ba loga meriri.
Mme Ngubane o ne a le setswerere sa go loga meriri. Fezeka le Phumla e ne e le ditsala tse dikgolo tsa ga Mandisa.
“Ijoo, o montle e le tota!” ga bua Mandisa a tsena mo saluneng go leba setaele se sentšhwa sa mologo. Se ne se le se sentle e le tota.
“O apere hempe e ntšhwa,” Mandisa a bolelela Fezeka. A inama go utlwelela lesela ka menwana ya gagwe. “O e rekile kae?”
Nomsa a ngongorega. O ne a batla gore ba itlhaganelele go ya lebenkeleng. Fela se Mandisa a akanyang ka sona malatsi a ke diaparo, moriri le ditlhako.
“Ke rata sebaga sa gago, Phumla!” ga bua Mandisa a sekamela ka mo go ene go tshwara sebaga sa tsala ya gagwe se sentšhwa. Fela, ijoo nna we!
Phefo ya foka ka lenaane la go reka la tswa mo seatleng sa ga Mandisa! La fofa go tlola legora, la tlola le dithulelo tsa ntlo ya baagisane.
Le ne le ile, le ile, le ile! Go fitlhela le sa bonagale! “Jaanong ke mo mathateng,” ga bua Mandisa a baya letsogo mo molomong.
“Ke tshwanetse go boela gae ke kope Mama a mphe lenaane le lengwe, fela o tlile go tenega!”
“Ga go tlhokege! Ke gakologelwa lenaane la go reka,” ga bua Nomsa a ya kwa godimo le kwa tlase. “Ke gakologelwa sengwe le sengwe.”
A emisa matsogo a gagwe a bala dilo tsotlhe tse di mo lenaaneng la go reka mo menwaneng ya gagwe e e lesome.
Monwana mongwe le mongwe e ne e le wa sengwe le sengwe mo lenaaneng la go reka. “Borotho, majerine, phinate-batha, jeme ya apolokose,
folouro, mae, sukiri, mašwi, teye le letswai!” a rialo. Mandisa a mo leba a kgakgametse. “Tiro e ntle e le tota, Sisi! Ke itumela fa o tlile le nna.
A re ye kwa lebenkeleng ka bonako go reka dilo tseo. E seng jalo Mama o tlile go tenega.” Fa ba goroga kwa lebenkeleng la Mambhele Cash Store,
Mandisa a kopa dilo tsotlhe tse Nomsa a neng a di gakologelwa ka menwana ya gagwe e e lesome mme a di tsenya mo dikgetsaneng tsa dithoto.
Nomsa o ne a lebile lebotlolo le legolo la dimonamone tsa mmala wa namune le lebotlolo la jelly babies gaufi le thili.
A ntsha madi mo kgetsaneng ya gagwe a e naya Mandisa. A mmontsha dimonamone tse a neng a di batla mme Mandisa a di reka.
Mandisa a mo rekela le lolipopo e e khibidu. “Ke ka gonne o nkitshitse mo kotsing,” ga bua Mandisa. “Ke a itse gore o rata dilolipopo tse di khibidu.”
Ba thusana go tshwara dithoto go boela gae Nomsa a ntse a mokona lolipopo. Kwa gae, ba simolola go ntsha dithoto mo dikgetsaneng
ba di baya mo tafoleng ya kitšhini mme Mandisa a botsa, “Mama, a nka dira dipanekuku tse re tla lalelang ka tsona maitsiboa?”
O ne a itse gore Nomsa o rata dipanekuku. “Ee,” ga bua mmabona. “Ke na le tiro e ntsi ya sekolo e ke tshwanetseng go e tshwaya.
O tla bo o nthusitse fa o ka dira dijo tsa bosigo.” Mmogo Nomsa le Mandisa ba tlhakanya folouro, mae, mašwi, sukiri le letswai le lennye go dira dipanekuku.
Ba tlogela motswako go ema ura pele ga ba o dirisa. Jaanong ba simolola go dira dipanekuku, ba dira dipanekuku ba dira dipanekuku di le dintsi.
Kitšhini e ne e nkga monate! Fa Papa a goroga mo gae, a ya ka tlhamalalo kwa kitšhining. “Nko ya me e mpolelela gore re tlile go ja dipanekuku bosigong jo!
E bile ke bona barwadi ba me ka bobedi ke diapei. Lo tlile go tsenya eng fa gare ga tsona?” a botsa. “Go na le nama ya minsi e e setseng maabane.
Re tla dirisa yona,” ga bua Mandisa. “Gape go na le jeme ya apolokose. Jeme ya apolokose ke e rata go feta dilo tsotlhe mo lefatsheng!” ga bua Nomsa.
“Le nna fela jalo,” ga bua Papa a tshega. Fa Mama a goroga mo kitšhining, a opa legofi. “Lo dirile bontle, basetsana ba me!” a rialo.
Dipanekuku di ne di le monate. “Ke gakologelwa resipe ya metswako,” ga bua Nomsa. A tsholetsa seatla a simolola go bala ka menwana e le metlhano.
“Folouro, mae, mašwi, sukiri le letswai le lennye!”
Rraagwe a tshega a mo forogotlha mo legetleng. “Mosetsana wa me yo o botlhale!” a rialo. “Gongwe le nna ke tshwanetse go menwana ya me go gakologelwa dilo!”c


text:
E tlaa re gompieno re nne re tswelele re bue ka lenatetshapuo le le reng ‘go tshwara ka…..’ Fa re boela fa morago, e rile maloba ra re, go na le go tshwara kwa le kwa. Re ne ra re, motho o tshwara kwa le kwa, fa a dira ditiro tse dintsi, mme ene a le nosi.
Ra re, ka ditiro di dintsi, motho o tlaa tshwara e, a e dire, a tloge a ye fa go ele , a tswe foo, a dire e nngwe gape fale. Mme ka gone go tlolaka mo, go twe, motho o tshwara/tshwere kwa le kwa.
Gompieno re tlatsa ka gore, go sale foo, motho o ka tshwara kwa le kwa, tota e se gore tiro e ntsi, e le fela gore, ga a a rulaganya sentle gore, tiro e tlaa dirwa jang.
Go ka nna gore, motho a bo a sa rulaganya gore, tiro e tlaa simololwa jang, kana fa kae, e tswelele jang, e bo e wele jang. Ka gone go tlhoka thulaganyo eo, motho a simolole a dire fa, a tlogele a ye go dira fale, a tswe foo, a ye go dira fa gongwe gape.
E re a dira jaana, go lebege e kete tiro e ntsi, mme tota go sa nna jalo. Ka o dira a ya kwa le kwa, kgotsa o dira sele le sele, ka nako e le nngwefela, go nne go twe motho yoo, o tshwara kwa le kwa. Fa, go tshwara kwa le kwa, go raya gore, motho ga a na thulaganyo ya tlhomamo ya go dira tiro ya gagwe.
Jaanong fa re tswelela, a re re, gompieno re feta Morwadi mme re tsena ka Baleti. Go phirimane, Baleti o fa ntle, o apeile. Fa a ntse a le foo, o utlwa bana kwa tlung ba lela, ‘Ijoo, noga ke eo, noga ke eo.’ Baleti o tswa fa isong, o tabogela kwa tlung, go ya go bona noga eo. Fa a tsena, o a leba, o a batla, mme ga a bone noga gope. Boemong jwa noga, o bona sebokolodi se setona se ipatikile ka lokotswana. Jaanong o lemoga gore, tota ga go na noga, bana ba tshositswe ke sebokolodi. O tsaya lofeelo, o se kgophela kwa ntle. Dijo di a butswa, go a tsholwa, go a jewa, go a robalwa, bana ba wetse dibete.
Letsatsi le le latelang, fa a tlotlela Morwadi ka tiragalo ya bosigo, Baleti a re, ‘ Ke ile kwa tlung ke tshwere mala ka mabedi, ke gopotse ngwana yo monnye gore, ka ga a tsamaye, e tlaa re go siiwa, ene a dire jang.’
Ka go tshwara mala ka mabed, Baleti o raya eng? O raya gore, o ne a tshogile thata, a tshositswe ke gore, bana ba bangwe ba ka siya, ba tshaba noga ele, mme yo monnye ene, ga a ka ke a kgona go siya, ka ga a tsamaye. A o tlaa jelwa ke noga foo kgotsa go tlaa direga jang ka ene? Baleti a tlhoka dikarabo.
E re a ntse a tsweletse Motswana a re,
A re re, Kgabutlwe o na le Dimenye. Ka toise ya gagwe e thulame, ke gore, ga e na sepe, Kgabutlwe o raya Dimenye a re, ‘A ko o ntshware ka nko foo tlhe rra.’ Dimenye o khurumolola toise, o napela Kgabutlwe; ke gore o mo fa motsokwe, o a mo goisa. Dimenye o dira jaana ka o ne a tlhaloganya gore fa Kgabutlwe a re a mo tshware ka nko, o ne a mo kopa motsokwe; A dira jalo Dimenye, a tshwara Kgabutlwe ka nko, mme a sa e goge kana go e utlwisa botlhoko ka tsela epe fela.
A nne a tswelele Motswana a re, go na le go tshwara mo tseleng. A re re, jaaka gale, Monwedi le ditsala tsa gagwe, ba tlhotse kwa ga Mma Ditshenyegelo.
Fa le setse le ya go phirima, ba bona gore ke nako ya go boela gae. Fa basimane ba bangwe ba ema, ba tswa ka kgoro, Monwedi ene o a sala ka o batla go minolosa thothi ele. Fa bale ba hakgamala, ba mmotsa gore a ga a tsamaye, o ba raya a re, ‘Tsamayang, ke tlaa lo tshwara mo tseleng.’ Basimane ba a tswa, ba a tsamaya, o sala foo mosimane a nwela jaaka a tle a ipoke. Fa Monwedi a raya ba bangwe a re o tlaa ba tshwara mo tseleng, o raya eng? O raya gore ba tsamaye, o tlaa ba fitlhela golo gongwe mo tseleng, ba ntse ba tsweletse le mosepele. A dira jalo. a minolosa, a tloga a wela tsela mme a ba fitlhela ba ntse ba tsweletse le mosepele.
Go sale foo, yo mongwe e ka re boemong jwa go tshwara mo tseleng a re, ‘Tsamayang, ke tlaa lo tshwara fa pele.’ Mme le la go tshwara fa pele, mo go bangwe le se ke le nne monate, ka ba tlaa le tseela go sele, e seng jaaka le dirisiwa. Fa, re bona Monwedi a ne a dumlanye le ba bangwe gore o tlaa ba tshwara mo tseleng. Mme gape, motho o ka tshwara yo mongwe mo tseleng, ba ne ba sa dumalana jalo. A re re, Morwadi o mo tseleng a ya gae, mme o fitlhelwa ke Baleti.
Ba tsamaya mmogo ba bo ba ya go goroga. E tlaa re ba bua ka mosepele o, Baleti a re, o ne a tshwara Morwadi mo tseleng; Morwadi ene a re, o ne a tshwarwa ke Baleti mo tseleng. Ba, ba tshwaranye mo tseleng, ba fitlhelelana fela, go ne go se epe thulaganyo ya gore go nne jalo. motshwanes@yahoo.com


text:
Batlhokomedi le Bolaodi ba Bobatana
Diruiwa di ka tsa tlhokomelwa kgatlhanong le bobatana ka ditsela tse di farologaneng, go akaretsa ka tiriso ya badisa, dintša tša go tlhokomela, di-alpacas, ditonki, dintšhe le thekenoloji tse dišwa.
Badisa
Modisa e ka nna nngwe ya letlotlo le le botlhokwa go molemirui. Modisa o o siameng ka tlhago e tla nna morui, o kgona go supa fa sengwe se le phoso ka phologolo bonolo le go se tlhole kgatelelo epe fa a dira le go tsamaiso ya diruiwa. Kwa ntle ga go tlhokomela leruo, ba tshwanetse go ka kgona gape go direla pele ka go thibela bobatana ka go tshola magora mo maemong a a siameng le go tsaya dikgato tse di feteletseng go sireletsa tse di leng mo kotsing kgotsa tse di lwalang kgatlhanong le dibatana.
Yona, le gale, ke tiro e e bodutu e kgetholotsweng, e tlhoka diura tse ditelele kgakala le legae, bogolosegolo fa diruiwa di ntshiwa mo dikgaolong tse dikgolo. Batho ba le bantsi ka jalo ga ba sa tlhole ba batla go dira tiro eno, e feletsa mo botsing ba “kitso ya go disa e ntsi” e sa tlhole e fetetswa kwa tlase go tswa tshikeng e nngwe go ya go e nngwe.
Go ya ka Dibatana mo Diruiweng tse mo Polaseng, kaedi ya balemirui e e mosola ya botsamaisi bo bo seng kotsi, ba maitsholo a a amogelesegang mo tikologong. E kwadilwe ke Bool Smuts, tiriso ya batsomi le fa go ntse jalo e hema botshelo jo bo ntšhwa mo mmarakeng wa tiro le dipoelo tse di siameng tsa, ekonomi le loago le tikologo, segolobogolo fa tiro e patilwe ke dithotloetso tse di siameng, jaaka kabelanopoelo kgotsa tirisanommogo.
Dintšwa tsa Tlhokomelo
Badisa, mo tsamaong ya dingwaga, ba ne ba dirisa mefuta e e farologaneng ya dintšwa go ba thusa go sireletsa diruiwa kgatlhanong le dibatana. Ditswadiso tsa leidi tse di farologaneng di ne di dirisiwa ka katlego, ka Anatolia ya Ntšwa ya Modisa ya kwa Turky e leng nngwe tse di gaisang tse di itsegeng. Go setse go lekanyeditswe gore ntšwa e e siameng ya go tlhokomela e ka fokotsa ditatlhegelo tsa thoto ka go fitlha go diphesente di le 90.
Tse ke dintšwa tse di dirang, di bewa le diruiwa mo dibekeng di le thataro go ya go di le robongwe ka bogolo. Ntšwa e tshwanetse go nna le diruiwa ka gale mme e seke ya tlogelwa e le nngwe ka mo lesakeng, le fa fela e le gore diruiwa di le pedi fela di nna le yona, go netefatsa kgolagano fa gare ga ntšwanyana e e golang le diruiwa tsa yona. Ntšwa e tla nna e e tlhokang mosola fa kgolagano e sa tlholege.
Fa di ntse di tshwanetse go itse mong wa tsona, e tshwanetse go gatiswa mo phologolong gore e tshwanetse tlhokomela diruiwa e seng lelapa, polase kgotsa batho ba yona. Ntšwa gape ga e a tshwanela go letlwa go siana le go tshameka le diruiwa jaaka e gola, jaaka fa seno se tla tsenya diphologolo mo kotsing. Ntšwa gape e tshwanetse go itsesiwe le diruiwa tse dingwe kgotsa diphologolo tsa balemirui ba bangwe, go thibela gore e bone diphologolo tse jaaka matshosetsi.
Ntšwa ga e a tshwanela go letlwa go sianisa diphologolo tsa naga mme e rutwe go itshokela diphologolo tsa naga tse di senang kotsi. E ka se kgona go dira tiro ya yona fa e ithuta go tsoma.
Alpacas
Alpacas e tshwanetse go godisiwa le diruiwa go netefatsa gore di tlhama kgolagano e popota le diphologolo tse. Fa fela kgolagano e setse e dirilwe, di tla nna le kelotlhoko e kgolo go disa le go tlhokomela tikologo ya tsona le go leleka, go kgwela, go loma, go raga e e simololang le go itaganya matshosetsi mangwe le mangwe. Alpacas ka thato e tshwanetse go dirisiwa ka ditlhopha tsa pedi, ka tse pedi di tshotswe ka dinamagadi tse di ka nnang 250 mo diheketareng tse 250.
Dibatana mo Diruiweng tsa mo Polaseng, kaedi e e mosola ya balemirui, e bega gore alpacas e ka oketsa diphesente tsa diphelehu ka go fitlha go di le 20 le go fokotsa ditatlhegelo tsa dibatana ka diphesente tse di ka nnang di le 80.
Ditonki
Le fa e lel gore ditonki ka tlwaelo di ne di dirisiwa jaaka diphologolo tsa setlhopha, gape di dira diphologolo tse di botoka tsa motlhokomedi. Kwa Kenya, sekao, di ne di dirisiwa go sireletsa kgatlhanong le ditau. Di na le maikutlo a tlholego a motlhape, ka jalo ka maikutlo a tlholego di tla tsamaela le go tswelela go nna le motlhape o e godisitsweng le yona. Ditshegadi di a ratiwa go feta banna, jaaka dipoo di nnile bogale go diruiwa tse dingwe mme di ka tlhola tshenyo ya legora.
Translated by Lawrence Ndou


text:
Cormorants
Ponalo
Ka lebaka le mmala wa tsone o montsho, di-Cormorants di bidiwa magakabe a lewatle. Bonnete ke gore leina la lelapa la tsone ke, Phalacrocoracidae, le le rayang gore legakabe la letwadi ka se Greek. Le fa e le gore di-Cormmorant di lebega dile bontsho, ga o ka tlhaba mofofu sentle o tla bona gore di na le mebala e e farologaneng go tswa go botala le phepole, botala ba metsi le bronze. Ka nako ya tsalo dinonyane tse di nna le ditsubaba tse di kganyang ka mebala e e farologaneng ko matlhong le fa kgokgotsong.
Di na le gular sac, kgotsa kgetsi mo kgokgotsong e e dirisetswang dilo tse dintsi. Di ka somela setlhabelo fa yone, e ka e thusa go itsidifatsa fa e hema, mme ka nako ya tsalo e tlhagisa mmala wa yone o kganyang go fereya tse di namagadi. E ka nna 63-101cm ka boleele, nonyane e ya metsi e na le nko e telele e kobegileng.
Dinao tsa tsone di di tona mme seo se di fa maitsetseleko mo metsing, fela di palelwa ke go itsetsepela sentle ga di tsamaya a one. Di tsamaya di ikgopa mme seo se dira gore dithube mae a le mantsi. Sbopego sa tsone se se di fang bokgoni ba go thuma se dikgoretsa mo moweng ga di fofa.
Dirope tse ditona, le mesifa ya dinoka e ya di imela ga o ka lebela bokete jwa yone le botona ba diphuka tsa yone. Ke sone seo se dirang gore dinonyane tse di tshammekele gaufi le lelapa mme ga dinke di folela kgakala le bogare ba lewatle.
Dijo
Ka ga di nna mo metsing a seng a letswai le a lewatle, bontsi di ja ditlhapi, mme di-amphibians le di-crustaceans le tsone di ka jewa.
Breeding
Nesting 3-5 chalky, pale blue-green eggs in a well-made platform of sticks, or of seaweed on the coast, placed in a tree or on a cliff or rocky island. They cement the nests together with guano and will often use the same nest again. Nests in colonies.
Maitshwaro
Le ga e le gore di nna sebaka se se intsi motsing, ga di na mafura a a thibelelang metsi a dinonyane tse dingwe tsa metsi di nang le one, ka jaalo di nna nako e le ntsi di omisa duphuka tsa tsone. Cormorants di dirisa mafelo a a tlwaelegileng mo go tsone go beela le go elama mae a tsone, ka jalo mantle a tsone a ka bokaganna kwa mafelong ao dingwaga di le dintsi.
Di palelwa ke go itsetsepela sentle mo fatshe mme di rata mafelo a a senang dimamale tse di tsomang. Ka dinako tse dingwe di nna mo stabeng mo mefologelong ga tse dintsi di di aga dintlhaga mo ditlhareng tse di suleng, tse emeng mo metsing.
Bonno
Letsha, Noka, Motshitlana, le matshitshi.
Kwa di ka bonwang kwa teng
Cormorants di bonwa gongwe le gongwe ka metsi a kopanang le letshitshi teng.
Leina La se Latini
Phalacrocoracidae.
Tse di nosi le tse di tsamayang ka setlhopa di bonwa kwa metsing a kwa letshitshing, mme dibeela kwa matlhaketlhakeng a a leng gaufi le fao....more
Ke mofuta wa kwa lewatleng wa Timeletsane Ya Lotlhaka mme o bonagala ka bontsho jwa yona, moetse o o tlhagang ngwaga otlhe le mogatla o mokhutshwane....more
E supiwa ka bogolo jwa yona le bosweu mo karolong tsa mmele tse di fa tlase, kgokgotsong le go ya sehubeng. Dithuthugi di tshweu gotlhelele ka fa tlase, bosweu jwa tsona bo feta jwa tsa Timêlêtsane Ya Lotlhaka...more


text:
Setswana
Setswana ke teme e e buiwang mo mafatsheng a Aforika Borwa, Botswana, Namibia le Zimbabwe. Ke nngwe ya diteme tsa Bantu tse di welang kaha tlase ga tsa Niger-Congo, sone Setswana mme se wela mo kaleng ya Sotho-Tswana mo kaleng ya Kgaolo S (S.30), mme se sikana thata le diteme tsa Sesotho le Sepedi, gape le diteme tsa Sekgalagadi le Serotse.
Setswana ke nngwe ya diteme tsa semmuso kwa Aforika Borwa, fa kwa Botswana gone e le puo ee tsewang e le yone ya lefatshe ka bophara. Bontsi jwa babua-Setswana ba fitlhelwa kwa botsheka jwa Aforika Borwa kwa batho ba dipalo di le bo-didikadike di le nne ba se buang. Go na gape le tengwana e e buiwang kwa toropong ya Pretoria le mabapi e e bidiwang Sepitori, tengwana ena ke yone teme-konokono ya toropo ena.
Ntswa Setswana se buiwa thata mo mafatsheng a Botswana le Aforika Borwa, go na gape le dipalwana tsa babuaSetswana mo mafatsheng-oo-mabedi a Namibia le Sempakwe; kwa Sempakwe ga go tlhomamisege gore bakae, fa kwa Namibia ba balelwa kwa go bo-dikete di le some.
Kgotla ya Batswana[baakanya | edit source]
Kgotla e kaiwa mo setsong sa Setswana jaaka lefelo la botlhokwatlhokwa. Ke felo kwa melao ya morafe e dirwang gone le ditsheko di tsenelang gone. Kgotla ngwe le ngwe, go ya ka Setswana, e biletswa boreaitse go thaya kgotla gore go sireletswe kgosi le morafe. Go epelwa lenaka la mere kgotsa lenaka le beiwa mo mpontsheng go ya ka thato ya kgosi le baeletsi ba gagwe. Kgotla e agiwa go ya ka bogolo jwa morafe mme e agiwa jaaka seripagare sa kgolokwe.
Gantsi, ke Kgosi, borangwanaagwe le bao ba tlhopilweng ke ntlo ya kwa kgosing ba ba dirang le go fetola melao ya morafe. Manno kwa kgotla a dulwa go ya ka maemo a motho mo morafeng. Batlhanka le batlhoki ba dula kgakala le kgosi. Bomatwetwe, batlhabani ba diganka le bahumi ba dula gaufi le kgosi. Ke gone fa mannong fa moo go neng go bonwa gore ke mang yo nang le meraka e mentsi, e e sasailang ka metlhape ya dikgomo le letsomane la dinku.
Kgotla, kwa dipitso tsa morafe di tshwarelwang gone, ka gale e agiwa gaufi le kwa kgosing ka magong a ditlhare tsa mokgalo le moselesele, mme e agiwa ka mokwa yo o latelang:
- Manno a kgotla - gantsi ka fa tlase ga setlhare.
- Lepatlelo la kgotla – go amogela bao ba tla emang ka dinao kwa kgotla
- Leobo – moago e ruletsweng ka bojang.
- Leiso – kwa molelo o besiwang gone go ithuthafatsa, go apaya tota le go baya metsi mo isong.
- Lesaka la dikgomo.
- Ntlwana – e agiwa ka kwa morago ga lesaka
Kgotla e e kwa godimodimo ke kgotla ya kgosi. Mme yona e latelwa ke dikgotla tsa dikgosana le dikgotla tsa malapa. Senno sa kgotla se dirisiwa kwa kgotla fela, ga se tswe ka kgotla. Mme senno seno se dirwa ka legong la setlhare sa mokgalo, morolwana kgotsa mokabi. Dinno gantsi di betliwa ke banna ba motse. Mo malatsing a gompieno dikgotla di fetogile go tsamaya le dinako. Sepodisa le meago mengwe ya puso e agiwa gaufi kgotsa go nna karolo ya kgotla.
Losika la puo ya Setswana le Merafe e mengwe[baakanya | edit source]
Setswana se sikana thata le Sesotho, puo e e buiwang kwa Aforika Borwa le Lesotho. Se se dira gore babui ba dipuo tse ba tlhaloganyane motlhofo go gaisa ba dipuo tse dingwe tse di mabapi.[2] Le fa go ntse jalo Puo ya Setswana ga e tshwane thata le ya Sesotho, di nale modumo o o di farologanyang mme ebile seo se ka tlhalogangwa botoka ke babui ba Botswana le Lesotho.[3].
Nalane[baakanya | edit source]
Nalane ya setswana e tshwanetse ya bo e wela fa go tse dingwe tse di fitlhegileng go fetisisa mo lefatsheng. Seno se dirwa bokete le go fitisisa ka ntlha ya gore ga e a kwalwa mofatshe, e sale e le mafoko a molomo a a fetisiwang go tswa go batsoga-pele go ya kwa baneng. Botshelo jwa boteduputswa ba setswana, bo fitlhelwa gantsi mo dipokong le mo dikwalong dingwe tsa di padi le dikgankhutswe. Maitlhomo magolo a karolo e, ke go leka go kopanya fa go kgonagalang, tsa botshelo jwa maloba, mme fela re rata go rotloetsa batswana go bala le go kwala setswana.
Setswana mo Aforika Borwa[baakanya | edit source]
Go ya ka bodulo, puo ya Setswana e phatlhaletse thata mo Aforika Borwa mme e buiwa thata ke merahe ee ko Bechuanaland Protectorate, Bokone-Botlhaba jwa Profinsi ya Kapa (British Bechuanaland and Griqualand West), Bogare, Bophirima ba Free State le Bophirima ba Transvaal. Legale bogolo ba ditulô tse di mo sekakeng se se senang metsi sa Kalahari ebile sena le baduli ba ba nnye ka palo.
Go na le Merahe mengwe ee dirisang puo ya Setswana entswa e se merahe ya Batswana.Yone e akaretsa BaKalanga, BaHerero, Madamara, BaKoba, BaMbukushu, BaSubia, BaKgalagadi, BaSarwa, jalo jalo. Merahe ya BaTswana ka bo yone e ka faroganngwa ka dikarolo tse nne, e leng, Bogareng, Borwa, Bokone le Botlhaba. Dikarolo tse tharo tsa ntlha di ka kaiwa e le tsona tse di dirang diteme tsa Bophirima tsa Setswana.
Bontsi jwa batho ba ba buang Setswana ba fitlhelwa kwa lefatsheng la Aforika Borwa segolo bogolo mo diporofenseng tsa Bokone Bophirima (North West) le Kapa Bokone. Batswana ba Aforika Borwa ba ka nna didikadike di le 3.4 fa Batswana ba Botswana ba ka nna sedikadike le go feta (gongwe 1.3). Batswana ba Namibia le ba Zimbabwe ba palo potlana. Legale ditirelo tsa kgaso tsa Namibia di gasa gape ka Setswana.
Setswana ke puo e e monatenate, e e nonneng ka e bile e buiwa mo mafatsheng a mane a a mo borwa jwa Aforika. Baithuti bangwe ba dipuo bare Setswana ke nngwe ya dipuo tse di matswakabele thata go gaisa tse dingwe tsa borwa jwa Aforika.
Setswana se na le manatetsha puo a mantsi jaaka diane, dithamalakwane le maele.


text:
A o Lemoga Sesupo sa go Nna Gone ga ga Jesu?
GA GO na motho ope yo o batlang go lwala thata kana go welwa ke masetlapelo. Motho yo o botlhale o tsaya tsiya matshwao a a bontshang kotsi e e ka tlhagang, a bo a tsaya dikgato tse di tshwanetseng gore a tle a tile go welwa ke masetlapelo a a ntseng jalo. Jesu Keresete o ne a tlhalosa sesupo sengwe se se rileng se re tshwanetseng go se lemoga. Sesupo se a neng a bua ka sone se ne se tla ama lefatshe lotlhe le batho botlhe, go akaretsa wena le lelapa la gago.
Jesu o ne a bua ka Bogosi jwa Modimo, jo bo tla fedisang boikepo mme bo dire lefatshe paradaise. Barutwa ba gagwe ba ne ba batla go itse ka seno le gore Bogosi joo bo tla tla leng. Ba ne ba mmotsa jaana: “Sesupo e tla nna eng sa go nna gone ga gago le sa bokhutlo jwa tsamaiso eno ya dilo?”—Mathaio 24:3.
Jesu o ne a itse gore fa a sena go bolawa a bo a tsosiwa, go ne go tla feta makgolokgolo a dingwaga pele ga a tlhongwa kwa legodimong go nna Kgosi Mesia gore a buse batho. E re ka batho ba ne ba se kitla ba bona fa Jesu a tlhongwa go nna kgosi, o ne a tlhalosa sesupo se se neng se tla thusa balatedi ba gagwe go lemoga “go nna gone” ga gagwe le “bokhutlo jwa tsamaiso eno ya dilo.” Sesupo seno se na le dikarolo di le dintsi, mme fa di kopane tsotlhe di dira sesupo sa go nna gone ga ga Jesu.
Bakwadi ba Diefangele e bong Mathaio, Mareko le Luke—botlhe ba ne ba kwala karabo ya ga Jesu ka kelotlhoko. (Mathaio kgaolo 24 le 25; Mareko, kgaolo 13; Luke, kgaolo 21) Bakwadi ba bangwe ba Baebele ba ne ba kwala dintlha tse dingwe tsa sesupo ka botlalo. (2 Timotheo 3:1-5; 2 Petere 3:3, 4; Tshenolo 6:1-8; 11:18) Mo setlhogong seno re ka se kgone go kwala sengwe le sengwe mme re tla sekaseka dikarolo di le tlhano tsa konokono tsa sesupo se se umakilweng ke Jesu. O tla lemoga gore sesupo seno se botlhokwa mo go wena.—Bona lebokose le le mo go tsebe 6.
“Phetogo e e Tlisitseng Motlha o Mosha”
“Setšhaba se tla tsogologela setšhaba le bogosi bo tsogologele bogosi.” (Mathaio 24:7) Makasine wa kwa Jeremane wa dikgang wa Der Spiegel o bega gore pele ga 1914, batho “ba ne ba dumela gore bokamoso e tla nna jo bo phatsimang, ba na le kgololesego e e oketsegileng, ba gatela pele e bile ba atlegile.” Go tswa foo sengwe le sengwe se ne sa fetoga. Makasine wa GEO wa re: “Ntwa e e neng ya simologa ka August 1914 mme ya fela ka November 1918 e ne e le tiragalo e e boifisang. E ne ya fetola hisitori ya batho ka bonako mme ya emisa ya bogologolo mme ga simolola e ntšha.” Masole a feta dimilione di le 60 a a tswang mo dikontinenteng di le tlhano a ne a tlhabana setlhogo. Go ne go bolawa palogare ya masole a ka nna 6 000 letsatsi le letsatsi. Fa e sa le go tloga ka nako eo, bakwalahisitori ba metlha e e farologaneng le ba mekgatlho yotlhe ya dipolotiki ba ile ba tsaya “dingwaga tsa 1914 go ya go 1918 e le phetogo e e tlisitseng motlha o mosha.”
Ntwa ya Lefatshe I e ne ya dira diphetogo tse di ka se busediweng morago mo setšhabeng mme ya tsenya batho mo metlheng ya bofelo ya tsamaiso eno ya dilo. Dingwaga tse di neng tsa latela mo lekgolong la bo20 la dingwaga di ne di tletse dintwa, dikgotlhang tse go thuntshanwang mo go tsone le borukhutlhi. Dilo ga di a ka tsa tokafala mo dingwageng tsa ntlha tsa lekgolo le re leng mo go lone la dingwaga. Kwa ntle ga ntwa, dikarolo tse dingwe tsa sesupo seno di a bonala.
Mauba, Malwetse a Leroborobo le Dithoromo Tsa Lefatshe
“Go tla nna le ditlhaelo tsa dijo.” (Mathaio 24:7) Yuropa e ne ya welwa ke leuba ka nako ya ntwa ya ntlha ya lefatshe mme fa e sale go simolola ka nako eo, leuba le tlhasetse batho. Mokwalahisitori Alan Bullock o ne a kwala gore kwa Russia le Ukraine ka 1933, “boidiidi jwa batho ba ba bolawang ke tlala ba ne ba ebela mo nageng eo . . . Ditopo di ne di tlhatlaganye fa thoko ga ditsela.” Ka 1943 mokwaladikgang T. H. White o ne a iponela leuba kwa kgaolong ya China ya Henan. O ne a kwala jaana: “Fa go le leuba, sengwe le sengwe se a jega e bile go ka thugiwa sengwe le sengwe, se bo se jewa mme se naya mmele wa motho maatla. Mme ke fela fa motho a tshogile gore o a swa a tla jang sengwe se nako e yotlhe se ntseng se sa jewe.” Ka maswabi, Afrika e ntse e nna fela e tlhasetswe ke leuba mo dingwageng tse dintsi tsa bosheng. Le fa go lengwa dijo tse dintsi tse di ka lekanang batho botlhe, mokgatlho wa Food and Agriculture Organization wa Lekgotla la Ditšhaba Tse di Kopaneng o akanyetsa gore batho ba le dimilione di le 840 mo lefatsheng lotlhe ba tlhaelelwa ke dijo.
“Mo mafelong ka go latelana malwetse a leroborobo.” (Luke 21:11) Süddeutsche Zeitung e bega jaana: “Go fopholediwa gore foluu ya Sepanishe e bolaile batho ba ba magareng ga dimilione tse 20 le tse 50 ka 1918, go feta leroborobo la black death kana ntwa ya ntlha ya lefatshe.” Fa e sale go tloga ka nako eo, batho ba le bantsintsi ba ile ba tshwarwa ke malwetse a a tshwanang le malaria, sekgwaripana, thiibi, polio le kholera. Mme batho gompieno ba lebile fela ba tshogile jaaka AIDS e anama ka lobelo lo logolo. Re mo seemong se se tlhakanyang tlhogo ka gore go na le malwetse a a sa foleng ntswa go dirilwe kgatelo pele e e boitshegang mo go tsa kalafi. Seemo seno se batho ba neng ba sa se itse go tla go fitlha gompieno, se thusa gore re lemoge sentle gore re tshela mo metlheng e e sa tlwaelegang.
“Dithoromo tsa lefatshe.” (Mathaio 24:7) Mo dingwageng tse 100 tse di fetileng, dithoromo tsa lefatshe di bolaile batho ba le diketekete. Go ya ka motswedi mongwe, ka kakaretso go nnile le dithoromo tsa lefatshe tse di nang le maatla a go senya dikago le go phatlola lefatshe di le 18 ka ngwaga fa e sa le go simolola ka 1914. Dithoromo tsa lefatshe tse di maswe go feta tseo, tse di maatla mo di ka ripitlang dikago, di diregile mo e ka nnang gangwe fela ka ngwaga. Le fa go dirilwe kgatelopele mo go tsa botegeniki, go ntse go swa batho ba le bantsi ka gonne ditoropo di le dintsi tse di nang le palo e e oketsegang ka bofefo ya baagi di mo mafelong a go ka diregang thata gore go nne le thoromo ya lefatshe mo go one.
Dikgang Tse di Itumedisang!
Dikarolo tse dintsi tsa sesupo sa metlha ya bofelo di utlwisa botlhoko. Mme Jesu gape o ne a bua ka dikgang tse di itumedisang.
“Dikgang tse di molemo tseno tsa bogosi di tla rerwa mo lefatsheng lotlhe le le nang le banni gore e nne bosupi mo ditšhabeng tsotlhe.” (Mathaio 24:14) Tiro e e simolotsweng ke ene Jesu—ya go rera dikgang tse di molemo tsa Bogosi—e ne e tla dirwa thata mo metlheng ya bofelo. Go ntse go dirwa fela jalo. Basupi ba ga Jehofa ba rera molaetsa wa Baebele mme ba ruta batho ba ba ratang gore ba dirise se ba se ithutang mo botshelong jwa bone jwa letsatsi le letsatsi. Gone jaanong go na le Basupi ba feta dimilione tse thataro ba ba rerang mo dinageng tse 235 ka dipuo di feta 400.
Ela tlhoko gore Jesu ga a ka a re ditiro tsotlhe di tla ema ka ntlha ya maemo a a utlwisang botlhoko mo lefatsheng. Gape ga a ka a re lefatshe lotlhe le tla aparelwa ke karolo e le nngwe fela ya sesupo. Mme o ne a bolelela pele ditiragalo tse dintsi tse tsotlhe di neng di tla nna sesupo se se neng se tla bonala gongwe le gongwe mo lefatsheng.
O sa lebe ditiragalo tse di rileng ka botsone fela, a o kgona go lemoga go tshwana gongwe, gore ke sesupo se se dikarolo dintsi se se botlhokwa mo lefatsheng lotlhe? Se se diragalang se a go ama wena le lelapa la gago. Mme re ka nna ra botsa gore, ke ka ntlha yang fa batho ba ba tsayang seno tsia ba le mmalwa jaana?
Batho ba Akanyetsa Pele se Bone ba se Kgatlhegelang
“O se Ka wa Thumela fa,” “Motlakase o o Kotsi,” “Fokotsa Lobelo.” Ano ke mangwe a matshwao le ditlhagiso tse re di bonang mme gantsi batho ba a di tlhokomologa. Ka ntlha yang? Gantsi re tlhotlhelediwa ke se rona re bonang se re siametse. Ka sekai, re ka nna ra bona go tlhokega gore re kgweetse koloi ka lobelo lo lo fetang lo lo letlelelwang go ya ka molao, kana ra batla go thumela fa go sa letlelelweng gore re dire jalo teng. Mme go tlhokomologa matshwao ga se go dira ka botlhale.
Ka sekai, go gosomana ga aese kwa dithabeng tsa Alpine tsa kwa Austria, Fora, Italy le Switzerland ka dinako tse dingwe go bolaya bajanala ba ba tlhokomologang ditlhagiso tse di ba bolelelang gore ba itheledise fela mo mafelong a a sireletsegileng. Go ya ka Süddeutsche Zeitung, bajanala ba le bantsi ba ba tlhokomologang ditlhagiso tseo ba tshela ka go ipolelela gore fa o sa tsenye botshelo jwa gago mo kotsing, ga o je monate. Ka maswabi, go tlhokomologa ditlhagiso go ka felela botlhoko.
Ke ka ntlha yang fa batho ba tlhokomologa sesupo se se tlhalositsweng ke Jesu? Ba ka nna ba se tlhokomologa ka ntlha ya go rata dikhumo thata, ba kgwaraladiwa ke go tlhoka kgatlhego ga bone, ba palelwa ka gonne ba le pelopedi, ba tsena ka tlhogo mo dilong tse ba di dirang gale le gale, kana ba tshaba go latlhegelwa ke maemo. A dingwe tsa dilo tseno di ka tswa di dira gore o tlhokomologe sesupo sa go nna gone ga ga Jesu? A go tla bo go se botlhale gore o lemoge sesupo mme o tseye kgato e e tshwanetseng?
Botshelo mo Lefatsheng la Paradaise
Batho ba le bantsi ba tsaya tsia sesupo sa go nna gone ga ga Jesu. Kristian, lekawana le le nyetseng la kwa Jeremane, le kwala jaana: “Eno ke metlha e e letobo. Ruri re tshela mo ‘metlheng ya bofelo.’” Ene le mosadi wa gagwe ba dirisa nako e ntsi ba bua le batho ka Bogosi jwa ga Mesia. Frank o nna mo nageng yone eo. Ene le mosadi wa gagwe ba kgothatsa ba bangwe ka go ba rerela dikgang tse di molemo tse di tswang mo Baebeleng. Frank a re: “Batho ba bantsi gompieno ba tshwenyegile ka isagwe ka ntlha ya maemo a lefatshe. Re leka go ba kgothatsa ka boporofeti jwa Baebele jo bo buang ka lefatshe la paradaise.” Ka go dira jalo, Kristian le Frank ba thusa go diragatsa karolo e le nngwe ya sesupo sa ga Jesu—go rera dikgang tse di molemo tsa Bogosi.—Mathaio 24:14.
Fa metlha ya bofelo e wela, Jesu o tla fedisa tsamaiso eno e kgologolo ya dilo le batho ba ba e emeng nokeng. Bogosi jwa ga Mesia bo tla tsamaisa dilo mo lefatsheng le le tla dirwang Paradaise e e boleletsweng pele. Batho ba tla gololwa mo bolwetseng le mo losong mme baswi ba tla tsosediwa gore ba boe gape ba tshele mo lefatsheng. Tseno ke dilo tse di itumedisang tse di ka solofelwang ke batho ba ba lemogang sesupo sa metlha e re tshelang mo go yone. A o tla bo o sa dire ka botlhale fa o ithuta mo go oketsegileng ka sesupo le ka se o tshwanetseng go se dira gore o tle o falole bokhutlo jwa tsamaiso eno ya dilo? Ee ruri, eno e tshwanetse go nna kgang e e potlakileng mo go mongwe le mongwe.—Johane 17:3.
[Mafoko a a mo go tsebe 4]
Jesu o ne a bolelela pele ditiragalo tse dintsi tse tsotlhe di neng di tla nna sesupo se se neng se tla bonala gongwe le gongwe mo lefatsheng
[Mafoko a a mo go tsebe 6]
A o kgona go lemoga go tshwana gongwe, gore ke sesupo se se dikarolo dintsi se se botlhokwa mo lefatsheng lotlhe?
[Lebokoso/Ditshwantsho mo go tsebe 6]
MATSHWAO A A SUPANG GORE RE MO METLHENG YA BOFELO
Dintwa tsa selekanyo se se iseng se ko se direge pele.—Mathaio 24:7; Tshenolo 6:4
Leuba.—Mathaio 24:7; Tshenolo 6:5, 6, 8
Malwetse a leroborobo.—Luke 21:11; Tshenolo 6:8
Go oketsega ga go tlhoka molao.—Mathaio 24:12
Dithoromo tsa lefatshe.—Mathaio 24:7
Dinako tsa mathata tse go leng boima go lebana le tsone.—2 Timotheo 3:1
Go rata madi mo go feteletseng.—2 Timotheo 3:2
Go se utlwe batsadi.—2 Timotheo 3:2
Go tlhoka lorato lwa tlholego.—2 Timotheo 3:3
Go rata menate go na le go rata Modimo.—2 Timotheo 3:4
Go tlhoka boikgapo.—2 Timotheo 3:3
Go se rate se se molemo.—2 Timotheo 3:3
Go se tseye tsia kotsi e e tlang.—Mathaio 24:39
Basotli ba ba sa dumeleng bosupi jwa gore re mo metlheng ya bofelo.—2 Petere 3:3, 4
Go rera ka Bogosi jwa Modimo mo lefatsheng lotlhe.—Mathaio 24:14
[Metswedi ya Ditshwantsho mo go tsebe 5]
WWI soldiers: From the book The World War—A Pictorial History, 1919; poor family: AP Photo/Aijaz Rahi; polio victim: © WHO/P. Virot


text:
Ditiragalo Tsa Motlha wa Rona Tse di Ileng Tsa Bolelelwa Pele
BAEBELE e bolelela pele gore Bogosi jwa Modimo bo tla tlisa kagiso ya bosakhutleng le boitumelo mo lefatsheng. (Daniele 2:44) Mo thapelong ya Rraarona kgotsa Thapelo ya Morena, Jesu o ne a ruta barutwa ba gagwe go rapela jaana: “A bogosi jwa gago bo tle. A thato ya gago e diragale le mo lefatsheng, jaaka kwa legodimong.” (Mathaio 6:10) Mo boporofeting jwa gagwe jo bo itsegeng thata jo a neng a bo bolelela barutwa ba gagwe kwa Thabeng ya Lotlhware, Jesu o ne a bolelela pele ka ditiragalo tse di rileng le maemo mangwe a a neng a tla nna teng pele Bogosi joo bo tla. Ditiragalo tseno tsotlhe di dira sesupo se batho botlhe ba ba peloephepa ba neng ba tla se bona sentle. Ke dikarolo di le kae mo go tse di latelang tsa sesupo seo tse o setseng o di bone?
Dintwa Tsa Lefatshe. Jesu o ne a bolelela pele jaana: “Setšhaba se tla tsogologela setšhaba le bogosi bo tsogologele bogosi.” (Mathaio 24:7) Pele ga ntwa ya ntlha ya lefatshe ka 1914, dintwa di ne di sa anama jaana. Ntwa ya Lefatshe I ga ya ka ya ama fela dinaga tse dintsi mo lefatsheng mme gape e ne ya dira gore go dirwe dibetsa tse dingwe tse di kotsi go gaisa tsa pele. Ka sekai, difofane tse disha tse di neng di tlhamilwe di ne di dirisiwa go latlhela dibomo mo bathong. Go dirwa ga dibetsa tse dintsi go ne ga oketsa palo ya batho ba ba neng ba bolawa mo ntweng, e leng palo e e neng e sa lebelelwa, e re ka masole a ka nna halofo ya dimilione di le 65 a a neng a lwa mo ntweng eo a ne a swa kgotsa a gobala. Le fa go ntse jalo, fa lekgolo la bo20 la dingwaga le ntse le tswelela pele, palo ya batho ba ba neng ba bolawa e ne ya oketsega. Mokwalahisitori mongwe o ne a re “ga re kitla re itse gore go ne ga swa masole a le kae le batho ba e neng e se masole” ka Ntwa ya Lefatshe II. Tota le gompieno dintwa di sa ntse di tsweletse.
Go Anama ga Ditlhaelo Tsa Dijo. Jesu o ne a bolelela pele jaana: “Go tla nna le ditlhaelo tsa dijo.” (Mathaio 24:7) Ka 2005, makasine wa Science o ne wa re: “Go na le batho ba le dimilione di le 854 mo lefatsheng (mo e ka nnang diperesente di le 14 tsa palo ya batho mo lefatsheng lotlhe) ba ba sa jeng dijo tse di nang le dikotla.” Ka 2007, mokgatlho mongwe wa Ditšhaba Tse di Kopaneng o ne wa bega gore dinaga di le 33 ga di na dijo tse di lekaneng go fepa batho ba tsone. Seno se ka direga jang fa dijo tsa ditlhaka tse di tlhagisiwang mo lefatsheng di ntse di oketsega? Lengwe la mabaka ke gore go na le gore lefatshe le dijo tsa ditlhaka di dirisediwe go fepa batho di dirisediwa go dira ethanol (lookwane lwa dikoloi). Lokwalodikgang lwa mo Afrika Borwa le le bidiwang The Witness lo bega jaana: “Dijo tsa ditlhaka tse di dirisiwang go dira ethanol e e kgonang go tlatsa tanka ya koloi di ne di ka kgona go fepa motho ngwaga otlhe.” Mo dinageng tse di tlhabologileng, go tlhatloga ga ditlhwatlhwa tsa dijo go dirile gore batho ba le bantsi ba dire tshwetso ya gore a ba reke dijo tsa maitseboa kgotsa ba reke dilo tse dingwe tse ba di tlhokang tse di jaaka melemo kgotsa didirisiwa tsa go thuthafatsa ntlo.
Dithoromo Tse Dikgolo Tsa Lefatshe. Jesu o ne a re: “Go tla nna le dithoromo tsa lefatshe tse dikgolo.” (Luke 21:11) O tla bo o nepile fa e le gore o lemogile gore gone jaanong batho ba le bantsi ba bolawa ke dithoromo tsa lefatshe. Ka 2007, moithuti mongwe wa dithoromo tsa lefatshe wa kwa India e bong R. K. Chadha o ne a re: “Ka tshoganyetso re lemoga gore dilo tse di bakang thoromo ya lefatshe di a oketsega mo lefatsheng ka bophara. Ga go na ope yo o itseng lebaka la seo.” Mo godimo ga moo, go oketsega ga palo ya batho ba ba nnang mo mafelong a dithoromo tsa lefatshe di nang le go diragala kwa go one, go dirile gore palo ya batho ba ba ileng ba bolawa ke masetlapelo ano e oketsege. Go ya ka Geological Survey ya kwa United States, thoromo ya lefatshe e e neng ya nna gone kwa Indian Ocean ka 2004 le tsunami e e neng ya nna teng morago ga moo di ne tsa dira gore ngwaga oo e nne o “batho ba le bantsi ba neng ba swa ka one go feta mo dingwageng di ka nna 500 tse dithoromo tsa lefatshe di neng tsa direga mo go tsone,” e bile ke “ya bobedi go bolaya batho ba le bantsi mo hisitoring.”
Malwetse A a Sa Alafegeng. Jesu o ne a bolelela pele jaana: “Go tla nna le . . . malwetse a leroborobo.” (Luke 21:11) Mo lefatsheng lotlhe, malwetse a a tlwaelegileng le a masha a ntse a bobodisa batho ba le bantsi, mme go boima go a alafa. Ka sekai, maiteko a batho ba a dirang mo lefatsheng lotlhe a go fedisa bolwetse jwa malaria a ne a tshwanelwa ke go nna a fetolwa ka gonne ba sa kgone go bo laola. Gape, dimilione tsa batho di ntse di bolawa ke malwetse a a tlwaelegileng, a a akaretsang thibii (TB), e e ntseng e bolaya batho ba le bantsi fela jaaka bolwetse jwa AIDS le malwetse a mangwe a masha. Mokgatlho wa Lefatshe Lotlhe wa Boitekanelo (WHO) o bega jaana: “Gone jaanong nngwetharong ya batho mo lefatsheng ba na le mogare wa TB.” Mokgatlho oo gape o tlhalosa gore mo dinageng di le dintsi bolwetse jwa HIV bo dira gore batho ba nne le bolwetse jwa TB. Motsotswana mongwe le mongwe, motho a le mongwe o tshwarwa ke bolwetse jwa TB mme go nna thata gore diokobatsi di alafe bolwetse jono. Ka 2007, makasine wa New Scientist o ne wa bega gore molwetse mongwe kwa Yuropa o ne a tshwarwa ke bolwetse jwa TB “jo go neng go se na seokobatsi sepe fela se re neng re na le sone se se neng se ka alafa bolwetse joo.”
Go Senyega ga Boitsholo le go Dirisana ga Batho. Jesu o ne a re: “Ka ntlha ya go oketsega ga go tlhoka molao lorato lwa ba le bantsi lo tla tsidifala.” (Mathaio 24:12) Mo godimo ga se Jesu a neng a se bua, moaposetoloi Paulo o ne a bolelela pele go senyega ga boitsholo le go sa dirisane sentle ga batho. O ne a tlhalosa ‘metlha e e boima ya bofelo’ e e neng e tla tla pele Bogosi jwa Modimo bo fedisa tsamaiso eno ya dilo. “Batho ba tla nna baithati, barati ba madi, baipegi, ba ba mabela, batlhapatsi, ba ba sa utlweng batsadi, ba ba sa lebogeng, ba ba sa ikanyegeng, ba ba se nang lorato lwa tlholego, ba ba sa batleng go tsena mo tumalanong epe, ba ba senyang batho maina, ba ba se nang boikgapo, ba ba bogale jo bo tshabegang, ba ba sa rateng se se molemo, baoki, ba ba tlhogoethata, ba ba gogomosiwang ke boikgogomoso, barati ba menate go na le go nna barati ba Modimo, ba ba nang le sebopego sa boineelo jwa bomodimo mme ba latola maatla a jone.” (2 Timotheo 3:1-5) A o lemogile gore batho ba na le mekgwa eno e e sa siamang go feta pele?
Jesu le Paulo ga ba a ka ba umaka dilo tsotlhe tse di malebana le hisitori, go dirisana ga batho le tsa dipolotiki tse di bakileng maemo ano a a mo lefatsheng. Le fa go ntse jalo, boporofeti jwa bone bo ne jwa bolelela pele ka tlhomamo ditiragalo le mekgwa e re e bonang gompieno. Go tweng ka isagwe? Boporofeti jwa ga Isaia jo bo neng jwa bolelela pele go tla ga ga Mesia gape bo tlhalosa diphetogo tse di itumedisang tse Bogosi jwa Modimo bo tla di tlisang mo lefatsheng. Re tla sekaseka diphetogo tseo mo setlhogong se se latelang.
[Setshwantsho mo go tsebe 6]
“Setšhaba se tla tsogologela setšhaba”
[Setshwantsho mo go tsebe 7]
“Go tla nna le . . . malwetse a leroborobo”
[Motswedi wa Setshwantsho]
© WHO/P. Virot