text:
Lefapha la thuto e potlana le rebola dipholo tsa mophato wa lesome le bobedi
Lefapha la thuto potlana mo nageng le rebola dipholo tsa mophato wa lesome le bobedi gompieno 4 Ferikgong 2018. Mokaedi kakaretso wa lefapha e leng Hubert Mweli o neelane ka tshekatsheko ya dipholo mme dintlhakgolo mo tshekatshekong ya gagwe ke gore:
- Palogotlhe ya baithuti bao ba falotseng mophato wa lesome le bobedi fa e sale go tloga ka ngwaga wa 1970 e oketsegile ga lesome go tloga go 43000 ka 1970 go fitlha kwa godimo ga 400000 ka 2017
- Palo ya dikolo tseo di itemogelang phalolo ya 100% e wetse tlase go le gonnye
- Ke dikolo di le 9 tseo di itemogetseng phalolô ya 0% fa go tshwantshwanywa le di le 18 ka ngwaga wa 2016
- Porofense ya KwaZulu Natal e bolaisitse diporofense tse dingwe dithole fa e itemogela palô e e kwa godimo ya baithuti ba ba falotseng ka tetlelelo ya go tsena kwa diunibesithing go dira makwalo a digrata tsa bachelor’s
- Serutwa sa Sejatlhapi ke sona se baithuti ka bontsi ba neng ba se ikwadiseditse
- Go nnile le kelotlase ya phalolo ya dirutwa tsa Accounting le Bolemi, mme maduo a dirutwa tsa kgwebo a tokafetse
- Phalolo ya Sepedi e tsweletse go wela tlase
- Ke baithuti ba le 629155 bao ba neng ba dira mophato ka nako e e feleletseng le ba le 173276 bao ba neng ba o dira ka nakwana
- Baithuti ba ba nang le bogôlë ba le 2777 ba kwetse ditlhatlhobo mme mo go bona, ke ba le 906 ba ba falotseng ka lekwalo la go bona tetla ya go ikwadisetsa dithuto tsa gerata ya bachelor’s
- Baithuti ba ba fetisitsweng mephato e mengwe (ba palwetse ke go falola mophato gabedi mme ba fetisediwa go mophato yo o latelang), ba kgonne go tlhagisa phalolo ka dinaledi di le 1801
- Phalolo ka dinaledi di le 500 e itemogetswe mo baithuting bao ba amogelang madi a loago a puso.
Comments are Closed


c: text/html

text:
Saense le Botegeniki
Sesutlhalefaufau, Grace-Fo sa NASA se tlhatlhogela kwa lefaufaung
Rokete ya Falcon 9 eo e pagamisitseng mawelane a disethalaete tsa GRACE-FO e tsholeditswe go ipaakanyetsa tlhatlhogo, Mosupologo 21 May 2018 kwa tikwatikweng ya ‘paakanyetso tsa tshutlhakako ya 4E, kwa boemela’phofo jwa sesole jwa Vandenberg, California USA. Tlhatlhogo go simolola tshutlhakako ya lefaufau e diragetse ka 12:47 p.m. PDT [09:47 p.m nako ya Aforika Borwa], May 22. Setshwantsho: NASA/Bill Ingalls Mawelane a disethalaete ao a tlileng go ela tlhoko motsamao wa metsi a lefatshe, a tlhatlhogetse kwa lefaufaung go tswa kwa boemela’phofo jwa sesole jwa Vandenberg kwa Bogareng jwa California USA Labobedi 22 Motsheganong 2018. Seno se latela tumelanoRead More
Vodacom e letlelela tiriso ya Facebook ntle le tuelo go fitlha go 25MB
Fa e le gore o yo mongwe wa bao ba ntseng ba dirisa Facebook ntle le tuelo jaaka modirisi wa Vodacom, itse gore dintlhatiriso di fetogile. Vodacom ga e sa tlhole e letlelela gore jaaka modirisi o dirise Facebook ntle le tuelo kwa ntle le selekanyo. Go ya ka Vodacom seno ke go latela “maikaelelo a go fokotsa tlhwatlhwa ya kgokagano go bao ba tlhokang go golagana”. Go fitlhelela seno, Vodacom e tlhalositse fa e tsere “tshwetso go tswelela ka tirelo ya Facebook ntle le tuelo ka go beela badirisi selekanyo sa go fitlha go 25 MB ka letsatsi.” TireloRead More
Lefapha la tsa tlhaeletsano le tswelela ka metseletsele ya go tsenya digital migration mo tirisong mo Porofenseng ya Bokone Bophirima
Badiri ba lefapha la Tlhaeletsano ba etela didika tseo di farologaneng mo Bokone Bophirima go kwadisa le go tsenya di-decorder go bao di ba lebaneng, lefapha le kaile fa: MaikaeleloRead More

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Badiri ba Lefapha la Pholo mo Bokone Bophirima ba laelwa go boela tirong.
Mokhuduthamaga wa Lefapha la Pholo mo Bokone Bophirima, Magome Masike o laetse badiri botlhe ba Lefapha go boela tirong mme a tlhalosa gore go se direng jalo, Lefapha le tlile go tsenya tirisong molawana wa go se duelelwe malatsi ao ba sa a direlang.
Masike o buile seno kwa Mahikeng fa a ne a eme bobegakgang ka lefoko tebang le go ikgatholosa tiro ga badiri bao e leng maloko a mokgatlo wa badiri wa NEHAWU.
Badiri bao e leng maloko a NEHAWU mo Bokone Bophirima fa ba sale ba ngangabetse le go ikgatholosa tiro ba batla gore:
- Tlhogo ya Lefapha a lebogisiwe tiro
- Go fedisiwe ditumalano tsa tiro go ditlamo tseo di aparetsweng ke dipuopuo tsa Lefapha go akaretsa setlamo sa Mediosa le Buthelezi EMS
- Go duelwa bonus ya 5% gammogo le
- Go oketswa ga dituelo tsa Community Health Workers.
Go ya ka Masike go ikgatholosa tiro ga badiri ga go ka fa molaong.
Lefapha le reboletswe thibelo ke kgotla ya badiri eo e kganelang maloko go kgoreletsa ditirelo kwa ditheong tsa pholo, mme thibelo eo e itaya sefololetse. Ka jalo ditirelo di eme tsii kwa ditheong, seno se lebisitse kwa goreng melemo le didiriswa tsa pholo ga di isiwe kwa ditheong tsa sechaba tsa pholo.
Kgabagare Masike o tlhalositse fa ba ema nokeng dipatlisiso tebang le ditlamo tsa Buthelezi EMS, Mediosa, Marang Turnkey Solutions gammogo le Moepathutse GPR.
Dikoloi tsa Mediosa di emisitswe ga di dire ga jaana. Buthelezi EMS yona e a dira ka ntlha ya fa go na le tumalano ya tiro le yona ebile dipatlisiso di santse di tsweletse.
Go ya ka Masike, Lefapha le tlile go itshetlhega mo ditlamoragong tsa dipatlisiso tseno go bona gore ke dikgatho di feng tseo le tla di tsayang go ya pele.


text:
Lefapha la boitekanelo mo sedikeng sa Dr Ruth Mompati le isa letsholo la Diabetes le malwetsi a mangwe kwa bakgweetsing ba dinamelwa tsa botlhe.
Lefapha la boitekanelo mo sedikeng sa Dr Ruth Mompati le ne ka 23 Ngwanatseele la isa letsholotsiboso ka ga malwetse a a sa tshwaetsaneng a leruri kwa rankeng ya dipalangwa tsa botlhe ya Vryburg.
Lefapha le tlhalosa fa le dirile seno e le ka ntlha ya fa ba lebeletse thata bakgweetsi ba dipalangwa tsa botlhe gonne ba sena nako ya go ja dijo tse di siameng le go ka ikatisa. Gantsi ba ja dijo tsa ka bonako gonne nako ya bone e le ntsi ba tshela mo tseleng.
Kgabagare lefapha ka tshwaragano le Re a Agana support group ba ne ba tsweletse ka diteko le go ruta batho ka malwetse a tshwana le kgatelelo ya madi, bolwetse jwa mafatlha le jwa sukiri mme ba ne ba lebeletse thata bolwetse jwa mafatlha ka ele bona tlhoba boroko mo toropong Ya Vryburg ebile go lebega baagi ba bo ikgatolositse thata.
Mme Mandu Monchusi gotswa kwa Re a Agana support group o tlhalositse gore “batho ba ba amegang thata mo bolwetsing jwa sukiri ke ba banang le malwetsi a tshwana le kankere le bolwetsi jwa lebolela mading ,ebile matsapa are a tsayang go dira bonnete gore balwetsi ba rona ba nwa kalafi ya bone sentle ka nako, re etela balwetsi ba rona ntlo le ntlo”.
Fa go lebeletswe bolwetse jwa mafatlha go fitlhetswe gore karolo ya Vryburg mo sedikeng sa Dr Ruth Segomotsi Mompati e tokafetse thata mo kwelotlaseng ya bolwetse.
Karolo e ne mo nakong e fetileng e na le palo e e kwa godimo ya bolwetse jwa mafatlha bo go ya ka lefapha bo neng bo gakatswa ke leswe le o le neng le tletsetletse mo toropong mmogo le lerole. Go agiwa ga lefelo leo go isiwang leswe kwa go lone go akaretsa le matsholo a tseneletseng a pholo go lebisitse kwa go weleng tlase ga bolwetse bo.
Comments are Closed


text:
Bokone Bophirima e tshwara makgaolakgang a Porofense a bosetlabosheng a Danone under-12
Njwanyana e tlile go bonwa mabotobotong ka Lamatlhatso 16 Seetebosigo 2018 fa bosetlabosheng ba dingwaga di le ka fa tlase ga 12 go tswa mo dikolong di le nne tsa Porofense ya Bokone Bophirima di suputsana kwa mabaleng a Matlosana. Dikolo di le nne go tswa mo didikeng di le nne tsa Porofense, di tlile go kopana mo makgaolakgannyeng a Porofense a Sekgele sa Bodichaba sa Danone, a o mo go ona go tshamekang baithuti ba dikolo tse di potlana ba dingwaga di le ka fa tlase ga 12. Sekolo seo se tlileng go kgorisa tse dingwe thupa e tlaRead More


text:
Naledi
Tonakgolo ya Bokone Bophirima, Job Mokgoro o tshwara dikopano le badiredipuso
Metsêlêtsêlê ya dikopano e tshwarwa go utlwa maikutlo a badiredipuso tebang le tsamaiso ya puso. Tonakgolo ya Bokone Bophirima, Job Mokgoro o sa tswa go tsaya karolo go ralala didika tsa Porofense a kopana le badiredipuso mo letsholong la go utlwa maikutlo a bona tebang le tsamaiso ya puso. Dikopano di ne di tshwerwe mo didikeng tsa Bojanala, Dr Ruth Segomotsi Mompati gammogo le Dr Kenneth Kaunda go latela go tshwarwa ga kopano ya mothale yono kwa sedikeng sa Ngaka Modiri Molema go sale gale. Fa a ne a eme badiredipuso ba sedika sa Bojanala ka lefoko, Mokgoro o gateletseRead More


text:
-
Komiti khuduthamaga ya ANC mo Bokone Bophirima e phatlhaladitswe
Tonakgolo ya Bokone Bophirima, Job Mokgoro o tlile go etelela pele setlhôpa seo se tlileng go tlhamiwa go natlafatsa leRead MoreRead More
-
Mapodisi a Botswana a tshwere babelaelwa ka magadi a bogodu.
Dikgomo tseno di duetswe jaaka magadi, mme di ne tsa begiwa gore di utswitswe kwa Dintsana mo motseng wa SeherelelaRead MoreRead More
-
Lefakong Farming e tsabakela mo dikabong tsa temô
Lefakong Farming e ikgapetse kabô ya go nna mofenyi kakaretso mo moletlong wa go tlotlomatsa bommê bao ba tsayang karoloRead MoreRead More
-
Lefapha la Thuto mo Bokone Bophirima le a re baithuti ba Mophato wa 12 ba tlile go kwala ditlhatlhobo tsa makgaolakgang tsa bofêlô jwa ngwaga.
Komiti ya Kgotlathêômolao ya Bosetšhaba eo e ikarabelang mo merêrong ya thutopôtlana e itsisitse fa e itumedisiwa ke netefaletso yaRead MoreRead More
-
Dikolopôtlana di le 119 le tse dikgolwane di le 35 mo Bokone Bophirima di dirisa matloboithusetso ao a sa amogelesegeng.
Go aga matloboithusetso ao a amogêlêsêgang, Lafapha la Thuto e e Potlana le tlhôka R279 millionMo gare ga dikolo tseno,Read MoreRead More
Komiti khuduthamaga ya ANC mo Bokone Bophirima e phatlhaladitswe
Lefapha la Thuto mo Bokone Bophirima le a re baithuti ba Mophato wa 12 ba tlile go kwala ditlhatlhobo tsa makgaolakgang tsa bofêlô jwa ngwaga.
Dikolopôtlana di le 119 le tse dikgolwane di le 35 mo Bokone Bophirima di dirisa matloboithusetso ao a sa amogelesegeng.
Aforika
Dinaga tsa Kitlaanô ya Yuropa (EU) di rebolela Sudan le South Sudan thuso ya madi
Komišhene ya Yuropa e itsisitse thuso ya madi a di-Euro di le 68 million (€68Read More
Boitapoloso
“Botaki ke kalafi mo go nna” Itu Motswetla.
Maikaelelo a me fa ke simolola go taka e nnile go atlega mo botshelong goreRead More
#byebyebikini jaaka fa #MissAmerica2019 e fedisa swimsuit mo kgaisano ya yona
Go tsere dingwaga di le 96 mme kwa bofelong kgaisano ya Miss America e sweditseRead More
“Ke a leboga ebile ke motlotlo gore e be ke dirile le ena.” Paul Simon ka ga Ray Phiri.
Jaaka dikgang ka ga go tlhokafala ga kgagapa ya mmino ya Aforika Borwa di phasalalaRead More
O robetse boroko jwa bofelo Chikapa Ray Phiri.
Lekgotlakgaso la bosechaba la Aforika Borwa le begilwe mo mosong gore kgagapa ya mmino RayRead More
Boitekanelo
NEHAWU e kgala boikgogomoso jwa Lefapha la Pholo mo Bokone Bophirima.
Mokgatlo wa badiri wa NEHAWU o kaile mo pegelong fa o kgala boikgogomoso jo boRead More
Badiri ba Lefapha la Pholo mo Bokone Bophirima ba laelwa go boela tirong.
Mokhuduthamaga wa Lefapha la Pholo mo Bokone Bophirima, Magome Masike o laetse badiri botlhe baRead More
#Listeriosis le setse le bolaile batho ba le babedi mo Bokone Bophirima
Puso ya Porofense e tlhalosa fa e tlile go simolola matsholotsiboso go itsise baagi kaRead More
Lefapha la boitekanelo mo sedikeng sa Dr Ruth Mompati le isa letsholo la Diabetes le malwetsi a mangwe kwa bakgweetsing ba dinamelwa tsa botlhe.
Lefapha la boitekanelo mo sedikeng sa Dr Ruth Mompati le ne ka 23 Ngwanatseele laRead More
Lalla Hirayama o rotloetsa go bua phatlhalatsa ka malwetse a tlhaloganyo
Lala Hirayama yo o itsegeng jaaka mogasi mo seyalemoweng le mo paloponong, ebile akile aRead More
Bosetšhaba
#Eskom; Kgonagalo ya kgaogo ya motlakase e fetoga nnete.
Go timiwa ga motlakase go go rulagantsweng go tsene mo tirisong go simolola ka uraRead More
Kgonagalo ya go timiwa ga motlakase naga ka bophara ka Labone 14 Seetebosigo 2018
Naga e ka nne ya aparelwa ke tlhokagalo ya motlakase ka Labone, 14 Seetebosigo 2018Read More
Ketapele e ncha ya ESKOM e itsisitswe
Puso e itsisitse sechaba ketapele e ncha ya setheo sa motlakase sa ESKOM, seno eRead More
Ba tshwerwe ba bangwe bao ba gwebang ka diritibatsi kwa Porofenseng ya Kapa Bophirima
Mo ntweng ya bona kgatlhanong le kgwebo ya diritibatsi, ba tirelo ya Sepodisi sa AforikaRead More
Botswana
#MasisiInauguration Masisi o simolola tema go kgoetsa Botswana go ya pele
Dithulaganyo di tsweletse kwa Botswana go baakanyetsa moletlo wa tlhomosemmuso ya ga Mokgweetsi Masisi goRead More
Ditsobotla
Ga ba ipone molato bao ba latofadiwang ka go bolaya mosimane yo ba neng ba re o utswitse sonoblomo.
Bao ba latofadiwang ka go bolaya mosimane, Matlhomola Moshoeu kwa polaseng ya Rietvlei gaufi leRead More
Greater Taung
Mapodisi a Hartswater a tswalela bodirelo jo bo seng ka fa molaong.
Magareng ga dingwe tseo di fitlhwetseng kwa bodirelong jo bo seng ka fa molaong, keRead More
JB Marks
“Dikarolo dingwe tsa Ikageleng kwa JB Marks di aparetswe ke digweregwere (sewerage) le leswe” Democratic Alliance
Dingwe tsa dikarolo tsa Ikageleng di itemogela bothata jwa kelêlô ya digweregwere. Setshwantsho: DA LekôkôRead More
Kakaretso
Ba ditirêlô tsa lekgêtô (SARS) ba tshwara basinyi kwa molelwaneng wa Beit Bridge
Mo letsholong kgatlhanong le bosenyi, mapodisi mmôgô le ba ditirêlô tsa lekgêtô, ba tshwere babelaelwaRead More
Dintsho tsa dikotsi tsa tsela di ile kwa godimo mo Bokone Bophirima
Go ya ka lefapha la dipalangwa mo nageng, Porofense ya Bokone Bophirima e itemogetse paloRead More
Majoro Ralesole Diale o rotloetsa baagi ba pusoselegae ya Moses Kotane go thusana go isa bana dikolong
Majoro wa pusoselegae ya Moses Kotane e leng Rre Ralesole Diale o ne ka nakoRead More
Mooka ke dingwe tsa dijo tse di ratiwang mo magaeng
Batho ba le bantsi ba itse dinotshi e le tsona di dirang mamepe le tswinaRead More
Kgwebo, Itsholelo le Matlôtlô
“Ga go na maikaelelo ape a go mametlelela molaotheo tebang le Sefalana sa polokelo ya matlotlo sa Aforika Borwa” Lefapha la tsa matlotlo.
Lefapha la tsa matlotlo la Aforika Borwa le tlhalositse mo pegelong fa “go sena maikaeleloRead More
Tona ya matlotlo, Malusi Gigaba o isa pegelo ya Mosireletsi wa Sechaba tshekatshekong ya semolao.
Lefapha la tsa matlotlo mo Aforika Borwa le tlhalositse mo pegelong fa tona ya matlotlo,Read More
Metshameko
Bokone Bophirima e tshwara makgaolakgang a Porofense a bosetlabosheng a Danone under-12
Njwanyana e tlile go bonwa mabotobotong ka Lamatlhatso 16 Seetebosigo 2018 fa bosetlabosheng ba dingwagaRead More
CAF e fetola tsamaiso ya dikgaisano tsa kgwele ya dinao mo Aforika
Mokgatlo yo o tsamaisang kgwele ya dinao mo Aforika (CAF) o itsisitse diphethogo tse diRead More
Moses Kotane
Thebolo ya ditirelo mo Pusoselegaeng ya Moses Kotane go ya ka tekanyetsokabo ya 2018/2019
Tekanyetsokabo ya R1, 1 billion e itsisitswe ke Majoro Ralesole Diale kwa motseng wa Vrede,Read More
Pusoselegae ya Moses Kotane e itsise tekanyetsokabo ya R1, 1 billion
Pusoselegae ya Moses Kotane e itsisitse fa tekanyetsokabo ya ngwaga wa 2018/19 e le R1,Read More
Pusoselegae ya Moses Kotane e tlile go neelana ka tekanyetsokabo ya 2018/2019
Pusoselegae ya Moses e tlile go neelana ka tekanyetsokabo ya yona ya ngwaga wa matlotloRead More
Ditsela tseo di sa tsamaegeng, tlhokego ya metsi le mantlo gammogo le mabone ao a sa direng; le tse dingwe. Baagi ba bua le Pusoselegae ya Moses Kotane
Baagi ba dikgoro tsa 23, 24, 25, 26, 27 le 30 ba ne fa gautshwaneRead More
Pusoselegae ya Moses Kotane e tsweletse ka metseletsele ya dikopano tsa IDP
Pusoselegae ya Moses Kotane e tsweletse ka metseletsele ya dikopano tsa leano leo le kopanetswengRead More
Puso
Komiti Ya ditiro ya bosetšhaba ya ANC e solofetswe go swetsa ka morêrô wa tonakgolo ya Bokone Bophirima
Komiti ya ditiro ya bosetšhaba ya lekôkô la African National Congress e solofetswe go kôpanaRead More
“Ke leboga tiro pele ga nako” #SupraMahumapelo
Lekoko la African National Congress le itsisitse gompieno fa Supra Mahumapelo a neelane semmuso kaRead More
#SupraMahumapelo o lebogile tiro semmuso
Tonakgolo ya Bokone Bophirima, Supra Mahumapelo o lebogile tiro. Lekoko leo le eteletseng puso kwaRead More
#NWSOPA2018: Tonakgolo Supra Mahumapelo o neelana ka puo ya seemo mo Bokone Bophirima
Marikana: Gompieno, 23 Tlhakole 2018, Tonakgolo ya porofense ya Bokone Bophirima; Supra Mahumapelo o tlileRead More
#LucasMangope Puso ya Porofense ya Bokone Bophirima e kopa gore Kgosi Mangope a neelwe tirelophitlho ya Semmuso ya Porofense
Puso ya porofense ya Bokone Bophirima e kwaletse kantoro ya Mookamedi wa naga gore KgosiRead More
Ramotshere Moiloa
#LucasMangope o bolokilwe
Moeteledipele wa pele ya nagalegae ya Bophuthatswana, Kgosi Lucas Manyane Mangope o bolokilwe kwa motsengRead More
E laditse tlhogo tilodikgolo ya nagaselegae ya pele ya Bophuthatswana
Ba dikgang tsa tirelokgaso ya bosechaba ya Aforika Borwa ba itsisitse fa Moeteledipele wa nagaselegaeRead More
Kgotlatsamaiso ya pusoselegae ya Ramotshere Moiloa e arabela ditatofatso tsa gore ditirelo di phutlhame.
Kgotlatsamaiso ya pusoselegae ya Ramotshere Moiloa mo Bokone Bophirima, e ganeditse ditatofatso tsa lekoko laRead More
Ratlou
Go solofelwa fa dikolo kwa Madibogo Pan di tla tsena gape
Seno e le go latela kopano eo e neng e tshwerwe ke ditona tsa pusoRead More
Rustenburg
#Rustenburg Di ja maaparankwe le balala go latela dikguduego tseo di neng di aparetse teropo
Go tshwerwe batho ba le barataro kwa teropong ya Rustenburg go latela go bolaiwa gaRead More
Saense le Botegeniki
Sesutlhalefaufau, Grace-Fo sa NASA se tlhatlhogela kwa lefaufaung
Rokete ya Falcon 9 eo e pagamisitseng mawelane a disethalaete tsa GRACE-FO e tsholeditswe goRead More
Vodacom e letlelela tiriso ya Facebook ntle le tuelo go fitlha go 25MB
Fa e le gore o yo mongwe wa bao ba ntseng ba dirisa Facebook ntleRead More
Lefapha la tsa tlhaeletsano le tswelela ka metseletsele ya go tsenya digital migration mo tirisong mo Porofenseng ya Bokone Bophirima
Badiri ba lefapha la Tlhaeletsano ba etela didika tseo di farologaneng mo Bokone Bophirima goRead More


text:
#byebyebikini jaaka fa #MissAmerica2019 e fedisa swimsuit mo kgaisano ya yona
Go tsere dingwaga di le 96 mme kwa bofelong kgaisano ya Miss America e sweditse go fedisa go apariwa ga bikini mo dikgaisanong tsa bona. Go tloga mo dikgaisanong tseo di latelang tsa bommabontle jwa Amerika, swimsuit ga e kitla e tlhola e nna teng.
Kgotla ya tsamaiso eo e okameng kgaisano ya bommabontle jwa Amerika e tlhotse e itsisitse gompieno, 5 Seetebosigo 2018 gore go tloga ka Lwetse fa go tshwarwa kgaisano ya Mmabontle wa Amerika wa ngwaga wa 2019, bahumagatshana botlhe ba le 51 bao ba tlileng go tsaya karolo, ga ba kitla ba tlhola ba ikgapela dintlha go ya ka ditebego tsa mebele ya bona.
Monnasetulo wa kgotla ya tsamaiso ya kgaisano, Gretchen Carlson o tlhalositse mo pegelong eo e reboletsweng bobegakgang gore go ya pele kgaisano ya Miss America ga e sa tlhola e tlile go lebelela ditebego tsa bagaisani, mme e tlile go emelela lotso le lesha la baeteledipele ba basadi bao ba tsepamisitseng megopolo ya bona mo go tsa thuto; go dira pharologano mo baaging, ba na le neo ebile ba batla go inatlafatsa.
Phetogo mo mokgweng wa kgaisano o fedisa karolo ya go apara swimsuit. Mo boemong jwa yona, mongwe le mongwe wa bagaisani o tla tsaya karolo mo puisanong le baatlhodi mo a tla tlhagisang diphitlhelelo tsa gagwe le maikaelelo a gagwe mo botshelong, le gore o tlile go dirisa Jang neo le chesego tsa gagwe go tsweletsa Pele tiro ya Miss America.
Mokgwa wa go go lebelela ditebego tsa bagaisani mo dikgaisanong tsa bommabontle, e se fela kwa Amerika, fa e sale e ntse e le ntlha ya ngangisano magareng ga barulaganyi le mekgatlo eo e lwelang ditshwanelo tsa basadi. Sebakwasegolo e le gore go apesa bagaisani bikini kgotsa yona swimsuit ke go ba dira didiriswa tseo di jesang matlho a banna monate.
Good Morning America on Twitter
JUST IN: “We will no longer judge our candidates on their outward physical appearance. That’s huge. And that means we will no longer have a swimsuit competition.” – @GretchenCarlson on the major changes coming to @MissAmericaOrg https://t.co/ICRIsRN71h https://t.co/IWKcVvCC50
Kgaisano go ya pele e tlile go lebelela neo ya bagaisani mme e tlile go tlhopa mofenyi wa kgaisano e lebeletse thata neo ya gagwe le gore a e tla mo kgontsha go itsweletsa pele mo botshelong le go nna moemedi yo o maatla wa kgaisano ya Miss America.
Barulaganyi ba solofela fa seno se tla bulela bahumagatsana ba le bantsi go tsenela kgaisano, seno e le go ya ka Carlson yo o tlhalositseng gore mo dikopanong di le dintsi o kopane le bahumagatsana bao ba kaileng fa ba eletsa go ipona ba tsenetse kgaisano mme ba nyemisiwa mooko ke go apara swimsuit.
Diphethogo tseno di tlile go tsena tirisong mo kgaisanong ya Miss America eo e tshwarwang monongwaga ka Kgwedi ya Lwetse.


text:
#Listeriosis le setse le bolaile batho ba le babedi mo Bokone Bophirima
Puso ya Porofense e tlhalosa fa e tlile go simolola matsholotsiboso go itsise baagi ka bolwetse bo.
Ke batho ba le babedi (2) bao ba setseng ba tlhokofetse mo Bokone Bophirima ka ntlha ya bolwetse ba Listeriosis. Go ya ka sebueledi sa lefapha la pholo mo porofenseng; Tebogo Lekgethwane, bolwetse bo bolaile motho a le mongwe (1) go tswa mo kgaolong ya Bojanala le a le mongwe (1) go tswa kgaolong ya Dr Kenneth Kaunda.
Listeriosis ke bolwetse bo bo masisi mme bo kgona go thibelwa ebile bo a alafega. Bolwetse bono bo go kaiwang bo bakiwa ke bacterium ya Listeria monocytogenes, bo tlholega go tswa mo metsing; mo mmung; mo dijong go akaretsa le koo dijo di siamisiwang teng pele di tla marekelong gammogo le kwa dipolaseng.
Matshwao a Listeriosis a akaretsa letshollo, go ikutlwa ditlhabi ka kakaretso mmele otlhe, letlhatso, go fellwa ke maatla, go ikutlwa ekare o na le flu, go tlholefala ga madi (blood poisoning) mmogo le go tshwaetsega ga boboko (brain infection). Mokgatlo wa lefatshe wa tsa pholo o tlhalositse fa go runya ga bolwetse mo Aforika Borwa e le bo bogolo lefatshe ka bophara.
Kgabagare ba lefapha la pholo mo Bokone Bophirima ba tlhalositse fa go fitlha ga jaana e le dikgetse di le 21 tseo di netefaditsweng mo porofenseng ka bophara. Fa go lebelelwa go ya ka didika mo porofenseng dikgetse tsa Listeriosis di eme jaana:
- Bojanala > 16
- Dr Kenneth Kaunda > 3
- Ngaka Modiri Molema > 2
- Dr Ruth Segomotsi Mompati > 0
Lefapha le tlhalositse fa e le basadi ba le 12 le banna ba le 8 bao ba tshwaetshegileng mme e le a le 1 yoo go iseng go netefadiwe fa e le mosadi kgotsa monna.
Kgabagare sebueledi sa lefapha mo porofenseng; Tebogo Lekgethwane o kaile fa jaaka lefapha, ba tlile go tsenya matsholotsiboso tebang le Listeriosis mo sebakeng sa beke go ya go tse pedi. O kaile fa matsholotsiboso a tlile go akaretsa thuto mo baaging e dirwa ke health careworkers mmogo le health promoters, matsholotsiboso a tlile go akaretsa gape dipuisano mo diyalemoweng mmogo le radio promos.


text:
Dipapatso tseo di abelanwang kwa mafaratlhatlheng a Facebook le a mangwe ga jaana, di fosagetse.
“Ga re ise re ntshe dipapatso tsa diphatlatiro” Lefapha la Tshireletso.
Badirisi ba mafaratlhatlha a dikgokaganyo ba ntse ba tsweletse go abelana, le go rotloetsana go abelana le ba bangwe, dipapatso tsa ‘Military Skills Development System’ tseo go kwaiwang fa e le tsa diphatlatiro tseo di tlhageletseng kwa lefapheng la tshireletso.
Go latela seno, lefapha la tshireletso le tlhalositse mo pegelong fa papatso eo e fosagetse mme la tlhalosa gore jaaka lefapha, ga le ise le rebole dipapatso tebang le diphatlatiro le go thapa badiri ba basha ba lefapha ga jaana.
Dipapatso tebang le go thapa badiri mo ngwageng wa 2018 di tlile go phasaladiwa mo makwalodikgang a Latshipi, 21 Ferikgong 2018 mmogo le mo go Daily Sun ya Mosupologo, 22 Ferikgong 2018.
Lefapha le tsibositse baagi gore ga le rekise ditokomane tsa go thapiwa ebile ga le dirise ditheo dipe gore di le thapele badiri. Baagi ba rotloediwa go ikgolaganya le lefapha go bona tshedimosetso go ya pele ka go letsetsa Lieutenant Colonel Kenanao Lobelo mo (012) 339 5626 kgotsa Lieutenant Colonel Rudi Oesthuizen mo (012) 339 5440.
Comments are Closed


text:
Moretele
Lefakong Farming e tsabakela mo dikabong tsa temô
Lefakong Farming e ikgapetse kabô ya go nna mofenyi kakaretso mo moletlong wa go tlotlomatsa bommê bao ba tsayang karolo mo go tsa temô. Moletlo yo o neng o le mo ngwageng wa 19 o ntse o tshwarwa o ne o le kwa sethêong sa tshomarêlo ya tlhagô sa Kgaswane mo Rustenburg, mme maikaêlêlô e le go tlotlomatsa balemi ba bommê le tema eo ba e tshamekang mo merêrong ya temôthuo, ditlhapi le dikgwa. Lefakong eo e fitlhelwang kwa Bosplaas; Moretele, e simologile ka 2015 e le sethêô sa temô sa lelapa, mme ba lema Moringa yoo ba o kotulangRead More


text:
Labone, March 21
Lefoko la gagwe le siana ka lobelo.—Pes. 147:15.
Gompieno, Jehofa o re kaela ka Lefoko la gagwe e leng Baebele. “Lefoko la gagwe le siana ka lobelo” ka gonne o re naya kaelo ka nako e re e tlhokang. Akanya kafa o solegelwang molemo ka gone ke go bala Baebele, go bala dikgatiso tsa “motlhanka yo o boikanyego le yo o botlhale,” go lebelela JW Broadcasting, go tsena mo website ya jw.org, go bua le bagolwane le go itsalanya le Bakeresetemmogo le wena. (Math. 24:45) Ruri seno se bontsha gore Jehofa o bonako go re kaela! Mopesalema o ne a itse gore Modimo o ne a rata batho ba Gagwe ba bogologolo. Batho bano e ne e le bone fela ba ba neng ba neilwe “lefoko” la Modimo le “melao ya gagwe le ditshwetso tsa gagwe tsa boatlhodi.” (Pes. 147:19, 20) Gompieno re lesego ka gonne ke rona fela mo lefatsheng ba re bidiwang ka leina la Modimo. E re ka re itse Jehofa e bile re dirisa Lefoko la gagwe mo matshelong a rona, re na le kamano e e molemo le ene. Fela jaaka mokwadi wa Pesalema 147, ruri o na le mabaka a a molemo a go ‘Baka Jah’ le go kgothaletsa ba bangwe go dira jalo! w17.07 20 ¶15-16; 21 ¶18
Labotlhano, March 22
Ga go na motho ope yo e reng e le lesole a bo a tsenelela ditiro tsa kgwebo tsa botshelo, gore a tle a bone kamogelo ya yo o mo kwadisitseng go nna lesole.—2 Tim. 2:4.
Gompieno balatedi ba ga Jesu go akaretsa Bakeresete ba feta milione ba ba mo tirelong ya nako e e tletseng ba dirisa kgakololo eno ya ga Paulo go ya kafa maemo a bone a ba letlang ka gone. Ba leka go emelana le kgatelelo ya dipapatso le ya dilo tse di ba dikologileng mme ba nna ba gopotse molaomotheo ono: “Moadingwa ke motlhanka wa motho yo o mo adimang.” (Dia. 22:7) Satane o batla gore re fetse nako ya rona yotlhe le maatla otlhe a rona re le makgoba a dilo tsa kgwebo. Ditshwetso dingwe tse re di dirang di ka dira gore re nne le dikoloto tse di sa feleng. Go duelela matlo a magolo, dithuto, dikoloi tse di turang le go dira manyalo a a magasigasi, go ka dira gore re nne le mathata a madi. Re bontsha botlhale jo bo mosola fa re tlhofofatsa matshelo a rona le go fokotsa dikoloto tsa rona mme seno se dira gore re gololesege go direla Modimo go na le go nna makgoba a lefatshe leno.—1 Tim. 6:10. w17.07 10 ¶13
Matlhatso, March 23
Ke tsere ditaelo tsotlhe kaga dilo tsotlhe di siame; ke tlhoile tselana nngwe le nngwe ya maaka.—Pes. 119:128.
Jehofa o na le tshwanelo ya go busa. O busa ka tshiamiso. O bua jaana: “Ke nna Jehofa, Yo o supang bopelonomi jwa lorato, tshiamiso le tshiamo mo lefatsheng; gonne ke itumedisiwa ke dilo tseno.” (Jer. 9:24) Ga a tlhoke go kaelwa ke melao e e kwadilweng ke batho ba ba sa itekanelang gore a itse gore ke eng se se siameng. Ene ka boene o itse sentle gore ke eng se se siameng, ka ntlha ya seo, o neile batho melao e e kwadilweng. Mopesalema o ne a re: “Tshiamo le katlholo ke lefelo le le tlhomameng la setulo sa [gagwe] sa bogosi,” ka jalo, re ka tlhomamisega gore melao, melaometheo le ditshwetso tsotlhe tsa gagwe di siame. (Pes. 89:14) Go farologana le seo, le fa gone Satane a re bolaodi jwa ga Jehofa ga bo a siama, o palelwa ke go dira gore go nne le tshiamiso mo lefatsheng. w17.06 28 ¶5


text:
“Dikarolo dingwe tsa Ikageleng kwa JB Marks di aparetswe ke digweregwere (sewerage) le leswe” Democratic Alliance
Dingwe tsa dikarolo tsa Ikageleng di itemogela bothata jwa kelêlô ya digweregwere. Setshwantsho: DA
- Lekôkô le tlhalosa fa le sweditse go ya go sekaseka maemô kwa Ikageleng go latela dingôngôrêgô tsa baagi
- Le tlhalosa fa le tlile go kwalela Moeteledipele wa Pusoselegae ya JB Marks, Kgotso Khumalo gammogo le Motsamaisi wa Pusoselegae, Cyril Henry gore ba tseye dikgato tsa potlako go baakanya kêlêlô ya digweregwere eo e setseng e tlwaelegile kwa Ikageleng
Lekôkô la Democratic Alliance kwa Pusoselegaeng ya JB Marks la re le tlile go kwalela Moeteledipele wa Pusoselegae, Kgotso Khumalo gammôgô le Motsamaisi wa Pusoselegae Cyril Henry gore ba tseye dikgato tsa potlako go baakanya kêlêlô ya digweregwere eo e setseng e tlwaelegile kwa Ikageleng.
Lekôkô le tlhalositse fa le ne la amogela dingôngôrêgô go tswa mo baaging ka kêlêlô ya digweregwere kwa dikarolong dingwe tsa Ikageleng, mme la swetsa go ya go sekaseka maemô.
Go ya ka lekôkô, kwa Extension 11, le fitlhetse mebila le mantlo a dikaganyeditswe ke digweregwere le leswe.
Baagi ba pateletshega go hema mowa yo o nkgang maswe letsatsi le letsatsi mme seno se baya maphelo a bona mo kotsing, jaaka bontsi bo gotlheletse ruri ka ntlha ya seno.
DA e tlhalosa fa baagi ba ntse ba kwalela mokhanselara wa bona gammôgô le Pusoselegae, mme go fitlha ga jaana, ga go na kgato epe eo e tserweng go rarabolola bothata jono.
Mo ngwageng yo o fetileng, kgotla ya JB Marks e fetisitse tekanyetsokabo ya R12 million go tokafatsa mafaratlhatlha a digweregwere, le fa go le jalo, go fitlha ga jaana seo ga se ise se direge mo kgaolong.
Lekôkô le neile Pusoselegae dibeke di le pedi go tsiboga le go samagana le mathata a digweregwere kwa Ikageleng, mme le tlhalositse fa le tlile go tlhatlhela kgetse kgatlhanong le Pusoselegae fa e ka se dire jalo.


text:
Tota nna motho wa modimo ke ntse mosima wa phika ka marago,rre o ke nnan le ene is very abusive,o a nketeka o nkgoba ka mafoko,me nna ke tshogile fela,ke na le bans ba le two ba a ba fithelan ba8&6yrs o ba kgokgontsha ka dipuo,o motona e bile ke mo tshabisitse ka one a mo keteka,go nkutusa bothoko ka fa are o tsile go nthola fa a mo fithela o a sia,tota
Ke kopa o nthuse ka leano LA GRE ke ka dira Jan GRE ke kgone go ipeela dijo mo tafolen,ke motsetsi ngwana o 3mnths Mme o kgona go nketeka fela a tla a mphuthetse dikgan a tswa majalwen,plis help me... Continue Reading


text:
Lefapha la tsa tlhaeletsano le tswelela ka metseletsele ya go tsenya digital migration mo tirisong mo Porofenseng ya Bokone Bophirima
Badiri ba lefapha la Tlhaeletsano ba etela didika tseo di farologaneng mo Bokone Bophirima go kwadisa le go tsenya di-decorder go bao di ba lebaneng, lefapha le kaile fa:
Maikaelelo a seno e le go itlhaganedisa go tsenya di-decoder re lebeletse gore re fetse tiro eno go bao ba maleba
Ke malapa a le 382000 ao a tlileng go tsenyediwa di-decorder mo Porofenseng. Lefapha le tlhalositse gore le tlile go tsenya di-decorder ka tatelano go ya ka didika tsotlhe mo Porofenseng. E ne ya re mo ngwageng yo o fetileng lefapha la dirisana le dipusoselegae le baetedipele ba baagi go netefatsa gore malapa a a maleba a ikwadisetsa go tsenyetsa di-decorder tseno. Lefapha le dirisana gape le ditirelo tsa diposo tsa Aforika Borwa go neelana ka di-decorder.
Baagi bao letseno la bona le leng ka fa tlase ga R3200 ka kgwedi ba rotloediwa go ikwadisetsa di-decorder tseo go ya ka lefapha di tlileng go thusa ka go netefatsa fa dipalopano di tlhagisa ditshwantso tseo di tlhapileng, ebile gape di tlile go neela badirisi dikanale di le dintsi go feta tseo ba di bona[story-lines]ng ga jaana. Go bona tshedimosetso go ya pele, baagi ba ka ikopanya le baeteledipele ba diward tsa bona kgotsa ba ya go botsa kwa ditirelong tsa diposo.


text:
Ratlou
Go solofelwa fa dikolo kwa Madibogo Pan di tla tsena gape
Seno e le go latela kopano eo e neng e tshwerwe ke ditona tsa puso mmogo le baeteledipele jwa baagi le baagi ka kakaretso. Dikolo kwa motseng wa Madibogo Pan kwa pusoselegaeng ya Ratlou di solofetswe go boela ditsena gompieno 4 Seetebosigo 2018. E setse e le sebaka sa dikgwedi di feta di le tharo thuto e ntse e kgoreletsegile kwa motseng, seno e le morago ga dikhuduego tseo di sa leng di ntse di runya mme di boela di okobala tseo mo go tsona baagi ba ntseng ba ngongoregela thebolo ya ditirelo. Lefapha la thuto le tsweletso ya metshamekoRead More


text:
by Carol Fofo
Tori Moremi le Sofi ba ne ba tsamaya ka tsela e e tswang Tshwane ba tswa go boloka tsala ya bona. Fa ba ntse ba tsere dikgang, ba tshegatshega foo, ba leka go ikgomotsa, Tori a emisa koloi ka tshoganetso. ‘Ao, ke eng moratiwa? Goreng o ema?’ ga botsa Sofi ka kgakgamalo. ‘Hei, moratiwa, ga ke bolo go bua ka pelo ke re tshingwana ya rona e tlhoka go tokafadiwa. Bona matlapa a mantle a le. Ke a go a tsaya ke kgabisa tshingwana ka ona. O a itse le wena gore borre ba Diepkloof ba nja ditshego fa ba bona tshingwana ya me. E bifile e bile bana ba tshaba go laletsa ditsala tsa bona go eta kwa lapeng. Gompieno gona ke tshotse tharabololo.’ O ne a bua a fegetswe e kete ngwana a filwe dimpho tse a ntseng a sa bolo go di tlhoka. A buela ka bonako mme a gwantela kwa pele. Sofi mafoko mangwe a tsewa ke phefo a sa a utlwe; a makaletse monna wa gagwe.
‘Bula butu, Sofi.’ Le go kopa a sa mo kope, a mo laela! ‘Bathong! O boleletse ruri o a a tsaya?’ Karabo ga e a fitlha kwa go Sofi. O kgatlhantshitswe ke tebo ya bogale fela. Tori o ne a na le nako ya bonolo le ya kgakalo. A ka tshega le wena gone jaanong mme a fetoge a go galefele kwa ntle ga lobaka. Se, se ne se kgopisa Sofi thata. O kile a leka go tlhagisa maikutlo a gagwe fa Tori a itumetse gonne fa a galefile go ne go se yo a ka mo kgonang. A bo a sentse dilo le go feta. Tori a mo ngalela beke yotlhe a re Sofi ga a rate go bona motho a itumetse. ‘Wena ema ka fa nna ke tla tlolela terata ka fale ke kuke matlapa. Ga a boima. O ka iponna le wena. Fa ke go neeletsa o a beye sentle mo butung. Kana wena o ka a latlhaganya fela.’ Lefoko la ga Tori le ne le agelwa mosako. Sofi a itshoka fela jalo a tshaba le go ngongorega ka boima jwa matlapa le mogote wa letsatsi. Fa Tori a bone gore a lekane a boela ka kwano ga terata, mme ba wela tsela.
‘Hee! Ba tla ntlotla go tloga jaanong. Ka moso o phakele o ye kwa Bara o ye go reka malomo. Ke lapile ke botshwakga jwa gago, Sofi. Nna ke tla re fa o sena go tlhagola sentle ka baya matlapa a. Fa ke fetsa wa jwala malomo wa nosetsa.’ ‘Tori ke wena o tshwanetseng go tlhagola. O kile wa bona kae mosadi a kitla lefatshe ka garawe monna a ntse a le teng? Ke tla hira basimane ba tle go baakanya tshingwana e. Gona o kobetseng malome Motale? O ne a e kgona, tshingwana ya rona.’ ‘Se kwate tlhe mogatsaka. Ke ne ke itshamekela fela. Go siame re tla hira basimane ba e khenekha. Ba dira boatla fela, ke mo godimo ga bona!’
Boatla jo o ne a bua ka jona e kete ena ga a boatla. O ne a rata bophepa mme fa re leba sentle, e ne e le lesutlha. O godile a latlhaganya dilo a itse fa mmaagwe a tla go di nopa. A ka seke a apara matalanyane kgotsa jeresi gabedi. Nako eo ke fa a santse a nna kwa ga gabo kwa Mofolo. Mmaagwe o ne a tlhatswetsa batho diaparo, a di sidilola. E le setswerere. O kile a dira mo femeng ya diaparo mo lefapheng lwa tshidilolo ya diaparo mme tiro ya mo felela. Rraago Tori ena go sa itsewe gore lefatshe o le tsamaya kae. O sale a tsena ka lenga la seloko Tori a sa le monnye. Bokgaitsadie ka bobedi le bona ba na le borre ba ba fapaneng. Mmaago Tori o tlhokile lenyalo. Botlhe banna ba a nnileng le bone, ba mo tshodisitse bana ka go mo tshepisa lenyalo mme e re fa a sena go ima ba tlhanole direthe. A itlhoboga ka o wa boraro.
Kopano ya ga Tori le Sofi e ne e gakgamatsa ba le bantsi gonne Sofi buka o e phetlhile go fitlha le kwa yunibesithing ya Bokone. A ithutile ka ga bonetetsi jwa dikhomputara. Tori ena o rile go wetsa lokwalo lwa materiki, a e ribega. Malomaagwe, rraTomi yo o neng a dira mo lebentleleng lwa diaparo tsa Mantariana, a mmonela tiro koo mo phatlheng ya gagwe fa ena a ya kwa lekaleng lwa Tshwane. Tori mo diaparong! Ba mo tswela kae!
Kamore ya ga Tori fa e ne e le lekau, e ne e tshwanetse go nna karatšhe mme; ka fa ba ne ba se na koloi kwa ga gabo, a thibela foo. O ne a kgwagetsa diaparo tsa gagwe mo morago ga lebati. Di turile. Bontsi jwa tsona bo sa tlhatswiwe ka matsogo, bo isiwa kwa basuging ba diaparo. A re o ikhutsisa mmaagwe. O ne a sena le letswalo la go isa gempe koo. O ne a reka dilwana tsa fa gae jaaka thelebišene le seyalemowa ka bongwe ka bongwe gonne bontsi jwa madi bo ya kwa diaparong. Baagisani ba ne ba sa itse maemo a ka fa lapeng ka a ne a sa letle ope go itshunya mo mererong ya ga gabo. Ba mo tlotla ka gobo a ba gaisa ka moaparo.
O ne a tumile ka go ithata. Motshetshe wa borukgwe jwa gagwe o no o ka sega senkgwe! A gatela kwa godimo le mmele o dumela. Ka mmala a le thokwa, matlhwana e re a matšhaena. Meno a lekana sentle, a le masweu. Dipounama di le dikima, a rata go di latswa fa a bua. Lentswe le le kwa tlase e kete metsi a noka mo thapameng. Setlhako se tsabakela tota le mo ditholeng. Moriri o fokoditswe sentle mo ditlhakoreng. Fa a tsena kwa meriring ba ne ba mo itse. Alex a laetse gore ba mo obamele gonne a duela go feta selekanyo. O ne a sena ditsala ga e se motswalae, Matome fela. O ne a tle a re ga a tshepe ope. Lefufa le lentsi mo lefatsheng e bile batho ba ka go phuaganya. Bokgaitsadie le bona a sa ba lebale. Ba le turu.
Makgarebe a a mmalwa a a fetileng mo go Tori, se se gakgamatsang, a tshabisitswe ke lefufa lwa gagwe. Fa a ka akanya gore kgarebe ya gagwe e mo dira sematla le podi nngwe, (jaaka a ne a ba kaya) go ne go nkga go sa bola. Ke mang a neng a ka itshokela dilo tse? Le fa a ne a le bogale, o ne a se yo mo letsogong. O kile a bona molekane mongwe wa mmaagwe a mo itaya. A ikana gore ga a kitla mo botshelong jwa gagwe a itaya mosadi. Makgarebe a ne a mo rata. Makau le ona a ne a itse gore fa kgarebe e tserwe ke Tori, go raya gore ke ya maemo a a kwa godimo. O ne a ya dikgaisanong tsa bommabontle go ya go itlhophela yo a tsereng sefoka. Go le bonolo go dumelwa. Dinako dingwe o ne a ikgantshetsa bona e bile ba mo lwela a ise a bue sepe nabo.
Mariga a ngwaga wa boraro wa ga Sofi kwa Bokone a ne a se tsididi jalojalo. Fa a boela gae kwa Ga-Rankuwa, fa morago ga ditlhatlhobo, o ne a bona go tshwana le fa ngwaga o fela. Bothitho bo ne bo mo tlhokisa go nna fa lapeng. Ene le ditsala tsa gagwe ba ne ba ikaeletse go dira dilo di le dintsi mmogo. Bangwe ke ba gona kwa Tshwane.O tlogile a sa ba itse mme go tlhakana nabo kwa Bokone, a utlwa ba bua puo e le nngwe ya motswako wa Sepedi le Setswana, a ja monate. Ba tlwaelana.
Bokone bo ne bo sa tlhole bo le bodutu mo go ena. Thatathata o ne a rata Mokgadi. A ithuta bojalwa le sekerete kwa sekolong. O ne a tshepile botlhale jwa gagwe. A itse gore le fa a sa tsenele dithuto dingwe, fa fela a butse buka gangwe, o ne a ba gaisa botlhe ka maduo. Le fa dikolo di tswetswe, a sa itshwenye ka buka. Sa gagwe e le, ‘mma ke ile.’ Mo gongwe ba ne ba utlwa koloi e duma fela ba itse fa a tsene tseleng. E tla fologa thaba ya kwa matlong a magolo a Ga-Rankuwa e lebile kwa 16-e-Tona kwa tsaleng ya gagwe Mokgadi.
Leina le la ga Sofi o le neilwe ke rraagwemogolo. O ne a ikgopotsa Sophiatown ka lona. A re dikhuduga tsa kwa Sophiatown di mo tliseditse mahutsana a le mantsi. Setlogolo sa gagwe Sophia, o mo tlisetsa boitumelo jo bontsi e bile ke mmamoratwa wa gagwe.
Fa Phukwi a tlhola letsatsi, motswalaa Tori e bong Matome a dira moletlo wa matsalo a gagwe. O ne a sa bolo go kokoanya madi. O belegwe ka kgwedi ya Seetebosigo mme ka go tlhoka, a emisa pele a ka bona a le mantsinyana. Ke mang yo a ka tlholang a botsolotsa dipotso; a bala dikgwedi? Tori a ya letsatsi pele ga moletlo go thusa foo le foo. Jaaka gale madi a ne a tshologa mo go ena. ‘Wa rra bua fela, ke tla duela!’ O ne a raya motswalae, Matome. Ba swe ka ditshego; ba phophothana mekwatla tsatsi lotlhe.
Letsatsi la moletlo Tori o ne a tswile a ile teropong go feleletsa theko. Sofi o sadile a goroga le Mokgadi. ‘Matome, yo ke tsala ya me Sofi,’ ga bua Mokgadi. ‘Mokhadi, o sa ntse o rata bokwapele. Ausi yo o pilapila yo o kopane kae le ena?’ ‘Ao bathong Tomi, amogela moeng o tlogele go balabala. Sofi ke Matome yo. Ke ena Mr party.’ ‘Ashee!’ Sofi o ne a sa bue thata. Bangwe ba ne ba mo kaya a le ditlhong fa bangwe ba re ke go ikgantsha. Tsotlhe tse o ne a di itse mme a sena sepe le puo ya bona. A llisa dinotlolo ke fa Mokgadi a laela: ’Tomi, re a boa. Re sa ntse re ile go tlhapa.’ E ne e le ka ura ya bongwe fa ba rialo. Batho ba goroga ka bontsi. Sofi a rutla koloi; ba tsamaya. Batho ba sadile ba rogana fa ba ntse ba itlhotlhora dithole.
Go thubagana ga lebati lwa koloi e e neng e kgannwa ke Tori go utlwetse ntlheng tsotlhe. Batlamoletlong ba ne ba ithaya ba re ke koloi ya gagwe. E le ya ga rraTomi. A itšhampile jaaka gale. Makgarebe a rokotsa mathe. Malomaagwe go bona difatlhego tsa makgarebe di nyebile tsotlhe, a itima bogale, a boela kwa ntlung. Ga se kgale a rekile koloi e. Ntlhang Tori a sa e tlhomphe! Tori a tsamaya ka setapa sa gagwe se a neng a tumileng ka sona. ‘Ke abuti wa ko Josi.’ ‘O tsamaya le mang?’ ‘O nyetse?’ Dipotso tse di ne di botswa ka ga gagwe, ene a se moo. A sa bone le gore go batho foo. ‘Khasi, ke tseo diphasela. Nna ke ile go tlhapa.’ ‘Ao, ga a ise a tlhape. A nkga monate jaana!’ Ba tsenwa le go feta, makgarebe. Motshameka dipolata a golaganya megala ka iketlo. Fa Tori a sena go tlhapa, kgalalelo ya gagwe ya sira kgoro. Mmino wa simolola kwa tlase, wa tlhatlhoga jalo go ya ka kaelo ya seatla sa ga Tori. O ne a ntse a se sokamisa. A raya gore modumo o tlhatlhoge. O ne o ka ithaya wa re ke moletlo wa gagwe.
Dijo tsa tsholwa tsa abelwa batho. Ba ja ba ntse ba oba ditlhogo go ya ka morithitho wa mmino. Mokgadi le Sofi ba goroga morago ga nako e telele. Batho ba ne ba setse ba fisitswe ke letsatsi, dirafentlele tsa thini di apogile. Bona ke fa ba galalela ba sa tsutsubana ke go nna tulo e le nngwe nako e telele. Yane e kete ba dirile ka bomo. Matome a ba kgatlhantsha. Meriri e tsabakela mo letsatsing. Mafura a kgabaganya molala wa gagwe o o nonneng e bile o le lengope a ela le kholoro. A apere borukgwe jo botala jwa sileka le gempe ya teng. A eta a goletsa borukgwe go fitlha matogonyana a gagwe. O ne a na le bopila jwa bana ba dingwaga tse thataro. Motho o kare o santse a tla gola, a bopega senna. Le ditedu e le boboa fela. Nako dingwe tete e ne e rotha a e phimole ka bonako a ise a bonwe. A le bonolo, batho ba mo rata. ‘Huu! Tsenang tlhe. Ke lo beetse ditulo ka fale le dijo di tshotswe klaar.’
Ba tsenelela kwa kamoreng ya ga Matome. Yona e ne e le fa thoko ga karatšhe kwa ntle. ‘Tomi, o ka re isa kwa ofising ya haho ya boitaolo? Re batla go boniwa mo ntle mo. A kae makau?’ Ga botsa Mokgadi a ntse a tshegela kwa godimo. ‘O isa kae makau ke le teng? Kana khang ya ka le wena ha e ise e fele, Mokhadi. Le hale, ke hona o tsenang. Ja re tla bua.’ (Baagi ba Tshwane ga ba kgone go bitsa ‘g’ le ‘kg’). A tswa. ‘Tsala, khante o ntlisitse mo o ntse o itse hore o Ms party? Mokgadi a nyeba. ‘Matome ke a mo rata. Ke ntse ke tshaba fela go mmolelela. A ka tlhaga a itshema motho.’
Fa ba ntse ba keketegile jalo ba utlwa lentswe le re: ‘Le tla nwa eng boausi? Re na le diBertrams.’ ‘Rona ga re nwe abuti. Senotsididi se tla siama.’ A ya go ba tseela sona. ‘Ke mang yole, Mokhadi?’ ‘Le nna ga ke itse. Ha se motho wa mo Rankuwa. Re tla botsa Tomi. Ke nyoretswe seno se se bohalaka mme fela re ka se se nwele fa habo Tomi. Ba bohale. Ba rata melaonyana. Ke motlholo ba dumelletse dino.’ ‘Didimala, ke yoo o etla.’ Tori o ne a re o a bua lentswe la mo kgama. A di baya fa fatshe a tsamaya. ‘Askis, abuti, dinotsididi re tla di nwa ka eng? Kampo o santse o tlisa dihalase?’ Matlho a ga Sofi a ne a fetogile. A le borokonyana fa a botsa potso eo. Tori a nyeba a tswela kwa ntle. O ne a ise a kitliwe ke letswalo jalo, a tsentswe ke ngwanyana mo sepitleng. Lentswe lona le mmitile; mafoko a fedile. O kile wa bona kae morekisi a felelwa ke mafoko? Ba sala ba mo ja ditshega ka kwa kamoreng.
‘Wa rra, ke bomang ba ba ntseng ka fale?’ ‘O raya jang? Ha wa ba botsa? Ke ho rometse ka fale hore o tle o ikitsise bona. Ke Mokhadi le tsala ya hahwe Sofi. Ba kwa Turfe mmoho. Ao dibra! Ho tloha leng o tshaba banyana?’ Gongwe ke go tswa Turf go ga bona go go tlhakantseng Tori tlhogo. Ba ne ba na le go itshepa go go rileng. Go ne go kwatisa Tori mme a se ka a rata go bontsha maikutlo a gagwe. Sentlentle sengwe godimo ga moo se ne se le teng. Se ka batlwa se ka bonwa. Tori o ne a ema tlhogo. Maemo a moletlo a mo fetogela. A nwa go feta selekanyo a ikentsha letshogo le tenego. Setshego sa bona se duma mo tlhogong ya gagwe. Fa a ikutlwa a siame, a boela kwa kamoreng. A fitlhela ba seyo. O ne a thuba sengwe ka moo a neng a galefile ka teng. Matome ka a ne a mo kgona, ga bidiwa ena go tla go tlhatlhola ntwa ya monna a lwa le diraka.
Fa Matome a sena go bua naye ka tsela e e itsiweng ke ena fela, a siama a tshegatshega. Bojalwa bo ne bo fokotsegile. A kopa go ya kwa go basetsana bao. ‘Tsweetswee, o itshware, tlhe monna. O seka wa ntlhabisa ditlhong. Kana, ka Mokhadi ke setse ka dikilometare di se kae a bo a re ho siame. Le hona, re tsere koloi ya ntate. Fa re ka lwa le batho kwa pele, ba tlile go e tlantla.’ Matome o ne a bua a rapela Tori. Tori a mo tshepisa gore o tla itshwara.
Ba letsa hutara fa kgorong ya gaabo Mokgadi. Ga tswa mosimanyana a re ba ile felo gongwe. Matome a kaela Tori fa e ne e le felo ga boithabiso. Tori a gakgamala thata gore mosadi wa ditoro tsa gagwe a ka ya koo. Le gale, o ne a bo tlhabile le ena. Fa ba tsena a ba fitlhela ba nwa yona Bertrams e ba e ganneng kwa moletlong. ‘Re tla lala re bone!’ Matome o ne a sa nwe le fa a ne a tlwaetse go tsamaya mafelo ao. Tori o itheile a re go jalo ka makgarebe a. A tshoga thata fa a bona ba abelana dikerete. A tlala tšhakgalo e kgolo. O ne a akanya gore ba mo tsieditse ka go sa ntshe nnete yotlhe ka ga bobona. A ikana go ba ruta molao.
‘Mokgwaro ke ono.’ A ba abela. Ba tshoga fa ba bona Tori le Matome. ‘Re a leboga. Re na le ona.’ Ba leka go bipa dino ba palelwa. Letshogo le ditlhong di ba imetse. Ba bona gore bogolo ba repe. ‘Tomi, ke mang tsala ya haho? Re mmone motshehare mme ha a re ikitsisa.’ Mokgadi a botsa ka lenyatso. ‘Ke Tori. Ke khasi motswala.’ Matome le Mokgadi ba nna ba tlotlatlotla fa Tori le Sofi ba didimetse. Ba ne ba ntse ba utswana ka matlho, ba kelekana. Mo ba itebetseng gona, matlho a bona a kopana. Sofi a usa sefatlhego. ‘Ke a bona. Le ditlhongnyana di teng.’ Tori a akanya mme sefatlhego sa bontsha monyebo. Sofi go bona monyebo a ithaya a re Tori o a mo tshega. A ngala. ‘Ke setse ke batla go tsamaya, Mokhadi.’ ‘Ao tsala a re ise re bine le ho bina. Molato ke eng o itlhahanetse? Khotsa o tshaba Tori. A ka se go lome.’ Mokgadi o ne a sa butswa mo puong. A phanya fela. O ne a ka go tlhaba ka mafoko a sa kgathale gore wena o ikutlwa jang.
‘Fa o batla go tsamaya, ke tla go isa gae.’ Ga bua Tori a kgokgotha sehuba mo kgokgotsong. ‘Se tshwenyehe. Ke na le koloi ya me.’ Karabo ya ga Sofi ya tlhaba Tori mo pelong. A ipotsa gore ke eng se Sofi a senang naso. Motho fa a batla go mo ngoka a ka dira jang? A simolola go nyatsa maemo a gagwe. Matome yane e kete o bona tsotlhe tse. A mo thusa fa a re: ‘Ha ho tshwenye. Lona tsamayang ba babedi. Nna le Mokhadi re tla latela mo koloing ya me.’ ‘Eh, kana ha se ya haho. Ke ya batsadi.’ Mokgadi gape. ‘O tlhalohanya hore ke raya jang.’ Mokgadi a kgotlha Sofi ka sekgono, a mo notela leitlho. Molaetsa wa fitlha. ‘Ho siame. Ho tla khanna wena. Nna ke setse ke lapile.’
Pelo ya ga Tori ya kiba ka mosito o mogolo. ‘Tomi, o ka tsamaya o ise o re binele?’ ga botsa mongwe foo. Tomi e ne e le sethakga mo tirisong ya mmele. Motshameka dipolata a itse le dipina tse a di ratang. A tsenya e lengwe ya gagwe. Tomi a tlhakana tlhogo. Dibaki tsa fofa mo moeng. A dirang! Moriri o phatsima le go gaisa mo maboneng. Wa ne a ema ka menwana ya maoto; e kete o a dikwella. A ba tshwere, Tomi! Ba mo itse. Fa pina e fela, a kgapha sethitho se ka tlala kgamelo. Baki e sa tswe. Le fa a ntse a tuka ke mogote, a e apere. Melodi e thiba ditsebe. Ba leka go mo naya bojalwa ntle le tefo, a bo gana. Kana Tomi o kile a re o ithuta bojalwa, a lwala a boa kwa sepetlele; sona sa Ga-Rankuwa. A bo tswela. Ba tswa.
Borethe jwa loleme lwa ga Tori ba boa. ‘Basadi ke dinokwane!’ ‘O raya jang?’ ‘Ke raya gore se motho wa bona a se buang, ga se tshwane le se e leng sona.’ ‘Nare khang ya haho e lebile kae?’ ‘Nyaya, ke ne ke kaya fela; ke feta.’ ‘Wa itse ke eng, abuti ke wena, fa o simolola sengwe, leka ho se fetsa. Ha ke rate puonyana e ya haho. Mokhwa wa haho o nyatsa basadi. Ha o re kae sepe. O se ke wa ithaya wa re fa o tswa Josi o botlhokwa ho haisa batho botlhe.’ Sofi a bua ka bogale. Kgang ya bona ya tswela pele ba ntse ba kgakgauthana jalo go fitlha fa kgorong ya ga boSofi. ‘O itsitse jang fa hae ke sa ho kaela?’ ‘Nyaya, se tshwenyege. Re fitile fa pele re tla kwa go lona. Ke ne ke ntse ke dira dipatlisiso ka ga gago. Nka go bolelela sengwe gape se ke se itseng ka ga gago.’ ‘Nyaya, ha ke batle ho se utlwa. Horeng o itirile lepodisi. O itshunya mo mererong ya me?’ ‘Fa o kgatlhilwe ke mongwe, o batla go itse ka ga gagwe.’ Tori a araba a mo tlhabile ka matlho. Sofi a gakgamala; le lentswe la fetoga. La sesafala. ‘Ao. Ke a bona. Ke bosigo nte ke tsenye koloi.’ ‘A nka go bona ka moso? Kgotsa ke itlele fela gonne o ka tlhaga wa loga leano la go sa nne teng. Ke tla tla motshegare.’ Sofi a se bone le nako ya go araba. Matlhajana a tswile ka letlhabaphefo. Tori a mmaya seatla mo legetleng, a laela, a fologa. Sofi a lebetse gore o tshwanetse go tswa, a pote ka fa mojeng, gore a tle a tsenye koloi mo lapeng. Tori a mo tlogela foo a ya koloing ya boMatome e e neng e eme fa morago ga ya bona.
Phakela mesong Sofi o tsositswe ke mmaagwe a mmiletsa mogala wa ga Tori. ‘A re ye kerekeng.’ ‘Ke mang yo o buang?’ A botsa a ipikitla matlho, boroko bo sa ntse bo mo tshwere. ‘Ke mang a ho reileng a re ke tsamaya kereke? Ke ikhuditse.’ ‘Ke nna tlhe! A ga o utlwe lentswe lwa me. Lapa lotlhe lwa ga malome lo ya kerekeng. Ga go na gore nka sala. Ke batla go go bona. Bosigo bo nnile boleele ntle le wena. Tsweetswee, ikopanye le Mokgadi. O tla bo a le teng. Ke itlhaganetse. Go siame. Re tla bonana koo.’ A baya mogala ntle le go emela karabo. Sofi o ne a sala a ngunanguna a le esi a ngongoregela ka moo Tori a ratang go laola ka teng. O ne a sa mo fe sebaka sa go ntsha maikutlo a gagwe. Ka gale a mo akanyetsa.
A letsetsa Mokgadi. ‘Tsala, setsenwa ke se se mpherekanya maikutlo. Ha twe re ye kerekeng. Nahana fela.’ ‘Hei, tsala, le nna ke filwe taolo eo ke khosi Matome. A re ye ho bona hore ke eng se se kanakana se re se bilediwang.’ Sofi o ne a sa ikutlwe go ya mme a dumela fela. A ipaakanya a ntse a ikgoga.
Kwa kerekeng Tori le Tomi ba ne ba ntse kwa morago gore ba tle ba bone mongwe le mongwe yo o tsenang. Ba ne ba tsaya maeto a le mantsi kwa ntlwaneng moo rre yo o disitseng mojako a setse a ba ganetsa go tswa. Tshepo yona ba ne ba na nayo.
Gare ga thero ga lla ditlhako tsa motsu tsa ga Mokgadi le Sofi. Phuthego yotlhe ya gadima go bona gore ke bomang ba ba thari jaana. Go ne go bonala fa ba sa tlwaela go tla kerekeng gonne moaparo wa bona o ne o sa kgatlhise, le eseng. Sofi a apere borukhu. Gentswana ya gagwe a e beile sakatuku mo molaleng gore mafura a moriri a rothele mo go sona. Mokgadi a ne a apere sekhethe se se khutshwane go di gaisa tsotlhe. Dipotongwane tsa gagwe di gwamile, a di memiile ka lookwane, di ntse di re hwi! Ba ne ba sa rwala mo ditlhogong. Meriri e kolobile, e rotha. Ba ntshitse diphaka kwa ntle. Tsa ga mokgadi di ne di bonala thata ka di ne di le dikima. A šatlhile kantlha ya dingwagangwaga mo patlelong ya bolotloa. Bontsho jwa gagwe bo iphile matla. Sofi ena matsara wa batho, o kare o tla wa mo ditlhakong tse a neng a di rwele. Borukhu jwa gagwe bo ne bo katogile maoto ka moo a neng a otile ka teng. Bo phaphasela mme ena a ntse a temekana a sa kgathale. A le moleele. A sontse nkonyana ya gagwe. Ditsebe tsa gagwe tse di tshabang tlhogo di shibitse ke go imelwa ke mangena a gauta ya tlhwatlhwa e e kwa godimo.
Ga ba ka ba bona boTori mme ba feta ba ya go nna kwa pele. Moruti Mokone a ba tlhokomologa, a tswelela ka thero le fa batho ba ne ba sa mo reetsa ba lebile pono e e sa tswang go tsena. Metsotso e metlhano morago ga ba sena go tsena ke fa thero e fela. Batho ba ema ka dinao go leba mojakong. Le eseng go tshwenyega! Moruti Mokone a tswa pele a setswe ke bagogi morago. BoMokgadi ka ba ne ba le kwa pele, ba sala mokoloko wa baruti morago. Phuthego ya tla morago ga bona. Kwa mojakong moruti le bagogi ba ema gore batho ba tle go ba dumedisa. E nnile gore le boSofi ba latele, batho ba ba dumedise. Bangwe ba ba feta fela ba ntse ba oketsa mola fa morago ga bona, fa bangwe ba ba dumedisa sentle. Batho ba ne ba ba kaya jaaka baleofi kantlha ya moaparo wa bona. Moruti a ba laletsa go ema naye fa thoko fale, a ba botsa matsogo. Ba itumelela kamogelo eo, ba nna ba tshegatshega. O dirile sentle gonne ba ne ba ikaeletse go sa tlhole ba le baya gape mo kerekeng ka ntlha ya maitsholo a baphuthegi. Fa ba ntse ba tsere dikgang jalo le moruti, Tomi a tla. A dumedisa a ba a sutha le bona ba leba kwa dikoloing.
‘Sentlentle le ne le re isa kae?’Mokgadi a botsa. ‘Tori o tshwanetse ho boela Josi moraho ha fa. O ne a sa batle ho tsamaya a sa bona Sofi.’ Tori a goroga fa ba ntse ba bua ka ga gagwe. ‘Ladies! Le kae?’ O ne a le montle go gaisa maabane. A le maitseo, a kgatlhisa. Sofi a bona e kete ke mongwe yo mošwa. A utlwa a mo rata. Pelo ya sutha mo mannong, ya ema mo kgokgotsong. Mangole a gagwe a thulana. Matlho a palella mo go moeka. ‘Re ka tsamaya.’ Tomi a bua ka monyebo a kgatlhegela se a se bonang. ‘Re ye kae?’ Mokgadi a botsa. ‘A re yeng kwa gae. Sofi a bua a ntse a tlhabile Tori ka matlho.
Ba tsena kwa ga boSofi. Mmaagwe o ne a apeile a bile a ipaakanyetsa go tswa. Ba laelana le Sofi. Sofi a mo itsise baeng mme fa morago mmaSofi ena a kgotlha koloi ya gagwe a tswa. Mmaago Sofi e ne e le mosadi yo o humileng. O sale a nna a le esi morago ga loso lwa ga rraSofi. A sa batle ope; a re makau a tseela basadi ditšhelete. O ne a ruta kwa sekolong se segolo sa Modiri mme e rile fa barutisi ba amogwa ditiro a ithaopa go nna mongwe wa bona. A tlogela borutisi ka madi a le mantsi. Madi ao a tlaleletsa mo a mogatse a mo tlogelletseng ona le a boswa jwa dikgomo jo batsadi ba gagwe ba mo tlogelletseng jona. Ga a ise a ka a humanege mo botshelong jotlhe jwa gagwe. Ena le mogoloe ba tshwaetswe dikgomo ba sa le bannye mme ena a rekisa tsa gagwe. Ka jalo ena le Sofi ba ne ba thuma mo letlepung.
Sofi a tsholela ditsala tsa gagwe. A notlolla raka, ga tswa tse di galakang. Ba ne ba e notlela gonne ausi Maki e bong modiredi wa bona, a ne a le letsogo mo malweng. Mmino wa tlhatlhoga, boiketlo ba tlala ntlo. Mongwe o bone Sofi le Tori ba potela. Ga go itsewe gore Mokgadi le Tomi bone ba nyamaletse kae.
Morago ga sebaka ba rotoga ka bobedi ka bobedi. ‘Nako e ile, moratiwa. Ka moso ke la maburu. Ke tshwanetse go tsamaya. O seke wa nteba…’. A se fetse mafoko. A mo ratha ka tladi mo dipounameng. Sofi a kobega mokwatla, a lepella mo diatleng tsa gagwe. Tshupanako ya itaaitaa. A mo emisa sentle. ‘Ee Tomi, a re ye.’ Tomi a tlhaga a tshwere Mokgadi mo lethekeng. ‘O ka sala Mokhadi. Ke tla boa ke ho tsaya ke ho isa hae. E re ke felehetse Tori. O setse a phuthile.’ Tori o ne a sa batle go gadima. Pelo ya gagwe e utlwile botlhoko fa a tlogela mokapelo wa gagawe. Tomi a le ditshegotshego.
Mogala wa gabo Sofi o ne o lela gararo ka letsatsi. Sofi o ne a ka go bolelela gore fa Tori a letsitse, mogala o na le mollo wa ona o o sa tshwaneng le e mengwe. Beke fa e khutla Tori a sa fele mo Ga-Rankuwa. E le ena e le ena le Sofi. Ba kgomarelane jaaka borekhu bo tšhotlhilwe sebaka.
Malatsi a boikhutso a ya kwa bokhutlong. Ba boela sekolong ena le Mokgadi. Kgwedi e e latelang a e goga bokete. A fetsa malatsi a le mantsi kwa bookelong. Diteko tsa dirwa morago ga tse dingwe. Mmaagwe a bidiwa. Ga fitlhelwa a imile. Mme ntlhang mmele o sa kokotlele? Dinako dingwe a tswa madi ka legano. Bosigo a sa robale a re o bona dilo. Ba yunibesithi ba tsaya tshwetso ya gore a boele gae gonne ga ba kitla ba nna le maikarabelo a setopo sa gagwe fa a ka swa. Mokgadi tsala ya gagwe a mo eme nokeng ka dinako tsotlhe.
Ba mo isa kwa bookelong jwa Ga-Rankuwa. Mmaagwe a bona go sena phethogo a mo romela kwa Gauteng kwa Bara. Ga bidiwa bomankge ba tsa kalafo go tla go bona se se mo jang. A newa dijo tse di kgethegileng. O ne a na le dinako tsa bokoa le tsa go thanya. Mme fela a tenwa ke gore ga a kgone go dira dilo tse a di tlwaetseng. Dinako dingwe o ne a palelwa ke go fologa mo bolaong mme ba mo tlisetse serua gona foo. Pelo ya gagwe e le bokoa e tsamaya e ikhutsa. Boroko e le bothata. Bo gana bosigo fa motshegare a ka tlhola a robetse. Le fa a tshikinngwa a sa utlwe. Tori o ne a tle go mmona. A sa itse gore a direng, a bueng naye ka a ne a fetogile. Le ena mmele o nna botlhofo ke go tlhola a akanya. Ngwana mo mmeleng a gola mme go na le mabare mo sepetlele gore bogolo a bolaiwe Sofi a tle a heme kwa ntle le go imeletshega.
Mmaagwe Sofi a ila Tori ka kilo e e tseneletseng. Ngwana wa gagwe o ne a siame pele a itsane le Tori. Sentlentle o ne a boifa gore Sofi o tshwerwe ke bolwetse jwa thobalano mme a tshaba go bua ka molomo. A re Tori naye a tsewe diteko tsa madi. Tori wa batho o ne a rata Sofi mme a dumela go tsewa madi. Go fitlhetswe madi a gagwe a siame a se na bolwetse bope. Tshepo yona e le teng ya gore Sofi o tla fola mmogo le ngwana wa bona.
Diteko tsa tswelela. Mmele o setse o le diphatlha fela ke go tlhola a tserwe madi. Ga fitlhelwa e le kankere ya madi. Moruti a botsa Matome kwa kerekeng ka ga ditsala tsa gagwe le tsa bophelo jwa bone. Matome a mmegela ka bolwetse jwa ga Sofi jo bo retetseng. Moruti a itima dijo beke yotlhe a rapelela Sofi. Dingaka tsa gakgamalela phethogo e e itlileng mo go ena. Ba mmaya lobakanyana go tswelela go mo tlhatlhoba. Mmele wa simolola go kokotlela le bophelo ba tsena mo marapong. Ba emisa go mo naya ditlhare. Ba botsa mmaagwe gore a o ntse a mo naya eng kana go matwetwe o a kileng a tla go eta. A latola. O ne a sisimoga boreaitse a re ga ba tlhape e bile ba jela batho madi. Ga a ka a gakgamala go utlwa gore Sofi o a fola ka a ne a beile tshepo ya gagwe mo go borasaense.
Dikgwedi di ne di ile le ditlhatlhobo tsa magareng a ngwaga di ne di simolotswe go kwalwa kwa yunibesithing. Sofi a tletse khutsafalo mo moeng ka gobo a palelwa ke go kwala. Ngwaga o fetile fela, le nako ya pelegi e ise e atamele. A lokololwa kwa sepetlele. O ne a ntse a kokotlela le dijo a ja dingwe le dingwe. Tori wa batho a ntse a mo tshegeditse. Mmaago Sofi a santse a mo kwatetse. Go ne go se monate ka fa lapeng fa Tori a etile. Le lerato la bona le tsidifetse. Sofi o ne a tlhola a galefetse Tori, a ntshetsa kutlobotlhoko mo go ena. Matepe otlhe a gagwe le a bongwana a iphile matla. Tori o lekile gore o a bua a latlhela fa fatshe. A kabo a sa bolo go ngala fa e ka bo e se lesea le le mo tseleng.
Ka gale Matome a mo gomotsa. Ena le Mokgadi ba ne ba tsweletse ka tsa lerato la bone go se letsapa le le fisang pelo. Ka gale o ne a etela kwa Bokone a fetsa malatsi mo kamotshaneng ya ga Mokgadi go tloga nako e a neng a felelwa ke tiro ka yona. E ne e se motho yo o nnang sebaka mo tirong ka a ne a re o lapisiwa ke more baas, o batla go ipereka. Le fa go ntse jalo o ne a le lesego mo go boneng tiro mme a e phuaganya gangwe le gape. Ka nako ya dikgwedi tsa ditlhatlhobo tsa makgaolakgang Mokgadi a re a kgaotse go mo etela. Ke yona nako e Tori a neng a mo tlhoka ka yona. Jaaka tlwaelo Latshipi le ne le tlhaba ba ya kerekeng. Ba setse ba tsalane le moruti Mokone. Moruti o ne a dirile thata le baša. A itse masaikategang a ditlhaloganyo tsa bone.
Moya wa ga Tori o ne o le botlhoko. A setse a rata go lebaleba makgarebe mangwe go itebatsa kutlobotlhoko ya gagwe. Sofi le ena a rata go mo kgoba. A mo gopotsa ka moo a neng a phela monate ka teng pele a mo itse. Mo gongwe Tori o ne a tlodisa dibeke; a sa ye go mo etela. Go thusang? Ruri ngwana wa batho o ne a nganangetse. Mothapi wa gagwe a mmiletsa gangwe le gape kwa kantorong. O ne a sa tlhole a bontsha matlhagatlhaga a le a pele. A tla thari kwa tirong. Thekiso e phutlhama. Tsatsi lengwe a phunya sekaku, a begela mothapi wa gagwe tse di mo jang. E ne e se motho yo o tlwaetseng go bua le batho ka tsa botshelo jwa gagwe mme ka gonne tiro e ne e ka mo felela, a ititaa sehuba, a phunya sekaku. Mothapi wa gagwe a tlhaloganya ka a ne a mo tlwaetse, a mo itsitse e sale setlabošane. A mo naya malatsi a le kana ka beke go ya go ikhutsisa mogopolo. O ne a sa tlhole a tlwaetse go nna mo Molapo ka jalo a ya kwa gabo Tomi.
Mokgadi o ne a kwadile sentle e bile dipholo di kgatlhisa. O ne a itse le gore o ya go ruta kwa sekolong se se tona sa Modiri ngwaga o o latelang. Sofi go itse ka ga dipholo tsa ga Mokgadi a tlala lefufa. A gana go mmona. Le fa a letsitse a gana go araba mogala. Tomi motsereganyi mo lekokong leo, a nna a leka go kgothatsa, go ba lemosa maemo a ga Sofi. Le fa go ntse jalo, Sofi o ne a sa batle go mmona le ena. Malatsi otlhe a khunologo ba ne ba se na naye. Le mafelo a ba neng ba tsamaya naye kwa go ona, a befela Tori. Fa ba kgaola ngwaga, ba dira kopanonyana ya bona. Sofi ena kwa gae a bogetse thelebišene, bodutu bo mo kitla. Bosigong joo o utlwile dithunthung kwa ntle, go se yo a ka di thuntshang nae. Mmaagwe ena a ile malatsing kwa Kapa. Tori a fetolakaka makgarebe. Le bosigong joo a tshwere yo mošwa.
Ba kwa yunibesithing ba romelela Sofi lokwalo lwa gore fa a ka kgona, a ka kwala ditlhatlhobo tsa gagwe ngwaga o moša ka kgwedi ya Tlhakole mme a kgone go apara le bamophatho wa gagwe. O ne a na le khomphuthara mo gae mme a tswelela go ikatisa. Motlhatlhaledi wa gagwe a golagana nae ka mogala, nako nngwe ba bonana go tsweletsa dithuto. A tlelwa ke mafolofolo. A ithuta ka thata. Kgwedi ya Tlhakole a kgona go ya kwa Medunsa ka bogaufi a na le motlhatlheledi wa gagwe go ya go kwala teng. Dipampiri tsa tsewa tsa isiwa Bokone. Go ise go ye kae dipholo ke fa di tswa. O bone maduo a a kwa godimo go gaisa le ba ba sa bolong go tsenelela dithuto. Boitumelo jwa gagwe bo ne jwa kaonafatsa bophelo jwa gagwe mme go se yo a ka itumelang naye. A gakologelwa ditsala tsa gagwe.
Matome a bona tiro kwa difemeng tsa Rosslyn. Kakanyo ya gore kgarebe ya gagwe e ya go apara purapura ya mo rotloetsa go ikwadisa kwa yunibesithing ya Aferika Borwa. Motho ke go itokafatsa. Kwa femeng ba mo naya madi a go ikwadisa le tiro ya boikarabelo jo bo kwa godimo ka a ne a kile a wetsa lokwalo lwa borutisi. Lerato lwa gagwe mo go Mokgadi le ntse le ya kwa setlhoeng, le sena dingalo le lenyalo le nkga mo moeng. Tori a leba tsotlhe tse ka pelobotlhoko. Mme o ne a se lefufa mo go Tomi. A mo rata a bile a mo ratela katlego. Go bona seo Mokgadi a bona gore selo se le sengwe se se tlhaelang mo botshelong jwa ga Tori, ke Sofi. Ke ena a isitseng Sofi kwa gaboTori. Ke ena a tla ba kopanyang gape. A ba tla dumela go kopana? Kana ba tlhogo di thata mmogo. Matlapa ga ba riana.
A kopa gore Tomi a mo ise kwa gabo Sofi. Ausi Maki o ne a ba bolelela fa Sofi a ile Gauteng kwa bookelong. O tla boa morago ga malatsi a se makae. ‘Molato?’ ‘O ile go belega. Ba Bara ba batla go netefatsa fa tsotlhe di siame le pelegi e tsamaya sentle.’ Bosigong joo ba letsetsa Tori go mmegela tse dintšhwa tseo. Tori o ne a ineetse gore Sofi ga a sa tlhole a mo kgathalela gonne a ile bookelong a sa mmegela.
La ka moso fa le tlhaba Tori a ikopa kwa tirong, a ya sepetlele. Sofi o ne a santse a le kwa boarelong mme a mo leta. Fa Sofi a tswa ka foo ke fa a sa itse Tori. Diritibatsi tse ba neng ba di mo file di mo gakantse tlhaloganyo. Tori a mo utlwela botlhoko e kete a ka mo tsaya a mmaya mo sehubeng sa gagwe. O ne a na le bontle jwa bongwana. Fa a ntse a mo lebile jalo, mooki a goroga le lesea. Le ne le itekanetse le le lentle. Tori a kuka mosetsanyana wa gagwe. Keledi ya tswa ya rothela ngwana. Ngwana a lela. Mmaagwe a thanya. Tori a palelwa ke go itshwara a nnela go kitla sello. Fa Sofi a bona Tori a lela a kgotlhega mo pelong. E ne e le lantlha a mmona a lela. A seka a itse gore a direng. Maikutlo ale a fa a ne a mmona kwa kerekeng a boa a tswa a tlhakane le a a tibileng. Tori ke ntate gompieno!
A phimola dikeledi. Ba lebana. A mo naya ngwana go mo anyisa. Sofi a palelwa ke go anyisa ngwana. Mašwi a gana go tswa. Tori a ema a ya go tsaya lebotlolo lwa mašwi kwa go mooki. Ba ne ba sa bue sepe. Kgang e le mo dipelong tsa bona. Sofi o ne a santse a le bokoa. Tori a tsaya ngwana a mo anyisa. ‘O itsetse kae go anyisa ngwana?’ ‘Kana ke na le bonnake ba le babedi. O seke wa itebatsa. Ke ithutile ka bona.’ A araba ka bokhutshwane. Sefatlhego sa ga Sofi sa phuthologa. Tori naye a phuthologa. Motlotlo wa tswela pele go se yo o batlang go bua ka se se ka kgopisang yo mongwe. Ba kgona go tila masula go fitlhela nako ya baeng e fela. ‘Ke tla boa gape.’ ‘Go siame.’ Tori o ne a ise a ke a akanye ka tiro e kgolo e e neng e le fa pele ga gagwe ya go godisa ngwana. Go bona ngwana ga tlisa dikakanyo di le dintsi mo mogopolong wa gagwe. Sengwe gape se se neng se mo tshwenya ke maikutlo a ga Sofi. O ne a sa itse gore o eme kae naye.
Mothapi wa gagwe, Antonio, o ne a gaballetse go utlwa dikgang ka ga lesea. ‘Ntlhang e kete ga wa itumela. Re tshwanetse go keteka. A re ye go itshwara ka sengwe morago ga tiro.’ O ne a gaketse mme Tori ena a se moo. ‘Ga ke tlhole ke nwa bojalwa. Ke rre wa lapa. Ke rraago Mmapaseka. Ke batla go naya ngwanake kgodiso e e siameng ya rre yo o nnang mo gae. Go tloga jaanong ke latlhile tsotlhe. Le ona makgarebe a le mantsi, go fedile ka ona.’ Mothapi o ne a itumelela mafoko ao. ‘O tota o godile. Ke a bona gore dingwaga di ile jaanong.’ Tori o mo neile leina la Mmapaseka gonne o tsetswe ka kgwedi ya Moranang e ka yona go ketekiwang moletlo wa paseka. Mmaagwe ena o ne a mo file leina la sekgoa, Yolanda.
Sofi o ntse dibeke di le pedi fela kwa bookeleng. Maemo a gagwe a ne a kgotsofatsa dingaka. Kankere e ne e okobetse. Fa a boela gae o fitlhetse mmamalomaagwe a etile mmogo le malomaagwe.
‘Abuti, jaaka ke sa bolo go lo begela ka maemo a motlogolwago – Sofi, ke leboga fa le tlogetse ditiro tsa lona go tla kwano. Ke utlwa le mmangwane a bua ka moo kgwebo ya lona e ntse e wa e tsoga ka teng. Ke a tshepa dilo di tla boela sekeng.’ Ga bua mmaago Sofi. ‘Nyaya nnaka, kana Sofi ke ena fela setlogolo sa me. Go ne go se ka moo nka itunnang fela ka teng. Nare, la re mosimane o ke wa gamang? Maikaelelo a gagwe ke afe?’ Ga botsa malome a ntse a goga ditedu tsa gagwe. ‘Ke Moremi, mme o nna kwa Gauteng. Leina lona ga twe Tori. Ga ke kgone go tlhaloganya gore motsadi a ka taya ngwana leina Tori, fa a tsaya pila.’ MmaSofi a bua a thikitha tlhogo. ‘Nneh!’ A kgotsa. ‘Jaanong ausi, bolwetse…?’ Mmangwane a botsa. ‘Bo kokobetse. Lesea lona ga le na molato. Go raya gore ga bo tshwaetse bana. Re lebile kwa mmu wa sekara o tla welang teng.’
Malome: ‘Re tshwanetse go rulaganya tsa lenyalo.’ ‘Ao abuti, a mme go nna le ngwana go raya gore ba tshwanetse go nyala? Kana nna mosimane yole ga ke batle go mmona mo ntlung ya me. Ke ena a tsenyeditseng ngwanake bolwetse. Gona gore e nne mokgonyana wa ka, nka itoma sekgono!’ ‘Ausi iketle. Ke wena o tsenyeditseng ngwana o bolwetse jo. Kankere ga se malwetse a rona batho. Ke a makgoa. O mo godisitse sekgoa. O ne o sa itse gore le malwetse a sekgoa a tla mo wela, haa!’ Mmamalome a bua a šakgetse. ‘O itse gore ke eng wena. Ga o na puo epe fa. Re mo bothateng wena o batla go mpherekanya maikutlo. Ga se nna yo o rileng o se nne le bana.’ ‘Didimalang! Ga lo kgone go fetsa metsotso e le metlhano lo ise lo lwe? Go tloga jaanong go bua nna fela. Lona lo re tuu!’ Malome a kgalema. A baya letlha la go ya kwa gabo mosimane le la lenyalo.
Tsotlhe tse di ne di rerwa Sofi a ntse a le kwa phaposing ya borobalo. O ne a emetse fela go utlwa gore botshelo jwa gagwe bo tla go tsamaisiwa jang. Go ne go gakgamatsa go bona Sofi a didimetse. Ka gale o ne a rata go tshwaela, a ganetsanya, a bolela ka moo go se ope yo o ka mo laolang ka teng. Ngwana o ne a ntse a mo palela. Ba bona gore bogolo a lebale ka gore ke a anyisa. Ausi Maki o tla bona gore o mo pota kae. Ke raya gore ngwana ga a itse letsele la ga mmaagwe. Tlhaloganyo ya ga Sofi e le mo tirong e ntšhwa e a tlang go e simolola. Tsa mekgatho di ne di tla mo dia. O ne a setse a simolotse go ikatisa gore mmele o boele mannong ka bonako. Le fa lesea le lela o ne a sa di tsene. O belege go lekane.
Tori o ne a itlhabolola. A tsena metsotso e ka nna masomamararo go ya go ura pele ga nako kwa tirong. E le wa bofelo go tloga. A ipholetšha sešwa. Thekiso ya tlhatlhoga. Bontsi jwa bareki e ne e le makgarebe. Ba ne ba sa tlele go reka gonne diapara tsa lebentlele leo e le tsa banna fela. Ba tletse fela go bona Tori ba re gongwe ba ka mo gapa maikutlo. Mme fela ba iphitlhele ba rekile. O se lebale borethe jwa loleme lwa gagwe.
Lentariana Antonio a mo okeletsa mogolo. Botshelo ba boela sekeng. Ya nna Tori ole wa ponto le šeleng. A bile a romelwa moseja go ya go bona meaparo ya ditlha tse di farologaneng. Batho ba Aferika Borwa yotlhe ba ne ba utlwa tsa moaparo mo go Tori. A laletswa kwa manyalong go tla go apesa banyadi. Le dikgaisanong tsa bommabontle a nna moatlhodi. Le ba dimakasine ba rata go mmotsa maikutlo a gagwe ka meaparo. Fa Tori a ne a re seroki se a kgona, o ne a dumelwa mme se tseelwe kwa godimo. Fa Tori a ne a ka re ga se tsona, le fa diaparo di ne di ka nna dintle jang, seroki seo se ne se lebala ka tiro ya go roka.
A kgona go kokoanya borraMatome, malomaagwe go ba begela ka maikaelelo a gagwe a go gorosa. ‘Monna o dira jalo, ngwanaka. Ga re a tshwanela go ba letla ba tlisa molato. Ba ka tla ba re turela, ra ba ra iphitlhela re ntshitse le madi a le mantsi a a sa tlhokafaleng. Bagwe mo tšheleteng! Maloba fa, tsala nngwe ya me e ne e iphitletse e duela molato. Kare monna wa batho o reka pompana ya bupe le ya sukiri. O kile wa bona kae lesea le ja sukiri? Re tshwanetse go ba tlhalefela batho ba. A mmaneago a kwale lekwalo gona jaanong Matome a le ise. Re fitiseng bothata jo ka pele. Mmaago ke tla mmegela gore go tsamaega jang.’
Lekwalo la kwalwa la isiwa. MmaSofi a le amogela. Sofi e ne e le gona a bonang Matome morago ga nako e telele. Matome ka a na le neo ya go repisa motho, Sofi a iphitlhela a phuthologile. A mo sebela tlhwatlhwa e e beilweng le moetlo o o diragatswang. Tomi a begela bagagabo.
MmaSofi le mmamalome go tilwe ba se nne teng mo morerong gonne ba ka tlhaga ba lwa fa pele ga baeng. Malome o laleditse ditsala tsa gagwe ya nna e kete ke losika. Thulaganyo ya lenyalo e tsamaile sentle kwa ntle ga kgaruuruu. Malome a bo a ba begela ka bolwetse jwa ga Sofi. Ena o ne a itumeletse gore o a nyalwa gonne e ka tlhaga ya nna matlhabisa ditlhong go nna ka lesea le sena rraalo. Le molwetse Sofi e ka nna morwalo mo go batho ba bangwe ba ba ka eletsang go mo nyala. Go botlhokwa go nyalwa ke Tori yo o itseng maemo a gagwe. Masika a mabedi a kopana. Tsa tshwaragano ya kwa ga magiseterata tsa beelwa beke e e latelang. Matome o ne a tshepisitse go kopa Moruti Mokone go ba tshwaraganya sentle kwa kerekeng le fa e ne e se maloko a kereke semmuso.
Mokgadi a kgona go eta sentle gonne tsala ya gagwe e ne e boile. Le fa maemo a ne a sa tlhole a tshwana le pele, ba pateletsa botsalano, ba ithutana sešwa.
Beke e e latelang Sofi le mmaagwe ba ne ba ile teropong go ya go baakanya meriri le go nwa kofi. Letsatsi le le latelang e ne e le la tshwaragano ya ga Sofi le Tori kwa ga magisiterata. Ausi Maki o ne a gakgamatswa ke go bona tlhogo ya ngwana e gola. A tlola terata go ya go baagisani go ya go batla thuso. Ba tlhaga ba siane. E ne e le lwantlha ba tsena kwa gabo Sofi gonne ba ne ba sa buisane nabo. Matlho a tletsetletse ntlo go bona manobonobo a lapa la gabo Sofi. Ba letsetsa bookelo mogala go bega Bothata joo. Diambilanse di ne di seyo ka ntlha ya gore bakganni ba ne ba le mo mogwantong. Ba tshwanelwa ke go rwala lesea ka koloi ya bona go le isa bookelong. Kwa teng thuso ya potlako e tsere lobaka lo loleele. Ngwana a lepeletse, matlho a biloga o kare o tla neela mowa. Ngaka ya goroga, ba mo rwalela ka fale. Ba kgona go mo thusa.
BoSofi fa ba goroga maitseboa ba fitlhetse go tletse mo ntlung. Mmaagwe a galefela baeng, a ba koba jaaka dintšwa. Ba rile ba leka go tlhalosa, a gana go utlwa. Ba tswa ba nyefola. Ausi Maki a kgona go bega se se diragetseng. Ba rotogela kwa bookelong. Kgala e iphile maatla ka ba kobile bathusi ba bona. Ngwana o ne a le ditšuputšhupu mo mmeleng. Tlhogo gatwe e ne e tletse metsi mme ba kgonne go a fokotsa. Sofi – mmapelwana a nnetse sello. Tori a itsesiwa mmogo le bamasika.
Bothata ya nna gore a go tswelwa pele ka tshwaragano kgotsa go letwa gore ngwana a fole. Mo mpeng ya bosigo jalo ga tshwarwa khuduthamaga ya masika kwa gabo Matome. ‘Rra, bomma, se se re tlisa mo lobakeng lo lo masisi. Potso e re ntseng re e potologa rotlhe ke gore a bana ba rona ba nyalana ka ntlha ya fa ba tshotse ngwana kgotsa ka ntlha ya fa ba ntse ba ikaeletse go nyalana.’ Ga bua rraago Matome. ‘Morwarre o a bua. Ebu, ke potso e e masisi. Mo gongwe re bipa boatla ka go ba nyadisa. Etswe setso sa rona ke gore go se nne le ngwana yo o latlhiwang. Bolwetse jwa lesea bo re lemosa gore gongwe go mabaka a re iphapantseng nao. Maloba re amogetse bogadi go tswa go lona mme ga go sepe se se supang ntlha eo.’ Ga araba malomaago Sofi. ‘O raya jang monna etsho?’ RraMatome a botsa a gakgametse. ‘Ke raya gore ga go madi a a tsholotsweng. Badimo ba kwatile.’
‘Rra, ke se go tsene ganong,’ ga tshwaela mmaMatome, ‘o seke wa re bolelela ka badimo ba gaeno. O ipotse gore sentlesentle mmaago ngwana fa a sale a sa tlhokomele ngwana, a mo tlogela mo diatleng tsa motho fela o a bo a akantse eng. Ga a ise a ke a rate ngwana wa ga Tori. O dinala di rothang. O tlhola a ebela le naga o kare ga se motsetse. Dilo tsotlhe tse re a di bona. Ngwana o lwetse motshegare. A kere fa a kabo a tsamaile naye a kabo a mo isitse sepetlele ka bogaufi kwa teropong. Le e bitsa ngwetsi yona ele?’ ‘Nnyaya tlhe, mmaabo. Se galefe.’ RraMatome a okobatsa mafatlha a mogatse. O ne a galefile mogatse. A tswa ka phapuse a mumura.
Mmamalomaa Sofi a bona fa a iponetse molekane. ‘Mma se tsamaye. Ga go ka tsela e re ka siamisang dilo ka teng. Ga ke bolo go bua ka re Sofi ke motlapa. Le go anyisa ga a ise a ke a anyise ngwana yole. Nna ka re bolwetse jo bo tlisitswe ke tlhoafalo ya ngwana mo go mmaagwe. Go tlhoka lerato bagaetsho. Le kwa sekaleng baoki ga ba fetse go kgalema ka ntlha ya go ota ga lona. Ngwana o rile go lela a baya fatshe. Ngwana o ne a le bodutu. A sa otlhege. A le monnye, a sa tshwane le bana ba bangwe ba ba lekanang nae.’ MmaMatome go utlwa tsotlhe tse a fegelwa. ‘Eng! Lwa utlwa. Lwa utlwa. Fa a palelwa ke lesea, lapa lona o tla le kgona jang. Ke dumallana nao. Motlapa, Sofi. Mo godimo ga moo a re ga a itekanela mo mmeleng. Go itse mang gore ke seipato fela. Fela nna ka re a nyalo e emisiwe.’ ‘Monna, a o ke o didimatse mogatso.’ ‘Le wena didimatsa wa gago.’ Banna ba palelwa ke go didimatsa basadi ba bona. ‘O ntseetse mafoko,’ ga bua mmamalomaa Sofi. ‘MmaSofi o paletswe ke go godisa Sofi. A mo tlise kwa go nna ke mo lae sentle. Ke mo rupise. E nne mosadi wa sebele. Mo godimo ga botswa ke boganana. Sofi o ka se mo gakolole ka sepe. Ga ke itse gore a Tori o tla mo kgona.’
RraMatome: ‘Bomma le wena rra, ga ke dumele gore Tori o ne a ka nyala motho yo a sa mo itseng. Lo ntse lo kgemetha ngwana wa batho lo sa lebe tse di siameng ka ga gagwe. Se se botlhokwa ke eng, dinala kgotsa boboko? Sofi o rutegile e bile o setse a bone tiro e e tla mo duelang madi a le mantsi. O kgonne go wetsa dithuto tsa gagwe a ntse a rapame mo bolaong. A lona lo ne lo ka kgona seo? Ba teng basadi ba ba dirang ditiro tse rona re itseng e le tsa banna fela. Mosadi a ka tlhatlhamolla khomphutara a ba a e baakanya! Nnyaya, tlheng. Akanyang gape. Ga ke gane gore lesea le tlhokile tlhokomelo. Ke a dumela e bile gore se e tla nna thuto mo go ena. Fa a ka bo a sa rate ngwana yole, le sepetlele a kabo a sa ya. Le buile le lona gore o mo sellong fela. Nna ka re o tlhoka go gakololwa jaaka e le ngwana wa rona rotlhe. Fa a sa bona thuto kwa gae. Re tla tshwanelwa ke go e mo naya. Gore bolwetse jwa lesea bo tlhodilwe ke eng, re tla utlwa ka dingaka kwa sepetlele. Le rona fa gae re tla mmaya mo dithapelong.’
‘Ka mafoko a mangwe, o raya gore nyalo e tswele pele?’ Ga botsa malomaago Sofi. ‘Ee morwarre. Go saena ga go tseye nako e telele. Ba tla dira fela jaaka go ne go rulagantswe.’ ‘Jaanong ka ke ne ke setse ke kaile gore badimo ga ba robala…’ malome a botsa e kete motho a inanatha. ‘Rra, rona fa lapeng fa, tsa badimo ga re di tsene. Lona fa lo batla go dira sengwe, tswelelang. Ga re lo thibele mme le se makale fa re sa tle.’ A khutla a ema go bontsha gore o batla go wetsa kgang e e sa bolong go rerwa e. ‘Re a utlwa, rra. Re tla kopana kwa ga magisterata ka moso.’
Fa ba le mo tseleng, mmamalomaaSofi a tswelela go ngunanguna: ‘Ija, Moremi o bolawa ke segompieno. O nyatsa setso sa rona. Re tla kopanya jang malapa a mabedi fa ba sa tle moletlong wa badimo. Bogolo re tlogele! O utlwile ka moo a neng a buelela Sofi ka teng? Ke bona gore maikaelelo a bona ke gore ba je tšhelete e Sofi a tlileng go e dira. Kana motlogoloa bona Tori, ga a rutega. Ke sa ntse ke boeletsa kare ga le yo lapa le le ka tsayang ngwetsi ya setshwakga jaaka Sofi. Ba batla gore ba phuthe mabago a ba berekele.’ MalomaaSofi a nne a re ngolo! A itima manganga. Ba bo ba goroga kwa gabo Sofi a ntse a didimetse.
MmaSofi o ne a ntse a ba letile le fa bosigo bo ne bo le magareng. Tori e le lantlha a robala kwa gabo Sofi. Ba le mo tebellong; ba emetse go utlwa tse bomalome ba di sweditseng. Fa bomalome ba goroga ba bua fa lenyalo le tswela pele le fa ngwana a le kwa bookelong. Ba tlhalosetsa mmaSofi tsotlhe tse di builweng le gore ba lebale ka moletlo wa badimo gonne ba gabo mosimane ga ba o batle. E tla bo e le go senya nako le madi.
Letsatsi le le latelang ba ya kwa ga mmagisterata ba tshwaraganngwa. Sofi o ne bololetse ruri gore sefane sa kwa gagabo ga se sale kwa morago. Ya nna mohumagadi Nare-Moremi. Tori o bile a amogela morago ga ntwa e ba nnileng nayo fa Sofi a mmegela. Ke ka moo a neng a sa tlhole a kgathala gore o ipitsa mang. O ne a ka reng? Go tshwana fela le fa Sofi e le tlhogo ya lapa. O ne a mo gaisa ka dithuto le madi a tlile go bona a a fetang a gagwe. Mo godimo ga moo, lerato lwa ga Tori mo go Sofi le ne le mo dira gore ka gale a mo neye tsotlhe tse a di batlang. O ne a bile a sa batle go latlha ngwana jaaka rraagwe a tlogetse mmaagwe ka ene le bomonnawe a sa mo nyala. A sa batle gore ngwana wa gagwe a tlhoke sepe mo botshelong. Tsotlhe tse di ne di gapeletsa Tori go itshokela sengwe le sengwe.
Mmaago Tori le bomonnawe ba le teng. Ba kgabile; ba itumetse. Matome le Mokgadi le bona ba le foo. Ausi Maki a bo a di gatile, dijotshegare. Go le boitumelo fa ba losika le ditsala ba tlhakatlhakane. E ntse e le: ‘O dira eng jaanong? Go jang kwa tirong? O tsena kae sekolo? Bona gore o godile jang. Ntshware ka ditsebe. Suna malome. Ntlele galase foo. Rona re batla dikuku. Ntlisetse mmaditlhokwana. Monyana ke wean o olosa tee.’ MmamalomaSofi a tsuputse molomo, a sa batle go bua le ope. O sele a itswaletse ka kamore a nwa Thoothoo. A gana ka dikuku fa batho ba di kopa. Fa a tswa a ya ntlwaneng, a notlela kamore. Se se makatsang ke gore o bakile dikgaragana mme le tsona o gana go di abela batlamoletlong. Kokoago Matome ka e ne e le Mopedi, a sa fetse go bua ka moo Batswana ba timanang ka teng. Ngwana wa gagwe le ena a mo tlatsa a re kana Batswana fa ba ka re ‘diphala di lekane baletsi’, ba ipheditse. Motho o tla emela dijo di sa tle. MmaSofi o lekile go bua le mogoloe gore a kgale mosadi wa gagwe. O ne a mo tlontlolola ka maitshwaro a gagwe. Mogoloe a gana. O ne a itse gore fa a ka bua, ntwa e ne e tlile go tsoga. Bogolosegolo morago ga Thoothoo.
Ka ura ya boraro Tori le mogatse ba ikopa go ya bookelong go bona ngwana. Ba fitlhetse a le kaone thata e bile go bolelwa gore a ka tswa mo malatsing. Fa ba tsena kwa lapeng ba kgona go keteka ka phuthologo morago ga go utlwa dikgang tse di namatshang tseo.
Ka ntlha ya fa lesea le ne le sa le kwa bookelong, Sofi a palelwa ke go ya bogadi. O ne a tswelela go nna kwa gagabo morago ga lenyalo. Tori o rile ka Latshipi maitseboa a boela gae le mmaagwe le bomonnaawe. Mo gongwe Sofi o ne a thusegile gonne tsa bongwetsi a ne a sa utlwane le tsona. O ne a rapela gore ba bone ntlo e e leng ya bona go fapoga bongwetsi. Kakanyo ya go tswa mo ntlong e kgolo ya gagabo go ya kwa karatšheng ya ga Tori, e sa mo tseye pila. Kwa tirong ka nako ya dijotshegare, Tori a kgona go ya kwa barekising ba dintlo mme a tshepisiwa ya kwa Diepkloof. Batho ba ba neng ba nna mo go yona ba ne ba fudugele kwa teropong mme ba e rekisa. E ne e le kgolo. E siametse Sofi. O ne gape a tla nna gaufi le tiro ya gagwe kwa IBM kwa Sandton.
Ngwana a tswa kwa sepetlele. O ne a kgatlhisa a le mafuranyana. Sofi a ikana go mo tlhokomela le go feta pele. Ba fudugela mo ntlung e ntšwa yona beke eo. Banni ba yona ba pele bare ga ba bolo go tlhoka bareki mma e rile go tlhaga boTori, ba phetha tsotlhe ka bonako ba leba teropong. E ne e le letlhogonolo le legolo thata mo go Sofi. Mmaago Tori a ba kopa gore ba tseye a le mongwe wa bomonnaawe go nna nabo. Sofi a tshosa ba le bantsi fa a ne a re nnyaya, a go tle bobedi. O ne a re ka bona o tla ikutlwisa go nna le bomonnawe.
Tori ka ntlha ya maitemogelo a magolo a gagwe a tsa kgwebo ya diaparo, a tlhophiwa go nna mookamedi wa lekala le lešwa la kgwebo ya ga Antonio’s. Madi e ne ya nna motlele le fa a ne a fitiwa ke a ga Sofi. Ba tshela ka phuthologo segolo jang ka gonne tsotlhe di ne di tsamaya ka fa Sofi a neng a batla ka teng.
Matome a dira sentle kwa yunibesithing. O ne a emisa go nyala Mokgadi, a batla go wetsa dithuto tsa gagwe pele. Mokgadi o ne a sa bone bothata gonne a santse a tsenya bomonnawe sekolo. O rile mo a sa naganang teng, a ima. ‘Khante Mokhadi, o ne a sa tsamaye tliniki?’ A botsa a tshugile. O ne a tshaba rraagwe gonne a mo kgalemile thata morago ga go bona dilo tsa ga motswalae di mafarakane. ‘Wa reng? O ne o ithaya gore ngwana o tla jang mo lefatsheng? Goreng o botsa potso ya mofuta oo?’ Mokgadi a botsa ka tšhakgalo. ‘Mokhadi ga re bolo go ratana nna le wena go se na ngwana. Go tla jang gore ka tshoganetso jaana a bo a itelekela? Kgotsa o fedile pelo ga ke re re emise ka tsa lenyalo, wa iteseletsa? Ga ke ise ke fitlhe mo maemong a ke a labalaletseng mo botshelong. Ga go na gore nka ipitlaganya le botshelo ka ngwana. A gone ke ngwana wa me? Ga re bolo go nna mmogo go se sepe se se diragalang. E se re gongwe o bone ngwana yo fa o ne o tsere loeto go ya go tshameka bolotloa? Go itse mang?’ O ne a buela ka bonako, a fegelwa. Mokgadi a didimetse a reeditse. Dikeledi di itshekile. A sa batle go bontsha Matome gore o mo kgopisitse mme a palelwa ke go itshwara. ‘Ao Tomi ke wena o buang jaana. Nako yotlhe e ke ntse ke re o a nthata. Kante o tsamaisa nako fela. A ruriruri o ka mphuaganya jaana mo nakong e ke go tlhokang ka yona? Ke sa bolo go go ema nokeng fa o ne o sa dire. Ke go rekela le diaparo. Ke go direla dilo tsotlhe. A tota o tiisitse, moratiwa?’ A bua lentswe le roroma; a ntse a sunetsa mamina, matlho a hibitse ke go lela. ‘Mokhadi, o ntshoganyeditse. Dilo tsotlhe tse o neng o ntirela tsona, o ne o di dira gonne o ne o rata. Ga go ope yo o go gapeleditseng. Fa o batla nka go duela madi otlhe a o a ntueletseng ona.’ Matome o ne a sa bontshe letswalo lepe fa a ne a bua. Matlho a gagwe a ne a fetogile. E se Matome yo re mo itseng.
Mokgadi a tswa mo phaposing ya ga Matome a rwele mahube ka tlhogo. Matome a se ka a mo ntsha le ka kgorwana. O tsamaile jalo ka dinao, go sena thekisi. Fa a fitlha kwa ga gabo, a nna kwa ntle a feleletsa selelo gore bomonnaawe ba se mo kgabelele a lela. A bula kgoro morago ga lobaka, a tsena. Mmaagwe o ne a setse a tsogile a re o utlwile motho e kete o a sunetsa kwa ntle. A palelwa ke go itshwara, a phunya sekaku. MmaMokgadi a utlwa botlhoko ka a ne a itse fa Matome e le ena fela lekau lwa ngwanaagwe. ‘Mokhadi ngwanaka, Matome o itatotse ngwana. Ga go na gore re ka mo gapeletsa go amogela se a se dirileng. Wena o se dire sepe se se kotsi. Ngwana re tla mo godisa. Ke ba ba bangwe ba tletse ka ntlo. Re tla sokola ka yo fela jaaka re sokotse ka ba bangwe.’ Mokgadi a lela le go feta ka a ne a ipoleleletse gore ga a kitla a gata fa tlhako ya mmaagwe e gatileng teng. Rraago Mokgadi o ne a nyelela, a boe, a nyelele mme e re fa a tsamaya a tlogele mmaagwe a imile. Mmaagwe o ne a le bonolo, a sa kgone go koba rre yoo wa motlapa, yo o tshabang maikarabelo. Mokgadi o ne a le motlotlo go bo a weditse dithuto tsa gagwe, a dira e bile isagwe ya gagwe e tshepisa. A itse fa a letilwe ke lekau le le maitseo le botho e bong Matome. Motho – naga!
Nako ya tsamaya fela jalo go didimetswe go sa buiwe sepe ka ga boimana jwa ga Mokgadi. Sofi ka a ne a nna kwa Gauteng le mogatse, ba tlhoka nako ya go bonana jaaka e ne e le setlwaedi. Tota le ka nako ya pelegi, go ne go se ope yo o tlileng go mmona. Ba gaabo Matome ga ba ka ba rulaganya sepe le ba gabo Mokgadi gonne Matome a sa ba bolelela sepe. Le fa dipuo di tletsetletse mo motseng, ga ba di isa tlhogong ba letile fa mong wa tsona a ba begela semmuso. Rraago Matome o ne a ipoleleletse gore fa Mokgadi a ise a begiwe, ga se ngwetsi ya gagwe. Ka gonne Matome o ne a mo upa ka kamore, a sa mo itsise batsadi, ba itlhokomolosa tiragalo e le fa e ne e direga mo matlhong a bona. E ka se re mosetsana a tlhola a boaboeleletse kwa lapeng lwa ga bone ba itira ba ba sa boneng. Matome o ne a tswelela ka botshelo jwa gagwe ntle le go tsaya maikarabelo a lesea.
Mokgadi fa a tswa kwa sepetlele, go ne go se yo o mmayang botsetse. A itirela dilo tsotlhe mo bokoeng jwa gagwe. Mmaagwe o ne a dira kwa difemeng a palelwa ke go tsaya malatsi go tla go nna naye. Kgabagare a tsenwa ke bolwetse jwa mafatlha. Le gona a tshwanelwa ke go ikoka. Maiteko ao a retela. Mmaagwe o rile tsatsi lengwe a boa tirong a fitlhela batho ba tletse ka ntlo, yo mongwe a anyisa lesea mašwi ka lebotlolo. Lesea la bo le nnetse selelo le sa gomotsege. Fa mmaMokgadi a gakgametse jalo a kgatlhantshiwa ke mongwe wa ditsala tsa gagwe a mmolelela ka mahutsana a a tlhotseng a diragala motshegare. Setopo sa gagwe sona se setse se tserwe ke ba ga Bafa. MmaMokgadi a tlhoka molomo, a tlhoka selelo. Mmele wa gagwe o o mafura wa phutlhama a latela morwadie. Selelo sa amogangwa ke ba tla matshidisong. Go se yo o itseng balosika lwa bone le gore monna wa mmaMokgadi a ka batlelwa kae.
Dikgang ga di lale. Tsa fitlha mo ditsebeng tsa ga Matome. A tsenwa ke tsebetsebe. A leka go ka dirolola dilo go tswa kwa kitsong ya gagwe ya ga Mokgadi. A palelwa.
MmaMatome moso o o latelang a gakgamala gore goreng a ise a utlwe modumo wa koloi ya ga Matome e tswa ka lapa. A ya go kokota kwa phaposing ya gagwe. Matome o ne a lwala mo moeng. Tlhogo ya gagwe e ratharatha ke go akanya phetelela. Dijo tsa maabane di le fa bojelong di sa angwa. Rraagwe a mo isa bookelong. Diteko tsa rarana. Ba mo isa kwa balwetseng ba tlhogo. Baoki ba ne ba lala ba opelwa mokgosi ke monna a re o tebetswe ke lesea le golagane ka khujwana le mmalo. O ne a lwa le se baoki ba reng se bonwa ke ena a le esi. A gana go tswa ka kgang.
Phitlho ya ga Mokgadi le mmagwe e ne e rulagantswe ke baagisani ka madi a ba ntseng ba a bolokela dintsho. Kgomo go tlhabilwe mokoduwe wa nama e e gagametseng. E ne e le matlhotlhapelo. BoTori ba ne ba tlile go boloka tsala ya bona. Kutlobotlhoko ya ga Sofi e ne e le kwa botennyeng fa a gakologelwa ka moo Mokgadi e neng e le ena fela tsala ya gagwe. A sa gomotsege e bile a ikotlhaya gore ke ka ntlha ya eng a ne a sa mo lekole a fetisitse nako e telele ntle le go itse ka ga tsa botshelo jwa gagwe. Sebe sa phiri ke gore go ne go le thari.
Bontsi jwa batho bo ne bo tlisiwa ke go bona tsamaiso ya phitlho le fa ba ne ba sa itse Mokgadi ba mo utlwela ka magwate. Moruti Mokone o ne a tsamaisa thulaganyo ya phitlho. O ne a re ena ga a tle go boka baswi, o tlile go bua le ba ba setseng. RraMatome ka e ne e le mogogi, a bo a patile moruti. Bophara jwa thero bo ne bo mo tlhaba maikutlo gonne o ne a itse Mokgadi mme a mo itlhokomolositse. O ne a itse ka se se neng se diragala mo kamoreng ya ngwana wa gagwe mme a itshetse moriti o o tsididi. Thero e ne e sokamatse thata ka mo batsading ba ba sa kgaleng bana ba bona ba basimane. ‘Bontsi jwa malapa a a senang borre a tlholwa ke go sa neiwe molao kwa gae ga basimane ba sa le bannye. Maikarabelo ga a mo basading fela go godisa bana. Borre ba kae ba ba nonofileng mo tumelong go ka aga setšhaba sa botshepegi?’ A botsa a galefile, moruti. ‘Go tla diragalang ka lesea lwa ga Mokgadi, kgotsa bona bomonnawe? A e tla nna dikhutsana borraabona ba tsene ka lenga la seloko?’ Ga dumaduma kwa kerekeng fa moruti a botsa dipotso tseo. Mongwe a re ga ba tlela go sekisiwa. Yo mongwe a re ga ba tla go tlontlololwa ke moruti wa lekgwatlha fa yo mongwe wa bomme a goa ‘Amen!’ kwa godimo.
Makese a ne a dirilwe ka phaene. Mokoloko o ile kwa diphupung ka kutlobotlhoko. Mongwe le mongwe a ipotsa gore rraago lesea o le tsamaya kae. RraMatome ena ga a ka a ya kwa diphupung. O nanogetse kwa go morwawe. O mo fitlhetse a golegilwe ka diketane gonne a ne a garaswantshitse baoki le balwetse mo mosong. Tumelo ya tswa gotlhelele mo go ena. Maitsholo a go itlhompha a mo tlogela. A lela jaaka ngwana fa pele ga baoki a lelela Matome yo o neng a tlhamuketse ditete le mamina. Go bolelwa fa a ne a apesitswe mongato gonne a letse a itshentse. O ne a sa bontshe gore o lemoga rraagwe. Banna ba ba kwenneng le fa ba mo tlosa moo ba mo isa kwa phaposing ya gagwe.
RraMatome o tswile koo a leba gae a obile tlhogo. O ne a ithaya a re batho ba itse bothata jwa gagwe mme a tlhajwa ke ditlhong. Mmaago Matome a sa itse gore ba ka bo ba dirileng go ka tila bobe jo. Dikakanyo tsa nna tsa dikologa mo bobokong jwa gagwe go se kwa tharabololong. Bosigong joo Tori le Mokgadi ba robetse kwa ga boMatome go leka go ka buisana nabo ka ga tse di tlhagileng. Rraago Matome o ne a tumile ka go rarabolola mathata e tswe mo nakong eo o paletswe ke go ka akanya. E ne e kete le ena o timeletswe ke tlhaloganyo. Bolwetse jwa ga Matome bo ne bo mo amile thata. Bogolosegolo ka ntata ya gore Matome o ne a fetogile, a dira e bile a boetse sekolong morago ga lobaka lo loleele a ntse a fokwa ke phefo.
MmaMatome a swetsa ka gore rraMatome le Matome ba tlhatlhobiwe ke ngaka ya setho. Moila o o wetseng lapa la bona o ka kgonwa fela ke yona. RraMatome a gana go tlhatlhojwa ke ngaka. ‘Nka se tlhapisiwe ke monna yo o leswe wa manga mo maotong.’ A bua a le mo maibing. ‘Bogolo ke swe go na le gore ke ye kwa ngakeng. Nka mpane ke swa go na le gore ke alafiwe ke matwetwe. Ngwanake o tla siama. Lo se ke lwa mo ntsha kwa bookelong.’ Mogatse a re ba se mo ise tlhogong, o tlhoka thuso. ‘Bona jaaka a fetogile lesea. A phutlhama fela kwa ntle ga lebaka. Nna ke tla mmonela thuso. A re mo rwaleng!’ RraMatome a ragaraga mme ga se thuse sepe. Ba mo isa kwa Maboloka kwa ngakeng e e neng e tumile ka malwetse a tlhogo. Fa ba tsena fela ka kgoro a neela mowa. Ngaka ya ba busa ya re yona ga e alafe ditopo. E ne e tshaba gore fa a ka fitlhelwa kwa go ene go tla twe ke ena a paletsweng ke go mo fodisa. Ba leba kwa Bafa ka mabetwaepelo.
Sofi le mogatse ba boela gae ka Latshipi maitseboa. MmaMatome a sala a tlhalosetsa batshedisi gore monna wa gagwe o tsenwe ke bolwetse jwa ga Matome bobe mme mmele wa palelwa ke go ka ema kgatlhanong le kutlobotlhoko eo. Ruriruri dintsho tse di kana, ke botlhodi! Modi wa tsona ke ofe? Kalafi ya tsona ke efe? Batho mo motseng ba ba boneng rraMatome a tsaya tsela e sele fa go iwa diphupung ba leka go kopanya dintlha tsotlhe tse. Bangwe ba re o ipolaile. Bangwe ba re Matome o mmeditse mme a swa gonne morusu kwa sepetlele o utlwagetse mo motseng. Bangwe ba re o lekile go utswa setopo sa ga Mokgadi mme a betswa ke dipoko kwa diphupung. Bangwe bona ba re o bolailwe ke ngaka ya kwa Maboloka.
Beke yotlhe ga nna go dumaduma ka ga dikgang tsa ga Mokgadi le Matome. Ya nna tsebetsebe mo motseng.
Bomonnaawe Mokgadi le lesea la gagwe ba tsewa ba isiwa kwa lapeng lwa dikhutsana. Ntlo ya tswalwa ka mfiko. Ba lekgotla lwa teropo ba leta go se go nene pele ba ka e rekisa. Maikaelelo e le gore gongwe mongwe wa lesika kgotsa rraago bana a ka tlhagelela.
Ka nnete rraago moso Mokgadi a goroga. O ne a tsamaya ka koloi ya mabaibai a patilwe ke kgarebe ya maratagolejwa e ka nna dingwaga tsa ga Mokgadi. Baagisani ba bo ba setse ba dule ka diokomela bagwe. Ba tsena mo tlung lobaka lo loleele. Wa ka fa lebogong la moja, moagisani, a tsena go ya go bona se se diragalang. Ba se ke ba mmifela mme ba bua ka moo ba tsileng go rekisa ntlo eo ka teng. Moagisani a tlhalosa ka ditiragalo tsa beke e e fetileng. Moeka a bolela fa tsotlhe tse di diragetseng mo lapeng lwa gagwe a di itse. O ne a re o ntse a fela pelo gore mosadi wa gagwe o swa leng a tle a iphine ka mokaragana wa botshelo. Moagisani o dule ka foo a nyemile mooko.
Lekgotla lwa kereke lwa kopana go tla go sekaseka magatwe a mogogi wa bona. Go ne go se na bopaki jwa gore o bolailwe ke eng. Motho yo a ka neng a ka tlhagisa dintlha tsa botlhokwa e ne e le Tori. Mosadi wa ga moswi o ne a ntse kgang ka marago. E ne e tla nna matlhabisa ditlhong go utlwa gore mogogi o ile kwa ngakeng a sa bolo go rerela batho kgatlhanong le dingaka. Tota le gore o rile bogolo a swe go na le go ya koo, ba ne ba ka se ka ba itse. Ba ne ba sa itse le ka maemo a ga Matome gonne mmaagwe a ne a re o kwa Gauteng kwa ga Tori. Go ne go le thata go itlhokomolosa magatwe a batho le fa dikgang tsa bona di sa tshwane.
BoTori ba rwele matlapa lona tsatsi leo la phitlho ya ga Mokgadi. ‘Sofi, re tswa kgakala nna le wena. Ga ke batle go nna ke omana le wena. O mpolelele fa ke go tshwenya. O seke wa tshaba go bua.’ Tori a bua a boetse mo boleteng. ‘Ke mang a rileng letlapa le thata le go thubega. Mogatsake o nna bonolo.’ Sofi a akanya ka monyebo. ‘A go raya gore o tla ntherisa fa o dira sengwe?’ A botsa. ‘Ke tla leka.’
Beke e e latelang RraMatome a bolokwa. Batho ba ba neng be ile kwa phitlhong ya Mokgadi le mmaagwe ba bo ba le teng. MmaMatome a khurumeditswe ka dikobo a faraferwe ke balosika gammogo le mmaTori. Thero ya ga Mokone e tletse kgalemo e bile a bitsa batho ka maina.
Botlhodi jwa leso lwa ga rraMatome le gompieno ga bo itsiwe. Botsenwa jwa Matome jona jwa ya magoletsa, a phela a ritibaditswe. Sofi le monna wa gagwe ba tswelela ka botshelo jwa bona le ngwana wa bona a sa tlhole a tshabelelwa ke malwetse. Maemo magareng ga mmaSofi le Tori a na le go kaonafala, fa fela Tori a ntse a tshamekela kgakajana nae. Morago ga ditiragalo tshotlhe tse, ba ikana go tshwaragana le go feta, go se nne sepe,


text:
#byebyebikini jaaka fa #MissAmerica2019 e fedisa swimsuit mo kgaisano ya yona
Go tsere dingwaga di le 96 mme kwa bofelong kgaisano ya Miss America e sweditse go fedisa go apariwa ga bikini mo dikgaisanong tsa bona. Go tloga mo dikgaisanong tseo di latelang tsa bommabontle jwa Amerika, swimsuit ga e kitla e tlhola e nna teng. Kgotla ya tsamaiso eo e okameng kgaisano ya bommabontle jwa Amerika e tlhotse e itsisitse gompieno, 5 Seetebosigo 2018 gore go tloga ka Lwetse fa go tshwarwa kgaisano ya Mmabontle wa Amerika wa ngwaga wa 2019, bahumagatshana botlhe ba le 51 bao ba tlileng go tsaya karolo, ga ba kitla ba tlhola ba ikgapela dintlhaRead More


text:
“Estate eno e agilwe ke motlhabolodi yo o ikemiseditseng le yo a ka ikanngwang (RBPlat) a dirisana mmogo le mokgatlho wa Union wa (NUM) go tlhomamisa gore ponelopele ya tlhabololo eno e a diragadiwa. ‘Semophato seno se na le ponelopele ya go aga mafelo a bonno a a sa tureng a bogolo jo bo lekaneng le sebopego se sentle go rotloetsa badiri ba RBPlat go nna beng ba matlo.”
Royal Bafokeng Resources Properties (RBRP)
RBRP ke khamphani ya tlhabololo le taolo ya Waterkloof Hills Estate e e tlhomilweng ke semophato sa batlhami le baetleetsi (RBPlat, NUM le PIC), go tlhomamisa gore go na le ditsamaiso le dithulaganyo tse di tshwanetseng tsa taolo tsa Porojeke ya Matlo ya Badiri ba RBPlat. Royal Bafokeng Resources Properties ke motlamedi yo o kwadisitsweng wa ditšhelete, mme nomoro ya bone ya boikwadiso ke NCRP7210.
Royal Bafokeng Platinum (RBPlat)
RBPlat ke setlamo se se laolwang ke batho ba bantsho, sa setlhopha sa kgwebo ya bogareng ya polatinamo sa batlhagisi ba mmetale se se kwadisitsweng mo Johannesburg Stock Exchange (JSE). E laola Bafokeng Rasimone Platinum Mine mme ga jaana e aga Porojeke ya Styldrift I, tse ka bobedi jwa tsone di fitlhelwang mo porofenseng ya Bokone Bophirima mo Aforika Borwa. Porojeke eno e tla rotloetsa badiri ba yone go nna beng ba matlo le go itirela boswa jo bo nnelang ruri jwa melemo ya lobaka lo loleele.
National Union of Mineworkers (NUM)
NUM e na le ponelopele ya go tlhomamisa gore maloko otlhe a yone a nna le matlo a a tshwanetseng tota, mme ka jalo ba tsaya karolo ya botlhokwa ya go etelela pele le go tlhokomela tlhabololo eno. E thusitse thata mo dipuisanong tsa Porojeke ya Matlo ya Badiri jaaka karolo ya yone ya hisitori ya 2011 ya tumelano ya dituelo le RBPlat.
Unemployment Insurance Fund (UIF)
Letlole la UIF le tlhamilwe le go laolwa ke molaomotheo wa Aforika Borwa. Letlole leno le thusa badiri ka nakwana fa ba felelwa ke tiro kgotsa ba ntse kwa gae ka ntlha ya mabaka a botsetsi, mabaka a go itseela ngwana semolao go mo godisa, kgotsa bolwetse. Gape le thusa batho ba ba neng ba ikaegile ka moswi yo o neng a duela mo letloleng.
Madi ka kakaretso a ketleetso a tlametswe ke UIF, e e tla dirisang PIC go nna motlamedi wa yone wa ditirelo tsa ditšhelete.
Public Investment Royal Bafokeng Platinum Corporation (PIC)
Setlamo sa PIC ke mongwe wa batsamaisi ba bagolo tota ba matlole a ditšhelete mo Aforika gompieno, se laola matlole a feta ditirilione di le R1.8 mme se ntse se tswelela go gola. Ke motlamedi yo o kwadisitsweng wa ditirelo tsa ditšhelete mme se laolwa ka bojotlhe ke Puso ya Aforika Borwa, mme Tona ya Ditšhelete ke moemedi wa motshwarakabo.
Setlamo sa PIC se etleeditse matlole mo Waterkloof Hills Estate, mo boemong jwa UIF, go ya ka melaometheo ya sone ya matlole, mme se dumeletswe ke Boto ya Ditirelo Tsa Ditšhelete kgotsa Financial Services Board (FSB).